Khatechismus

teje

kżeſczianſkeje khatólſkeje Wutżbé.

Ż Dowolnoſeżu duchowneje Wóſoknoſeże.

W Buduſchṅe 1846.

Cżiżcżane pola C. G. Hiecki.

Lubi kżeſczianſczé Starſchi ha Dżėcżi!

Wam budże tón Khatechismus teje kżeſczianſkeje khatólſkeje Wėré podaté,
zo bóſchcże z ṅoho tu Wutżbu Jėzuſa naſchoho Zbóżnika pilṅe wuknéli,
ſwėrṅe doṗelnili, pżez to wo Bohabojoſczi pżiƀerali ha tak waſche tżaſne
ha wėcżne Zbożo zpėchuwali.

Na tém ṅejo doſcz, zo Dżėcżi w Schuli ha Czérkẇi tu kżeſczianſku Wutżbu
wuknu: Starſchi maju téż tu Winwatoſcz, drudé, naibóle ṅedżėlſke ha
ſẇate Dné, ſwojich Dżėcżi ſo praſchecż, żto z kżeſczianſkeje Wutżbé
nawuknéli ſu; pżi tém maju woni pak téż na to ladacż ha te Dżėcżi k tom’
dżerżecż, zo wo tém Skutku doṗelṅa, żtoż Dobre nawuknéli ſu. Pżetoż nicz
kóżdé, kotréż tu Wolu toho Kṅeza znaje, budże zbóżné, hale kotréż ju
tżini.

Zjenoſcżcże, lubi Starſchi! z tém Wutżeṅom ha Napominaṅom waſchich
Dżėcżi téż waſch dobré Pżikwad, zo wone waſchu Pobożnoſcz,
Bohuſwużownoſcz, Zpróczniwoſcz, Luboſcz ha dobre Wobóṅdżeṅo ſchėdṅe
widża, ha jón zczėhuiczé k Zpodobaṅu bożom’ ha k waſchei Ẇeſowoſczi
hoṙeroſtu. Modlcże ſo tżaſto, zo bó Bóh wam ſamėm k <pb n="IV"/>dobromu
Hoṙecżeṅeṅu waſchich lubéch Dżėcżi ſwoje Żonuwaṅo, tu nuznu Mudroſcz ha
Zcżerpnoſcz, waſchim Dżėcżom pak jenu poſuſchnu, zwukniwu ha dobru
Wutrobu wobradżiw, kotraż wużitne Wutżbé radé hoṙeƀeṙe ha doṗelni.

Lube Dżėcżi! Bódżcże waſchim Starſchim ha Wutżeṙam poſuſchne, khodżcże
radé do Schułe ha do Czérkẇe, wukcże tu kżeſczianſku Wutżbu pilṅe, każ
wam wona z Khatechismuſa wukwaduwana budże, ha żtoż nawuknéli ſcże, to
wopominaicże téż tżaſto, zo je ṅebóſchcże zabóli, hale ſwėrṅe doṗelnili.
Mėicże Boha pżcczé pżed Wotżomai ha proſchcże joho ſchėdṅe za Żonuwaṅo.
Tak budżecże wó tom’ lubom’ Jėzus-Dżėcżatkei ſo porunoſcżecż, budżecże
pżiƀeracż każ na Staroƀe, tak téż na Luboſczi ha Nadże pola Boha ha
Cżwojekow, ha wam ſo tżaſṅe ha wėcżṅe deṙe póṅdże.

To jo waſcheje duchowneje Wóſoknoſcże wutrobne Żadaṅo, z kotrémż wam
wona tónlei Khatechismus do Rukow dawa.

<pb n="1"/>

Khatechismus rėka te Rozwutżeṅo wo tei kżeſczianſkei khatòlſkei Wėṙe;
tak rėkaju téż te Knihe, z kotréchż ta kżeſczianſka khatólſka Wėra ſo
wutżi ha wukṅe.

Talet kżeſczianſka khatòlſka Wutżba ma ṗecż wòwnéch Żtutżkow habò
Stawow, ha jedén Pżidawk. Te ſu:

1. Ta Wėra.

2. Ta Nadżija.

3. Ta Luboſcz.

4. Te ſẇate Sakramenté.

5. Ta kżeſczíanſka Zprawnoſcz.

Tòn Pżidawk rétżi wot téch żtéṙoch poſłeních Wėczow toho Cżwojeka.

Pre̓ṅa wówna Żtutżka.

Wot teje Wėré.

Prėni Rozdżėlk.

Wot teje kżeſczianſkeje khatólſkeje Wėré.

Ta kżeſczianſka khatòlſka Wėra jo jedén Dar bożi, jene duchowne Swėtwo,
z kotrémż wobſwėtłené tòn Cżwojek wobſtaiṅe ha krucże to ſcho za wėrne
dżerżi, żtoż nam Bòh zjewiw jo, ha żtoż ta ſẇata khatòlſka Czérkei k
Wėṙeṅu prėdkſtaja, ṅech jo to wo Bibliji piſane habò nicz.

<pb n="2"/>

Kżeſczianſczé khatólſczé wėricż rėka tohodla: ſchitko to za wėrne mėcż,
żtoż jo nam Bòh wėdomo tżiniw, ha pżez tu ſẇatu khatòlſku Czérkei nas
wėricż wutżi.

Mò dérbimò to krucże wėricż, żtoż nam Bòh wėricż porutża, dokelż wòn ta
wėcżna Wėrnoſcz ha Wėdomoſcz jo, ha ṅemòże zmòlicż ha zevżecż, habò
zhebané bòcż.[1])

Ta Wėra jo k Zbòżnoſczi nuzṅe trėbna, dokelż ƀez Wėré ṅemòże żadén
Cżwòjek zbóżné bòcż.[2]^(*))

Ta Wėra ſama pak ṅemòże toho Cżwojeka zbòżnoh’ tżinicż, hale tòn Cżwojek
dérbi téż:

1. ſwoju Wėru wo dobréch Skutkach wopokazuwacż[3]^(**));

2. ſwoju Wėru, déż nuzne jo, z Hortom wuznawacż[4]).

To, żtoż nam Bòh zjewiw jo, wėmȯ mò:

1. ze ſẇatoho Piſma; 2. z téch czérkwinſkich Podawiznow.

Sẇate Piſmo (bożi Zakoṅ, boże Swowo, Biblija) rėkaju te Knihe, wo
kotréchż boże Wozjeẇeṅa wot ſẇatéch Muſkich, hako Patriarchow, Provetow,
Jėzuſowéch Japożtowow ha Wutżownikow, z bożoho Nutzdawaṅa ſu piſane
bòli.

Japożtowſke, czérkwinſke Podawizné ſu taike boże Wėrnoſcże ha Wutżbé,
kotreż ſu cżi Japożtoẇe z Jėzu<pb n="3"/>ſowoho Horta ſwòſcheli, habò z
Nutzdawaṅa ſẇatoho Ducha nawuknéli, ha druhich wutżili. Wone ṅeiſu do
Biblije zapiſane, hale ſu wot Horta k Hortei podawane, ha w khatòlſkei
Czérkẇi ſwėrṅe khowane. Po Sṁercżi téch Japożtowow bòchu ſchė taike
Podawizné napiſane, nicz pak wo Bibliji, hale wo téch Piſmach
czérkwinſkich Wòtczow ha Wutżeṙow.

Kòżdé Cżwojek, déż k Rozomoi pżiṅdże ha zbòżné bòcż cze, dérbi pṙedé
ſchoho telei ſchėſcz Wėrnoſcże wėricż:

1. zo jedén Bòh jo, Ztworicżer, Zdżerżicżer ha Kṅeżicżer ſchitkich
Wėczow[5]).

2. zo Bòh zprawné Sudnik jo, kotréż te Dobre wopwacża, ha te Zwo
żtravuẇe[6]^(*)).

3. zo tòn jedén Bòh tzoji jo wo Parſchònach: Wòtcz, Séhn, ha Duch
ſẇaté[7]^(**)).

4. zo Bòh Séhn, ta druha bòizka Parſchòna, jo cżowjetżu Naturu na ſo
wzaw, nas pżez ſwoju Sṁercż na Kżiżu wumòżícż ha wėcżṅe zbòżnéch
ztżinicż[8]).

5. zo ta cżwojetża Duſcha ṅeſṁertna jo[9]^(†))

<pb n="4"/>

6. zo boża Nada Kòżdomu k Zbòżnoſczi trėbna jo, ha zo mò ƀez ṅeje nėżto
Zaſwużbne k wėcżnei Zbòżnoſczi ſkutkuwacż ṅemòżemò[10])

Kòżdé khatòlſki Kżeſczian dérbi z Poṁatka ẇedżecż:

1. te japożtowſke Wėré-Wuznacżo. 2. tòn ſẇaté Wotcze-naſch. 3. te
dżeſacż boże ha ṗecż czérkwinſke Kazṅe. 4. te ſédém ſẇate Sakramenté. 5.
tu kżeſczianſku Zprawnoſcz.

Żtoż kòżdé khatòlſki Kżeſczian wėricż ma, jo z ẇetżoh’ wo japożtowſkim
Wėré-Wuznacżu wobdżerżane. Wone ma dwanacże Artiklow habò Stawcżkow ha
rėka:

1. Ja wėṙu do Boha Wòtcza, ſchohomòcznoho Ztworicżeṙa Ṅeƀes ha Zeṁe.

2. Ha do Jėzuſa Kréſtuſa, joho jednorodżenoho Séhna, naſchoho Kṅeza.

3. Kotréż podjaté jo ze ſẇatoho Ducha, narodżené wot Marije teje Kṅeżné.

4. Jo cżerṗew pod Ponczijuſom Pilatuſom, kżiżuwané, wumṙew ha poṙebané.

5. Jo k Helam dełe ſtupiw, na tzecżi Dżeṅ zas wot Mordwéch hoṙeſtanéw.

6. Jo zpėw do Ṅeƀes, ſeidżi na Prawiczé Boha ſchohomòcznoho Wòtcza.

7. Z tam budże pżincż ſudżicż Żiwéch ha Mordwéch.

8. Ja wėṙu do ſẇatoho Ducha.

9. Jenu ſẇatu khatòlſku Czérkei; Zromadżijenſtwo téch Sẇatéch.

10. Wodawaṅo téch Rėchow.

<pb n="5"/>

11. Hoṙeſtacżo toho Ṁaſa.

12. Ha jene wėcżne Żiẇeṅo. Amen.

Druhi Rozdżėlk.

Wot téch dwanacżich Artiklow teje Wėré.

Prėni Artikel teje Wėré:

Ja wėṙu do Boha Wótcza, ſchohomócznoho Ztworicżeṙa Ṅeƀes ha Zeṁe.

1. Wot Boha ha joho Samotnoſcżow.

Bòh jo ſam wot ſo tòn naidozpowniſchi Duch. Zo woprawdże Bòh jo, to
wutża nas ſchė ztwoṙene Wėczé, [11]) te ſẇate Piſmo, [12]^(*)) ha naſche
Swėdoṁo.[13]^(**))

Kaiki Bòh jo ha wonlada, ṅemòżemò mò z cżėwnémai Wotżomai widżecż;
zpòznacż pak joho mòżemò z joho Samotnoſcżow. Boże Samotnoſcże ſu:

1. Bòh jo ſchohomóczné: wòn mòże ſchitko, żtoż cze; wòn jo Ṅebjo ha Zeṁu
ha ſcho, żtoż na ṅimai jo, z Nitżoho ztworiw, ha zdżerżi ſcho tak dowho,
hacż po joho Woli wobſtacż dérbi.[14])

<pb n="6"/>

2. Bòh jo ſchohowėdomé: wòn wė, znaje ha rozpòznawa ſchė Wėczé, te
zaṅdżene, pżitomne ha pżichodne; jomu ſu znate téż te naizkradżuiſche
Pomòſleṅa ſchėch Cżwojekow.[15])

3. Bòh jo tòn naimudriſchi: wòn ma pżi wſchitkich Wėczach te nailėpſche
Wotpoladaṅa, ha wuzwoli te nailėpſche Srėdki k Wuẇedżeṅu téchſaméch
Wotpoladaṅow; wòn ſcho ẇedże, zdżerżi ha dokoṅa po ſwojei naiwòſchei
Radże k Zbożu toho Swėta, ha woſobṅe k Zbożu téch Cżwojekow.[16]^(*))

4. Bòh jo ſẇaté: wòn lubuẇe jeno te Dobre ha hidżi te Zwo; wòn ma
Zpodobaṅo na Dobrém ha Hrawocżiwoſcz pżede wſchėm Zwòm.[17]^(**))

5. Bòh jo ṅezkóntżṅe zprawné: wòn wopwacża ſcho Dobre, ha żtravuẇe ſcho
Zwo.[18])

6. Bòh jo wėrné ha ſwėrné: wòn ṅemòże zevżecż habò zhebacż; żtoż wòn
praji, to jo Wėrnoſcz; żtoż wòn lubi habò rozé, to dżerżi ha doṗelni wòn
wėſczi.[19]^(†))

<pb n="7"/>

7. Bòh jo ṅezkóntżṅe dobrocżiwé: z Luboſcże jo wòn pżeczé zwożené, nam
ha ſchėm Ztwoṙeṅam Dobroté wopokazuwacż.[20])

8. Bòh jo ṅezkóntżṅe ſmėlné: wòn wodawa te Rėchi, jenoi zo tòn Cżwojek
Pokutu tżini.[21]^(*))

9. Bòh jo ṅezkóntżṅe dowhomóſné: wòn ṅeżtravuẇe zmolom, déż tòn Cżwojek
zrėſchiw jo, hale tżaka na joho Polėpſcheṅo, ha dawa jomu k tom’ Nadu,
Tżas ha Pżileżnoſz.[22]^(**))

10. Bòh jo luté Duch: wòn ma naidozpowniſchi Rozom ha naiſẇacżiſchu
Wolu, nima pak żanoho Cżėwa.[23])

11. Bòh jo ſchudżom pżitomné: wòn jo w Ṅebeſach ha na Zeṁi ha na wſchėch
Mėſtach, ha jo tohodla téż tòn Swėtk naſchich naizkradżniſchich
Skutkow.[24]^(†))

12. Bòh jo wėcżné: wòn jo pżeczé bòw, jo nėt, ha budże bewſchoho
Pżeſtacża.[25]^(††))

<pb n="8"/>

13. Bòh jo ṅepżeṁenité: wòn jo ha woſtaṅe pżeczé jenaiki, jedén ha
tònſamé.[26])

14. Bòh jo tòn naizbóżniſchi: wòn jo, ma, ha zamòżi ſcho pzeż ſo ſamoho;
Nichtò k joho Zbòżnoſczi nėżto pżiwdacż, habò wot ṅeje wotewzacż ṅemòże;
joho Zbòżnoſcz pżindże z joho ṅezkòntżnéch Dozpownoſcżow, kotreż ſo
ṅepżeṁeṅeja.[27]^(*))

Wone ṅejo jaczé Bohow hacż jenoi jedén jednitki wėrné Bóh; ſu pak tola
tzi bòizke Parſchòné: Bóh Wótcz, Bóh Séhn ha Bóh Duch ſẇaté.[28]^(**))

Kòżda wot téch tzjòch bòizkich Parſchònow jo wėrné Bòh, ha tola ṅeiſu
tzjo Bohoẇe, hale jedén jednitki wėrné Bòh. To jo jena wulka Pòtainoſz,
kotruż żadén cżwojetżi Rozom zpòznacż ha wopżijecż ṅemòże, kotruż pak mò
wėricż dérbimò, dokelż nam ju Bòh zjewiw jo.

Bòh Wòtcz jo Ztworicżer toho czéwoho Swėta; Bòh Séhn jo Wumòżnik
ſchitkich Cżwojekow; Bòh Duch ſẇaté jo Sẇatoſcżer téch wumòżenéch
Cżwojekow.

Bòh Wòtcz jo wot Wėcżnoſcże ze ſo ſamoho:[29]) Bòh Séhn jo wot Wė
żnoſcze z toho Wótcza zplahu<pb n="9"/>wané;[30]) Bòh Duch ſẇaté dże wot
Wėcżnoſcże z toho Wótcza ha z toho Séhna won.[31]^(*))

Te tzi bòizke Parſchòné z jeném Swowom rėkaju ta naiſẇacżiſcha Trojicza.

Khatòlſki Kżeſczian wuznawa tu Wėru na tu naiſẇacżiſchu Trojiczu, déż
wòn pżi tém Woznaṁeṅeṅu z tém ſẇ. Kżíżom te Swowa pobożṅe wupraji: Wo
tém Meṅe toho Wòtcza, ha Séhna, ha ſẇatoho Ducha; téż pżi tém Pokwaleṅu:
Tżeſcz bòdż tom’ Wòtczei ha Séhnei ha Duchei ſẇatomu; dałe pżez te
Sẇecżeṅo ſẇateje Trojiczé Ṅedżėlu po Sẇatkach. Z tém Znaṁeṅom ſẇatoho
Kżiża mò téż wopominamò, zo nas Jėzus Kréſtus pżez ſwoju Sṁercż na Kżiżu
wumòżiw jo.

Ta Wėra na tu Pòtainoſcz teje naiſẇacżiſcheje Trojiczé napomina nas:

1. k nutnei Dżakownoſczi, zo ſo Bohu zpodobawo jo, nam ſo wo ſwojim
Bòcżu zjewicż.

2. k poniżnom’ Podcżiſṅeṅu ha Podwołeṅu pod toho ṅewobſanitoho Boha.

3. k Żadoſczi za tém wėcżném Żiẇeṅom, dżeż mò Boha widżecż budżemò,
kaikiż wòn jo.

4. k Wopòmṅecżu téch naiẇetżich Dobrotow bożich, toho Ztwoṙeṅa, Wumòżeṅa
ha Sẇatoſcżeṅa.

2. Wot Ztwoṙeṅa toho Swėta.

Bòh jo Ṅebjo ha Zeṁu ha ſcho, żtoż na ṅimai jo, z Nitżoho pżez ſwoju
ſamotnu Wolu ztworiw.[32]^(**)) Za ſchėſcz Dnòw jo Bòh tòn Swėt ztworiw,
ha ſcho bė jara ṙane ha dobre; tòn ſédémé Dżeṅ pak jo Bòh <pb
n="10"/>wotpotżuwaw wote wſchoho Dżėwa, ha jo jòn tohodla żonuwaw.

Bòh jo nicz jenoi Ztworicżer, hale téż Zdżerżicżer ha Ṙegėruwar
(Kṅeżicżer) toho Swėta.[33]) Te Zdżerżeṅo ha Ṙegėruwaṅo toho Swėta
ṁenuẇe ſo boża Prėdkwidżownoſcz, ha jo na te Zbożo ſchėch Ztwoṙeṅow,
woſobṅe pak téch Cżwojekow zwożena.[34]^(*))

Te naiwoſobniſche Ztwoṙeṅa boże ſu cżi Jandżelo wo Ṅeƀeſach, ha cżi
Cżwojekoẇe na Zeṁi.

Cżi Jandżelo ſu lute ṅeſṁertne, z témi naiwoſobniſchimi Darami wudéƀene
Duchi, kiz Rozom ha Wolu maju, hale ƀez Cżėwow ſu. Woni ſu mudriſchi,
móczuiſchi ha Bohu bliſchi, déżli mò Cżwojekoẇe, tola pak ṅezkòntżṅe
ṁeṅſchi, déżli Bòh ſam. Jich jo nimo Mėré wulka Mnohoſcz; cżi naiwòſchi
rėkaja Cherubiné, Seraviné, Moczé, Arczjandżelo.

Bòh jo téch Jandżelow ztworiw, zo bòchu k ṅomu ſo modlili, jomu ſwużili,
joho tżeſcżuwali, lubuwali, kwalili, joho Wolu doṗelnili,[35]^(**)) ha
téch Cżwojekow zakitali.[36]) Tutohodla rėkaju woni Jandżelo Pėſtoné.
Kòżdom’ Cżwojekei jo Bòh jenoho Jandżela Pėſtona daw.[37]^(†))

<pb n="11"/>

1. Mò dérbimò ſo Bohu dżakuwacż, zo nam Jandżelow Pėſtonow daw jo, ha
jich tak tżeſcżuwacż, zo jich Woſei poſuſchni ſmò ha jich zczėhuẇemò wo
Doṗelṅeṅu bożeje Wołe.[38])

2. Mò dérbimò ſo ſtrachuwacż, pżed Jandżelom Pėſtonom nėżto Zwo tżinicż,
zo na nas ṅebò nėdé pżed bożim Sudom zkorżiw.

3. Mò dérbimò téż naſchim Bliſchim Jandżelo Pėſtoné bòcż, jim pomhacż,
ſwużicż, pżed Nezbożom, pżed Rėchom jich warnuwacż, k Dobromu pohnuwacż
h. t. d.[39]^(*))

Ẇele téch Jandżelow ṅeiſu Bohu ſwėrni ha poſuſchni woſtali, ſu ſo
ſwojeje Woſobnoſeże ha Hordoſcże dla pżezbėnéli, ha pżecżiwo Bohu
zrėſchili. Tohodla jo jich Bòh na wėcżṅe do teje Hełe
zaſtortżiw.[40]^(**)) Woni budża ṁenuwani zwi Duchi, Djaboẇe, Tżerté; ſu
Ṅepżecżelo bożi ha téch Cżwojekow.[41])

Tòn Djabow dṙe mòże z bożoho Dopużcżeṅa nas zpòtuwacż habò nam żkodżecż,
hale k Rėchei nas mòczuwacż ha zaẇeſcz ṅemòże, déż ſo zaẇeſcz dacż
ṅechamò. Kréſtus jo te Skutki toho Djabowa zkònczuwaw, ha joho Mòcz
zwamaw; mò mòżemò wo Wėṙe <pb n="12"/>ha pżez bożu Nadu te Zpòtuwaṅa
toho Djabowa pżewinécż.[42])

Z toho zrudnoho Padu téch zwéch Duchow wukṅemò mò:

1. zo kòżde Ztwoṙeṅo, kiż Bohu ſo ſtaji ha rėſchi, ſo ſamo ṅezbòżne
ztżini.[43]^(*))

2. zo ſo paſcz dérbimò, tém zwém Ducham pżez Rėſcheṅo ruṅa bòcż, ha do
jich Moczé panécż.[44]^(**))

3. zo mò jich Pomòeznikoẇe bòcż ṅedérbimò pżez to, zo druhich k Rėchei
zaẇedżemò.[45])

Te naiwoſobniſche Ztwoṙeṅa boże na Zeṁi ſu cżi Cżwojekoẇe.

Kòżdé Cżwojek wobſteji z Cżėwa ha z Duſche. Te Cżėwo prėṅoho Cżwojeka
zeżtawtuwa Bòh z Liné ṅeſṁertne, ha wudébi je z ṙanei Żtawtnoſcżu, z
runém Khodom, wuſchiknémi Stawami, z ṗecżimi Zmòſwami. Do toho Cżėwa Bòh
nutzduné jenu żiwu, ṅeſṁertnu Duſchu k ſwojei Podomnoſczi, po ſwojim
Znaṁeṅu ha Woblėtżu (1 Moiz. 1, 26.) ha da ji ſwoju Nadu, dobré Rozom,
ſwobodnu Wolu, Swėdoṁo ha Poṁatk.

Tei prėnei Cżwojekai rėkaſchtai Hadam ha Jėva; Bòh mėjeſche na ṅimai
ſwoje Zpodobaṅo. Wòn bė jej’ ztworiw, zo bòſchtai joho pżeczé lėṗe
zpòznawawoi, <pb n="13"/>joho tżeſeżuwawoi, kwaliwoi, lubuwawoi, jom’
poſuſchnet ha dżakownei bòwoi, ha nėdé ze wſchėmi ſwojimi Potomnikami do
Ṅeƀes pżiſchwoi.[46])

Bòh jimai téż Pżileżnoſcz da, jomu Luboſcz, Dżakownoſcz ha Poſuſchnoſcz
wopokazuwacż. Wòn jej’ ſadżi do toho Paradiza, ha dowoli jimai, wot téch
Pwodow ſchėch ṙanéch ha dobréch Żtomow jėſcz; jenoi wot jenoh’
jednitkoho Żtoma ſrėdża toho Paradiza zakaza wòn jimai jėſcz, prajiczé:
Kotréż Dżeṅ wòi wot ṅoho jėſcż budżetai, budżetai wòi teje Sṁercże
wumṙecż. 1 Moiz. 2, 17. 18.

Hadam ha Jėva ṅeiſtaj Bohu poſuſchnei woſtawoi. Jėva bò zaẇedżena wot
toho Djabowa, kotréż ſo zakhowaw bė pod Żtawtnoſcżu jenoho Hada. Wona
jėdżeſche wot toho zakazanoh’ Żtoma, da téż Hadamei wot ṅoho jėſcz, ha
tak pżeſtupiſchtai wobòi bożu Kazṅu ha zrėſchiſchtai cżeżczé pżecżiwo
Bohu. 1 Moiz. 3, 1—7.

Na tòn Rėch zczėhuwaſche téż zmolom ta jimai wot Boha rożena Żtrava.
Wonei zhubiſchtai bożu Nadu ha Zpodobaṅo, ſwoju Ṅewinwatoſcz ha
Sẇatoſcz, ha te Prawo k wėcżnei Zbòżnoſczi. Jej’ Rozom bò poſwaƀené,
jej’ Wola k Zwomu nakhiłena, jej’ Swėdoṁo z Bòjoſczu, Haṅbu ha ze
Strachom pżed Bohom czwėluwane. Wuhnatei z Paradiza dérƀeſchtai wonei
ſebi z cżeżkei Pròczu wo Pocże ſwojoho Woblėtża tòn ſchėdné Klėb
warbuwacż; bòſchtai ẇele Khoroſcżam, Boloſcżam ha Huƀenſtwam toho Cżėwa
podcżiſṅenei, dérƀeſchtai wumṙecż, ha po Sṁercżi zatamanei bòcż. 1 Moiz.
3, 6—24.

<pb n="14"/>

Z toho ſo zpòznaje, kah wulku Żkodu tònlei Rėch Hadamei ha Jėvi pżiṅes
jo; tola pak nicz jimai ſamomai, hale téż ſchėm jeju Potomnikam, kotziż
ſchė wo ṅimai ſobu zrėſchili, ha tohodla téż ruṅa jimai ſchėm Żtravam
toho Cżėwa ha teje Duſche toho Rėcha dla podcżiſṅeni ſu.[47])

Tònlei Hadamowé ha Jėviné Rėch, kiż na nas pżėṅdże, rėka herbuwané habò
herbſki Rėch, dokelż jòn mò hako jej’ Dżėcżi wot ṅeju herbuwali ſmò. Mò
ſchiczé ſmò bożu Nadu ha te Ṅebjo zhubili ha wėcżne Zatamaṅo zawinéli.

Bòh tòn Kṅez pak tola téch rėſchnéch Cżwojekow ṅejo wėcżṅe zaſtortżiw,
każ téch ṅepoſuſchnéch Jandżelow. Nad témi Cżwojekami jo ſo wòn ſmėliw,
ha jim jenoho Wumòżnika ſlubiw, kotréż budże jich tom’ wėcżnom’ Hoṙu
wutornécż, ha jim zas k bożei Nadże ha k Zbòżnoſczi dopomhacż. 1 Moiz.
3, 15.

Toholei Zbòżnika jo Bòh téż pòſuwaw, wòn rėka Jėzus Kréſtus.

Druhi Artikel teje Wėré:

Ha do Jėzuſa Kréſtuſa, joho jeynorodżenoho Séhna, naſchoho Kṅeza.

Jėzus Kréſtus jo:

1. tón jednorodżené Séhn Boha toho Wótcza;[48]^(*))

<pb n="15"/>

2. wėrné Bóh[49])

3. ha wėrné Cżwojek wo jenei Parſchòṅe;[50]^(*))

4. naſch Kṅez;[51]^(**))

5. naſch Wutżer ha Porutżer[52])

Jėzus rėka tak ẇele hako Zbóżnik, dokelż pżez ṅoho jo ſo nam Zbòżnoſcz
ſtawa; wòn jo nas wot Dowa ha Żtravé toho Rėcha ha wot wėcżneje Sṁercże
wumòżiw.[53]^(†))

Wòn rėka Kréſtus, to jo: tòn Żawbuwané.[54]^(††))

Wòn rėka naſch Kṅez, dokelż wòn hako Bòh ha Zbòżnik Mòcz ha Prawo ma,
nam porutżecż ha Kazṅe dawacż.

Wòn budże ṁenuwané tòn jednorodżené Séhn bożi, dokelż wòn tòn jednitki,
wot toho ṅeƀeſkoho Wòtcza wot Wėcżnoſcże zplahuwané Séhn jo.

Wòn jo Bóh-Cżwojek. to jo: Bòh ha Cżwojek zjenoſcżené wo jenei
Parſchòṅe, dokelż wòn wot Wėcż<pb n="16"/>noſcże Bòh jo, ha hako Cżwojek
wo tém Tżaſu ſo narodżiw jo.

Hako Bòh jo Jėzus ſwojomu ṅeƀeſkomu Wòtczei tżiſcże ruṅa;[55]) hako
Cżwojek jo wòn ṁeṅſchi, déżli tòn Wòtcz.[56]^(*)) Hako Cżwojek jo Jėzus
ƀewſchoho Rėcha ha naſch Pżikwad, kotréż mò zezėhuwacż mamò.[57]^(**))

Bożi Séhn jo tohodla hako Cżwojek do Swėta pżiſchow, zo bò nas pżez
ſwoju Sṁercż na Kżiżu wumòżiw, ha wėcżṅe zbòżnéch ztżiniw.[58])

Tzecżi Artikel teje Wėré:

Kotréż podjaté jo ze ſẇatoho Ducha, narodżené wot Marije teje Kṅeżné.

Każ tòn druhi Artikel nas te Bòhwſtwo, tak nas tòn tzecżi wutżi te
Cżwojeſtwo Jėzuſa Kréſtuſa.

Hako Bòh ma Jėzus toho ṅeƀeſkoho Wòtcza k Nanei;[59]^(†)) hako Cżwojek
wòn nima żanoho Nana:[60]^(††)) Jozev bėſche jenoi Jėzuſowé Nank,
Zeżiwicżer, Wobſtaracżer.[61]^(†))

<pb n="17"/>

Hako Bòh Jėzus żaneje Macżeṙe nima; hako Cżwojek ma wòn tu naizbòżniſchu
Kṅeżnu Mariju k Macżeri.[62]) Marija budże tohodla ze wſchėm Prawom Macż
boża, boża Rodżicżerka ṁenuwana, dokelż wona Jėzuſa, kiż jo wėrné Bòh ha
wėrné Cżwojek wo jenei Parſchòṅe, narodżiwa jo. Wona jo Jėzuſa wot ſẇ.
Ducha podjawa[63]^(*)) ha w Bethleheṁe w jenei Rodżi narodżiwa. Luk. 2,
4—7.

Nicz zmolom, hale za żtéri tawzént Lėt’ po Hadamowém Rėſche jo ſo Bohu
zpodobawo, toho Zbòżnika do Swėta pòſuwacż. Bez tém pak jo Bòh ſwòi wo
Paradizu tżiṅené Slub wot jenoho Tżaſa k druhomu miwoſcziẇe wobnoẇaw, zo
bòchu cżi Cżwojekoẇe na ṅòn ṅezabòwali, hale na toho ſluƀenoho Zbòżnika
tżakali, do ṅoho wėrili, z joho Pżikhadom wo ſwojich Nuzach ſo
tròżtuwali, ha wo Wėṙe ha Nadżiji na ṅoho nėdé zbòżni bòli. Bòh zbudżi
téż ƀez témi Żidami ẇele Provetow, kotziż pṙedéprajachu ha wopiſachu
toho Zbòżnika Narod,[64]^(**)) Bóhwſtwo,[65]), wulke Dżi<pb
n="18"/>wé,[66]) Cżerṗeṅo ha Sṁercż,[67]^(*)) Hoṙeſtacżo.[68]^(**))

Dokelż tòn Pżikhad Kréſtuſowé tak zbòżné ha wot Zprawnéch ha
Bohabòjaznéch tak dowho z wulkei Żadoſcżu proſchené bėſche, ṅejo jòn tòn
ſmėlné Bòh zakhowané woſtajiw. Tòn zẇeſelné Narod Jėzuſa Kréſtuſa bò
zjeẇené:

1. tém Paſteṙam na Polu wot bożoho Jandżela;[69])

2. tém Mudrém z raṅſchoho Kraja pżez jenu Vėzdu;[70]^(†))

3. pżez téch Mudréch tomu Kralei Herodeſei, tém

Piſmawutżeném ha tom’ Mėſtei Jėruzalem.[71]^(††))

Woſém Dnòw po ſwojim Narodże jo tòn Zbòżnik wobrėzané bòw po żidowſkim
Waſchṅu, ha jo te Ṁeno Jėzus dòſtaw. Mtth. 2, 21.

<pb n="19"/>

Déż Jėzus żtérczécżi Dnòw ſtaré bė, ſtai joho Jòzev ha Marija do Templa
wo Jėruzaleṁe ṅeſwoi, Bohu ſo dżakuwacż, ha tòn porutżené Wopòr
wotwożicż. Pżi teilei Pobożnoſczi zpòznaſchtai Simeon ha Hanna z bożoho
Nutzdacża toho Swėta-Zbòżnika, ha rétżeſchtai wot ṅoho ke wſchėm, kiż
tżakachu na te Wumòżeṅo Izraela. Luk. 2.

Na bożu Porutżnoſcz bò Jėzus potom do Egyptſkeje doṅeſené, dokelż joho
Kral Herodes zkònczuwacż czéſche. Po Herodeſowei Sṁercżi pżindże wòn zas
do żidowſkoho Kraja, ha bòdleſche wo tém Mėſtażku Nazareth. Tohodla wòn
téż Nazareiſki rėka. Mtth. 2, 13—23.

Z Jėzuſoweje Modoſcże mò wėmò:

1. zo wòn dwanacże Lėt’ ſtaré ze ſwojimai Starſchimai do Jėruzalema
dżėſche, k Bohn ſo modlicż.

2. zo tam wòn tzi Dné woſta ƀez témi Wutżeṙemi, jich ſo praſcheſche ha
jim wotmojeſche, tak, zo ſo ſchiczé na joho Mudroſczi dżiwachu.

3. zo ſo ze ſwojimai Starſchimai do Nazaretha wròcżi, ha jimai podaté
bė.

4. zo wòn pżiƀeraſche, każ na Staroƀe, tak téż na Mudroſczi ha Nadże
pżed Bohom ha Cżwojekami. Luk. 2, 41—52.

Ze zjawnoho Wutżerſtwa Jėzuſowoho ma ſo ẇedżecż:

1. Déż Jėzus tziczécżi Lėt’ ſtaré bė, wopużcżi wòn tòn Dom ſwojej’
Starſchej’, zo bò téch Cżwojekow rozwutżuwaw. Luk. 3, 23.

2. Wòn da ſo wot ſẇ. Jana Kcżenika wo Rėczé Jordan kcżicż. Mtth. 3, 13.

3. Po tei Kcżeṅczé wotewrichu ſo te Ṅeƀeſa, tòn Duch ſẇaté pżindże na
Jėzuſa wo Żtawtnoſczi jenoho Hoibja, ha jedén Wòs z Ṅebja prajeſche: <pb
n="20"/>Tònlei jo moi lubé Séhn, na kotrémż ja Zpodobaṅo mam. Mtth. 3,
16. 17.

4. Jan tòn Kcżenik wotpowożi wot Jėzuſa te Swėtzeṅo: Lei, to jo te Jeṅo
boże, kiż précżƀeṙe te Rėchi toho Swėta! ha ja ſwėtzu, zo tòn jo bożi
Séhn. Jan 1, 29. 34.

5. Jėzus poda ſo do teje Puſcziné, poſcżeſche ſo żtérczécżi Dnòw ha
żtérczécżi Noczow, da ſo wot Djabowa zpòtuwacż, ha pżewiné joho tzoje
Zpòtuwaṅo. Mtth. 4, 1—11.

6. Wòn wuzwoli ſebi dwanacżoch Japożtowow habò Pòſowow, ha dwej’ ha
ſédémdżeſat Wutżownikow, kotréchż wòn naipṙedé ſam rozwutżuwaſche ha
potom wupòſuwa, téch Cżwojekow wutżicż. Luk. 6, 13.

7. Wòn khodżeſche po tém Kraju, prėduwaſche ſchudżom ſwoju ſẇatu Wutżbu,
żtravuwaſche tu Ṅewėriwoſcz téch Żidow, ha tu Zwóſcz téch Piſmawutżenéch
ha Varizeeṙow, ha napominaſche jich k Pokucże, dokelż ſo te Krałeſtwo
téch Ṅeƀes pżibliżiwo jo. Mtth. 4, 17.

8. Wòn wobkrucżi ſwoju Wutżbu ze Swėtzeṅom ſẇatoho Piſma, pżez ẇele
Dżiwow ha Czeichow ſwojeje Schohomòcznoſcże, ha pżez ſwoje ſẇate Żiẇeṅo.
Jan 10, 38.

9. Ẇele Cżwojekow wėṙachu do Jėzuſa ha wzachu joho Wutżbu hoṙe; cżi
Wòſchi-Mėſchnikoẇe pak, Piſmawutżeni, Varizeeṙo ha Starſchi toho Ludu
hidżachu ha haṅachu joho, ha ſtojachu jomu za Żiẇeṅom. Mtth. 11, 19.
Luk. 11, 16. Jan 10, 31. 11, 53.

<pb n="21"/>

Żtwòrté Artikel teje Wėré:

Jo cżerṗew pod Ponczijuſom Pilatuſom, kżiżuwané, wumṙew ha poṙebané.

Po tzjòch Lėtach toho Wutżerſtwa pżibliżi ſo tòn Tżas Jėzuſoweje
Sṁercże. Wòn to ẇedżeſche, ha prajeſche je téż pṙedé ſwojim Wutżownikam.
Mtth. 20, 18. 19. Nėt Jėzus ṅechaſche jaczé, każ pṙedé, tém Rukam
ſwojich Ṅepżecżelow wuṅcż, hale poda ſo jim z dobrei Wolu, z
Poſuſchnoſcże napżecżo ſwojomu ṅeƀeſkomu Wòtczei ha k Wumòżeṅu téch
Cżwojekow. Jan 10, 18. Wòn tohodla bowoncżnu Ṅedżėlu cżeṅeſche do
Jėruzalema, ha pwakaſche na tu Zaſukwoſcz toho Mėſta, ƀez tém zo tòn Lud
joho hako ſwojoho Krala z wulkei Ẇeſowoſcżu witaſche, ha jomu Hoſanna
zpėwaſche. Luk. 19, 29—44.

Zełené Żtwòrtk, déż bė wòn pżi tei poſłenei Ẇetżeri te Wopòwṅecżo
ſwojoho Cżerṗeṅa ha Wumṙecża nutzſtajiw, dżėſche Jėzus do teje
wolijoweje Zarodé, dżeż joho ſṁertna Stéſknoſcz napané, ha joho Pòt każ
krawe Kṙepé ſo na Zeṁu roṅeſche. Luk. 22, 44.

Jėzus mòżeſche hako Cżwojek, nicz pak hako Bòh cżerṗecż. Wòn jo
ṅezkòntżṅe ẇele Boloſcżow na Cżėłe ha Duſchi cżerṗew.

Na Cżėłe: wòn bò popaṅené, wuẇazaṅé, do Woblėtża bité, ſchwikané, z
Cżerṅemi kronuwané, z tém cżeżkim Kżiżom wobcżeżené ha na ṅòn pżibité,
dżeż za tzi boloſcżiwe Żtundé ſwojoho Ducha hoṙeda. Mtth. 26. 27.

Na Duſchi: Boloſcz na tei Zaſukwoſczi ſwojich Ṅepżecżelow ha téch
Cżwojekow, na kotréchż joho Sṁercż zhubena budże; Boloſcz na Judaſchowei
Pżeradże, na Pėtérowém Zaprėcżu, na téch Haṅeṅach, Żpotach ha
Léſtéruwaṅach téch Żidow, kiż Barabaſa, <pb n="22"/>jenoho Mordaṙa
pużcżenoho, joho pak kżiżuwanoho mėcż czéchu. Jan 18, 40.

Valſchṅe, Hramoté ha Zawiſcże dla, wobzkorżuwachu cżi Piſmawutżeni,
Varizeeṙo ha Wòſchi Jėzuſa pola toho Wòſchoh’-Mėſchnika Khaivaſa, zo jo
wòn Boha léſtéruwaw, dokelż ſo za bożoho Séhna wondawa, ha pola
Pilatuſa, Ròmſkoho Bohota, zo wòn tòn Lud romadu mueżi, tom’ Kheiżorei
Dawki wotwożecż zakazuẇe, ha ſo k Kralei tżini. Luk. 23, 2—25.

Pilatus pżelada tu Zwòſcz téch Żidow ha Jėzuſowu Ṅewinwatoſcz, ha zpòta
dwòiczé joho ṙetuwacż, hale podarmo. Wòn zpòzna ha wuzna Jėzuſowu
Ṅewinwatoſcz pżez Mòcżo ſwojej’ Rukow ha pżez te Swowa: Ja ſém
ṅewinuwaté na tei Kṙeji toholei Zprawnoho. Mtth. 27, 24. Téż Kral
Herodes na Jėzuſu żaneje Winé teje Sṁercże ṅenamaka, da joho
wobłetżenoh’ z bėwei Draſtu wuſṁeſchecż, ha k Pilatuſei zas doẇeſcz. Tòn
ſo bòjeſche, zo budże tu Nadu toho Kheiżora zhubicż, déż Taikoho, kiż ſo
k Kralei tżini, lòs pużcżi, ha pżiſudżi Jėzuſa k Sṁercżi toho Kżiża,
kotraż bė ta naihaṅbicżiſcha ha naiboloſcziwſcha Żtrava. 5 Moiz. 21, 23.
Galat. 3, 13.

Tòn pżez tak ẇele Martrow poſwaƀené Zbòżnik dérƀeſche ſwòi Kżiż na tu
khalvarſku Horu ṅeſcz, hacżruṅe pod ṅim dełe padaſche. Ẇele Ludu
pżewodżeſche joho, ha Żònſke żaruwachu ha pwakachu pże ṅoho. K tém ṙekné
Jėzus: Wò Dżòwki wot Jėruzalema, ṅepwakaicże pże mṅe, hale pwakaicże na
was ha na waſche Dżėcżi! Luk. 23, 27—31.

Na tei khalvarſkei Hoṙe bò Jėzus wuſłekané, z Rukomai ha Nohomai na Kżiż
pżibité. Pod tém Kżiżom ſtojeſche joho Macż z Janom ha z nėkotrémi
Zònſkimi. Wopużcżené wote wſchėch druhich, żpotuwané wot ſwojich
Ṅepżecżelow wiſaſche Jėzus ƀez dwėmai Mordaromai tzi Żtundé żiwé na
Kżiżu. Wo <pb n="23"/>téch naiwotriſchich Boloſcżach proſcheſche wòn za
ſwojich Czwėluwaṙow, porutżi ſwoju Macż Janei, ſlubi tomu
ſobukżiżuwanomu pokutnomu Mordarei Nadu ha Zbòznoſcz, bò ze Żowdżom ha z
Kiſawom napowané, ha prajiwſchi: Wone jo dokoṅane; Wotcze, do twojei
Rukow porutżu ja mojoho Ducha! zkhili wòn ſwoju Wowu ha wumṙe. Jedén
téch Wojakow pżekwò joho Stronu z Ledżbu, ha zmolom beiżeſche Kṙei ha
Woda z ṅeje. Mtth. 27, 31. Mark. 15, 24. Luk. 23, 33. Jan 19, 23.

Pżi Jėzuſowém Cżerṗeṅu ha Wumṙecżu wotżėmni te Swònczo; tòn Zawėſchk wo
tém Templu roztorże ſo wot hoṙeka hacż dełe na dwoje; Zeṁa żreſche,
Skawé ſo kwėkachu, Rowé ſo wotewrichu, ha ẇele Cżėwow téch Sẇatéch
ſtanéchu hoṙe, ha wopokazachu ſo wo tém ſẇatém Mėſcże. Tòn Hawptman, kiż
pola Jėzuſowoho Kżiża Wachu mėjeſche, to ſcho widżiczé, ſtròżi ſo ha
ṙekné: Zawėrno, tutòn jo bożi Séhn. Mtth. 27, 45—54.

Jozev z Arimatheja ha Nikodemus wuproſeſchtai ſebi wot Pilatuſa Jėzuſowe
Cżėwo, wzaſchtai je ze Kżiża, żawbuwaſchtai ha zawaliſchtai je do
tżiſtéch Rubow, powożiſchtai je do jenoh’ nowoh’, do Skawé wurubanoho
Rowa, ha waliſchtai jedén wulki Kaṁeṅ pżed te Duṙe toho Rowa. Cżi Żidża
pak zazégluwachu tòn Ròw ha wobwachuwachu jòn z Wojakami. Mtth. 27,
60—66.

Jėzus jo pżez te ṅezkòntżne Żaſwużbé ſwojoho boloſcziwoho Cżerṗeṅa ha
Wumṙecża hako naſch Zaſtupnik bożei Zprawnoſczi za naſche Rėchi
doſcztżiniw; jo nas z naſchim ṅeƀeſkim Wòtczom zjednaw, ha nas wot
wėcżneje Żtravé wumòżiw; jo nam bożu Nadu k ſẇatom’ Żiẇeṅu ha k wėcżnei
Zbòżnoſczi zaſwużiw. Khol. 2, 14. 1, 21—23. Ròmſk. 5, 10. 8, 34.

<pb n="24"/>

Z Jėzuſowoho Pżikwada wukṅ Zjenoſcżeṅo twojeje Wołe z bożei Wolu,
Luboſcz k twojim Bliſchim, téż k twojim Ṅepżecżelam, Zeżerpnoſcz ha
Wobſtainoſez, Poniżnoſcz ha Dowėrnoſez k twojomu ṅeƀeſkomu Wòtczei wo
Cżerṗeṅu ha Sṁercżi. 1 Pėtr. 2, 21.

Jėzus jo za wſchitkich Cżwojekow wumṙew, ha jo Schitkich wumòżiw.[72])
Zo bòchmò Tėl mėli na téch Pwodach joho Wumòżeṅa, dérbimò mò praje
dżerżecż ha doṗelṅecż, żtoż nam wòn pżikazaw jo.[73]^(*))

Pjaté Artikel teje Wėré:

Jo k Helam dełeſtupiw, na tzecżi Dżeṅ zas wot Mordwéch hoṙeſtanéw.

Déż Jėzus na Kżiżu wumṙew bė, ſtupi joho Duſcha do jenoho Mėſta dełe,
kotreż Hela rėka. Hela jo te Mėſto, dżeż ſo te Duſche téch Wotemṙetéch
hoṙedżerża, kiż tu ṅeƀeſku Zbòżnoſcz dòſtali ṅeiſu.

Ta Hela jo tzoja:

1. te Mėſto, dżeż cżi Zatamani wėcżṅe czwėluwani budża. Telei Mėſto rėka
po prawém Hela. Luk. 16, 23.

2. te Mėſto, dżeż te Duſche tżaſne Żtravé za ſwoje wo Żiẇeṅu
ṅezapokntżene Rėchi cżerṗecż maju. Telei Mėſto rėka Tżiſcż.

3. te Mėſto, dżeż ſo te Duſche téch Zprawnéch toho ſtaroho Zakoṅa, téch
Patriarchow ha Provetow <pb n="25"/>hoṙedżerżachu, ha wo zbòżnei Nadżiji
na ſwoje Wumòżeṅo ƀez Boloſcże tżakachu. Telei Mėſto rėka Pṙedéhela,
Abrahamowé Klin, habò Paradiz. Luk. 16, 22. 23, 43. Hebr. 11, 13.

Do teje Pṙedéhełe jo Jėzuſowa Duſcha dełeſtupiwa k tém zprawném Wòtezam
toho ſtaroho Zakoṅa, ha wozjewi jim jich blizke Wumòżeṅo.[74])

Na tzecżi Dżen jo Jėzus ze ſwojeje ſamotneje Moczé ṅeſṁertné ha
hordoſczné z toho Rowa hoṙeſtanéw, hako Pżedobòcżer teje Hełe ha toho
Djabowa. Jan 10, 18. Hebr. 2, 14. 1 Khor. 15, 55.

Pżez ſwoje Hoṙeſtacżo jo Jėzus dopokazaw:

1. zo wòn tòn wėrné Bòh jo. Jan 2, 19—22. 10, 18.

2. zo joho Wutżba bòizka ha wėcżna Wėrnoſcz jo. 1 Khor. 15, 14. Ròmſk.
4, 25.

3. zo wòn tu Mòcz toho Djabowa ha tu Sṁercż pżewinéw jo. 1 Khor. 15,
26—58.

4. zo wòn te Piſmo ha ſwoje Pṙedéprajeṅa doṗelniw jo. Jan 2, 19. 21.
Mtth. 16, 21.

5. zo mò na ſudné Dżeṅ téż z naſchim Cżėwom hoṙeſtanécż budżemò. 1 Khor.
15, 12.

6. zo mò na duchowne Waſchṅo z toho Rowa toho Rėcha hoṙeſtanécż dérbimò.
Ròmſk. 6, 8—13. 8, 11. Khol. 3, 1—5.

Schėſté Artikel teje Wėré:

Jo zpėw do Ṅeƀes, ſeidżi na Prawiczé Boha, ſchohomócznoho Wótcza.

Żtérczécżi Dnòw po ſwojim Hoṙeſtacżu pżebòwaſche Kréſtus na Zeṁi, ha
wopokazuwaſche ſo, nicz ſchitkomu <pb n="26"/>Ludei, hale jenoi ſwojim
Wutżownikam, pak ṅėkotrém woſeƀe, pak ſchitkim romadże. Wòn jėdżeſche z
ṅimi, da jim te Buzné ſwojich Ranow wobmaſuwacż, dowutżuwaſche jich wot
toho Kraleſtwa bożoho, ſlubi jim toho Ducha ſẇatoho, ha porutżi jim, wo
Jėruzaleṁe na tohoſamoho tżakacż. Tòn żtérczété Dżeṅ ẇedżeſche Jėzus
ſwojich Wutżownikow na tu wolijowu Horu, dżeż ſo joho Cżerṗeṅo zpotżawo
bė, żonuwaſche jich, ha zpėjeſche z témi Zpraẃnémi teje Pṙedéhełe do
Ṅeƀes hoṙe ze ſwojeje Moczé, z Cżėwom ha z Duſchu, wo Hordoſczi ha
Kraſnoſczi bożei, pżed Wotżomai ſwojich Wutżownikow. Luk. 24, 45. Jap.
Stawiz, 1, 1—9. Eveſk. 4, 8.

Nėt Jėzus ſeidżi na Prawiczé bożei, to rėka: wòn kṅeżi ha ṙegėruẇe z
Bohom tém ṅeƀeſkim Wòtczom, ha to hako Bòh, tomu Wòtczei ruṅa; hale téż
hako Cżwojek, powòſchené pże wſchė Ztwoṙeṅa, z naiẇetżei Moczu na
wſchėch Cżwojekach ha Jandżelach. Mtth. 28, 18. Eveſk. 1, 20—23.

Jėzus Kréſtus jo do Ṅeƀes zpėw:

1. zo bò nam jene Mėſto w Ṅeƀeſach pżihotuwaw, ha nas ṅėdé k ſebi wzaw.
Jan 14, 2.

2. zo bò nam z Ṅeƀes toho Ducha ſẇatoho poſuwaw. Jan 16, 7.

3. zo bò nas pola ṅeƀeſkoho Wòtcza zaſtupiw ha za nas proſéw. 1 Jau
2, 1. Hebr. 9, 24. Tohodla ta Czérkei k ſwojim Pacżeṙam te Swowa
pżiſtaji: Pżez Jėzuſa Kréſtuſa naſchoho Kṅeza.

Jėzuſowe Do-Ṅeƀes-Zpėcżo dérbi wo nami zbudżicż:

1. tu krutu Wėru, zo Jėzus téch Zprawnéch wo Ṅeƀeſach pżekraſnoſcżicż
budże. Ròmſk. 8, 17.

2. tu Żadoſez za tém ṅeƀeſkim Kraleſtwom. Vilipſ. 1, 23.

<pb n="27"/>

3. tu ſtainu Pròczu, ſo pżez Sẇatoſcz ha dobre Skutki téch Ṅeƀes
doſtoinéch ztżinicż. Khol. 3, 1—4.

Sédémé Artikel teje Wėré:

Z tam budże pżincż ſudżicż téch Żiwéch ha Mordwéch.

Kréſtus dṙe nėt widżowné na Swėcże ṅejo, hale hako Bòh jo wòn ſchudżom,
ha hako Bohcżwojek wo tém naiſẇacżiſchim Sakramencże toho Wowtaṙa pżeczé
pżitomné. Tohodla tròżtuwaſche wòn ſwojich Wutżownikow: Ja ſém pola was
ſchė Dné hacż do Zkòntżeṅa toho Swėta. Mtth. 28, 20. Hale Jėzus budże
téż widżowṅe nėdé zas na Swėt pżincż. Jap. Stawiz. 1, 11.

Déh wòn zas pżincż budże, toho Dṅa ha teje Żtundé Nichtò ṅewė.[75])
Jėzus budże pżincż ſudżicż téch Żiwéch ha Mordwéch.[76]^(*)) 1 Theſal.
4, 15. 16.

Wòn budże ſchėch Cżwojekow ſudżicż, Zprawnéch ha Rėſchnikow. Cżi Zprawni
budża ṁenuwani Żiwi; cżi Rėſchniczé pak Mordwi. Tém Zprawném budże Jėzus
te wėcżṅe Żiẇeṅo w Ṅeƀeſach dacż, téch Rėſchnikow budże wòn na wėcżne do
Hełe zaſtortżicż. Mtth. 24, 34. 41. 2 Khor. 5, 10.

Tòn Séhn bożi budże k Sudei pżincż wo ſwojei ṅeƀeſkei Hordoſczi ze
wſchėmi Jandżełemi, budże ſeidżecż na tém Throṅe ſwojeje Kraſnoſcże, ha
ſchiczé<pb n="28"/>Ludé budża pżed ṅoho zromadżeni. Mtth. 25, 31. 32.
26, 64.

Czeichi joho Pżikhada budża: te Swònczo budże wotżėmnicż, Mėſacz budże
Swėtwoſcz zhubicż, Vėzdé budża z Ṅeƀes padaeż, te Moczé téch Ṅeƀes budża
ſo zhibacż, ha na Zeṁi budże wulka Stéſknoſcz téch Ludżi; woui budża
ſknécż z Bòjoſczu ha z Tżakaṅom téch Wėczow, kiż pżincż dérbja na tòn
czéwé Swėt. Tedém budża woni widżecż, toho Séhna toho Cżwojeka pżincż wo
Mròtżelach z wulkei Moczu ha Majeſtoſcżu. Mtth. 24, 29—31.

Bòh nam tòn Tżas toho ſudnoho Dṅa zjewiw ṅejo, zo bòchmò ſo pżeczé k
ṅomu pżihotuwanéch dżerżeli. Mtth. 24, 44.

Woſémé Artikel teje Wėré:

Ja wėṙu do ſẇatoho Ducha.

Tòn Duch ſẇaté jo ta tzecża bòizka Parſchòna teje naiſẇ. Trojiezé. Tòn
Duch ſẇaté jo wėrné Bòh, [77]) każ tòn Wòtcz ha tòn Séhn, ha dżo wot
wobej’ wot Wėcżnoſcże won.[78]^(*)) Wòn ma tohodla ſchė bòiżke
Dozpownoſcże wo ſebi, ha jomu pżiſwuſcha bòizka <pb n="29"/>Tżeſcz,
Kraſnoſcz, Hordoſcz ha Modleṅo, każ tomu Wòtczei ha Séhnei.

Tomu Duchei ſẇatomu budże te Sẇatoſcżeṅo téch Duſchow pżipiſane. Wòn nas
ſẇatoſcżi:

1. wo ſẇatei Kcżeṅczé. Tit. 3, 5.

2. wo ſẇatém Sakramencże teje Pokuté.

3. każ tżaſto mò te druhe Sakramenté doſtoiṅe dòſtaṅemò.

Wòn nas ſẇatoſcżi tak, zo nas pżez te Sobudżėleṅo teje ſẇateje Nadé k
Dżėcżom bożim tżini, habò tu ſẇatoſcżaezu Nadu bożu wo nami mnohoſcżi.

Tòn Duch ſẇaté wobſwėtli 1. naſch Rozom k Zpòznacżu Boha ha bożich
Wėrnoſcżow, ha jo tohodla naſch Wutżer. Jan 14, 26. — 2. Wòn pohnuwa
naſchu Wolu k Dżerżeṅu bożich Kazṅow ha k Skutkuwaṅu toho Dobroho.
Vilipſ. 2, 13. — 3. Wòn ṙegėruẇe ha wodżi tu ſẇ. Czérkei, zo wona
zmòlicż ha valicż ṅemòże. Jan 14, 16. — 4. Wòn tròżtuẇe nas wo wſchėch
Zrudobach, ha poſélṅa nas wo wſchėch Zpòtuwaṅach. Jan 14, 16. 26. — 5.
Wòn wutżiſcżi nas wot Rėchow. Izaij. 11, 2. 1 Khor. 6, 11. Gal. 5, 22.
23. — 6. Wòn dawa nam ſwoje Daré. 1 Khor. 12, 4. 6. 11.

Te Daré toho Ducha ſẇatoho ſu: Dar teje Mudroſcże, toho Rozoma, teje
Radé, teje Sélnoſcże, teje Wėdomoſcże, teje Pobożnoſcże, teje
Bohabojaznoſcże. Izaij. 11, 2. 3.

Te Pwodé toho Ducha ſẇatoho ſu: ta Luboſcz, ta Ẇeſowoſcz, tòn Pokoi, ta
Zcżerpnoſcz, ta Zcżėdroſcz, to Dobrocżiwoſcz, ta Dowhomòſnoſcz, ta
Pokornoſcz, ta Wėra, ta Zmėromnoſcz, ta Zdżerżwawoſcz, ta Tżiſtota. Gal.
5, 22.

<pb n="30"/>

Dżeẇaté Artikel teje Wėré:

Jenu ſẇatu khatólſku Czérkei, Zromadżijenſtwo téch Sẇatéch.

1. Wot teje Czérkẇe.

Jėzus Kréſtus ſam jo tu ſwoju Czérkei hoṙezẇed ha wobſtajiw. Tak dowho
hacż wòn na Zeṁi bė, jo wòn ſam tòn naiwòſchi Zaſtoinik, ta Wòwa, tòn
Ẇerch tejeſameje bòw. Nėt wo Ṅeƀeſach jo ha woſtaṅe wòn do Wėcżnoſcże
tòn ṅewidżowné Ẇerch teje Czérkẇe. Hiżon pṙedé ſwojoho Cżerṗeṅa jo Jėzus
ſwojich Japożtowow poſtajiw, ſwoju ſẇatu Wėru prėduwacż. Jan 17, 18. Po
ſwojim Hoṙeſtacżu da jim wòn toho Ducha ſẇatoho z tei Mòczu, tém Wėriwém
te Rėchi wodawacż ha zdżerżecż. Jan 20, 21—23. Ha pṙedé ſwojoho
Do-Ṅeƀes-Zpėcża porutżi jim wòn do czéwoho Swėta hicż ha ſwoju Wėru
ſchėch Cżwojekow wutżicż, jich kcżicż wo tém Ṁeṅe teje naiſẇ. Trojiczé,
ha jich wutżicż, ſcho to dżerżecż, żtoż jim wòn porutżiw jo. Mtth. 28,
18—20.

Wòſche toho wuzwoli tòn Kṅez Jėzus téż dwej’ ha ſédémdżeſat Wutżownikow,
ha pòſuwa jich po dwėmai pṙedé ſo do wſchėch Mėſtow ha ṙekné jim: Żtòż
was ſwòſchi, tòn ṁe ſwòſchi; żtòż was zadzpėje, tòn ṁe zadzpėje; ha żtòż
ṁe zadzpėje, tòn zadzpėje toho, kiż ṁe pòſuwaw jo. Luk. 10, 1. 16.

