Žiwjenja Swjatych.

Po rjedźe cyrkwinſkich ſtawiznow ſpiſał ♣Handrij Dučman.♠

♣Zešiwk XI.♠

♣W Budyšinje 1873. #adom towaŕstwa SS. Cyrilla a Methoda.♠

<pb n="705"/>

Swojim wucžencam wſchědnje ſwjate piſmo wukładowaſche. Napſchecźo khudym
běſche pſchecźelny a dobrocźiwy, napſchecźo njepokutnym hrěſchnikam
kruty.

Ludger namaka pſchiſłodnikow, kotſiž joho pola khěžora Korle
wobſkoržowachu, hako by pychu cyrkwjow zanjerodźił. Khěžor joho k ſebi
powoła. Na druhi dźeń po pſchikhadźe zjewi khěžorowy ſłužownik, zo joho
khěžor wocžakuje. Ludger runje brevir ſpěwaſche a rjekny, zo ma prjedy
ſwoje pacźerje doſpěwacź. Tak tſi krócź po njoho pſchińdźechu. Ludger
hakle dźěſche, hdyž běſche ze ſpěwanjom hotowy. Khěžor ſo w hněwje
wopraſcha, cžoho dla je tak dołho na ſo cžakacź dał?

Biſkop jomu wotmłowi: „Wěm, ſchto ſym khěžorſkej majeſtoſcźi winojty.
Tola měnjach, zo mi khěžor za zło njewozmje, hdyž najprjedy z Bohom
dorycžu. Hdyž z nim rycžimy, mamy na wſcho druhe zabycź. A pſchi tym ſym
jeno khěžorowu wolu dopjelnił, kotryž je mi pſchi wólbje za biſkopa
porucžił, zo mam božu ſłužbu cžłowjeſkej ſłužbje prědkcźahnycź.“

Tajke wotmłowjenjo khěžora tak ſpokoji, zo wo tamnych pſchiſłodźenjach
ani njeporycža, ale biſkopa cžeſcźeſche.

Wot khoroſcźe napadnjeny, mějeſche Ludger wjele cźerpjecź. Tola
njedaſche ſo wot ſwojich dźěłow wotdźeržowacź. Pjatu njedźelu poſta 809
prědowaſche rano a dopołdnja dźeržeſche božu mſchu, wjecžor zaſy
prědowaſche a zjewi ludej, zo ſcźěhowacu nóc wumrje. To ſo tež dopjelni.
Tuſamu nóc wón wumrje a bu we klóſchtrje Werden pohrjebany, kotryž
běſche ſam załožił.

Swjaty Bjedrich, biſkop, martraŕ; 18. julija. Bjedrich běſche wnuk
friſiſkoho wěrcha Radboda. Wot duchownych w Utrechcźe bu we wědomoſcżach
a kſcheſcźanſkich pocžinkach kubłany. Zahe pſchiwucžowaſche ſo poſcźenju
a pomorjenju cźěła. Hdyž běſche Bohu wjacy lět hako měſchnik ſłužił, bu
w lěcźe 820 za biſkopa we Utrechcźe wuzwoleny, hacžrunje chcyſche tele
zaſtojnſtwo rady wot ſo wotwobrocźicź. W Achenje dóſta biſkopſku
ſwjecźiznu.

Bjedrich dźěłaſche wjele za wobrocźenjo Friſow a doma dźeržeſche na
dobry porjad. Khěžornje Judit porokowaſche krucźe jeje pohórſchne
žiwjenjo. Wobydlerjo kupy Walakria běchu hruby lud a njepſchecźeljo
zrjadowanoho žiwjenja. Bjedrich dźěſche k nim a z wulkej prócu jich k
lěpſchomu žiwjenju wobrocźi.

<pb n="706"/>

Junu, hdyž po božej mſchi dźakne modlitwy ſpěwaſche, waliſchtaj ſo
złóſtnikaj na njoho, kotrejž běſche tamna Judit najała a zakłóſchtaj
biſkopa. Tón ze ſłowami: „Budu Knjeza khwalicź we kraju žiwych“ ſwoju
duſchu wudychny, 17. julija 838.

♣d)♠ Swjecźi w naraṅſchich krajach.

Swjaty Jan Damaſcenſki, měſchnik, cyrkwinſki wótc; 6. meje. Jan narodźi
ſo w Damaſku (Manſur) we cžaſu, hdźež mějachu Saracenojo móc we kraju.
Joho nan běſche wot Saracenow cžeſcźeny a k wyſokej ſłužbje pozběhnjeny,
hacžrunje běſche dobry kſcheſcźan. Woſebje ródnje wón ſwojoho ſyna
kubłaſche. Tež wukupowaſche kſcheſcźanſkich jatych, mjez nimi mnicha
Koſmaſa. Tomu pſchepoda kubłanjo ſwojoho ſyna. Koſmas ſwoje dźěło derje
cžinjeſche, a hdyž běſche Jan wotroſtł, bu bohot w Damaſku.

Kalifa Moavia běſche napſchecźo kſcheſcźanam měrny a Jan móžeſche jim we
ſwojej ſłužbje wſchelako pomhacź. Tola bojeſche ſo ſam ſchkody pſchi
dwórſkim žiwjenju. Tohodla złoži ſłužbu, rozdźěli ſwoje kubła khudym a
cyrkwjam a dźěſche do klóſchtra w Jeruſalemje. Joho wucžeŕ, mnich
Koſmas, dźěſche z nim.

Tudy namaka wón pokoj, kotryž běſche w ſwěcźe podarmo pytał. Pod
rozomnym nawjedowanjom pokracžeſche na pucźu doſpołnoſcźe. Prědkſtejeŕ
drje joho wſchelako ſpytowaſche, ale Jan pſchecy derje wobſta. Junu
póſła joho z korbami do Damaſka, ale poſtaji jomu pſchewyſoku płacźiznu,
niže kotrejež je pſchedacź njeſmě. Jan dźěſche we ſchpatnej
klóſchtyrſkej draſcźe do měſta, hdźež běſche prjedy hako woſobny knjez
žiwy był. Wón rozeſtaja ſwoje korby a žadaſche ſebi tamnu wyſoku
płacźiznu. Ludźo ſo jomu do wocžow ſmějachu a dawachu jomu błaznow.
Jedyn z joho prjedawſchich ſłužownikow ſo ſkóncžnje ſmili a wotkupi
korby za žadany pjenjez. Tak běſche Jan wſchu nakhilnoſcź k hordoſcźi
wotpołožił.

Po wjele ſpytowanjach bu za měſchnika wuſwjecźeny a dowolichu jomu, zo
ſmě ſwoju wědomoſcź we zeſtajenju powucžacych ſpiſow nałožecź a tak wěru
zakitacź. Hdyž běſche Leo Iſaurſki w lěcźe 726 wukazy napſchecźo
ſwjecźatam wudał, zeſtaja Jan tſi rycže wo ſwjecźatach, dopokazowaſche w
nich katholſku wucžbu a wupraji, zo khěžor w tutej wěcy nicžo porucžecź
nima. Tež <pb n="707"/>khodźeſche wón po Paleſtinje a napominaſche
pſcheſcźěhanych kſcheſcźanow. Haj, tež do Konſtantinopla wón dźěſche a
njebojeſche ſo khěžorowych hroženjow. Na khěźorowu porucžnoſcź bu jomu
prawica wotrubnjena. Ale pſched ſwjecźecźom najzbóžniſcheje knježny
Marije, kotrejž běſche ſo ſlubił, bu z dobom zaſy zahojeny.

Wokoło lěta 780 wón k lěpſchomu žiwjenju pſcheńdże.