Tòn Hamt téch Japożtowow bė tohodla tzoji: 1. te Swowo boże prėduwacż;
2. te ſẇate Sakramenté wudżėlecż: 3. tu Czérkei ṙegėruwacż. Pżetoż to
zjawṅe wupraja te Kréſtuſowe Swowa: Wutżcże, kcżijcże, ha kazaicże jim
ſcho dżerżecż, żtoż ja wam porutżiw ſém. Mtth. 28, 19. 20.

Dokelż cżi Japożtoẇe ſchudżom bòcż ha pżeczé na Swėcże woſtacż
ṅemòżachn, da wuzwolichu ha ſẇe<pb n="31"/>cżachu woni na Kréſtuſowu
Porutżnoſcz k ſwojim Naſtupnikam téch Biſkopow ha Mėſchnikow. Toſamo
tżiṅachu téż cżi wot téch Japożtowow nutzſtajeni Biſkopoẇe. Tak traje ta
wot Kréſtuſa tém Japożtowam podata Mòcz wo téch Biſkopach ha Mėſchnikach
ƀe wſchoho Pżetorṅeṅa hacż do dżencziſchoho Dṅa, ha budże tracż hacż do
Koncza toho Swėta. Jap. Stawiz. 13, 1—4. 1 Timoth. 4, 14. 2 Timoth. 1,
6. Tit. 1, 5.

Zo bò pak wo wſchėch Tżaſach ƀez témi Wėriwémi, wo Wutżƀe ha Czérkẇi
Jednoſcz ha Pżezjenoſcz bòwa, jo Kréſtus ſẇatoho Pėtéra k widżownomu
Ẇerchei ha naiwòſchomu Zaſtoinikei wo ſwojei Czérkẇi mėſto ſo ſamoho
poſtajiw. Wòn ṙekné k Pėtérei: Té ſé Pėtér, to jo: jena Skawa, ha na
tulei Skawu czu ja ztwaricż moju Czérkei, ha te Porté teje Hełe ṅebudża
ju pżemòczuwacż. Ha tebi czu dacż te Klutże toho Kraleſtwa téch Ṅeƀes,
ha żtożkuli té budżeſch ẇazacż na Zeṁi, to budże téż ẇazane wo Ṅeƀeſach;
ha żtożkuli té budżeſch wotẇazacż na Zeṁi, to budże téż wotẇazane wo
Ṅeƀeſach. Mtth. 16, 18. 19. Dale ṙekné Jėzus k Pėtérei: Sémaṅe Pėtéṙe,
pas moje Jeṅata, pas moje Wowczé. Jan 21, 15.

Cżi Japożtoẇe zpòznachu téż ſẇatoho Pėtéra za ſwojoho Zaſtoinika ha
Ẇednika. Pėtér wotmoja Kréſtuſei wo Ṁeṅe ſchėch Japożtowow (Mtth. 16,
15. 16.); wòn budże wo ſẇ. Zczeṅu pżeczé hako tòn prėni ṁenuwané (Mtth.
10, 2. Mark. 16, 7.); wòn radżi te Wuzwołeṅo jenoho nowoho Japożtowa
mėſto Judaſcha (Jap. Stawiz. 1, 15.); wòn prėduẇe tòn prėṅi wo
Jėruzaleṁe (Jap. Stawiz. 2, 14.); wòn wutżini tòn Żtrét wot Hoṙewzacża
téch Pohanow do teje ſẇ. Czérkẇe (Jap. Staw. 11, 2—18.).

<pb n="32"/>

Sẇaté Pėtér jo w Roṁe Biſkop bòw ha z toho Mėſta tu Czérkei ṙegėruwaw;
wòn jo téż w Roṁe na Kżiżu wumṙew. Tohodla jo kòżdé ròmſki Biſkop tòn
prawé Pėtérowé Zczėhuwar, tòn naiwòſchi Zaſtoinik teje Czérkẇe bożeje.
Wòn rėka Bamuż, to jo: Nan ſchitkich Wėriwéch.

Wokowo téch Japożtowow, Biſkopow ha Mėſchnikow romadżachu ſo ſchiczé,
kiż wot ṅich rozwutżeni Jėzuſowu Wėru hoṙewzachu. Woni wutżiṅachu jenu
habò jaczé kżeſczianſkich Gmeinow, kòżda ze ſwojim duchowném Paſtéṙom,
ha ſchė telei kżeſczianſke Gmeiné romadże budża ṁenuwane ta khatólſka
Czérkei.

Ta khatólſka Czérkei jo tohodla ta wot Jėzuſa Kréſtuſa wobſtajena, ha
wot ſẇatoho Ducha ṙegėruwana Zromadżizna ſchitkich Wėriwéch pod tém
jeném Kṅezom ha Ẇerchom Jėzuſom Kréſtuſom, ha pod joho widżowném
Zaſtupnikom, tém ròmſkim Bamużom.

Ta wėrna Czérkei Jėzuſowa zpòznawa ſo na żtéṙoch Czeichach habò
Samotuoſcżach: wona jo 1. pżezjena;[79]) 2. ſẇata;[80]^(*)) 3.
pżezczéwna[81]^(**)) habò khatòlſka; 4. japożtowſka.[82])

Schė te Czeichi ma na ſebi ta khatòlſka Czérkei, ha wona jo tak ta wėrna
Czérkei Jėzuſowa. Ta khakòlſka Czérkei jo:

<pb n="33"/>

1. pżezjena: dokelż ma pżeczé ha ſchudżom na cżéwém Swėcże jenaiku
Wutżbu, jenaiku Wėru, jenaike ſẇ. Sakramenté, ha ſchiczé jeje Wėriwi ſu
pżez jene ƀez ſobu pod jeném widżowném Ẇerchom.

2. Ta khatòlſka Czérkei jo ſẇata: dokelż 1. jeje Wobſtajer ha Ẇerch,
Jėzus Kréſtus, ſẇaté jo; 2. dokelż wona toho ſẇatoho Ducha k Pomoczé ma;
3. dokelż ſẇata jo wo ſwojich Wutżbach ha Sakramentach, kotreż ſchė te
Polėpſcheṅo ha Sẇatoſcżeṅo téch Wėriwéch porutżeja; 4. dokelż wona
żanéch cżeżkich ha zjawnéch Rėſchnikow wo ſebi ṅecżerpi; 5. dokelż wona
wo wſchėch Tżaſach ha Krajach wo ſebi Sẇatéch mėwa jo, ma, ha zmėje.

3. Ta khatòlſka Czérkei jo pżezczéwna, to jo, khatòlſka: dokelż jo wot
Jėzuſa hoṙezẇedżena za wſchė Tżaſé, za wſchė Ludé, ha za wſchė Kraje
teje Zeṁe; wona jo pżeczé bòwa ha budże tracż hacż do Koncza toho Sẇėta,
ƀez tém zo druhe Wėré zaſchwo ſu ha zaṅcż budża. Mtth. 24, 11. Jap.
Stawiz. 20, 29. 2 Pėtr. 2, 1.

4. Ta khatòlſka Czérkei jo japożtowſka: dokelż wona te Wutżbé téch ſẇ.
Japożtowow tżiſcże ſwėrṅe ha wobſtaiṅe wuznawa ha zakhowa, ha dokelż
ſchė jeje Biſkopoẇe, Mėſchniczé, Wutżeṙo ha Paſtéṙo ſu ƀewſchoho
Pżetorṅeṅa Zczėhuwacżeṙo téch Japożtowow ha Wutżownikow Kréſtuſowéch.

Ta khatòlſka Czérkei ṅemòże wo Wėṙe ha Wutżƀe żeni zmòlicż habò valicż,
dokelż ju Kréſtus pżez tu ſtainu Pomòcz Ducha ſẇatoho żed Bwudom
wobwarnuẇe, zo bòchu cżi Cżwojekoẇe ſchitkich Tżaſow wo <pb n="34"/>tei
ſamotṅe prawei ha wėrnei khatòlſkei Wėṙe ſwoju Zbòżnoſcz namakali.[83])

K tei ſẇatei khatòlſkei Czérkẇi pżiſwuſcheja ſchiczé, kiż keżeni ſu ha
ſcho wėṙa, żtoż jo Bòh zjewiw, ha ta Czérkei k Wėṙeṅu prėdkſtaja, ha kiż
téch Prėdkſtojicżeṙow teje Czérkẇe wo Poſuſchnoſczi zaṅcż maju.

Ta khatòlſka Czérkei tama dṙe ſchė druhe ṅekhatòlſke Wutżbé ha Wėré,
ṅetama ha ṅeſudżi pak żanoho Cżwojeka, kiż ſo k bwudném Wutżbam wuznawa,
ṅewotṙekṅe téż Żanomu tu wėeżnu Zbòżnoſcz, dokelż taiki Sud pżiſwuſcha
Bohu, kotréż zbòżnoſcża ha zatama po ſwojei ṅezkòntżnei Zprawnoſczi, każ
je kòżdé po ſwojich Skutkach zaſwużiw jo. Téż mò tohodla Ṅekhatòlſkich
ṅeſudżmò, hale woſtaimò tòn Sud tomu Kṅezei, kotromuż wòn pżiſwuſcha.
Sami pak ſtoimò krucże wo Wėṙe, zo pżez te nuzne Wokokhodżeṅo z ṅimi
ṅebòchmò ſo k Bwudei, k Ṅewėṙe ha k Liwkoſczi zaẇeſcz dali. Jud. 20.
Eveſk. 6, 16. Mtth. 26, 69—75. 2 Khor. 6, 14. Khol. 4, 5. 6. 1 Pėtr. 2,
12. Proſchmò Boha, zo bò wòn jich wobſwėtliw, tu Wėrnoſcz zpòznacż, ha
jich poſélniw, ju z Ẇeſowoſcżu hoṙewzacż. Jak. 5, 16. 19. 20. Lubuimò
jich hako Dżėcżi jenoho Wòtcza ha hako naſchich Bratrow; bòdżmò z ṅimi
mėrṅe ha pokorṅe żiwi, ha pròczuimò ſo pżez dobrocżiwe Rozwutżeṅo, ha
woſobṅe pżez naſche ſẇate Żiẇeṅo, jich k tei prawei Wėṙe pżiwobròcżicż.
Luk. 6, 36. 37. Ròmſk. 14, 19. Mtth. 5, 16. Mal. 2, 10.

Zo pak mò wo tei wėrnei Wėṙe ha Czérkẇi Kréſtuſowei ſmò, za to bòdżmò
dżakowni pżez to:

<pb n="35"/>

1. zo mò na te Rozwutżeṅo teje Czérkẇe hako na boże Swowo pilṅe ha
kedżbṅe poſuchamò. Jan 8, 47.

2. zo mò jeje Ẇedżeṅu ha ſchėm jeje Porutżnoſcżam ſo wolṅe podcżiſuẇemò,
dokelż Kréſtus ha joho ſẇaté Duch tu Czérkei żeni ṅewopużcżi. Mtth. 16,
18. 28, 20.

3. zo mò te nam podawane Srėdki k tei Zbożnoſczi po jeje Wukazaṅu radé,
tżaſto ha doſtoiṅe wużiwamò.

4. zo mò po naſchei Moczé za te Mnohoſcżeṅo ha Pżekraſṅeṅo teje ſẇ.
Czérkẇe ſo ſtaramò.

5. zo mò téch Prėdkſtojicżeṙow teje Czérkẇe hako Swużownikow
Kréſtuſowéch ha Wondżėłeṙow téch Pòtainoſcżow bożich tżeſcżuẇemò,
poſkamò ha za ṅich ſo modlimò. 1 Khor. 4, 1. Luk. 10, 16. Mtth. 18, 17.
18. Hebr. 13, 17. 18.

2. Wot Zromadżijenſtwa téch Sẇatéch.

Kżeſczieṅo budża wo ſẇ. Piſṁe Sẇacżi ṁenuwani (Eveſk. 5, 3.): dokelż tòn
Duch ſẇaté ſchėch Kżeſczianow zjenoſcżi; dokelż woni pżez ſẇatu Wutżbu
ha Sakramenté zẇazani ſu; dokelż ſo woni za Sẇatoſcżu pròczuwacż dérbja,
ha dokelż cżi, kiż ƀez Rėcha ſu, żiwe Stawé teje Czérkẇe ha toho
duchownoho Cżėwa Jėzuſowoho ſu.[84]) Eveſk. 2, 19. 4, 15. 16.

Te Zjenoſcżeṅo ha Zẇazanṅo ſchėch Kżeſczianow ha ſchėch Stawow teje
Czérkẇe ƀez ſobu rėka Zromadżijenſtwo téch Sẇatéch.

<pb n="36"/>

Telei Zromadżijenſtwo téch Sẇatéch wobſteji wo tei Luboſczi, kotruż mò
ſchiczé romadże jedén napżecżo tomu druhomu mėcż dérbimò, ha wo tém
zromadném Tėlbraṅu na wſchėch duchownéch Kubwach.[85]) Te duchowne Kubwa
ſu: Te Wutżbé, te Slubeṅa ha Zaſwużbé Jėzuſa Kréſtuſa, ta boża Mſcha, te
ſẇ. Sakramenté, te dobre Skutki ha Zaſwużbé téch Wėriwéch. Żtoż jedén
Kżeſczian nadobódże z tutéch duchownéch Kubwow, to téż tém druhim ſobu k
Wużitkei pżindże.

Telei Zromadżijenſtwo téch Sẇatéch wobſteji ƀez nami khatólſkimi
Kżeſczianami na Zeṁi, ƀez nami ha ƀez témi khudémi Duſchami wo Tżiſcżu,
ha ƀez nami ha ƀez témi Sẇatémi wo Ṅeƀeſach.

1. Bez nami na Zeṁi ſmò mò zjenoſcżeni, dokelż ſo romadże za ſo modlimò,
k naſchomu zromadnomu Zbożu dobre Skutki tżinimò ha Zaſwużbé romadżimò,
ha wo ſẇatém Wopraẇeṅu ſchiczé z ṅeƀeſkim Klėbom żiẇeni budżemò.

2. Z témi khudémi Duſchami ſmò mò zjenoſcżeni, dokelż jim pżez naſche
Pacżeṙe, dobre Skutki ha bożu Mſchu k Pomoczé pżindżemò, zo wone wot
ſwojich Cżerṗeṅow wumòżene, zkeṙe do Ṅeƀes pżindu, ha tam potom za nas
proſcha.

3. Z témi Sẇatémi wo Ṅeƀeſach ſmò mò zjenoſcżeni, dokelż mò jich
tżeſcżuẇemò, ha hako bożich Pżecżelow za jich Zaſtuṗeṅo pola Boha
proſémò, woni pak téż za nas ha za te khude Duſche proſcha.

<pb n="37"/>

Ta Czérkei jo tohodla, żtoż jeje Stawé naſtupa, tzoja; wona jo:

1. jena żtrétuwacza Czérkei na Zeṁi, dżeż mò napżecżo tém Zpòtuwaṅam
toho Swėta, toho Mjaſa ha toho Djabowa za naſchu Zbòżnoſcz wojuwacż
mamò.

2. jena cżerṗacza Czérkei wo Tżiſcżu, dżeż te Duſche téch Cżwojekow, kiż
wo Wėṙe ha bożei Nadże wumṙeli ſu, hiżcże tżaſne Żtravé wuſtacż ha bożei
Zprawnoſczi na Tżas doſcztżinicż maja.

3. jena zraduwacza Czérkei wo Ṅeƀeſach, dżeż te Duſche téch Zprawnéch,
kiż jow Bohu ſwėrṅe ſwużili ſu, wėcżne Mòto dòſtawaju.

Na te Zromadżijenſtwo téch Sẇatéch dopòwṅa nas ta ſẇ. Czérkei na Dṅu
ſchitkich Sẇatéch, ha na Dṅu toho Wopòwṅecża téch khudéch Duſchow. 1
Khor. 12, 12—27. 1 Jan 1, 3. Jak. 5, 16.

Dżeſaté Artikel teje Wėré:

Wodawaṅo téch Rėchow.

Z témi Swowami toho dżeſatoho Artikla mò wuznawamò, zo mò wo tei
khatòlſkei Czérkẇi Wodacżo téch Nėchow dòſtacż mòżemò. Tu Mòcz, Rėchi
wodawacż, jo Kréſtus ſwojei Czérkẇi daw, pżetoż wòn jo pżez ſwoje
Żiẇeṅo, Cżerṗeṅo ha Wumṙecżo ſchėm Wėriwém te Wodaeżo téch Rėchow
zaſwużiw.[86])

<pb n="38"/>

Tu Mòcz, Rėchi wodawacż, ṅejo Jėzus ſchėm Wėriwém, hale jenoi tém
Japożtowam ha jich Naſtupnikam, tém Biſkopam ha Mėſchnikam, podaw, kiż
mėſto Boha tém Wėriwém te Rėchi wodawaju.[87]) Te Rėchi budża wodawane
woſobṅe wo ſẇ. Sakramencże teje Kcżeṅczé (Eveſk. 5, 26.) ha wo ſẇ.
Sakramencże teje Pokuté. (Mtth. 16, 19. 18, 18.)

Jėdnaté Artikel teje Wėré:

Hoṙeſtacżo toho Mjaſa.

Schiczé Cżwojekoẇe dérbja wumṙecż, dokelż ſchiczé zrėſchili ſu.[88]^(*))
Wo Sṁercżi wròcżi ſó te Cżėwo k tei Zeṁi, z kotrejeż ztwoṙene jo; ta
Duſcha pak wròcżi ſo k Bohu, kotréż ju daw jo. Te Cżėwa téch Cżwojekow
ṅebudża pżeczé wo téch Rowach woſtacż; na ſudné Dżeṅ budże je Kréſtus
zas k Żiẇeṅu zbudżicż. Tulei Wėrnoſcz jo nas Jėzus ſam wutżiw,[89]^(**))
ha pżez ſwoje ſamotne Hoṙeſtacżo, każ pżez Zbudżeṅo téch Mordwéch
wobkrucżiw. 1 Theſal. 4, 13. 1 Pėtr. 1, 3. 4.

Te Hoṙeſtacżo toho Mjaſa jo tohodla te Wożiẇeṅo toho Cżėwa pżez tu Mòcz
Kréſtuſowu, ha joho Zjenoſcżeṅo z tei Duſchu.[90])

<pb n="39"/>

Te Hoṙeſtacżo téch Cżėwow budże ſo ſtacż:

1. zo bò na czéwém Cżwojeku te Wumòżeṅo dokoṅane bòwo.

2. zo bò téż te Cżėwo z tei Duſchu Mòto habò Żtravu dòſtawo, dokelż tei
Duſchi pomhawo jo Dobre habò Zwo ſkutkuwaeż. 2 Khor. 5, 10.

3. zo bò téż tomu Cżėwu zapwacżene bòwo, żtoż wone Kréſtuſa dla na Zeṁi
cżerṗewo, habò z Rėchom wużiwawo jo. (Bohaté Praſſar — khudé Laczarus.
Luk. 16, 19—28.)

Te Cżėwa téch hoṙeſtaṅenéch Cżwojekow budża pżeṁeṅene. Sẇ. Pawow praji:
Te Cżėwo budże ſéte pżetwajite, ha budże hoṙeſtanécż ṅepżetwajite; budże
ſéte wo Ṅetżeſczi, ha budże hoṙeſtanécż wo Kraſnoſczi. Séte budże
zeṁacze Cżėwo, hoṙeſtanécż budże duchowne Cżėwo, ha te Sṁertne budże ſo
wobłecz Ṅeſṁertnoſcz. Potom budże doṗelṅene te Piſmo: Ta Sṁercż jo
pożrena wo Dobòcżu. Sṁercż, dże jo twoje Dobòcżo? Hela, dże jo twoje
Żahadwo? Bohu bòdż Dżak, kiż jo nam te Dobòcżo daw pżez naſchoho Kṅeza
Jėzuſa Kréſtuſa. 1 Khor. 15, 42—44. 53—56.

Pżi tém Hoṙeſtaeżu ṅebudża ſebi ſchė Cżėwa ruṅa. Te Cżėwa téch Zprawnéch
budża horde, kraſne ha ṙane, porunoſcżene tomu pżekraſṅenomu Cżėwu
Kréſtuſa; te Cżėwa téch Zwóch pak budża rozne, wohidne, żadwawe ha
zatraſchne. 1 Khor. 15, 54. Vilipſk. 3, 21. Pòtaine Zjeẇ. 9, 6. Dan. 12,
2.

Te Cżėwa téch wotemṙetéch Kżeſczianow budża wot teje ſẇ. Czérkẇe
tżeſcżuwane hako Templé, wo <pb n="40"/>kotréchż tòn Duch ſẇaté bòdliw
jo (1 Khor. 6, 19.), ha hako Séṁeṅa, wonſéte k Zkadżeṅu ha k Hoṙeſtacżu.
Tohodla budża te Kerchowé, dżeż cżi Mordwi ṙebani budża, ſẇecżene;
tohodla budża te Rowé żonuwane, ha te Cżėwa wot Duchownéch poṙebane;
tohodla budża Kerchowé hako ſẇate Mėſta, ha te Koſcże téch Wotemṙetéch
zaṅcż mėte, ha te Zbòtki téch Sẇatéch tżeſcżuwane.

Z toho Hoṙeſtacża téch Mordwéch zczėhuẇe:

1. mò dérbimò naſche Cżėwa w Tżeſczi mėcż ha je żeni k Rėchei tṙebacż.
Gal. 6, 8. 2 Khor. 5, 10.

2. mò dérbimò ſchė cżėwne Boloſcże, hai téż tu Sṁercż ſamu zcżerpṅe
zṅeſcz. 1 Khor. 15, 28. Ròmſk. 8, 18.

3. mò ſo ṅedérbimò na tei Sṁercżi naſchich Pżecżelow nimo Mėré zrudżicż,
każ cżi Pohaṅo, dokelż mò tu Nadżiju toho Zaſéwidżeṅa mamò. 1 Theſal. 4,
12. 13.

Dwanaté Artikel teje Wėré:

Ha jene wėcżne Żiẇeṅo. Amen.

Telei Swowa wutża, zo po Sṁercżi ha Hoṙeſtacżu téch Cżwojekow jene
wėcżne Żiẇeṅo budże, ha czwar dwoje:

1. jene wėcżne zbóżne Żiẇeṅo ha téch Dobréch wo Ṅeƀeſach, dżeż woni
ƀewſchoho Koncza Boha widżecż, lubuwacż, wużiwacż, ha z ṅim ha ze
wſchėmi Sẇatémi ſo zraduwacż budża. 1 Pėtr. 1, 8. 9. 1 Khor. 2, 9.

<pb n="41"/>

2. jene wėcżne ṅezbóżne Żiẇeṅo za téch Rėſchnikow wo Heli, dżeż woni ha
te Djabowé, rozdżėleni wot Boha, wėcżne Czwėle ha Boloſcże cżerṗecż
zmėja. Mtth. 25, 41.

Te Swowcżko Amen rėka: Hai, to jo wėrno; mò wėrimò ſcho to krucże, żtoż
wo tém japożtowſkim Wėré-Wuznacżu wobjate jo.

Druha wówna Żtutżka.

Wot teje Nadżije.

Prėni Rozdżėlk.

Wot teje kżeſczíanſkeje Nadżije.

Ta Wėra zbudżi wo nami tu Nadżiju, to rėka, tu Dowėrnoſcz, zo Bòh nad
nami tòn Skutk ſwojeje Nadé dokoṅecż, ha nam tu po tém Żiẇeṅu tu wėcżnu
Zbòżnoſcz dacż budże. Hebr. 11, 1. Gal. 5, 5. 1 Pėtr. 1, 21.

Ta kżeſcżianſka Nadżija jo jedén Dar bożi, jena pżenaturſka, wot Boha
nam nutzliṅena Pòtſcziwoſcz, pżez kotruż mò wot Boha ſcho to krucże ha
wėſczi wottżakuẇemò, żtoż nam wòn ſlubiw jo.

Mò ſo wot Boha nadżijemò tu wėcżnu Zbòżnoſcz, ha te k Dòſtacżu
tejeſameje potrėbne Srėdki, hako ſu: Wodacżo téch Rėchow, boża Nada k
Dżerżeṅu bożich Kazṅow, Wobſtainoſcz wo Dobrém, Zakit ha Pomòcz wo
Strachach Cżėwa ha Duſche, téż tżaſne Kubwa, joli zo nam k Zbòżnoſczi
trėbne ſu. Mtth. 6, 33.

<pb n="42"/>

Mò mòżemò ha dérbimò ſo ſchoho toho wot Boha nadżijecż, dokelż wòn
ſchohomòczné, ſwėrné ha ṅezkòntżṅe miwoſcziwé jo, ha dokelż nam Jėzus
Kréſtus wot toho ṅeƀeſkoho Wòtcza ſchė tżaſne ha wėcżne dobre Daré
zaſwużiw jo. Hebr. 10, 23.

Ta kżeſczianſka Nadżija zbudża ha wopokazuẇe ſo pżez te Modleṅo; pżetoż
déż ſo k Bohu modlimò, dowėrimò ſo téż, zo nas Bóh wuſwòſchecż, ha nam
to ſcho dacż budże, żtoż mò wot ṅoho proſémò.

Druhi Rozdżėlk.

Wot toho Modleṅa.

Te Modleṅo jo te Pozbėhuwaṅo toho Ducha k Bohu. So modlicż rėka: z Bohom
rétżecż, jom' ſwoje znutzkowne Pohnuwaṅa, ſwoje Należnoſcże ha Żadaṅa
prėdkṅeſcz; wo Pobożnoſczi ſwoju Duſchu z Bohom zjenoſcżicż, joho
Wòſokoſcz, Majeſtoſcz, Sẇatoſcz ha Luboſcz ſebi prėdkſtajecż, ha pżez to
k Tżeſcżuwaṅu Boha toho Kṅeza, k Poſuſchnoſczi napżecżo joho Kazṅam, k
dobrém Skutkam, ha bohuzpodobném Prėdkwzacżam ſo pohnuwacż.

Mò ſo modlimò k Bohu: 1. zo bòchmò joho tżeſcżuwali ha za Ztworicżeṙa,
Zdżerżícżeṙa ha Kṅeżicżeṙa toho czéwoho Swėta wuzuawali. 2. zo bòchmò
jomu za wſchė dòſtate Dobroté ſo dżakuwali. 3. zo bòchmò joho za wſchė
duchowne ha cżėwne Daré ſami za ſo ha za naſchich Bliſchich proſéli. Tak
ſu te naſche Pacżeṙe habò Tżeſcżuwaṅo Boha toho Kṅeza, habò Dżakprajeṅo,
habò Próſtwé.

Déż tòn Modleṙ ſwoju Wutrobu k Bohu pozbėhuiczé ſo kwoni, kletżi, na
Woblėtżo paṅe, Ruczé ztékuẇe, na Wutrobu ſo bije, k Ṅebju poladuẇe, ha
ze Swo<pb n="43"/>wami wupraji, żtoż żada, da jo to zwonkotżne Modleṅo
Joli pak żane zwonkowne Czeichi pżi tém Modleṅu k widżeṅu ṅeiſu, rėka
wone znutzkowne Modleṅo. Ta znutzkowna Mòs teje Wutrobé pżi tém Modleṅu
ſcho wutżini; te znutzkowne Modleṅo dérbi z tém zwonkotżném pżeczé
zienoſcżene bòcż, hewak ſo Bohu ṅelubi ha tom' Cżwojekei ṅepomha.[91])

Mò ſmò winoicżi ſo modlicż; to jo 1. Kazṅa boża;[92]^(*)) 2. to wutżi
Jėzuſowé Pżikwad;[93]^(**)) 3. to kaza nam naſcha ſamotna Nuza ha
Potrėbnoſcz.[94]) Pacżeṙe zbudża ha poſélṅeja téż Luboſcz, Dżakowuoſcz
ha Dowėrnoſcz k Bohu, ha wobkrucżeja naſche dobre Prėdkwzacża. Jak. 5,
7. 8.

Naibòle ha pṙedé ſchoho dérbimò mò proſécż za bożu Tżeſcz ha za wſcho
to, żtoż k naſchei Zboznoſczi trėbne ha wużitne jo;[95]^(†)) potom pak
téż za tża ne Kubwa, joli naſche wėrne Zbożo zpėchuwacż méż#.

K bohuzpodobnei Modlitẇe ſwuſcha:

1. prawa Kedżbnoſcz: te Mòſłe dérbja pżezjene bòcż z témi Mòſłemi ha
Swowami, kotreż ta Modlitwa wupraji ha wo ſebi ma.

<pb n="44"/>

2. wutroƀna Pobożnoſcz: ſchė Mòſłe na ſwėtne Wėczé ha Staroſcże dérbja z
Wutrobé zdaluwane ha na Boha zwożene bòcż. Jzaij. 29, 13.

3. znutzkowna ha zwonkowna Poniżnoſcz, z tém Dopòwṅecżom na naſchu
Swaboſcz, Ṅedoſtoinoſcz ha Rėſchnoſcz.[96]) Sir. 35, 21. 1 Pėtr. 5, 5.
Mtth. 8, 1—13.

4. ſélna, dżėcżacza Dowėrnoſcz, zo budże nam Bòh ſcho to dacż, żtoż nam
dobre ha zpomożne jo. Jak. 1, 5—7.

5. pilna Wobſtainoſcz: mò ṅedérbimò pżeſtacż proſéeż, bòrṅe zmolom to,
żtoż mò żadamò, ṅedòſtali. Bòh budże nam te żadane Kubwo pozdżiſcho dacż
habò za te żadane jene lėpſche.

6. Podacżo do bożeje Wołe, kotreż te Wuſwòſcheṅo Bohu porutżí ha
zpokojom jo, déż ſo Bohu ṅezpodoba, tu Pròſtwu doṗelnicż. Luk. 22, 42.
Tolei ſo pżi Pròſtwach za duchowne Kubwa ṅetṙeba żeni, dérbi pak ſo pżi
Pròſtwach za tżaſne Daré pżeczé ſtacż.

7. tżiſta, habò k naiṁeṅſchom' żelnoſcziwa Wutroba.[97]^(*)) Jak. 5, 16.
Pſ. 50, 19.

8. mò dérbimò ſo modlicż wo Jėzuſowém Ṁeṅe, to jo: pżez Jėzuſowe
Zaſwużbé, dokelż Jėzus naſch Srėdżicżer, naſch Zaſtupnik pola Boha jo;
po Jėzuſowém Pżikwadże; po Jėzuſowém <pb n="45"/>Rozwutżeṅu.[98])
Tohodla ta ſẇ. Czérkei ſchė Pròſtwé wobzankṅe z témi Swowami: Pżez
Jėzuſa Kréſtuſa naſchoho Kṅeza.

Zo mò wo Pacżeṙach ṅebòchmò rozṗerſcheni bòli, dérbimò ſo pṙedé k ṅim
pżihotuwacż. Sir. 18, 23. To ſo ſtaṅe:

1. déż Boha ſebi prėdkſtajamò, zo wòn pżi nami jo, hako bòchmò joho z
Wotżomai widżeli.

2. déż tżaſne Staroſcże ha Dżėwa z Mòſlow pużcżimò.

3. déż naſche duchowne ha cżėwne Potrėbnoſcże, kotréchż tak ẇele jo,
deṙe rozpomínamò.

4. déż na bożu ṅezkòntżnu Miwoſcz ha Dobrotu ſo dopòwnimò.

Modlicż ſo mò mamò za wſchitkich Cżwojekow:[99]^(*)) 1. za ſo ſaméch; 2.
za Starſchich, Dobrocżeṙow ha za Wòſoknoſeże; 3. za naſchich
Ṅepżeeżelow;[100]^(**)) 4. za téch Wotemṙetéch.[101])

Mėſto toho Modleṅa jo ſchudżom, dokelż Bòh ſchudżom pżitomné jo; tola
pak dérbimò mò woſobṅe wo tei Czérkẇi ſo modlież, pżetoż:

<pb n="46"/>

1. ta Czérkei jo k Modleṅu poſtajena. Mtth. 21, 13.

2. Bòh jo ſlubiw, zo woſobṅe te Paeżeṙe wo Templu wuſwòſcheeż cze. 2
Par. 7, 12—16.

3. Jėzus jo wo naiſẇ. Sakrameneże toho Wowtaṙa pżitomné. Mtth. 28, 20. 3
Moiz. 26, 11. 12.

4. mò ſo jow na te dòſtate Dobroté ha Nadé dopòwnimò.

5. mò dérbimò naſchu zromadnu Pobożnoſez jow w Czérkẇi Bohu wotwożecż,
ha ſo romadże k Pacżeṙam pohnuwacż. Hebr. 10, 25. 1 Khor. 14, 12. Khol.
3, 16. Eveſk. 5, 18. 19. Mtth. 18, 20.

6. ta Cżichota teje Czérkẇe, tòn Wowtar, Klėtka, zpojedné Stòw, Dupa,
Sẇecżata k Pobożnoſczi napominaju ha Rozṗerſcheṅa zdaluẇa.

Tżas k Modleṅu jo ſtaiṅe ha pżeczé, déz cże Wutroba k tomu pohnuwa; tola
pak woſobṅe: Rano ha Ẇetżor (Mudr. 16, 28. Pſ. 142, 8. 87, 14. 140, 2.);
pṙedé Jėdże ha po Jėdżi (1 Khor. 10, 31. Jan 6, 11. Mark. 8, 6.); pṙedé
Dżėwa ha po ṅim (Khol. 3, 17.); déż Klakaṅo bije; ṅedżėlſke ha ſẇate
Dné; wo Hoṙu ha Nuzé, ha déż z ṅich wumòżeni budżemò (Pſ. 106, 6—8.
Jzaij. 38, 1—20.); pżi Zpòtuwaṅach k Rėchei (Mtth. 26, 41).

Kréſtus nas napomina, zo ſo pżeczé modlicż dérbimò (Luk. 18, 1.) ha ſẇ.
Pawow wutżi: Modleże ſo ƀez Pżeſtacża (1 Theſal. 5, 17.). To jo tak k
zrozeṁeṅu: zo mò wo Pacżeṙach Bohu naſche Mòſłe, Rétże ha Skutki
porutżamò, naſche Dżėwa ha Pròczé zeżerpṅe ha poſuſchṅe k joho Tżeſczi,
po joho Woli, ha z Dopòwṅeeżom na ṅoho wobréchtuẇemò, ha jomu naſche
Ẇeſowoſcże, Zrudobé, ha Staroſcże hoṙewo<pb n="47"/>pruẇemò. Taike
Żiẇeṅo jo jene ſtaine Modleṅo. 1 Khor. 10, 31. Pżiſw. 3, 6. 1 Pėtr. 4,
7.

Schitko, za tżoż mò Boha proſécż mamò, jo dozpowṅe wobjate wo ſẇatém
Woteze-naſchu.

Wot ſẇatoho Wotcze-naſcha.

Tònlei Pacżer jo nas Jėzus ſam wutżiw. Déż wòn nėdé pżed Wotżimi ſwojich
Japożtowow ſo modliw ha wot Pacżeri hoṙeſtanéw bė, proſchachu joho woni
prajiczé: Kṅeże, wutż nas Pacżeṙe zpėwacż! Luk. 11, 2. Mtth. 6, 9. Ha
Jėzus jim ṙekné: Déż ſo wò modlicże, praicże:

Wotcze naſch, kiż té ſé w Ṅeƀeſach. Sẇatoſcżene bòdż twoje Ṁeno. Pżindż
k nam twoje Krałeſtwo. Twoja Wola ſo ſtaṅ, każ na Ṅebju, tak téż na
Zeṁi. Naſch ſchėdné Klėb dai nam dżencz. Ha wodai nam naſche Winé, każ
téż mò wodawamò naſchim Winikam. Ha ṅeẇedż nas do Zpòtuwaṅa. Hale wumòż
nas wot Zwoho. Amen.

Tòn Wotcze-naſch wobſteji z jenoho Zarétżeṅa ha ze ſédém Próſtwow. Te
tzi prėne Pròſtwé du na Boha, ha wutża nas, za tżo mò naipṙedé ha
naibòle proſécż mamò; te żtéri poſłene Pròſtwé du na toho Cżwojeka.

Zarétżeṅo:

Wotcze naſch, kiż té ſé w Ṅeƀeſach.

Mò ṁenuẇemò zmolom wot Zpotżatka Boha naſchoho Wótcza: dokelż wòn nas
ztworiw, pżez Kréſtuſa wumòżiw, k ſwojim Dżėcżom ha k Herbam teje
wėcżneje Zbòżnoſcże hoṙewzaw jo, ha hako Nan ſo za nas ſtara. Mal. 2,
10. 5 Moiz. 32, 6. Ròmſk. 8, 15. 16. Mtth. 6, 31. 1 Pėtr. 5, 7.

<pb n="48"/>

Mò prajimò: Wotcze naſch, dokelż Bòh ſchėch Cżwojekow Ztworicżer,
Wumòżuik ha Wobſtaracżer jo. Tohodla ſmò mò ƀez ſobu Bratzja ha Sotré,
ha dérbimò ſo ƀez ſobu lubuwaeż ha jedén za druhoh' ſo modlicż. Jak. 5,
16. — Te Swowo Wotzenaſch dérbi nas téż napominacż, z dżėcżaczei
Tżeſcżownoſcżu, Dowėrnoſcżu ha Luboſcżu k Bohu ſo modlicż, ha krucże te
Doṗelṅeṅo naſchich Pròſtwow wot joho Miwoſcże ſo nadżijecż. Jzaij. 63,
15. 16.

Mò prajimò: kiż té ſé w Ṅeƀeſach, dokelż Bòh, hacżruṅe wòn ſchudżom
pżitomné jo, tola woſobṅe w Ṅeƀeſach ſwoje Wobòdleṅo ma, ha ſo tam tém
Sẇatém ha Wuzwołeném wėcżṅe widżecż ha wużiwacż dawa. Pżi téch Swowach:
kiż té ſé w Ṅeƀeſach, mamò mò téż wopominacż:

1. zo mò naſche Wutrobé k Ṅebju hoṙezbėhacż dérbimò.

2. zo ſchitke dobre Daré z Ṅeƀes dełe pżindu. Jak. 1, 17.

3. zo te Ṅebjo naſch wòtczné Krai jo.

4. zo mò za tém Ṅebjom Żadoſcz mėcż, ha za ṅeƀeſkimi Kubwami ſo
próczuwacż dérbimò. Mtth. 6, 33.

Prėṅa Pròſtwa:

Sẇatoſcżene bódż twoje Ṁeno.

Wo tei Pròſtẇe żadamò mò:

1. zo bò Bòh wote wſchėch Cżwojekow zpòznawané, lubuwané, tżeſcżuwané
bòw, ha zo joho ſẇate Ṁeno bòchu ſchė Ludżo wuznawali ha kwalili.

2. zo bòchu cżi Rėſchnikoẇe k Bohu pżez wėrnu Pokutu ſo wobròcżili.

3. zo boże ſẇate Ṁeno żeni pżez bwudne Wutżbé, Léſtéruwaṅo ha
ṅekżeſczianſke Żiẇeṅo ṅebò woṅetżeſcżene bòwo.

Druha Pròſtwa:

Pżindż k nam twoje Krałeſtwo.

Boże Krałeſtwo jo Jėzuſowa Wėra ha Czérkei na Zeṁi, ha ta wėcżna
Zbòżnoſcz w Ṅeƀeſach.

Mò proſémò:

1. zo bò Bòh tu Czérkei ha Wėru Jėzuſowu, ha te Krałeſtwo ſwojeje Nadé
ſchudżom po czéwém Swėcże rozſchėrokoſcżiw, te Krałeſtwo toho Djabowa ha
Rėcha pak zahnaw.

2. zo bò Bòh Wėru, Nadżiju ha Luboſcz do naſchich Wutrobow wulinéw ha
pżiƀeracż daw.

<pb n="49"/>

3. zo bò Bòh nas po témlei Żiẇeṅu do Ṅeƀes hoṙewzaw.

Tzecża Pròſtwa:

Twoja Wola ſo ſtaṅ, każ na Ṅebju tak téż na Zeṁí.

Boża Wola jo dwoja: 1. ſchohomóczna, kotreiż ſo żadén Cżwojek zṗedżícż
ṅemóże, ha kotraż ſo téż ƀez naſchich Pròſtwow ſtaṅe. Boża Wola jo pak
téż 2. ſẇata, mudra ha nadna, kotraż nam pżikazuẇe, żto mó tżínícż, ha
zakazuẇe, żto woſtajież mamò.

Wo tei tzecżei Pròſtẇe mò żadamò:

1. zo bò nam Bòh Nadu daw, joho ſẇatei Woli ſo pżeczé tak podeżiſnécż,
ha tuſamu pżeczé tak zpėſchṅe, ſwėrṅe, poſuſchṅe ha dozpowṅe doṗelṅecż,
każ to tżiṅa cżi Sẇacżi ha Jandżelo bożi w Ṅeƀeſach.

<pb n="50"/>

2. zo bò Bòh wot nas ſchitko to wotwobròcżiw, żtoż mòwo nam wo tém
Doṗelṅeṅu bożeje ſẇateje Wołe zadżėwacż.

Żtwòrta Pròſtwa:

Naſch ſchėdné Klėb dai nam dżencz.

Tòn Cżwojek wobſteji z Cżėwa ha z Duſche. Żtoż mò Dżeṅ wote Dṅa za Cżėwo
ha Duſchu potṙebamò, to ſo zrozemi pżez te Swowo: ſchėdné Klėb.

Wo tei żtwòrtei Pròſtẇe mò żadamò:

1. zo bò nam Bòh naſchu ſchėdnu eżėwnu Potṙebu wudżėliw, hako: Jėdż,
Napow, Wobòdleṅo, Draſtu, Strowotu h. t. d.

2. zo bò Bòh téż naſchu Duſchu wokżeẇiw ze ſwojet ſẇatei Nadu, ze ſwojim
ſẇ. Swowom, ze Zpòzṅacżom téch kżeſezianſkich Wėrnoſcżow, ha woſobṅe z
tém Cżėwom ha Kṙeju naſchoho Zbòżnika, kotréż jo tòn wėrné Klėb naſchich
Duſchow.

3. zo bò Bòh nadṅe wotwobròcżiw Drohotu, Khoroſcże, ha ſtruchwe Tżaſé.

Mò prajimò: dżencz, dokelż dérbimò ſchėdṅe proſécż ha ſo dowėricż, zo
nas Bòh téż jutze ha kòżdé Dżeṅ zeżiwicż budże, tak dowho hacż nas na
Swėcże mėcż zecze. Mtth. 6, 31—34.

Mò prajimò: naſch ſchėdné Klėb, dokelż kòżdé Cżwojek ſwòi Klėb jėſcz,
ſebi tònſamón pżez Dżėwo, Pròczu ha boże Żonuwaṅo warbuwacż dérbi.[102])

Mò proſémò jeno za Klėb, ha dérbimò zpokojom bòcż, déż nam jòn Bòh
wobradżi. Dérbimò pak tez <pb n="51"/>ſo Bohu dżakuwacż, zo nam wóſche
toho ſchėdnoho Klėba hiżcże ẇele druhoh' k Zdżerżeṅu ha k Wokżeẇeṅu toho
Żiẇeṅa wobradża.

Pjata Pròſtwa:

Ha wodai nam naſche Winé, każ téż mó wodawamó naſchim Winikam.

Mò tżaſto Boha z Rėchami roznėwamò, ſmò Żtravé hòdni, mamò Dòw pola
ṅoho, kotréż zapwacżicż ṅemòżemò. Téż naſchi Bliſchi nas tżaſto
roznėwaju ha maju Dòw pola nas, tola ṅezkòntżṅe ṁeṅſchi, déżli naſch Dòw
pola Boha jo.

Tohodla proſémò mò wo tei pjatei Pròſtẇe:

1. zo bò nam Bòh naſche Rėchi ha te Żtravé téchſaméch wodaw.

2. zo bò wòn nam wutrobnu Żelnoſcz téchſaméch dla ha Nadu k Polėpſcheṅu
popżaw.

3. mò ſlubimò, zo téż mò naſchim Ṅepżecżelam ha Pżecżiwnikam jich Dowé
ha Winé zpużcżicż czemò. Ekleſ. 28, 2. Mtth. 18, 23—35. Luk. 6, 35.

Schėſta Pròſtwa:

Ha ṅeẇedż nas do Zpótuwaṅa.

Zpótuwacż rėka: Nėkoho k Zwomu wabicż. Bòh Nikoho k Zwomu
ṅezpòtuẇe,[103]) hale jeno dopużcżi, zo Zpòtuwaṅa na nas pżindu. Mò
budżemò pak zpòtuwani: 1. wot toho Swėta (to ſu te Kubwa ha <pb
n="52"/>Ẇeſowoſeże toho Swėta); 2. wot toho Mjaſa (to ſu te ṅeprawe
Lòżté ha Nakhilnoſcże toho Mjaſa); 3. wot toho Djabowa (to ſu te
Nutzdawaṅa toho Djabowa).[104]) 1 Pėtr. 5, 8. Eveſk. 6, 11.

Téż na Vròmnéch Bòh taike ha druhe Zpòtuwaṅa dopuzeżi, hako: Khoroſcże,
Khudobu, Hoṙa ha Pżecżiwnoſcże, k tomu: zo bò ſo jich Wėra ha Dowėrnoſcz
na Boha, jich Luboſcz, Zcżerpliwoſcz ha Wobſtainoſcz wo Dobrém pżed tém
Swėtom wopokazuwawa; zo bòchu druzé jich Pżikwadé zczėhuwali, woni ſami
pak ẇetże Mòto zaſwużili. Job. Tobijas. Ròmſk. 8, 32.

Mò proſémò tohodla wo tei ſchėſtei Pròſtẇe:

1. zo bò Bòh ſchė Strachi ha Zpòtuwaṅa toho Rėcha nadṅe wot nas
wotwobròcżiw.

2. zo bò nam wo Tżaſu toho Zpòtuwaṅa Nadu ha Pomòcz popżaw, te na nas
dopużcżene Zpòtuwaṅa pżedobòwacż. Vilipſ. 4, 13. Ròmſk. 8, 31. Eveſk. 4,
27.

Sédéma Próſtwa:

Hale wumóż nas wot toho Zwoho. Amen.

Te Zwo jo dwoje: 1. Zwo toho Cżėwa, hako: Khoroſcże, Nuzé, Ṅezbożo; ha
2. Zwo teje Duſche, to jo tòn Rėch. Tòn jo te naihòrſche Zwo, dokelż tòn
Rėch toho Cżwojeka na Cżėłe ha Duſchi tżaſṅe ha wėcżṅe ṅezbòżnoho
ztżini.

Mò Boha proſémò wo tei ſédémei Pròſtẇe:

<pb n="53"/>

1. zo bò nas pżed Zwóm teje Duſche, kotreż tòn Rėch jo, ha pżed tżaſnémi
ha wėcżnémi Żtravami toho Rėcha zwarnuwaw.

2. zo bò nas téż, joli zo jom' lubi ha nam k Zbòżnoſczi téje, pżede
wſchėm Zwòm toho Cżėwa zwarnuwaw.

3. zo bò nam tu Nadu daw, ſchė Pżecżiwnoſcże ha Kżiżé toho Żiẇeṅa
zcżerpṅe ha z Podacżom do joho ſẇateje Wołe pżeṅeſcz. Tob. 12, 13.

Te Swowcżko Amen jo jene Wobkrucżeṅo tóho, żtoż mò proſéli ſmò, ha rėka:
Tak ſtaṅ ſo; tak ṅech to jo; to tżiṅ, ṅeƀeſki Wotcze!

Wot jandżelſkoho Powitaṅa.

Khatòlſczé Kżeſczieṅo pżiſtaja k tomu Wotcze-naſchei te jandżelſke
Powitaṅo. Wone ſo zpėwa:

(1.) Strowa ſé Marija, Nadé powna, tòn Kṅez jo z tobu. (2.) Té ſé
żonuwana ƀez témi Żònſkimi, ha żonuwané jo tòn Pwȯd twojoho Żiwota:
Jėzus Kréſtus. (3.) Sẇata Marija, Macżer boża, proſch za nas Rėſchnikow,
nėt ha wo tei Żtundże naſcheje Sṁercże. Amen.

Te jandżelſke Powitaṅo ſo zpėwa:

1. k pobożnom' ha dżakownom' Wopominaṅu toho Naroda, Żiẇeṅa, Cżerṗeṅa,
Wumṙecża ha Hoṙeſtacża naſchoho Zbòżnika Jėzuſa Kréſtuſa.

2. k Tżeſcżuwaṅu teje naizbòżniſcheje Kṅeżné ha Macżeṙe bożeje
Marije,[105]) ha k Wuproſcheṅu jeje zaſtupneje Pròſtwé pola Boha ha
Jėzuſa.

<pb n="54"/>

Te jandżelſke Powitaṅo wobſteji z tzjòch Tėlow: 1. z téch Swowow, kiż jo
tòn Jandżel Gabrijel k ſẇatei Mariji rétżaw (Luk. 1, 28.); 2. z téch
Swowow, z kotrémiż jo ſẇ. Hilzbeta Mariju powitawa (Luk. 1, 28. 42.); 3.
z teje Pròſtwé teje khatólſkeje Czérkẇe.

Mò prajimò: ſẇata Marija, Macżer boża:

1. dokelż ta ſẇ. Kṅeżna jo Jėzuſa Kréſtuſa narodżiwa, kotréż jo tòn
wėrné Séhn bożi ha wėrné Bòh-Cżwojek.

2. dokelż te Ṁeno Macżer boża wo nami tu Dowėrnoſcz zbudżi, zo Bòh
Marine zaſtupne Pròſtwé wuſwòſchi.

Mò prajimò: proſch za nas Rėſchnikow, zo bo Marija pżez te Wuznacżo
naſchoho Huƀenſtwa zhnuta bòwa, nam tu Nadu teje Pokutnoſcże' ha Wodacżo
téch Rėchow wot Boha wuproſécż.

Mò prajimò: proſch za nas nėt ha wo tei Żtundże naſcheje Sṁercże, dokelż
mò pżeczé ha kòżdé Tżas, naibółe pak wo naſchei naiẇetżei Nuzé, wo
ſṁertném Bėdżeṅu, tu Pomòcz bożu ha tòn Zakit teje Macżeṙe bożeje
nainuzniſcho potṙebamò.

Tòn khatòlſki Kżeſczían tżeſcżuẇe pżez te Zpėwaṅo toho jandżelſkoho
Powitaṅa te Wocżwojekuwaṅo Jėzuſa Kréſtuſa ha lu ſẇ. Maeżer bożu, déż ſo
kòżdé Dżeṅ Rano, Pżipòwṅu ha Ẇetżor k Pacżeṙam zwoni habò Klakaṅo cżeṗe.
Wòn praji:

1. Tòn Jandżel toho Kṅeza jo pżiṅes Mariji te Pòſelſtwo, ha wona jo
podjawa wot ſẇatoho Ducha. Strowa ſé Marija ...

2. Lei, ja ſém Swużownicza toho Kṅeza, mi ſo ſtaṅ po twojim Swoẇe.
Strowa ....

3. Ha te Swowo jo ſo Mjaſo ztżiniwo, ha jo wo nas bódliwo. (Tu podérei
ſo na Wutrobu.) Strowa ....

<pb n="55"/>

Tzecża wówna Żtutżka.

Wot teje Luboſcże.

Prėni Rozdżėlk.

Wot teje kżeſczíanſkeje Luboſcże.

Ta kżeſczianſka Wėra z tei Nadżiju pwodżi tu Luboſcz k Bohu.

Ta kżeſczianſka Luboſcz jo jedén Dar bożi, jena pżenaturſka, do naſchich
Wutrobow nutzliṅena Pótſcziwoſcz, pżez kotruż mó Boha toho Kṅeza, hako
te naiwóſche Kubwo, joho ſamoho dla wóſche ſchoho, naſchoho Bliſchoho
pak Boha dla każ ſo ſaméch lubuẇemó.[106])

Mó móżemó Boha lubuwacż 1) téch Dobrotow dla, kotreż wón nam ſchėdṅe na
Cżėłe ha Duſchi wopokazuẇe, ha dokelż nam wón nėdé tu wėcżnu Zbóżuoſcz
dacż cze. Taika Luboſcz jo dṙe Bohu zpodobua, tola ṅedozpowna. Mó
dérbimó pak woſobṅe 2. Boha lubuwacż, dokelż wón ſam wo ſebi ta
naiwóſcha Dobrota, tón naidozpowniſchi Duch, te ſcheje Luboſcże
naidoſtoiniſche Kubwo jo. To jo ta dozpowna Luboſcz k Bohu. 1 Jan 4, 19.

Mó dérbimó Boha lubuwacż wóſche ſchoho, to rėka: Boha, joho Nadu, joho
Luboſcz dérbimó ſebi <pb n="56"/>wóſche ſchėch Kubwow ha Ẇeſowoſcżow
toho Swėta ważicż (Mtth. 22, 37.), ha radzjo ſcho zhubicż, hai téż tu
Sṁercż cżerṗecż, hacż Boha z jeném Rėchom roznėwacż. Rómſk. 8, 38. 39.

Jėzus porutża nam, Boha lubuwacż z czéweje naſcheje Wutrobé, z czéweje
naſcheje Duſche, ze wſcheje naſcheje Moſé ha ze wſchėch naſchich Moczow
(Mtth. 22, 37.), to rėka: mó dérbimó ſchė naſche Móſle, Żadoſcże, Swowa
ha Skutki na Boha zwożuwacż, ſche naſche Dżėwaṅo, Tżiṅeṅo ha Woſtajeṅo k
bożei Tżeſczi wopruwacż, ha ſtaiṅe joho ſẇ. Wolu poſuſchṅe doṗelṅecż.

Mó zpóznajemó, zo Boha lubuẇemó, na tém:

1. déż radé ha tżaſto na Boha zpominamó ha k ṅomu ſo modlimó. Mtth. 6,
21.

2. déż radé wot Boha rétżimó ha rétżecż ſwóſchimó. Jan 8, 47.

3. déż wolṅe Boha poſuchamó, ha ſchė naſche Winwatoſcże z Luboſcże ha
Poſuſchnoſcże napżecżo ṅomu doṗelnimó. Jan 14, 15.

4. déż wo wſchėch Pżipadnoſcżach toho Żiẇeṅa, wo Cżerṗeṅach ha Hoṙach,
téż wo Sṁercżi do bożeje Wołe ſo podawamò. Ròmſk. 8, 35—39.

Zo bòchmò Boha pżeczé bòle lubuwali, dérbimò mò:

1. tżaſto pżepòtuwacż, hacż ha kah jara nam Bòh lubé jo.

2. tżaſto ſo modlicż, zo bò ſẇaté Duch wo nami bożu Luboſcz zapaliw ha
bòle zahoriw.

3. tżaſto te ſẇ. Sakramenté dòſtawacż.

4. tżaſto zpominacż na Jėzuſa, tòn naidozpowniſchi Pżikwad teje
Luboſcże.

<pb n="57"/>

5. téż wopominacż te Pżikwadé téch Sẇatéch, kiż Boha wòſche ſchoho
lubuwali ha joho dla ſche tżaſne Kubwa, hai téż ſwoje Żiẇeṅo zadzpėli
ſu.

Pòdla Boha dérbimò mò téż naſchoho Bliſchoho lubuwacż każ ſo
ſaméch.[107]) Kréſtus praji: Ta Kazṅa bożeje Luboſeże jo ta naiẇetża ha
prėṅa; ta druha Kazṅa teje Luboſcże toho Bliſchoho jo tei prėnei ruṅa.
Mtth. 22, 37—40.

Naſch Bliſchi jo kòżdé Cżwojek, ṅech jo Pżecżel habò Ṅepżecżel, Czuzé
habò Znaté, naſcheje habò druheje Wėré. Toho Bliſchoho lubuwacż rėka:
jomu dobré bòcż; jomu ſcho dobre popżecż; jomu k Woli, k Swużƀe, k
Pomoezé ſtacż; ſchoho ſo zwoſtajicż, żtoż jom' ṅelube, ſcho tżinicż,
żtoż jom' wużitne bòcż mòże.[108]^(*))

Toho Bliſchoho dérbimò mò lubuwacż Boha dla; dokelż Bòh to porutża, ha
dokelż kòżdé Cżwojek po bożim Woblėtżu ztwoṙené, każ téż wot Jėzuſa
wumòżené jo.

Ḃez teje Luboſcże ṅemòże żadén Cżwojek zbòżné bòcż. 1 Jan 3, 14. 15. Te
Wubudżeṅo teje Luboſcże dérbi ſo ſtacż: 1. déż k Rozomoi pżindżeſch ha
Boha zpòznawacż potżinaſch; 2. wo cżeżkich Zpòtuwaṅach; 3. pżi Dòſtawaṅu
téch ſẇ. Sakramentow, woſobṅe teje Pokuté ha bożoho Cżėwa; 4. wo Strachu
teje Sṁercże.

<pb n="58"/>

Ta prawa Luboſcz k Bohu wopokazuẇe ſo nailėṗe pżez te Dżerżeṅo bożich
Kazṅow.[109])

Druhi Rozdżėlk.

Wot téch dżeſacż bożich Kazṅow.

Te dżeſacż boże Kazṅe rėkaju:

1. Té dérbiſch jeno do jenoho Boha wėricż.

2. Té ṅedérbiſch te Ṁeno boże ṅewużitṅe ẇeſcz.

3. Té dérbiſch tòn ſẇaté Dżeṅ ſẇecżicż.

4. Té dérbiſch Nana ha Macż w Tżeſczi mėcż, zo bò ſo tebi deṙe ſchwo, ha
té dowho żiwé bòw na Zeṁi.

5. Té ṅedérbiſch morduwacż.

6. Té ṅedérbiſch Ṅetżiſtoté hnacż ha Mandżelſtwa wamacż.

7. Té ṅedérbiſch kranécż.

8. Té ṅedérbiſch valſchnoho Swėtzeṅa dawacż napżecżo twojomu Bliſchomu.

9. Té ṅedérbiſch pożadacż twojoho Bliſchoho Mandżelſkeje.

10. Té ṅedérbiſch pożadacż twojoho Bliſchoho Kubwa.

Te dżeſaeż boże Kazṅe jo Bòh tém Dżėcżom Jzrael na Hoṙe Sinai daw. (2
Moiz. 20, 1—18.) Mo ſmò winoicżi, telei Kazṅe dżerżecż, dokelż je Bòh
téż <pb n="59"/>nam daw jo, ha dokelż Jėzus teſame dżerżecż nam porutżiw
jo.[110])

Jėzus nas wutżi, zo mò ƀez Dżerżeṅa bożich Kazṅow zbòżni bòcż
ṅemòżemò.[111]^(*)) Mò mòżemò te boże Kazṅe dżerżecż: 1. dokelż Bòh,
nitżo ṅemòżne wot nas ṅeżada; 2. dokelż nam Bòh k tomu ſwoju Nadu dawa
(Vilipſk. 2, 13. 4, 13.); 3. dokelż boże Kazṅe cżeżke ṅeiſu (1 Jan 5, 3.
Mtth. 11, 28—30.); 4. dokelż ſchiczé Sẇacżi boże Kazṅe dżerżeli ſu.

Mò dérbimò ſchicke Kazṅe boże dżerżecż, dokelż ſchė wot Boha pżindu, ha
te Pżeſtuṗeṅo téż jeneje lutkeje nas Bohu ṅezpodobnéch ha Żtravé hòdnéch
ztżini.[112]^(**))

K Dżerżeṅu bożich Kazṅow dérbi nas pohnuwaeż te Dopòwṅeeżo, zo mò pżez
to Bohu ſo bòle porunoſcżamò, jomu ſo zpodobni ha za joho Dobroté
dżakowni wopokazuẇemò, ha zo Bòh tém Poſuſchuém tżaſne ha wėcżne Mòto
ſlubiw, tém Pżeſtupuikam pak tżaſne ha wėcżne Żtravé rozéw jo. 5 Moiz.
28.

Kòżda Kazṅa boża nėżto porutża, ha nėżto zakazuẇe. Żtoż kòżda porutża,
jo dobre; żtoż zakazuẇe, jo zwo.

<pb n="60"/>

Prėṅa Kazṅa:

Té dérbiſch jeno do jenoho Boha wėricż.

Ta prėṅa Kazṅa porutża:

1. wo naſchei Wutroƀe do Boha wėricż, ha jomu tu winoitu bòizku Tżeſcz
wopokazuwacż, joho pżeczé lėṗe zpòznawacż, jomu ſo dowėricz, dżakuwacż,
joho lubuwacż, ha k ṅomu ſo modlicż. Mtth. 4, 10. Jan. 4, 24.

2. téż zwonkowṅe pżez Bohuſwużownoſcz naſchu Wėru, Nadżiju, Luboſcz,
naſchu Dżakownoſcz, naſche Tżeſcżuwaṅo ha Modleṅo k Bohu wuznawacż, ha
zjawṅe wo Swowach ha Skutkach wopokazuwacż. Nòmſk. 10, 10.

Ta prėṅa Kazṅa zakazuẇe:

1. Pżibóhwſtwo, déż ſo mėſto tom' wėrnomu Bohu kaikomużkuli Ztwoṙeṅu
bòżka Tżeſcz wopokazuẇe (1 Khor. 8, 4. 12, 2. 3 Moiz. 19, 4.), habò déż
ſo jene Ztwoṙeṅo, jena Parſchòna, jena tżaſna Wėcz, Kubwo, Bohaſtwo,
Tżeſcz wòſche ważi, déżli Bòh tòn Kṅez. Mtth. 10, 37. Vil. 3, 19. 2
Timoth. 3, 4. Eveſk. 5, 5. Ròmſk. 1, 25.

2. Ṅewėru, déż ſo Bohu ha tém wot ṅoho zjeẇeném Wėrnoſcżam Wėra zapoje
(Pſ. 31, 1. Mudr. 9, 13. Ròmſk. 1, 19. 1 Khor. 2, 5—15.); déż ſo na
bòizkich Wėrnoſcżach z dobrei Wolu czwòbluẇe; déż ſo bwudna Wėra z tei
prawei Wėru za jenak dobru dżerżi; déż ſo Jedén ſwojeje Wėré
haṅbuẇe.[113])

<pb n="61"/>

3. Bwudnu Wėru, déż ſo nėżto pżecżiwò bòizkei ha czérkwinſkei Wutżƀe
wėri.

4. Cżipnoſcz ha Mudruwaṅo wo Wėṙe, déż ſo pòtaine Wėrnoſcże zpòznawacż
ha wugruntuwacż czedża, kiż ſo tola z cżwojetzim Rozomom wobpżijecż
ṅehodża, hale ſo wėrież dérbja. Jer. 9, 23. Mudr. 9, 13.

5. Pżiwėru, déż ſo naturſkim Wėczam pżenaturſka Mòcz pżipiſa, kotruż z
bożoho Nutzſtajeṅa nimaja; déż ſo Kuzwaṙow za Radu praſcheſch, zo bò
Zakhowane habò Pżichodne zhoniw; déż ſebi Kharté kwaſcz, z Rukow
wėchcżicż, Dżecża wukwaduwacż daſch; déż Schoczé zbėhacż, Duchow
żonuwacż czeſch, ha k tomu hiżcże ſẇate Wėczé tṙebaſch. Jer. 23, 16. 29,
8. 9. 3 Moiz. 20, 6.

6. Zaczwóbluwaṅo, déż ſo Miwoſcże ha Zbòżnoſcże wot Boha jacz
ṅenadżijeſch, kotréż tola ſchėm Rėſchnikam nadné bócż cze.

7. Pżeważnu Dowėrnoſcz na bożu Miwoſcz, déż kròbłe rėſchiſch, ha pżi tém
tola teje Zbòżnoſcże ſo nadżijeſch.

8. Mawomóſnoſcz, déż ſo wo wſchėch Pżipadnoſcżach toho Żiẇeṅa na Boha
ṅezpużcżeſch, ha ſeƀi nimomėrnu, pohanſku Staroſcz Żeżiẇeṅa dla
tżiniſch. Luk. 12, 22. Mtth. 6, 31. 32.

9. Ṅezpokoinoſcz z Bohom, déż pżi téch Dopużcżeṅach bożich ṅezcżerpliwé
ſé, habò gor pżecżiwo Bohu mòrkotaſch. 2 Moiz. 18, 7. 4 <pb
n="62"/>Moiz. 11, 1. Mudr. 1, 11. 1 Khor. 10, 10. Vil. 2, 14.

10. Zpótuwaṅo Boha toho Kṅeza, déż ſo pżeważṅe do Stracha podaſch, ha z
ṅoho ſo wot Boha Wumòżeṅo nadżijeſch, kotreż ſo ƀez Dżiwa ſtacż ṅemòże
(Mtth. 4, 5—10.); déż ſo wo bòizkich habò ſwėtnéch Wėezach wot Boha
Pomòcz nadżijeſch ha ſam nitżo k tom' tżinicż ṅechaſch. Pżiſw. 14, 16.
Jzaij. 59, 4.

11. Hidżeṅo, Ṅedżakownoſcz napżecżo Bohu ha Zabówaṅo na Boha, déż ſo
Nėkomu deṙe dże ha wòn na Boha ṅezpomina, wot kotrohoż ſchė dobre Daré
pżindu (5 Moiz. 8, 11. 32, 18. Jak. 1, 17.); déż ſo Nėchtò na ſwoje
Moczé, na ſwoju Mudroſcz ha ſwoje Zbożo zpużcża ha mėṅi, zo Boha ha joho
Pomòcz ṅetṙeba. Ezech. 28, 2. 31, 10.

Wot Tżeſcżuwaṅa ha Proſcheṅa téch Sẇatéch.

Napżecżo tei prėnei Kazṅi ṅejo, téch Jandżelow ha Sẇatéch tżeſcżuwacż,
ha jich za Zaſtuṗeṅo pola Boha proſécż. Ẇele jaczé tżeſcżuẇemò mò wo
téch Sẇatéch Boha ſamoho, kotréż ſo wo ṅimi pżekraſnoſcżi, dokelż woni z
joho Nadé Sẇacżi ſu, ha na joho Moczé ha Zbòżnoſczi Tėl maju.[114]) Pſ.
150, 1. Luk. 1, 48. 49. 2 Khor. 3, 5. Vil. 2, 13. 4, 13. Jap. Staw. 15,
11.

Wone jo dowołene, téch Sẇatéch tżeſcżuwacż:

1. Dokelż to ta khatòlſka Czérkei wot naiprėṅſchich <pb n="63"/>Tżaſow
toho Kżeſczianſtwa tżiniwa jo, ha to nidże wo ſẇ. Piſṁe zakazane ṅejo.

2. Dokelż Bòh ſam téch Sẇatéch tżeſcżuẇe.[115])

3. Sẇacżi Cżwojekoẇe budża tżeſcżuwani, tak dowho hiżcże na Swėcże ſu;
kah ẇele bòle, déż w Ṅeƀeſach ſu. Ròmſk. 2, 10. Mtth. 25, 40. Hebr. 13,
7.

4. Ta Tżeſcz, kotruż mò Bohu winoicżi ſmò, ṅebudże pżez to pżikròtzena,
hale ẇele jacz pżez tu tém Sẇatém wopokazanu Tżeſcz zpėchuwana.

Ḃez tei Tżeſcżu, kotruż mò Bohu, ha ƀez tei Tżeſcżu, kotruż mò tém
Sẇatém wopokazuẇemò, jo wulka ha talei Schelakoſcz:

1. K Bohu ſamom' modlimò ſo mo, to jo: Boha tżeſcżuẇemò mò hako naſchoho
Kṅeza, naſchoho Ztworicżeṙa, Zbòżnika, ha Dawacżeṙa ſchoho Dobroho (Jak.
1, 17.); téch Sẇatéch pak tżeſcżuẇemó mò hako ſwėrnéch Swużownikow ha
Pżeeżelow bożich.

2. Boha mò tżeſcżuẇemò joho ſamoho dla, joho ṅezkòntżuéch Dozpownoſcżow
dla, kotreż wòn ſam wot ſo ma; téch Sẇatéch pak mò tżeſcżuẇemò Boha dla,
zo wot ṅoho taike Nadé dòſtali ſu.

3. Pżed Bohom paṅemò mò na Kołena hako pżed tém naiwòſchim Kṅezom Ṅebja
ha Zeṁe; pżed joho Sẇatémi pak hako pżed joho Swużownikami.

4. Cżérkẇe ha Wowtaré twaṙa ſo Bohu ſamomu, budża pak tżaſto po tém Ṁeṅe
téch Sẇatéch jeno <pb n="64"/>poṁenuwane ha pod tòn Zakit jich Zaſtuṗeṅa
ſtajene. Tohoruṅa budże ta boża Mſcha Bohu ſamomu wopruwana, ha pżi ṅei
jeno te Wopówṅecżo téch Sẇatéch dżerżane.

Téch Sẇatéch mò doſtoiṅe ha praẇe tżeſcżuẇemò:

1. déż ſo zẇeſelimò na tei Luboſczi ha Swėṙe, z kotreiż woni Bohu haeż
do Sṁercże ſwużili ſu. 2 Tim. 4, 6—8. Hebr. 11, 33—38.

2. déż Boha kwalimò, kotréż téch Sẇatéch ſẇatoſcżiw ha pżekraſnoſcżiw
jo. 3 Moiz. 21, 8. Sir. 44, 1. 2. Jan 12, 26. Pſ. 150, 1.

3. déż ſebi prėdkƀeṙemò ha ſo pròczuẇemò, po jich Pżikwadach żiwi bócż,
ha jich Pòtſeziwoſcże zczėhuwacż. 1 Theſal. 4, 3.

4. déż jich ſẇate Dné pobożṅe ſẇecżimò, ha te Ṁena, z kotrémiż mò po
ṅimi kcżeni ſmò, z dobrémi Skutkami débimò. Jak. 2, 7.

5. déż za jich Zaſtuṗeṅo pola Boha proſémò, ha jich Sẇecżata ha Zbòtki w
Tżeſczi mamò. Job 42, 8. 4 Kral. 13, 20. 21. 19, 34. 2 Machab. 15, 14.
Sir. 48, 15. Jap. Staw. 19, 12.

Pżede wſchėmi Sẇatémi bożími mò naibòle tżeſcżuẇemó ſẇatu Mariju, dokelż
ju Bóh doſtoinu namakaw jo, Macż ſwojoho jednorodżenoho Séhna Jėzuſa
Kréſtuſa bócż, ha ju tohodla pże wſchėmi Sẇatémi ſam naibóle wuzbėnéw ha
wutżeſcżuwaw jo.[116]) <pb n="65"/>Tola pak mò Mariji żaneże bòizkeje
Tżeſcże ṅewopokazuẇemò, dokelż téż wona jeno boże Ztwoṙeṅo jo.

Ta khatòlſka Czérkei ṅeporutża, hale radżi jeno, téch Sẇatéch
tżeſcżuwacż, ha wutżi, zo to dobre ha wużitne jo.

Téż jo dobre ha wużitne, te Cżėwa téch Sẇatéch ha Martraṙow zaṅcż mėcż,
dokelż wone wo ſwojim Żiẇeṅu Stawé ha Templé ſẇatoho Ducha bėchu (1
Khor. 3, 16.), ha nėdé zas k Żiẇeṅu zbudżene ha pżekraſṅene budża. Téż
jo Bòh te pobożne Tżeſcżuwaṅo téch ſẇatéch Zbòtkow z ẇele Dobrotami
wopwacżiw, ha jo pżez te Powoſtaṅcżki téch Sẇatéch zjawne Dżiwé
ſkutkuwaw; k Pżikwadei: pżez te ſẇ. Kòſki Elizejuſa (4 Kral. 13, 21.),
pżez tòn Zcżėn ſẇ. Pėtéra (Jap. Staw. 5, 15.), pżez te pòtne Rubiſchko
ſẇ. Pawowa (Jap. Staw. 19, 12.).

Ruṅe tak dowołene, dobre ha wużitne jo, Sẇecżata Kréſtuſa, ſẇateje
Marije ha druhich Sẇatéch mėcż ha tżeſcżuwacż; pżetoż wone nas dopòwṅeja
na Kréſtuſa ha joho Sẇatéch, ſtajeja nam pżed Wotżi te Dżiwé bożeje
Nadé, te kraſne Pżikwadé kżeſczianſkich Pòtſcziwoſcżow, ha pohnuwaju nas
k Zczėhuwaṅu téchſaméch. Te Tżeſcżuwaṅo pak ṅewopokazuẇemò mò tém
Sẇecżatam ſamém, hale Kréſtuſei ha joho Sẇatém, kotziż na téch
Sẇecżatach woznaṁeṅeni ſu. 2 Moiz. 25, 18. 4 Moiz. 21, 8. Joſ. 7, 6.
Mudr. 16, 6. 7. Jan 3, 14.

Dowołene, dobre ha wużitne téż jo, téch Sẇatéch za Pomócz ha Zaſtuṗeṅo
pola Boha proſécż, pżetoż:

1. ta khatòlſka Czérkei jo to wot naiprėṅſchich Tżaſow toho
Kżeſczianſtwa tżiniwa, ha wo ſẇ. Piſṁe ṅejo to nidże zakazane.

<pb n="66"/>

2. mò proſémò Cżwojekow, kiż na Zeṁi ſu, za Pomòez, kah ẇele jacz téch
Sẇatéch w Ṅeƀeſach.

3. mò ſo pżez to dopòwnimò na te Zromadżijenſtwo, kotreż ƀez nami ha
témi Sẇatémi wobſteji.

4. Bòh jo nas pżez ſẇ. Japożtowa Jakuba wutżiw: Ta Modlitwa toho
Zprawnoho ẇele zamòżi. Jak. 5, 16.

Zkòntżṅe ma ſo wot toho Proſcheṅa téch Sẇatéch ẇedżecż: zo mò nicz wot
téch Sẇatéch, hale wot Boha ſamoho ſchu Pomòcz, Nadu ha Zbòżnoſcz téch
Zaſwużbow joho Séhna Jėzuſa Kréſtuſa dla ſo nadżijemò. Kréſtus ſamlutki
jo naſch Srėdżicżer ha Zaſtupnik pola Boha pżez te ſwoje Wumòżeṅo; cżi
Sẇacżi pak ſu naſchi Proſcheṙo ha Zaſtupnikoẇe pola Boha pżez te
Zaſwużbé Kréſtuſowe. Job 42, 8. 1 Moiz. 48, 16. 2 Machab. 15, 14. Hebr.
13, 18. Zjeẇ. 5, 8.

Druha Kazṅa:

Té ṅedérbiſch te Ṁeno boże ṅewużitṅe ẇeſcz.

Ta druha Kazṅa porutża, zo mò tom' Ṁenei bożomu ha ſchomu Sẇatomu tu
winoitu Tżeſcz wopokazuẇemò.

Mò tżeſcżuẇemò te Ṁeno boże ha ſcho Sẇate:

1. déż pżed czéwém Swėtom wuznawamó, zo Bòh naſch Kṅez jo. Pſ. 94.

2. déż boże Swowo, pżez kotreż nam Bòh ſwoju Wolu zpòznacż dawa, radé ha
tżaſto ſwòſchimò. Jan 8, 47.

<pb n="67"/>

3. déż pżez ſẇate Żiẇeṅo Boha tżeſcżuẇemò. Mtth. 5, 16.

4. déż ſo Bohu za wſcho, Dobre ha Zwo, dżakuẇemò, do joho Wołe ſo
podawamò, ſcho k joho Tżeſczi ha wo joho Ṁeṅe tżinimò. Job 1, 21. Pſ.
91, 1. 2. 33, 1. Eveſk. 5, 20.

5. déż Boha wo wſchėch naſchich Nuzach za Pomòcz proſémò. Eveſk. 6, 18.
Jan 16, 23. Vil. 4, 6. Jak. 1, 5.

6. déż te Ṁeno teje naiſẇ. Trojiczé, te Ṁeno Jėzuſowe, pobożṅe
wuprajimò; tòn ſw. Kżiż nutérniẇe tżinimò, ha pżi tém téż zwonkowṅe pżez
Kołenazhibuwaṅo, Kwoṅeṅo, habò Wotpżikrécżo teje Wòwé naſche Tżeſcżuwaṅo
wopokazuẇemò. Vil. 2, 10. 11. Gal. 6, 14. 1 Khor. 1, 18.

7. déż praẇe ha po Wėrnoſczi pżiſahamò, ha naſche Pżiſahi dżerżimò. 5
Moiz. 6, 13. Ezech. 17, 16.

8. déż bohuzpodobne Slubé tżinimò, ha je ſwėrṅe doṗelnimò. Ekleſ. 5, 3.
4.

Pżiſahacż rėka: Boha, toho ſchohowėdomoho, wėrnoſcziwoho, ſchohomòcznoho
ha zprawnoho, k Swėtkei wowacż, zo mò tu Wėrnoſcz wuprajicż, habò jene
Slubeṅo dżerżecż czemò. 5 Moiz. 6, 13.

Pżiſahacż ſo ſmė wo dowołenéch ha ważnéch Wėczach, déż mò wot jich
Wėrnoſcże pżepokazani ſmò; woſobṅe, déż to te prėdkpoſtajene Kṅeiſtwo
żada. Jerem. 4, 2. Pżez Pżiſahu wuzuawamò mò naſchu Wėru na toho
ſchohowėdomoho, wėrnoſcziwoho, ſchohomòcznoho ha zprawnoho Boha, ha
tżeſcżuẇemò te ſẇate Wėczé, pżi koléchż mò pżiſahamò, hako: tu <pb
n="68"/>naiſẇacżiſchu Trojiczu pżez Hoṙezbėṅeṅo téch tzjòch Porſtow,
pżez Dòtkṅeṅo toho ſẇ. Zczeṅa, toho ſẇ. Kżiża h. t. d. Valſchné Pżiſahar
léſtéruẇe Boha, wowa toho Schohomòcznoho ha Schohowėdomoho k Swėtkei
jeneje Vże, ha pżeda ſwoju Duſchu tom' Tżertei.

Jedén Slub jo, déż mò nėżto Dobre, żtoż hewak tżinicż winoicżi ṅeiſmò,
tżinicż ſebi prėdkwozṁemò, ha k tomu ſo pżez Bohu wotpowożene Slubeṅo
zẇazamò; k Pżikwadei: do bożoho Domu nėżto ſchenkuwacż, wėſtu Jamòżnu
wudżėlicż, wėſte Dné ſo poſcżicż, wėſte Pacżeṙe zpėwacż, nėżto, żtoż cżi
lube jo ha k tżomuż ſo pżiwutżiw ſé, ſebi zapojedżecż h. t. d.

Slubé tżinicż jo Bohu zpodobne ha nam zaſwużbne, dokelż mò pżez to
naſchu Nulérniwoſcz wo bożei Swużƀe ha naſchu Luboſcz k Bohu
wopokazuẇemò. 1 Kral. 1, 11.

Slubé tżinicż wotwiſé wot ſwobodneje Wołe toho Cżwojeka; tżiṅene Slubé
pak dérbimò ſwėrṅe dżerżecż ha doṗelṅecż[117]). Tohodla dérbi kòżdé
Slub, pṙedéhacż ſo tżini, deṙe pżekwadżené bòcż, hacż po Tżaſu jòn
dżerżecż jara cżeżke habò gor ṅemòżne jo. Ḃez Dowolnoſcże téch
Starſchich Dżėcżi, ƀez Dowolnoſcże téch Sobumandżelſkich Mandżelſke, téż
nicz ƀez Zradżeṅa ze ſwojim Zpojednikom Kżeſczieṅo Slubé tżinicż
ṅedérbja.

<pb n="69"/>

Wo druhei Kazṅi jo zakazane te Woṅetżeſcżeṅo bożoho Ṁena. Te boże Ṁeno
ſo woṅetżeſcżi:

1. pżez ṅepobóżne Wuprajeṅo tohoſamoho ha druhich ſẇatéch Wėczow —
ſẇatoho Piſma, ſẇatéch Sakramentow, ſẇatoho Kżiża. 2 Moiz. 20, 7.

2. pżez ṅetżeſcziwe Zadżerżeṅo pżi Pacżeṙach, pżi bożich Swużbach, pżi
Prėduwaṅu, ha pżez Zakomdżeṅo téchſaméch. Hebr. 10, 25.

3. pżez rėſchne Żiẇeṅo, dokelż Wina ſé, zo boże Ṁeno wot tebe ha wot
druhich léſtéruwane budże. 1 Tim. 6, 1. Ròmſk. 14, 16. Tit. 2, 5.

4. pżez Boha-Ruƀeṅſtwo, to jo: pżez Woṅetżeſcżeṅo bohuſẇecżenéch
Parſchònow, pżez Kraṅeṅo habò Zkònczuwaṅo ha Wobżkodżeṅo ſẇatéch Wėczow,
bożich Domow, bożich Martrow; pżez ṅedoſtoine Wużiwaṅo téch ſẇ.
Sakramentow. 1 Khor. 11, 27 — 29. Heliodor: 2 Machab. 3. Antiochus: 2
Mach. 6, 9. Balthaſar: Dan. 5.

5. pżez Boha-Léſtéruwaṅo, déż pżecżiwo Bohu, joho Sẇatém ha bȯizkim
Wėrnoſcżam ṅepėkne Mòſłe ſo z dobrej' Wolu maja, habò déż ſo Nėchtò gor
zważi, taike Rétże ha Swaṙeṅa wuſtorkacż, ha pżez Swowa, Potżinki ſwoje
Zadzpėcżo ha ſwoju Hramotu pżecżiwo bòizkim, ſẇatém ha duchowném Wėczam
zpòznacż dawa. Tònlei Rėch jo tak wulki, zo w ſtarém Zakoṅu na ṅòn ta
Sṁercż ſtajena bė. 3 Moiz. 24, 15. 3 Kral. 21, 13. Job 2, 9.

6. pżez Wėré-Żvotuwaṅo, déż ſo wot bóizkich Wėczow ha Wėrnoſcżow ze
Żortami rétżi, te<pb n="70"/>ſame ſo ſmėſcha, haṅa, ha zadzpėja. 2 Pėtr.
2, 2—4.

7. pżez Swaṙeṅa, Sakérwaṅa, ha Zawintżuwaṅa ſo ſamoho, toho Zkotu, toho
Dżėwa. Ròmſk. 12, 14. 3 Moiz. 5, 1. Pſ. 10, 7.

8. pżez valſchne Pżiſahaṅo ha Ṅedżerżeṅo teje Pżiſahi. Zach. 5, 3. 4. 8,
16. 17. Taiki ſo wotṙekṅe bożeje Miwoſcże ha Pomoczé wo Żiẇeṅu ha
Sṁercżi, ha zcżeṅe tżaſne ha wėcżne Żteavé na ſo.

9. pżez Zwamaṅo toho Sluba.

Tzecża Kazṅa:

Té dérbiſch tón ſẇaté Dżeṅ ſẇecżicż.

Sẇaté Dżeṅ jo taiki, kotréż jo k bożei Swużƀe, k Wotpotżuwaṅu wot
cżeżkoho ſchėdnoho Dżėwa, ha k Wobſtaraṅu teje Zbòżnoſcże naſchich
Duſchow nutzſtajené. Pola Żidow bė to Sobota, k Wopòwṅecżu, zo jo Bòh po
Ztwoṙeṅu toho Swėta na ſédémé Dżeṅ wotpotżuwaw; pola nas Kżeſczianow jo
to ta Ṅedżėla k Wopòwṅecżu toho Hoṙeſtacża naſchoho Zbòżnika Jėzuſa
Kréſtuſa.

Ta tzecża Kazṅa porutża:

1. Ṅedżėlu wot ſchėdnoho wotrotżkaczoho Dżėwa ſo zdżerżuwacż ha
wotpotżuwacż.

2. bożu Mſchu ha Prėduwaṅo pobożṅe ſwòſchecż.

3. Ṅedżėlu k pobożném ha ſẇatém Skutkam deṙe nawożicż.

4. ju z nutném Lazuwaṅom, z Wopominaṅom bożoho Swowa, z doṁaczej'
Pobożnoſcżu wużitṅe pżetżinicż.

<pb n="71"/>

Ta tzecża Kazṅa zakazuẇe:

1. cżeżke Dżėwo ƀez Nuzé ha Dowolnoſcże teje Wòſoknoſcże.

2. Zakomdżeṅo bożich Swużbow ha toho Prėduwaṅa.

3. Pżetżiṅeṅo toho Dṅa habò joho ẇetżoho Tėla z Racżom, z Rejemi, z
pròzném, wòlném Wokobėhaṅom, z rėſchném Ẇeſelom, ha z nòczném
Wokoważeṅom.

Żtoż jo tu wot Ṅedżėłe prajene, pwacżi téż wot ſchėch druhich
wuſtajenéch ſẇatéch Dnòw.

Te tzi prėṅe Kazṅe porutżeja te Winwatoſcże napżecżo Bohu, te ſédém
poſłeṅe te Winwatoſcże napżecżo naſchim Bliſchim.

Żtwòrta Kazṅa:

Té dérbiſch Rana ha Macż w Tżeſczi mėcż, zo bó ſo tebi dere ſchwo ha té
dowho żiwé bòw na Zeṁi.

Ta żtwórta Kazṅa porutża:

1. Dżėcżi dérbja ſwojich Starſchich lubuwacż ha tżeſcżuwacż, jim ſcho
dobre pżecż ha tżinicż. Eveſk. 6, 2.

2. jim poſuſchne bòcż wo wſchėm, żtoż pżecżiwo bożei Woli ṅejo;[118])
jich Wutżbé, Napominaṅa, Radé ha Pożtravuwaṅa hoṙebracż ha
doṗelmcż.[119]^(*)) Khol. 3, 10.

<pb n="72"/>

3. jim wo cżėwnéch ha duchownéch Należnoſcżach ha Nuzach pomhacż.[120])
1 Tim. 5, 4.

4. za ṅich ſo modlicż, zo bò jim Bòh ſchė Dobroté wopwacżiw.

5. jim dżakowne bòcż za te Hoṙecżeṅeṅo, jim dżėwacż pomhacż, jich na
ſtare Dné ha wo Khoroſcżach ladacż, po Sṁercżi jich poſłenu Wolu
doṗelnicż, ha jich wo pobożnéch Pacżeṙach bożei Smėlnoſczi
porutżecz.[121]^(*))

Ta żtwòrta Kazṅa zakazuẇe tém Dżėcżom:

1. ſwojim Starſchim ṅepoſuſchne bòcż, jim tròtzkacż, napżecżo rétżecż, z
ṅimi ſo hadruwacż. 2 Tim. 3, 2—5.

2. jich haṅicż, zadzpėcż, żpotuwacż, wuſmėſchecż, jich ſo
haṅbuwacż.[122]^(**))

3. jich tamacż, zaklėcż, jim rozécż, habò gor Ruczé na ṅich
kwaſcz.[123])

<pb n="73"/>

4. jich Zamòżeṅo wobżkodżecż, jich hebacż, wobkranécż, jich wo jich
Nuzach wopużcżicż, po Sṁercżi na ṅich zabòcż.[124])

K ſwėrnom' Dżerżeṅu teje żtwòrteje Kazṅe dérbja ſo Dżėcżi napominacż ha
pżed Pżeſtuṗeṅom tejeſameje ſo warnuwacż, zo ſebi k Wutroƀe ƀeru:

1. te Slubeṅo tżaſnoho ha wėcżnoho Mòta, kotreż Bòh na te Doṗelṅeṅo teje
Kazṅe ſtajiw jo.

2. te Rożeṅo téch tżaſnéch ha wėcżnéch Żtravow, kotreż Bòh na te
Pżeſtuṗeṅo teje Kazṅe ſtajiw jo.

3. tòn woſobné Pżikwad Jėzuſa, kotréż ſwojim Starſchim pżeczé poſuſchné
bė, ha téż na Kżiżu ſwoju Macż Janei k Wobſtaraṅu porutżi. Luk. 2, 51.
Jan 19, 25. 26.

Pżez Nana ha Macż ſu téż k zrozeṁeṅu: pżirodni Starſchi, Pżecżelo,
Dobrocżeṙo, Zaſtaracżeṙo, Wutżeṙo, Kmòtzja, Vormindża, Kṅeiſtwa, ſwėtne
ha duchowne Wòſoknoſcże, kotrémż maja Dżėcżi ruṅe tuſamu Tżeſcz,
Poſuſchnoſcz, Luboſcz ha Dżakownoſcz wopokazuwacż, każ ſwojim prawém
Starſchim.

Starſchi ſu pak winoicżi:

1. ſwoje Dżėcżi ſtroẇe ha tżerſtẇe, 2. wo prawei Wėṙe, wo
Bohabòjaznoſczi ha wo wſchėm Dobrém hoṙecżanécż; 3. jim pżez vròmne
Zadżerżeṅo wo Swoẇe ha Skutku dobre Pżikwadé dawacż; za jich tżaſne ha
wėcżne Zbożo ſo ſtaracż; 5. jich Ṅepė<pb n="74"/>knoſcże z Luboſcżu ha,
déż trėbne jo, téż z Krutoſcżu żtravuwacż;[125]) 6. za ṅe ſo modlicż.

Teſame Winwatoſcże, kiż Dżėcżi napżecżo Starſchim maju, maju téż
Tżeladniczé, Swużowni ha Podani napżecżo ſwojim Hozpodaram, Hozpozam ha
Kṅeiſtwam. Dérbja jich tżeſcżuwacż, poſkacż, lubuwacż, jim ſwėrṅe te
hoṙepowożene Dżėwo wobréchtuwacż, za tòn Wużitk toho Domu ſo ſtaracż,
ſchu Żkodu po Mòżnoſczi wotwobròcżicż.[126]^(*)) Eveſk. 6, 5—8. Khol. 3,
22—24. Tit. 2, 9. 10. 1 Tim. 5, 17.

Tżeladniki ha Swużowni ſo pżerėſcha pżecżiwo ſwojim Kṅeiſtwam pżez
Ṅepoſuſchnoſcz, Ṅerodu ha Lėnoſcz, Napżecżorétżeṅo, Tròtzkaṅo, Hebaṅo ha
Kraṅeṅo, Ṅezpokoinoſcz, Hadrije, Klotżuwaṅo ha Donoſchuwaṅo, naibòle
pak, déż woni te Dżėcżi toho Domu k Zwomu zaẇedu, jim k Zwomu ſwużowni
ſu, habò k tom' ſamomu ṁeltża.

Téż Hozpodaṙo, Hozpozé ha Kṅeiſtwa ſu winoicżi, napżecżo ſwojim
Tżeladnikam lnboſcziwi ha ſmėlni bòcż; maju za Strowotu jich Cżėwa ha za
Zbòżnoſcz jich Duſche ſo ſtaracż; jim tu ſlubenu Zdu w prawém Tżaſu
wotedacż; jim tòn nuzné Tżas k Wotpotżinkei popżecż, ha jim na ſtare Dné
wo jich Potrėbnoſcżach k Pomoczé bòcż.[127]^(**)) Eveſk. 6, 9. Sir. 4,
35. 7, 22. 23. 33, 31.

<pb n="75"/>

Hozpodaṙo, Hozpozé ha Kṅeiſtwa ſo pżerėſcha pżecżiwo ſwojei Tżełedżi,
déż ju ſuroẇe zadżerża ha zadzpéja, ju z Dżėwom pżewozmu, ji Tżaſa k
Wotpotżinkei ṅedacża, ji mawu ha żpatnu Jėdż dawaju, tu ſluƀenu Zdu ƀez
Winé ji hoṙedżerża habò pżikròtzeja, wo Khoroſcżach za ṅu ſo ṅeſtaraju,
ju pżez Swowo ha Pżikwad k Pobożnoſczi, k Pacżeṙam ha Bròmnoſczi
ṅedżerża, ji k bożim Swużbam ha k Dòſtacżu téch ſẇ. Sakramenłow nuzné
Tżas ṅepopżeja, ji k Rėcham Pżileżnoſcz dawaju, k jeje Rėcham ṁeltża,
habò ju gor k Rėcham zaẇedu.

Pjata Kazṅa:

Té ṅedérbiſch morduwácż.

Ta ṗata Kazṅa porutża:

1. ſwoje ha ſwojoho Bliſchoho Cżėwo ha Żiẇeṅo deṙe na Kedżbu bracż;
dokelż te Cżėwo jo te Wobòdleṅo teje Duſche, Tempel toho Ducha ſẇatoho,
Staw toho Cżėwa Kréſtuſowoho, k pżichodnomu Hoṙeſtacżu powowane. 1 Khor.
6, 19.

2. za Zdżerżeṅo ſwojoho ha toho Bliſchoho Żiẇeṅa ha Strowoté ſo pilṅe
ſtaracż; dokelż Żiẇeṅo ha Strowota jo Dar bożi, nam pożcżene Kubwo.
Wobòi ſtai nam trėbnai, bożu Wolu doṗelnicż, ha naſchu Zbòżnoſcz ſebi
zaſwużicż. Dlėje mò żiwi ſmò, ha jaczé Dobroho mòżemò ſkutkuwaeż. Sir.
30, 15. 16. 34, 12—16. Bil. 1, 22. Mtth. 18, 39.

3. Mėr ha Pżezjenoſcz dżerżecż z naſchimi Bliſchimi, téż z témi, kiż nas
nėwaja.

4. kòżdomu dobre Pżikwadé dawacż. Mtth. 5, 16.

<pb n="76"/>

5. tém Bliſchim cżėwne ha duchowne Skutki teje Miwoſcże wopokazuwacż. 2
Theſal. 3, 13.

6. Zkòt ha Pwodé teje Zeṁe ſchonuwacż.

Ta ṗata Kazṅa zakazuẇe:

1. ſo ſamoho habȯ toho Bliſchoho zkȯnczuwacż, habȯ nėżto taike tżinicż,
z tżimż te Żiẇeṅo pżikrȯtzene budże.[128])

2. ſo habȯ Druhich na Cżėłe wobżkodżecż z Bicżom, z Rubaṅom, z Ṁetaṅom,
z cżeżkim pżez Moezé Zbėhaṅom ha Noſcheṅom Krȯbołeṅa dla h. t d.

3. Zakomdżeṅo wo Khoroſcżach, déż ſo lėkarſka Pomȯez ṅepȯta, Lėkarſtwo
ſo nutzṅeƀeṙe, tȯn Lėkar ſo ṅepoſka,[129]^(*)) te ſẇ. Sakramenté ſo
ṅedòſtanu, Dowėrnoſcz k Bohu, Zcżerpnoſcz ha Podacżo do bożeje Wołe ſo
zhubi.

4. ſo wolṅe ha ƀez Nuzé do Stracha toho Ziẇeṅa podacż, bòrṅe toho
Prėdkwzacża ṅemėw, ſo zkònczuwaeż.

5. Lėnoſcz ha Ṅerodu, każ téż nimomėrne Napinaṅo ſwojich Moczow ƀez
nuzuoho Wotpotżṅeṅa; Ṅemėrnoſcz wo Jėdżi ha Picżu, wo Ẇeſowoſcżach,
Rejach h. t. d.

6. Nėw, Hramotu, Nėwaṅo, Nudżeṅo toho Bliſchòho.[130]^(**))

<pb n="77"/>

7. Zaẇedżeṅo toho Bliſchoho k Rėchei, Poho̓rſchk ha Dawaṅo zwòch
Pżikwadow.[131])

8. ſchitku Surowoſcz pżecżiwo Zkotei ha Wobżkodżeṅo téch Pwodow teje
Zeṁe.[132]^(*))

Schėſta Kazṅa:

Té ṅedérbiſch Ṅetżiſtoté hnacż ha Mandżelſtwa wamacż.

Ta ſchėſta Kazṅa porutża:

1. zo ſchiczé Cżwojekoẇe tżeſṅe, tżiſcże, pòtſcziẇe ha haṅbicżiẇe na
Cżėłe ha Duſchi ſo hoṙeẇedu.[133]^(**)) 1 Theſal. 4, 3. Tob. 4, 13. 2
Khor. 7, 1. Pżiſw. 22, 11.

2. zo kòżdé wo Mòſlach, Rétżach, Skutkach Tżiſtotu ha Pòtſcziwoſcz
wobwarnuẇe.

3. zo kòżdé ṅepėknéch Towarſtwow ha ſchėch Pżileżnoſcżow k
Ṅepòtſcziwoſczi ſo paſe.[134])

4. zo ſo kòżdé tak zadżerżi, zo ſo pżed Bohom, ſwojimi Starſchimi ha
tżeſnémi Cżwojekami haṅbuwaeż ṅetṙeba.

K Wobwarnuwaṅu teje Tżiſtoté dérbi ſo tżaſto wopominacż:

<pb n="78"/>

1. zo nas Bòh, tòn Naiſẇacżiſchi, po ſwojim Woblėtżu ztworiw jo, kotreż
ſo hanicż ṅeſmė. Pſ. 31, 9. 3 Moiz. 11, 44. 1 Moiz. 1, 17.

2. zo Kréſtus nas pżez ſwoju Kṙei droho wukupiw jo, mò tohodla nicz nam
ſamém, hale jomu pżiſwuſchamò, ha jomu ſwużicż dérbimò. 1 Pėtr. 1, 18.
19. 1 Khor. 6, 13—18.

3. zo mò pżez ſẇ. Kcżeṅczu ha Birmuwaṅo k Templei toho ſẇ. Ducha
ſẇecżeni ſmò, ha bożi Tempel z ṅetżiſtémi Lòżtami ha Skutkami
woṅetżeſcżicż ṅeſmėmò. 1 Khor. 6, 18. 19. 2 Khor. 6, 16. 17.

4. zo mò wo tém ſẇ. Sakramencże toho Wowtaṙa z Kréſtuſom ſo zjenoſcżimò,
ha tohodla Cżėwo ha Duſchu, dżeż tòn Kṅez hozpoduẇe, pżez ṅepėkne Mȯſłe,
Rétże ha Skutki woblakuwacż ṅedérbimò. 1 Khor. 10, 21. Jan 1, 11. 6, 57.

5. zo mò noczé ha wodṅo, ſami habò z druhimi, pżed Wotżomai toho
ſchudżompżitomnoho Boha, naſchoho Sudnika, ſmò; kah ſmėli mò pżed ṅim
taiku Zwòſcz tżinicż ha rėſchicż pżecżiwo Bohu? 1 Moiz. 39, 9. Tob. 4,
6. Pſ. 15, 8.

6. zo Bòh tém Tżiſtém woſebnite Mòto lubi, téch Ṅetżiſtéch pak ze
ſwojoho Krałeſtwa wuzankṅe.[135]) Mtth. 5, 8. Eveſk. 5, 5.

7. zo Tżiſtota Strowotu, Lòżt ha Mòcz k ſchomu Dobromu, Tżeſcz pżed
Bohom ha Cżwojekami dawa; Ṅetżiſtota pak cżeżke Khoroſcże, Haṅbu, <pb
n="79"/>Huƀeṅſtwo, hòrke Kacżo ha tżaſto zażnu Sṁercż pżiṅeſe. Pżiſw. 6,
11—13. 1 Khor. 3, 16. 17.

Ta ſchėſta Kazṅa zakazuẇe:

1. ṅetżiſte Mòſłe ha Hoṙedżerżeṅo wo ṅich z dobrei Wolu.

2. ṅetżiſte Żadoſcże, déż czéw ṅetżeſne Wėczé widżecż, ſwóſchecż,
zhonicż ha tżinicż.

3. ṅetżiſte Swowa, Rétże, déż ſo ṅepėkne Stawizne ha Pżikwadé pojedaju,
ṅetżeſne Pėſnicżki zpėwaja, na Plampaṅo ha Żwacżo ſo poſucha, druhich ſo
ṅepėkne Wėczé wutża.

4. ṅetżeſne Czeichi ha Potżinki, déż ſo ṅetżiſte Wėczé z Wotżomai, z
Kiwaṅom, z Rukomai woznaṁeṅeja.

5. ṅetżiſte Skutki, déż na ṅetżeſne Wėczé ſo lada, ṅetżeſṅe téch Stawow
toho Cżėwa ſo dótka, Stawé ſo wotpżikréwaju; téż ṅehaṅbite Hotuwaṅo,
Reje, Racża, ha Wobòṅdżeṅo ṅetżiſtéch Skutkow ſam ze ſobu habó z
druhimi.

6. ſcho to, żtoż Ṅetżiſtoſczi Pżileżnoſez dawa, hako: Wopiwſtwo ha
Wożrawſtwo, Lėnoſcz ha Pròznekhodżeṅo, Cżipnoſcz, Żadoſcz téch Wotżow,
Wopòtuwaṅo zwòch Towarſtwow, Ladaṅo na ṅetżeſne Sẇecżata, Lazuwaṅo
ṅeduſchnéch Knihow.

7. Zakomdżeṅo pobożnoho Modleṅa za bożu Pomòcz wo Zpòtuwaṅach napżecżo
tei Tżiſtocże.

Sédéma Kazṅa:

Té ṅedérbiſch kranécż.

Ta ſédéma Kazna porutża:

1. Kòżdomu to dacż, woſtajicż ha wotwożicż, żtoż jomu ſwuſcha. Rómſk.
13, 7.

<pb n="80"/>

2. kraṅene habò namakane Wėczé zas wròcżicż.[136])

3. tu natżiṅenu Żkodu zaſé narunacż habò zapwacżicż, za tém hacż mòżne
jo.

Ta ſédéma Kazṅa zakazuẇe:

1. Paduſtwo, déż ſo nėkomu nėżto ṁeltżo wozṁe.

2. Ruƀeṅſtwo, déż ſo nėkomu zjawṅe ha z Hwawtom nėżto zeƀeṙe.

3. Hebanſtwo z Mėru, z Wochcżom, ha z Wichtu, pżi Pżedawaṅu ha
Kupuwaṅu.[137]^(*))

4. Zdżerżeṅo czuzoho Kubwa ha teje zaſwużeneje Zdé. 3 Moiz. 6, 2—4. Jer.
22, 13.

5. Lichuwaṅo ha Braṅo wòſokeje Daṅe za pożcżene Ṗeṅezé. 2 Moiz. 22, 25.

6. ſche Wobżkodżeṅo czuzoho Kubwa ha Zamȯżeṅa, hako: déż ſo Knihe,
Draſté, Żtomé zkònczuẇu, Treida ſo ſchṁata ha zatepta, Trawa ſo wupaſe
h. t. d.

7. dėż ſo tòn natżiṅené Dòw ṅezapwacżi.

8. déż ſo kraṅene Kubwo khowa, kupuẇe, pżedawa.

9. déż ſo ṅezprawne Zkòrżbé ẇedu.

10. déż ſo nėchtò z Paduchami, z Wopiwczami, z Racżkami ha ṅetżeſnémi
Ludżimi hoṙedżerżi.

Żtòż z Nuzé ha Khudobé dla kraṅe, heƀe, ſwóju Tżeſez, Ṅewinwatoſcz ha
Swėdoṁo za Ṗeṅezé habò druhi tżaſné Wużitk pżeda, wobòṅdże wulki cżeżki
Rėch.[138]^(**))

<pb n="81"/>

Zo bò ſo pżed Kraṅeṅom ha Hebaṅom zwarnuwaw, dérbi kòżdé Cżwojek:

1. pilṅe dżėwacż, zo bò ſebi tòu ſchėdné Klėb warbuwaw. Eveſk. 4, 28.

2. Boha za joho Żonuwaṅo proſécż ha jene kżeſczianſke Żiẇeṅo ẇeſcz.

3. zpokoiné bócż z tém, żtoż jomu Bòh wobradża. 1 Tim. 6, 6.

4. zpròczniwé ha zlutné bòcż, ſche ṅewużitne ha ṅepotrėbne Wondawaṅo ſei
zapojedżecż, zo bò ſei na te Dné teje Nuzé, teje Starobé, teje Khoreſcże
nėżto wuzbòtkuwaw.

5. ſwoje Zamòżeṅo ſebi deṙe na Kedżbu bracż, ha je na żane ṅewėſte habò
ṅedowołene Dobòcżo ważicż.

6. ſwoju Wutrobu na tżaſne Kubwo ṅeſtajicż, ha ſo Zawiſczi ha
Naramnoſczi ṅepodacż.

Woſéma Kazṅa:

Té ṅedérbiſch valſchnoho Swėtzeṅa dawacż napżecżo twojomu Bliſchomu.

Ta woſéma Kazṅa porutża:

1. Wėrnoſcz ha Zprawnoſcz wo wſchėch Rétżach ha Skutkach. Eveſk. 4, 25.
Bil. 1, 9. 10. 1 Pėtr. 2, 22.

2. Staroſcz za naſchu ha naſchoho Bliſchoho Tżeſcz.

3. Wrȯcżeṅo teje poṁeṅſcheneje Tżeſ cże.

4. Zamojeṅo toho dobroho Ṁena ha téch Baleṙow toho Bliſchoho, tak ẇele
hacż to z tei Wėrnoſeżu wobſtacż móże.

5. Wotpowożeṅo wėrneje Pżiſahi pżed praẇepoſtaje<pb n="82"/>ném
Kṅeiſtwom, déż żadana habo porutżana jo. Pżiſw. 14, 25. Sir. 6, 5.
Eveſk. 4, 25. Mith. 26, 69—74.

Ta woſéma Kazṅa zakazuẇe:

1. valſchne Swėtzeṅo ha Pżiſahaṅo.[139])

2. valſchne Wobzkorżuwaṅo.

3. ſchė Bże z Nuzé, ze Żortow habò z Tajeṅa.[140]^(*))

4. ṁeltżacze Douoſchuwaṅo, Kleſkaṅo, Wunoſcheṅo czuzéch
Baleṙow.[141]^(**)) Jak. 4, 11. Jeno témſamém ſu te Baleṙe k zjeẇeṅu,
kiż je poṙedżecż habȯ wotwobròcżicż mȯża.

5. valſchne Pżemȯſleṅo ha zważne Sudżeṅo toho Bliſchoho. Zach. 8, 17.
Romſk. 14, 4.

Dżeẇata ha dżeſata Kazṅa:

Té ṅedérbtſch pożadacż twojoho Bliſchoho Mandżelſkeje.

Té ṅedérbiſch pożadacż twojoho Bliſchoho Kubwa.

Tei dwė poſłenei Kazṅi porutżatei:

1. Tżiſtotu teje Wutrobé.

2. Potwocżeṅo, Pżewiṅeṅo ſchitkich zwòch Pożadoſcżow ha Lóżtow. Mtth. 5,
8. Ròmſk. 6, 12. Gal. 5, 24.

3. Zpokoinoſcz z tém, żtoż nam Bòh wobradża.

Tei dwė poſłenei Kazṅi zakazuẇetei ſchitke Pomȯſłeṅa ha Żadaṅa za tém,
żtoż naſche ṅejo.

<pb n="83"/>

Tohodla ṅejo na tém doſcz, zo mò boże Kazṅe jeno zwonkowṅe dżerżimó, téż
znutzka, wo Wutrobach dérbimò mò je doṗelṅecż, tak, zo naſche Pomòſłeṅa
z naſchimi Stutkami pżezjene pżindu. Bòh jo téż naſche Żadoſeże ha
Nakhilnoſcże ſwojim Kazṅam podcżiſnéw, zo bò nam pokazaw:

1. zo wòn tòn Kṅez ha Sudnik naſchich Wutrobow jo. Pżiſw. 21, 1. 2.

2. zo jom’ nitżo zakhowane ṅejo, żtoż wo naſchich Wutrobach ſo ſtaṅe.
Pżiſw 24, 12. 1 Khor. 4, 5. Ròmſk. 14, 4.

3. zo joho Zakoṅ ẇele lėpſchi ha dozpowniſchi jo, dézli ſchė cżwojetże
Kazṅe, kotreż dṙe porutżecż mòża, żto ſo wo Skutkach tżinicż, nicz pak,
żto ſo wo Wutrobach mòſlicż dérbi. Ròmſk. 7, 11.

4. zo z teje Wutrobé Dobre ha Zwo pżindże, ha zo nuzne jo, tomu Nėchei
Kużow zatékacż, to jo, wo Wutroƀe tòn zwò Lòżt zmolom poduſécż. Mtth.
15, 19. 20. Jak. 1, 14. 15.

Zwe Mòſłe ha Pożadoſcże ſu jeno tedém rėſchne, déż je z dobrei Wolu
maſch ha ſo z ṅimi hoṙedżerżiſch. Stajeſch ſo pak jim ha pżewiṅeſch je,
da ſu cżi zaſwużbne. 2 Khor. 12, 9.

Zo bò zwe Mòſłe pżewinéw, jo nuzne:

1. na ṅe ha na wſchė Hibaṅa teje Wutrobé deṙe kedżbuwaeż.

2. ſwojei Wotżi ha Wuſchi wobwarnuwacż, ha téch Pżileżnoſcżow k Rėchei
ſo zwijecż.

3. zwém Mòſlam wo Zpotżatku ſo napżecżo ſtajecż, na Boha mòſlicż, ha wot
ṅoho ſebi Pomòcz proſécż. 1 Pėtr. 5, 9. Mtth. 26, 41.

<pb n="84"/>

Bòh jo tém, kiż joho Kazṅe dżerża, te wėcżne Żiẇeṅo[142]) ha téż
ſchelake Żonuwaṅo na Swėcże ſlubiw.[143]^(*))

Tzecżi Rozdżėlk.

Wot ṗecż Kazṅow teje ſẇateje khatólſkeje Czérkẇe.

Te ṗecż Kazṅe teje Czérkẇe rėkaju:

1. Te wuſtajene ſẇate Dné dżerżecż ha ſẇecżicż.

2. Kòżdu Ṅedżėlu ha ſẇaté Dżeṅ tu bożu Mſchu pobożṅe ſwòſchecż.

3. Tòn Pòſt téch żtérczécżi Dnòw, te żtwore ſuche Dné ha druhe pżikazane
pòſtne Dné dżerżecż; téż Pjatk (ha Sobotu) ſo Mjaſa-Jėdże zdżerżecż.

4. Za Lėto k naiṁeṅſchom’ jònu ſwojom’ praẇepoſtajenom’ Mėſchnikei ſo
zpojedacż, ha pżi jutrowném Tżaſu tȯn wòſoczé ſẇaté Sakrament toho
Wowtaṙa z tżiſtei Wutrobu pobożṅe k ſebi bracż.

5. Wo zakazanéch Tżaſach żanoho Kwaſa habò kwaſnoho Ẇeſela ṅedżerżecż.

Ta ſẇ. khatòlſka Czérkei ma te Prawo, nam Kazṅe dawacż, ha mò ſmò
winoicżi, je dżerżecż:

1. dokelż ta żtwòrta Kazṅa boża porutża, tak tém duchowném każ ſwėtném
Wòſoknoſcżam Poſuſchnoſcz wopokazuwacż. Hebr. 13, 17.

<pb n="85"/>

2. dokelż Jėzus Kréſtus, naſch Kṅez, zjawṅe pżikazaw jo, tu Czérkei
ſwòſchecż.[144])

Prėṅa Kazṅa:

Te wuſtajene ſẇate Dné dżerżecż ha ſẇecżicż.

Ta prėṅa Kazṅa pżikazuẇe te wuſtajene ſẇate Dné ruṅe tak ſẇecżicż, każ
te Ṅedżėłe, ha tohodla wot ſchoho cżeżkoho Dżėwa wotpotżuwacż, ha je k
pobożném Skutkam, k Tżeſczi bożei ha k Staroſczi za Zbòżnoſcz teje
Duſche nawożicż.

Ta prėṅa Kazna zakazuẇe to tżinicż, żtoż Ṅedżėlu zakazane jo, hako:

1. cżeżke Dżėwò ƀez Nuzé ha Dowolnoſcże teje duchowneje Wòſoknoſcże.

2. taike Wobſtaraṅa ha Zaẇeſełeṅa, kotreż ke ſẇate Dné woṅetżeſcża, habò
tom’ Sẇecżeṅu téchſaméch zadżėwaju, hako: Pròznoſez, Zakomdżeṅo habò
kwatkne Wotladaṅo bożich Swużbow, Kupuwaṅo, Pżedawaṅo, Wokokhodżeṅo po
ſwojich Schavtach, Reje, Picżo, Racżo h. t. d.

Wuſtajene ſẇate Dué wo khatòlſkei Czérkẇi ſu dwoje: 1. ſẇate Dné toho
Kṅeza; 2. ſẇate Dné téch ſẇatéch Jandżelow ha druhich Sẇatéch bożich.

Sẇate Dné toho Kṅeza ſu wuſtajene k Wopòwṅecżu na Jėzuſowé Narod,
Żiẇeṅo, Cżerṗeṅo, Sṁercż, Hoṙeſtacżo, Do-Ṅeƀes-Zpėcżo, ha na te Pòſuwaṅo
toho ſẇ. Ducha. Te naiwoſobniſche ſẇate <pb n="86"/>Dné toho Kṅeza
(rócżne Tżaſé) ſu: Hodé z Adventom; Jutré z pòſtném Tżaſom; Sẇatki z
bożim Zpėcżom. Te Dné dérbimò wopominacż Jėzuſowe Żiẇeṅo ha ſcho, żtoż
wòn za naſchu Zbòżnoſcz tżiniw jo, dérbimò ſo jomu za joho Nadé wutrobṅe
dżakuwaeż, ha ſo k nutnei Luboſczi k ṅomu ha k ſtainei Poſuſchnoſczi k
joho ſẇatei Wėṙe napominacż.

Sẇate Dné ſẇatéch Jandżelow, ſẇateje Marije Macżeṙe bożeje, ſẇatéch
Japożtowow, Martraṙow ha druhich Sẇatéch. Na ṅich mamò ſo Bohu dżakuwacż
za te Nadé, z kotrémiż woni tak wulku Sẇatoſez dòſtali ſu; wopominacż
jich pòtſcziwe Żiẇeṅo, kah woni toho Kṅeza hacż do Sṁercże lubuwali ha
za ṅoho téż ſwoje Żiẇeṅo dali ſu; jich Pȯtſcziwoſcże zczėhuwacż, ha jich
zaſtupném Pròſtwam ſo porutżecż.

Druha Kazṅa:

Kóżdu Ṅedżėlu ha ſẇaté Dżeṅ tu bożu Mſchu pobożṅe ſwóſchecż.

Ta druha Kazṅa wukwaduẇe tu prėṅu bòle ha pżikazuẇe:

1. tu bożu Mſchu czéwu ha pobożṅe ſwòſchecż.

2. téż te Prėduwaṅo kedżbṅe ſwòſchecż, dokelż te Prėduwaṅo jo jedén Tėl
bożeje Mſchė, ha bė zaſtarſkim zmolom po wotzpėwaném ſẇatém Zczeṅu
dżerżane.

3. te ſẇ. Sakramenté teje Pokuté ha toho Wowtaṙa pobożṅe wużiwacż.

4. te popòwniſche boże Swużbé wopòtacż.

5. w pobożnéch Knihach lazuwacż, ha

6. druhe dobre, bohuzpodobne Skutki tżinicż. Jak. 1, 27. Ròmſk. 12, 1.

<pb n="87"/>

Pżecżiwo druhei Każṅi jo:

1. déż ſo ta czéwa boża Mſcha, habò jedén Tėl tejeſameje z Pobożnoſcżu
ṅeſwóſchi.

2. déż ſo te Prėduwaṅo zakomdżi.

3. déz ſo tòn Tżas bożich Swużbow z Ṅerodu, z Dżėwom, z Khodżeṅom po
Schavtach, z Jėdżu, z Picżom, z Racżom ha z druhim Ẇeſelom pżetżini,
żtoż ſcho wot bożich Swużbow ha hòdnoho Sẇecżeṅa téch ſẇatéch Dnów
wotcżahuẇe.

1. Wot Wopòra bożeje Mſchė.

Ta boża Mſcha jo tòn ṅekrawné Wopòr nowoho Zakoṅa, ha te ſtaine
Wopòwṅecżo ha Wobnoẇeṅo tohoſamoho krawnoho Wopòra, kotréż jo Jėzus
Kréſtus na Kżiżu za naſche Rėchi pżiṅes.

Wopór wopruwacż rėka: jedén ſamowolné Dar pżiṅeſcz ha podawacż z jeném
ſẇatém, bohuzpodobném Wotpoladaṅom.

Wopruwacż ha Daré wot Pwodow toho Pola habò Zkotu Bohu pżiṅeſcz
pżiſwuſcheſche wot Zpotżatka toho Swėta k bożei Swużƀe. Tak wopruwaſche
Kajin, Abel, Noah, Abraham, Melchiſedech, Salomon. Bòh ſam jo pżez
Moizeſa tém Żidam ſchelake Wopòré porutżiw. 3 Moiz. 1.

Telei Wopòré bòchu Bohu pżiṅeſene:

1. k Wuznawaṅu joho naiwòſchoho Kṅeiſtwa, kotromuż ſchiczé Cżwojekoẇe ha
czéwé Swėt podcżiſṅeni ſu.

2. k Wupṙoſcheṅu ſchelakich Dobrotow bożich.

3. k Dżakprajeṅu za dȯſtate Nadé.

<pb n="88"/>

4. k Wujednaṅu ſwojich wobòṅdżenéch Rėchow ha k Wodawaṅu téchſaméch.

Dokelż pak ſchė Wopòré téch Cżwojekow Boha wujednacż ṅemòżachu,
zbudżichu wone tu Żadoſcz za tém wėrném Wumòżeṅom pżez toho jednitkoho
Zbóżnika Jėzuſa Kréſtuſa.

Schė Wopòré ſtaroho Zakoṅa bėchu Znaṁeṅa toho Wopòra Kréſtuſowoho[145]).
Jėzus Kréſtus ſam bė tòn jednitki wėrné Wopòr. Wòn jo ſo na Kżiżu na
krawne Waſchṅo tomu ṅeƀeſkomu Wòtezei za te Rėchi toho Swėta
hoṙewopruwaw; na ṅekrawne Waſchṅo jo wòn tònſamòn Wopór hiżon pṙedé
ſwojeje Sṁercże pżi tei poſłenei Ẇetżeri pżiṅes.

K Wopòrei pżiſwuſcha żtwore:

1. tòn wopòrné Dar.

2. te Mėſto, dżeż ſo wopruẇe (Wowtar).

3. tòn, kiż wopruẇe (Wopruwar, Mėſchnik).

4. te Hoṙewopruwaṅo.

Tòn krawné Wopòr Jėzuſowé na tém Kżiżu bė wėrné Wopòr:

1. woporné Dar bė Jėzus ſam, joho Kṙei, joho Żiẇeṅo.

2. Mėſto toho Wopruwaṅa bė tón Kżiż.

3. Wopruwar ha Mėſchnik bė téż Jėzus ſam.

4. Wopruwaṅo bė joho Sṁercż.

Pṙedé toho krawnoho Wopòra na Kżiżu jo Jėzus pżi tei poſłenei Ẇetżeri
ſwojomu ṅeƀeſkomu Wòtczei ton ṅekrawné Wopór pżiṅes, ſwoje Cżėwo ha Kṙei
<pb n="89"/>pod Żtawtuoſcżami toho Klėba ha Wina. Jėzus wza tòn Ẇetżor
pṙedé ſwojoho Cżerṗeṅa tòn Klėb do ſwojej’ ſẇatej’ Rukow, dżakuwaſche
ſo, żonuwaſche ha wamaſche tòn Klėb, ha da jòn ſwojim Jopożtowam,
prajiczé: „Wozcże ha jėſcże, to jo moje Cżėwo, kotreż budże za was
podate.” Tohoruṅa wza Jėzus téż tòn Kheluch, dżakuwaſche ſo ha da jòn
tém Japożtowam, prajiczé: „Pijcże z toholei Khelucha; to jo moja Kṙei,
ta Kṙei toho nowoho Zakoṅa, kotraż budże za was ha za wſchitkich
Cżwojekow pżełata k Wodawaṅu téch Rėchow. Tolei wó tżiṅcże k mojomu
Wopówṅecżu." Mtth. 26, 26—28. Mark. 14, 22—24. Luk. 22, 19—20. 1 Khor.
11, 24—26.

Tòn ṅekrawné Wopòr Jėzuſowé pżi tei poſłenei Ẇetżeri jo wėrné Wopòr:

1. wopòrné Dar jo Jėzuſowe Cżėwo ha Kṙei pod Żtawtuoſcżami toho Klėba ha
Wina.