Swjaty Tharaſius, patriarcha; 25. februara. Tharaſiowy nan Jurij běſche
woſobny zaſtojnik w Konſtantinoplu a ſwojeje ſprawnoſcźe dla wulcy
waženy. Macź Eukracia kubłaſche ſyna w kſcheſcźanſtwje a jeje próca
njeběſche zhubjena. Hdyž běſche Tharaſius trěbne wědomoſcźe dowuknył,
dóſta krajnu ſłužbu na khěžorowym dworje. A žiwjenjo na dworje joho
pobožnoſcź a njewinowatoſcź njezeſłabi.

Hdyž běſche patriarcha Pawoł ♣III.♠ ſwoju ſłužbu złožił, zo by ſwoje
žiwjenjo hako mnich wobzamknył, žadaſche wſchitko Tharaſia na joho
měſto. Wón zjewi ſwoje wuzwolenjo bamžej Hadrianej a wupraji ſwoje
zjenocźenjo z Romom. Hody 784 dóſta ſwjecźizny. Z dowolnoſcźu bamža
powoła koncil do Konſtantinopla a bamž póſła tam měſchnika a abta Pětra
hako ſwojoho zaſtupnika. Prěnjoho auguſta 786 zapocža ſo zhromadźizna.
Njepſchecźeljo ſwjecźatow pak zadźěwachu wuradźowanja. Tohodla ſo koncil
ſcźěhowace lěto w Niceji zhromadźi a běſche tam 350 biſkopow, kaž tež
wjele abtow a měſchnikow pſchitomnych. Wucžba katholſkeje cyrkwje w
naſtupanju ſwjecźatow bu wujasmjena a wot bamža wobkrucźena. Tak
rjedźeſche Tharaſius ſwoju woſadu wot błudow a njeporjadkow.

Tharaſius běſche jara jednorje žiwy. Z joho hrodu bu wſcha pycha
zdalena. Wón ſebi jeno mało jědźe a ſpanja dowoleſche. Swój cžas wón
derje nałožeſche a jara na modlenjo a ſwjate cžitanjo dźeržeſche. Joho
ponižnoſcź bě wulka a joho dobry pſchikład daloko pocžinki luda
porjedźeſche. Wuznamna běſche joho luboſcź k khudym, kotrymž ſam jědź
wudźěleſche. Cžaſto wón domy khudych a khorownje wopytowaſche. W poſcźe
wón ſwoje jałmožny podwojeſche.

W tutym cžaſu chcyſche khěžor Konſtantin ſwoju mandźelſku Mariju
wotehnacź a ſebi dwórſku ſłužownicu Theodotu wzacż. Tohodla wudawaſche,
zo je Marija joho z jědom zawdacź chcyła. <pb n="708"/>Tharaſius jomu
hrožeſche, zo dyrbi cyrkwinſke khoſtanja napſchecźo njomu nałožecź,
je-li ſo k lěpſchim myſlam njewobrocži. Khěžor pak wotehna ſwoju
mandźelſku do klóſchtra a daſche ſo pſchecźiwo Tharaſiowej woli z
Theodotu zwěrowacź. Ale bože khoſtanjo joho bórzy doſcźahny: wón namaka
zrudny kónc w jaſtwje.

Tharaſius ſkutkowaſche zbožownje hacž do ſwojeje ſmjercźe, kotraž joho
25. februara 806 z pſchaha wumoži.

Swjaty Plato, abt; 4. hapryla. Plato wokoło lěta 734 w Konſtantinoplu
narodźeny, zhubi młody ſwojej ſtarſchej, a bu wujej dowěrjeny, kiž
běſche wyſoki zaſtojnik. Bu we wědomoſcźach a kſcheſcźanſkej wěrje
rozwucžowany, a pokracžowaſche rjenje a pſcheſahny ſwojich
ſobuwucžencow. Pozdźiſcho pomhaſche wujej we zaſtojńſkich dźěłach a
běſche na dworje lubowany a wot wyſokich cžeſcźeny. Ale Plato ſebi mało
z toho cžinjeſche, dokelž ſwět njelubowaſche, ale na njebjeſke wěcy
myſleſche. Wón lubowaſche ſamotu, hdźež móžeſche ſo njemyleny k Bohu
modlicź. Po cžaſu ſo tak wot ludźi wotdźěli, zo ſwój dom ženje
njewopuſchcźi, khiba zo by cyrkej abo klóſchtry wopytał.

Plato mějeſche tſoch bratrow a nawabi wſchěch, zo ſo ſłužbje Knjeza
podachu. Wón puſchcźi ſwojich njewólnikow a pſcheda ſwoje kubła. Połojcu
woteda khudym, a z druhej połojcu zaſtara ſwojej ſotſe, kotrejž we
mandźelſtwje Bohu ſpodobne žiwjenjo wjedźeſchtaj.

We ſwojim ſchtyri a dwacytym lěcźe wopuſchcźi Plato pſchecźelow a kraj.
Ze ſwěrnym ſłužownikom dźěſche do Bithynije a tam tež ſłužownika naſpjet
póſła. We cžornym płaſchcźu dźěſche do klóſchtra na horje Olymp. Do
mnichow pſchijaty ſtupaſche do ſtopow tych, kotſiž ſo we ponižnoſcżi,
poſłuſchnoſcźi, pomorjenju a druhich dobrych pocžinkach wuznamjenjachu.
Ab# Theoktiſt ſpytowaſche joho wobſtajnoſcź z porokami a pokutami. Plato
ſo njezamłowjeſche, ale wſchitko podwolnje na ſo bjerjeſche, a tež
najnižſche dźěła dźěłaſche. Tak bu z njoho doſpołny mnich. Po
Theoktiſtowej ſmjercźi (w lěcźe 770) bu Plato za abta wuzwoleny a
dyrbjeſche, hacžrunje njerady, tule ſłužbu na ſo wzacź. Nětko běſche
hiſchcźe ponižniſchi a pokutniſchi, zo by ſebi bož# hnadu k cźežkej
ſłužbje nadobniſcho wudobył. Junu za dźeń wón jědźeſche, a to jara mało
a ſnadne jědźe.

<pb n="709"/>

Tež cźerpjenja na njoho cžakachu. Khěžorojo zahanjachu klóſchtry, a tež
Platonowy bu zběhnjeny. Mniſcha dyrbjachu cźěkacź a Plato nětko w
puſcźinje Bohu ſłužeſche. W lěcźe 775 dyrbjeſche do hłownoho měſta hicź
a bu tam z cžeſcźu pſchijaty. Cžas, kotryž móžeſche wot ſwojich
wobſtaranjow wuzbytkowacź, nałožeſche k prědowanju. Patriarcha Pawoł
chcyſche jomu biſkopſki ſtoł we Nikomedii podacź, ale Plato wjedźeſche
ſo toho wobrócź, a njewza tež měſchniſku ſwjecźiznu. Po zrjadowanju
naležnoſcźow wrócźi ſo zaſy do puſcźiny. Tola tam dołho njewoſta. W
lěcźe 782 bu jomu klóſchtyr Sakudion k nawjedowanju pſchepodaty, kotryž
běchu ſotſine dźěcźi załožiłe. Wón pſchija rjad ſwjatoho Baſilia a woſta
dwanacźe lět wjednik tutoho klóſchtra.

W lėcźe 786 wón na cyrkwinſkej zhromadżiznje w Konſtantinoplu a
ſcźěhowace lěto w Niceji katholſku wěru zakitaſche a dopokazowaſche, zo
cyrkej pſchez ſwjecźata Swjatych cžeſcźuje. Sydom lět pozdźiſcho wón
ſkhorje a złoži ſłužbu do rukow wuja Theodora.