2. Mėſto toho Wopruwaṅa (Wowtar) jo te Blido.

3. Wopruwar ha Mėſchnik jo Jėzus ſam.

4. Hoṙewopruwaṅo jo te Pżewobròcżeṅo toho Klėba ha Wina do Jėzuſowoho
wėrnoho Cżėwa ha Kṙeje.

Zo Jėzus pżi tei poſłenei Ẇetżeri jedén wėrné Wopòr pżiṅes jo,
zpo̓znajemò mò téz:

1. z téch Swowow toho Provecżeṅa: Té ſe Mėſchnik do Wėeżnoſcże po tém
Ṙadże Melchiſedecha. Pſ. 109, 4. Hebr. 5, 6. Melchiſedech pak jo Klėb ha
Wino wopruwaw; tohodla mòże te Provecżeṅo jeno wot teje poſłeneje
Ẇetżeṙe zrozeṁene bòcż, pżi kotreiż Kréſtus hako Mėſchnik jedén wėrné
Wopòr pżiṅes jo. 1 Moiz. 14, 18. 19. 7, 17.

<pb n="90"/>

2. z téch Swowow Jėzuſowoho Slubeṅa: Tòn Klėb, kotréż ja dacż budu, jo
moje Mjaſo za te Żiẇeṅo toho Swėta. Jan 6, 52. Kréſtus jo tohodla pżi
tei poſłenei Ẇetżeri ſwoje Mjaſo tak wopruwaw, każ na tém Kżiżu.

3. z téch Swowow toho Nutzſtajeṅa tuteje naiſẇacżiſcheje Pòtainoſcże: To
jo moje Cżėwo, kotreż budże za was podate; to jo moja Kṙei, kotraż budże
za was pżełata. Luk. 22, 19. 20. Tohodla wopruwaſche ſo tòn Zbòżnik pżi
tei poſłenei Ẇetżeri na ṅekrawne Waſchṅo, każ ſo wòn potom na krawne
Waſchṅo na tém Kżiżu wopruwaw jo.

4. z teje Wėré, kotruż ta khatòlſka Czérkei wot japożtowſkich Tżaſow
hacż do dżencziſchoho Dṅa mėwa jo, ha do Zkòntżeṅa toho Swėta zmėje.

Te Wopòwṅecżo ha Wobnoẇeṅo toho ṅekrawnoho Wopòra Jėzuſowoho pżi tei
poſłenei Ẇetżeri jo ta boża Mſcha.

Ta boża Mſcha jo tohodla tòn ṅekrawné Wopór, kotréż Jėzus pżi poſłenei
Ẇetżeri nutzſtajiw jo, ha wo kotrémż wòn ſwoje Cżėwo ha Kṙei pod
Żtawtnoſcżami toho Klėba ha Wina tomu ṅeƀeſkomu Wòtczei za te Rėchi toho
Swėta hoṙewopruẇe.

Ta boża Mſcha jo ruṅe tónſamé Wopȯr, kotréż Jėzus na Kżiżu pżiṅes jo;
pżetoż wo wobomai budże wopruwane Jėzuſowe Cżėwo ha Kṙei. Schelakoſcz
pak jo wo tém, zo tòn Wopȯr toho Kżiża krawné, tòn Wopòr teje bożeje
Mſchė ṅekrawné jo.

Ta boża Mſcha jo tònſamé Wopor, kotréż Jėzus na Kżiżu pżiṅes jo, pżetoż:

1. wopòrné Dar jo pżi tém krawném Wopòṙe ha na bożei Mſchi Jėzus
Kréſtus, tón Bòhcżwojek; <pb n="91"/>tam krawṅe ze ſwojim Mjaſom ha
Kṙeju — tu ṅekrawṅe pod Żtawtnoſcżami toho Klėba ha Wina.

2. Mėſto pżi tém krawném Wopoṙe jo tòn Kżiż; na bożei Mſchi tòn Wowtar.

3. Mėſchnik pżi tém krawném Wopòṙe jo Jėzus na widżowne Waſchṅo; na
bożei Mſchi je jo tònſamé Jėzus na ṅewidżowne Waſchṅo, ha na joho Mėſcże
tòn widżowné Duchowné.

4. Hoṙewopruwaṅo pżi tém krawném Wopòṙe jo ta Sṁercż Jėzuſowa; na bożei
Mſchi je jo te Pżewobròcżeṅo toho Klėba ha Wina do Jėzuſowoho wėrnoho
Cżėwa ha Kṙeje.

Każ ſo Kréſtus jedén kròtż na tém Kżiżu za nas wopruwaw jo (Hebr. 9,
28.), tak czéſche ſo wòn na bożei Mſchi pżeczé za nas hoṙewopruwacż.
Tohodla jo Jėzuſowé ṅekrawné Wopòr habò ta boża Mſcha jedén ſtainé ha
ṅepżeſtawaczé Wopòr.

Zo tòn ṅekrawné Wopòr Jėzuſowe̓, tòn Wopo̓r teje bożeje Mſchė jedén ſtainé
ha ṅepżeſtawaczé Wopo̓r jo, zpòznawa ſo tu z toho:

1. Proveta Malachijas jo pṙedé prajiw: Wot Swòncza-Zkadżeṅa hacż do joho
Zakadżeṅa jo moje Ṁeno wulke ƀez témi Ludami, na wſchėch Mėſtach budże
mojomu Ṁenei wopruwane, ha jedén tżiſté Wopòr pżiṅeſené. Malach. 1, 11.
Telei Provecżeṅo mòże jeno wot toho Wopòra teje bożeje Mſchė zrozeṁene
bòcż.

2. Kréſtus jo ſam prajiw: To tżiṅcże k mojomu Wopòwṅecżu (Luk. 22, 19. 1
Khor. 11, 24.) ha jo pżez to ſwojim Japożtowam tu Porutżnoſcz ha tu Mòcz
daw, teſamo tżinicż, żtoż wòn ſam tżiniw jo.

<pb n="92"/>

3. tulei Porutżnoſcz ſu cżi Japożtoẇe ſwérṅe doṗelnili, ha ṁenuwachu te
Wobòṅdżeṅo teje Pòtainoſcże: Klėba-Wamaṅo ha toho Kṅeza Ẇetżer. Jap.
Staw. 2, 42. 1 Khor. 11, 20.

4. zo to wot japożtowſkich Tżaſow jo wutżene ha tżiṅene bòwo, to
dopokazuẇu te Piſma téch ſẇ. Wòtczow, te Wowtaré ha mėſchniſke Draſté z
téch naiſtarſchich Tżaſow.

Ta boża Mſcha tom’ Wopòrei Kréſtuſowom’ ha joho drohei Pwacżiwoſczi
nitżo, téż te naiṁeṅſche nicz, ṅewotorhuẇe. Wona jo z Jėzuſowém Wopòrom
na Kżiżu jedén ha tònſamé Wopòr, te Cżėwo ha Kṙei Jėzuſa Kréſtuſa. Jeno
te Waſchṅo toho Wopruwaṅa jo ſchelake: na bożei Mſchi jo wone ṅekrawne,
na Kżiżu bė wone krawne. Déż tònlei Wopo̓r Bohu tom’ ṅeƀeſkomu Wo̓tczei na
bożei Mſchi ſo pżiṅeſe, ṅeſtaṅe ſo to, nas znowa zaſé wumòżicż, habò
Kréſtuſowom’ Wopòrei nėżto dodacż habò dorunaeż, hako bò jomu nėżto na
Pwacżiwoſczi brachuwawo; nė, hale ta boża Mſcha jo te ſtaine Wopówṅecżo,
Wobnoẇeṅo Jėzuſowoho Wopòra, ha dérbi nam te Pwodé toho kżiżownoho
Wopòra pżiwożuwacż.

Pżez Kréſtuſowé Wopór ha tòn Wopȯr bożeje Mſchė ſu ſchė Wopòré ſtaroho
Zakoṅa hoṙezbėṅene, ha ſu ſwoju Pwacżiwoſcz zhubili. Wo nowém Zakoṅu jo
ta boża Mſcha:

1. tòn naidoſtoiniſchi ha naipwacżiwſchi kwalbné Wopór: mò pżiṅeſemò wo
ṅei tom’ ṅeƀeſkom’ Wòtczei joho jednorodżenoho Séhna k Wopòrei, pżez
kotrohoż ſamoho ſo Bohu naſche Modleṅo ha Tżeſcżuwaṅo zpodoba. Ta boża
Mſcha nam téż k Wopòwṅecżu ẇedże bożu Swėru, Smėlnoſcz ha Zprawuoſcz wo
tém <pb n="93"/>Podacżu ſwojoho Séhna k Wumòżeṅu toho Swėta,

2. tòn Bohu naizpodobniſchi dżakowné Wopór: dokelż mò k Wopokazaṅu
naſcheje Dżakownoſcże za boże Dobroté żadén lubſchi Wopòr pżiṅeſcz
ṅemòżemò, hacż Kréſtuſa ſamoho.

3. tòn naimòczniſchi próſtné Wopór: wòn podeṗera naſche Pròſtwé, dokelż
mò pżez toho ha z tém proſémò, pżez kotrohoż nam Bòh ſcho dacż cze.
Ròmſk. 8, 32.

4. tòn naipwacżiwſchi wujednaczé Wopór: dokelż pżez ṅòn tòn Wopȯr na
Kżiżu wobnoẇené budże.

Hacżruṅe ta Czérkei drudé k Wopówṅecżu ha k Tżeſczi téch Sẇatéch boże
Mſchė dżerżi, da wona tola wobſtaiṅe wutżi, zo nicz tém Sẇatém ſo tòn
Wopor pżiṅeſe, hale Bohu ſamom’ lutkomu, kotréż téch Sẇatéch z wėcżnej’
Hordoſcżu kronuwaw jo. Ta Czérkei dżakuẇe ſo pżi taikim Sẇecżeṅu Bohu za
te Dobòcżo joho Sẇatéch, ha proſé za jich Zakit, zo cżi, kotréchż
Wopòwṅecżo mò na Zeṁi ſẇecżimò, bòchu nas wo Ṅeƀeſach zaſtupuwacż czéli.

Każ Jėzus Kréſtus na Kżiżu za wſchitkich ſo wopruwaw jo, tak budże téż
te Wopòwṅecżo ha Wobnoẇeṅo joho Wopòra, ta boża Mſcha, za Żiwéch ha
Wotemṙetéch[146]) dżerżane, ha Bòh tòn Kṅez proſchené, zo bò nam ſwojoho
luboho Séhna <pb n="94"/>ha joho Sṁercże dla ſcho to wobradżiw, żtoż nam
k Zbòżnoſczi trėbne ha wużitne jo.

Ta boża Mſcha budże Bohu wopruwana pżez toho Méſchnika, po Jėzuſowei
Porutżnoſczi: to tżiṅcże k mojomu Wopówṅecżu. Kréſtus ſam pak jo tòn
ṅewidżowné Wòſchi-Mėſchnik, kiż ſo Bohu za nas hoṙewopruẇe.[147]) Tola
pak téż ta czéwa khatolſka Czérkei ha ta czéwa na bożei Mſchi pżitomna
Gmeina z tém Mėſchnikom ha pżez ṅoho Bohu tòn Wopòr pżiṅeſe. Tòn
Mėſchnik ſo za wſchėch ha wo wſchitkich Ṁeṅe modli, ha ſchiczé Pżitomni
zjenoſcża z ṅim ſwoje Pacżeṙe, Pròſtwé ha Dżakprajeṅa.

Téch Pwodow habò toho Wużitka teje bożeje Mſchė ztżini ſo tòn Cżwojek
tėlmèjaczoho:

1. déż wòn jedén Staw teje khatòlſkeje Czérkẇe jo, dokelż kòżda boża
Mſcha budże za wſchėch Wėriwéch Bohu pżiṅeſena.

2. déż ſo wòn do jeneje bożeje Mſchi porutżi, pżi kotreiż pòdla bócż
ṅemòże.

3. déż wòn tu bożu Mſchu na jene woſebnite Mėṅeṅo za ſo habò za druhich
dżerżecż da.

4. déż wòn ſam na bożei Mſchi pżitomné jo, ha ſobu na duchowne Waſchṅo
ſo wopraja.

5. déż wón tòn naiſẇacżiſchi Sakrament toho Wowtaṙa woprawdże dòſtaṅe.

Ṅedżėlſke ha ſẇate Dné dérbja khatòlſczé Kżeſczieṅo wo bożim Doṁe
widżowṅe hako Zromadżi<pb n="95"/>jenſtwo téch Sẇatéch, hako Dżėcżi
jeneje Swòibé pżed Bohom ſo poſtajicż, zromadṅe ſo k Bohu modlicż, jomu
ſo dżakuwacż, joho za Nadé ha Dobroté proſéeż, toho Wumòżeṅa pżez
Kréſtuſa ſo doſtoinéch tżinicż, ha ƀeſobu ſo k Pobożnoſczi ha Luboſczi
pohnuwacż. Tohodla jo téż kòżdé Kżeſczian winoité, Ṅedżėlu ha ſẇaté Dżeṅ
bożu Mſchu pobożṅe ſwòſchecż. Wot teje Winwatoſcże zamojeja jeno jara
ważne Winé, hako: Khoroſcz, Wotladaṅo téch Khoréch, mawéch Dżėcżi, pżez
Mėru daloki Pucż, Skutki teje Luboſcże ha Pomoczé napżecżo tomu
Bliſchomu h. t. d

Toho wulkoho Żonuwaṅa dla, kotreż te pobożne Swòſcheṅo bożeje Mſchė
pżiṅeſe, jo dobre ha k Radżeṅu, téż dżėwawe Dné na bożu Mſchu hicż, déż
Tżas ha Pżileżnoſcz jo.

Ta boża Mſcha ma żtéri woſobne Tėłe: 1. ſẇate Zczeṅo; 2. te Wopruwaṅo;
3. te Pżeżonuwaṅo; 4. te Wopraẇeṅo.

1. Pżi Lazuẇaṅu habò Zpėwaṅu ſẇatoho Zczeṅa ſtanu Kżeſczieṅo hoṙe,
czeichuẇu ſo z tém ſẇatém Kżiżom ha wuznawaju z tém: zo ſo teje Wėré
Jėzuſoweje ṅehaṅbuẇu, zo ju wo Wutroƀe wėṙa, z Hortom pżed Swėtom
wuznawacż ha zakitacż, ha po ṅei żiwi bòcż czedża.

2. Pżi Wopruwaṅu, déż Mėſchnik Klėb ha Wino Bohu hoṙewopruẇe, maju woni
ſwoju Mėnunku z tej’ toho Mėſchnika zjenoſcżicż, ha ſo ze wſchėm Swojim
Bohu k Wopòrei podacż.

3. Pżi Pżeżonuwaṅu, déż ſo ſẇate Woblatko ha Kheluch hoṙezbėha, dérbja
Kżeſczieṅo k Jėzuſei wo Żtawtnoſcżach toho Klėba ha Wina ſo modlicż, ſo
na Wutrobu bicż ha wuznawacż, zo naſche Rėchi na Kréſtuſowei Sṁercżi
Wina <pb n="96"/>ſu, téż Wėru, Nadżiju, Luboſez ha Żelnoſcz zbudżicż.

4. Pżi Wopraẇeṅu toho Mėſchnika, déż ſo woprawdże ṅewoprajeſch, dérbi ſo
ta Żadoſcz mėcż, Jėzuſowe Cżėwo doſtoiṅe dȯſtacż.

Ta boża Mſcha dérbi ſo kedżbṅe, pobożṅe ha tżeſcżowṅe ſwòſchecż, hako
bòchmò z Mariju ha z Janom na Khalvarſkei Hoṙe pod tém Kżiżom ſtali;
woſeƀe pak dérbimò:

1. ſo dopòwnicż, zo mò hako Rėſchniczé ṅedoſtoini ſmò, bohuzpodobné
Wopòr pżiṅeſez.

2. ſo wulczé zẇeſelicż ha nutṅe dżakuwacż, zo Kréſtus ſam za nas jo
taiki Wopòr bòcż czéw.

3. ſo krucże nadżijecż, zo Bòh tònlei Wopòr zpodobṅe hoṙewzacż ha nam
joho dla ſwoje Nadé ſobudżėlicż budże.

4. wutrobṅe żadacż, z Jėzuſom zjenoſcżeni bòcż, dokelż jeno z ṅim pżed
boże Woblėtżo doſtoiṅe ha zpodobṅe ſtupicż mòżemò.

5. tu krutu Wolu mėcż, ſo ha ſcho Naſche z Kréſtuſom tomu ṅeƀeſkomu
Wòtczei hoṙewopruwacż, ha do joho ſẇateje Wołe podacż.

6. ſo pobożṅe modlicż, ha z tém Mėſchnikom pżez Jėzuſa Kréſtuſa te
Należnoſcże teje khatòlſkeje Czérkẇe, każ téż naſche ſamotne
Potrėbnoſcże ha Pròſtwé Bohu prėdkṅeſcz.

2. Wot Prėduwaṅa.

K Sẇecżeṅu toho ṅedżėlſkoho ha ſẇatoho Dṅa pżiſwuſcha wòſche Swòſcheṅa
teje bożeje Mſchė téż te Swóſcheṅo toho Prėduwaṅa. Teſamo dérbi ſo
ſwòſchecż:

<pb n="97"/>

1. dokelż jo te Swowo boże.

2. dokelż wo ṅim te Winwatoſcże napżecżo Bohu, ſebi ſamom’ ha tomu
Bliſchomu wukwaduwane budża.

3. dokelż te wo Modoſczi nawukṅene Wutżbé toho Kżeſczianſtwa lòchczé ſo
zabòwaju, ha tohodla tżaſcziſcho wobnoẇene bòcż dérbja.

4. dokelż pżeczé lėṗe ſo wo tei Wėṙe rozwutżicż dérbimò.

5. dokelż pżeczé Napominaṅo k Dobromu tṙebamò.

Żtòż mawo wo Wėṙe rozwutżené jo, ha tola boże Swowo, Prėduwaṅo ha
kżeſczianſku Wutżbu zakomdżi, tòn cżeżczé zrėſchi.[148])

Żtòż eze Wużitk wot bożoho Swowa mėcż, tòn dérbi: 1. je kedżbṅe ha
pobożṅe ſwòſchecż; 2. ſebi je k Wutroƀe wzacż ha wobkhowacż; 3. je ſam
na ſo zwożuwacż ha nicz na druhich; 4. je tżaſcziſcho wopominacż; 5. te
Wutżbé ha Napominaṅa toho Prėdaṙe ſwėrṅe doṗelṅecż;[149]^(*)) 6. Boha k
tomu za joho Nadu proſécż.

Tzecża Kazṅa:

Tón Póſt téch żtérczécżi Dnów, te żtwore ſuche Dné, ha druhe pżikazane
póſtne Dné dżerżecż; téż Pjatk (ha Sobotu) ſo Mjaſa. Jėdże zdżerżecż.

Ta tzecża Kazṅa dwoje Pòſcżeṅo pżikazuẇe:

1. te Zdżerżeṅo wot Mjaſa-Jėdże ha ſobu te Wotorhuwaṅo wot Jėdże.

<pb n="98"/>

2. te Zdżerżeṅo jeno wot Mjaſa ha ṁaſnéch Żpizow.

Te prėṅe Pòſcżeṅo dowoli jeno jedén mól za Dżeṅ ſo powṅe naſécżicż; te
druhe Pòſcżeṅo dowoli pak jocz moli ſo naſécżicż, jeno nicz wot Mjaſa.

Khatòlſczé Kżeſczieṅo pòſcża ſo:

1. te ſwoje wobòṅdżene Rėchi pokucżicż, ha te za ṅe zaſwużene Żtravé
wotcżerṗecż.

2. ſo pżed Zaſépadaṅom do Rėchow wobwarnuwacż.

3. ſo wo Skutkuwaṅu toho Dobroho wobkrucżicż.

4. pżez te Zapojedżeṅo toho, żtoż dowołene jo, ſo pżiwutżicż, téż to,
żtoż dowołene ṅejo, ſebi zapojedżecż, ha tak lòże te zwe Pożadoſcże
pżewinécż ha na ſwojich Nakhilnoſcżach kṅeżicż.

5. te Paeżeṙe mȯczniſche ztżinicż, dokelż mòżemó ſo lòże ha pobożniſcho
k Bohu pozbėnécż, déż te Cżėwo na tżaſnéch Potrėbnoſcżach ṅewiſé.[150])
Jon. 3, 7—10. Mtth. 17, 20. Judith 4, 7—12.

Te Pòſcżeṅo jo za wſchėch Cżwojekow nuzne ha wużitne:

1. dokelż je Bòh żno w ſtarém Zakoṅu porutżiw jo pżez toho Provetu Joel
(2, 12.), ha dokelż wòn téż pżez Moizeſa tom’ żidowſkom’ Ludei wėſte
póſtne Dné nutzſtajiw jo. 3 Moiz. 16, 29. 23, 27. Zach. 7, 5.

2. Kréſtus wutżi nas te Pòſcżeṅo pżez ſwoje Swowo ha Pżikwad. Mtth. 4,
2. 6, 16.

3. cżi Japożtoẇe napominaju k Póſcżeṅu, ha wutża je pżez ſwòi Pżikwad. 2
Khor. 6, 4. 5. Jap. Staw. 13, 2. 14, 22. 2 Khor. 11, 27.

<pb n="99"/>

4. ta khatòlſka Cżérkei jo wo wſchėch Tżaſach wot téch Wėriwéch tòn Pòſt
żadawa, ha te Waſchṅo, kah ſo pòſcżicż ma, każ téż te Tżaſé ha Dné toho
Poſta pżez tu tzecżu Kazṅu porutżiwa.

Te wot ſẇateje Czérkẇe wuſtajene pòſtne Dné ſu:

1. Tón Póſt téch żtérczécżi Dnów, wot poṗewneje Sṙedé hacż do
Jutrowṅcżki, z Wonwzacżom téch Ṅedżėlow. Tònlei Pòſt jo nutzſtajené: k
Wopòwṅecżu ha k Zczėhuwaṅu toho Poſta Jėzuſowoho wo tei Puſcziṅe, kotréż
wòn żtérczécżi Dnòw ha żtérczécżi Noczow pṙedé Zpotżatka ſwojoho
Wu̇tżerſtwa dżerżeſche (Luk. 4, 2); k Wopòwṅecżu toho Cżerṗeṅa ha
Wumṙecża Jėzuſowoho; k Pokucże za naſche wobòṅdżene Rėchi; k doſtoinomu
Pżihotuwaṅu na tu wulku Pòtainoſcz toho ſẇ. Sakramenta toho Wowtaṙa,
kotréż mò w jutrowném Tżaſu dòſtaṅemò.

2. Tón Póſt téch żtworéch ſuchich Dnów, kiż Sṙedu, Pjatk ha Sobotu
nutzpaṅe 1. po tzecżei Ṅedżėli toho Adventa; 2. po prėnei Ṅedżėli toho
Poſta; 3. wo ſẇatkowném Tédżeṅu; 4. wo Tédżeṅu po Powóſcheṅu ſẇatoho
Kżiża. Tònlei Pòſt jo nutzſtajené: Bohu za te wo zaṅdżeném Bėrtlu Lėta
dòſtate Dobroté ſo dżakuwacż; téch Wėriwéch k Pokucże pohnuwacż; Boha za
doſtoinéch Mėſchnikow teje ſẇ. khatòlſkeje Czérkẇe proſécż, kotziż te
Dné te ſẇate Sẇecżiné dòſtawaju.[151]) Jap. Staw. 13, 2. 3.

<pb n="100"/>

3. Tón Póſt pṙedé wrócżnéch Tżaſow ha nėkotréch ſẇatéch Dnów, kotreż z
Klėtki pojedane budża.

4. Pjatk (ha Sobotu) jo jeno Pòſt toho Zdżerżeṅa wot Mjaſa ha ṁaſnéch
Żpizow, k Wopòwṅecżu, zo jo Jėzus Pjatk na Kżiżu wumṙew, ha Sobotu w
Roẇe leiżaw. Déż bożi Dżeṅ na Pjatk habò Sobotu paṅe, ṅejo pòſtné Dżeṅ.
Wo nėkotréch Krajach jo ta duchowna Wòſoknoſcz dowoliwa, Sobotu ṁaſnéch
Żpizow ſo wużiwacż.

Wot Pòſcżeṅa ha Naſécżeṅa jedén mól za Dżeṅ ſu wonwzacżi: 1. Mode Ludżo
ha Dżėcżi, kiż hiżcże jen’ ha dwaczecżi Lėt’ ſtare ṅeiſu. 2. Khori ha
cżi, kiż wotkhoṙa. 3. Cżi, kiż ſwabeje Strowoté ſu, habò wo ſwojim
Powowaṅu cżeżke Dżėwo maju, ha ſwojei Strowocże żkodżecż mòli, habò
ſwoje Winwatoſcże ṅedoṗelnicż.

Wot Pòſcżeṅa ha Mjaſajėdżeṅa ſo zdżerżecż ſu wonwzacżi: 1. Khori, kiż na
Porutżnoſcz toho Lėkaṙa ṁaſne Żpizé jėſcz dérbja. 2. Khudżi, kiż ƀez
ṁaſnémi ha pòſtnémi Żpizami ſebi wuƀeracż nimaja. 3. Swużowni,
Tżeladniczé ha Schiczé, kiż pżi czuzém Blidże jėdża. 4. Cżi, kiż ważnéch
Winow dla wot duchowneje Wòſoknoſcże Dowolnoſcz maja, Mjaſo jėſcz. Pżi
tém pak ſu woni tola winoicżi, na Jėdżi ſebi wotorhuwacż.

W nėtuſchich Tżaſach jo ta khatòlſka Czérkei tém Wėriwém tòn Pòſt jara
polożiwa ha wot krutoho Poſta ważnéch Winow dla ẇele popużcżiwa, téż
ẇele pòſtnéch Dnòw na Pjatki pżepowożiwa. Tohodla dérbja cżi Wėriwi te
pòſtne Dné, kiż hiżcże woſtali ſu, radzi ha krucżiſcho dżerżecż, ha je z
doṁaczei <pb n="101"/>Cżichotu, z Modleṅom, z pokutnei Moſu ha z dobrémi
Skutkami pżetżinicż.

Déż w tém Poſcże pżed Jutrami nėkotre Dné Mjaſo ha ṁaſne Żpizé jėſcz wot
duchowneje Wòſoknoſcże dowołene jo, maja Kżeſczieṅo ẇedżecż, zo ta
Czérkei wot Jėzuſa Mòez ma, taiku Dowolnoſcz dawacż, ha mòża jo jeje cżi
Kżeſczieṅo po ſwojei Woli potṙebacż. Mtth. 18, 18. Woni pak dérbja téż
za to te wuſtajene Pacżeṙe zpėwacż ha druhe dobre Skutki wobréchtuwacż.

Déż Kréſtus praji: To, żtoż d’ Horta nutzdżo, ṅewoſchwarni toho
Cżwojeka, hale żtoż z Horta wondżo, to woṅeſchwarni toho Cżwojeka (Mtth.
15, 11.); tak wòn z tém mėṅi, zo ta Żpiza ſama toho Cżwojeka
ṅewoſchwarni, dokelż wona nitżo rėſchne ṅejo. Te Tajeṅo, te
Tżeſcżepòtaṅo pżi Pòſcżeṅu, każ to cżi Barizeeṙo tżiṅachu, to jo
rėſchne. Tak téż tòn Rėch ṅejo wo tém Mjaſajėdżeṅu, hale wo tei
Ṅepoſuſchnoſczi napżecżo tei Kazṅi teje Czérkẇe.

Żtwòrta Kazṅa:

Za Lėto k naiṁeṅſchom jónu ſwojom’ praẇepoſtajenom’ Mėſchnikei ſo
zpojedacż, ha pżi jutrowném Tżaſu tón wóſoczé ſẇaté Sakrament toho
Wowtaṙa z tżiſtej’ Wutrobu pobożṅe k ſebi bracż.

Talei Kazṅa kòżdomu wotroſcżenom’ khatòlſkom’ Kżeſczianei tu Winwatoſcz
lėtneje Zpojedże ha jutrownoho Wopraẇeṅa hoṙekwadże.

Wo prėṅich Tżaſach toho Kżeſczianſtwa ſu ſo cżi Wėriwi kòżdu Ṅedżėlu ha
déżkuli pżi bożich Swużbach pżitomni bėchu, z tém Biſkopom habò
Mėſchnikom wopraẇeli. Z toho ſo widżi, kah wulka ta Sẇatoſcz ha
Nutérnoſcz téch Kżeſczianow bėſche. Ta khatòlſka <pb n="102"/>Czérkei
téż nėt żada, zo bòchu jeje Dżėcżi tżaſcziſcho k Zpojedżi ha k bożomu
Blidei khodżili, ha tak wuikich Nadow bożich ſo tėlmėjaczéch tżinili.
Dokelż pak ta Liwkoſcz téch Kżeſczianow pżeczé pżiƀeraſche, ha téż nėt
hiżcże pola Wele wulka jo, tohodla jo ta Czérkei tulei Kazṅu dacż
nuzuwana bòwa, ha zapoje tém, kiż ju ṅedoṗelṅa, po Sṁercżi tżeſné
kżeſczianſki Poṙeb.

Pjata Kazṅa:

Wo zakazanéch Tżaſach żanoho Kwaſa habó kwaſnoho Ẇeſela ṅedżerżecż.

Tu budża zakazane ſche kwaſne Ẇeſela wot prėneje Ṅedżėłe toho Adventa
hacż do Dṅa po tzjòch Kralach, ha wot poṗewneje Sṙedé hacż do Pòṅdżėłe
po prėnei Ṅedżėli po Jutrach. Te zakazané Tżaſé ſu k Pobożnoſczi, k
Pokucże, k Wopòwṅecżu téch Pòtainoſcżow naſcheje ſẇateje Wėré, k
Modleṅu, ha Dżakprajeṅu za te wo ṅich nam wopokazane Nadé poſtajene, ha
to ſcho z kwaſnémi Ẇeſelami, z Herczami, z Rejemi, z Picżom, z Racżom ha
z druhimi rozṗerſchaczémi Towarſtwami ſo zṅeſcz ṅemòże.

Żtwórta wówna Żtutżka.

Wot ſẇatéch Sakramentow.

Prėni Rozdżėlk.

Wot bożeje Nadé ha wot ſẇatéch Sakramentow.

Boże Kazṅe dżerżecż ha tu wėcżnu Zbòżnoſcz dòſtacż ṅemòżemò mò z
naſchich Moczow, dokelż mò<pb n="103"/>ſami wot ſo ſmò Dżécżi toho Nėwa
ha ſwabi k tom’ Dobromu.[152]) Eveſk. 2, 3. Bil. 2, 13.

Do Boha wėricż, k ṅomu ſo nadżijecż, joho lubuwacż, jom’ ſo zpodobacż ha
k Zbòżnoſczi pżincż, mòżemò mò ſamotṅe pżez tu Nadu bożu.[153]^(*))

Nada boża jo kòżda Dobrota, kotruż nam Bòh z Miwoſcże ƀewſchėch naſchich
Zaſwużbow dawa; woſeƀe pak rėkaju boże Nadé te duchowne Dobroté kotreż
nam Bóh k Dóſtacżu teje Zbóżnoſcże naſcheje Duſche dawa

Bòh jo nas ƀez naſchich Zaſwużbow, ſamotṅe z Luboſcże, téch Zaſwużbow
Kréſtuſowéch dla, k ſwojim Dżėcżom ha k Herbam teje wėcżneje Zbożnoſcże
hoṙewzaw. To jo jena Nada ha rėka ta ſẇatoſcżacza Nada, dokelż z
Rėſchnikow Sẇatéch tżini, to jo, ſchòn Rėch z toho Cżwojeka wukoṙeni, ha
bożu Luboſcz pżez ſẇatoho Ducha do joho Wutrobé wuliṅe, zo wòn zpodobne
Dżėcżo boże jo.[154]^(**)) Ròmſk. 8, 1. Bil. 2, 13.

Druha Nada jo ta ſkutkuwacza. pżez kotruż Bóh naſch Rozom wobſwėtli, zo
mò te Dobre zpòznawamò, ha naſchu Wolu pohnuwa, zo mò te Dobre ṙéż
tżinicż mòżemò.[155])

<pb n="104"/>

Ta ſẇatoſcżacza Nada jo nam k wėcżnei Zbȯżnoſczi nuzna, dokelż ƀez ṅeje
ṅemòżemò Dżėcżi boże ha Herbja toho ṅeƀeſkoho Krałeſtwa bòcż.

Ta ſkutkuwacza Nada jo ruṅe kak nuzna k Zbóżnoſczi, dokelż ƀez ṅeje
ṅemòżemò nitżo Zaſwużbne ſkutkuwacż za te Ṅeƀeſa. 2 Khor. 3, 5.

Swoju Nadu dżėli nam Bòh ſobu pżez te ſẇate Sakramenté.

Jedén Sakrament jo jedén widżowné, zwonkowné Czeich teje ṅewidżowneje
Nadé, kotréż jo Jėzus Kréſtus k naſchei Zbòżnoſczi nutzſtajiw.

K jenom’ kòżdomu Sakramentei pżiſwuſcha tzoje:

1. tòn widżowné, do Zmòſwow padaczé Czeich: hako pola Kcżeṅczé ta Woda
ha te Swowo boże.

2. ta Nada boża, kótraż pżez tòn Czeich ſkutkuwana ha ſobudżėlena budże.

3. te Nutzſtajeṅo wot Jėzuſa Kréſtuſa.

Kréſtus jo ſédém Sakramentow nutzſtajiw. Wone ſu:

1. ta Kcżeṅcza.

2. te Birmuwaṅo.

3. tòn naiſẇacżiſchi Sakrament toho Wowtaṙa.

4. ta Pokuta.

5. te poſłeṅe Wolijuwaṅo.

6. ta mėſchniſka Sẇecżina.

7. te Mandżelſtwo.

Zo Jėzus ſédém Sakramenté nutzſtajiw jo, pżindże z toho, dokelż jich
jacz tṙeba ṅejo, ha ṁeṅe bòcż ṅemòże, zo bò kòżdé Cżwojek te jomu k
wėcżnei Zbòżnoſczi potrėbne Nadé dóſtaw. To ſo deṙe zpòznaje, <pb
n="105"/>déż ſo te Potrėbnoſcże teje Duſche z témi Potrėbnoſcżemi toho
cżėwnoho Żiẇeṅa pżirunaju.

1. Pżez tòn cżėwné Narod budżemò mó za tòn Swėt narodżeni ha roſcżemò
hoṙe; pżez tu ſẇatu Kcżeṅczu budżemò mò za Boha ha za te Ṅebjo
zaſénarodżeni, ha pżez te ſẇ. Birmuwaṅo wo duchowném Roſcżeṅu poſélṅeni.

2. K Zdżerżeṅu toho cżėwnoho Żiẇeṅa tṙebamò mò Klėb, Jėdż ha Poſélṅeṅo;
Żpizu ha Poſélṅeṅo za Duſchu jo nam Kréſtus pżihotuwaw wo tém
naiſẇacżiſchim Sakramencże ſwojoho Cżėwa ha Kṙeje.

3. Déż tòn Cżwojek zkhori, tṙeba wòn Hojeṅo, Wotladaṅo ha wo Straſche
teje Sṁercże woſeƀe Pomòcz ha Tròżt; déż ta Duſcha pżez tòn Rėch raṅena
jo, budże ji wo Sakramencże teje Pokuté Strowota wròcżena, wo
Sakramencże toho ſẇatoho Wolijuwaṅa budża ſchė jeje Braſchnoſcże
zahojene, ha wona ſama budże z tej’ Nadżiju toho wėcżnoho Żiẇeṅa
tròżtuwana.

4. Wo cżwojetżim Towarſtẇe ſu Kṅeiſtwa ha Wòſoknoſcże trėbne; wo
Sakramencże teje mėſchniſkeje Sẇecżiné budże ta Mòcz ſobudżėłena, wo tei
Czérkẇi bożei tém Wėriwém prėdkſtacż ha te Nadé boże wondżėlicż.

5. Zo bò tòn cżwojetżi Zplahw zdżerżané bów, ha Dżėcżi hoṙecżeṅene bòli,
dérbi te Zjenoſcżeṅo ƀez Mużom ha Żonu prawe ha tżeſne bòcż; ta Czérkei
żonuẇe ha ſẇatoſcżi telei Zjenoſcżeṅo pżez Sakrament toho Mandżelſtwa,
zo bòchu te Dżėcżi téż za Boha ha te wėcżne Żiẇeṅo narodżene ha
hoṙecżeṅene bòli.

<pb n="106"/>

Ḃez témi ſẇ. Sakramentami jo téż Schelakoſcz:

1. nėkotre ſu za wſchėch nutzſtajene, druhe za woſebne Żtanté.

2. nėkotre mòża jeno jedén kròtż, druhe tżaſcziſcho dòſtawane bòcż.

3. nėkotre daruẇu tei Duſchi tu ſẇatoſcżaczu Nadu, kotruż wona pṙedé
ṅemėjeſche; druhe mnohoſcża ha pżizpoṙa tuſamu.

4. jedén lutki Sakrament, ta Kcżeṅcza, jo nuzṅe trėbué k wėcżnei
Zbóżnoſczi; te druhe ſu jeno trėbne, za tém hacż te Zadżerżeṅo toho
Cżwojeka jo.

Za wſchėch Cżwojekow ſu nutzſtajene te ṗecż prėṅe Sakramenté. Pżez tu
Kcżeṅczu ſmò mò Dżėcżi boże ha do nas budże zapowożené tón Grunt teje
Wėré, Nadżije ha Luboſcże; tohodla jo ta Kcżeṅcza téż tòn naiprėṅſchi ha
nainuzniſchi Sakrament. Te Virmuwaṅo poſélni naſchu Wėru ha dàwa Mòcz
napżecżo tém Zpòtuwaṅam toho Rėcha. Tòn naiſẇ. Sakrament toho Wowtaṙa
zdżerżi te duchowne Żiẇeṅo ha poſélni nas wo tei Luboſczi bożei. Ta
Pokura nam tu wo tei Kcżeṅczé dòſtatu, ha pżez tòn Rėch zhubenu
ſẇatoſcżaczu Nadu zaſé wròcżi. Te ſẇ. Wolijuwaṅo poſélni nas pżi blizkei
Sṁercżi wo Nadżiji toho wėcżnoho Żiẇeṅa.

Za wėſte Żtanté ſtei nutzſtajenei ta mėſchniſka Sẇecżina ha te
Mandżelſtwo. Do jenoho habò druhoho ſtupicż ſteji wo ſwobodnei Woli toho
Cżwojeka; żtòż pak jedén wot teju dweju Żtantow ſebi wuzwoli, tṙeba tu k
tomu poſtajenu Nadu, ha ma tòn Sakrament dòſtacż, kotréż ju jomu
ſobudżėli.

Tzi ſẇate Sakramenté — ta Kcżeṅcza, te Birmuwaṅo, ta mėſchniſka Sẇecżina
— ſmėdża jeno <pb n="107"/>jedén mól za czéwe Żiẇeṅo dòſtate bòcż,
dokelż wone tei Duſchi jedén Czeich zacżiżcża, kotréż tomu Cżwojekei do
Wėcżnoſcże woſtaṅe k Hordoſczi habò k Sudei.

Te druhe żtéri Sakramenté — te horde Cżėwo ha Kṙei Jėzuſa Kréſtuſa, ta
Pokuta, te poſłen̓e Wolijuwaṅo, te Mandżelſtwo — mòża tżaſcziſcho
dòſtawane bòcż. Woſobṅe żada ta Czérkei wot Kżeſcztanow te tżaſcziſche
Dòſtacżo teje Pokuté ha toho Wopraẇeṅa. Ruṅe tak jo nuzne, pżi kòżdei
nowei Khoroſczi te poſłeṅe Wolijuwaṅo, ha pżi kòżdém Zaſéżeṅeṅu tòn ſẇ.
Sakrament toho Mandżelſtwa dóſtacż.

Ta Kcżeṅcza ha Pokuta wudżėlitei tom’ Cżwojekei znowa tu ſẇatoſcżaczu
Nadu bożu, kotruż wòn pṙedé ṅemėjeſche. Ḃez tejeleje Nadé jo wòn na
duchowne Waſchṅo mordwé, wona pak joho k Żiẇeṅu wo Bohu zaſé zbudżi.
Tohodla rėkatei Kcżeṅcza ha Pokuta Sakramentai téch Mordwéch.

Te druhe ṗecż ſẇ. Sakramenté mnohoſcża tu ſẇatoſcżaczu Nadu bożu. Pżi
Dòſtacżu téchlei ſẇ. Sakramentow ma żṅo tòn Cżwojek bożu Nadu ha dòſtaṅe
jeje jaczé. Wone rėkaju tohodla Sakramenté téch Żiwéch.

Jedén luiki Sakrament jo k Zbòżnoſczi tak nuzné, zo ƀez ṅoho Nichtò do
Ṅeƀes pżincż ṅemòże. Tòn jo ta Kcżeṅcza; pżetoż Kréſtus praji: Déż
nėchtò zaſé narodżené ṅejo z Wodé ha z Ducha ſẇatoho, da wòn ṅemòże
nutzhicż do bożoho Krałeſtwa. Jan 3, 5. Mark. 16, 16. Te druhe ſchėſcz
Sakramenté ſu tedém nuzne, déż tòn Cżwojek téch jich Nadow potrėbné jo
ha Pżileżnoſcz ma, je dòſtacż.

Za te Nutzſtajeṅo téch ſẇatéch Sakramentow ſo mò Bohu ha Jėzuſei
dżakowni wopokazuẇemò:

<pb n="108"/>

1. déż tżaſto wopominamò:

zo te Sakramenté wot Boha, wot kotrohoż ſchė dobre ha dozpowne Daré
pżindu, nutzſtajene ſu. Jak. 1, 17.

2. zo wone tu zpodżiwnu ha ṅewidżownu, hale tu naiwėſcziſchu Mòcz maju,
naſchu Zbòżnoſcz ſkutkuwacż.

3. zo wone te Kużowé ſu, pżez kotreż mò téch Zaſwużbow Kréſtuſoweje
Sṁercże ſo tėlmėjaczéch ztżinimò.

4. zo wone te Srėdki ſu, pżez kotreż ta Czérkei Jėzuſowa wobſteji,
roſcże ha pżiƀera, pżez kotreż Rėſchniki z Bohom zjednani, cżi Wujednani
z Bohom zjenoſcżeni, ſẇatoſcżeni ha k wėcżnomu Żiẇeṅu pżihotuwani budża.

5. déż je mò ſami tżaſto ha doſtoiṅe dòſtaṅemò, druhich k tom’
napominamȯ, ha pżi tém Wudżėłeṅu téchſaméch pobożṅe pżitomni ſmó.

Druhi Rozdżėlk.

Wot téch ſédém ſẇatéch Sakramentow.

1. Wot ſẇateje Kcżeṅczé.

Ta Kcżeṅcza jo tòn prėni ha nainuzniſchi Sakrament, wo kotrémż tòn
Cżwojek pżez tu Wodu ha pżez te Swowo boże wot ſchitkich Rėchow budże
wutżiſcżené, ha hako nowe Ztwoṙeṅo k wėcżnomu Żiẇeṅu zaſé narodżené ha
ſẇatoſcżené.

Jėzus bė żṅo pżi Zpotżatku ſwojoho Wutżerſtwa ſwojich Wutżownikow wot
teje Nuznoſcże teje Kcżeṅczé k wėcżnomu Żiẇeṅu pżepokazaw (Jan 3, 1—3.);
pṙedé ſwojoho Do-Ṅeƀes-Zpėcża pak da wòn ſwojim Japożtowam tu
Porutżnoſcz: Dżicże ha wutżcże ſchit<pb n="109"/>kich Pohanow, ha
kczijcże jich wo Ṁeṅe toho Wòtcza, Séhna ha ſẇatoho Ducha. Mtth. 28, 19.

Tòn zwonkowné widżowné Czeich pżi tei Kcżeṅczé jo te tzoje Woƀłecżo teje
Wowé z Wodu ha te Wuprajeṅo téch Swowow: Ja tebe kcżu wo Ṁeṅe toho
Wòtcza, ha Séhna ha ſẇatoho Ducha. 1 Khor. 6, 11. Jap. Staw. 8, 36—39.

Te Nadé, kotreż ta ſẇ. Kcżeṅcza ſkutkuẇe, ſu:

1. te Hoṙewzacżo do Kréſtuſoweje Czérkẇe.

2. te Wutżiſcżeṅo wot toho herbſkoho Rėcha ha ſchėch druhich pṙedé teje
Kcżeṅczé wobòṅdżenéch Rėchow ha Żtravow. Jap. Staw. 2, 38. 22, 16.

3. te Wudżėleṅo teje ſẇatoſcżaczeje Nadé bożeje.[156])

4. te Nutzliṅeṅo teje Wėré, Nadżije ha Luboſcże; Wobſwėtłeṅo toho Rozoma
ha Poſélṅeṅo teje Wołe. Gal. 3, 27.

5. te Hoṙewzacżo k Dżėcżom bożim ha te Prawo k Herbſtwei toho ṅeƀeſkoho
Krałeſtwa.[157]^(*)) Jan 3, 5.

6. téż ſo wo ſẇ. Kczeṅczé doſtaṅe woſeƀe ta Nada, jene kżeſczianſke
zprawne Żiẇeṅo ẇeſcz mòcz. 1 Jan 3, 9.

Ta Kcżeṅcza rėka tòn prėni Sakrament: dokelż pżez ṅu do Kréſtuſoweje
Czérkẇe ſo te Hoṙewzacżo <pb n="110"/>ſtaṅe, ha pżez to ſo te Prawo na
te druhe Sakramenté dòſtaṅe. Wona jo tòn nainuzniſchi Sakrament, dokelż
ƀez Kcżeṅczé żanoho Tėla na Kréſtuſu ha joho Krałeſtẇe mėcż ṅemóżemò.
Jan 3, 5. Jap. Staw. 19, 4. 5.

Ta Kcżeṅcza teje Wodé mòże narunana bòcż:

1. pżez Kcżeṅczu teje Żadoſcże, déż tòn Cżwojek Pżileżnoſcz nima, tu
Kcżeṅczu dòſtacż, ha tola pżepokazané wot teje Wėrnoſcże Jėzuſoweje
Wėré, z Luboſcże k Bohu ha zhnuté ze Żelnoſcżu na ſwojich Rėchach
wutrobṅe żada, tu Kcżeṅczu dòſtacż ha boże Kazṅe dżerżecż.[158])

2. pżez Kcżeṅczu teje Kṙeje, déż Nėchtò teje Wėré Jėzuſoweje dla tu
Sṁercż cżerpi, ƀez toho zo bò pṙedé kcżené bòw: pżetoż pżez taiku Sṁercż
budże te naiſélniſche Swėtzeṅo wot dozpowneje Luboſcże k Bohu
dawane.[159]^(*)) Mtth. 10, 32.

Déż Wotroſcżeni (Pohani, Żidża, Turkoẇe) ſo keżicż dacża, żada ta
khatòlſka Czérkei po Jėzuſowém ha joho Japożtowow Pżikwadże, zo woni wo
Jėzuſowei Wėṙe rozwutżeni ſu, ſwoje Rėchi wobżelnoſcża ha ſlubja: zo
czedża do teje naiſẇ. Trojiczé wėricż, ſo toho Djabówa, joho Skutkow ha
Hordżeṅſtwow wotṙeknécż, ha jene nowe kżeſczianſke Żiẇeṅo wo Kréſtuſu
hacż do Sṁercże ẇeſcz. Bòh ſam pak ſlubi tom’ kcżenomu Cżwojekei ſwoju
Luboſcz, <pb n="111"/>Nadu ha tu wėcżnu Zbòżnoſcz. Tak tżini Bòh pżi tei
Kcżeṅczé z tém Cżwojekom jedén Slub, kotréż rėka kcżeṅſki Slub Mark. 16,
16. Ròmſk. 6, 3—5. Gal. 3, 27. 5, 24. Jap. Staw. 2, 38. 8, 36. 37.

Déż mawe Dżėcżi kcżene budża, wotpowoża cżi Rmótzia mėſto téch Dżėcżi
tòn kcżeṅſki Slub, zo ſo jich Mòtki toho Djabowa wotṙeknu, ha tu
khatòlſku Wėru dżerżecż ezedża. Tohodla maju cżi Kmòtzja hako duchowni
Starſchi tu Winwatoſcz na ſebi, ſo ſtaracż, zo te Dżėcżi wo tei
khatòlſkei Wėṙe deṙe rozwutżene ha k jenom’ kcżeſczianſkom’ Żiẇeṅu
pżiwutżene budża. Z toho Kmòtziſtwa naſtaṅe ƀez témi Kmòtrami, Mòtżatami
ha jich Starſchimi jene duchowne Pżecżelſtwo.

Pżi Kcżeṅczé kòżdoho Dżėſcża dérbi po tei Ṗorutżnoſczi teje Czérkẇe
jedén Kmòt habò jena Kmòtra bòcż, kiż te Dżėcżo na Duṗe dżerżi; cżi
druzé Kmòtzja ſu Swėtkoẇe. Prawé Kmòt habò Kmòtra dérbi khatòlſkeje
Wėré, tżeſnoho Hoṙeẇedżeṅa ha taikeje Starobé bòcż, zo mòże ſwoju
kmòtziſku Winwatoſcz zpòznacż ha doṗelnicż. Starſchi ṅeſmėdża żeni
Kmòtzja ſwojich Dżėcżi bòcż.

Kòżdé Kżeſczian dérbi ſwòi kcżeṅſki Slub tżaſcziſcho wobnoẇecż, ha to:

1. déż k ſwojomu Rozomei pżindże; 2. na ſwoje Ṁeno, habò tòn Dżeṅ, déż
jo kcżené bòw; 3. pṙedé hacż te ſẇ. Sakramenté dòſtaṅe; 4. déż pżi
Kcżeṅu pżitomné jo, habò déż Sobotu pżed Jutrami ha pżed Sẇatkami Dupu
ſẇecżicż widżi; 5. tżaſcziſcho wo ſwojim Żiẇeṅu.

Tu Kcżeṅczu wudżėleja cżi Biſkopoẇe ha Mėſchniczé; tola pak mòże wo Nuzé
kóżdé Cżwojek keżicż. Żtòż kcżije, dérbi:

<pb n="112"/>

1. tu Mėnunku mėcż, zo cze po tei Woli teje Czérkẇe ha po tém
Nutzſtajeṅu Kréſtuſowém kcżicż.

2. dérbi ſo ta Wówa toho Dżėſcża z Wodu tzi mole wobłecż z tém
Wuprajeṅom téch Swowow: Ja tebe kcżu wo Ṁeṅe toho Wòtcza, Séhna ha
ſẇatoho Ducha.

2. Wot ſẇatoho Birmuwaṅa.

Te Virmuwaṅo jo jedén Sakrament, wo kotrémż tòn kcżené Cżwojek pżez
Hoṙekwadżeṅo tej’ Rukow toho Biſkopa, pżez te Żawbuwaṅo z Krizamom ha
pżez te Swowo boże wot ſẇatoho Ducha budże poſélṅené, zo ſwoju Wėru
wobſtaiṅe wuznawa ha po ṅei hacż do Sṁercże żiwé jo.

Kréſtus jo ſwojim Japożtowam ſlubiw toho Ducha ſẇatoho, kotréż budże
jich wobſwėtlicż, tròżtuwacż, jich ſchu Wėrnoſcz wutżicż, jich
poſélnicż, ha wėcżṅe pola ṅich woſtacż. Jan 7, 39. 14, 16. 16, 7. Jap.
Staw. 2, 2. Luk. 24, 49.

Telei Slubeṅo toho Zbȯznika jo téż nam date, dokelż:

1. mò ſchiczé tṙebamò tu Nadu toho Ducha ſẇatoho, zo mòli naſche
kżeſczianſke Winwatoſcże ſwėrṅe doṗelnicż.

2. ſẇaté Pėtér zjawṅe wutżi, zo ſchėm Wėriwém pwacżi, żtoż jo Bòh pżez
toho Provetu Joela ſlubiw: Wone budże ſo ſtacż, wo téch poſłenich Dṅach
czu ja wot mojoho Ducha na wſche Mjaſo wulinécż, na mojich Swużownikow
ha Swużowniczé (Joel 2, 28. 32.). Sẇ. Pėtér pżiſtaji: Wò budżecże
dòſtacż tòn Dar toho Ducha ſẇatoho, dokelż wam pwacżi te Slubeṅo, <pb
n="113"/>ha waſchim Dżėcżom, ha ſchėm, kiż daloko ſu, każ ẇeleżkuli tòn
Kṅez naſch Bòh powowacż budże. Jap. Staw. 2, 38. 39.

3. mò lazuẇemò wo japożtowſkich Stawiznach, zo cżi prėni Kżeſczieṅo toho
Ducha ſẇatoho dòſtali ſu. Jap. Staw. 4, 31. 5, 32. 6, 3. 8, 14—17. 19,
1—6.

Ta Nada toho Ducha ſẇatoho budże wo ſẇatém Sakramencże toho Birmuwaṅa
tém Wėriwém ſobudżėłena:

1. pżez Modleṅo ha Ruczé. Hoṙekwadżeṅo toho Biſkopa. Tak ſu to cżi
Japożtoẇe tżinili.[160])

2. pżez Żawbuwaṅo z tém Krizamom, kotreż wot naiſtarſchich Tżaſow z
Hoṙekwadżeṅom teju Rukow jo zjenoſcżene bòwo.[161]^(*))

Te Hoṙekwadżeṅo teju Rukow jo te Znaṁo, zo tòn Birmuwané pod tòn Zakit
toho Ducha ſẇatoho ſtupi, za kotréż tòn Biſkop wo ſwojich Pacżeṙach
proſé.

Tòn Krizam wobſteji z Wolija ha z Balzama. Tòn Wolij zṁechcżi te Twerde,
zahoji te Rané, poſélni te Swabe; tòn Balzam pak dawa ſwòdku <pb
n="114"/>Wòṅ, ha wobwarnuẇe pżed Pżetwaṅom. Tòn Krizam tohodla zuamnẇe
ha ſkutkuẇe, zo cżi Birmuwani wot ſẇ. Ducha z Luboſcżu ha z
Dobrocżiwoſcżu naṗelṅeni, z Trożtom ha z Pokojom wobdaṙeni, wo Żtrécże
pżecżiwo tomu Zwomu poſélṅeni, pżed Zkażeṅom toho Swėta bòchu
wobwarnuwani bòli, ha pżez ſwoje dobre Skutki hako jena ſwòdka Wòṅ
Kréſtuſowa toho Bliſchoho pokubuwali. 2 Khor. 2, 15.

Pżi Birmuwaṅu dȯſtaṅe tòn Kżeſczian nowe Ṁeno; tòn Biſkop tżini jomu na
Tżowo z tém Krizamom ſẇaté Kżiż ha praji: „Ja czeichuẇu tebe z tém
Czeichom toho ſẇ. Kżiża, ha virmuẇu cże z tém Krizamom teje Zbóżnoſcże
wo Ṁeṅe toho Wòtcza, Séhna ha ſẇ. Ducha, Amen.” Potom joho tòn Biſkop na
Liczo déri, prajiczé: „Tòn Pokoi bòdż z tobu.” To ſcho jo jene Znaṁo, zo
mò wo Wéṙe poſélṅeni teje Wėré do Jėzuſa toho Kżiżuwanoho ſo
ṅehaṅbuẇemò, joho zjawṅe pżed tém Swėtom wuznawamò, ſchė Pżecżiwnoſcże
za te Ṁeno Jėzuſowe mòczṅe zṅeſemȯ, ha pżi tém tòn wot ſẇatoho Ducha
dóſtáté Pokoi, kiż ſcho pżetṙechi, wo Wutroƀe zdżerżimò. Mtth. 10, 32.
33. Luk. 9, 26. Zjeẇ. 7, 3. Bil. 4, 7.

Zo Jėzus Kréſtus ſam tòn ſẇ. Sakrament toho Birmuwaṅa nutzſtajiw jo, to
wutżi ta ṅezmòliwa khatólſka Czérkei. Pżetoż ṅebė Kréſtus tém Japożtowam
Mócz ha Porutżnoſcz daw virmuwacż, da ṅebėchu woni tòn Sakrament na te
wopiſane Waſchṅo wondżėlili, ha tònſamé ṅebė téż taike zpodżiwne
Skutkuwaṅa mėw, każ ſo to wot téch prėṅich Kżeſczianow wo japożtowſkich
Stawiznach pojeda. Jap. Staw. 8, 14—17. 10, 44—46. 19, 5. 6.

Te Birmuwaṅo ſkutkuẇe ſchelake Nadé. Wone nam wudżėli:

<pb n="115"/>

1. toho Ducha ſẇatoho wo Pownoſczi ha joho ſédém Daré za czéwé Tżas
naſchoho Żiẇeṅa (Str. 29.). Tohodla ſmė ſo te Virmuwaṅo jeno jedén kròtż
dòſtacż.

2. Mnohoſcżeṅo bożeje Nadé. Ròmſk. 5, 5—8. 15—17.

3. Wobſwėtłeṅo, Mòcz ha Kròbwoſcz, tu Wėru wuzuawacż ha po ṅei żiwi
bòcż. Tohodla rėka wone Virmuwaṅo, to jo: Poſélṅeṅo, Wobkrucżeṅo. 1
Khor. 16, 13. Jak. 2, 14. Hebr. 10, 39.

4. w prėṅich Tżaſach toho Kżeſczianſtwa dòſtawachu ſo wo ſẇ. Virmuwaṅu
téż zpodżiwne Daré, hako: wo czuzéch Rétżach rétżecż mòcz; pżichodne,
zkradżne, zakhowane Weczé ẇedżecż h. t. d. Jap. Staw. 10, 44—46. 1 Khor.
12, 8—11. 14, 22.

Virmuwacż mòża jeno eżi Biſkopoẇe, dokelż jenoi cżi Japożtoẇe tònlei
Sakrament wondżėlachu, ha Biſkopoẇe ſu Zczėhuwaṙo téch Japożtowow. Jap.
Staw. 8, 14. 17.

Te Virmuwaṅo tżiſcże nuzne ṅejo, tak zo bò ſo ƀez ṅoho Zbòżnoſcz dòſtacż
ṅemòwa. Tola pak bò Tòn cżeżczé zrėſchiw, kiż je z Ṅerodé habò z
Liwkoſcże dòſtaw ṅebò: pżetoż żtoż Bòh za wſchėch k Sẇatoſcżeṅu
nutzſtajiw jo, to dérbi wot ſchėch z naiẇetżei Pilnoſcżu dòſtawane ha z
tém naiwutrobniſchim Dżakom hoṙewzate bòcż. Jap. Staw. 1, 4. 5. Luk. 24,
49. 2 Khor. 3, 5.

K Virmuwaṅu pżiſwuſcha:

1. zo tòn Kżeſczian wo Żtancże bożeje Nadé jo, tohodla pṙedé te ſẇ.
Sakramenté teje Pokuté ha bożoho Cżėwa dòſtaṅe.

<pb n="116"/>

2. zo wòn wo téch Wėrnoſcżach teje Wėré, ha żtoż k tomu Virmuwaṅu
pżiſwuſcha, deṙe rozwutżené jo.

3. zo wòn tu Żadoſcz ma, te Daré ſẇatoho Ducha dòſtacż ha za ṅe nutṅe
proſé. Jap. Staw. 8, 14. Luk. 11, 13.

4. joli mòżne jo, zo jo nacż Wutrobé.