W tutym cžaſu chcyſche ſebi khěžor po zaſtorcženju praweje mandźelſkeje
Platonowu cźetu Theodotu wzacź. Plato ſo tajkej bjezbóžnoſcźi zjawnje
pſchecźiwjeſche a njedaſche ſo pſchez nikoho změrowacź. Za to bu wot
khěžora do jaſtwa daty a woſta tam hacž do khěžoroweje ſmjercźe w lěcźe
797. Z jaſtwa puſchcźeny dźeſche wón zaſy do klóſchtra.

Hdyž běchu Saracenojo klóſchtyr Sakudion zapuſcźili a mnichow rozehnali,
dźěſche Plato do klóſchtra we Konſtantinoplu a běſche w modlenju a dźěle
žiwy. Na nohomaj noſcheſche cźežki rjecźaz. Hdyž tudy wſchelakim
njeporjadnoſcźam napſchecźo ſtupaſche, bu z kraja wuhnaty a ſchtyri lěta
za ſobu po krajach honjeny. Khěžor Michał ♣I.♠ joho zaſy domoj powoła.

Pſched ſmjercźu wury ſebi Plato ſam row a bydleſche w nim. Wón wumrje
19. měrca 813.

Swjaty Theofanes, abt; 12. měrca. Theofanes běſche ſyn Iſaaka, bohota na
kupach Archipelaga. Pſchi nanowej ſmjercźi běſche wón tſi lěta ſtary, a
bu pſchez ſwěrnoho ſłužownika k kſcheſcźanſkomu žiwjenju nawjedowany a w
katholſkej wěrje wobkrucźeny. Hdyž dyrbjeſche ſo woženicź, ſcžini na
kwaſnym dnju ze ſwojej njewjeſtu ſlub knježniſkeje cžiſtoſcźe.

Wón załoži dwaj klóſchtraj a bu we jednym nawjedowaŕ. <pb
n="710"/>Pokucźenjo a modlenjo běſche tudy joho hłowne dźěło. W lěcźe
787 běſche na druhim koncilu w Niceji pſchitomny a zhromadźeni wótcojo
wobdźiwachu joho ponižnoſcź. Po koncilu wrócźi ſo zaſy do ſwojoho
klȯſchtra. Tam noſcheſche pokutnu draſtu, a za hłowak mějeſche kamjeń.
Wot pjecźdźeſatoho lěta mějeſche cźežke khoroſcźe.

Hdyž khěžor Leo Armenſki w lěcźe 814 ſwjecźata zakaza a pſcheſcźěhanjo
cyrkwje wobnowi, bu Theofanes wot khěžora do Konſtantinopla powołany,
ale njedaſche ſo k błudaŕſtwu pſchewjeſcź. Na lubjenja a hroženja
Theofanes wotmłowi: „Sym ſtary a ſłaby a nježedźu za wěcami, kotrež ſym
Jězuſa dla hižom we młodoſcźi zacpěł, hdyž běſche mi lohko, je we ſwěcźe
wužiwacź. Schtož mój klóſchtyr a mojich pſchecźelow naſtupa, kładu jich
woſud do božeje ruki. Je-li měniſch, zo mje z hroženjom zatraſchiſch,
kaž dźěcźo z prutom, dha ſo myliſch. Hacžrunje nimam wjacy ke khodźenju
mocy a ſym wſchelakim cźělnym cźerpjenjam podcźiſnjeny, nadźijam ſo
tola, zo mi Jězus khrobłoſcź k zakitanju joho wěry a k pſchenjeſenju
wſchěch cźerpjenjow da, kotrežkuli by ty na mnje wobzamknył.“

Tajke wotmłowjenjo khěžor wocžakował njeběſche. Tola hiſchcźe
ſpytowaſche, abta pſchez druhich ludźi wokhablicź. Ale cźi tež nicžo
njewuſkutkowachu. Theofaues bu do jaſtwa daty, hdźež bu z 300 razami
ſchwikany a dwě lěcźe we khorowatoſcźi a tradanju woſta. W lěcźe 818 bu
z jaſtwa puſchcżeny a na kupu Samothrace zahnaty, hdźež hižom za 17
dnjow (12. měrca 818) wumrje.

Swjaty Niketas, abt; 3. hapryla. Niketas běſche z Bithynije a nan
Filaret daſche joho we klóſchtrach wuwuežowacż. Młodźenc ſcźěhowaſche
pſchikłady, kotrež tam widźeſche. Z modlenjom a ſwjatym cžitanjom miny
ſo jomu cžas. Z poſcźenjom wón ſwoje cźěło pomorjeſche. K ſpěchowanju
doſpołnoſcźe dźěſche do krutoho klóſchtra na horje Olymp we Bithynii, a
dóſta tam w lěcźe 790 měſchniſku ſwjecźiznu. Wokoło lěta 800 wuzwolichu
joho za abta.

Hdyž bě Leo Armenſki znicženjo ſwjecźatow porucžił, wupraji ſo Niketas
zjawnje napſchecźo tutej wukazni. Za to bu do jaſtwa daty a z kraja
wuhnaty a na kupje Glyceria w jaſtwje dźeržany. Schěſcź lět tam we
wulkim tradanju woſta. Hdyž bě w lěcźe 820 zaſy dowolnoſcź k domojhicźu
dóſtał, dźěſche do <pb n="711"/>ſamownje njedaloko ſwojoho klóſchtra a
wumrje tam 3. hapryla 824.

Swjaty Theodor Studita, abt; 11. novembra. Theodor běſche ſyn
Platonoweje ſotry Theoktiſty, kotraž běſche w lěcźe 781 klóſchtyr
Sakudion njedaloko Konſtantinopla załožiła. Dwacycźilětny Theodor
zaſtupi do njoho a bu zahorjeny mnich. W lěcźe 794 wuzwolichu joho za
abta.

Hdyž běſche khěžor Konſtantin ſwoju mandźelſku Mariju zaſtorcžił,
mějeſche Theodor ze ſwojimi mnichami wjele cźerpjecź: bu z dźeſacź
mnichami ſurowje ſchwikany a do Theſalonicha wotehnaty. Tam běſche
wſchěm ludźom zakazane, jim z něcžim pomhacź. Po khěžorowej ſmjercźi (w
lěcże 797) bu Theodor zaſy naſpjet powołany a zhromadźi ſwojich mnichow
wokoło ſo. Ale dokelž Saracenojo hacž k murjam měſta cźahachu,
wopuſchcźichu mniſcha klóſchtyr Sakudion a zaſydlichu ſo w
Konſtantinoplu we klóſchtrje „Studium,“ po kotrymž ma Theodor ſwoje
pſchimjeno „Studita.“ Joho towaŕſtwo zroſcźe tudy na tyſac mnichow.

Hdyž běſche (w lěcźe 802) Nikefor Irenje knjejſtwo wzał a je na ſo
ſtorhnył, podpjeraſche wón błudaṙſtwo, potłócžeſche biſkopow,
zahanjeſche klóſchtry. Hdyž wón w lěcźe 811 napſchecźo Bołharam na wójnu
cźehnjeſche, chcyſche ſebi Theodora pſchikłonicź, ale Theodor zjewi jomu
blizku ſmjercź a napominaſche joho k pokucźe. Wěſchcźenjo ſo dopjelni:
Niketas bu 25. julija zaraženy. — Scźěhowacy khěžor Michał Kuropalates
(Rangabe) běſche bohabojazny muž a wurunaſche dotalne rozpory po
móžnoſcźi. Po pſchehratej bitwje napſchecźo Bołharam wotſtupi wón wot
knjejſtwa a dokonja ſwoje žiwjenjo w klóſchtrje. — Leo Armenſki bu
khěžor a wupraji ſo napſchecźo ſwjecźatam a zakaza je. Wón wotſadźi
prawje wěriwoho patriarchu Nikefora a kóncowaſche ſwjecźata.

Pſchi bołmoncžnym wobkhadźe daſche Theodor wjele ſwjecźatow ſobu njeſcź,
zo by katholſku wěru a wucžbu zjawnje wobſwědcžił. To mějeſche jomu
khěžor jara za zło a zakaza za pſchichodne tajke wěcy. Ale Theodor ſo
njedaſche wottraſchicź. Toho dla bu do Myſije wotehnaty. Z tam wón
katholikow z liſtami napominaſche. Hdyž běſche khěžor wo tutym
dopiſowanju zhonił, daſche Theodora do wěže Bonit zawrjecź. Schwikanjo
ſpuſchcźi jomu zaſtojnik, kiž mějeſche joho wobhladacź. Hdyž běſche
Theodor tudy někotrych ſwjecźatohubcow wobrocźił, bu za to pſche<pb
n="712"/>ſcźěhany: bu poẇſnjeny a dóſta z prutami ſto razow a bu do
cźmowoho, njeſtrowoho jaſtwa tyknjeny, hdźež dyrbjeſche tſi lěta woſtacź
a hłód, lacžnoſcź a zymu znjeſcź. Dokelž pak běſche z jaſtwa liſty
piſał, bu znowa ſchwikany, zo na poł morwy ležo woſta. Zymica joho
napadny a wón mějeſche tſi měſacy dołho wulke boloſcźe. Prjedy hacž
běſche wotkhorjeł, dyrbjeſche do Smyrny woteńcź. Tam bu do jaſtwa daty a
dóſta ſto razow. Na kóncu lěta bu do Konſtantinopla pſchewjedźeny. Mjez
tym běſche joho cžwělowaŕ wumrjeł. Na joho měſto pſchińdźe Michał
Jakotak na trón, hruby, njewucženy cžłowjek a błudnej wěrje podaty. W
ſpocžatku joho knjejſtwa buchu wotehnacźi domoj powołani. Theodor ſo po
ſydomlětnym jaſtwje zaſy do ſwojoho klóſchtra wrócźi. Hdyž ſo khěžorej
za to dźakowaſche, napominaſche joho k zjenoſcźenju z romſkej cyrkwju.
Ale bórzy pocža khěžor napſchecźo ſwjecźatam wuſtupowacż. Theodor jomu
to porokowaſche. Hdyž to nicžo njepomhaſche, wopuſchcźi měſto a woteńdźe
na połkupu Tryfon. W zapocžatku novembra 826 joho khoroſcź napadny a ſo
wſchědnje pohórſcheſche. Hdyž Theodor ſwoje ſkóncženjo ſo bližicź
widźeſche, daſche ſebi ſwjate woprawjenjo a poſlednje wolijowanjo dacź.
Pſched zaſwěcźenymi ſwěcami ſpěwachu bratſa modlitwy za mrějacych. Tak
wón 11. novembra zbóžnje wumrje.

Swjaty Nikefor, patriarcha; 13. měrca. Nikeforowy nan Theodor běſche
wyſoki zaſtojnik, ale wot khěžora Konſtantina Kopronyma wěry dla ze
ſłužby wotehnaty, cžwělowany a z kraja zahnaty. Theodor ſwojoho ſyna
derje kubłaſche, ale zahe wumrje. Macź Eudokſia w zapocžatym ſkutku
derje pokracžeſche a wucžeſche ſyna pobožnoſcź, mjez tym zo joho dobri
wucžerjo we wědomoſcźach wudoſpołnjachu.

Konſtantin powoła Nikefora do Konſtantinopla a poda jomu nanowu ſłužbu.
Nikefor zakitaſche w ſwojim zaſtojnſtwje wěru a bě na cyrkwinſkej
zhromadźiznje w Niceji khěžorowy zaſtupnik.

W lěcźe 806 bu za patriarchu w Konſtantinoplu wuzwoleny a porjedźeſche
woſadu z napominanjom a pſchikładom. Hdyž khěžor Leo Armenſki błudy
napſchecźo ſwjecźatam rozſchěrjeſche, chcyſche Nikefora za ſo dobycź.
Ale tón jomu wotmłowi: „Twoja próca je podarmo. My njemóžemy ſtare
podawizny pſcheměnicź.“ Khěžor ſo rozhněwa a myſleſche na to, kak by
biſkopa zahubił. Nikefor pak ſo wjele modleſche a napominaſche lud k
modlenju. <pb n="713"/>Khěžor powoła patriarchu k ſebi, kotryž joho
proſcheſche, zo ſo njeby do naležnoſcźow cyrkwje měſchał, ale to tym
zawoſtajił, kotſiž ſu wot Khryſtuſa poſtajeni paſtyrjo. Tež druzy
biſkopojo tak khroble wotmłowichu. Khěžor wuhna jich wot ſo, a póſła
Nikefora do jaſtwa. Schtyrnacźe lět pſchebywaſche potom w cuzbje a
wumrje: 2. junija 828 we klóſchtrje ſwjatoho Theodora.

Dwajaſchtyrcycźo martrarjo pod Saracenami; 6. měrca. Hdyž běchu
Saracenojo khěžorowe wójſko we wſchelakich bitwach pſchedobyli, walichu
ſo z mocu na měſto Amoria w hornej Frygii, a pſchedobychu je pſchez
pſcheradu. Wojacy a lud buchu k muhamedanſkej wěrje mocowani. Schtóž
njezwoli, zhubi hłowu.

Dwaj a ſchtyrcycźo woſobni wyſchkojo, mjez nimi Theodor Kraterus,
Konſtantin Kalliſtus, Aetius, Meliſſer a Theofil, buchu do Syrije
wlecženi a do cźmowoho jaſtwa cźiſnjeni. Tudy dóſtawachu jeno mało
khlěba a wody, tak zo lědym žiwjenjo zdźeržachu. Khěžor Theofil chcyſche
jich z wjele pjenjezami wukupicź, ale Saracenojo do toho njezwolichu.
Hdyž bychu kſcheſcźenjo doſcź zeſłabjeni, buchu k wotpadej wabjeni. Hdyž
wobſtajni woſtachu, buchu cžwělowani. Hdyž běchu ſydom lět we jaſtwje
byli, buchu k ſmjercźi wotſudźeni, a dźakowachu ſo Bohu za hnadu
martraŕſtwa.

Pſched měſtom buchu hiſchcźe junu wabjeni. Woſebje Theodorej Kraterej
ſudnik prajeſche: „Wěm, ſchto ſy. Něhdy, hdyž běſche měſchnik, ſy
kſcheſcźan był. Ale, hdyž ſy měſchniſku ſłužbu wopuſchcźił a do wójſka
zaſtupił a krjej pſchelał, njechaſch tola wjacy za kſcheſcźana płacźicź?
Schto cźi tajenjo pomha? Hdyž ſy Khryſtuſa tak dołho wopuſchcźił a mało
dowěry k njomu měł, dha wuznaj pſched zhromadźenym ludom móc naſchoho
profety Muhameda, kiž tebje hnydom ze ſmjercźe wutorhnje.“

Theodor jomu wotmłowi: „Njeprěju, zo ſym ſwojomu Knjezej kſchiwdu cžinił
a zo mjena „kſcheſcźan“ hódny njejſym, dokelž ſym ſwjatu ſłužbu
wopuſchcźił. Dokelž pak je boža ſmilnoſcź bjez kónca, dha mam za to, zo
je mi Bóh pſchiležnoſcź póſłał, zo móžu za njoho wumrjecź. Wón tónle
wopor za moje hrěchi wozmje a je woda.“

„Dha wumri, hdyž chceſch!“ zawoła ſudnik. Theodor ſo klakny a bu jomu
hłowa wotrubnjena, runje tak tež joho towaŕſcham. Jich martraŕſtwo ſta
ſo w lěcźe 848.