K Virmnwaṅu budża Kmotzja proſcheni, zo toho Kżeſcziana k Virmuwaṅu
ẇedu, joho tomu Biſkopei prėdkſtaja, Swėtki toho dòſtatoho Virmuwaṅa ha
Waichtaṙo teje virmuwanſkeje Nadé pola ſwojich Mòcżatow ſu. Dérbja
tohodla ſwojim Mòcżatam dobre Pżikwadé dawacż. jim z Radu ha ze Skutkom
k Pomoczé bòcż, ha ſo ſtaracż, zo ſwoju Wėru wobſtaiṅe wuznawaju ha po
ṅei żiwe ſu. To lubja cżi Kmòtzja pżez Powożeṅo ſwojeje Ruki na te prawe
Raṁo toho Virmuwanoho, ha pżez to naſtaṅe téż ƀez ṅimai jene duchowne
Pżecżelſtwo, każ pola teje Kcżeṅczé. Tohoruṅa dérbja cżi Kmòtzja
khatòlſkeje Wėré, tżeſnoho Hoṙeẇedżeṅa, ſami virmuwani, ha druzé bòcż,
hacż pżi tei Kcżeṅczé, zo tòn modé Kżeſczian bò jaczé Waichtaṙow ſwojeje
Wėré ha ſwojoho Żiẇeṅa mėw. Starſchi téż pżi Virmuwaṅu ſwojim Dżėcżom
ṅeſmėdża Kmòtzja bòcż.

Virmuwani dérbja ſtaine Templé toho ſẇatoho Ducha zwoſtawacż, ha joho
Nadu wo tżiſtei Wutroƀe zakhowacż, joho nidé zrudżicż, hale joho
Nutzdawaṅam poſuſchni bòcż. 1 Tim. 4, 14. Pſ. 94, 8. Hebr. 3, 7. Eveſk.
4, 30.

3. Wot naiſẇacżiſchoho Sakramenta toho Wowtaṙa.

Tòn naiſẇacżiſchi Sakrament toho Wowtaṙa jo te wėrne Cżėwo ha Kṙei
naſchoho Kṅeza Jėzuſa <pb n="117"/>Kréſtuſa pod Żtawtnoſcżami Klėba ha
Wina. Tu wo tém Sakramencże jo Jėzus Kréſtus ſam wėrṅe ha woprawdże, z
Bohwſtwom ha z Cżwojeſtwom, z Cżėwom ha z Duſchu, z Mjaſom ha z Kṙeju
pżitomné.

Tòn Sakrament réka tòn naiſẇacżiſchi Sakrament, dokelż wòn toho Cżwojeka
nicz jeno każ druhe Sakramenté ſẇatoſcżi, hale Jėzuſa Kréſtuſa ſamoho,
toho Sẇatoſcżeṙa, tòn Zpotżatk ha Kużow ſcheje Sẇatoſcże wo ſebi ma.

Tòn Sakrament rėka Sakrament toho Wowtaṙa, dokelż te Pżeżonuwaṅo habò
Pżewobròcżeṅo Klėba ha Wina do Jėzuſowoho Cżėwa ha Kṙeje ſo na Wowtaṙe
ſtaṅe.

Pżez Żtawtnoſcże Klėba ha Wina zrozemi ſo, żtoż po tém Pżeżonuwaṅu na
tém Sakramencże do Zmòſwow pada, hako: te Wouladaṅo, ta Barba, te
Swodżeṅo, te Woṅeṅo Klėba ha Wina, hacżruṅe jaczé Klėb ha Wino ṅeiſtai,
hale ſtai Jėzus ſam, joho Cżėwo ha Kṙei.

Pod Żtawtnoſcżu toho Klėba jo te żiwe Cżėwo Jėzuſowo, tohodla téż joho
Kṙei, joho Duſcha, won ſam czéwé, hako Bòh ha Cżwojek pżitomné. Pod
Żtawtnoſcżu toho Wina jo nicz jeno ta Kṙei, hale téż te Cżėwo Jėzuſa
Kréſtuſa. Jėzus jo pod kòżdei Żtawtnoſcżu, pod kòżdém, téż tém
naiṁeṅſchim Tėlom tejeſameje hako Bòh ha Cżwojek pżitomné, każ wòn pżi
tei poſlenei Ẇetżeri pżitomné bė, ha na Kżiżu za nas kraẇeſche ha wumṙe,
ha nėt w Ṅeƀeſach na bożei Prawiczé ſeidżi.

Jėzus Kréſtus jo wo Zpotżatku ſwojoho Wutżerſtwa ſlubiw, tònlei
Sakrament nutzſtajicż ha ſwoje Mjaſo k Jėdżi, ha ſwoju Kṙei k Napowoi
dacż za Zbòż<pb n="118"/>noſcż toho Swėta.[162]) Telei Slubeṅo doṗelni
wón pżi poſłenei Ẇetżeri. Tòn Ẇetżor pṙedé ſwojoho Cżerṗeṅa wza Jėzus
tòn Klėb do ſwojei’ ſẇatej’ Rukow, pozbėné ſwojei Wotżi k Ṅebju k Bóhu,
ſwojom’ ṅeƀeſkom’ Wòtczei, dżakuwaſche ſo jomu, żonuwaſche ton Klėb,
wamaſche ha da jon ſwojim Japożtowam, prajiczé: „Zmicże ha jėſcże
ſchiczé wot ṅoho; pżetoż to jo moje Cżėwo, kotreż budże za was podate“
Ruṅe tak wozmé Jėzus téż tòn Kheluch do ſwojej’ ſẇatej’ Rukow,
dżakuwaſche ſo ſwojomu ṅeƀeſkomu Wòtczei, żonuwaſche tòn Kheluch ha poda
jòn ſwojim Japożtowam, prajiczé: „Zmicże ha pi#cże ſchiczé z ṅoho;
pżetoż to jo tón Kheluch mojeje Kṙeje, toho nowoho ha wėcżnoho Zakoṅa,
kotraż budże za was ha za wſchitkich Cżwojekow pżełata k Wodawaṅu téch
Rėchow. Tak tżaſto wò to tżiṅicże, tżiṅcże to k mojomu Wopòwṅecżu.“
Mtth. 26, 26—28. Mark. 14. 22—24. Luk. 22, 19—20. 1 Khor. 11, 24—26.

Z toho ſo zjawṅe widżi:

1. zo jo Jėzus Kréſtus ſwojim Japożtowam ſwoje Cżėwo k Jėdżi ha ſwoju
Kṙei k Napowei daw.

2. zo jo jim porutżiw, to, żtoż wòn ſam tżiniw jo, téż k joho Wopòwṅecżu
tżinicż.

3. zo jim pżez to téż tu Mòcz daw jo, Klėb ha Wino do Jėzuſowoho Cżėwa
ha Kṙeje pżewobròcżicż.

<pb n="119"/>

Cżi Japożtoẇe, eżi Biſkopoẇe, hako Zczėhuwaṙo téch Japożtowow, ha cżi
Mėſchniczé ſu pżeczé tulei Porutżnoſcz Jėzuſowu doṗelnili, ſu Klėb ha
Wino do Jėzuſowoho Cżėwa ha Kṙeje pżeżonuwali, pod témi Żtawtnoſcżami
toho Klėba ha Wina tom’ ṅeƀeſkomu Wòtczei hoṙewopruwali, ſu Jėzuſa
Kréſtuſa ſami k ſebi brali, ha téż tém Wėriwém k Wużiwaṅu podawali. To
ſo téż wo khatòlſkei Czérkẇi hacż do dżeucziſchoho Dṅa tak ſtawa, ha
budże dżerżane hacż do Koncza toho Swėta.

Te Pżeżonuwaṅo ſtaṅe ſo na bożei Mſchi, déż tòn Mėſchnik na tòn Klėb te
Swowa Kréſtuſowe wupraji: To jo moje Czėwo, ha na tòn Kheluch toho Wina
ruṅe téż te Swowa Kréſtuſowe: To jo tón Kheluch mojeje Kṙeje. Telei wot
toho Mėſchnika wuprajene Swowa ſkutkuẇu po tei ſchohomòcznei Woli
Kréſtuſowei, zo tòn Klėb ṅejo jacz Klėb, hale jo Jėzuſowo Cżėwo, ha zo
te Wino ṅejo jacz Wino, hale jo Jėzuſowa Kṙei. Wot Klėba ha Wina nitżo
jacz ṅewoſtaṅe, hacż jeno te Żtawtnoſcże.

Wo tém naiſẇacżiſchim Sakramencże toho Wowtaṙa jo tohodla Jėzuſowo wėrne
Cżėwo ha Kṙei; to zjawṅe wutża:

1. te Swowa Jėzuſowe: To jo moje Cżėwo — to jo moja Kṙei. Pżez ſwoju
Schohomocznoſcz mòżeſche Jėzus tòn Klėb do ſwojoho Cżėwa, te Wino do
ſwojeje Kṙe e pżewobròcżicż. Wòn jo to téż tżiniw, dokelż je prajiw jo;
joho Swowo jo wėcżna Wėrnoſcz.

2. to ſwėtzja téż cżi Zczeṅikoẇe Matthejus, Markus ha Lukas, ha ſẇ.
Japożtow Pawow, kotżiż edén każ druhi, ſchė ƀeſobu pżezjene, te
Nutzſtajeṅo tuteje Pòtainoſcże pojedaju z témi <pb n="120"/>Swowami: To
jo moja Cżėwo — to jo moja Kṙei.

3. telei Swowa Jėzuſowe ſu tak zjawne, zo ṅemòża hinak zrozeṁene bòcż,
hacż wot joho Cżėwa ha Kṙeje. Pżetoż bė Jėzus jeno jene Znaṁo ſwojoho
Cżėwa ha ſwojeje Kṙeje nutzſtajicż czéw, bėſche wòn prajiw: To znaṁenuẇe
moje Cżėwo — moju Kṙei; habò: To jo tak ẇele, każ moje Cżėwo ha moja
Kṙei. Tohoruṅa téż ṅejo Jėzus prajiw: To budże wo cém Dóſtacżu moje
Cżėwo ha Kṙei. Wo tei naiważniſchei Wėrnoſczi ṅechaſche Jėzus ſwoje
Swowa żanomu Czwòblei, żanom’ ſchelakom’ ha wopatżnom’ Wukwaduwaṅu
podacż, ha ſwojich Wėriwéch pżez to do Bwuda zaẇeſcz; tohadla jo wòn
zjawṅe prajiw: To jo moje Cżėwo — to jo moja Kṙei.

4. to dopokazuẇu téż Jėzuſowe Swowa, déż wòn luƀeſche, zo budże tònlei
naiſẇ. Sakrament nutzſtajicż. Wòn ṙekné: Tòn Klėb, kotréż ja dawacż
budu, jo moje Cżėwo za te Żiẇeṅo toho Swėta. Zawėrno, zawėrno, ja praju
wam, ṅebudżecże-li wò jėſcz te Cżėwo toho Séhna toho Cżwojeka ha picż
joho Kṙei, da wò te Żiẇeṅo wo ſebi ṅezmėjecże. Moje Cżėwo jo zawėrno
jena Jėdż, ha moja Kṙei jo zawėrno jedén Napow. Jan 6, 52. 54. 55.

5. ta khatòlſka Czérkei jo wo wſchėch Tżaſach wot Jėzuſoweje wėrneje
Pżitomnoſcże wo tém naiſẇ. Sakramencże toho Wowtaṙa Swėtzeṅo dawawa, jo
te Swowa joho Nutzſtajeṅa wot Jėzuſowoho wėrnoho Cżėwa ha Kṙeje
wukwaduwawa, ha ſche druhe ha hinaike Wukwaduwaṅa za Bwudnoſcz wuznawa
ha zacżiſnéwa.

<pb n="121"/>

Jézuſowo wėrne Cżėwo ha Kṙei ſtai pżitomnei wo tém naiſẇ. Sakrameucże
toho Wowtaṙa, déż tòn Mėſchnik te Swowa toho Nutzſtajeṅa na Klėb ha Wino
wupraji: To jo moje Cżėwo; to jo moja Kṙei. Kréſtus jo tohodla pżitomné
nicz wo tém Klėƀe he Wiṅe, nicz z tém habò pod tém Klėbom ha Winom, hale
te Bócżo toho Klėba ha Wina jo czéłe pżeſtawo, ha jo do toho Bócża
Jėzuſowoho Cżėwa ha Kṙeje pżewobròcżene. To rėka te Pżewobrócżeṅo, te
Pżeżonuwaṅo.

Kréſtus jo tu naiſẇacżiſchu Pòtainoſcz ſwojoho hordoho Cżėwa ha Kṙeje
nutzſtajiw:

1. k Wopòwṅecżu ſwojoho Cżerṗeṅa ha Wumṙecża.[163])

2. zo bò wòn te Duſche téch Wėriwéch k wėcżnomu Żiẇeṅu żiwiw.[164]^(*))

Wo tém naiſẇacżiſchim Sakramencże ma ſo tzoje ſchelakoſcżicż:

1. zo jo Jėzus pod témi Żtawtnoſcżami Klėba ha Wina wėrṅe ha woprawdże
hako Bòh ha Cżwojzk pżitomné. To jo tòn naiſẇ. Sakrament toho Wowtaṙa,
boże Cżėwo, kotromuż, déż wuſtajene budże, mò ſo nutṅe modlicż dérbimo.

<pb n="122"/>

2. zo ſo Jėzus wo tém naiſw. Sakramencże Bohu za nas hoṙewopruẇe. To jo
ta Pòtaiuoſcz teje bożeje Mſchė, pżi kotreiż mò pobożṅe pżebòwacż ha z
Jėzuſowémi Zaſwużbami ſo tomu ṅeƀeſkom’ Wòtczei hoṙewopruwacż dérbimò.

3. zo ſo Jėzus wo tém naiſẇ. Sakramencże k Jėdżi teje Duſche dawa. To jo
te ſẇate Wopraẇeṅo, kotreż tżaſto daſtoiṅe dòſtacż mamò.

Te Nadé, kotreż ſo pżez pobożne ha doſtoine Wużiwaṅo toho naiſẇ.
Sakramenta toho Wowtaṙa, pżez te ſẇate Wopraẇeṅo dóſtanu, ſu jara wulke
ha telei:

1. ta ſẇatoſcżacza Nada boża budże wo nami mnohoſcżena.

2. mò budżemò z Jėzuſom zjenoſcżeni.[165])

3. mò budżemó wot téch ſchėdnéch Swaboſcżow ha Zmòlkow wuṙedżeni.

4. ta Duſcha budże pżed pżichodnémi Zwòſcżemi wobwarnuwana.

5. te zwe Nakhilnoſcże budża poduſchene, ha ta Luboſcz k Bohu ha k
Jėzuſei poſélṅena.

6. mò budżemò k hordoznomu Hoṙeſtacżu pżihotuwani, ha dòſtaṅemò tòn
Zawdak toho wėcżnoho Żiẇeṅa[166]^(*)). Jan 6, 59.

<pb n="123"/>

Te Nadé ha tòn duchowné Wużitk z toho ſẇat#ho Wopraẇeṅa ſu jenaike, hacż
ſo ton naiſẇ. Sakrament dòſtaṅe pod jenicżkei Żtawtneſcżu toho Klėba,
habò pod wobomai Żtawtnoſcżomai toho Klėba ha Wina romadże: pżetoż pod
jenei kòżdei Żtawtnoſcżu jo tòn czéwé żiwé Bòh-Cżwojek Jėzus Kréſtus
pżitomné. Tòn ſchak ṅemòże roztorhané ha rozno rozdżėlené bòcż: dżeż jo
Jėzuſowo Cżėwo, tam jo téż joho Kṙei; ha dżeż jo Jėzuſowa Kṙei, tam jo
téż joho Cżėwo. Cżi Wėriwi jėdża te Cżėwo ha pija tu Kṙei Jėzuſowu pod
tei Żtawtnoſcżu toho Klėba, wo tém ſẇatém Woblatku.

Tém Prėdkſtojicżeṙam teje ſẇ. Czérkẇe jo Jėzus do Moczé daw, kah czedża
te ſẇ. Wopraẇeṅo wudżėlecż, hacż pod jenei habò pod wobomai
Żtawtnoſcżomai. Hiżṅo wo naiprėṅſchich Tżaſach toho Kżeſczianſtwa
podawaſche ta Czérkei te ſẇ. Wopraẇeṅo pod jenicżkei Żtawtnoſcżu toho
Klėba, ha to czwar tohodla:

1. dokełż Jėzus ſam témai Wutżownikomai wo Emmaus tòn naiſẇ. Sakrament
pod tei Żtawtnoſcżu toho Klėba wudżėliw jo. Luk. 24, 30. 35.

2. dokelż ſẇ. Javożtow Pawow wutżi: zo tak deṙe pod tei Żtawtnoſcżu toho
Klėba, każ téż pod tei Żtawtnoſcżu toho Wina ſo te Cżėwo ha Kṙei
Jėzuſowa dòſtaṅe.[167])

3. dokelż ta Żtawtnoſcz toho Wina ſo lòchczé rozłecż mòwa.

<pb n="124"/>

4. dokelż ta Żtawtnoſcż toho Wina za téch Khoréch zakhowana bòcż ṅemòże.

5. dokelż ſo Nėkotzi hrawuẇu, po druhim z toho Khelucha picż.

6. woſobṅe tohodla, zo bòchmó zjawṅe wuznawali tu Wėru, zo Jėzus czéwé
ha ṅerozdżėlnité jo pod kòżdei Żtawtnoſcżu.

Te Nutzſtajeṅo toho naiſẇacżiſchoho Sakramenta kwadże nam wulke
Winwatoſcże hoṙe; mò dérbimò:

1. ſo z Wutrobé zẇeſelicż, zo mò Kréſtuſa, te naiwòſche Kubwo, ſṙedża
ƀez nami mamò. Jan 14, 18. Pżiſw. 8, 31. 2 Khor. 6, 16.

2. Jėzuſa hacż nainutniſcho lubuwacż ha jomu ſo dżakuwacż, zo wo naiſẇ.
Sakramencże hacż do Koncza toho Swėta z nami woſtacż cze. Mtth. 28, 20.
Jan 14, 28.

3. te khatòlſke Czérkẇe w Tżeſczi mėcż, wo kotréchż Jėzus Kréſtus, naſch
Kṅez ha Bòh, wo tém Tabernakłe pżitomné jo; pżez to ſu naſche Czérkẇe
boże Domé ha Wobòdleṅa Zjeẇ. 21, 3.

4. ſo pròczuwacż, ż Jėzuſom, tém Naiſẇacżiſchim, kotréż ſṙedża ƀez nami
ha naſcha Wòwa jo, jene ſẇate Cżėwo, jena ſẇata Gmeina bòcż. 1 Pėtr. 1,
22. 23. 2, 4. 5. 9.

5. wo wſchėch naſchich Nuzach z Dowėrnoſcżu pola Jėzuſa naſch Wucżek,
Zakit ha Pomòcz pòtaeż, dokelż wòn hako naſch Sṙedżicżer ha Pomòcznik
nam pżeczé blizko jo. Mtth. 11, 28.

6. k Jėzuſei tżaſto ha pobożṅe wo tém naiſẇ. Sakrameneże ſo modlicż, ha
joho doſtoiṅe dòſtacż.

<pb n="125"/>

K Tżeſcżuwaṅu toho naiſw. Sakramenta ta khatòlſka Czérkei tònſamòn
wuſtaja, z ṅim te Pożon#waṅo dawa, ſẇecżi tòn ſẇaté Dżeṅ bożoho hordoho
Cżėwa, porutża pżed ṅim te Kołena zhibuwacż, ha ſwėcżi, k Znamuwaṅu toho
Modleṅa ha teje Luboſcże, tu wėcżnu Lampu pżed tém Wowtaṙom, dżeż boże
Cżėwo khowane budże.

Ta khatòlſka Czérkei cze, zo bòchu cżi Wėriwi tżaſcziſcho tòn naiſẇ.
Sakrament toho Wowtaṙa dòſtawali, ha z témi Nadami tohoſamoho k
pobożnomu Żiẇeṅu ſo poſélnili. Tém Lėnim, Ṅerodném ha Liwkim pak wona
porutża, tònſamòn k naiṁeṅſchom’ jònu za Lėto wo jutrowném Tżaſu
dòſtacż. Téż dérbi ſo tòn naiſẇ. Sakrament dòſtacż wo Strachu teje
Sṁercże, dokelż jo jena pucżna Czéroba k wėcżnei Zbòżnoſczi.

Wot prawoho Pżihotuwaṅa k Wopraẇeṅu.

Żtòż tòn naiſẇacżiſchi Sakrament toho Wowtaṙa doſtoiṅe k ſebi bracż, ha
téch woſobnéch Nadow tohoſamoho tėlmėjaczé bòcż cze, dérbi ſo téż k ṅom’
praẇe, deṙe ha zpròczniẇe pżihotuwacż. 1 Khor. 11, 28.

Te Pżihotuwaṅo jo pak dwoje: jene naſtupa tu Duſchu, te druhe te Cżėwo.

Te Pżihotuwaṅo teje Duſche wobſteji wo Tżiſtocże toho Swėdoṁa, ha wo
Pobożnoſczi teje Wutrobé.

Te Swėdoṁo jo tżiſte, déż ſo tòn Cżwojek żanoho cżeżkoho Rėcha wėdomé
ṅejo, ha wo Żtancże bożeje Nadé jo. Żtòż tohodla w cżeżkich Rėchach <pb
n="126"/>jo, ṅeſmė k bożom’ Blidu hicż, hale dérbi pṙedé ſẇaté Sakrament
teje Pokuté dòſtacż, ſo żelnoſcżiẇe zpojedacż, ha te krute Prėdkwzacżo
toho Nakazaṅa mėcż. Żtòż bò wo Rėchach ha ṅedoſtoiṅe tòn naiſẇ.
Sakrament k ſebi braw, tòn bò tòn Sud do ſo jėd, tżaſne ha wėcżne Żtrayé
na ſo zcżanéw.[168])

Ta Wutroba jo pobożna, déż zbudżiſch:

1. Wėru na Jėzuſa, zo wòn wėrṅe wo naiſẇacżiſchim Sakramencże toho
Wowtaṙa pżitomné jo.

2. Nadżiju, zo wėſczi te wo ſẇ. Wopraẇeṅu nam pżihotuwane Nadé dòſtacż
budżeſch.

3. Luboſcz k Jėzuſei, kotréż nam wo tém naiſẇ. Sakramencże te naiẇetże
Wopòwṅecżo ſwojeje Lvboſcże, te Wopominaṅo ſwojoho Cżerṗeṅa ha Sṁercże
zawoſtajiw jo.

4. Żelnoſcz ha Kacżo na wſchėch wobòṅdżenéch Rėchach, z tém krutém
Prėdkwzacżom, Jėzuſa nidé jacz z Rėchami roznėwacż.

5. Poniżnoſcz, pżez kotruż wuznawaſch, zo ṅedoſtoiné ſé, Jėzuſa do
twojeje Wutrobé hoṙewzacż.

6. Żadoſcz za Jėzuſom, kotréż naſche Żiẇeṅo ha naſcha Zbòżnoſcz jo.

<pb n="127"/>

7. Modl ſo pobożṅe k tom’ wo naiſẇ. Sakramencże pżitomnom’ Zbòżnikei.

8. Bòdż wujednané z twojim Bliſchim,[169])

9. ha powné Luboſcże k ṅomu. 1 Khor. 10, 17. 1 Jan 4, 7—16.

Tohodla jo to jene pėkne, dobre ha kżeſczianſke Waſchṅo, pṙedé hacż ſo k
bożom. Blidu dżo, ſwojich Starſchich, Pżecżelow, ha Doṁaczéch za Wodacżo
ſchėch Roznėwaṅow proſécż, ha ſo Dżeṅ habò Ẇetżor pṙedé z Pacżeṙemi, z
Lazuwaṅom poboznéch Knihow ha z Rozpominaṅom toho ważnoho Skutka, kiż
prėdkmaſch, k Wopraẇeṅu pżihotuwacż.

K Pżihotuwaṅu toho Cżėwa pżiſwuſcha wot Pòwnoczé nacż Wutrobé bòcż;
jenoi Khori ſu wot toho wonwzacżi. Téż dérbi ſo w tżeſnei, pżiſtoinei
Draſcże k bożomu Blidu pżincż, ha ta znutzkowna Pobożnoſcz ſo téż w
zwonkownéch Potżinkach wopokazuwacż.

Zadżerżeno pżi ſẇatém Wopraẇeṅu.

Déż po Zpojedżi Tżas k Wopraẇeṅu jo, dżo ſo pżiſtoiṅe pomawku ƀez
Cżiżcżeṅa k Wowtarei, ha ſo poklakṅe. Déż ſo ta zjawna Zpojedż zpėwa,
zbudżi ſo zaſé Żelnoſcz na wſchėch wobòṅdżenéch Rėchach. Wobròcżi ſo tòn
Mėſchnik k Ludei, proſé Boha za <pb n="128"/>Wodacżo ha Smėlnoſcz, ha
ztżini tòn ſẇaté Kżiż, da budże téż wot kòżdoho ſẇaté Kżiż ztżiṅené ha z
tém Mėſchnikom za bożu Smėlnoſcz proſchene. Potom pokazuẇe tòn Mėſchnik
te ſẇ. Woblatko, ha praji: Leicże, to jo te Jeṅo boże, kiż précżƀeṙe te
Rėchi toho Swėta. Po téch Swowach ṙekṅe wòn tzi kròtż: Kṅeże! ja ṅeiſém
doſtoiné, zo té pod moju Tzėchu nutzdżeſch, hale prai jeno ze Swowom, ha
moja Duſcha budże wuſtroẇena. To téż kòżdé z Mėſchnikom ṁeltżo
ſobupraji, ha pżi Zaklinkaṅu ſo tżi kròtż na Wutrobu bije. Déż ſo tòn
Mėſchnik pżibliżuẇe, pozbėṅe ſo trochu Wòwa, Wotżi ſo dełe zwożitai,
Huba ſo wotewri, ha Jazék ſo na delnu Hubu powożi. Pżi Podacżu ſẇatoho
Woblatka praji tòn Mėſchnik: Te Cżėwo naſchoho Kṅeza Jėzuſa Kréſtuſa
zwarnui twoju Duſchu k wėcznom’ Żiẇeṅu. Amen. Z tém Pżecżom zjenoſcżiſch
téż té ṁeltżo twoju Pròſtwu. Potom ſo poniżṅe wotſtupi wot Wowtaṙa, bije
ſo zaſé na Wutrobu ha modli ſo k Jėzuſei. Déż ſo Wino po Wopraẇeṅu dawa,
ſtaṅe ſo to k lėpſchom’ Pożṙeṅu toho ſẇatoho Woblatka. Joli zo wone k
Huƀe ſo pżiłepi, ṅedérbi ſo z Porſtom, hale z Jazékom lòzuwacż. Téż
dérbja ſo Sliné po Wopraẇeṅu pożeracż, nicz wonpluwacż.

Zadżerżeṅo po ſẇatem Wopraẇeṅu.

Déż po ſẇ. Wopraẇeṅu na twoje Mėſto ſo wròcżiw ſé, rozpominaſch:

1. tu Wulkoſcz teje dòſtateje Dobroté, zo Jėzus k tebi nutzpżiſchow jo,
ha dżakuẇeſch ſo jomu pobożṅe, ha modliſch ſo poniżṅe k ṅomu.

2. wobnoẇeſch twoju Wėru, Nadżiju ha Luboſcz k Jėzuſei.

<pb n="129"/>

3. wopruẇeſch ſo jom’ hoṙe ha ſlubiſch: zo jomu czéłe pżiſwuſchecż
czeſch, tak, zo ze ſẇ. Pawowom prajicż mòżeſch: Ja ſém żiwé, tola nicz
ja, hale Kréſtus jo żiwé wo mṅi. Gal. 2, 20.

4. proſéſch joho, zo wòn ſtaiṅe pżi tebi woſtaṅe, ha cże wo twojich
dobréch Prėdkwzacżach poſélni.

5. porutżiſch jomu te Mėṅeṅo, z kotrémż te ſẇate Wopraẇeṅo dòſtaw ſé.

6. modliſch ſo za wſchėch twojich Bliſchich, woſeƀe za Starſchich,
Wutżeṙow, Pżecżelow, Dobrocżeṙow, za Pżiƀeraṅo teje Czérkẇe ha za
Zbòżnoſcz ſchėch Wotemṙetéch.

Tòn Dżeṅ toho Wopraẇeṅa dérbi ſo dlėje w bożim Doṁe z Pobożnoſcżu, z
Modleṅom, z Dżakprajeṅom, z dobrémi Skutkami pżetżinicż, ha ſwėtnéch
rozṗerſchaczéch Towarſtwow ſo zdaluwacż.

4. Wot ſẇatoho Sakramenta teje Pokuté.

Ta Pokuta jo tòn Sakrament, wo kotrémż tòn praẇepoſtajené Mėſchnik mėſto
Boha tomu Rėſchnikei te po tei Kżeṅczé wobòṅdżene Rėchi wodawa, déż ſo
jich wòn żelnoſcżiẇe ha dozpowṅe zpojeda ha tu krutu Wolu ma, ſo
nakazacż ha wėrnu Pokutu tżinicż.

Kréſtus jo po tei Woli ſwojoho ṅeƀeſkoho Wòtcza ze ſwojeje ſamotneje
Moczé Rėchi wodawaw. Mtth. 9, 2. Jan 8, 11. Luk. 7, 36-50. Tuſamu Mòcz,
Rėchi wodawacż, jo wòn po ſwojim Hoṙeſtacżu ſwojim Japożtowam daw,
prajiczé: Każ ṁe tòn Wòtcz pòſuwaw jo, tak ja was téż ſcżewu. Zmicże
toho Ducha ſẇatoho; kotrémż wò te Rėchi wodacże, tém ſu wodate, ha
kotrémż wó je zdżerżicże, tém ſu zdżerżane. Jan 20, 21—23. (Mtth. 18,
18.)

<pb n="130"/>

Kréſtus czéſche, zo ta Mòcz, Rėchi wodawacż, bò pżeczé wo ſwojei Czérkẇi
woſtawa: dokelż wòn jo ſwoju Czérkei za wſchė Tżaſé nutzſtajiw, ha wo
wſchėch Tżaſach ſu Rėſchniczé, kiż toho Wodacża potṙebaju. Tohodla maju
cżi Zczéhuwaṙo téch Japożtowow, cżi Biſkopoẇe ha cżi wot ṅich ſẇecżeni
ha poſtajeni Mėſchniczé tu Mòcz, Nėchi wodawacż, ruṅe tak deṙe, każ cżi
Japożtoẇe. Cżi Mėſchniczé wodawaju wėrṅe ha woprawdże, mėſto Boha, te
Rėchi, po tei duchownei Moczé, kotruż jim Jėzus daw jo, ha kotruż woni
wo tei mėſchniſkei Sẇecżiṅe dòſtali ſu. Tohodla téż ta Czérkei porutża
tomu Mėſchnikei, po Zpojedżi te Wotẇazaṅo z témi Swowami wuprajicż:
Naſch Kṅez Jėzus Kréſtus ṅech tebe wotẇaza, ha ja tebe wotẇazam po tei
wot ṅoho dòſtatei Moczé wot ſchėch twojich Rėchow wo Ṁeṅe toho Wòtcza,
Séhna ha Ducha ſẇatoho. Amen.

Tòn Sakrament teje Pokuté jo ſchitkim nuzné, kotziż po ſẇ. Kcżeṅczé
cżeżczé zrėſchili ſu. Tola pak ſmėdża ha dérbja jòn téż cżi dòſtacż, kiż
ſo żanéch cżeżkich Rėchow wėdomi ṅeiſu, zo bòchu pżez ṅòn téż wot mawéch
Zmolkoẇ wuṙedżeni bòli, ha pżeczé k ẇetżei Tżiſtocże, Sẇatoſczi, ha
Wobſtainoſczi wo Dobrém pżiſchli. Tohodla ta Czérkei porutża, za Lėto k
naiṁeṅſchom’ jònu tòn ſẇ. Sakrament teje Pokuté dòſtacż.

Wo ſẇ. Sakramencże teje Pokuté budża ſchė, téż te naiẇetże Rėchi
wodawane, dokelż Kréſtus ṅejo poſtajiw, kah ẇele Rėchow ſmė wodate bòcż,
ha ṅejo żane wumėniw, kotreż ṅemòli wodate bòcż. Jan 20, 23.

Te Nadé, kotreż tòn Cżwojek wo ſẇ. Sakramencże teje Pokuté dòſtaṅe, ſu
telei:

<pb n="131"/>

1. Wodacżo ſchėch po tei Kcżeṅczé wobòṅdżenéch Rėchow; tohodla budże téż
ta ſẇatoſcżacza Nada boża ſobudżėlena, habò, joli wona zhubena ṅebė,
mnohoſcżena.

2. Zpużcżeṅo téch wėcżnéch, ha drudé téż téch tżaſnéch Żtravow toho
Rėcha.

3. ta woſebnita Nada, téch Rėchow ſo zwijecż, ha wo Dobrém wobſtaiṅe
zwoſtacż.

4. Pokoi ha Mėr toho Swėdoṁa.

K ſẇatomu Sakramentei teje Pokuté ſu ṗecż Żtutżkow trėbne: I. te
Pżepòtaṅo toho Swėdoṁa; II. wutrobna Żelnoſcz; III. te krute Prėdkwzacżo
toho Polėpſcheṅa; IV. ta Zpojedż; V. te Doſcztżiṅeṅo.

I. Wot Pżepòtaṅa toho Swėdoṁa.

Swėdoṁo pżepótacż rėka: ſebi deṙe rozmòſlicż, kedżbṅe rozpominacż ha
pżepòtuwacż, żtoż wot poſłeneje Zpojedże, habò wot toho Tżaſa, hacż ſé
zpòznaw, żto Rėch jo, napżecżo Bohu zrėſchiw ſé.

Te Pżepòtaṅo toho Swėdoṁa jo nėżto jara dobre ha ważne; hale ſam ze
ſwojeje Moczé ṅemòże je tòn Cżwojek deṙe ha praẇe dokoṅecż. Wòn k tomu
nuzṅe potṙeba bożu Pomòcz, tu Nadu toho Ducha ſẇatoho.[170]) K ṅomu
dérbi ſo tòn Rėſchnik nutṅe ha pobożṅe modlicż, ha joho za joho
Wobſwėtłeṅo proſécż, zo bò ſo na wſchė ſwoje Rėchi dopòwniw. K taikomu
Modleṅu k Duchei ſẇatomu wuzwol ſebi <pb n="132"/>cżichi Kucżik, yabò
twoju Komorku, dżeż lutki ſam ſe, poklak na Kolena ha zdéchui za Nadu
bożei; zpėwai tòn Wotcze-naſch, te jandżelſke Powitaṅo ha druhe Modlitwé
z pacżeṙaczéch Knihow, zo bò zpòznaw, kah cżeżke ha ſchelake Rėchi
wobòṅſchow ſé. Pſ. 17, 29, 33, 6.

K Pżepòtaṅu toho Swėdoṁa dérbi ſo dobra Kwila ha wulka Prócza bracż;
wone ſo ṅeſmė z Kwatkom, zkròtka, zẇercha ha złòchka précżſtacż, hewak
mòli ſo ſchelake Rėchi pżeladacż, druhe zabòcż, ha tak bò ſo tòn
Sakrament ṅedoſtoiṅe, k Zatamaṅu dòſtaw. Ze ſłeṗeje Luboſcże k ſebi
ſamomu ṅedérbiſch twoje Rėchi zamojecż, za mawe dżerżecż, ſo za
lėpſchoho mėcż hako druhich, habò na druhich tu Winu téch Rėchow
ſtorkacż. Tohodla rozpominai deṙe, zo tòn ſchohowėdomé Bòh twoju Wutrobu
ha ſchė Kucżiki tejeſameje znaje, zo cżi to nitżo ṅepomha, pżed ṅim ſo
tajicż; zo cże wòn nėdé ſudżicż budże po Wėrnoſczi ha Zprawnoſczi, ha
déż ſo té ſam ſuroẇe ſudżiſch, té wot ṅoho ſudżené ṅebudżeſch. 1 Khor.
11, 31.

Każ pżed bożim Sudom ſtejo pżepòtai nėt, hacż ſé zrėſchiw, z Móſłemi, z
Pożadoſcżcmi, ze Swowami habò Skutkami; rozpominai kah ẇele krótż ſé
kòżdé Rėch wobòṅſchow; kah cżeżki kòżdé Rėch jo, kah wòn cżeżke
Roznėwaṅo boże jo; po tém Mėſcże, dżeż ſo wobòṅdże; po tei Parſchóṅe, z
kotreiż habò napżecżo kotreiż ſo wobòṅdże, ha po tém Waſchṅu, kah ſo
wobòṅdże.

Jow dérbiſch téż deṙe kedżbuwacż na twoju wównu Nakhilnoſcz, z kotrejeż
te Rėchi, każ z Kużowa habò Zurwa, pżindu; hacż jo na ṅich Wina: Nėw,
Naramnoſcz, Ṅetżiſtota, hordé Duch, Lėnoſcz? Taike Nakhilnoſcże dérbja
ſo pżewinécż, ha pżez to tòn Kużow téch Rėchow ſo zatékacż.

<pb n="133"/>

Woſeƀe pżepòtui:

1. hacż ſé zrėſchiw napżecżo tém dżeſacż boż#m habò ṗecz czerkwinſkim
Kazṅam. Jow ſo praſchei, hacż ſé ſcho doṗelniw, ha nitżo
wonkaṅewoſtajiw, żtoż kòżda Kazṅa porutża, habò téż nėżto tżiniw, żtoż
wona zakazuẇe.

2. hacż ſé zrėſchiw wo téch ſédém wównéch habò dżeẇecż czuzéch Rėchach.

3. hacż ſé zrėſchiw z Wonkawoſtajeṅom dobréch Skutkow, kotreż doṗelnicż
Pżileżnoſcż ha Winwatoſcz mėjeſche.

4. hacż ſé doṗeluiw te Winwatoſcże twojoho Żtanta, hako Séhn habò
Dżowka, Nan habò Macż, Hozpodar habò Hozpoza, Wutżeṙ habò Wutżownik,
Prėdkſtojicżer habò Podan, Tżeladnik h. t. d.

5. hacż ſé doṗelniw habò pżeſtupiw te Winwatoſcże napżecżo Bohu, ſebi
ſamomu, tom’ Bliſchomu.

Pżi Pżepòtuwaṅu téch zwóch Móſlow ma ſo kedżbuwacż, hacż na ṅimi
Zpodobaṅo mėw ſé, ha pżi téch zwóch Pożadoſcżach, hacż do ṅich zwoliw
ſé. Ṅejo to ſo ſtawo, ſé ſo ẇele jacz pròczuwaw, je pżewinécż, da
nimaſch żanoho Rėcha, hale dobré Skutk, zo ſé Bohu poſuſchné bòw.

Kah ẇ le krótż jedén Rėch wobòṅſchow ſé, dopòwniſch ſo nailėṗe, déż
rozpominaſch, hacż jòn kòżdé Dżeṅ, kòżdé Tédżeṅ, kòżdé Mėſacz, ha kah
ẇele kròtż za Dżeṅ Tédżeṅ, Mėſacz wobòṅſchow ſé.

Sé té tak ze wſchei Pròczu twoje Swėdoṁo pżepòtaw, da ṅetṙebaſch ſtéſkné
bòcż, hacż tṙebai nėżto zabòw ṅeiſé; nė, Bòh twoju dobrocżiwu Wolu nadṅe
hoṙewozṁe, ha bòrṅe téż té nėżto, nicz z twojej’ Wolu <pb n="134"/>hale
z cżwojetżeje Swaboſcże zabòw, da mòżeſch ſo wėſczi tròżtuwacż, wòn
taiku Swaboſcz ſmėlṅe wodawa.

II. Wot Żelnoſcże habò Rozkacża.

Jo tòn Rėſchnik pżez Pżepòtaṅo toho Swėdoṁa zpòznaw, kah ẇele ha kah
cżeżke Rėchi wòn wobòṅſchow jo, da budże wòn ſam ze ſobu ṅezpokoiné, na
ſo nėwné, budże ſo zrudżicż, zo jo Boha roznėwaw.

Ta Żelnoſcz jo jena Żadwawoſcz pżed tém Rėchom, ha jena znutzkowna
wutrobna Boloſcz na téch wobòṅdżenéch Rėchach hako Roznėwaṅach bożich, z
tém krutém Prėdkwzacżom, Boha nidé jacz roznėwacż.

Ta Żelnoſcz dérbi bòcż: 1. znutzkowna; 2. pżenaturſka; 3. pżezczéwna; 4.
wóſche ſchoho.

1. Znutzkowna dérbi ta Żelnoſcz bòcż, t. r., nicz jeno z Hortom ha ze
Swowami dérbi ſo Boloſcz wuprajicż, wona dérbi ſo téż wo Wutroƀe
tżucż.[171])

2. Pżenaturſka dérbi ta Żelnoſez bòcż, t. r., tòn Rėſchnik, z Nadu Ducha
ſẇatoho hnuté, dérbi ſo kacż, zo jo Boha ſwojoho Kṅeza ze ſwojimi
Rėchami roznėwaw, nicz pak, zo jo ze ſwojimi Rėchami Wużitk habò Zbożo
zhubiw, Żkodu, Haṅbu, Khoroſcz, Khudobu na ſo zcżanéw. 2 Khor. 7, 10.

3. Pżezczéwna dérbi ta Żelnoſcz bòcż, t. r., ſchė Rėchi, mawe ha wilke,
zpòznate ha ṅezpòznate, dérbja ſo wobżelnoſcżicż

<pb n="135"/>

4. Wóſche ſchoho dérbi ta Żelnoſcż bòcż, t. r., ton Rėſchnik dérbi ſo
kacż ha Boloſcz mėcż, zo jo Boha roznėwaw, ha toho dérbi ſo wòn bòle
kacż, hacż dé bò ſche tżaſne Zbożo, Pżecżelow, Strowotu ha Żiẇeno
pżiſadżiw.

Ta pżenaturſka Żelnoſcz jo dwoja: 1. dozpowna ha 2. ṅedózpowna.

1. Dozpowna jo ta Żelnoſcz, déż pżindże ſamotṅe z wėrneje Luboſcże k
Bohu, kotréż jo ta naiwòſcha Dobrota, naſch naidobrocżiwſchi ṅeƀeſki
Wòtcz, ha tohodla tòn ſcheje Luboſcże Naidoſtoiniſchi, bòrṅe Mòto habò
Żtravé wonṅedżėliw. 2 Khor. 7, 10. 1 Jan 4, 18.

2. Ṅedozpowna jo ta Żelnoſcz, kotraż pżindże z Bòjoſcże pżed Bohom ha
bożimi Żtravami, pżi kotreiż tola Cżwojek zpotżina Luboſcz k Bohu mėcż.
Ta ṅedozpowna Żelnoſcz dṙe téż ſkutkuẇe Wodacżo téch Rėchow, tola jo ta
dozpowna lėpſcha, ha kòżdé ma ſo pròczuwacż, tuſamu wo ſwojei Wutroƀe
zbudżicż.

K Zbudżeṅu wėrneje, dozpowneje Żelnoſcże jo nuzne:

1. Boha za joho Nadu proſécż. Jer. 31, 18.

2. rozpominacż tu ṅezkòntżnu Majeſtoſcz Boha naſchoho Kṅeza, kotréż nas
po ſwojim Znaṁeṅu ha k ſwojei Swużƀe ztworiw jo.

3. ſo deṙe dopòwnicż, kah ṅezkòntżnu Luboſcz nam Bòh wopokazaw jo, zo
nam jo ſwojoho jeduorodżenoho Séhna k Zbóżnikei daw: kah jara nas
Kréſtus lubuwaw jo, zo naſche dla ſo Cżwojek narodżiw ha nas ze ſwojej’
ſẇatej’ Kṙeju wukupiw jo.

<pb n="136"/>

4. deṙe pżekwaduwacż, kah mò ſcho, żtoż ſmó ha mamò, Bohu naſchomu
Dobrocżerei ſo dżakuwacż mamò: wòn jo nas hiżno po naſchim Narodże do
ſwojoho Kraleſtwa, do ſwojeje ſw. Czérkẇe powowaw; wòn jo nas wot
dżėcżaczéch Dnòw wo ſwojei ſẇ. Wėṙe, wo ſwojich ſẇ. Kazṅach rozwutżicż
daw; wòn jo nam toho Ducha ſẇatoho pòſuwaw, nam te ſẇ. Sakramenté
nutzſtajiw, ha nas pżez ṅewuprajite Nadé k Sẇatoſczi nawodżuwaw; mò mamò
wot ṅoho Żiẇeṅo, Cżėwo ha Duſchu, Strowotu ha Moczé, Zmòſwa ha Stawé,
Tżas, Wobòdleṅo ha ſchelake tżaſne Kubwa.

5. dale ropominacż, zo budżemò nėdé pżed tém ſchohowėdomém Bohom,
naſchim ſurowém Sudnikom, ſtacż dérƀecż, kotréż nas po ſwojei
ṅezkòntżnei Smėlnoſczi k Herbam teje wėcżneje Zbòżnoſcże ztworiw jo,
hale po ſwojei Zprawnoſczi nas tomu wėcżnomu Zatamaṅu podacż dérbi, joli
zo joho Kazṅe zwazṅe pżeſtupili ſmò.

6. naibòle pak dérbimò wopominacż, zo Bòh ta naiwóſcha ha nailubozniſcha
Dobrota jo. ſam ſwoje dla ſchu Luboſcz zaſwużi — ha mò ſmò joho
roznėwali, ſmò ſo jomu pżecżiwili.

Kòżdé Cżwojek jo winoité, tu dozpownu Żelnoſcz zbudżicż: 1. pżi Dòſtacżu
téch ſẇ. Sakramentow; 2. déż Jedén ſẇ. Sakrament dòſtacż dérbi, ha wo
Żtancże bożeje Nadé ṅejo, téż Pżileżnoſcz nima, ſo zpojedacż; 3. déż wo
Strachu teje Sṁercże jo. Wone jo téż wużitne, kòżdé Ẇetżor pżed Spaṅom
Swėdoṁo pżepòtacż, ha na ſwojich Rėchach dozpownu Żelnoſcz zbudżicż.
Wona ſkutkuẇe Wodacżo téch Rėchow pola téch, kiż Pżileżnoſcz k Zpojedżi
nimaju, tola tu krutu Wolu maja, tak khėtzé hacż mòżno ſo zpojedacż.

<pb n="137"/>

♣III.♠ Wot Prėdkwzacża toho Polėpſcheṅa.

Te krute Prėdkwzacżo jo ta ſwėrna Wola, z bożei Nadu ſwoje Żiẇeṅo
polėpſchicż ha nicz jaczé rėſchicż. Talei ſwėrna ha kruta Wola pżindże z
teje dozpowneje Żelnoſcże. Żtoż Cżwojek wėrṅe wobżaruẇe, wobżelnoſcżi,
to wòn zaſé tżinicż. ṅecha; ta Luboſcz k Bohu zbudżi nuzṅe wo ṅim
Zadwawoſcz pżed tém Zwòm. Ròmſk. 6, 2.

Żtòż tu krutu Wolu ma ſo polėpſchicż, dérbi:

1. ſchėch Rėchow ha ſchėch Pżileżnoſcżow ha Strachow k tom’ Rėchei ſo
zwijecż.

2. ſchom’ Nawożeṅu, ſchėm Nakhilnoſcżam toho Rėcha ſo ſtajecż, pżecżiwo
ṅim wojuwacż ha k Wobwarnuwaṅu bożeje Nadé ſchė potrėbne Srėdki nawożecż
(wachuwacż ha ſo modlicż Mark. 14, 38).

3. te czuze Kubwo zaſé wròcżicż, tòn Pohòrſchk toho Rėcha zarunacż, tu
Żkodu na Tżeſczi habò Kubłe, na Cżėłe ha Duſchi po Mòżnoſczi dobru
tżinicż.

4. ſchėm Ṅepżecżelam ha Pżecżiwnikam z Wutrobé wodacż ha z ṅimi ſo
zjednacż. Mtth. 5, 23. 24. 18, 34. 35.

5. ſchė Winwatoſcże ſwojoho Żtanta ſwėrṅe doṗelnicż.

Zo bò té te Prėdkwzacżo téż wuẇed, maſch: 1. Boha za joho Nadu proſécż;
2. pżi raṅſchich Pacżeṙach te Prėdkwzacżo z kròtka wobnoẇecż; 3.
ṅedżėlſki ha ſẇaté Dżeṅ na bożich Swużbach je powṅe zas zbudżicż; 4.
wopominacż te tżaſne ha wėcżne Mòto téch Pėknéch, każ téż te tżaſne ha
wėcżne Żtravé téch Rėſchnikow.

<pb n="138"/>

♣IV.♠ Wot ſẇateje Zpojedże.

Ta Zpojedż jo jene żelnoſcżiwe Wuznawaṅo, pżez kotreż ſo tòn Rėſchnik
pżed ſwojim praẇepoſtajeném Mėſchnikom ſwojich wobòṅdżenéch Nėchow dla
wobzkorżuẇe, zo bò wot ṅoho te Wotẇazaṅo dòſtaw.

Ta Zpojedż ha te Wuznacżo téch Rėchow jo k Sakramentei teje Pokuté
nuzne, pżetoż Kréſtus jo ſwojim Japożtowam ha jich Naſtupnikam tu Mòcz
daw, te Rėchi wodawacż habò zdżerżuwacż. Jan 20, 23. Mtth. 18, 18. Tulei
dòſtatu Mòcz ṅeſmė tòn Zpojednik po ſwojei Woli nawożecż, ha wodawacż
habò zdżerżuwacż, każ cze; hale wòn dérbi deṙe roſudżicż, kotrémż wòn te
Rėchi wodacż ſmė, ha kotrémż ṅeſmė. 1 Khor. 4, 1. 2. K tomu jo trėbne,
zo tòn Zpojednik tu Wutrobu toho Rėſchnika zuaje, hacż wòn toho Wodacża
doſtoiné jo habò nicz. Dokelż pak tòn Zpojednik ſchohowėdomé ṅejo, téż z
bożoho woſebnitoho Wozjeẇeṅa te Rėchi toho Cżwojeka ṅezhoni, da mòże wòn
jeno ſamotṅe k taikom’ Zpòznacżu ha Roſudżeṅu teje Wutrobé toho
Rėſchnika pżincż, déż tònſamé ſo pżed ṅim ſam wobzkorżuẇe, to jo, déż ſo
wòn ſwėrṅe wuzpojeda ha ſwoju Wutrobu wotewri[172]). Jak. 5, 16. Jap.
Staw. 19, 18.

Ta Zpojedż jo jedén jara ważné ha nuzné Tėl toho ſẇ. Sakramenta teje
Pokuté. Wòſche toho ma pak ta Zpojedż téż woſobné ha wulki Wużitk:

1. mò budżemò pżez ṅu nuzuwani ha nawodżuwani, naſche Swėdoṁo, naſchu
Wutrobu, naſche Żadoſcże, ſo ſamoho deṙe zpòznacż wuknécż.

<pb n="139"/>

2. te poniżne Wobzkorżuwaṅo pżed tém Mėſchnikom jo żno tòn Zpotżatk toho
Polėpſcheṅa, ha cżeżkim Rėſchnikam jene tròżtne Polòżeṅo jich Wutrobow.

3. ta ważna ha cżeżka Pròcza toho Polėpſcheṅa budże pżez tu Nadu,
Rozwutżeṅo ha Napominaṅo toho Zpojednika hako naiſwėrniſchoho Pżecżela
jara polòżena.

4. te Zjednaṅo téch Ṅepżecżelſtwow, te Wròcżeṅo czuzoho Kubwa, teje
raneneje Tżeſcże budże jara zpėchuwane, ha zkradżne Rėchi wotwobròcżene,
Pżiſw. 28, 13.

Ta Zpojedż dérbi bòcż: 1. poniżna; 2. ſwėrna; 3. dozpowna.

1. Poniżna jo ta Zpojedż, déż mò pżed Bohom, hako Rėſchniczé ha
Dowżuiczé, joho Nadé ſo za ṅedoſtoinéch dżerżimò, ha te Wodacżo naſchich
Rėchow jeno z bożeje Smėlnoſcże ha Kréſtuſowéch Zaſwużbow żadamò.
Tohodla ſo żelnoſcżiẇe wobzkorżuẇemò, ha ſchėm Porutżnoſcżam, Wutżbam ha
Radam toho Zpojeduika ſo potcżiſṅemò.

2. Swėrna jo ta Zpojedż, déż mò téch Rėchow ſo ruṅe tak wuznawamò, każ
ſo jich wėdomi ſmò, je ṁeṅſche habò ẇetże ṅetżinimò, ſo pżed tém
Zpojednikom ṅetajimò, na joho Praſcheṅa z Wėrnoſcżu wotmojamò, te Rėchi
ṅezamojamò.

3. Dozpowna jo ta Zpojedż, déż mò ſchitkich cżeżkich ha ſṁertnéch Rėchow
ſo zpojedamò ha żane z dobrei Wolu ṅezaṁeltżimò. Téch mawéch ſchėdnéch
Rėchow ſo zpojedacż dṙe Winwatoſcz ṅejo, tola pak jo to k Radżeṅu,
dokelż ſo huſto <pb n="140"/>ẇedżecż ṅemóże, kotre wulke ha kotre
ſchėdne Rėchi ſu.

Ztòż wo Zpojedżi wėdoṁe cżeżke Rėchi zaṁeltżi, toho Zpojedż nitżo
ṅepwacżi. Wòn wòſche toho cżeżczé rėſchi, dokelż wòn Boha wobovaż ha
zhebacż cze. Jap. Staw. 5, 1—10. Żtòż to tżiniw jo, ma ſo wuznacż:

1. wo kah ẇele Zpojedżach wòn tòn Rėch wonkawoſtajiw jo.

2. kah ẇele kròtż wòn tòn naiſẇ. Sakrament toho Wowtaṙa habò druhe
Sakramenté wo tém rėſchném Żtancże dòſtaw jo.

3. dérbi ſchė Zpojedże zas wobnoẇecż, kotreż wòn po zaṁeltżaném Rėſche
wobréchtuwaw jo.

Nichtò ṅetṙeba ſo bòjecż habò haṅbuwacż, ſwojich Rėchow ſo ſwėrṅe
zpojedacż:

1. dokelż ta Zpojedż hewak nitżo ṅepwacżi ha żanoho Wużitka, hale Żkodu
pżiṅeſe.

2. dokelż tòn Zpojednik z teje Zpojedże nitżo, téż te naiṁeṅſche nicz,
zjewicż ṅeſmė, bòrṅe téż ſwoje Żiẇeṅo pżez te Zaṁeltżeṅo pżiſadżicż
dérbjaw.

3. dokelż te Zpojedaṅo ṅejo Haṅba, hale te Rėſcheṅo, ha dokelż lėṗe jo,
ſwoje Rėchi ṁeltżo wuznawacż ha je wodate dòſtacż, hacż téchſaméch dla
Ṅemėr ha Czwėluwaṅo toho Swėdoṁa mėcż, ṅezbòżṅe wumṙecż, ha na ſudné
Dżeṅ pżed czéwém Swėtom wohaṅƀené ha wėcżṅe żtravuwané bòcż.

4. dokelż tòn Mėſchnik, kotromuż ſo zpojedaſch, ſam rėſchné Cżwojek jo,
te cżwojetże Swa<pb n="141"/>boſcże znaje, z tém pokutném Rėſchnikom
Sobużelnoſcz ma, ha na ṅim, déż Pokutu tżini, z bożimi Jandżelemi ſo
zẇeſeli. Luk. 15, 7. 1 Jan 1, 9.

Déż deṙe pżihotuwané do zpojednoho Stowa pżindżeſch, poklakṅeſch dełe,
ztżiniſch ſebi ſẇaté Kżiż ha prajiſch:

Mėſchné Kṅeże! ja proſchu za te ſẇ. Pożonuwaṅo, zo bóch ſo ſchėch mojich
Rėchow praẇe ha dozpowṅe wuzpojedaw.

Sé té wot Zpojednika te Pożonuwaṅo dòſtaw, zpėwaſch nėt tu zjawnu
Zpojedż, prajiczé:

Ja hubené Rėſchnik (Rėſchnicza) zpojedam ſo Bohu tom’ Schohomócznomu,
Mariji joho wóſoczé doſtoinei Macżeri, ſchitkim lubém Sẇatém ha wam,
mėſchné Kṅeże, mėſto Boha, zo wot mojeje poſłeneje Zpojedże ...[173])
tżaſto ha ẇele zrėſchiw ſém z Móſłemi, ze Swowami, ze Skutkami ha z
Wonkawoſtajeṅom ẇele dobréch Skutkow, woſeƀe pak dawam ſo Winu, zo ja
ſém ....

Tu zpotżinai twojich Rėchow ſo zpojedacż, każ ſo pżed Bohom winoitoh’
zpòznaſch, ha déż hotowé ſé, wobzankṅeſch tu Zpojedż z témi Swowami:

Tutéch ha ſchitkich mojich wėdoméch ha ṅewėdoméch Rėchow, kiż ja ſam
wobóṅſchow, habó Wina bów ſém, zo ſu je Druzé wobóṅſchli, jo mi wot
Wutrobé żel, dokelż pżez ṅe Boha, tu naiwóſchu Dobrotu, toho ſcheje
Luboſcże naidoſtoiniſchoho Wótcza roznėwaw ſém. Ja ƀeṙu ſebi krucże
prėdk, ſo polėpſchicż ha nicz jacz rėſchicż, téż ſchėch Pżileżnoſcżow k
Rėchei ſo zdaluwacż. Ja proſchu tohodla was, mėſchné Kṅeże, wó czéli ṁe
wot mojich Rėchow wotẇazacż, ha mi jenu zpomożnu Pokutu hoṙepowożicż.

<pb n="142"/>

Nėt poſuchai deṙe, żto tebi tòn Zpojednik praji, wotmojei na joho
Praſcheṅa zkwadṅe ha po Wėrnoſczi, kedżbui na joho Wutżbé, Napominaṅa,
Radé ha Srėdki k pżichodnomu Wuzdaluwaṅu téch Rėchow ha k Polėpſcheṅu
toho Żiẇeṅa ha merkui ſebi, kaike pokutne Skutki cżi wòn hoṙekwadże.

Namaka tebe tòn Zpojednik k Wodacżu doſtoinoho, wotẇaza wòn cże wot
twojich Rėchow ha ztżini na tebe tòn ſẇ. Kżiż. Tu ſo téż z ṅim
znamuẇeſch, wotſtupiſch wot zpojednoho Stowa ha dżakuẇeſch ſo Bohu za tu
dòſtatu Nadu.

Joli pak tòn Zpojednik zpòznaje, zo toho Wotẇazaṅa hòdni ṅeiſé, maſch ſo
té joho Wotſudżeṅu podcżiſnécż ƀez Morkotaṅa, ha ſcho to ſwėrṅe
doṗelnicż, żtoż wòn tebi hoṙeda, zo bò ſo pżez wėrne Polėpſcheṅo toho
Wotẇazaṅa doſtoinoh’ ztżiniw.

♣V.♠ Wot Doſcztżiṅeṅa.

Pżez te Doſcztżiṅeṅo ſo zrozeṁa ſchė te pokutne Skutki, kotreż tòn
Mėſchnik tom’ Rėſchnikei za te wobòṅdżene Rėchi hoṙekwadże.

Wo ſẇ. Sakramencże teje Pokuté budża tomu Rėſchnikei dṙe te Rėchi ha te
wėcżne Żtravé téchſaméch zpużcżene, tola pak nicz pżeczé te tżaſne
Żtravé. 2 Kral. 12, 13. 14. 1 Moiz. 3, 15—19. Za te tżaſne Żtravé dérbi
tòn Rėſchnik ſam doſcztżinicż. Jėzus Kréſtus dṙe jo dozpowṅe tomu
ṅeƀeſkomu Wòtczei za wſchė Rėchi toho Swėta doſcztżiniw, hale wòn
porutża téż nam, doſtoine Pwodé teje Pokuté ṅeſcz, zo bòchmò na joho
Wumòżeṅu ha Doſcztżiṅeṅu Tėl mėli. Mtth. 4, 17. 1 Khor. 9, 27. Ròmſk 8,
17. Jak. 2, 17.

K tomu Doſeztżiṅeṅu pżiſwuſcha:

<pb n="143"/>

1. zo tòn Rėſchnik te zaſwużene tżaſne Żtravé rad cżerpi. Luk. 15, 19.

2. zo wòn tu Żkodu, kotruż jo Druhim na Kubłe, na Cżėłe ha Duſchi
tżiniw, zas dobru ztżini ha zaruna. Luk. 19, 8.