<pb n="714"/>

Swjaty Lazarus, mnich; 23. februara. Łazarus běſche w Kawkazu rodźeny,
ale běſche zahe ſwoju wótcžinu wopuſchcźił a do klóſchtra we
Konſtantinoplu zaſtupił. Swój ſwobodny cžas wón k wobrazowanju
ſwjecźatow nałožowaſche. Hižom khěžor Michał Jakotak běſche na
pſchihotowanjo ſwjecźatow cźežke khoſtanja ſtajił. Joho naſlědnik
Theofil porucži, zo dyrbja ſo mniſcha moricź, kotſiž ſwoje ſwjecźata
njeznicža. Tak bu Lazarus zajaty a na cžwělidło połoženy, a na to do
jaſtwa ſtorcženy. Tola wón z jaſtwa cźekny a dale ſwjecźata dźěłaſche.
Tak bu druhi krócź jaty. Pſchekłóchu jomu rucy ze žehliwym železom.
Lazar wſchitko ſcźerpnje njeſeſche, tola ſkóncžnje padny a woſta za
morwoho ležo. Tak joho woſtajichu. Ale wón zaſy k ſebi pſchińdźe a bu
wuſtrowjeny. Z dźakownej wutrobu wobrazowaſche Lazar ſwjatoho Jana
kſchcźenika a porjedźeſche wobſchkodźene ſwjecźata.

Po Theofilowej ſmjercźi (w lěcźe 842) bu cžeſcźenjo ſwjecźatow zaſy
dowolene, a Lazar pſchińdźe ſwojeje wuſchiknoſcźe dla k cžeſcźi. Haj,
khěžor Michał ♣III.♠ póſła joho do Roma k bamžej Benediktej ♣III.♠ z
darami za cyrkej ſwjateju japoſchtołow. Na druhim pucźowanju do Roma w
lěcźe 856 pſchekhwata Lazara ſmjercź.

70. Wot pſchikhada ſłowjanſkeju japoſchtołow do Morawy hacž k załoženju
miſchnjanſkoho biſkopſtwa.

(863—965.)

♣a)♠ Swjecżi biſkopojo cyrkwje.

Swjaty Ansgar, arcbiſkop, japoſchtoł Skandinavije; 3. februara. Ansgar
bu 8. ſeptembra 801 wot woſobneju ſtarſcheju we Pikardii (ſewjernej
Francoſkej) rodźeny. Joho pobožna macź wuſywaſche dobre ſymjo do wutroby
młoduſchkoho ſyna. Ale zahe wona wumrje, hdyž běſche ſyn hakle ſchěſcź
lět ſtary. Nan póſła joho do Stareje Korbeje, hdźež běſche we klóſchtrje
woſobna ſchula. Abt Adalard Ansgara z wótcowſkej <pb
n="715"/>ſtaroſcźiwoſcźu kubłaſche. Sławny wucžeŕ Paschaſius Radbert
wuwucžowaſche tam młodźencow a pilny wucžeńc Ansgar wſchě mocy na
wuknjenjo wėdomoſcźow nałožeſche. Pſchi tym joho wulka bohuſłužownoſcź
debjeſche. Zahe wón lóžſche młodźeńſke waſchnjo wotpołoži a
wopokazowaſche waſchnja doſpołniſcheje ſtaroby.

Wina tajkoho pſcheměnjenja běſche ſón. Jomu ſo dźijeſche, zo po
tymjeṅſchcźojtym, ſmykłym pucźu dźe, hdźež móže ſo jeno z najwjetſchej
prócu pokracžowacź. Zboka pak běſche dobry a rjany pucź. Po tamnym pucźu
widźeſche towaŕſtwo žónſkich hicź, kiž běchu we běłych draſtach. A
kotraž je nawjedowaſche, běſche pyſchniſcha a rjeńſcha, dyžli druhe. Tež
ſwoju macź wón mjez nimi wuhlada. Na nju ſo dohladawſchi chcyſche k njej
běžecź, ale njemóžeſche ſo z tymjeńſchcźa wudobycź. Hdyž wón hiſchcże
tak dźěłaſche, rjekny jomu nawjedowaŕka, w kotrejž ſwjatu Mariju ſpózna:
„Mój ſyno, chceſch k ſwojej macźeri?“ Žadoſcźiwje wón wotmłowi: „Haj,
jara rady.“ Tamna prajeſche: „Chceſch-li podźěl na naſchim towaŕſtwje
měcź, woſtaj ſo prózdnoſcźow a dźěcźacych tryſkow. My wſcho hidźimy,
ſchtož je prózdne a złe, a nichtó k nam njepſchińdźe, kohož tajke
zwjeſeluje.“

Tónle ſón tak mócnje na njoho ſkutkowaſche, zo wón dlějſchi cžas wſchě
dźěcźace hry woſtaji. Ale po cžaſu tola zaſy na to pozabu. Tola ſmjercź
khěžora, kotrohož běſche njedawno w najwjetſchej pyſche widźał, wobrocźi
joho zaſy k wažniſchim myſlam. Ansgar běſche tehdom tſinacźe lět ſtary;
wón dźěcźace waſchnjo cyle woſtaji, bu pobožniſchi a žadaſche ſebi
martraŕſku krónu. Pſchihotowaſche ſo na to, zo móhł něhdy hako prědaŕ
Jězuſoweje wěry wjele póhanow do ſwjateje cyrkwje pſchiwjeſcź. Dokelž ſo
w dobrych pocžinkach wuznamjenjeſche a po rozomje a waſchnju hižom do
doroſcźenych ſłuſcheſche, dóſta we pjatnatym lěcźe klóſchtyrſku draſtu a
we dwacytym lěcźe bu nawjedowaŕ klóſchtyrſkeje ſchule. Mnich Witmar
běſche jomu pſchi tym z pomocnikom.

W lěcźe 823 bu wot khěžora we Weſtfalſkej nowy klóſchtyr „Nowa Korbeja“
załoženy a Ansgar z někotrymi bratrami benediktinſkoho rjadu tam
póſłany. Tudy bu Ansgar wjedźicźeŕ ſchule a prědaŕ za lud a dóſta w
tutym cžaſu měſchniſku ſwjecźiznu. Jeno tſi lěta tudy ſkutkowaſche,
pſchetož jomu ſo nowe polo k wobdźěłanju poſkicźeſche: miſionſtwo w
Danſkej. To pak <pb n="716"/>ſo takle cžinjeſche. Danſki wěrch Harald
běſche ze ſwojoho kraja wuhnaty, na dwór khěžora Ludwika Pobožnoho
cźeknył a žadaſche wot njoho pomoc k zaſydobycźu ſwojoho kraja. Khěžor
jomu radźeſche, zo by ſo prjedy w kſcheſcźanſtwje rozwucžicź a kſchcźicź
dał. Khěžor ſam běſche jomu z kmótrom a pſchepoda jomu kruch kraja we
Frislandźe hako wobſedźenſtwo. Nětko pytachu ſebi muža, kiž by Haralda
do joho kraja pſchewodźał a tež joho ſwójbu we wěrje rozwucžował a
póhanſkomu ludej ſcźenjo prědował. Ale nihdźe ſo njechaſche nichtó
namakacź, ſchtóž by ſo tutomu cźežkomu a ſtraſchnomu dźěłu podwolił a ſo
k njomu hodźił. Abt Wala, kiž runje na khěžorowym dworje pſchebywaſche,
zjewi, zo ma we ſwojim klóſchtrje muža, kiž by ſo k tutomu dźěłu
najlěpje hodźił. Powołachu Ansgara a abt jomu khěžorowy wotpohlad zjewi.
Ansgar ſpózna we tym wolu božu a prajeſche: „Tu mje macźe! póſcźelcźe
mje, hdźežkuli chcecźe!“ Někotſi pſchecźeljo drje chcychu jomu
wotradźecź, ale wón woſta pſchi ſwojim wobzanknjenju. Hdyž mějeſche
někotry cžas na khěžorowym dworje pſchebywacź, zdalowaſche ſo towaŕſtwa,
kaž wjele běſche móžno a pſchihotowaſche ſo z modlenjom a rozpominanjom
ſwjatoho piſma na cźežke powołanjo. Pſched woteńdźenjom poſkicźi ſo jomu
młody mnich Awbert za towaŕſcha a w lěcźe 826 wjezeſchtaj ſo z Haraldom
na łódźi po Rhajnje a zaſtachu w Kölnje, hdźež wot arcbiſkopa Hadebolda
wſchelaku dobru radu ſobu na pucź dóſtachu.