3. zo wòn te Zwo, żtoż jo ſebi ſamomu na Kubłe, na Cżėłe ha Duſchi
tżiniw, wot ſo zdaluẇe, woſeƀe, zo wòn ſwoje zwe Nakhilnoſcże ha
Pożadoſcże wukoṙeni. Mtth. 11, 12.

Taike Doſcztżiṅeṅo za te wobòṅdżene Rėchi nakwaduẇe tom’ Rėſchnikei:

1. Bóh tón Kṅez pżez Cżerṗeṅa, Khoroſcże, Khudobu, doṁacze Ṅezbożo h. t.
d. Joli pak jow na Zeṁi ṅebudże za wſchė Rėchi doſcztżiṅene, ſtaṅe ſo to
na tamném Swėcże wo Tżiſcżu.

2. ta Czérkei ha wo jeje Ṁeṅe tòn Zpojednik. Wona nakwaduẇe Modleṅo,
Pòſcżeṅo, Jamòżné ha druhe pokutne Skutki, kotreż tei Mnohoſczi ha
Zwoſczi téch Rėchow pżimėṙene ſu. 1 Khor. 5, 4. 5.

3. tón Rėſchnik dérbi ſebi ſam Skutki toho Doſcztżiṅeṅa hoṙekwaſez ze
ſwobodneje Wołe, ha te ſchelake Domapòtaṅa ha Cżerṗeṅa, kotreż Bòh na
ṅoho zawożi, hako Żtravé za ſwoje Rėchi hoṙewzacż ha z pokutnei Wutrobu
zṅeſcz. 1 Khor. 9, 27. Khol. 1, 24. Ròmſk. 8, 17.

Te pokutne Skutki, kotreż tòn Zpojednik hoṙekwadże, dérbja ſo
wotwożicż: 1. z poniżnei Wutrobu; 2. ſwėrṅe, każ hoṙepowożene ſu; 3. ƀez
Hoṙeſtorkaṅa, tak khėtzé hacż mòżno jo.

Schė doſcztżiṅacze Skutki za te Rėchi ſu jara wużitne:

<pb n="144"/>

1. wone ſkutkuẇu te Zpużcżeṅo téch tżaſnéch Żtravow, kotreż mò za te
Rėchi zaſwużimò. Khol. 1, 24.

2. wone zpokoja, zmėruẇu te Swėdoṁo toho Rėſchnika.

3. wone wobwarnuẇu pżed Padom do ſtaréch Rėchow, ha poſwabeja te
Nakhilnoſcże k témſamém.

Zo bòchmò po dòſtatém Sakramencże teje Pokuté ſo pżed Padaṅom do ſtaréch
ha nowéch Rėchow wuzdaluwali, dérbimò mò:

1. te krute Prėdkwzacżo tżaſto wobnoẇecż, toho Zwoho ſo woſtajicż ha te
Dobre ſkutkuwacż.

2. te Napominaṅa ha Radé toho Zpojednika wopominacż, pilṅe ha ſwėrṅe
doṗelnicż.

3. wolṅe ha zpròczniẇe te wot Zpojednika hoṙepowożene pokutne Skutki
wotwożecż.

4. ſtaiṅe wachuwacż, zo ſo pżed Zpòtuwaṅami wobwarnuẇemò ha téch
Pżileżnoſcżow k Rėchei ſo zwijamò, woſeƀe, zo kedżbni ſmò na te Rėchi,
kiż radé habó z Nawutżeṅa wobòṅdżemò.

5. dérbimò ſo zwutżicż, ſo ſaméch ha tòn Swėt zaprėcż ha ſebi ſcho, téż
te nailubſche zapojedżecż.

6. pobożṅe ſo modlicż, zo mòżemò ſchom’ Waƀeṅu toho Rėcha ſo ſtajecż ha
jòn pżewinécż.

7. tżaſcziſcho te ſẇ. Sakramenté teje Pokuté ha toho Wowtaṙa dòſtawacż.

8. te żtéri poſłeṅe Wėczé toho Cżwojeka, Sṁercż, Sud, Helu, ha Ṅebjo
praẇe tżaſto rozpominacż. Mtth. 26, 41. 1 Pėtr. 4, 7. Sir. 3, 27. Eveſk.
6, 17. 1 Pėtr. 4, 1. 2. 5 8—10. 1 Khor. 16, 13. 9, 27. Ròmſ. 13, 14.
Tit. 2, 12.

<pb n="145"/>

Wot Wotpuſka.

Pżi wſchei Pilnoſczi ha Nutérnoſczi wo pokutnéch Skutkach mò tola
ṅemòżemò ſchėm kżaſném Żtravam za wobòṅdżene Rėchi wuṅcż, ṅemòżemò te
wobòṅdżene Rėchi ṅewobòṅdżene ztżinicż, ṅemòżemò te Zakomdżene dorunacż,
te Zczėhwki téch Rėchow hoṙezbėnécż ha bożei Majeſtoſczi za te Roznėwaṅo
dozpowṅe doſcztżinicż. Sche naſche Doſcztżiṅeṅo jo ṅedozpowne, mò
ṅemòżemò tohodla ſchė tżaſne Żtravé wot nas wotwobròcżicż. Tu pżindże
naſchei Swaboſczi ta ſẇ. Czérkei k Pomoczé pżez te Wotpuſki. Wona nas
wutżi, zo mò nicz na naſche Zaſwużbé, na naſche Pokucżeṅo ha
Doſcztżiṅeṅo ſo zpużcżicż, hale na tòn Schòcz téch Zaſwużbow Jėzuſa ha
téch Sẇatéch bożich naſchu Nadżiju ſtajecż dérbimò.

Tòn Wotpuſk jo te Zpużcżeṅo ſchitkich, habò jeno nėkotréch tżaſnéch
Żtravow, kotreż mò za te Rėchi zaſwużili ſmò, ha tu wo tém habò wo
tamném Swėcże cżerṗecż dérƀeli.

Tu Mòcz, Wotpuſki wudżėlecż, jo Kréſtus tei Czérkẇi daw pżez te Swowa:
Żtożkuli té ẇazacż budżeſch na Zeṁi, to budże téż ẇazane w Ṅeƀeſach; ha
żtożkuli té wotẇazacż budżeſch na Zeṁi, to budże téż wotẇazane w
Ṅeƀeſach. Mtth. 16, 19. 18, 18. Jan 20, 23. Ta Czérkei jo tu po tei wot
Kréſtuſa dòſtatei Moczé wot Zpotżatka Wotpuſki wudżėliwa. 2 Khor. 2,
5—10.

Tòn Wotpuſk jo dozpowné, déż ſchė tżaſne Żtravé zpużcżene budża; wòn jo
ṅedozpowné, déż jeno Tėl téchſaméch zpużcżené budże.

Khatòlſczé Kżeſczieṅo maja wot Wotpuſka wėricż:

1. zo ta khatòlſka Czérkei wot Kréſtuſa Mòcz ma, tém Wėriwém Wotpuſki
wudżėlecż.

<pb n="146"/>

2. zo za téch Wėriwéch jara wużitne jo, te wot teje Czérkẇe wudżėlene
Wotpuſki dobòcż.

Zo bò ſo Wotpuſk dobòcż mòw, dérbi tòn Cżwojek w Żtancże bożeje Nadé
bòcż, ha tohodla tòn ſẇ. Sakrament teje Pokuté pṙedé dòſtacż; potom
dérbi wòn te wot ſẇateje Czérkẇe wukazane dobre Skutki ha Pacżeṙe na
Mėṅeṅo teje Czérkẇe wotwożicż.

Te Wotpuſki maja wulki Wużitk za te kżeſczianſke Żiẇeṅo:

1. wone nas poniżuẇu, dokelż nas dopòwneja, zo naſche Doſcztżiṅeṅo ſame
ṅedoſahuẇe k Wotwobròcżeṅu bożich Żtravow.

2. wone nas pohoneja k wėrnei ha nutérniwei Pokutnoſczi.

3. wone nas napominaju k Dòſtacżu téch ſẇ. Sakramentow teje Pokuté ha
toho Wowtaṙa, ha k druhim dobrém Skutkam, dokelż jeno na te Waſchṅo moża
Wotpuſki dobòwane bòcż.

4. wone tròżtuẇu toho polėpſchenoho Rėſchnika pżi Bòjoſczi pżed bożimi
tżaſnémi Żtravami, ha pżi tém Dopòwṅecżu joho ṅedoſahuwaczoho
Doſcztżiṅeṅa, zo jomu ta Czérkei z témi Wotpuſkami na Pomòcz pżindże.

5. wone nas dopòwneja na tu Surowoſcz ha Krutoſcz téch ſtaréch Tżaſow, w
kotréchż cżeżke Rėchi Lėta dowho, ha téż Tżas Żiẇeṅa dérƀachu pokucżene
bòcż, ha kotreiż ſo téż mò podcżiſnécż dérƀeli, dé bò ta Czérkei tulei
Pokutu ṅepolòżiwa ha Wotpuſki ṅewudżėliwa.

6. wone nas wutża, lubuwacż ha wòſoko ważicż te Zromadżijenſtwo téch
Sẇatéch, ha wo ṅim <pb n="147"/>woſtacż, dokelż pżez ṅe taikich Nadow ha
Schoczow ſo tėlmėjaczéch ztżinimò. Téż mò dérbimò pżez dobre Skutki ha
Sẇatoſcz toho Żiẇeṅa k tomu Schoczei, żtoż mòżemò, pżinoſchuwacż.

Jubileiſki Wotpuſk jo dozpowné Wotpuſk ha budże wo wėſtéch Tżaſach,
hako: kòżde ſto, pòwſta, ṗecż ha dwaczecżi Lėt’, habò téż wo ſchelakich
ważnéch ha ſtruchwéch Tżaſach ha Należnoſcżach teje Czérkẇe wot ròmſkoho
Bamuża wudżėłené za ſchelake Kraje habò za czéwe Kżeſczianſtwo.

5. Wot ſẇatoho Sakramenta poſłenoho Wolijuwaṅa.

Te poſłeṅe Wolijuwaṅo jo tòn Sakrament, wo kotrémż pżez te Żawbuwaṅo z
Wolijom ha pżez te Modleṅo toho Mėſchnika tém Khorém ta Nada boża k
Zpomożeṅu teje Duſche, ha drudé téż toho Cżėwa ſobudżėłena budże.

Déż jo Kréſtus ſwojich Japożtowow wonpòſuwaw, ſwoju Wutżbu prėduwacż, jo
jim wòn ƀez druhimi Porutżnoſcżemi téż tu daw, zo bòchu téch Khoréch z
Wolijom żawbuwali ha jich pżez to wuſtrowili. Mark. 6, 13. Zo pak Jėzus
pozdżiſcho te Wolijuwaṅo téch Khoréch k Sakramentei nutzſtajiw jo, to
zpòznajemò mò z téch Swowow ſẇ. Japożtowa Jakuba: Jo nėchtò khoré ƀez
wami, tòn ṅech powowa téch Mėſchnikow teje Czérkẇe k ſebi, ha woni
dérbja ſo za ṅoho modlicż ha joho z Wolijom żawbuwacż wo Ṁeṅe toho
Kṅeza. Ha te Modleṅo teje Wėré budże tom’ Khoromu pomhacż, ha tòn Kṅez
budże joho polòżicż, ha joli wòn wo Rėchach, budża wone jomu wodate.
Jak. 5, 14. 15.

<pb n="148"/>

Te Nadé, kotreż tòn ſẇ. Sakrament toho Wolijuwaṅa ſkutkuẇe, ſu:

1. wòn mnohoſcżi ha pżidawa tomu Khoromu tu ſẇatoſcżaczu Nadu bożu, hai
dawa tulei Nadu bożu znowa, déż tòn Khoré ṅewėdoṁe wo cżeżkich Rėchach
jo, habò ſo zpojedacż ṅemòże.

2. wòn dawa Polòżeṅo teje Khoroſcże ha Wuſtroẇeṅo toho Cżėwa, déż to k
Zbòżnoſczi teje Duſche jo.

3. wòn poſélni woſeƀe pżecżiwo tém Zpotuwaṅam ha Napadam toho zwoho
Ṅepżecżela, ha dawa Mòcz k Pżecżerṗeṅu téch Boloſcżow ha teje Sṁercże.

Tòn Sakrament mòże ha dérbi kòżdé Kżeſczian dòſtacż, kiż k ſwojomu
Rozomei pżiſchow jo, déz wòn wot cżeżkeje Khoroſcże napaṅené budże; tola
dérbi wo enei ha teiſamei Khoroſczi te ſẇ. Wolijuwaṅo jeno edén kròtż
dòſtate bòcż.

Tòn Khoré ma te poſłeṅe Wolijuwaṅo dòſtacż:

1. wo Żtancże bożeje Nadé; tohodla dòſtaṅe wòn naipṙedé, khiba zo ta
Khoroſcz to ṅepżida, te ſẇ. Sakramenté teje Pokuté ha toho Wowtaṙa.

2. z Wėru, z Nadżiju ha z Luboſcżu; tohodla dérbja ſo telei bòizke
Pòtſcziwoſcże zbudżicż.

3. z rozkatei Wutrobu ha z Dopòwṅecżom na te Rėchi czéwoho Żiẇeṅa,
dokelż ſo ṅewė, hacż ta poſłena Żtunda blizko jo.

4. z Podacżom do bożeje Wołe, ṅech te Żiẇeṅo k Wotkhoṙeṅu habò k Sṁercżi
bėżi.

5. z krutei Dowėrn ſcżu, zo Bòh Nadu popżecż <pb n="149"/>budże, Boloſcz
ha Sṁercż pżedobòcż. 1 Khor. 15, 54-58. Ròmſk. 8, 31—39.

6. z tei ẇeſowei Nadżiju, zo wòn, pżez tòn ſẇ. Sakrament wutżiſcżené ha
ſẇatoſcżené, Nadu ha Smėlnoſcz pżed tém ſudném Stòwom bożim namakacż
budże. 1 Khor. 6, 11. 2 Tim. 4, 6-8. 18.

Tòn ſẇ. Sakrament toho poſłenoho Wolijuwaṅa dérbi ſo dòſtacż, tak khėtzé
hacż ta Khoroſcz potżṅe cżeżka bòcż, ha tòn Khoré hiżcże pola dobroho
Rozoma jo, dokelż hewak bò dlėje tulei nadnu Pomòcz paruwacż, ha ſo
bòjecż dérbjaw, tòn ſẇ. Sakrament dòſtacż ṅemòcz. Joli zo tòn Khoré
ſwoju ſtraſchnu Khoroſcz ṅezpòznaje ha za tém ſẇatém Sakramentom ṅeżada,
bóchu ſo cżi joho Doṁaczi jara pżerėſchili, dé bòchu joho k tom’
ṅeréchtuwali.

Tòn Khoré ṅeſmė ſo bòjecż, tòn Sakrament dòſtacż, ha ṅeſmė ſebi mòſlicż,
zo potom ta Sṁercż wėſta jo: pżetoż te ſẇ. Wolijuwaṅo jo dżén
nutzſtajene, tomu Khoromu Zpomożeṅo teje Duſche, ha, joli to jomu dobre
jo, téż Wuſtroẇeṅo toho Cżėwa pżiṅeſcz. Joli pak wòn wo tei Khoroſczi
wumṙe, żto wòn ſebi lėpſchoh’ pżecż mòże, hacż zbòżṅe wumṙecż? Ha k tomu
te ſẇ. Wolijuwaṅo Nadu dawa.

Déż tòn Mėſchnik te ſẇ. Wolijuwaṅo wondżėli, modli ſo wòn za toho
Khoroho, zo bò jomu Bòh joho Rėchi wodaw, żonuẇe joho z Hoṙekwadżeṅom
ſwojej’ Rukow, żawbuẇe joho Zmòſwa z tém ſẇ. Wolijom, kotréż zełené
Żtwòrtk woſeƀe k tomu wot toho Biſkopa ſẇecżené budże, ha praji: Pżez
tute ſẇate Żawbuwaṅo, ha pżez ſwoiu ṅezkóntżnu Smėlnoſcz wodai tebi tón
Kṅez ſcho, żtoż té pżez Widżeṅo, Swóſcheṅo, Nuchaṅo, Swodżeṅo, Rétżeṅo
ha Khodżeṅo zrėſchiw ſé. Po<pb n="150"/>tom ſo tòn Mėſchnik modli, zo bò
Boh tom’ Khoromu tu prėdawſchu Strowotu wobradżiw, ze bò k tém Schaptam
ſwojoho Powowaṅa zas mòczné ha kmané bòw.

6. Wot ſẇatoho Sakramenta teje mėſchniſkeje Sẇecżiné.

Ta mėſchniſka habò duchowna Sẇecżina jo tòn Sakrament, pżez kotréż tém
Mėſchnikam ha druhim Swużownikam teje Czérkẇe jena duchowna Mòcz ha
woſebna Nada ſobudżėłena budże, zo ſwoje duchowne Swużbé praẇe ha deṙe
zaſtoja.

Tulei duchownu Mòcz jo Jėzus Kréſtus, tòn Wòſchi-Mėſchnik nowoho Zakoṅa,
naipṙedé ſwojim Japożtowam podaw; wòn prajeſche jim: Każ ṁe tòn Wòtcz
pòſuwaw jo, tak ja was téż ſcżewu (Jan 20, 21.); da jim tu Porutżnoſcz,
prėduwacż ha kcżicż (Mtth. 28, 19, 20.), tu Czérkei ṙegėruwacż (Mtth.
18, 18. Jap. Staw. 20, 28.), Rėchi wodawacż (Jan. 20, 23.), tòn Wopòr
bożeje Mſchė wopruwacż (1 Khor. 11, 23—26. Luk. 22, 19.), ſchė ſẇate
Sakramenté wondżėlecż (1 Khor. 4, 1.), ha Druhich ſwacż ha k Swużowuikam
teje Czérkẇe hoṙebracż, każ wòn ſam jich pòſuwaw ha hoṙebraw bė.

Cżi ſẇacżi Japożtoẇe ſu ſwojim Naſtupnikam tu duchownu Mòcz ſobudżėlili
pżez tu mėſchniſku Sẇecżinu, kotraż wobſteji wo Modleṅu ha Hoṙekwadżeṅu
tej’ Rukow.[174]) Z Modleṅom ha Ruczéhoṙe<pb n="151"/>kwadżeṅom bė wot
naiſtarſchich Tżaſow te Żawbuwaṅo z Wolijom zjenoſcżene.

Te Modleṅo ha Hoṙekwadżeṅo tej’ Rukow jo Kréſtus ſam porutżiw, hewak
ṅebėchu cżi Japożtoẇe tu duchownu Sẇecżinu na te Waſchṅo wondżėlicż, ha
z ṅeju te Sobudżėłeṅo bożeje Nadé zjenoſcżicż mòli. 1 Tim. 4, 14. 2 Tim.
1, 6.

Te Nadé z teje mėſchniſkeje Sẇecżiné ſu telei:

1. wona mnohoſcżi ha pżidawa tu Nadu bożu.

2. wona wudżėli tu woſebnitu Nadu, te duchowne Swużbé pobożṅe, doſtoiṅe,
praẇe ha pwacżiẇe zaſtacż, ha tém Wėriwém z jeném ſẇatém Żiẇeṅom
prėdkkhodżicż. 1 Tim. 4, 12. 2 Tim. 1, 6.

3. wona zacżiżcżi tei Duſchi toho Mėſchnika jedén Czeich, kotréż żeni
ṅezaṅdże, ha tohodla ſmė tònlei Sakrament jeno jedén kròtż za Żiẇeṅo
doſtaté bòcż.

Tu mėſchniſku Sẇecżinu mòża jenoi cżi Biſkopoẇe wondżėlicż. 2 Tim. 1, 6.
Tit. 1, 5.

Kżeſczieṅo maju ſo Bohu z Wutrobé dżakuwacż, zo wòn jim pżez Mėſchnikow
dawa ſwoje Nadé, ha jim pokazuẇe tòn Pucż k wėcżnomu Żiẇeṅu; dérbja pak
téż tém Mėſchnikam Tżeſcz, Dowėrnoſcz, Poſuſchnoſcz, ha Luboſcz
wopokazuwacż, hako tém, kiż jim nicz ze ſwojeje Moczé ha Doſtoinoſcże,
hale z Po<pb n="152"/>rutżnoſcże ha z Nadé Jėzuſa Kréſtuſa, toho dobroho
Paſtéṙa ha wėcżnoho Woſchoh’-Mėſchnika, prėdkſtoja. 1 Pėtr. 2, 25. Jan
10, 11. 15. 16. Hebr. 2, 17.

Kżeſczieṅo dérbja téż Jėzuſa Kréſtuſa, toho Kṅeza teje Czérkẇe, poniżṅe
proſécż, zo bò ſwėrnéch Dżėwacżeṙow, doſtoinéch Mėſchnikow do ſwojeje
Winczé pòſuwaw, ha to naibòle:

1. wo ſuchich Dṅach, déż Duchowni ſẇecżeni budża.

2. déż Biſkop teje Woſadé, ha

3. déż ròmſki Bamuż, hako naiwòſchi widżowné Paſtér téch Wėriwéch, ſo
wuzwoła.

7. Wot ſẇatoho Sakramenta toho Mandżelſtwa.

Bòh jo wo Zpotżatku toho Swėta ƀez Hadamom ha Jėvu te Mandżelſtwo
nutzſtajiw k tomu, zo bòſchtai wo ſwėrnei Pomoczé ha Luboſczi romadże
żiwei bòwoi ha ſwoje Dżėcżi k bożei Tżeſczi hoṙecżanéwoi. 1 Moiz. 1, 28.
2, 24. Mtth. 19, 3—8.

Déż bėchu ſo cżi Cżwojekoẇe pżez tòn Rėch wot Boha wotrobròcżili,
zabòchu woni na tu Sẇatoſez ha Jednoſez toho Mandżelſtwa, ṅedżerżachu
ſebi mandżelſku. Swėru, Pomòcz ha Luboſcz, rozeṅdżechu ſo, déż ſo jim
romadże jacz ṅeluƀeſche, ha zakomdżichu te Hoṙecżeṅeṅo ſwojich Dżėcżi.
Mtth. 19, 8.

Naſch Zbòżnik Jėzus Kréſtus jo tu Kazṅu bożu wobuowiw, zo Mandżelſczé
tżeſṅe, wo ſwėrnei Luboſczi hacż do Sṁercże romadże żiwi bòcż, ha ſwoje
Winwatoſcże praẇe doṗelnicż dérbja. Wòn jo wuſtajiw:

<pb n="153"/>

1. zo te Mandżelſtwo jeno ƀez jeném Muſkim ha jenei Żònſkei wobſtacż
dérbi.[175])

2. zo te Mandżelſtwo ṅerozdżėlnite jo hacż do Sṁercże.[176]^(*)) Mark.
10, 11. 12. 1 Khor. 7, 10. 11. 39.

3. wòn jo te Mandżelſtwo k Sakramentei pozbėnéw,[177]^(**)) ha ſwoje
ſamotne Zjenoſcżeṅo z tei Czérkẇu k Znaṁeṅu toho mandżelſkoho Zẇazaṅa
tżiniw.[178]^(***))

Tém, kiż do mandżelſkoho Żtanta ſtupaju, wudżėli Kréſtus telei Nadé:

1. te Mnohoſcżeṅo teje ſẇatoſcżaczeje Nadé.

2. tu woſebnitu Nadu, romadże hacż do Sṁercże jene pobożne Żiẇeṅo ẇeſcz
ha te Wobcżeżnoſcże toho mandżelſkoho Żtanta zcżerpliẇe zṅeſcz; ha

3. te Dżėcżi kżeſczianſczé ha k bożei Tżeſczi hoṙecżanécż.

Te Mandżelſtwo jo tohodla tòn Sakrament, pżez kotréż dwai ṅeżeṅenei
Cżwojekai, Muſki ha Żònſka, <pb n="154"/>na prawe Waſchṅo ſo romadu
dawatai, ha wot Boha tu Nadu doſtaṅetai, wo ſwojim mandżelſkim Żtancże
hacż do Sṁercże pobożṅe żiwei bòcż, ha ſwoje Dżėcżi kżeſczianſczé
hoṙecżanécż.

Ta khatòlſka Czérkei żada wot téch, kiż do mandżelſkoho Żtanta ſtupicż
czedża:

1. zo doroſcżeni ha wo tei khatòlſkei Wėṙe deṙe rozwutżeni ſu.

2. zo ṅeżeṅeni ſu ha ƀez ṅimi taiki Zadżėwk ſo ṅenamaka, kotréż te
Mandżelſtwo ṅedowołene habò ṅemòżne ztżini.

3. zo wo Żtancże bożeje Nadé ſu, ha tohodla pṙedé Wėruwaṅa te ſẇ.
Sakramenté teje Pokuté ha toho Wowtaṙa dòſtanu. Tob. 8, 5—8.

Te mandżelſke Slubé budża wo tei Czérkẇi zjawṅe pżipojedane; tohodla ma
kòżdé tomu Vararei te Zadżėwki zjewicż, kotreż jomu ƀez dwėmai
Parſchònomai, kiż ſo żenicż czetai, wėdome ſu.

Kiż ſo żenicż habò wudawacż czedża, maju pżi tém Wuzwołeṅu jeneje
Parſchòné k Maudżelſtwei:

1. na Pòtſcziwoſcz, Pobożnoſcz, Zpròczniwoſcz, Rozomnoſcz ha druhe dobre
Potżinki bòle ladacż, hako na Zamòżeṅo, Tżeſcz, Rjanoſcz ha druhe taike
ſwėtne Wėczé.

2. Nawożeṅe ha Ṅewėſté dérbja tżeſṅe ƀeſobu żiwi bòcż ha ſo pobożṅe k
Mandżelſtwei pżihotuwacż.

3. pṙedé Wėruwaṅa dérbi kòżdé wot ṅeju w druhim Doṁe bòdlicż.

Kżeſczianſki Nawożeṅa dérbi ſcho to mòcz, ẇedżecż ha mėcż, żtoż k
Zeżiẇeṅu Żoné ha Dżėcżi trėbne jo; wòn ṅeſmė Pżetżinak, Pitżk, Ratżk,
Hadérwaté, <pb n="155"/>Sakérwaté bòcż, hale vrei wot ſchėch Valeṙow,
kiż te doṁacze Zbożo zkaża ha boże Żonuwaṅo z Domu wucżėṙa.

Kżeſczianſka Ṅewėſta dérbi doṁacze Dżėwo ha Hozpodarſtwo deṙe rozemicż,
dérbi z Poniżnoſcżu, Pżiſtoinoſcżu, Dobrocżiwoſcżu, Pobożnoſcżu ha
ſchėmi druhimi Pòtſcziwoſcżami, kiż Bohu ha Cżwojekam zpodobne ſu,
wudéƀena bòcż; ṅeſmė pak ṅerodna, lėna, pòſchna, kwòſchcża, klotżwata,
donoſchuwata, wokobėhata bòeż. 1 Pėtr. 3, 1—8. 2 Theſal. 3, 10—12. Tit.
2, 12. 1 Khor. 13, 7. 1 Theſal. 4, 3—5. Tob. 6, 17.

Te Winwatoſcże kżeſczianſkich Mandżelſkich ſu:

1. woni dérbja wo ſwojim Mandżelſtẇe te Zjenoſcżeṅo Kréſtuſowo z joho
ſẇatei Czérkẇu ſebi k Pżikwadei bracż. Tòn Muż dérbi ſwolu Żonu
lubuwacż, każ Kréſtus ſwoju Czérkei lubuwaw jo; ta Żona dérbi ſwojoho
Muża tżeſcżuwacż, lubuwacż ha jomu podata bòcż, każ ta Czérkei Kréſtuſei
podata jo. Eveſk. 5, 28.

2. woni dérbia wo Luboſczi ha Zcżerpnoſczi te Wobcżeżnoſcże toho
Mandżelſtwa zṅeſcz ha ſebi polòżicż.

3. woni dérbja ſwoje Valeṙe ha Swaboſcże jedén tom' druhomu pżeladacż,
ha ſo pròczuwacż, je dobrocżiẇe poṙedżicż ha tak ſo ſẇatoſcżicż.

4. woni dérbja ſwoje Dżécżi wo prawei Wėṙe pżez Wutżbu ha dobre Pżikwadé
pobożṅe, k Dżėcżom bożim ha k Herbam téch Ṅeƀes hoṙecżanécż.

<pb n="156"/>

Pjata wówna Żtutżka.

Wot teje kżeſczianſkeje Zprawnoſcże.

Ta kżeſczianſka Zprawnoſcz wobſteji wo tém, zo ſo toho Zwoho zwoſtajímò,
ha te Dobre ſkutkuẇemò.

Prėṅi Tėl teje kżeſczianſkeje Zprawnoſcże:

Zwoſtai ſo toho Zwoho.

Te jeduitke ha naiẇetże Zwo jo tòn Rėch Tòn Rėch jo jene ſamowolne
Pżeſtuṗeṅo bożeje Kazṅe. 1 Jan 3, 4.

Tòn Rėch jo dwoji: 1. tòn herbuwané (herbſki) Rėch; 2. tòn ſamowolné
Rėch.

Tòn herbuwané (herbſki) Rėch jo tòn Rėch Hadamowé, kotréż mò ſchiczé wo
Hadamu ſmó ſobu wobòṅſchli, ha wot ṅoho herbuwali. Z tém herbſkim Rėchom
budża ſchė Cżwo ekoẇe narodżeni, dokelż ſchė z Hadamowoho Zplahwu
pżindu.[179]) Woni ſu toho herbſkoho Rėcha ha téż joho Żtravow winoicżi.
Te Żtravé toho herbſkoho Rėcha pak ſu:

1. na cżwojetzei Duſchi: Zhubeṅo bożeje Nadé ha Nėw bożi,[180]^(*))
Tupoſcz toho Rozoma, Wo<pb n="157"/>patżnoſcz teje Wołe, Nakhileṅo k
Zwomu, Ṅezlòżtnoſcz k Dobromu,[181]) ha wėcżne Zatamaṅo.

2. na cżwojetżim Cżėłe: Khoroſcże, Boloſcże, Cżeże,
Pżecżiwnoſcże,[182]^(*)) ha Sṁercż toho Cżėwa. Ròmſk. 5, 12.

Pżez ſẇ. Kcżeṅczu budże tòn herbſki Rėch wodaté, ha ta Duſcha
ſẇatoſcżena ha z bożei Nadn wudéƀena. Tit. 3, 5. 1 Khor. 6, 11. Tola pak
woſtaṅe ta zwa Nakhilnoſcz, kotruż tòn kcżené Cżwojek z bożei Nadu
pżewinécz ha pżez to Zaſwużbé za Ṅeƀeſa nadobòwacż dérbi. Tohoruṅa téż
woſtaṅe ta cżėwna Sṁercż hako tżaſna Żtrava toho Rėcha. Ròmſk. 6, 23.

Ta khatòlſka Czérkei za to dżerżi ha kwali te vròmne Mėṅeṅo, zo jo ſẇ.
Kṅeżna ha Macż boża Marija ƀez herbſkoho Rėcha podjata ha narodżena, ha
ſẇecżi tohodla tòn ſẇaté Dżeṅ jeje ṅewoblakuwanoho Podjecża ha Naroda.

Tòn ſamowolné Rėch jo jene wėdome Pżeſtuṗeṅo bożeje Kazṅe. Wòn rėka téż
tòn parſchónſki Rėch, ha wobòṅdże ſo z Móſtemi, ze Swowami, ze Skutkami,
ha z Wonkawoſtajeṅom toho Dobroho.

<pb n="158"/>

Samowolne Rėchi ſu dwoje: 1. ſṁertne (cżeżke, wilke) Rėchi; 2. ſchėdne
(zpużeżitne, mawe) Rėchi.

Tòn ſṁertné Rėch jo jene cżeżke Pżeſtuṗeṅo bożeie Kazṅe wo ważnei Wėczé.
Tòn ſṁertné Rėch rubi tei Duſchi tu Nadu bożu ha mori ju, tak, zo tòn
Cżwo ek jo jedén Ṅepżecżel bożi, zo nitżo Bohu lube ha ſebi zaſwużbne k
Zbòżnoſczi ſkutkuwacż ṅemòże, ha ſo teje Hełe hòdné ztżini.

Tòn ſchėdné Rėch jo jene Pżeſtuṗeṅo bożeje Kazṅe wo ſnadnei Wėczé, habò
téż wo wulkei Wėczé, déż ſo to z Ṅedoladaṅom habò z Pżekẇataṅom ſtaṅe.

Téż mawéch ſchėdnéch Rėchow dérbimò ſo mò paſcz:

1. dokelż wone, ṅech ſu tak ſnadne hacż czedża, tola Roznėwaṅa boże ſu.

2. dokelż mò radzi ſcho cżerṗecż ha pżiſadżicż dérbimò, hacż Boha,
naſchoho nailubſchoho Wòtcza ha naiẇetżoho Dobrocżeṙa, jeno z tém
naiṁeṅſchim Rėchom roznėwacż.

3. dokelż mawe Rėchi potuṗa, poſwaƀa tu Luboſcz k Bohu, nam zadżėwaju na
Dòſtacżu ẇetżich Nadow, ha nas po mawém téż k cżeżkim Rėcham zaẇedu.

Te ſchelake parſchònſke habò ſamowolne Rėchi rozdżėleja ſo:

1. do ſédém wòwnéch Rėchow.

2. do ſchėſcz Rėchow do ſẇatoho Ducha.

3. do żtéṙoch do Ṅeƀes wowaczéch Rėchow.

4. do dżeẇecż czuzéch Rėchow.

<pb n="159"/>

1. Wot téch ſédém wòwnéch Rėchow.

Wone rėkaju wówne Rėchi, dokelż z ṅich ẇele druhich Rėchow, każ z teje
Wowé, każ z Kużowa habò Koṙeṅa wonpżindu, ruṅe hako Hawzé ha Pwodé z
toho #toma.

Te ſédém wòwne Rėchi ſu: 1. Hovart; 2. Naramnoſcz; 3. Ṅetżiſtota; 4.
Zawiſcz; 5. Wożrawſtwo ha Wopiwſtwo; 6. Nėw; 7. Lėnoſcz.

1. Hovart, Pòcharſtwo, Wòſokomòſnoſcz, hòrdé wulki Duch, jo nimomėrne
Ważeṅo ſwo eje Parſchòné, jo nimomėrna Żadoſcz za ſwėtnei Tżeſcżu,
Ẇele-do-ſo-Dżerżeṅo.[183])

Z Hovarta pżindże: Proluwaṅo, Kwaleṅo, Pòſcheṅo, Liſchcżeṅo napżecżo
Wòſokim, Zadzpėcżo téch Nizkich, Ṅepoſuſchnoſcz napżecżo
Prėdſtojicżeṙam, Ṅedżak, Ṅepopżecżo, Tżeſcżeprécżbraṅo, Hadrija, Żtrét,
Ṅewėra ha ẇele druhich Rėchow. 5 Moiz. 8, 14. Pżiſw. 11, 2. 16, 18. 18,
12. Luk. 22, 24. Jap. Staw. 12, 21—23. Ròmſk. 1, 30. (Tòn Djabow, Hadam,
Jėva, Herodes.)

2. Naromnoſcz, Gaicz, jo nimomėrna Żadoſcz za tżaſnémi Kubwami ha za
Muohoſcżeṅom téchſaméch.[184]^(*))

Tòn Naramné ma bòle Ẇeſowoſcz na Ṗeṅezach ha Kubwach, hacż na Bohu, ha
zpużcża ſo na ṅe bòle, hacż na Boha. Naromnoſcz zaẇedże do téſchnéch
Staroſcżow za te Tżaſne ha za Warbu, k Su<pb n="160"/>rowoſczi,
Ṅeſmėlnoſczi, Ṅezprawnoſczi, k Vżam, valſchném Pżiſaham, k Hebaṅu, k
Kraṅeṅu, k Swadże, hai k Zamorduwaṅu. (Achab, Judaſch, Ananijas ha
Savira.)

3. Ṅetżiſtota, zwo Lòżtarſtwo, jo nimomėrna Żadoſcz za ṁaſnémi
Wòlnoſcżemi ha Lòżtami.[185]) Mtth. 8, 25.

Z Ṅetżiſtoté pżindże: Zakomdżeṅo ha Ṅekedżbuwaṅo na Napominaṅa teje Wėré
ha toho Swėdoṁa, Zabòcżo na Boha, Woſtajeṅo doṁaczeje ha czérkwinſkeje
Pobożnoſcże, Zaſłeṗeṅo toho Rozoma, Ṅeroda wo ſwojim Powowaṅu,
Ṅehaṅbitoſcz, Zamojeṅo téch Lòżtow, Kròbołeṅo z ṅimi, Zaẇedżeṅo teje
Ṅewinwatoſcże, valſchne Slubeṅa ha Pżiſahi, Zkażeṅo doṁaczoho Zboża,
Khudoba, zażna Sṁercż, Zhubeṅo toho Rozoma, Zaczwòbluwaṅo. Pżiſw. 5,
3—13. 6, 32. Pſ. 48, 13. Job 20, 11. Evefk. 5, 3—5. (Sodoma ha Gomorrha,
Putivarowa Żona.)

4. Zawiſcz, Zawidżeṅo, Ṅepopżecżo, jo Zrudżeṅo ha Ṁerzaṅo na tém Zbożu
toho Bliſchoho.[186]^(*))

Ze Zawiſcże pżindże: Ṅedżak, Ṅezpokoinoſcz, Morkotaṅo pżecżiwo Bohu,
Ẇeſowoſcz na Żkodże ha Ṅezbożu toho Bliſchoho, Pżekròtzeṅo joho dobroho
Ṁena, Hramota, Rachupòtaṅo, Zamorduwaṅo. Mtth. 20, 13—15. Gal. 5, 21.
Jak. 3, 14. Pżiſw. 17, 5. 1 Moiz. 4, 4—5. 37. 4. 5. (Djabow, Kajin,
Jozevowi Bratzja, Varizeeṙo.)

<pb n="161"/>

5. Wożrawſtwo ha Wopiwſtwo jo jene pżezmėrne, ṅezṙadne Żadaṅo ha
Wużiwaṅo Jėdże ha Napowa.[187])

Z toho Rėcha pżindże ẇele druhich, hako: Kwòſchcżeṅo, Pżetżiṅeṅo,
Zakomdżeṅo Dżėwa ha Hozpodarſtwa, Hebaṅo ha Kraṅeṅo, Ṅehaṅbitoſcz,
Rozpużcżeṅo toho Żiẇeṅa, Hadrije, Ṅekmanſtwo, Poſwabeṅo teje Strowoté,
Potuṗeṅo toho Rozoma, Zadzpėcżo Boha ha teje Czérkẇe. Sir. 37, 32—34.
31, 23. 24. Pżiſw. 23, 29—34. Luk. 21, 34. Eveſk. 5, 18. Vil. 3, 19.
(Bohaté Praſar.)

6. Nėw jo Zazwoƀeṅo, Ṁerzaṅo na wėrnei habò zdatei Kżiwdże, z tei Wolu,
Rachu pòtacż.[188]^(*))

Z Nėwa pżindże: Hramota, Ṅepżecżelſtwo, Nachipòtaṅo, Hadrija ha Żtrét,
Haṅeṅo, Sakéruwaṅo, Léſtéruwaṅo, Vuki, Zkòrżbé, Zamorduwaṅo. Sir. 7, 10.
Pżiſw. 21, 23. Mtth. 5, 22. Eveſk. 4, 31. (Sawl ha Dawid, Haman ha
Mardochejus, Żidża ha Varizeeṙo.)

7. Lėnoſcz jo Liwkoſcz, Woſtudwoſcz, Ṅezlòżt ha Zakomdżeṅo toho, żtoż mò
Bohu ha tei Staroſczi za naſche tżaſne ha wėcżne Zbożo winoicżi
ſmò.[189]^(**))

<pb n="162"/>

Z Lėnoſcże pżindże: Ṅeroda, Pròzuoſcz, Khudoba, Proſcherſtwo, Zakomdżeṅo
ſwojich Winwatoſcżow, bożich Swużbow, bożoho Swowa, téch ſẇ.
Sakramentow, Mawomòſnoſcz, Ṅepokutnoſcz, Ṅewėra, Zaczwòbluwaṅo ha
naibòle ſchė Rėchi napżecżo ſchėſtei ha ſédémei Kazṅi. Pżiſw. 6, 6. 10,
4. 12, 11. Ezech. 16, 49. Mtth. 13, 25. 20, 5—8. Eveſk. 4, 28.

2. Wot téch ſchėſcz Rėchow do ſẇatoho Ducha.

Déż tón Cżwo#ek tém Nutzdawaṅam ſẇatoho Ducha ſo ſtaja, ha napżecżo tém
Napominaṅam toho Swėdoṁa, ſwojich Pżecżelow, Starſchich, Wutżeṙow ha
Zpojeduikow wuchi jo, pada wòn to taikich Rėchow, kotreż napżecżo tei
Luboſczi, Dowėrnoſczi ha Wėṙe do Boha żtrétuẇu ha tohodla te Polėpſchcṅo
habò cżeſche, habò gor ṅemòżne ztżiṅa. Telei Rėchi rėkaju Rėchi do
ſẇatoho Ducha, dokelż wo ṅich ta Nada boża, kotruż ſẇ. Duch ſobudżėli,
wėdoṁe ha wolṅe zadzpėta ha wot ſo ſtorkana budże. Tu wot téch Rėchow
praji naſch Zbòżnik: Żtòż napżecżo Duchei ſẇatomu rėſchi, tomu ṅebudże
wo tém ha wo tamném Swėcże wodate. Mtth. 12, 31. 32. Luk. 12, 10.

Téch Rėchow do ſẇ. Ducha jo ſchėſcz:

1. Zważṅe na bożu Miwoſcz rėſchicż: déż ſo Rėchi woboṅdżeja, dokelż Bòh
ſmėlné jo, ƀez tém zo ruṅe boża Smėlnoſcz ha Dowhomòſnoſcz wot Rėchow
wotraſchicż, ha k Pokucże pohnuwacż bò dérbjawa. Sir. 5, 6. 7. Ròmſk.
2, 1. Gal. 6, 7.

<pb n="163"/>

2. Na bożei Nadże zaczwóbluwacż: déż ſo tòn Rėſchnik pżez Rozpòwṅecżo
bożeje Zprawnoſcże, kiż joho bò wot Rėchow wotdżerżuwacż ha k wėrnei
Pokucże doẇeſcz dérbjawa, wot Pokucżeṅa ha Polėpſcheṅa wotraſchicż da,
ha ſwoje Rėchi za cżeſche dżerżi, hacż zo wodate bòcż mòli. 2 Kral. 2,
26. Job 7, 16. Jerem. 18, 12. Eveſk. 4, 19. (Kajin, Judaſch tòn
Pżeradnik.)

3. Tei zpóznatei Wėrno czi ſo zṗedżicż: déż tomu, żtoż Bòh nam k naſchei
Zbòżnoſczi ziewiw jo, ſo ṅewėri, ha boże Wėrnoſcże ſo wot ſo ſtorkaju.
Mtth. 12, 24. Jan 9, 24. Jap. Staw. 7, 51–58. Tit. 3, 10. 11. Hebr. 10,
26. Ròmſk. 1, 18. (Cżi ṅewėriwi Żidża.)

4. Swojomu Bliſchomu bożu Nadu zawidżecż: déż Cżwojekoẇe, kotréchż Bòh z
woſobnémi Darami żonuẇe, ſo zadzpja, haṅa, léſtéruẇu; boża Nada,
Luboſcz, jich Vròmnoſcz ſo jim ṅepopżeje, ƀez tém zo Kòżdé na tém ſo
zẇeſelicż, ha jich Pżikwad zczėhuwacż dérbjaw. (Tak bėchu Kajin Abelei
ha cżi Żidża Pawowei zawiſtni, 1 Moiz. 4, 5. Jap. Staw. 5, 17. 13, 44.
45.)

5. Napżecżo wużitném Napominaṅam zaſukwu Wutrobu mėcż: déż tei Woſei
téch, pżez kotréchż Bòh k nam rétżi, Wutroba ha Wucho ſo zatwerdżi, ha
boże Nutzdawaṅa ha Napominaṅa z Lòchkomòſnoſcżu habò z Twerdoſcżu ſo
zaſtortżeja, ƀez tém zo nas k Zbòżnoſczi doẇeſcz dérbjeli. Mtth. 24,
37—39. Jap. Staw. 6, 9. 10. Pżiſw. 1, 24. (Kral Varao, cżi Żidża w tei
Puſcziṅe 2 Moiz. 7, 13. Hebr. 3, 7.)

<pb n="164"/>

6. Wo Ṅepokutnoſczi z Prėdkwzacżom woſtacż: déż déjaw ſo tòn Cżwojek
pżez tu Mnohoſcz ha Cżeżkoſcz ſwojich Rėchow k Pokucże pohnucż dacż, ha
mėſto toho wo ſwojim rėſchném Hubeṅſtẇe woſtaṅe, ha ſnano wo ſwojei
Zwoſczi tu Wolu nima P#kutu tżinicż. Izaij. 28, 15. Ròmſk. 2, 4—6. Hebr.
3, 13. (Judaſch.)

3. Wot téch żtéṙoch do Ṅeƀes wowaczéch Rėchow.

Wone ſu:

1. Prėdkwzate Zamorduwaṅo, pżez kotreż ſo te Żiẇeṅo ha tżaſto téż ta
Zbòżnoſcz rubi. (Kajin 1 Moiz. 4, 10.)

2. Tón nėmé habó ſodomitſki Rėch, kotréż ſo poṁenuwacż ṅeſmė, ha tohodla
tòn nėmé rėka; ſodomitſki pak wòn rėka, dokelż jo wot téch Wobòdleṙow wo
Sodoṁe wobòṅdżené bòw. 1. Moiz. 18, 20. 19, 13. Jud. 7.

3. Te Podcżiżcżeṅo téch Khudéch, Wudowow ha Sérotow: ta Kżiwda,
Ṅeprawda, te Potwotżeṅo, Wuruƀeṅo ha Wobżkodżeṅo, kiż ſo jim ſtaṅe, wowa
boże Żtravé z Ṅeƀes na téch, kiż to tżiṅa Sir. 4, 5. 6. 35, 18. 2 Moiz.
22, 22. 23. Izaij. 18, 2.

4. Te Wotcżahuwaṅo, Pżikrótzeṅo habó Hoṙeſtorkaṅo teje zaſwużeneje Zdé
téch Dżėwacżeṙow: cżiſami déroja ſchėdṅe wot toho Dżėwa ſwojei' Rukow ſo
żiwicż, tohodla jo to jena do Ṅeƀes wowacza Ṅezprawnoſcz, jim tu
wutżiṅenu Zdu hoṙedżerżecż, ju zaprėcż habò wotor<pb n="165"/>huwacż.
Jak. 5, 4. Sir. 34, 27. 5 Moiz. 24, 14. 15. Mal. 3, 5.

Telei Rėchi ſu ṁenuwane Rėchi, kiż do Ṅeƀes wowaju, dokelż tak cżeżke ha
żadwawe ſu, zo bożu Zprawnoſcz ha joho naiſurowſche Żtravé hiżon za
Żiẇeṅo na téch dełe wowaju, kiż je wobȯṅdżeja. 1 Meiz. 4, 10. 4 Moiz.
19, 24. 25. 4 Kral. 9, 36, 37.

4. Wot téch dżeẇecż czuzéch Rėchow.

Wone rėkaju czuze Rėchi, dokelż je mò ſami ṅewobòṅdżemò, tola pak Wina
ſmò, zo druzé rėſcha. Téch czuzéch Rėchow jo dżeẇecż:

1. K Rėchei radżicż: déż ſo druhim Rada dawa, dże, déh, kah ha kaike Zwo
woni wobòṅcż mòża. (Khaivas Jan 11, 50.)

2. Druhim rėſchicż kazacż, habò jich k Rėcham mòczuwacż: hako déż
Starſchi Dżėcżom kranécż, pacż, Żkodu tżinicż porutżeja. 2 Kral. 11, 14,
15.

3. Do téch Rėchow druhich zwolicż, każ Pilatus do Jėzuſoweje, ha Sawl do
Zcżepanoweje Sṁercże zwoli. Mtth. 27, 26. Jap. Staw. 7, 59.

4. Druhich k Rėchei zpótuwacż, wabicż ha zaẇeſz, każ Jėva Hadama, ha
Putivarowa Żona Jozeva k Rėchei waƀeſche. 1 Moiz. 3, 6. 39, 7.

5. Druhich Rėchi kwalicż: hako déż nėchtò ſwojoho Ṅepżecżela wobżkodżi,
na ṅim Rachu <pb n="166"/>ƀeṙe, joho léſtéruẇe, ha druhi to kwali, zo jo
praẇe tżiniw. Izaij. 5, 20. Pżiſw. 28, 4.

6. K Rėcham druhich ṁeltżecż, déż je wotwobrocżicż mòżeſch habò
dérbiſch. Izaij. 6. 5. 2 Timoth. 4, 2.

7. Te Rėchi ṅeztravuwacż, jim pżez Porſté ladacż, je pżeṅechacż; k
Pżikwadei: déż Starſchi ſwoje Dżėcżi, Hozpodaṙo ſwoju Tżeledż téch
Rėchow ha Ṅepėknoſcżow dla ṅeżtravuẇu. 1 Kral. 3, 13.

8. Na tém Rėſche druhich Tėl bracż; k Pżikwadei: déż czuze Kubwo wėdoṁe
wot druhich ƀeṙeſch, kupuẇeſch, khowaſch, z druhimi pżetżiniſch, habò
tém, kiż je na ſo cżanu, na kaikeżkuli Waſchṅo k Pomoczé ſé. Dan. 5, 22.
23.

9. Druhich Rėchi zamojecż, zawadżecż ha zawodżewacz, zo ṅebòchu
woupżiſchli ha żtravuwane ṅebòli. Izaij. 5, 23. Pżiſw. 17, 15.

Czuze Rėchi budża nam po tei Mėṙe pżirachnuwane, każ ſmò na ṅich Wina
bòli. Naſcha Wina jo ẇetża, déż ſmò mòli ha dérƀeli te Rėchi
wotwobròcżicż. Ruṅe tak budża nam téż ſchė Zczėhwki téch czuzéch Rėchow
pżirachnuwane.

Zo nas druzé ṅebòchu k Rėcham zaẇedli, dérbimò taikich Cżwojekow, kiż
nas pżez Radu, Porutżnoſcz, Narétżeṅo, Luƀeṅo, Daré, Liſchcżeṅo, Kwałeṅo
k Rėchei zaẇeſcz czedża, pilṅe ſo paſcz ha zdaluwacż; woni ſu ruṅe tak
ſtraſchni, każ tòn Had wo Paradizu ha tòn Zpòtuwar wo Puſcziṅe. Mtth. 7,
15. Sir. 3, 27. 13, 1.

Zo mo ſami druhich ṅebòchmò k Rėcham zaẇedli, dérbimò na wſchė naſche
Rétże hu Skutki deṙe kedż<pb n="167"/>buwacż, zo ṅebòchmò nikomu Wina k
Rėchei bòli, woſobṅe ṅedérbimò Dżėcżi pohorſchuwacż, ha jim z Radu ha ze
Stutkom Pżileżnoſcz k Rėchei dawacż, pżetoż na to jo Kréſtus te ſtruchwo
Bėda wuprajiw. Mtth. 18, 6.

K Wuzdaluwaṅu pżede wſchėmi Rėchami dérbimò mȯ telei Srėdki nawożecż:

1. wachuwacż ha ſo modlicż. Mtth. 26, 41.

2. na toho ſchudżompżitomnoho Boha tżaſto zpominacż. Pſ. 15, 8. 1 Moiz.
39, 9.

3. tżaſto te Prėdkwzacżò wobuoẇecż, Boha nidé rozuėwacż. Pſ. 118, 106.

4. toho Stracha ha téch Pżileżnoſcżow k Rėchei ſo zdalnwacż. Sir. 21, 2.
3, 27.

5. mòczṅe żtrétuwacż zmolom pżi Zpotżatku toho Zpòtuwaṅa k Rėchei. Jak.
4, 7. 1 Pėtr. 5, 8. 9.

6. tżaſto te ſẇ. Sakramenté dòſtacż, kotreż naſchu Wolu ha Mòcz k
Wojuwaṅu napżecżo tom' Rėchei poſelneja.

7. tżaſto zpominacż na żtéri poſleṅe Wėczé.[190])

Druhi Tėl teje kżeſczianſkeje Zprawnoſcże:

Tżiṅ te Dobre.

K tei kżeſczianſkei Zprawnoſczi ṅejo doſcz, jeno toho Zwoho ſo
woſtajicż; wone jo téż nuzne, te <pb n="168"/>Dobre ſkutkuwacż. Kréſtus
praji: Kòżdé Żtom, kiż dobroho Pwodu ṅeṅeſe, budże wurubané ha do Woheṅa
cżiſṅené. Mtth. 3, 10. Khol. 1, 10.

Dobre jo ſcho to, żtoż Bòh mėcż cze, żtoż ſo jomu lubi, ha żtoż tżinicż
joho Kazṅe nam porutżeja.[191])

Bohu ſo woſobṅe lubja kżeſczianſke Pótſcziwoſcże ha dobre Skutki.

Wot téch Pòtſcziwoſcżow.

Kżeſczianſka Pótſcziwoſcz jo te Zwożeṅo teje Duſche na Boha, kotreż nam
wo ſẇatei Kcżeṅczé ſobudżėłene budże, ha ta ſtaina Podwolnoſcz, z
Pomoczé bożeje Nadé ha z naſchim Sobuſkutkuwaṅom pżeczé to tżinicż, żtoż
boża Wola wot nas żada. Wo ſẇatém Piſṁe budże Pòtſcziwoſcz naibòle
Zprawnoſcz ṁenuwana, tòn Pòtſcziwé pak rėka Zprawné. Ta dozpowna ha
dokoṅana Pòtſcziwoſcz rėka Sẇatoſcz.

Po Prawdże jo ta Pòtſcziwoſz jena, każ téż ta ſẇata Wola boża jena jo.
Dokelż pak mò po bożei Woli Winwatoſcże napżecżo Bohu, napżecżo tém
Bliſchim ha nam ſamém doṗelnicż mamò, tak ſchelakoſcżimò mò bóizke
Pótſcziwoſcże ha cżwojetże Pótſcziwoſcże

Bóizke Pótſcziwoſcże ſu, kotreż tomu Kżeſczianei wot Boha nutzliṅene
budża, ha ſo na Boha zwożuẇu. Wone ſu tzi ha rėkaju: Wėra, Nadżija ha
Luboſcz. Telei Pòtſcziwoſcże dérbja ſo zbudżicż:

<pb n="169"/>

1. déż tòn Cżwojek k ſwojomu Rozomei pżindże.

2. tżaſcziſcho wo Żiẇeṅu, woſobṅe ṅedżėlſke ha ſẇate Dné ha pżi Dòſtacżu
téch ſẇ. Sakramentow.

3. wo zwòch Zpòtuwaṅach.

4. wo Khoroſczi, wo ſṁertném Straſche ha na ſṁertuém Wożu.

Cżwojetże Pótſcziwoſcże ſu, kiż naſche Zadżerżeṅo napżecżo ſebi ſamém ha
naſchim Bliſchim prawe, kżeſczianſke ha Bohu zpodobne ztżiṅa. Wone ſu
żtéri ha rėkaju wówne, prėṅitbne Pòtſcziwoſcże, dokelż ſu ta Wowa, tòn
Kużow, z kotrohoż druhe ſo żurla. Te żtéri wòwne Pòtſcziwoſcże ſu: ta
Mudroſcz Pomėrnoſcz, Zprawnoſcz, Krutoſcz wo Dobrém Mudr. 8, 7.

1. Mudroſcz wobſteji wo tém, zo tón Kżeſczian ſwoju ha ſwojoho Bliſchoho
Zbòżnoſcz pżeczé pżed Wotżomai ma, za ṅu ſo naibòle ſtara, k Dòſtacżu
tejeſameje te nailėpſche Srėdki wuzwoli, ha ſchė Ẇedżeṅa ha Dopużcżeṅa
boże, każ téż ſche ſwoje Tżiṅeṅo ha Woſtajeṅo tak nawożuẇe, zo bò ſam ha
tòn Bliſchi tu wėcżnu Zbòżuoſcz dòſtaw.

Ta Mudroſcz żada, zo tòn Kżeſczian ſo ſamoho ha ſwoje Winwatoſcże deṙe
zuaje, ha na to kedżbné jo, żtoż te Doṗelṅeṅo téchſaméch polòżi habò
pocżeżi. Pżiſw. 14, 8.

2. Pomėrnoſcz jo te Podcżiżcżeṅo, Pżewiṅeṅo, Zaprėcżo, Wobkṅeżeṅo téch
ṅeprawéch Nakhilnoſcżow ha Pożadoſcżow, ha te pomėrne Wużiwaṅo tżaſnéch
Kubwow ha Dobrotow. Ròmſk. 12, 21. Żtòż na ſebi ha na ſwojich Żado<pb
n="170"/>ſcżach kṅeżicż wė, jo tżeſné, haṅbicżiwé, tżiſté, ſtròzbé,
ṁeltżaczé.

3. Zprawnoſcz jo ta ſwėrna Wola, te krute Nawożeṅo, wo wſchėm tak ſo
zadżerżecż, każ praẇe ha deṙe jo, ha kòżdomu dacż ha wotwożicż ha
woſtajicż, żtoż jomu pżiſwuſcha. Ròmſk. 13, 8. 1 Pėtr. 2, 17. Tòn
Zprawné jo bohabòjazné, wėrnoſcżiwé, ſwėdomniwé, dobrocżiwé napżecżo
Niſchim, luboſcżiwé napżecżo Runikam, tżeſcżliwé napżecżo Wòſchim.

4. Krutoſcz, Krutobnoſcz, jo ta mòczua wobſtaina Wola, te Wobeżeżnoſcże,
Hòrkoſcże ha Pżecżiwnoſcże, kiż ſo nam pżi tém Skutkuwaṅu toho Dobroho
napżecżo ſtajeja, kròbłe pżeṅeſcz ha te Zadżėwki pżewinécż. 2 Tim. 3,
12. 1 Pėtr. 3, 13. 14. Ròmſk. 8, 35. 1 Khor. 15, 58. Jak. 1, 12. Tòn
Krutobué jo zcżerpné, wobſtainé, dowėri ſo Bohu, kiż te Dobre zpėchuẇe
ha żonuẇe, ha twari na bożu Pomòcz.

Tém ſédém wòwuém Rėcham napżecżo ſteja ruṅe tak ẇele Pòtſcziwoſcżow,
hako:

1. Poniżnoſcz tom' Pòcharſtwu. Tòn Pouiżné zpòznaje ſwoje Sẇaboſcże ha
Valeṙe, ha żtoż Dobre ma na Cżėłe ha Duſchi, pżipiſa wòn nicz ſebi, hale
Bohu. Tohodla ſo wòn poniżuẇe pżed Bohom ha Cżwojekami.

2. Darniwoſcz tei Naramnoſczi; ta tém Khudém po jich Potrėbnoſczi ha po
ſwojim Zamòżeṅu radé ſobudżėli.

3. Tżiſtota tom' zwom' Lòżtarſtwu; ta ſo téż teje Zczėṅe teje
Ṅetżeſnoſcże wo Mòſlach, Rétżach ha Skutkach woſtaji.

<pb n="171"/>

4. Luboſcz tei Zawiſczi; ta ſo zẇeſeli na tém Zbożu toho Bliſchoho ha
zpėchuẇe je po ſwojei Mòżnoſczi.

5. Pomėrnoſcz tom' Wożrawſtwu ha Wopiwſtwu; ta ſo Jėdże ha Picża zṙadṅe
ha dżakowṅe napżecżo Bohu wużiwa, jo zpokojom z tém naiżpatniſchim
Naſécżeṅom ha wė wo Nuzé tradacż ha lutuwacż.

6. Zcżerpnoſcz tom' Nėwei; ta zṅeſe te Pżecżiwnoſcże toho Żiẇeṅa z
Podacżom do bożeje Wołe, ha wodawa te wot toho Bliſchoho dòſtate Kżiwdé
z Luboſcże k ṅomu ha k Bohu.