W ſpocžatku kral z nimaj ſurowje a hordże wobkhadźeſche, dokelž hiſchcźe
ſwojomu póhanſkomu waſchnju doſcź wotwuknył njeběſche. Ale po cžaſu ſebi
jej pocža wyſoko wažicź. Nazymu tohoſamoho lěta wuſtupichu we Jütlandźe
na kraj a woſtachu tam. Ansgar pocža tudy kſcheſcźanam a póhanam
prědowacź a kſchcźijeſche mnohich. We Haddeby, na pomjezach danſkoho
kraja, załoži ſchulu, w kotrejž ſebi pſchichodnych pomocnikow
wuwucžowaſche. Běchu to młodźencojo, kotrychž bě Ansgar z njewólniſtwa
wukupił. Harald pſchida k nim někotrych ſwobodnych a tak zroſcźe licžba
wucžencow hacž na 12. Tak dżěło zbožownje pokracžeſche, hdyž Awbert
cźežcy ſkhorje a ſo do ſwojoho klóſchtra wrócźi, hdźež bórzy na to
wumrje.

W lěcźe 829 pſchińdźe póſłanſtwo wot ſchwejdſkoho krala Björna, kotrež
khěžorej zjewi, zo chce kral miſionarow za ſwojich poddanow měcź.
Spěſchnje bu Ansgar k khěžorej powołany a hako miſionar do Schwejdſkeje
póſłany. Hako pomocnikow dóſta <pb n="717"/>mnichow Witmara a Giſlemara.
Tak ſo na daloki pucź podachu a ducy krala Haralda wopytachu a pola
njoho Giſlemara woſtajichu. Potom ſo na pſchekupſkej łódźi dale
wjezechu, ale buchu wot móŕſkich rubježnikow napadnjeni, kotſiž jim
wſcho zebrachu. Po wjele wobcźežnoſcźach a tyſchnoſcźach dojědźechu w
lěcźe 830 do hłownoho měſta Birki. Ansgar bu wot krala pſchecźelnje
witany, a dóſta dowolnoſcź, zo ſmě po cyłym kraju bjez zadźěwka
prědowacź. A joho dźěło cźim lóžo dźěſche, dokelž běſche lud pſchez
kſcheſcźanſkich jatych hižom pſchihotowany. Tohodla móžeſche tam Ansgar
wjele póhanow kſchcźicź. Wſchědnje wón prědowaſche. Tež wjele woſobnych
ſo wěrje pſchiwobrocźi, mjez nimi Herigar, kotryž ze ſwojoho zamoženja
prěnju cyrkej natwari.

Połdra lěta wuſywaſche Ansgar ſymjo Jězuſoweje wěry do póhanſkich
wutrobow a dobu tyſacy duſchow. Ale wón woſta ponižny, dokelž tele płody
božej hnadźe pſchipiſowaſche, a nic ſwojomu dźěłu. Po połdralětnym
zbožownym ſkutkowanju ſo Ansgar zaſy do wótcžiny wrócźi a wza piſmo wot
krala Björna ſobu a wozjewi w lěcźe 831 khěžorej, ſchto je ſo za
kraleſtwo bože ſtało.

Nětko bu za abta we Korbeji ſtajeny, ale njewoſta tam dołho. Pſchetož w
tym cžaſu bu w Hamburgu arcbiſkopſki ſtoł załoženy a Ansgar hako prěni
arcbiſkop wuzwoleny. Bamž Hórban ♣IV.♠ wobkrucźi joho hako arcbiſkopa a
pomjenowa joho hako japoſchtołſkoho póſłanca. W lěcźe 834 dóſta Ansgar
biſkopſku ſwjecźiznu w Hamburgu we cyrkwi, kotruž běſche khěžor Korla
Wulki k cžeſcźi ſwjateje Marije natwaricź dał. We wulkim arcbiſkopſtwje,
do kotrohož ſewjerna Germanija (Němcy), Słowjenjo wokoło delnoho Łóbja,
Danſka, Schwejdſka a Norwegſka ſłuſchachu, běſche hiſchcźe mało
kſcheſcźanow. Wjetſchi dźěl wobydlerjow běchu póhanjo, kotrychž
dyrbjeſche ſebi hakle dobycź. Ansgar natwari w Hamburgu biſkopſku cyrkej
k cžeſcźi ſwjatoho Pětra a załoži klóſchtyr, do kotrohož mnichow z
Korbeje powoła. We tym załoži ſchulu, w kotrejž buchu młodźi Danojo a
Słowjenjo na miſionſtwo pſchihotowani. Ausgar ſam pſchekhodźowaſche kraj
a prědowaſche a załožeſche nowe cyrkwje.

Nahle bu joho pokoj do zrudnoho njeměra pſchewobrocźeny. W lěcźe 845
walichu ſo pohanſcy Normanojo na Hamburg, a pſchedobywſchi měſto,
morichu lud z mjecžom, wurubichu a zapalichu měſto. Ansgar lědym
wucźekny a njenamaka nihdźe po<pb n="718"/>mocy, hacž pola wudowy Ikije
we Ramſlohu, kotraž jomu hoſpodu popſcha. Po pſchenjeſenju wjele
tyſchnoſcźow móžeſche ſo zaſy do ſwojoho zapuſcźenoho měſta wrócźicź a
rozpjerſchene ſtadło zaſy hromadźicź.

Hdyž bu w lěcźe 848 biſkopſki ſtoł we Bremenje wuprózdnjeny, zjenoſcźi
jón bamž Mikławſch z Hamburgſkim a pſchepoda wobej Ansgarej.

Ansgar pucźowaſche zaſy do Danſkeje, hdźež běſche ſo kſcheſcźanſtwo zaſy
khětrje zhnbiło. Pod zakitom krala Ericha wubudźi tam Ansgar cyrkej k
nowomu žiwjenju. Kral, kiž drje ſam póhan woſta, podpjeraſche pola
ſwojich poddanow kſcheſcźanſtwo. Erich bu w lěcźe 854 z tróna ſtorcženy
a we zběžku morjeny. Wſchitcy, kiž běchu kſcheſcźanſtwo podpjerali,
zhubichu we tſidnjowſkim mordowanju žiwjenjo. Scźěhowaŕ, Erich ♣II.,♠
běſche hiſchcźe dźěcźo a joho zaſtojnikojo zakhadźachu ſurowje
napſchecźo kſcheſcźanam. Tu khwataſche Ansgar tyſchenomu ſtadłej (w
lěcźe 856) na pomoc a dóſta na pucźu wjeſołu powjeſcź, ſo je młody kral
najhórſchoho zaſtojnika wotehnał a ſebi Ansgarowe pſchecźelſtwo pſcheje.
Tak zaſy prjedawſchi rjad ſcžini a wſchelake nowe cyrkwje załoži.

W tym cžaſu zjewi ſo Ansgarej joho prjedawſchi wucžeŕ a wjednik, ſwjaty
Adalard, a napominaſche joho, zo by zaſy k ludej na kupach ſchoł. Ansgar
wza ſebi Erimberta ſobu, wopyta ducy krala Ericha we Danſkej, wot
kotrohož liſty za ſchwejdſkoho krala Olawa dóſta z dobrym wobſwědcženjom
a próſtwu, zo by kral we ſwojim kraju kſcheſcźanſtwu zadźěwkow njekładł.
Ansgar ſyny ſo na łódź a po 20 dnach ſo do Birki pſchiwjeze, hdźež krala
Olawa nadeńdźe a bu pſchecźelnje witany. Tola běſche we kraju wjele
njeſpokojnych, kotſiž na zhromadźiznje luda napſchecźo „nowomu Bohu“
ſchcźuwachu. Sam kral bu wot nich zaſlepjeny a njechaſche miſionaram
prědowacź dacź, ale kſcheſcźanſtwo cyle zakazacź. Cyła wěc mějeſche ſo
na zhromadźiznje luda wuſudźicź. Ansgar ſebi z modlitwu a dobrymi
ſkutkami božu pomoc wuproſchowaſche a Bóh jomu zjewi, zo ſo zhromadźizna
ludu k lěpſchomu kſcheſcźanſtwa wobrocźi. Pſchiwěrny kral daſche ſo tak
daloko pohnucź, zo ma ſo wěc z loſami wucžinicż. Hdyž běſche ſo
zhromadźizna na poſtajenym dnju zeſchła, daſche Olaw ſwój wotpohlad
zjewicź a někotſi hižom pocžachu ſo wótſe hórſchicź. Tu ſtany ſchedźiwc,
a pocža rycžecź: „Słyſchcźe mje, kralo a bratſa. Mjez nami ſu mnozy,
kotſiž ſłužbu kſche<pb n="719"/>ſcźanſkoho Boha znaja, a wjedźa, za
tutón Bóh tym mócnje pomha, kiž ſo na njoho dowěrjeja. Mnozy ſu to we
wſchelakej nuzy a ſtraſchnoſcżi nazhonili. Cžoho dla měli my wot ſo
wotpokazacź, hdyž ſo nam poſkicźuje, ſchtož nam pomha a trěbne je?
Prjedy je někotryžkuli do Dorſtädta ſchoł a tam kſcheſcźanſtwo pſchijał,
dokelž pſchez nje zbožo wocžakowaſche. Ale nětko je tajki pucź mórſkich
rubježnikow dla ſtraſchny. A cžoho dla chcyli my po to daloko khodźicź,
ſchtož ſo nam nětko tak blizko poſkicźuje? A hdyž ſmy zakit a pomoc
kſcheſcźanſkoho Boha hižou nazhonili, ſchto dha njeměli joho ſłužownikam
rady pola nas pſchebywacź dacź? Wzmicźe moju radu a njeſtorkajcźe ſwój
wužitk wot ſo. Hdyž nam naſchi bohojo njepomhaju, je nam ſprmožne, zo
ſebi hnadu toho Boha wudobudżemy, kotryž w kóždym cžaſu a w kóždej nuzy
pomhacź móže a chce!“

Tute ſłowa ſo ſpodobachu a loſy padnychu za kſcheſcźanow. Ansgarej bu
pſchebywanjo a prědowanjo w kraju dowolene a nikomu njebu wuznawanjo
kſcheſcźanſtwa zakazane. Cyrkwje buchu twarjene a tež Olaw bu kſchcźeny
a běſche wot nětka podpjera cyrkwje. Ansgar woſta tam dwě lěcźe a woteda
zarjadowanjo cyrkwje Erimbertej, kotrohož za fararja we Bircy ſtaji,
hdźež kral Olaw ſam nowu cyrkej natwaricź daſche. Kral Ansgarej pſchi
woteńdźenju ſlubi, zo budźe nowu wěru pſchecy wuznawacź a zakitacź.

Ansgar wrócźi ſo zaſy na ſwój biſkopſki ſtoł, kotryž mějeſche nětko we
Bremenu. Tudy ſwoje krute, bohuſpodobne žiwjenjo pokracžowaſche. Wodnjo
a w nocy noſcheſche pokucźeŕſku draſtu. Jědźe wužiwaſche jeno tejko, zo
ſebi žiwjenjo někak zdźeržeſche. Khlěb a woda běſche joho cyła cyroba.
Khudym za ſwojim blidom poſłužowaſche a jim nohi myjeſche. A zo njeby
nikomu wobcźežny był, žiwjeſche ſo z plecźenjom ſycźow a ſakow. Swoje
dźěła pſchecy z Bohom zapocžinaſche a ſebi nicžo bóle njepſchejeſche,
hacž zo móhł ſwoju krjej za wěru pſchelecź. Ale to ſo njeſta; pſchetož
3. februara 865 wumrje wón we Bremenje po ſchtyriměſacžnej khoroſcźi ze
ſłowami: „Božo, budź mi hrěſchnikej hnadny.“ Wſchitkón lud žarowaſche
ſwěrnoho paſtyrja.

Swjaty Mikławſch ♣I.,♠ bamž; 13. novembra. Mikławſch běſche z Roma
rodźeny. Wot małoſcźe wuznamjenjeſche ſo pſchez pobožnoſcź, hajeſche we
ſebi wſchě póccźiwoſcźe a prócowaſche ſo za dobrymi pocžinkami. We
wědomoſcźach tak derje pokracžo<pb n="720"/>waſche, zo joho bamž Sergius
♣II.♠ za poddiakona romſkeje cyrkwje wuſwjecźi a Leo ♣IV.♠ za diakona.
Bamž Benedikt ♣III.♠ wužiwaſche joho rady pſchi nawjedowanju cyrkwje. Po
ſmjercźi tutoho bamža (10. měrca 858) bu Mikławſch ze pſchezjednym
hłoſom duchownſtwa hako bamž wuzwoleny a hacž runje ſo napſchecźo tomu
wobaraſche, 25. měrca w lateranſkej cyrkwi w pſchitomnoſcźi Ludwika
♣II.♠ ſwjecźeny a potom krónowany, ſchtož ſo dotal pola bamžow ſtało
njeběſche.

Dóſtawſchi najwyſchſchu ſłužbu cyrkwje, prócowaſche ſo ze wſchěmi
mocami, zo by mjez kralemi a wěrchami pokoj zdźeržał, dokelž ſo
kraleſtwo bože w měrje najlěpje rozſchěrjuje a wobkrucźa. Z tym
wotpohladom piſaſche kralej Ludwikej w Němcach, zo by joho wot wójny
wotdźeržował. We ſcźěhowacym lěcźe pſchińdźe z Konſtantinopla poſołſtwo
wot khěžora Michała ♣II.♠ z próſtwu, zo by bamž rozſchcźěpjenjo w
narańſchej cyrkwi wujednał. Mikławſch ſpózna njewinowatoſcź wotehnatoho
patriarchi Ignacia a póſła póſłancow do Konſtantinopla, kotſiž dyrbjachu
tamne wobſtejenſtwa nadrobnje pſchepytacź. Wſchitko bu zacźiſnjene,
ſchtož bě Focius napſchecźo Ignaciej zapocžał.