7. Nutérniwoſcz wo Dobrém tei Lėnoſczi; ta jo pilna ha zpròczniwa ſcho
te doṗelnicż, żtoż Bohu zpodobne ha ſwojei, każ toho Bliſchoho
Zbòżnoſczi zpomòżne jo.

Wòſche toho k tei kżeſczianſkei Zprawnoſczi pżiſwuſcheja te Winwatoſcże,
kotreż Jėzus woſeƀe wutżiw ha porutżiw jo, hako:

1. te Krałeſtwo boże ha joho Zprawuoſcz pòtacż;[192])

2. ſo ſamoho zaprėcż;

3. ſwòi Kżiż na ſo wzacż;

4. za Jėzuſom krotżicż;[193]^(*)) Luk. 9, 23.

5. pokorneje ha poniżneje Wutrobé bòcż;[194]^(**))

<pb n="172"/>

6. ſwojich Ṅepżecżelow lubuwacż, jim dobre tżinicż ha za ṅich ſo
modlicż.[195])

Wėſtém Pòtſcziwoſeżam jo Jėzus woſeƀe wulku Zbóżnoſcz ſlubiw. Wòn jo
teſame na jenei Hoṙe wutżiw. Mtth. 5, 3—10. Kòżda ſo zpotżina z témi
Swowami: Zbóżni ſu, ha tohodla wone rėkaju te woſém Zbóznoſcże.

1. Zbòżni ſu cżi Khudżi po tém Duchu: dokelż téchſaméch jo te Krałeſtwo
téch Ṅeƀes.

Khudżi po tém Duchu ſu cżi, kiż żanoho tżaſnoho Zamòżeṅa nimaja ha
ṅeżadaju, habò, joli je maja, ſwoju Wutrobu na ṅe ṅewėſcheja, ẇele jaczé
wo Jėzuſowei Wėṙe poniżṅe ſwoje Zbożo pòtaju. Tém ſamém dawa Kréſtus te
Swėtzeṅo, zo ſu woni wėrne Stawé joho Krałeſtwa na Zeṁi, ha budża nėdé
Herbja joho ṅeƀeſkoho Krałeſtwa. Jak. 4, 10. Luk. 12, 15.

2. Zbòżni cżi Pokorni: dokelż woni budża tu Zeṁu wobſénécż.

Pokornoſcz jo Bohu ha Cżwojekam zpodobna, woua zdżerżi tom' Cżwojekei te
Zamòżeṅo, ƀez tém zo je tón Ṅepokorné ha Zkòrżbnik zhubi. Tém Pokorném
lubi Jėzus tu Zeṁu téch Żiwéch, to jo, te Ṅebjo. Pſ. 36, 11.

<pb n="173"/>

3. Zbòżni cżi, kiż ſo rudża: dokelż woni budża tròżtuwani.

To ſu cżi, kiż Zrudobu maju na ſwojich ha czuzéch Rėchach; woni dòſtanu
wot Kréſtuſa tòn Tròżt, zo budża Wodacżo téch Rėchow namakacż, ha za to,
zo téż za te Wobròcżeṅo téch Rėſchnikow ſo ſtarali ſu, tu wėcżnu
Zbòżnoſcz zaſwużicż. Izaij. 61, 3. 2 Khor. 7, 9—11. Jak. 5, 20.

4. Zbòżni cżi, kotrémż ſo jėſcz ha picż cze teje Zprawnoſcże: dokelż
cżiſami budża naſécżeni.

Tém, kotziż wutrobnu Żadoſcż maju, wo bożei Nadże ha Zpòznacżu teje Wėré
Jėzuſowe e pżiƀeracż, tém ſlubi Jėzus, zo budże rich Żadoſcz jow, ha
ẇele bòle wo tei Wėcżnoſczi doṗelṅena. Jan 4, 34.

5. Zbóżni cżi Miwoſcziwi: dokelż woni budża Miwoſcz dòſtacż.

Cżi, kiż druhim Smėlnoſcz wopokazuẇu, tém Bliſchim jich Swaboſcże,
Braſchiwoſcże ha Valeṙe k Dobrocże dżerża ha rad wodawaju, cżiſami budża
téż pola Boha ha Cżwojekow Miwoſcz dòſtacż. Pſ. 111, 5. Izai. 58, 7.
Luk. 6, 35.

6. Zbòżni ſu, kiż jeneje tżiſteje Wutrobé ſu: dokelż woni budża Boha
widżecż.

Kotziż ṅewoblakuwaneje Wutrobé ha tżiſcżi wot wſchėch rėſchnéch
Pożadoſcżow ſu, budża pżeczé ẇetżu ha wobſtaiuu Ẇeſowoſcz na Bohu ha na
joho Swużƀe namakacż, ha joho nėdé wot Woblėtża k Woblėtżu widżecż. Pſ.
23, 4. 17, 24. 36, 18. 83, 13. Zjeẇ. 7, 14.

7. Zbòżni cżi Mėrni: dokelż woni budża Dżėcżi boże rėkacż.

<pb n="174"/>

Bòh jo jedén Bòh toho Pokoja, ha kotziż Mėr z Bohom, ze ſobu ha z témi
Bliſchimi maju, ſu wėrne Dżėcżi boże. Woni woptaja hiżno jow ṅeƀeſki
Pokoi, kotréż ſche Zmòſwa pżetṙechi, ha budża ſo joho téż wėcżṅe
wużiwacż. Vil. 4, 7. Jan 14, 27. Hebr. 12, 14.

8. Zbòżni cżi, kiż Pżezczėhaṅo cżerṗa tele Zprawnoſcże dla: dokelż
téchſaméch jo te Krałeſtwo téch Ṅeƀes.

Mamò mò toho Wuznacża naſcheje Wėré dla, habò naſchoho pobożnoho Żiẇeṅa
dla Żpoté, Zadzpėcżo, Hoṙo, hai téż Martru cżerṗecż, habò te Żiẇeṅo
pżiſadżicż, da jo to po Sluƀeṅu naſchoho Kṅeza tòn naiwėſcziſchi Zawdak
teje wėcżneje Zbòżnoſcże. 1 Pėtr. 2, 19—21. 4, 14—19. Jap. Staw. 5, 41.

Wot téch dobréch Skutkow.

Ta kżeſczianſka Pòtſcziwoſcz dérbi ſo wo Doṗelṅeṅu dobréch Skutkow
wopokazuwacż.[196]) Dobre Skutki ſu k Zbòżnoſczi nuzne, pżetoż ta Wėra
ſama ƀez dobréch Skutkow jo mordwa.[197]^(*)) Jak. 2, 26.

Dobre Skutki ſu, kotreż po bożei Woli, ze ſẇatoho Wotpoladaṅa, z
Luboſcże k Bohu ha wo Żtancże bożeje Nadé tżiṅene budża. 1 Khor. 13, 3.

Mòcz k dobrém Skutkam doſtaṅemo mò wot Kréſtuſa, kotréż praji: Każ
winowu Prut ſam wot ſo Pwodu <pb n="175"/>pżiṅeſcz ṅemòże, joli na tém
Ṗeṅku ṅewoſtaṅe, tak téż wò nicz, joli wo mṅi ṅewoſtaṅecże. Ja ſém tòn
winowé Ṗeṅk, wò ſcże te Pruté. Żtòż wo mṅi woſtaṅe ha ja wo ṅim, tòn
ṅeſe ẇele Pwodu, dokelż ƀeze mṅe wò nitżo tżinicż ṅemòżecże. Jan 15, 4.
5. 2 Khor. 12, 9. Vil. 2, 13.

Pżi téch dobréch Skutkach Bòh ṅelada na to, żtoż pżed Cżwojekami wulke,
horde ha wużitue jo; wòn lada na tu dobru Wolu, kotraż téż te naiṁeṅſche
Skutki pżed ṅim wulke tżini. Tak mòża téż te naiſadniſche ſchėdne Skutki
ha Dżėwa dobre ha zaſwużbne bòcż, déż je mò z dobrém Mėṅeṅom k Tżeſczi
bożei ſẇatoſcżimò. 1 Khor. 10, 31. Mark. 12, 41—44. To dérbi nas
napominacż, z naſchim Żtantom, do kotrohoż nas Bòh powowaw jo, praẇe
zpokojom bòcż ha z Ẇeſowoſcżu te Dobre ſkutkuwacż, bòrṅe je żadén
Cżwojek ṅewidżaw ha ṅekwaliw.

Te dobre Skutki budża nam z bożeje Nadé ha z Kréſtuſowéch Zaſwużbow
wopwacżene, ha ſkutkuẇu:

1. te Wobwaruwaṅo ha Mnohoſcżeṅo teje ſẇatoſcżaczeje Nadé.

2. Zaſwużbé k wėcżnei Zbóżnoſczi, ha

3. tu Zbóżnoſcz ſamu, déż tòn Kżeſczian wo bożei Nadże wumṙe; hai, jacz
dobréch Skutkow wòn ſebi zromadżiw jo, ha ẇetża budże téż joho Hordoſcz,
oho Mòto w Ṅeƀeſach.

Te Zaſwużbé téch dobréch Skutkow za te Ṅeƀeſa mòża ſo téż zhubicż ha
zhubja ſo, déż tòn Cżwojek cżeżki Rėch wobòṅdże; pżetoż pżez ṅòn zhubi
wòn tu Nadu bożu ha jo Bohu ṅezpodobné. Ezech. 18, 24. Déż pak tòn
Cżwojek pżez wėrnu Pokutu boże Zpodobaṅo ha te Żiẇeṅo ſwojeje Duſche zas
dòſtaṅe, da téż te <pb n="176"/>pṙedé toho woboṅdżenoh' Rėcha dokoṅane
dobre Skutki zas wożiẇa ha budża jomu k Zaſwużbam pżirachnuwane.

Tola pak te wo Żtancże toho Rėcha wobréchtuwane dobre Skutki czéłe
podarmo ṅeiſu, pżetoż:

1. wone zdżerża wo nami te Nawożeṅo, Dobre ſkutkuwacż.

2. wone nas pżihotuẇu k Sẇatoſcżeṅu, dokelż nam tu Nadu teje Pokutnoſcże
zaſwuża.

3. wone budża wot Boha z tżaſném Żonuwaṅom wopwacżene. Jap. Staw. 10, 4.
2 Moiz. 1, 20.

Te naiwoſobuiſche dobre Skutki ſu:

1. ſo modlicż;

2. ſo pòſcżicż, ha

3. Jamòżnu dawacż.[198])

Wone rėkaju te naiwoſobniſche dobre Skutki, dokelż ſchitko, żtoż ſo
dobre ha zaſwużbne tżinicż mòże, jo wo jeném tutéch Skutkow wobjate.

K Modleṅu ſo rachnuẇu ſchė pobożne ha bohuſwużowne Potżinki, pżez kotreż
mò Boha ha joho Sẇatéch tżeſcżuẇemò.

K Póſcżeṅu ſo rachnuẇe te Pżewiṅeṅo ſchėch Cżeżow, Pżecżiwnoſcżow,
Zpòtuwaṅow; te Pomoṙeṅo naſchich zwéch Nakhilnoſcżow, ha te Wotwożeṅo
ſchėch pokutnéch Skutkow; te Zṅeſeṅo ſchėch Kżiwdow ha Żkodé wot
naſchoho Bliſchoho.

<pb n="177"/>

K Jamóżṅe ſo rachnuẇu ſchė Skutki teje kżeſczianſkeje Luboſcże napżecżo
naſchomu Bliſchomu k Zbożu joho Cżėwa ha Duſche.

Scho Dobre, żtoż ſo tomu Bliſchomu tżinicż mòże, jo wobjate wo téch
cżėwnéch ha duchownéch Skutkach teje Miwoſcże.

Te cżėwne Skutki teje Miwoſcże woſobṅe ſu:

1. Téch Wòdnéch naſécżicż.[199]) Mtth. 25, 35.

2. Téch, kotrémż ſo picż cze, napowacż.[200]^(*))

3. Téch Nahich wobłekacż.[201]^(**))

4. Téch Jatéch wumòżicż (to jo: jich wukupicż, za ṅich zapwacżicż, déż
Dowa dla ſeidża, habò wot Pohanow popaṅeni ſu.[202]^(***)) Khol. 4, 18.
Mtth. 25, 36.

5. Téch Khoréch wopòtacż.[203]) Mtth. 25, 36.

6. Téch Czuzéch hozpoduwacż.[204]^(†)) Mtth. 25, 35.

7. Téch Mordwéch poṙebacż.[205]^(††)) Mtth. 27, 58.

<pb n="178"/>

Téch duchownéch Skutkow taje Miwoſcże jo woſobṅe téż ſédém:

1. Téch Rėſchnikow żtravuwacż, zo bòchu na prawé Pucż ſo wobròcżili.
(Jan tòn Kcżenik Mtth. 3, 2.) Jak. 5, 19. 20.

2. Téch Ṅewėdoméch rozwutżecż.[206]) Jap. Staw. 26, 29. Job 29, 15.

3. Tém Czwòbluwaczém praẇe radżicż.[207]^(*)) Sir. 5, 14.

4. Za Żiwéch ha Wotemṙetéch ſo k Bohu modlicż.[208]^(**)) 2 Mach. 12,
46.

5. Téch Zrudnéch tròżtuwacż.[209]^(***)) Ròmſk. 12, 15.

6. Kżiwdu zcżerpṅe zṅeſcz.[210])

7. Tém, kiż nas roznėwali ſu, rad wodacż (każ Kréſtus na Kżiżu ha ſẇ.
Zcżepan Luk. 23, 34. Jap. Staw. 7, 59.).

Te duchowne Skutki teje Miwoſcże doṗelnicż jo kòżdé Kżeſczian winoité,
za tém hacż wòn k tomu Mòcz, Mudroſcz, Pżileżnoſcz ha Powowaṅo
ma.[211]^(†))

<pb n="179"/>

Téż te cżėwne Skutki teje Miwoſcże ma kòżdé wobréchtuwacż, każ joho
Żtant habò Zamòżeṅo jomu to hoṙekwadże.[212]) Tob. 4, 8. 9.

Jamòżna dérbi ſo dawacż z Luboſcże k Bohu ha tomu Bliſchomu, żeni
Kwalbé, Tżeſcże habò Zapwacżeṅa dla. Mò dérbimò radé dawacż ha tòn Dar
po tei Nuzé toho Bliſchoho wotmėricż. Pżiſw. 3, 28. 14, 21. Mtth. 6, 3.
1 Khor. 13, 3. 2 Khor. 9, 7.

Jamòżnu ſmė jeno tòn żadacż ha bracż, kiż jeje wėrṅe potrėbné jo, ha
Mòcz ha Pżileżnoſcz nima, ſebi ſamomu pomhacż ze ſwojeje Nuzé. Żtòż pak
Lėnoſcże, Ṅerodé dla ṅedżėwa, ha ſam ſebi z Nuzé pomhacż ṅepòta, ha tola
Jamòżnu proſé ha ƀeṙe, tòn tu Jamòżnu kraṅe ha tom' wėrṅe Potrėbnomu
wotcżeṅe.

Te Jamòżné - Dawaṅo pżiṅeſe wulki Wużitk. Pżez ṅe dòſtaṅemò:

1. Wodacżo téch Rėchow, kotreż ſmò pżecżiwo tei Luboſczi toho Bliſchoho
wobòṅſchli.[213]^(*))

2. tżinimò Pokutu za te Rėchi, ha wotwobròcżimò te zaſwużene
Żtravé.[214]^(**))

3. poduſémò wo ſebi tu Żadoſcz za tém Tżaſném.

<pb n="180"/>

4. pżiwutżimò ſo pżeczé bòle k tei kżeſczianſkei Luboſczi.

5. warbuẇemò ſebi boże Żonuwaṅo.[215])

Ẇele ẇetże pak budże te Mòto za te Skutki teje Miwoſcże na ſudné Dżeṅ.
Kréſtus budże ſchė teſame tak hoṙewzacż, każ bòchu jomu ſamomu
wopokazuwane bòli Tedém budża cżi Miwoſcżiwi Miwoſcz dòſtacż. Kréſtus
budże jim prajicż: Pòicże wò Żonuwani mojoho Wòtcza, ha wobſéncże te
Krałeſtwo, kotreż wam pżihotuwane jo wot Zpotżatka toho Swėta. Pżetoż ja
ſém wòdné bòw, ha wò ſcże ṁe naſécżili; mi jo ſo picż czéwo, ha wò ſcże
mi picż podawali; ja ſém czuzé bòw, ha wò ſcże ṁe hozpoduwali; ja ſém
nahi bòw, ha wò ſcże ṁe zwobłekali; ja ſém khoré bòw, ha wò ſcże ṁe
wopòtali; ja ſém wo Jaſtẇe bòw, ha wò ſcże ke mṅi pżiſchli. Zawėrno
praju ja wam, żtożkuli wò tżinili ſcże jenomu wot téchlei mojich
Naiṁeṅſchich, to ſcże wò mi tżinili. Mtth. 25, 34—36. 40. Hale Sud ƀe
wſcheje Miwoſcże budże na Ṅemiwoſcżiwéch pżineż. K tém budże Kréſtus
prajicż: Précż wote mṅe, wò Zwòſczniki, dżicże do toho wėcżnoho Woheṅa,
kotréż tom' Djabowei ha joho Jandżelam pżihotuwané jo. Mtth. 25, 41.

Za téchſaméch, kotziż k dozpownei kżeſczianſkei Zprawnoſczi pżincż
czedża, jo Jėzus tzi Radé wukazaw. Wone rėkaju zczeṅſke habó evangelſke
Radé, dokelż wo ſẇ. Zczeṅu hako nėżto wulke, woſobne ha <pb
n="181"/>dozpowne wukazane ſu, nicz pak pżikazane. Te tzi zczeṅſke Radé
ſu:

1. Samowolna Khudoba, to jo: Wotṙekṅeṅo ſchėch tżaſnéch Kubwow, zo bò
tòn Kżeſczian ẇele lėṗe ha mėruiſcho za te wėcżne Kubwa ſo ſtaracż,
Jėzuſei czéłe pżiſwuſchecż, ha jomu ſo porunoſcżecż mòw.[216])

2. Staina Tżiſtota, to jo: te ſamowolne Zdżerżeṅo nicz jeuo wot ſchoho,
żtoż pżecżiwo tei Tżiſtocże jo, hale téż te Zdżerżeṅo wot Mandżelſtwa,
zo bó praẇe nutṅe z Bohom zjenoſcżené tòn Kżeſczian ƀewſchoho Zadżėwka
Bohu ſwużicż, ha za ſwoju ha za ſwojoho Bliſchoho Zbòżnoſcz ſo ſtaracż
mòw.[217]^(*))

3. Samowolna dozpowna Poſuſchnoſcz pod duchowném Wóſchim, déż ſo tòn
Kżeſczian czéłe ſwojeje ſamotneje Wołe wotṙekṅe, ju tżiſcże zaprėje, zo
bò bożu Wolu ẇele dozpowniſcho doṗelnicż mòw.[218]^(**))

Zo bòchu telei Radé lòże ha dozpowniſcho doṗelṅene bòcż mòli, ſu wo
khatòlſkei Czérkẇi ſchelake duchowne, klòżterſke Rjadé nutzẇedżene.
Kòżdé, kiż do taikoho duchownoho Rjada ſtupi, dérbi ſo pżez <pb
n="182"/>zjawnu ha ròcżnu Pżiſahu zẇazacż, te tzi zczeṅſke Radé Tżas
Żiẇeṅa dżerżecż.

Kréſtus nas k ẇetżomu Roſcżeṅu wo kżeſczianſkei Zprawnoſczi ha k Żtrétei
napżecżo tomu Rėchei napomina pżez ſwòi Pżikwad ha pżez ſwoje Wutżbé. Te
ṅeƀeſke Krałeſtwo, praji wòn, cżerpi Hwawt, ha kotziż Hwawt, tṙebaju, je
na ſo zcżanu. Mtth. 11, 12. Pròczuicże ſo po tém wuſkim Pucżu ha pżez te
wuſke Duṙe nutzhicż do Ṅeƀes. Luk. 13, 24. Mtth. 7, 13. Wòn nam pak téż
te Slubeṅo dawa: Ẇeſelcże ha raduicże ſo, pżetoż waſche Mòto jo wulke wo
Ṅeƀeſach. Mtth. 5, 12.

Joli tòn Zprawné tak wo wſchėm Dobrém pżiƀera ha te Zwo pżedòbowa, jo
wòn z teje Wėré ha po tei Wėṙe żiwé. Hebr. 10, 38. Wòn budże krònuwané
(2 Tim 2, 5. 4, 7. 8.) ha pòṅdże nutz do toho Krałeſtwa téch Ṅéƀes, dżeż
pṙedé nas nutzſchow jo naſch Zbòżnik Jėzus Kréſtus, kotréż na wſchėm Bòh
jo, wulczé kwałené do Wėcżnoſcże. Amen. Hebr. 6, 20. Ròmſk. 9, 5. Mtth.
7, 21.

Pżidawk.

Wot żtéṙoch poſłenich Wėczow.

Te żtéri poſłeṅe Wėczé ſu:

1. Sṁercż;

2. Sud;

3. Hela;

4. Ṅebjo.

1. Wot Sṁercże.

Sṁercż jo te Rozdżėleṅo teje Duſche ha toho Cżėwa, habò: te Wuſtuṗeṅo
teje ṅeſṁertneje Duſche <pb n="183"/>z toho zachodnoho Cżėwa. Schiezé
Cżwojekoẇe dérbja wumṙecż. Hebr. 9, 27. To pżindże z Hadamowoho Rėcha,
kotréż wòn wo Paradizu wobòṅſchow jo. Dé bė Hadam ṅerėſchiw, bėchmò mò
téż po Cżėłe ṅeſṁertni woſtali. Tak jo ta Sṁercż jena Żtrava toho
Rėcha.[219])

Déh ha kah mò wumṙecż budżemò, to tżiſcże ṅewėmò. Bòh jo nam Tżas ha
Waſchṅo teje Sṁercże zakhowaw, zo bòchmò pżeczé k ṅei pżihotuwani
bòli.[220]^(*)) Te nailėpſche Pżihotuwaṅo k zbòżnei Sṁercżi jo jene
pobożne Żiẇeṅo. Tòn vròmné Kżeſczian ẇumṙe:

1. z poniżném Podacżom do teje Wołe bożeje. Ròmſk. 5, 12. 1 Moiz. 3, 19.

2. z nutném Dżakom za te wo Żiẇeṅu dòſtate Dobroté, ha z wutrobnei
Żelnoſcżu na ſwojich wobòṅdżenéch Rėchach. Izaij. 38, 15—20. Luk. 2,
28—33.

3. wobſtara ſwòi Dom, ha rozréchtuẇe ſwoje tżaſne Zamòżeṅo, zo po joho
Sṁercżi Zkòrżba ṅenaſtaṅe. Jan 19, 27. Izaij. 38, 1.

4. poſélni ſo z témi ſẇ. Sakramentami. Jan 6, 55. 3 Kral. 19, 5—9. Pſ.
22, 1—7.

5. porutżi ſwoju Duſchu do Rukow toho ṅeƀeſkoho Wòtcza. Luk. 23, 46.
Jap. Staw. 7, 58.

2. Wot Suda.

Sud jo te Wuprajeṅo na kòżdoho Cżwojeka, hacż ſebi Mòto habò Żtravu
zaſwużiw jo.

<pb n="184"/>

Ta Duſcha dérbi zmolom po Sṁercżi ſo pżed ſudné Stòw Kréſtuſowé
poſtajicż ha Rachnuwaṅo dawacż wot ſwojoho Tżiṅeṅa ha Woſtajeṅa, ha
dòſtaṅe Wuprajeṅo Mòta habò Żtravé.[221]) To jo tòn woſebnité Sud, kiż
na kòżdei Duſchi woſeƀe zmolom po Sṁercżi dżerżané budże.

Po tém Pżeſudżeṅu pżindże ta Duſcha habò do Ṅeƀes, déż jo tżiſta wot
Rėcha ha nitżo pokucżicż nima (Zjeẇ. 21, 27.), habò do Hełe, déż wo
cżeżkich Rėchach ṅepokutna pżed toho Sudnika pżindże (Zjeẇ. 21, 8.
Ròmſk. 2, 5.), habò do Tziſcża, déż czwar cżeżke Rėchi na ſebi nima,
tola pak czéłe tżiſta ṅejo, ha ṁeṅſche Swaboſcże habò tżaſne Żtravé
wotcżerṗecż ma. Mtth. 5, 26.

Tòn Tżiſcż jo te Mėſto, dżeż te Duſche tżaſne Ztravé za te Rėchi cżerṗa,
kotreż jow zapokucżili ṅeiſu, ha tohodla tżiſcżene budża, zo bòchu Boha
widżecż mòli.

Zo Tżiſcż jo, dopokaza ſo:

1. ze ſẇatoho Piſma. Hiżon cżi Żidża wėŕachu, zo Tżiſcż jo: Jena ſẇata
ha zpomożna Mòſl jo, za téch Wotemṙetéch proſécż, zo bòchu wot ſwojich
Rėchow wotẇazani bòli. 2 Mach. 12, 46. Kréſtus ha cżi Japożtoẇe wutża,
zo Tżiſcz jo: Zawėrno ja praju tebi, té z toho Jaſtwa won ṅepżindżeſch,
pṙedéhacż ſé ſcho do poſlenoho Ṗeṅcżka zapwacżiw. Mtth. 5, 26. 12, 32.
Wòn budże zbòżné, hale tak hako pżez Wòheṅ. 1 Khor. 3, 15.

<pb n="185"/>

2. z teje ſtaiueje Wutżbé teje khatòlſkeje Czérkẇe, kotraż wodżena wot
ſẇ. Ducha valicż ha zmòlicż ṅemòże. Po teiſamei Wutżƀe ta Czérkei ha cżi
Kżeſczieṅo tém khudém Duſcham wo Tżiſcżu k Pomoczé pżindu z Wopòrom
bożeje Mſchė, z Modleṅom, z dobrémi Skutkami, z Wotpuſkami.

3. z toho ſtrowoho Rozoma. Déż do Ṅeƀes nitżo ṅetżiſte nutzhicż ṅemòże
(Zjeẇ. 21, 27.), do teje Hele pak ṅepokutni Rėſchniki pżindu, da dérbi
ƀez Ṅebjom ha Helu jene ſṙedżue Mėſto bòcż, dżeż te zprawne, tola pak
hiżcże tròchu woblakuwane Duſche tżiſcżene budża, hacż czéłe
wuſẇatoſcżene teje Zbòżnoſcże hòdne ſu.

Ta Wutżba wot toho Tżiſcża nas napomina, téż toho naiṁeṅſchoho Rėcha ſo
zwijecż, dokelż kòżdé Rėch pokucżené bòcż dérbi — jow habò tam; ha hiżon
jow pilṅe Pokutu tżinicż, dokelż ſo tam cżeſcha Pokuta wotwożecż ma.
Mtth. 11, 12.

Tòn pżezczéwné habò ſchėchzromadné Sud budże Kréſtus dżerżecż na Kònczu
toho Swėta po Hoṙeſtacżu téch Mordwéch. Tedém budże kòżdé Cżwojek z
Cżėwom ha z Duſchu pżed czéwém Swėtom ſudżené, zo bòſchtai Cżėwo ha
Duſcha — tòn czéwė Cżwojek — Móto habò Żtravu dòſtawoi, za tém hacż
romadże Dobre habò Zwo ſkutkuwawoi ſtai.

Déh tòn ſudné Dżeṅ ha Kòncz toho Swėta budże, to Nichtò ṅewė, hacż jeno
tòn ṅeƀeſki Wòtcz ſam.[222]) <pb n="186"/>Te Czeichi pak, kiż ſo pṙedé
ſudnoho Dṅa ſtawacż budża, jo nam Jėzus zjewiw. Wone ſu:

1. tedém budże jene wulke Hoṙo, kaikeż bòwo ṅejo wot Zpotżatka toho
Swėta.

2. valſchni Wutżeṙo ha Provetoẇe budża téch Cżwojekow zaẇeſcz pòtacż.

3. Swònczo budże wotżėmnicż, Mėſacz budże Swėtwoſcz zhubicż, Vėzdé budża
z Ṅeƀes padacż, ha ſchė Moczé téch Ṅeƀes ſo hibacż.

4. tòn Czeich bożoho Séhna, tón ſẇ. Kżiż, budże ſo na Ṅebju widżecż, ha
Kréſtus ſam budże pżincż wo Mròtżelach téch Ṅeƀes.

5. wòn budże ſwojich Jandżelow z Trubu ſwacż, ha woni budża wot ſchėch
Kònczow toho Swėta téch Cżwojekow k Sudei wowacż.

6. cżi Mordwi budża hoṙeſtawacż ha ſchė Ludé budża pżed tém Sudnikom
ſtacż.

7. Kréſtus budże na Troṅe ſwojeje Hordoſcże ſeidżecż, ha téch Dobréch k
ſwojei Prawiczei, téch Zwéch k ſwojei Liwiczei ſtajicż.

8. ſchė Mòſłe, Rétże ha Skutki kòżdoho Cżwojeka budża wozjawuoſcżene ha
ſudżene.

9. potom cżi Wuzwoleni pòṅdża do wėcżnoho Żiẇeṅa, cżi Zwi do wėcżnoho
Woheṅa. Mtth. 25, 31—46.

3. Wot Hełe.

Ta Hela jo te ṅezbòżne Wobòdleṅo téch Zatamanéch, dżeż budża wėcżṅe
czwėluwani. Sẇate Piſmo ṁenuẇe te Żiẇeṅo w Heli tu wėcżnu Sṁercż. Te
Żtravé teje Hełe wobſteja wo tém, zo ſu cżi <pb n="187"/>Zatamani z
Cżėwom ha z Duſchu wot Boha, ſchitkich Jandżelow ha Sẇatéch wėcżṅe
rozdżėleni, ha maju wo Towarſtẇe téch zwéch Duchow ṅewuṙeknitu
Stéſknoſcz, Czwėlu ha Martru ƀewſcheje Nadżije toho Wumòżeṅa. Luk. 16,
19—31.

Te Martré teje Hełe tżini tém Zatamaném ſtruchwe ha zatraſchne:

1. jich zwo Swėdoṁo, to jo, te Dopòwṅecżo na te wobòṅdżene Zwo ha
woſtajene Dobre. Mark. 9, 46.

2. te Dopòwṅecżo na te ze ſwojei Winu zhubene Widżeṅo boże ha Ẇeſowoſcże
téch Ṅeƀes. Mudr. 5, 6.

3. ta Potrėbnoſcz toho Tròżta, Wokżecża ha Polòżeṅa, kotreż ſo nidé, téż
wo naiṁeṅſchei Mėṙe ṅenamaka. Luk. 16, 24—31.

4. te żadwawe Towarſtwo toho Djabowa, téch Zatamanéch ha téch k Rėcham
Zaẇedżenéch. Zjeẇ. 21, 8.

5. tòn wėcżné Wòheṅ,[223]) tòn Pwatż ha te Kżiṗeṅo téch Zubow.[224]^(*))

Zo te helſke Żtravé wėcżne ſu, to wutżi nas ſẇ. Piſmo. Każ wone wot téch
Zprawnéch praji: Woni pòṅdża do toho wėcżnoho Żiẇeṅa, tak wone téż praji
wot téch Bezbożnéch: Woni pòṅdża do teje wėcżneje Martré. Mtth. 25, 46.
Mark. 9, 42—47.

Ta Wėcżnoſcz téch helſkich Żtravow ṅejo pżecżiwo tei Smėlnoſczi bożei:

<pb n="188"/>

1. Bòh jo nam khopatu Mėru ſwojeje Smėlnoſcże wopokazaw, zo nas ṅejo po
tém prėṅim Rėſche zaſtortżiw, każ téch ṅepoſuſchuéch Jandżelow, hale nam
jenoho Zbòżnika daw jo, ha kòżdomu woſeƀe hacż do Sṁercże Wodacżo téch
Rėchow zkicżi, déż jeno pżez Pokutu toho hòdné jo. Mò tohodla nimamò
Winu na bożu Smėlnoſcz zkorżicż, déż ju tòn Kṅez napoſłedku tomu
Rėſchnikei wotcżeṅe.

2. boża Smėlnoſcz jo zprawna ha ſẇata; żtoż tohodla Zprawnoſcz ha
Sẇatoſcz żada, ṅemòże bożei Smėlnoſczi napżecżo bòcż.

3. ta Wėcżnoſcz téch helſkich Żtravow jo ẇele jaczé Dopokazaṅo bożeje
Smėlnoſcże. Bòh cze pże wſchė Srėdki téch Cżwojekow wot Rėchow
wotraſchicż, zo bòchu zbòżni bóli; tòn naimòczniſchi Srėdk jo pak te
Rożeṅo wėcżnéch Żtrapow za te Rėchi. Żtoż pak tòn ſmėlné Bòh rozé, to
dérbi wòn hako tòn ſwėrné Bòh téż doṗelnicż.

Mò dérbimò tżaſto te zatraſchue Martré teje Hełe wopomiuacż:

1. zo bòchmò k naiṁeṅſchom' z Bòjoſcże pżed tei Helu wot Rėchow
woteſtawali, joli nas ta Luboſcz k Bohu wot ṅich wotdżerżuwacż ṅemòże.
Mtth. 16, 25—28.

2. zo mò téchſaméch, kiż w Straſche ſu, te wėcżne Zatamaṅo zawinécż, na
wſche mòżne Waſchṅo bòchmò napominacż, polėpſchicż ha wot Zahiṅeṅa
wumòżicż mòli. Jak. 5, 19. 20.

4. Wot Ṅebja.

Te Ṅebio jo te zbòżne Mėſto, dżeż cżi Sẇacżi, Jandżelo ha Wuzwoleni Boha
wot Woblėtża k Woblėtżu widża, ha wėcżṅe z ṅim ſo zraduẇu.

<pb n="189"/>

Te Ẇeſowoſcże téch Ṅeƀes wobſtoja:

1. wo tém Widżeṅu ha Wużiwaṅu Boha toho Kṅeza, kotrohoż wėcżṅe lubuẇu,
tżeſcżuẇu ha kwala.

2. wo nainutniſchim Zjenoſcżeṅu z Bohom, z joho Jandżelemi ha Sẇatémi. 1
Khor. 13, 12. 1 Jan 3, 2. Hebr. 12, 22—24.

3. wo tém Wumòżeṅu ze wſchėch Cżerṗeṅow, ha wo Wużiwaṅu ſchėch ṅeƀeſkich
Kubwow ha Ẇeſowoſcżow, kiż jeno ſo pomòſlicż mòża.[225]) 1 Pėtr. 1, 4.
Zjeẇ. 21, 4.

4. wo tém Pżepokazaṅu, zo talei Zbòżnoſcz żanonoho Kòncza ṅezmėje ha
nidé ruƀena bòcż ṅemòże. Tohodla rėka ta ṅeƀeſka Zbòżnoſcz te wėcżne
Żiẇeṅo.

Te wėcżne Ẇeſowoſcże ṅebudża za wſchitkich jenaike habò jenak wulke;
wone ſo réchtuẇu po tei Mėṙe toho Dobroho, żtoż tòn Cżwojek na Zeṁi
tżiniw jo.[226]^(*))

Te Rozpominaṅo teje ṅeƀeſkeje Nadoſcże wutżi nas:

1. ſche Cżerṗeṅa ha Pżecżiwnoſcże toholei Żiẇeṅa zcżerpṅe zṅeſcz toho
ṅeƀeſkoho Krałeſtwa dla.[227]^(**))

<pb n="190"/>

2. ſche tżaſne Ẇeſela ha Kubwa za nitżo dżerżecż ha radé paruwacż,
dokelż wone ſo na żane Waſchṅo pżirunacż ṅemòża z témi wėcżnémi. 1 Khor.
9, 2.

<pb n="191"/>

Krótke Pacżeṙe.

Raṅſche Pacżeṙe.

Déż rano ſtawaſch, ztżiṅ ſebi ſẇ. Kżiż ha prai:

Wo tém Ṁeṅe mojoho kżiżuwanoho Zbòżnika Jėzuſa Kréſtuſa ſtawam ja;
tònſamé żonui, nawodżui, zwarnui ṁe, ha doẇedż ṁe k wėcżnomu Żiẇeṅu.
Amen.

Potom poklak na Kołena, zpėwai tón ſẇ. Wotcze-naſch, te jandżelſke
Powitaṅo, tu Wėru, te dżeſacż boże Kazṅe ha prai dale:

Tżeſcz bòdż tom' jenom' Bohu Wòtczei, Séhnei ha ſẇatomu Duchei. Amen.

Mòi Bożo! Tebi ſo ja wutrobṅe dżakuẇu, zo ſé ṁe w Noczé tak nadṅe
zakitaw, mi mėrné Wotpotżiwk daw, ha znowa zas Żiẇeṅo ha Strowotu mi
wobradżiw.

Ja tebi wopruẇu te Zaſwużbé Jėzuſa, joho Macżeṙe ha ſchitkich Sẇatéch,
ſchė boże Mſchė ha dobre Skutki téch Wėriwéch, téż ſchė moje Mòſłe,
Rétże ha Skutki toho dżencziſchoho Dṅa, zo bò pżez ṅe twoje ſẇate Ṁeno
tżeſcżuwane bòwo.

<pb n="192"/>

Czu ſo deṙe na Kedżbu bracż pżede wſchėm Rėchom. Ach, Bożo! dai mi
radſiſcho wo twojei Nadże zbòżṅe wumṙecż, hacż z Rėchom cże roznėwacż.

Schė Cżeże ha Pżecżiwnoſcże toho dżencziſchoho Dṅa czu ja zcżerpṅe
zṅeſcz.

Scho czu tżinicż, woſtajecż, pżecżcrṗecż k bożei Tżeſczi, Bohu k
Luboſczi, k Doṗelṅeṅu teje bożeje Wołe.

Schohomòcznė Bożo! bòdż ha zwoſtawai té pżeczé mòi Pomòcznik, ha zwarnui
ṁe pżede wſchėm Rėchom.

Sẇata Marija, mėi ſẇaté. Jandżelo Pėſtoṅe, ha ſchiczé Sẇacżi bożi,
proſchcże Boha za mṅe, Amen.

Zdéchuwaṅo k ſẇatei Mariji.

Bòdż powitana, té Kralowna, té Macżer teje Miwoſcże, té Żiẇeṅo, té
Swòdkoſcz ha naſcha Nadżija, bòdż powitana!

K tebi ſo wowamò, mò huƀene Dżėcżi Jėvine; k tebi zdéchuẇemò żawoſcżiczé
ha pwatżiczé, tu wo tém Dołe téch Sélzow.

Eja, té naſcha Rétżnicza! wobròcż twojei miwoſcżiwei Wotżi k nam.

Ha po tutém Huƀenſtẇe pokaż nam Jėzuſe, tòn żonuwané Pwòd twojoho
Żiwota.

O ſmėlna! o dobrocżiwa! o ſwòdka Kṅeżna Marija! Amen.

Ẇetżorne Pacżeṙe.

Pṙedé hacż ſo lėhaſch, poklak ha zpėwai tón ſẇ. Wotczenaſch, te
jandżelſke Powitaṅo, tu Wėru ha te dzeſacż boże Kazṅe. Potom prai dale

<pb n="193"/>

Kṅeże Bożo, ṅeƀeſki Wotcze! Tebi ſo ja dżakuẇu za wſchitke Daré ha
Dobroté, kotreż mi Tżas mojoho Żiẇeṅa, woſobṅe dżencza wopokazaw ſé.

Dai ſebi moje dżencziſche Dżėwo, ſchė moje Mòſłe, Rétże ha Skutki
lubicż. Schė ja k twojei ẇetżei Tżeſczi hoṙewopruẇu.

Schėch mojich wobòṅdżenéch Rėchow jo mi wot Wutrobé żel, zo ſém tebe,
mojoho nailubſchoho Wòtcza, roznėwaw. Ja czu ſo woprawdże nakazacż, ha
pżichodṅe twoje poſuſchne Dżėcżo bòcż. Wodai ha bòdż mi nadné twojoho
luboho Séhna dla.

Ṁe ſamoho, mojich Starſchich, Pżecżelow, téż ſchėch Cżwojekow ha ſcho
Moje ja do twojoho mòcznoho Zakita podam. Do twojej' Rukow porutżu moju
Duſchu.

Sẇata Marija, mòi ſẇaté Jandżelo Pėſtoṅe ha ſchiczé Sẇacżi bożi,
proſchcże Boha za mṅe!

Ha te Duſche téch wotemṙetéch Wėriwéch ṅech z bożeje Miwoſcże dòṅdu k
wėcżnomu Wotpotżiwkei. Amen.

Zdéchuwaṅo k ſẇatei Mariji.

Pod twòi Zkit cżekamò mò, o ſẇata boża Rodżicżerka.

Ṅezadzpė naſche Pròſtwé wo naſchich Nuzach, hale wumòż nas pżeczé wot
ſcheje Straſchnoſcże, o żonuwana hordozna Kṅeżna! Naſcha Kṅeni, naſcha
Sṙedżicżerka, naſcha Rétżnicza!

Wujednai nas z twojim Séhnom, porutżei nas twojomu Séhnei, prėdkpoſtajei
nas twojomu Séhnei. Amen.

<pb n="194"/>

Jėzus, Marija, Jozev! Do waſchich Rukow porutżu moju Duſchu. Wo Mėṙe ha
wo Ṁeṅe bożim czu ſpacż ha wetpotżuwacż. Amen.

Potżinki téch tzjòch bòizkich Pòtſcziwoſcżow.

Potżink teje Wėré.

Naiwòſchi Bożo ha Kṅeże! Ja wėṙu, zo té jeno jednitki ſé wo twojei
Natuṙe ha tzoji mo Parſchònach, ha Ztworicżer ha Kṅeżicżer Ṅebja ha
Zeṁe! Ja wėṙu, zo té te Dobre wopwacżeſch ha te Zwo żtravuẇeſch. Ja
wėṙu, zo twòi jednorodżené Séhu Jėzus Kréſtus naſche dla jo ſo Cżwojek
narodżiw, téż za nas cżerṗew ha wumṙew. Ja wėṙu, zo ta cżwojetża Duſcha
ṅewumṙe, ha zo nam twoja Nada k Skutkuwaṅu toho Dobroho ha k Dóſtacżu
teje Zbòżnoſcże trėbna ha nuzna jo. Ja wėṙu, zo mò Wodacżo naſchich
Rėchow pżez te Zaſwużbé Kréſtuſowe wo ſẇatei Zpojedżi dòſtacż mòżemò.
Tuto ha ſchitko, żtoż té pżez twoju ſẇatu khatòlſku Czérkei k Wėṙeṅu
prėdkſtajeſch, wėṙu ja krucże: dokelż to té, o wėcżna Wėrnoſcz, zjewiw
ha prajiw ſé. Amen.

Potżink teje Nadżije.

Ja ſo nadżiju tu wo tei Wėṙe pżez te Zaſwużbé Jėzuſa Kréſtuſa toho
Wodacża mojich Rėchow, twojeje Nadé ha teje wėcżneje Zbòżnoſcże: dokelż
to té, o miwoſcżiwé ha ſwėrné Bożo, ſlubiw ſé ha mi k tomu pomhacż
mòżeſch. Amen.

<pb n="195"/>

Potżiṅk teje Luboſcże.

Ja cże lubuẇu, mòi Bożo! z czéweje mojeje Duſche, wòſche ſchėch Wėczow:
dokelż té ta naiẇetża Dobrota ha ta ṅezkòntżna Rjanoſcz ha Dozpownoſcz
ſé.

Twoje dla, o dobrocżiwé Bożo! wodawam ja ſchėm mojim Ṅepżecżelam. Ja dṙe
Luboſcz ke mṅi mam, hale ja lubuẇu téż mojoho Bliſchoho; ſém téż hotowé,
jomu tu winoitu Luboſcz wo tèm Skutku wopokazuwacż, dokelż ſo to twojei
Dobrocże tak lubi. O Jėzuſo, dai mi k tomu twoju bożu Nadu. Amen.

Pacżeṙe k Jėdżi.

Pṙedé Jėdże.

Wo tém Ṁeṅe Boha Wótcza, ha Séhna ha Ducha ſẇatoho. Amen.

Schitkich Wotżi k tebi, Kṅeże! Nadżiju maja, ha té dawaſch jim Jėdż wo
prawém Tżaſu. Té wotewṙiſch twoju Nuku ha naṗelniſch ſcho, żtoż żiwe jo,
ze Żonuwaṅom. Tżeſcz bódż Bohu Wótczei, ha Séhnei ha ſẇatomu Duchei, każ
to bė wot Zpotżatka, ha nėt, ha pżeczé, ha Wėki na Wėki. Amen.

Wotcze naſch .... Strowa ſé Marija ....

Kṅeże Bożo, ṅeƀeſki Wotcze! pożonui nas ha telei twoje Daré, kotreż
budżemó k ſebi bracż wot twojeje Dobrocżiwoſcże. Pżez Jėzuſa Kréſtuſa,
naſchoho Kṅeza. Amen.

Po Jėdżí.

Kṅeże Bożo, ṅeƀeſki Wotcze! Mò ſo cżi dżakuẇemò za wſche twoje Daré, z
kotrémiż té nas ſchė<pb n="196"/>dṅe naſécżiſch. Kiż té żiwé ſé ha
kraluẇeſch Wėki na Wėki. Amen.

Wotcze naſch .... Strowa ſé Marija ....

Kwalcże toho Kṅeza, ſchiczé Pohaṅo, kwalcże joho, ſchiczé Ludżo! pżetoż
joho Miwoſcz jo wobkrucżena nad nami, ha ta Wėrnoſcz toho Kṅeza woſtaṅe
wėeżṅe. Tżeſcz bòdż Bohu Wòtczei, ha Séhnei ha ſẇatomu Duchei, każ to bė
wot Zpotżatka, ha nėt, ha pżeczé, ha Wėki na Wėki. Amen.

Naſécż, Kṅeże! ſchitke khnde Duſche z tei ṅeƀeſker Jėdżu twojeje
Miwoſcże, ha dai jim tòn Wotpotżiwk teje wėcżueje Zbòżnoſcże. Amen.

Schulſke Pacżeṙe.

Pṙedé Wutżbé.

Pżindż, o Ducho ſẇaté! naṗelṅ te Wutrobé twojich Wėriwéch, ha zapal wo
ṅich tòn Woheṅ twojeje Luboſcże; kiż té téch Ludżi pżez tu Schelakoſcz
ſchitkich Jazékow wo Jenoſczi teje Wėré zromadżiw ſé.

O Bożo! kiż té te Wutrobé twojich Wėriwéch pżez te Wobſwėtleṅo toho
ſẇatoho Ducha pżeczé wutżiw ſé: dai, zo bòchmò pżez tohoſamoho Ducha to,
żtoż praẇe jo, zrozemili ha nawuknéli, ha joho Tróżta pżeczé ſo
zẇeſelicż mòli. Pżez Jėzuſa Kréſtuſa, naſchoho Kṅeza. Amen.

Wotcze naſch .... Strowa ſé Marija ....

Druha Modlitwa.

Kṅeże, lubé ṅeƀeſki Wotcze! Mò ſo radé w Schuli zromadżimò, zo bòchmò
twoju ſẇatu Wolu <pb n="197"/>zpòznali ha ſcho Dobre nawuknéli, żtoż nas
k dobrém, mudrém, tomu Swėtei wużitném, tebi pak, o Bożo! zpodobném
Cżwojekam ztżinicż mòże. Tebi ſo mò za tulei wulku Nadu z Wutrobé
dżakuẇemò. Mò czemȯ téż z Kedżbnoſcżu, z Pilnoſcżu ha z Cżichotu ſchė
Wutżbé hoṙebracż, zo bòchmò naſchom’ Wutżerei joho Pròczu polòżili ha
tak, każ Jėzus naſch Zbożnik, na Staroƀe, Mudroſczi ha Nadże pżed Bohom
ha Cżwojekami pżiƀerali.

Wopwacż téż, o Bożo! naſchomu Wutżerei, naſchim Starſchim ha Dobrocżeṙam
te kżeſczianſke Hoṙecżeṅeṅo ha ſchė Dobroté, ha dai nadṅe, zo mò
ſchiczé, kiż nėt w Schuli zromadżeni ſmò, bòchmò ſo téż nėdé wo Ṅeƀeſach
romadże zas widżeli. Pżez Jėzuſa Kréſtußa, naſchoho Kṅeza. Amen.

Wotcze naſch .... Strowa ſé Marija ....

Po Wutżƀe.

O Kṅeże! Mò cże proſémò, té czéw naſchomu Tżiṅeṅu ha Ẇoſtajeṅu z twojei
Nadu pṙedé pżincż, ha z twojei Pomoczu je pżewodżecż: zó bòchu ſchė
naſche Pròſtwé ha Skutki kòżdé Tżas wot tebe ſo zpotżawe, ha każ wone
wot tebe ſu zpotżate, tak téż pżez tebe bòchu dokoṅane bòwo. Pżez Jėzuſa
Kréſtuſa, naſchoho Kṅeza. Amen.

Wotczé naſch .... Strowa ſé Marija ....

Druha Modlitwa.

O dobrocżiwé Bożo! Mò ſo tebi dżakuẇemò z poniznei Wutrobu za te
Rozwutżeṅo, kotreż nam dżencza pżez naſchoho luboho Wutżeṙa daw ſé.
Pom<pb n="198"/>hai nam z twojei Nadu, te Dobre, żtoż ſmò ſwòſcheli,
ſwėrṅe ſkutkuwacż, ha k twojei Tżeſczi ha k naſchei Zbòżnoſczi
kżeſczianſczé żiwi bòcż. Pżez Jėzuſa Kréſtuſa, naſchoho Kṅeza. Amen.

Wotcze naſch .... Strowa ſé Marija ....

Bòdż kwałené Jėzus Kréſtus do Wėcżnoſcże! Amen.

<pb n="199"/>

Pokazuwar

na te Ẇutżbé, kotreż tu po tém Khatechismuſu wukwaduwane ſu.

Na Stroṅe:

Pṙedérozwutżeṅo 1.

Prėṅa wówna Żtutżka.

Prėṅi Rozdżėlk.

Wot teje kżeſczianſkeje Wėré 1.

Wot ſẇ. Piſma ha wót czérkwinſkich Podawiznow 2.

Te ſchėſcz nuzne Wėrnoſcże 3.

Te japożtowſke Wėré-Wuznacżo habó ta Wėra 4.

Druhi Rozdżėlk.

Wot téch dwanacżich Artiklow teje Wėré 5.

Prėni Artikel teje Wėré 5.

1. Wot Boha ha joho Samotnoſcżow 5.

Wot naiſẇacżiſcheje Trojiczé 8.

2. Wot Ztwoṙeṅa toho Swėta 9.

Wot téch Jandżelow 10.

Wot toho Cżwojeka 12.

Wot rėſchnoho Pada 13.

Druhi Artikel teje Wėré 14.

Wot Jėzuſa Kréſtuſa 14.

Tzecżi Artikel teje Wėré 16.

Wot Slubeṅa toho Zbóżnika 17.

Wot Jėzuſowoho Naroda, Dżėcżatſtwa, Modoſcże ha zjawnoho Wutżerſtwa 18.

<pb n="200"/>

Żtwórté Artikel teje Wėré 21.

Wot Jėzuſowoho Cżerṗeṅa, Wumṙecża ha Poṙebaṅa 21.

Wot Jėzuſowoho Doſcztżiṅeṅa 23.

Pjaté Artikel teje Wėré 24.

Wot Jėzu owoho Dełeſtuṗeṅa k Heli ha Hoṙeſtacża wot Mordwéch 24.

Schėſté Artikel teje Wėré 25.

Wot Jėzuſowoho Do-Neƀes-Zpėcża ha Seidżeṅa na Prawiczé bożei 26.

Sédémé Artikel teje Wėré 27.

Wot Jėzuſowoho Pżikhada k poſłenom’ Sudei 27.

Woſémé Artikel teje Wėré 28.

Wot ſẇatoho Ducha 28.

Wot Skutkuwaṅa ſẇatoho Ducha 29.

Dżeẇaté Artikel teje Wėré 30.

Wot teje Czérkẇe 30.

Wot Zromadżijenſtwa téch Sẇatéch 35.

Dżeſaté Artikel teje Wėré 37.

Wot Wodawaṅa téch Rėchow 37.

Jėdnaté Artikel teje Wėré 38.

Wot Hoṙeſtacża téch Mordwéch 38.

Dwanaté Artikel teje Wėré 40.

Wot wėcżṅe zbòżnoho ha ṅezbóżnoho Ziẇeṅa 40.

Druha wówna Żtutżka.

Prėni Rozdżėlk.

Wot teje kżeſcżianſkeje Radżije 41.

Druhi Rozdżėlk.

Wot Modleṅa 42.

Wot ſẇatoho Wotcze-naſcha 47.

Zarétżeṅo 47.

Prėṅa Proſtwa 48.

Druha Próſtwa 49.

Tzecża Próſtwa 49.

Żtwórta Próſtwa 50.

<pb n="201"/>

Pjata Próſtwa 51.

Schėſta Próſtwa 51.

Sédéma Próſtwa 52.

Wot jandżelſkoho Powitaṅa 53.

Tzecża wówṅa Żtutżka.

Prėni Rozdżėlk.

Wot teje kżeſczianſkeje Luboſcże 55.

Wot Luboſcże k Bohu 55.

Wot Luboſcże toho Bliſchoho 57.

Druhi Rozdżėlk.

Wot téch dżeſacż bożich Kazṅow 58.

Prėṅa Kazṅa 60.

Wot Tżeſcżuwaṅa ha Proſcheṅa téch Sẇatéch 62.

Druha Kazṅa 66.

Wot Pżiſahi 67.

Wot Sluba 68.

Tzecża Kazṅa 70.

Żtwórta Kazṅa 71.

Pjata Kazṅa 75.

Schėſta Kazṅa 77.

Sédéma Kazṅa 79.

Woſéma Kazṅa 81.

Dzeẇata ha dżeſata Kazṅa 82.

Tzecżi Nozdżėlk.

Wot ṗecż Kazṅow teje ſẇ. khatólſkeje Czérkẇe 84.

Prėṅa Kazṅa 85.

Druha Kazṅa 86.

1. Wot Wopóra bożeje Mſchė 87.

Wot Wopóra 87.

Wot krawnoho ha ṅekrawnoho Wopóra Jėzuſowoho 88.

Wot téch żtéṙoch Tėlow bożeje Mſchė 95.

2. Wot Prėduwaṅa 96.

<pb n="202"/>

Tzecża Kazṅa 97.

Żtwórta Kazṅa 101.

Pjata Kazṅa 102.

Żtwórta wówna Żtutżka.

Prėni Rozdżėlk.

Wot bożeje Nadé ha wot ſẇatéch Sakramentow 102.

Druhi Rozdżėlk.

1. Wot ſẇateje Kcżeṅczé 108.

2. Wot ſẇatoho Virmuwaṅa 112.

3. Wot naiſẇacżiſchoho Sakramenta toho Wowtaṙa 116.

Wot Wopraẇeṅa pod jenicżkei Żtawtnoſcżu 123.

Wot prawoho Pżihotuwaṅa k Wopraẇeṅu 125.

Zadżerżeṅo pżi ſẇ. Wopraẇeṅu 127.

Żadżerżeno po ſẇ. Wopraẇeṅu 128.

4. Wot ſẇatoho Sakramenta teje Pokuté 129.

♣I.♠ Wot Pżepótaṅa toho Swėdoṁa 131.

♣II.♠ Wot Zelnoſcże habo Rozkacża 134.

♣III.♠ Wot Prėdkwzacża toho Polėpſcheṅa 137.

♣IV.♠ Wot ſẇateje Zpojedże 138.

♣V.♠ Wot Doſcztżiṅeṅa 142.

Wot Wotpuſka 145.

5. Wot ſẇatoho Sakramenta voſłenoho Wolijuwaṅa 147.

6. Wot ſẇatoho Sakramenta teje mėſchniſkeje Sẇecżiné 150.

7. Wot ſẇatoho Sakramenta toho Mandżelſtwa 152.

Pjata wówna Żtutżka.

Wot teje kżeſczianſkeje Zprawnoſcże 156.

Prėni Tėl teje kżeſczianſkeje Zprawnoſcże: Zwoſtai ſo toho Zwoho 156.

Wot herbuwanoho Rėcha 156.

Wot ſamowolnoho Rėcha 157.

<pb n="203"/>

Wot ſṁertnoho ha ſchėdnoho Rėcha 158.

Schelake ſamowolne Rėchi 158.

1. Wot téch ſédém wównéch Rėchow 159.

2. Wot téch ſchėſcz Rėchow do ſẇatoho Ducha 162.

3. Wot téch żtéṙoch do Ṅeƀes wowaczéch Rėchow 164.

4. Wot téch dżeẇecż czuzéch Rėchow 165.

Srėdki k Wuzdaluwaṅu téch Rėchow 167.

Druhi Tėl teje kżeſczianſkeje Zprawnoſcże: Tżiṅ te Dobre 167.

Wot téch Pótſczíwoſcżow 168.

Wot téch tzjóch böizkich Pótſcziwoſcżow 168.

Wot téch żtéṙoch cżwojetżich Pótſcziwoſcżow 169.

Wot téch ſédém Pótſcziwoſcżow, kiż tém ſédém wówném Rėcham napżecżo
ſteja 170.

Wot toho, żtoż hiżcże pżiſwuſcha k tei kżeſczianſkei Zprawnoſczi 171.

Te kżeſczianſke Winwatoſcże 171.

Te woſém Zbóżnoſcże 172.

Wot téch dobréch Skutkow 174.

Te naiwoſobniſche dobre Skutki 176.

Te cżėwne Skutki teje Miwoſcże 177.

Te duchowne Skutki teje Miwoſcże 178.

Żtó Jamóżnu dawacż ha żtó Jamóżnu żadacż ma 179.

Wużitk toho Jamóżné-Dawaṅa 179.

Te tzi zczeṅſke Radé 181.

Pżidawk.

Wot żtéṙoch poſłeṅich Wėczow 182.

1. Wot Sṁercże 182.

2. Wot Suda 183.

Wot woſcbnitoho Suda 184.

Wot Tżiſcża 184.

Wot pżezczéwnoho habó fchėchzromadnoho Suda 185.

3. Wot Hełe 186.

Wėcżnoſcz téch helſkich Żtravow 187.

4. Wot Ṅebja 188.

Krótke Pacżeṙe.

Raṅſche Pacżeṙe 191.

Zdéchuwaṅo k ſẇatei Mariji 192.

<pb n="204"/>

Ẇetżorne Pacżeṙe 192.

Zdéchuwaṅo k ſẇatei Mariji 193.

Potżinki téch tzióch bóizkich Pótſzeiwoſcżow 194.

Potżink teje Wėré 194.

Potżink teje Nadżije 194.

Potżink teje Luboſcże 195.

Pacżeṙe k Jėdżi 195.

Pṙedé Jėdże 195.

Po Jėdżi 195.

Schulſke Pacżeṙe 196.

Pṙedé Wutżbé 196.

Druha Modlitwa 196.

Po Wutżƀe 197.

Druha Modlitwa 197.

<pb n="205"/>

Zmólkow Poṙedżeṅo.

Pṙedéhacż Wutżeṙ tónlei Khatechismus w Schuli wużiwa, ṅech wón telei
Zmólki deṙe poṙedżi:

Strona: Réniżk: Zmólk: poṙedż:

4 29 Zromadż jenſtwo Zromadżijenſtwo

8 4 pzeż pżez

10 11 kiz kiż

11 15 na wėcżṅe na wėcżṅe

11 35 bódcże bódżcże

33 20 Sẇeta Swėta

37 13 tėch téch

38 32 tejė teje

40 25 ha za

40 27 lubuwa ż lubuwacż

49 9 ho ha

52 6 dopuzcżi dopużcżi

55 13 lnbuwacż lubuwacż

63 4 wot dełeka Czérkwé Czérkẇe

68 15 bozei bożei

73 25 4

81 3 tóu tón

83 26 kedżbuwaeż kedżbuwacż

89 25 ſe ſé

93 2 Swėta, Swėta

103 3 wot dełeka z zo

117 1 wot dełeka Napowo Napowoi

119 13 Czėwo Cżėwo

119 16 wupra ene wuprajene

119 2 wot dełeka kotżiż kotziż

121 21 Cżwojzk Cżwojek

123 3 Żtawtn ſcżu Żtawtnoſ#u

127 10 poboznéch pobożnech

128 17 wėcznom’ wėcżnom’

132 4 wot dełeka Zurwa Żurwa

135 8 wot dełeka Żnaṁeṅu Znaṁeṅu

<pb n="206"/>

136 9 nutzſta iw nutzſtajiw

139 22 poteżiſṅemó podcżiſṅemo

139 25 pzėd pżed

148 17 enei jenei

148 18 edén jedén

158 6 Cżwo ek Cżwojek

159 10 ſwo eje ſwojeje

159 9 wot dełeka Naromnoſcz Naramnoſcz

165 2 wot dełeka uėchtó nėchtó

176 20 Wobwaruwaṅo Wobwarnuwaṅo.

♣III.♠ 3 wot dełeka wo Pṙedérétżi: zczhėniczé zczėhniczé.

[1] ) Ta Wėrnoſcz toho Kṅeza woſtaṅe wėczṅe. Pſ. 116, 2. Tón Zpotżatk
twojich Swowow jo Wėrnoſcz. Pſ. 118, 160.

[2] ^(*)) Żtóż wėri ha kcżené jo, budże zbóżné; żtóż pak ṅewėri, budże
zatamané. Mark. 16, 16. Bez Wėré ṅejo móżne, ſo Bohu zpodobacż. Hebr.
11, 6.

[3] ^(**)) Każ Cżėwo ƀez Duſche mordwe jo, tak jo téż Wėra ƀez Skutkow
mordwa. Jak. 2, 26.

[4] ) Z Wutrobu ſo wėrí k Zprawnoſczi, z Hortom pak ſo te Wuznawaṅo
ſtawa k Zbóżnoſczi. Rómſk. 10, 10.

[5] ) Swóſch Izraėl, tón naſch Bóh jo tón jednitki Bóh. 5 Moiz. 6, 4.

[6] ^(*)) Kóżdé budże dóſtacż, za tém hacż wo Żiẇeṅu Dobre habó Zwo
ſkutkuwaw jo. 2 Khor. 5, 10.

[7] ^(**)) Tzjo ſu, kiż Swėtzeṅo dawaju w Ṅeƀeſach, tón Wótcz, Séhn, ha
Duch ſẇaté, ha cżi tzjo ſu jedén. 1 Jan 5, 7.

[8] ) Kréſtus jo tón Srėdżicżer, zo cżi, kiż powowani ſu, pżez joho
Sṁercż, kotruż wón k Wumóżeṅu téch Pżeſtuṗeṅow pżecżerṗew jo, te wėcżne
Herbſtwo bóchu dóſtali. Hebr. 9, 15.

[9] ^(†)) Bóicże ſo toho, kotréż Cżėwo ha Duſchu do teje Hełe
zaſtortżícż móże. Matth. 10, 28. Tón Próch ſo wrócżi k Zeṁi, wot
kotrejeż wzaté jo; ta Duſcha ſo wrócżi k Bohu, kotréż ju daw jo. Prėd.
12, 7.

[10] ) Beze mṅe wó nitżo tżinicż ṅemóżecże. Jan 15, 5. Naſche Zamóżeṅo
jo z Boha. 2 Khor. 3, 5.

[11] ) Kóżdé Dom budże wot Nėkoho twaṙené; hale tón, kiżſchė Wėczé
ztworiw jo, jo Bóh. Hebr. 3, 4.

[12] ^(*)) Bóh jo na ſchelake Waſchṅo zaſtarſkim knaſchim Wótczam
rétżaw. Hebr. 1, 1.

[13] ^(**)) Wupé praji wo ſwojei Wutroƀe: Bóh ṅejo. Pſ. 13, 1.

[14] ) Scho, żtoż jo tón Kṅez czéw, jo wón ztżiniw na Ṅebju ha na Zeṁi,
w Moṙu ha wo wſchėch Bėzdnach, Pſ, 124, 6. Pola Boha nitżo ṅemóżne ṅejo.
Luk. 1, 37.

[15] ) Żane Ztwoṙeṅo ṅejo pżed ṅim zakhowane, ſcho jo nahe ha wotkréte
pżed joho Wotżomai. Hebr. 4, 13. Tón Kṅez pżepóta ſchė Wutrobé, ha znaje
ſchė Pomóſleṅa téch Duſchow. 1 Paral. 28, 9.

[16] ^(*)) O Hubína téch Bohaſtwow teje Mudroſcże ha Wėdomoſcże bożeje;
kah ṅewobſanite ſu te Sudé boże! Rómſk. 11, 33. Kah kraſne ſu twoje
Skutki, Kṅeże! ſcho ſé té wo Mudroſczi ztżiniw. Pſ. 103, 24.

[17] ^(**)) Wó dérbicże ſẇacżi bócż, dokelż ja téż ſẇaté ſém. 1 Pėtr. 1,
16.

[18] ) Bóh budże kóżdomu pwacżicż po joho Skutkach. Rómſk. 2, 6.

[19] ^(†)) Te Swowo toho Kṅeza jo wėrne, ha żtoż wón lubi, to tón wėſczi
dżerżi. Pſ. 32, 4.

[20] ) Tón Kṅez jo dobrocżiwé napżecżo ſchitkim, ha ſmėli ſo na
wſchitkich ſwojich Ztwoṙeṅach. Pſ. 144, 9.

[21] ^(*)) Każ ſo Nan na ſwojich Dżėcżoch ſmėli, tak ſmėli ſo Bóh na
témi, kiż ſo joho bója. Pſ. 102, 13. Pżed témí Jandżełemí bożimi budże
Ẇeſelo na jeném Rėſchniku, kiż Pokutu tżíni. Luk. 15, 10.

[22] ^(**)) Ṅewėſch, zo boża Dobrocżiwoſcz cże k Pokucże ẇedże? Rómſk.
2, 4. Ninivitoẇe; Kral Varao.

[23] ) Bóh jo jedén Duch. Jan 4, 24. Nichtó Boha déh widżaw ṅejo; tón
jednorodżené Séhn, kiż jo w Kliṅe toho Wótcza, tón jo nam joho wozjewiw.
Jan 1, 18.

[24] ^(†)) Déż ja zpėju do Ṅeƀes, ſé té tam, ha déż dełe ſtupam do Hełe,
ſé tam té téż. Schudżom budże ṁe twoja Prawicza dżerżecż. Pſ. 138, 8.
10. Móże ſo Cżwojek pżede mnu zkhowacż, zo joho ja ṅewidżu, praji tón
Kṅez? Ṅenaṗelṅu ja Ṅebjo ha Zeṁu? Jer. 23, 24.

[25] ^(††)) Té ſé wot Wėcżnoſcże do Wėcżnoſcże Bóh. Pſ 89, 2.

[26] ) Pola Boha ṅejo Pżeṁeṅeṅo, anicz toho Pżewobrócżeṅa Wobzcżėṅeṅo.
Jak. 1, 17. Té, o Kṅeże, ſé tónſamé, ha twoje Lėta ṅebudża woteƀeracż.
Pſ. 101, 28. Ja ſém Bóh, ha ṅepżeṁeṅam ſo. Mal. 3, 6.

[27] ^(*)) Tón Zbóżné ha jednitki Schohomóczné, tón Kral téch Kralow, ha
tón Kṅez téch Kṅeżicżeṙow, kiż ſam Ṅeſṁertnoſcz wobſéṅe, ha wo Swėtẇe
bódli, do kotrohoż nichtó pżincż ṅemóże, jomu bódż Tżeſcz ha wėcżne
Kraleſtwo. 1 Timoth. 6, 15. 16.

[28] ^(**)) Dżicże do czéwoho Swėta, wutżcże ſchitkich Pohanow, ha
kcżijcże jich wo Ṁeṅe toho Wótcza, ha Séhna, ha ſẇatoho Ducha. Matth.
28, 19. Tzjo ſu, kiż Swėtzeṅo dawaju wo Ṅeƀeſach, tón Wótcz, te Swowo
(tón Séhn), ha tón Duch ẇaté, ha cżi tzjo ſu jedén. 1 Jan 5, 7.

[29] ) Tón Wótcz ma te Żiẇeṅo wo ſebi ſamom. Jan 5, 26.

[30] ) Té ſé mói Séhn; dżencza (t. r. wot Wėcżnoſcże) ſém ja cże
zplahuwaw. Pſ. 2, 7.

[31] ^(*)) Ja budu wam póſuwacż wot toho Wótcza toho Ducha teje
Wėrnoſcże. Jan 15, 26.

[32] ^(**)) Wo Zpotżatku jo Bóh Ṅebjo ha Zeṁu ztworiw. 1 Moiz. 1, 1.

[33] ) Schitkich Wotżi k tebi Nadżiju maju, té jim dawaſch Jėdż wo
prawém Tżaſu; té wotewriſch twoju Ruku, ha naṗelniſch ſche Ztwoṙeṅo ze
Żonuwaṅom. Pſ. 104, 15. 16.

[34] ^(*)) Żadén Róbelk ṅepaṅe na Zeṁu ƀez Wołe toho ṅeƀeſkoho Wótcza;
hai téż te Woſé waſcheje Wówé ſu rachnuwane. Mtth. 10, 30.

[35] ^(**)) Kwalcże toho Kṅeza ſchė joho Jandżelo, kwalcże joho ſchė
joho Moczé, joho Swużowniczé, kiż wó tżinicże joho Wolu. Pſ. 102, 20.
21.

[36] ) Wón jo ſwojim Jandżelam porutżiw, zo bóchu tebe wobwarnuwali na
wſchėch twojich Pucżach; woni budża cże na Rukomai noſécż, zo tṙebai
ṅebó twoju Rohu wot Kaṁeṅ ſtortżiw. Pſ. 90, 11. 12.

[37] ^(†)) Jich Jandżelo widża pżeczé te Woblėtżo mojoho Wótcza, kiż w
Rebeſach jo. Mtth. 18, 10. Woni ſu ſchiczé ſwużowni Duchi, póſuwani k
Swużƀe tém, kiż te Herbſtwo teje Zbóżnoſcże dóſtacż budża. Hebr. 1, 14.

[38] ) Ja ſczewu mojoho Jandżela, zo bó pṙedé tebe khodżiw, ha cże
wobwarnuwaw na Pucżu, ha cże pżiẇed do toho Mėſta, kiż cżi ja pżihotuwaw
ſém; kedżbui na ṅoho, ha ſwóſch joho Wós, ha nóczéw joho zadzpėcż:
pżetoż moje Ṁeno jo wo ṅim. 2 Moiz. 23, 20. 21.

[39] ^(*)) Żtóż ſwojoho Bratra wot rėſchnoho Pucża wotwobrócżi, wumóżi
joho Duſchu. Jak. 5, 19. 20.

[40] ^(**)) Bóh ṅejo pżelutuwaw téch Jandżelow, kiż ſu zrėſchili, hale
jo jich z Recżazami teje Tżmó do Hełe zaſtortżiw, zo bóchu k Sudei
zkhowani bóli. 2 Pėtr. 2, 4.

[41] ) Bódcże ſtrózbi ha wachuicże; pżetoż tón Djabow khodżi wokowo, każ
rujaczé Law, pótajo, kohoż bó pożrew. 1 Pėt. 5, 8.

[42] ) Stajeicże ſo tom’ Djabowei, ha wón budże wot was cżekacż. Jak. 4,
7.

[43] ^(*)) Hoṙo ha Stéſknoſcz pżindże na kóżdu Duſchu toho Cżwojeka, kiż
Zwo tżini. Rómſk. 2, 9.

[44] ^(**)) Kiż wot Boha wotpanu ha po ſwojich Lóżtach żiwi ſu, każ Kóṅ
ha Woſow, kiż Rozoma nimatei, na téch ma Djabow Mòcz. Tob. 6, 17.

[45] ) Żtóż jenoho wot téch Mólicżkich, kiż do mṅe wėṙa, pohorſchuẇe,
tom’ bó lėṗe bówo, zo bó mónſki Kaṁeṅ na joho Schiju poiſchené, ha wón
do Hubokoſcże toho Moṙa poteṗené bów. Mtth. 18, 6. Roſudżeicże to deṙe,
zo Bratrei ṅebóſchcże Pohórſchka habó Poſtorka dawali. Rómſk. 14, 13.

[46] ) Bói ſo Boha ha dżerż joho Kazṅe, to jo tón czéwé Cżwojek. Prėd.
12, 13. Bóh cze ſchitkich Cżwojekow zbóżnéch mėcż, ha zo bóchu k
Zpóznacżu teje Wėrnoſcże pżiſchli. 1 Tim 2, 4.

[47] ) Każ jo pżez jenoho Cżwojeka tón Rėch do Swėta pżiſchow, ha pżez
Rėch ta Sṁercż, tak jo téż ta Sṁercż na wſchėch Cżwojekow pżėſchwa, wo
kotrémż ſchiczé zrėſchili ſu. Rómſk. 5, 12.

[48] ^(*)) Tak jara jo Bóh tón Swėt lubuwaw, zo ſwojoho jednorodżenoho
Séhna daw jo, zo kóżdé, kiż do ṅoho wėri, ṅebó zahinéw, hale bó mėw te
wėcżne Żiẇeṅo. Jan 3, 16. To jo mói lubé Séhn, na kotrémż ja Zpodobaṅo
mam. Mtth. 3, 17. Té ſé Kréſtus, tón Séhn toho żiwoho Boha. Mtth. 16,
16.

[49] ) Wo Zpotżatku bė te Swowo (Bóh Séhn), ha te Swowo bė pola Boha, ha
Bóh bė te Swowo. Jan 1, 1. Nam jo ſo Dżėcżatko narodżiwo, joho Ṁeno jo
tón Dżíwné, Radżicżer, Bóh. Izaij. 9, 6.

[50] ^(*)) Wón jo jedén Bóh, ha jedén Sṙedżicżer ƀez Bohom ha témi
Cżwojekami, tón Cżwojek Jėzus Kréſtus. 1 Tim. 2, 5. Wón jo ſo wuprozniw,
jo Wotrocżka Żtawtnoſcz na ſo wzaw; bė podomné Cżwojekam, ha wo Bócżu
namakané hako Cżwojek. Vilip. 2, 7.

[51] ^(**)) Mi jo data ſcha Mócz na Ṅebju ha na Zeṁí. Mtth. 28, 18. Wó
ṁenuẇecże ṁe Miżter ha Kṅez, ha wó praje prajicże, dokelż ja je ſém. Jan
13, 13.

[52] ) Tón Duch toho Kṅeza jo na mṅi; tohodla jo ṁe wón żawbuwaw ha ṁe
póſuwaw, tém Khudém Dobre wot Boha zjewicż. Luk. 4, 18.

[53] ^(†)) Té dérbiſch joho Ṁeno Jėzus rėkacż, dokelż wón budże ſwói Lud
wumóżicż wot jich Rėchow. Mtth. 1, 21.

[54] ^(††)) Bóh jo Jėzuſa Nazareiſkoho ze ſẇatém Duchom ha z Moczu
żawbuwaw. Jap. Staw. 10, 38.

[55] ) Ja ha tón Wótcz ſmói jene. Jan 10, 30.

[56] ^(*)) Tón Wótcz jo ẇetżi, dézli ja. Jan 14, 28.

[57] ^(**)) Żtó wot was móże mi jenoho Rėcha dla porukuwacż? Jan 8, 46.
Wón jo zpótuwané wo wſchėm, ruṅe hako mó, hale ƀez Rėcha. Hebr. 4, 15. —
Kréſtus jo wam Pżikwad zawoſtajiw, zo bóſchcże do joho Stowpow ſtupali.
1 Pėtr. 2, 21.

[58] ) Bóh ṅejo ſwojoho Séhna na Swėt póſuwaw, zo bó wón tón Swėt
ſudżiw, hale zo bó tón Swėt pżez ṅoho zbóżné bów. Jan 3, 17.

[59] ^(†)) Tón Kṅez jo ke mṅi prajiw: Té ſé mói Séhn, dżencz ſém ja cże
zplahuwaw. Pſ. 2, 7.

[60] ^(††)) Jena Kṅeżna budże podjecż ha Séhna porodżicż. Izaij. 7, 14.

[61] ^(†)) Déż Jėzus tziczécżi Lėt' ſtaré bė, potża wón prėduwacż, ha bė
za Jozevowoho Séhna dżerżané. Luk. 3, 23. Marija ṙekné tom' Jandżelei:
Kah móże to ſo ſtacż, dokelż ja Muża ṅezpóznaju? Tón Jandżel wotmoji:
Tón Duch ſẇaté budże na tebe pżincż, ha ta Mócz toho Naiẇerſchnoho budże
cże wobzcżėnicż; tohodla budże téż te Sẇate, kotreż budże z tebe ſo
narodżicż, bożi Séhn rėkacż. Luk. 1, 34. 35.

[62] ) Hilżbeta k Mariji ṙekné: Zdże ſém mi to, zo ta Macż mojoho Kṅeza
kemṅi pżindże? Luk. 1, 43.

[63] ^(*)) Żtoż wo ṅei narodżene jo, pżindże wot ſẇatoho Ducha Mtth. 1,
20.

[64] ^(**)) Té Bethlehem Evrata, z tebe budże pżincż tón Kṅeżicżer
Izraela, kotrohoż Wuṅdżeṅo jo wot téch Dnów teje Wėcżnoſcże. Mich. 5, 2.
Jena Kṅeżna budże podjecż ha Séhna porodżicż, ha joho Ṁeno budże Emanuel
rėkacż. Izaij. 7, 14.

[65] ) Mawo Dżėcżatko jo ſo nam narodżiwo, ha jedén Séhn jo nam daté, na
joho Raṁeṅu jo te Kṅeiſtwo; joho Ṁeno budże rėkacż Dżiwné, Radżicżer,
tón ſélné Bóh, Wótcz toho pżichodnoho Swėta, Vėrżta toho Pokoja. Izaij.
9, 6.

[66] ) Praicże tém Mawomóſném: Bódżcże poſélṅeni ha ṅebóicże ſo; leicże,
Bóh ſam budże pżincż ha nas wumóżicż. Potom budżetai tei Wotżi téch
Słepéch wotżiṅenei, ha tei Wuſchi téch Wuchich wotewṙenei; potom budże
tón Krómé każ Jełen zkakacż, ha tón Jazék téch Nėméch budże wotẇazané.
Izaij. 35, 4—6.

[67] ^(*)) Woni ſu mojei Ruczé ha Nozé pżekwóli ha ſchė moje Stawé
pżerachnuwali; moju Draſtu ſu ƀez ſobu rozdżėlili, ha wot moju Sukṅu ſu
loſuwali. Pſ. 21, 17—19.

[68] ^(**)) Té ṅebudżeſch moju Duſchu wo tei Pṙedéheli woſtajicż, téż
ṅebudżeſch twojom' Sẇatomu dacż te Pżetwacżo widżecż. Pſ. 15, 10.

[69] ) Tón Jandżel ṙekné jim: Ja wam zjeẇu wulku Ẇeſowoſcz; dżencza jo
ſo wam tón Zbóżnik narodżiw, kotréż jo Kréſtus tón Kṅez, wo tém Mėſcże
Davidowém. Luk. 2, 8—12.

[70] ^(†)) Cżi Mudri pżindżechu do Jėruzalema, prajiczé: Dże jo tón Kral
téch Żidow, kiż ſo narodżiw jo? Mó ſmó joho Vėzdu wo Raṅu widżeli, ha
ſmó pżiſchli, k ṅom' ſo modlicż. Mtth. 2, 1. 2.

[71] ^(††)) Déż to Herodes ſwóſcheſche, ſtróżi ſo wón jara, ha czéwé
Jėruzalem z ṅim. Mtth. 2, 3.

[72] ) Kréſtus jo ſo ſamoho podaw k Wumóżenu za wſchitkich. 1 Tim. 2, 6.

[73] ^(*)) Nicz kóżdé, kiż kemṅi ṙekṅe: Kṅeże, Kṅeże! póṅdże nutz do
toho Kraleſtwa téch Ṅeƀes; hale kotréż tżinitu Wolu mojoho Wótcza, kiż
wo Ṅeƀeſach jo, tón póṅdże nutz do toho Kraleſtwa téch Ṅeƀes. Mtth. 7,
21.

[74] ) Wón dżėſche k tém Duſcham wo Jaſtẇe ha prėduwaſche jim. 1 Pėtr.
3, 19.

[75] ) Wot tohoſamoho Dṅa ha wot teje Żtundé Richtó ṅewė, téż nicz cżi
Jandżelo w Ṅeƀeſach, hale jenoi tón Wótcz. Mtth. 24, 36.

[76] ^(*)) Tón Wótcz ṅeſudżi Nikoho, hale wón jo tón Sud podaw tomu
Séhnei, zo bóchu ſchiczé toho Séhna tżeſcżili, każ toho Wótcza
tżeſcżuẇu. Jan 5, 22. 23.

[77] ) Dżicże do czéwoho Swėta, wutżcże ſchitkich Pohanow, ha kcżijcże
jich wo Ṁeṅe toho Wótcza, ha Séhna ha ſẇatoho Ducha. Mtth. 28, 19. Tzjo
ſu, kiż Swėtzeṅo dawaju wo Ṅeƀeſach, tón Wótcz, te Swowo (tón Séhn) ha
tón Duch ſẇaté, ha cżi tzjo ſu jedén. 1 Jan 5, 7. Ananiaſo, pżetżo ſé
ſebi té wot Djabowa twoju Wutrobu zaſłepicż daw, ha czéſch tomu ſẇ.
Duchei vacż? ... Té ṅeiſé Cżwojekam, hale Bohu ſé vaw. Jap. Staw. 5, 4.
5.

[78] ^(*)) Ja budu wam póſuwacż wot toho Wótcza toho Ducha teje
Wėrnoſcże. Jan 15, 26.

[79] ) Jedén Kṅez jo, jena Wėra, jena Kcżeṅcza, jedén Bóh ha Wótcz
ſchitkich. Eveſk. 4, 5. 6.

[80] ^(*)) Kréſtus jo ſo wopruwaw, zo bó ſam ſebi ſtajiw jenu kraſnu
Czérkei, kotraż bó ṅemėwa żanoho Blaka, anicz Zmorſka, anicz nėżto
taikoho, hale zo bó ſẇata ha ṅewoblakuwana bówa. Eveſk. 5, 25. 27.

[81] ^(**)) Dżicże do czéwoho Swėta, ha prėduicże te Zczeṅo ſchitkim
Ztwoṙeṅam. Mark. 16, 15.

[82] ) Wó ſcże ztwaṙeni na tón Grunt téch Japożtowow ha Provetow. Eveſk.
2, 20.

[83] ) Ta Czérkei toho żiwoho Boha jo Stowp ha Krutoſcz teje Wėrnoſcże.
1 Timoth. 3, 15.

[84] ) Każ mó na jeném Cżėłe ẇele Stawow mamó, tak ſmó mó ſchiczé jene
Cżėwo wo Kréſtuſu, ƀez ſobu pak jo jedén toho druhoho Staw. Rómſk. 12,
4. 5.

[85] ) Déż jedén Staw cżerpi, da ſchė Stawé ſobu cżerṗa; ha déż jedén
Staw kraſné (ſtrowé) jo, da ſo ſchė Stawé ẇeſela. 1 Khor. 12, 26.

[86] ) Kréſtus Jėzus jo do Swėta pżiſchow, téch Rėſchnikow zbóżnéch
ztżinicż. 1 Timoth. 1, 15. Tón jo te Zjedṅaṅo za naſche Rėchi, nicz
jenoi pak za te naſche, hale téż za te toho czéwoho Swėta. 1 Jan 2, 2.

[87] ) Jėzus zaduné ha prajeſche tém Japożtowam: Zmicże toho Ducha
ſẇatoho; kotrémż wó te Rėchi wodacże, tém ſu wodate, ha kotrémż wó je
zdżerżícże, tém ſu zdżerżane. Jan 20, 22. 23.

[88] ^(*)) Ta Zda toho Rėcha jo Sṁercż. Rómſk. 6, 23.

[89] ^(**)) Pżincż budże ta Żtunda, zo ſchiczé, kiż w Rowach leiża,
budża ſwóſchecż tón Wós toho Séhna bożoho, ha póṅdża won k Hoṙeſtacżu.
Jan. 5, 28. 29.

[90] ) Ja wėm, zo mói Wumóżnik żiwé jo, ha zo budu ja na poſłeni Dżeṅ z
tejė Zeṁe hoṙeſtanécż; ha budu znowa wobdaté z mojei Kożu, ha budu wo
mojim Cżėłe Boha widżecż. Job 19, 25. 26.

[91] ) Tón Lud ke mṅí ſo pżíbliżuẇe ze ſwojim Hortom, ha tżeſcżi ṁe ze
ſwojimai Hubomai; hale jich Wutroba jo daloko wote mṅe. Jzaij. 29, 13.

[92] ^(*)) Modlcże ſo ƀez Pżeſtacża. 1 Theſal. 5, 17. Żadaicże, ha budże
wam date; pótaicże ha budżecże namakacż; kwapaicże ha budże wam
wotewṙene. Mtth. 7, 7.

[93] ^(**)) Déż Jėzus jara ẇele Ludżi ẇoko ſo widżeſche, ſtupi wón na
jenu Horu, tam ſo modlicż; ha wón tu czéwu Nócz zwoſta wo Modleṅu k
Bohu. Luk. 6, 12.

[94] ) Cżerpi żtó ƀez wamí, ṅech ſo wón modlí. Jak. 5, 13. Tón Kṅez jo
blízko ſchitkím, kiż ſo k ṅomu wowaju. Pſ. 144, 18.

[95] ^(†)) Pótaicże naípṙedé te Krałeſtwo boże ha joho Zprawnoſcz, ha
wone budże wam ſchitko pżícżiſṅene. Mtth 6. 33.

[96] ) Tón Czwónik pak nazdala zaſtaṅſchi, ṅezważi ſo hiżcże ſwojei
Wotżi k Ṅebju pozbėnécż, ha bijeſche ſo na ſwoju Wutrobu, prajiczé:
Bożo, bódż mí Rėſchnikei nadné! Ja wam praju: tónlei jo wuzprawṅené do
ſwojoho Domu dełe ſchow pżed tém Varizeeṙom. Luk. 18, 13. 14.

[97] ^(*)) Mó wėmó, zo Bóh téch Rėſchnikow ṅeſwóſchi. Jan 9, 31.

[98] ) Zawėrno, zawėrno praju ja wam: budżecże wó nėżto wot toho Wótcza
żadacż wo mojim Ṁeṅe, budże wón wam je dacż. Jan 9, 31.

[99] ^(*)) Pacżeṙe, Modleṅa, Proſcheṅa, Dżakuwaṅa maja ſo k Bohu ſwacż
za wſchitkich Cżwojekow. 1 Tim. 2, 1.

[100] ^(**)) Lubuicże waſchích Ṅepżecżelow; tżíncże Dobrotu tém, kiż was
hidża; żonuicże téch, kiż was poklėwaju; zpėwaicże Pacżeṙe za téch, kiż
was pżezczėhaju ha wobżkodżeja. Mtth. 5, 44.

[101] ) Sẇata ha zpomożna Móſl jo, za téch Wotemṙetéch proſécż, zo bóchu
wot ſwojich Rėchow wotẇazani bóli. 2 Machab. 12, 46.

[102] ) Żtóż dżėwacż ṅecha, téż jėſcz ṅedérbi. 2 Theſal. 3, 10.

[103] ) Ṅech żadén ṅeṙekṅe, déż budże zpótuwané: ja budu wot Boha
zpótuwané; pżetoż Bóh ṅejo Zpótuwar k Zwomu, wo̓n Nikoho ṅezpótuẇe. Jak.
1, 13.

[104] ) Schitko, żtoż na Swėcże jo, ta Żadoſcz toho wóſokoho Ducha, ta
Żadoſcz toho Mjaſa, ha ta Żadoſcz teju Wotżow, to ṅejo wot Wótcza, hale
jo wot toho Swėta. 1 Jan 2, 16.

[105] ) Wot nėtka budża ṁe zbóżnu kwalicż ſchitke Zplahwé. Luk. 1, 48.

[106] ) Té dérbiſch Boha twojoho Kṅeza lubuwacż z czéweje twojeje
Wutrobé, z czéweje twojeje Duſche, z czéweje twojeje Moſé, ha zo wſcheje
twojeje Moczé. To jo ta naiẇetża ha ta prėṅa Kazṅa. Ta druha jo pak
teilei ruṅa: Té dérbiſch twojoho Bliſchoho lubuwacż każ ſo ſamoho. Mtth.
22, 37—39.

[107] ) Té dérbiſch twojoho Bliſchoho lubuwacż, każ ſo ſamoho. Mtth. 22,
38. Żtóż praji: ja Boha lubuẇu, ha hidżi ſwojoho Bratra, tón jo Var. 1
Jan 4, 20.

[108] ^(*)) Żtóż moje Kazṅe ma ha je dżerżi, tón jo, kiż ṁe lubuẇe. Jan
14, 21.

[109] ) Żtoż wó czecże, zo Ludżo bóchu wam tżinili, to téż wó jim
tżiṅcże. Mtth. 7, 12.

[110] ) Ja ṅeiſém pżiſchow, tón Zakoṅ ha téch Provetow hoṙezbėnécż; ja
ṅeiſém pżiſchow hoṙezbėnécż, hale doṗelnicż. Mtth. 5, 17.

[111] ^(*)) Nicz kóżdé, kiż ke mṅi ṙekṅe; Kṅeże, Kṅeże! póṅdże nutz do
toho Krałeſtwa téch Ṅeƀes; hale kotréż tżíní tu Wolu mojoho Wótcza, kiż
w Ṙeƀeſach jo, tón póṅdże nutz do toho Krałeſtwa téch Ṅeƀes. Mtth. 7,
21. ha 19, 17.

[112] ^(**)) Ztóż czéwé Zakoṅ dżerżi, zrėſchi pak na jenei Kazṅi, tón ſo
ztżini ſchitkich winwaté. Jak. 2, 10.

[113] ) Żtóż ṁe wuznawacż budże pżed témi Cżwojekami, toho czu ja téż
wuznacż pżed mojim ṅeƀeſkim Wótczom; żtoż ṁe pak zapṙe pżed témi
Cżwojekami, toho czu ja téż zaprėcż pżed mojim ṅeƀeſkim Wótczom. Mtth.
10, 32. 33.

[114] ) Bóh jo zpodżiwné wo ſwojich Sẇatéch. Pſ. 67, 36.

[115] ) Joli zo żtó mi ſwużi, toho budże mói Wórcz tżeſcżuwacż. Jan 12,
26.

[116] ) Tón Kṅez jo z tobu; té ſé żonuwana ƀez témi Żónſkimi. Luk. 1,
28. Lei, wot ṅėtka budża ṁe ſchitke Zplahwé zlóżnu kwalicż. Luk. 1, 48.

[117] ) Déż Slub tżiniſch tomu Kṅezei twojomu Bohu, da ṅekomdż ſo, jón
doṗelnicż; pżetoż tón Kṅez twói Bóh budże jón wot tebe pominacż, ha déż
ſo komdżiſch, budże to tebi k Rėchei rachnuwane. 5 Moiz. 23, 21. Sé-li
Slub tżiniw, da ṅekomdż ſo, jón doṗelnicż; lėṗe jo ṅelubicż, hacż te
Luƀene ṅedżerżecż. Prėd. 5, 3. 4.

[118] ) Wó Dżėcżi, bódżcże poſuſchné waſchim Starſchim wo tém Kṅezu;
pżetoż tak ſo to pżiſwuſcha. Eveſk. 6, 1.

[119] ^(*)) Moje Dżėcżo, poſkai na tu Wutżbu twojoho Nana, ha ṅewopużcż
tu Kazṅu twojeje Macżeṙe. Pżiſw. 1, 8. Wupé hani te Napominaṅo ſwojoho
Nana; żtóż pak ſo żtravuwacż da, tón budże mudré. Pżiſw. 15, 5.

[120] ) Mói Séhno, ladai twojoho Nana na ſtare Dné, ha ṅerudż joho wo
joho Żiẇenu; ha dżerż jomu k Dobrocże, déż ſo joho Zmóſwé minu, ha
ṅezadzpei joho wo twojei Moczé: pżetoż ta Dobrota, kotruż ſé tom’ Nanei
wopokazaw, ṅebudże nidé zabóta. Sir. 3, 14. 15.

[121] ^(*)) Pacżeṙe, Modleṅa, Proſcheṅa, Dżakuwaṅa maja ſo k Bohu ſwacż
za wſchitkich Cżwojekow. 1 Tim. 2, 1. Sẇata ha zpomożna Móſl jo, za téch
Wotemṙetéch proſécż, zo bóchu wot ſwojich Rėchow wotẇazani bóli. 2
Machab. 12, 46.

[122] ^(**)) Woko, kiż Nanei ſo ſmėje, ha zadzpė Macżeri poſuchacż, te
dérbja Rapaki pżi Rėczé wudépacż ha mode Hodleṙe zeżracż. Pżiſw. 30, 17.

[123] ) Żtóż ſwojoho Nana ha ſwoju Macż zaklėje, tón dérbi Sṁercże
wumṙecż; wón jo zaklaw ſwojoho Nana ha ſwoju Macż, joho Kṙei bódż na
ṅim. 3 Moiz. 20, 9. Żtóż ſwojoho Nana ha ſwoju Macż bije, tón dérbi
Sṁercże wumṙecż. 2 Moiz. 21, 15.

[124] ) Żtóż Nana ha Macż wobkraṅe ha ṙekṅe: to Rėch ṅejo, tón jo
Mordaṙa Towarſch. Pżiſw. 28, 24. Żtóż ſwojoho Nana wopużcżi, tón ſebi
Haṅbu tżini; ha żtóż ſwoju Macż zrudżi, tón jo poklaté wot Kṅeza. Sir.
3, 18.

[125] ) Ṅepżeſtaṅ toho Modżencza żtravuwacż; pżetoż joli zo joho z
Prutom ſchwikaſch, da ṅebudże wumṙecż. Té joho z Prutom ſchwikaſch, hale
té wumóżiſch joho Duſchu wot Hełe. Pżiſw. 23, 13. 14.

[126] ^(*)) Swużowniczé, bódżcże waſchim Kṅeżim wo Bohabójoſczi podacżi,
nicz jenoi tém dobrém ha pokorném, hale téż tém hramocżiwém. 1 Pet. 2,
18.

[127] ^(**)) Kṅeża, żtoż prawe ha dobre jo, wopokażcże waſchim
Swużownikam, ẇedżewſchi, zo téż wó jenoho Kṅeza macże w Ṙeƀeſach. Khol.
4, 1.

[128] ) Żtóż cżwojetżu Kṙei pżelije, toho Kṙei dérbi zas pżełata bócż. 1
Moiz. 9, 6.

[129] ^(*)) Tżcſcżui toho Lėkaṙa, dokelż joho potṙebaſch; pżetoż tón
Naiwóſchi jo joho ztworiw. Sir. 38, 1.

[130] ^(**)) Kóżdé, kiż na ſwojoho Bratra ſo nėwa, budże winoité toho
Suda. Mtth. 5, 21. Żtóż ſwojoho Bratra hidżi, tón jo Mordar; ha wó
wėſcże, zo Mordar nima te wėcżne Żiẇeno. 1 Jan 3, 15.

[131] ) Żtóż pohórſchuẇe jenoho wot téch Mólicżkich, kiż do mṅe wėṙa,
tomu bó lėṗe bówo, zo bó jomu mónſki Kaṁeṅ na Schiju poiſchené, ha wón
do Hubokoſcże toho Móṙa poteṗené bów. Pohórſchki dérbja pżincż; tola pak
bėda tom’ Cżwojekei, pżez kotrohoż tón Pohórſchk pżindże. Mtth. 18, 6.
7.

[132] ^(*)) Pėkné Cżwojek ſmėli ſo na ſwojim Zkocże, hale Ḃezbożnoho
Wutroba jo ṅeſmėlna. Pżiſw. 12, 10. Ṅedérbiſch ſadowe Żtomé zkazécż. 5
Moiz. 20, 19.

[133] ^(**)) Zbóżni ſu, kiż tżiſteje Wutrobé ſu: pżetoż woni budża Boha
widżecż. Mtth. 5, 8.

[134] ) Moje Dżėcżo, déż tebe zwi Towarſchoẇe wabja, da jich ṅepoſuchai.
Pżiſw. 1, 10.

[135] ) Ṅedaicże ſo zmólicż, pżetoż anicz Kurwaṙo, anicz
Mandżelſtwa-Wamaṙo, anicz kiż ſami ze ſobu Haṅbu cżėra, ṅebudża te
Krałeſtwo boże dóſtacż. 1 Khor. 6, 9.

[136] ) Déż Ḃezbożné Zaſtawk zaſé da, te Wurubene zapwacżi, ha khodżi po
Kazṅach toho Żiẇeṅa ha ṅetżini nitżo ṅeprawe, dérbi wón żiwé woſtacż ha
ṅedérbi wumṙecż. Ezech. 33, 15. Dé bó żtó namakaw, żtoż zhubene jo,
dérbi wón je zaſé dacż. 3 Moiz. 6, 2.

[137] ^(*)) Wó ṅedérbicże ṅepraẇe tżinicż wo Sudże, z Wochcżom, z
Puntami, z Mėru. 3 Moiz. 19, 35.

[138] ^(**)) Żto mówo tom’ Cżwojekei pomhacż, dé bó wón czéwé. Swėt
dobów, hale Żkodu mėw na ſwojei Duſchi? Mtth. 16, 26

[139] ) Balſchné Swėtk ƀez Żtravé ṅewoſtaṅe, ha żtóż króbłe Bże rétżi,
ṅebudże cżeknécż. Pżiw. 19, 5.

[140] ^(*)) Zewharne Hubé ſu Kṅezei Żadwawoſcz; kotziż pak Prawdu tżiṅa,
jomu ſo deṙe lubja. Pżiſw. 12, 22.

[141] ^(**)) Zaklaté jo Donoſchuwar ha Dwojoh’-Jazécżné; pżetoż wón jich
ẇele zamucżi, kiż Pokoi maju. Sir. 28, 15.

[142] ) Czeſch-li k Żiẇeṅu nutzhicż, da dżerż te Kazṅe. Mtth. 19, 17.

[143] ^(*)) Ja tżiṅu Dobroté na ẇele Tawzéntach, kotziż ṁe lubuẇu ha
moje Kazṅe dżerża. 2 Moiz. 20, 6.

[144] ) Żtóż was poſucha, tón ṁe poſucha; żtóż was zatozpėje, tón ṁe
zadzpėje. Luk. 10, 16. Dérbjaw wón tu Czérkei ſwóſchecż ṅechacż, da
dżerż joho za Pohana ha Czwónika. Mtth. 18, 17.

[145] ) Staré Zakoṅ jo Zcżėn ha Znaṁo téch pżichodnéch Kubwow. Hebr. 10,
1.

[146] ) Sẇata ha zpomożna Móſl jo, za téch Wotemṙetéch proſécż, zo bóchu
wot ſwojich Rėchow wotẇazani bóli. 2 Mach. 12, 46. Judaſch (tón Wóſchi
téch Machabeeṙow) póſuwa dwanacże tawzént Drachmow Slėbora do
Jėruzalema, zo bó jedén Wopór za te Rėchi téch Wotemṙetéch dżerżané dów.
2 Mach. 12, 43.

[147] ) Mó mamó taikoho Wóſchoh’-Mėſchnika, kiż ſo ſénéw jo k Prawiczé
na Stów teje Kraſnoſcże w Ṅeƀeſach, hako Mėſchnik teje Sẇateṅczé ha teje
praweje Hėté, kotruż jo Boh wuſtajiw, ha nicz Cżwojek. Hebr. 8, 1.

[148] ) Żtóż z Boha jo, tón na boże Swowo poſucha. Jan 8, 47.

[149] ^(*)) Bódżcże Tżiṅeṙo toho Swowa, ha nicz jeno Poſuchaṙo, kiż ſo
ſami zhebaju. Jak. 1, 22.

[150] ) Dobra jo Modlitwa z Póſcżeṅom. Tob. 12, 8.

[151] ) Żṅe dṙe ſu nadobne, téch Dżėwacżeṙow pak jo mawo; proſchcże toho
Kṅeza téch Żṅów, zo wón Dżėwacżeṙow do ſwojich Żṅów póſcżełe. Luk. 10,
2.

[152] ) Nichtó. k tomu Wótczei ṅepżindże, déżli pżezo mṅe. Jan 14, 6.
Bezo mṅe wó nitżo ṅemóżecże tżinicż. Jan 15, 5.

[153] ^(*)) Z Nadé ſcże wó zbóżni ztżiṅeni pżez tu Wėru; ha to ṅejo wot
was, hale jo Dar bożi. Eveſk. 2, 8.

[154] ^(**)) Ta Luboſcz boża jo wuliṅena do naſchich Wutrobow pżez
ſẇatoho Ducha, kotréż nam daté jo. Rómſk. 5, 5. Wó ſcże wutżiſcżeni, wó
ſcże ſẇatoſcżeni, wó ſcże zprawnoſcżeni wo Ṁeṅe toho Kṅeza Jėzuſa
Kréſtuſa ha pżez toho Duche naſchoho Boha. 1 Khor. 6, 11.

[155] ) Bóh jo, kiż wam tu Mócz dawa, zo ezecże ha zo tżinicże po ſwojim
Zpodobaṅu. Bil. 2, 13.

[156] ) Wó ſcże wotmócżi, wó ſcże ſẇatoſcżeni, wó ſcże zprawnoſcżeni
pżez te Ṁeno toho Kṅeza Jėzuſa ha pżez toho Ducha naſchoho Boha. 1 Khor.
6, 11.

[157] ^(*)) Bóh jo nas zbóżnéch tżiniw pżez Kuṗel toho nowoho Narodżeṅa,
zo bóchmó wuzprawnoſcżeni ha Herbja bóli toho wėcżnoho Żiẇeṅa. Tit. 3,
7.

[158] ) Żtóż ṁe lubuẇe, tón budże wot mojoho Wóteza lubuwané, ha ja budu
joho lubuwacż ha jomu ſam ſo zjewicż. Jan 14, 21.

[159] ^(*)) Żtóż ſwoje Żiẇeṅo wo témlei Swėcże hidżi, tón budże je k
wėcżnomu Ziẇeṅu wobkhowacż. Jan 12, 25.

[160] ) Déż cżi Japożtoẇe wo Jėruzaleṁe ſwóſchachu, zo cżi Samaritanaṙo
te Swowo boże hoṙewzali ſu, póſuwachu woni k ṅim Pėtéra ha Jana. Pėtér
ha Jan tam pżindziwſchi modleſchtai ſo za ṅich, zo bóchu toho ſẇ. Ducha
dóſtali Pżetoż hiżcże żadén wot ṅich ṅebė toho ſẇ. Ducha dóſtaw, hale
woni jeno bėchu wukcżeni bóli wo Ṁeṅe Jėzuſowém. Nėt pak Pėtér ha Jan
Ruczé na ṅich kwadżeſchtai ha woni dóſtachu toho ſẇatoho Ducha. Jap.
Staw. 8, 14—17.

[161] ^(*)) Bóh je jo, kiż nas z wami wobkrucżi wo Kréſtuſu, ha kiż nas
żawbuwaw jo; ha jo nas zazégluwaw ha daw tón Żawdak toho Ducha do
naſchich Wutrobow. 2 Khor. 1, 21. 22.

[162] ) Tón Klėb, kotréż ja dawacż budu, jo moje Cżėwo. Zawėrno,
zawėrno, ja praju wam, ṅebudżecże-li wó jėſcz te Cżėwo toho Séhna toho
Cżwojeka ha picż joho Kṙei, da wó te Żiẇeṅo wo ſebi ṅezmėjecże. Moje
Cżėwo jo zawėrno jena Jėdż, ha moja Kṙei jo zawėrno jedén Napow. Jan 6,
52, 54. 55.

[163] ) To tżiṅcże k mojomu Wopówṅecżu. Luk. 22, 19. Każ tżaſto wó wot
toho Klėba jėſcże, ha z toho Khelucha pijecże, dérbicże wó toho Kṅeza
Sṁercż pżipojedacż, hacż wón pżindże. 1 Khor. 11, 26.

[164] ^(*)) Żtóż moje Mjaſo jė ha moju Kṙei pije, tón ma te wėcżne
Żiẇeṅo, ha na poſłeni Dżeṅ budu ja joho zbudżicż. Jan 6, 55.

[165] ) Żtóż moje Mja#o jė ha moju Kṙei pije, tón wo mṅi woſtaṅe ha ja
wo ṅim. Jan 6, 57.

[166] ^(*)) Żtóż moje Mjaſo jė ha moju Kṙei pije, tón ma te wėcżne
Żiẇeṅo, ha na poſłeni Dżeṅ budu ja joho zbudżicż. Jan 6, 55.

[167] ) Ztóż budże ṅedoſtoiṅe jėſcz wot toho Klėba, habó picż z toho
Khelucha toho Kṅeza, tón budże ſo pżerėſchicż na tém Cżėłe ha Krẇi toho
Kṅeza. 1 Khor. 11, 27.

[168] ) Żtóż budże ṅedoſtoiṅe jėſcz wot toho Klėba, habó picż z toho
Khelucha toho Kṅeza, tón budże ſo pżerėſchicż na tém Cżėłe ha Krẇi toho
Kṅeza. Żtóż ṅedoſtoiṅe jė ha pije, tón jė ha pije ſebi, ſam tón Sud,
dokelż wón ṅerozſudżi te Cżėwo toho Kṅeza. Tohodla jo téż tak ẇele
Swabéch ha Khoréch ƀez wami. 1 Khor. 11, 27. 29. 30.

[169] ) Déż té twòi Dar na Wowtar wopruẇeſch, ha tam ſo dopówniſch, zo
twói Brat nėżto napżecżo tebi ma; woſtai tón twói Dar pżed tém Wowtaṙom,
dżi pṙedé z twojim Bratrom ſo zjednacż, ha potom pżindż zas, ha woprui
tón twói Dar. Mtth. 5, 23. 24.

[170] ) Taiku Dowėrnoſcż mamó mó pżez Kréſtuſa k Bohu, nicz, zo bóchmó
ſami móczní bóli, nėżto ze ſo pomòſlicż, hako ze ſo: hale ta naſcha Mócz
jo z Boha. 2 Khor. 3, 5. Beze mṅe wó nitżo ṅemóżecże tżínícż. Jan 15, 5.

[171] ) Rozkatu ha poniżnu Wutrobu ṅebudżeſch té, o Bożo, zadzpėcż. Pſ.
50, 19.

[172] ) Déż ſo poda, zo Jedén rėſchiw jo ha wuznaje to, da dérbi
Mėſchnik joho Rėch wujeduacż. 3 Moiz. 5, 5. Joli zo mò naſchich Rėchow
ſo zpojedamó, da jo Bóh ſwėrné ha zprawné, zo nam te Réchi wodawa ha
wutżiſcżi nas wot ſcheje Ṙezprawnoſcże. 1 Jan 1, 9.

[173] ) Jow ſo tón Tżas poṁenuẇe, déż ſé poſłeni mól k Zpojedżi bów.
Pżindżeſch té prėni mól k Zpojedżi, da ṙek: zo wot mojich dżėcżaczéch
Dnów hacż tu do teje Żtundé tżaſto ha ẇele zrėſchiw ſém ....

[174] ) Tón Duch ſẇaté prajeſche k ṅim: Wotdżėlcże mi Barnabaſa ha Sawla
k tomu Dżėwu, kotromuż jeju powowaw ſém. Na to woni wo Póſcżeṅu ha
Modleṅu Ruczé na ṅeju powożichu ha wotpóſuwachu jeju. Jap. Staw. 13, 2.
3 Ṅezabódż teje Radé, kotraż wo tebi jo, ha jo tebi data pżez Provecżeṅo
ha pżez te Hoṙekwadżeṅo tej’ Rukow téch Mėſchnikow. 1 Tim. 4, 14. Ja
tebe napominam, zo bó wobnoẇaw tu Nadu bożu, kotraż wo tebi jo pżez
Hoṙekwadżeṅo mojej’ Rukow. 2 Tim. 1, 6.

[175] ) Ṅeiſcże wó lazuwali, zo Bóh, kiż wo Zpotżatku toho Cżwojeka
ztworiw jo, Muſkoho ha Żónſku ztworíw jo? Potaikim Muż ha Żona ṅeiſtai
jacz dwai Cżwojekai, hale ſtai jene Mjaſo. Mtth. 19, 4. 6.

[176] ^(*)) Żtoż Bóh zjenoſcżiw jo, to Cżwojek ṅedérbi rozno dżėlicż.
Mtth. 19, 6.

[177] ^(**)) Te Mandżelſtwo jo wulki Sakrament, ja praju pak wo Kréſtuſu
ha wo joho Czérkẇi. Eveſk. 5, 32.

[178] ^(***)) Wó Żoné, bódżcże podane waſchím Mużam, hako tomu Kṅezei.
Pżetoż tón Muż jo teje Żoné Wowa, ruṅe każ téż Kréſtus jo Wowa teje
Czérkẇe. Eveſk. 5, 22. 23.

[179] Pżez jenoho Cżwojeka jo tón Rėch na Swėt pżiſchow, ha pżez tón
Rėch ta Sṁercż, ha tak jo ta Sṁercż na wſchitkich pżėſchwa, dokelż
ſchiczé zrėſchili ſu. Rómſk. 5, 12.

[180] ^(*) Mó khodżachmó nėdé wo Żadoſcżach naſchoho Mjaſa, ha bėchmó
wot Naroda Dżėcżi toho Nėwa. Eveſk. 2, 3.

[181] Schitko, żtoż na Swėcże jo, Żadoſcz toho wóſokoho Ducha, Żadoſcz
toho Mjaſa, Żadoſcz teju Wotżow, to ṅejo wot Wótcza, hale jo wot toho
Swėta. 1 Jan 2, 16.

[182] ^(*) K Żoni prajeſche Bóh: Ja czu tebi jara ẇele Boloſcże
ztżinicż, té dérbiſch z Boloſcżu Dżėcżi porodżicż, ha twoja Wola dérbi
twojomu Mużei podata bócż, ha wón budże na tebi kṅeżicż. Ha k Hadamei
prajeſche wón: Wo Pocże twojoho Woblėtża dérbiſch twói Klėb jėſcz, hacż
té ſo zaſé k Zeṁí wrócżiſch, z kotrejeż wzaté ſé; pżetoż té ſé Próch, ha
budżeſch ſo zaſé do Procha wobrócżicż. 1 Moiz. 3, 16. 19.

[183] Wóſokomóſnoſcz jo ſchitkich Rėchow Zpotżatk. Sir. 10, 15.

[184] ^(*) Schitkoho Zwoho Koṙeṅ jo ṗeṅezna Luboſcz. 1 Tim. 6, 10.

[185] Ṅedaicże ſo mólicż, pżetoż anicz Kurwaṙo, anicz
Mandżelſtwa-Wamaṙo, anicz kiż ſami ze ſobu Haṅbu cżėṙa, anicz Paduſchi,
anicz Naramni, anicz Wopiwzé, anicz R#tb#żniczé ṅebudża boże Krałeſtwo
dóſtacż. 1 Khor. 6, 9. 10.

[186] ^(*) Pżez Zawiſcz toho Djabowa jo ta Sṁercż do Swėta pżiſchwa, ha
kotziż joho ſu, zczėhuẇu joho. Mudr. 2, 24. 25.

[187] Daicże nam tżeſṅe khodżicż hako wodṅo, nicz wo Wożrawſtwach ha
Wopiwſtwach. Rómſk. 13, 13.

[188] ^(*) Tón Nėw toho Cżwojeka ṅetżini, żtoż praẇe jo pżed Bohom. Jak.
1, 20.

[189] ^(**) Lėnoſcz ha Próznoſcz wutżi ẇele Zwoho. Sir. 33, 29. Dokelż
liwki ſé, budu ja cże wuplunécż z mojoho Horta. Zjew. 3, 16.

[190] Zpeminai, o Cżwojeiże wo wſchėch twojich Skuikach na twoje poſłeṅe
Wėczé ha té ṅebudżeſch do Wėcżnoſcże rėſchicż. Sir. 7, 40.

[191] Żtóż tu Wolu mojoho ṅeƀeſkoho Wótcza tżini, tón pòṅdże nutz do
toho Kraleſtwa téch Ṅeƀes. Mtth. 7, 21.

[192] Pótaicże naipṙedé te Krałeſtwa boże ha joho Zprawnoſcz, ha ſchitko
budże wam pżicżiſṅene. Mtth. 6, 33.

[193] ^(*) Cze-li nėchto za mnu hicż, tón ṅech ſo ſamoho zaprėje, nėch
ſwói Kżiż ſchėdṅe na ſo ƀeṙe, ha ṅech ṁe zczėhuẇe. Mtth. 16, 24.

[194] ^(**) Ḃercże na ſo mói Pżahw, ha wukcże wote mṅe, dokelż ja jém
pokorné ha poniżné z Wutrobé; ha wó budżecże namakacż Pokoi za waſche
Duſche. Pżetoż mói Pżahw jo ſwódki, ha moje Drėṁo jo lóchke. Mtth. 11,
29.

[195] Lubuicże waſchich Ṅepżecżelow; tżincże dobre tém, kiż was hidża;
żonuicże téch, kiż was zaklėwaju; zpėwaicże Pacżeṙe za téch, kiż was
pżezczėhaju ha wobżkodżeja, Mtth. 5, 44.

[196] Wo Kréſtuſu Jėzuſu pwacżi jeno ta Wėra, kotraż wo Luboſczi
ſkutkuwacza jo. Gal. 5, 6.

[197] ^(*) Pżez te Skutki budże tón Cżwojek zprawnoſcżené, ha nicz pżez
tu Wėru ſamu. Jak. 2, 24.

[198] Modleṅo, Póſcżeṅo ha Jomóżna jo lėpſche, hacż Schoczé Zwotoho
romadżicż. Tob. 12, 8.

[199] Wamai tém Wódném twói Klėb. Izaij. 58, 7.

[200] ^(*) Żtóż jenomu téch Naiṁeṅſchich Nópaſchk zémneje Wodé poda,
ṅebudże ſwoje Móto zhubicż. Mtth. 10. 42.

[201] ^(**) Déż jenoho Nahoho widżiſch, zwobłekai joho. Izaij. 58, 7.

[202] ^(***) Zpominaicże na téch Jatéch, hako bóſchcże ſobujecżi bóli.
Hebr. 13, 3.

[203] Ṅedai ſebi woſtudwo bócż, jenoho Khoroho wopótacż, to budże tebi
Luboſcz pżiṅeſcz. Sir. 7, 39.

[204] ^(†) Téch Khudéch ha Czuzéch wodż do twojoho Domu. Izaij. 58, 7.

[205] ^(††) Déż té ze Sélzami ſo modleſche ha téch Mordwéch voṙebaſche,
ſém ja twói Pacżer pżed Vohom pżiṅes. Tob. 12, 12.

[206] Ja czu téch Bohazabótéch twoje Pucże wutżicż. Pſ. 50, 15.

[207] ^(*) Ta dobra Rada toho Pżecżela jo ſwódka tei Duſchi. Pżiſw. 27,
9.

[208] ^(**) Modlcże ſo jedén za druhoho, zo bóſchcże zbóżni bóli. Jak.
5, 16.

[209] ^(***) Ṅepużcż wot ſo téch Pwakaczéch ƀez Tróżta, ha zrudż ſo z
témi Zrudnémi. Sir. 7, 38.

[210] Ṅezpominai na żanu Kżiwdu, kotruż tón Bliſchi cżi tżiniw jo. Sir.
10, 6.

[211] ^(†) Ḃercże ſo jedén po druhim hoṙe, każ téż Kréſtus nas hoṙewzaw
jo k Tżeſczi bożei. Rómſk. 15, 7.

[212] Żtóż te Kubwa toho Swėta ma, ha widżi ſwoioho Bliſchoho Nuzu
cżerṗecż, ha zankṅe ſwoju Wutrobu pżed ṅim, kah móże ta Luboſcz boża wo
ṅim bócż? 1 Jan 3, 17.

[213] ^(*) Ta Jamóżna wumóżi wot Sṁercże, wutżiſcżi wot Rėchow ha tżini,
zo ſo Smėlnoſcz ha wėcżne Żiẇeṅo naṁaka. Tob. 12, 19.

[214] ^(**) Dobre tżinicż ha ſobudżėlicż ṅezabódżcże, pżetoż taike
Wopóré ſo Bohu zpodobaju. Hebr, 13, 16.

[215] Żtóż tém Khudém dawa, tomu ṅebudże na nitżim brachuwacż; żtóż pak
wot toho Proſcheṙa précżlada, budże Nuzu cżerpecż. Pżiſw. 28, 27.

[216] Czeſch-li té dozpowné bócż, da dżi, pżedai ſcho, żtoż maſch, ha
zdawai je tém Khudém; tak zmėjeſch té Schocz wo Ṅeƀeſach, ha potom
pżindż ha zczėhui ṁe. Mtth. 19, 21.

[217] ^(*) Żtoż téch Kṅeżnow naſtupa, nimam ja żaneje Kazṅe wot toho
Kṅeza, hale jenu Radu ja dam: żtóż ſwoju Dżowku wudaẇe, tżini deṙe, żtóż
pak ju ṅewuda, tżini lėṗe. 1 Khor. 7, 25. 38. Mtth. 19, 12.

[218] ^(**) Cze-li nėchtó za mṅu hicż, tón ṅech ſo ſamoho zaprėje, ṅech
ſwói Kżiż ſchėdṅe na ſo ƀeṙe, ha ṅech ṁe zezėhuẇe. Mtth. 16, 24.

[219] Pżez jenoho Cżwojeka ja tón Rėch na Swėt pżiſchow, ha pżez tón
Rėch ta Sṁercż, ha tak jo ta Sṁercż na wſchitkich pżėſchwa, dokelż
ſchiczé zrėſchili ſu. Rómſk. 5, 12. Ta Sṁercż jo toho Rėcha Zda. Rómſk.
6, 23.

[220] ^(*) Wachuicże, dokelż wó ṅewėſcże toho Dṅa, anicz teje Żtundé.
Mtth. 25, 13.

[221] Tomu Cżwojekei jo poſtajene, jonu wumṙecż, potom pak pżindże tón
Sud. Hebr. 10, 27. Mó ſchiczé dérbimó ſo zjewicż pżed ſudném Stowom
Kréſtuſowém, zo bó kóżdé dóſtaw za tém, hacż jo tżiniw wo cżėwném
Żiẇeṅu, ṅech jo dobre habó zwo. 2 Khor. 5, 10.

[222] Wot tohoſamoho Dṅa ha wot teje Żtundé Nichtó ṅewė, téż nicz cżi
Jandżelo wo Ṅeƀeſach, hale jeno tón Wótcz, Mtth. 24, 36.

[223] Tón Tżerw ṅewumṙe ha tón Wóheṅ nidé ṅehaſṅe. Mark. 9, 47.

[224] ^(*) Tam budże Pwatż ha Kżiṗeṅo téch Zubow. Mtth. 22, 13

[225] Żane Woko ṅejo widżawo, żane Wucho ṅejo ſwóſchawo, ha do żanoho
Cżwojeka Wutrobé ṅejo pżiſchwo, żtoż Bóh jo pżihotuwaw tém, kotziż jcho
lubuẇu. 1 Khor. 9, 2.

[226] ^(*) Żtóż ſkuṗe ſéje, tón budże téż ſkuṗe żnecż; ha żtóż nadobṅe
ſéje, tón budże téż nadobṅe żnecż. 2 Khor. 9, 6.

[227] ^(**) Ja za to mam, zo tutoho Tżaſa Cżerṗena hódne ṅeiſu ſo
pżirunacż z tei pżichodnei Kraſnoſcżu, kotraż ſo nad nami wozjeẇecż
budże. Rómſk. 8, 18.