W tutym cžaſu pſchiṅdźechu do Roma ſkóržby na biſkopa Jana z Ravenny, zo
je ſo wěcow mocował, kiž joho nicžo njeſtaraja. Bamž powoła zhromadźiznu
biſkopow a žadaſche, zo by tam tež biſkop Jan pſchiſchoł. Ale dokelž tam
njepſchińdźe, bu wotſadźeny. Pozdźiſcho wón z khěžorowymi zaſtojnikami
do Roma pſchińdźe, ale bórzy zaſy z měſta cźekny. Na próſtwy luda
dźěſche Mikławſch ſam do Ravenny, zo by tam njeporjady ſkóncžił. Jan
chcyſche ſebi wot khěžora pomhacź dacź, ale tón jomu radźeſche, zo by ſo
z wěrchom cyrkwje wujednał. Jan ſo podcźiſny a ſlubi, zo bjez wjedźenja
a wole japoſchtołſkoho ſtoła nicžo wažne cžinicż njebudźe.

W lěcźe 862 zacźiſny Mikławſch błudniſtwo Theopaschiſtow, kiž wucžachu,
zo je we Khryſtuſu bójſtwo cźerpjeło. Pſchez bamžowu kedźbnoſcź a prócu
bu tele błudniſtwo bórzy zahnate.

W nawjecžornych krajach tež njepokoje naſtawachu. Kral Lothar běſche ſo
wot ſwojeje mandźelſkeje Theutbergi dźělił a ſo z Walradu woženił. Na
cyrkwinſkej zhromadźiznje w Metcu (w lěcźe 863) wjedźeſche Lothar
zhromadźenych biſkopow tak ſlepicź, zo joho prěnje mandźelſtwo za
njepłacźiwe wuprajichu a druhu žeńtwu dowolichu. Mikławſch pak wuſudźi
na zhromadźiznje biſkopow w Romje, zo je Lotharowe prěnje mandźelſtwo
<pb n="721"/>prawe a płacźiwe było a zo jomu toho dla druhu žeńtwu
dowolicź njemóže. Lothar drje ſo zwonkownje podcźiſny, ale krjudowaſche
Theutbergu tak, zo dyrbjeſche wona cźeknycź. Hakle hroženjo wuzamknjenja
z cyrkwje móžeſche lóſchtaŕſkoho krala ſkludźicź.

Nowu ſtaroſcź mějeſche bamž dla biſkopa Rhotalda we Soiſſonje, kotrohož
běſche arcbiſkop Hinkmar we Rheimſu z njeprawdu wotſadźił. Z wulkej
prócu wón njewinowatoho zaſy do zaſtojnſtwa ſtaji.

Pſchi tutych ſtaroſcźach ſkutkowaſche Mikławſch zbožownje za
rozſchěrjenjo kſcheſcźanſtwa mjez njewěriwymi. Wza ſłowjanſki lud
Bołharow (wokoło Donawy bydlacych) a jich krala Michała do zjenocźeńſtwa
z romſkej cyrkwju a póſła k nim biſkopow, kiž bychu wſchitko
zarjadowali, ſchtož je nuzne. We piſmje za krala rozeſtaja nadrobnje,
kak ma ſo ze ſwjedźenjemi, poſtom a wſchelakimi wobrjadami a z cyła z
kſcheſcźanſkim žiwjenjom dźeržecź.

Pſchi wſchitkich tutych wažnych wobſtaranjach njezaby Mikławſch, ſo tež
wo domjace naležnoſcźe ſtaracź. Cyrkwje buchu pſchez njoho z mnohej
pychu wudebjene. Khudźi zacžuwachu ſtajnje joho dobrocźiwoſcź. Mjena
tajkich khudych mějeſche zapiſane, zo pſchi wudźělenju jałmožny na
žanoho zabył njeby. Hižom 12. novembra 867 ſtaji Bóh joho cžaſnomu
žiwjenju mjezu.

Swjaty Ignacius, patriarcha; 23. oktobra. Ignacius běſche z khěžorſkeje
ſwójby: joho macźeŕ Prokopia běſche dźowka khěžora Nikefora. Joho nan
Michał běſche najprjedy dwórſki zaſtojnik a bu po Nikeforowej ſmjercźi
za khěžora wuwołany, ale po krótkim cžaſu wotrjekny ſo knjejſtwa, dokelž
ſo wojeŕſke zběžki zazběhowachu. Dźěſche ze ſwojimi dźěcźimi do
klóſchtra. Joho ſyn Niketas dóſta mjeno Ignacius, hdyž běſche 14 lět
ſtary. Zdalena wot ſtaroſcźow ſwěta běſche tale ſwójba jeno Bohu žiwa a
zarjadowaſche ſwoje žiwjenjo po wuſtajenjach ſcźenja božoho. Ignacius
mějeſche wjele cźerpjecź, dokelž běſche prědkſtejeŕ klóſchtra
njepſchecźel ſwjecźatow a hewak nahły cžłowjek. Pſchecźiwnoſcźe wěry dla
wudoſpołnjachu Ignacia. Po ſmjercźi abta bu wot mnichow hako abt
wuzwoleny a knježeſche mudrje, a załoži ſam ſchtyri nowe klóſchtry.

Khěžorka Theodora, kotraž za njedoroſcźenoho ſyna Michała III. knjejſtwo
wjedźeſche, zarjadowa zaſy trjebanjo ſwjecźatow a Ignacius bu za
patriarchu wuzwoleny, ale dyrbjeſche ſo k pſche<pb n="722"/>wzacźu
tutoho zaſtojnſtwa z mocu pohnuwacź. Nětko hakle ſo Ignaciowe
póccźiwoſcźe a rjane pocžinki prawje pokazowachu. Krutoſcź a
njebojaznoſcź napſchecźo zjawnym pohórſchkam zbudźowaſche jomu
pſcheſcźěhanja. Bardas, bratr khěžorki, běſche ſwoju mandźelſku
zaſtorcžił a běſche ze ſwojej pſchikhodnej dźowku žiwy. Ignacius joho
napominaſche, ale Bardas pytaſche ſebi cžeſcź we tym, tele napominanja
zacpěcź. Na ſwjedźenju ſwjatych tſjóch Kralow chcyſche z druhimi
wěriwymi zjawnje k božomu blidu hicź. Ignacius jomu woprawjenjo zapoẇdźi
a joho z cyrkwje wuzamkny. Bardas hrožeſche jomu ſmjercź, ale Ignacius
ſwoje ſłowo njezměmi. Tamny myſleſche na wjecźenjo. Tež młody khěžor
wjedźeſche njeduſchne žiwjenjo a ſtary hrěſchnik Bardas joho w tym
podpjeraſche a joho pſchez to cyle do ſwojeje mocy dóſta. Nětko wobrycža
Ignacia pola njoho a nawabi khěžora, zo tón ſwoju macź do klóſchtra
wuhna. Dokelž pak wona do toho njezwoli, podpjeraſche Ignacius jeje
ſwobodnoſcź. To Bardas wulku njepoſłuſchnoſcź mjenowaſche a prajeſche,
zo Ignacius ze zamyſłom njeměr napſchecźo khěžorej wubudźuje. Tak bu
Ignacius ze ſtoła wotehnaty, kotryž běſche pſchez 11 lět wobſedźał. Na
kupu Terebinthus do klóſchtra zahnaty, kotryž běſche ſam załožił, bu
wabjeny, zo by ſo ſwojoho zaſtojuſtwa wotrjekł. Ale wſchě tajke poſpyty
běchu podarmo, dokelž Ignacius njechaſche ſwoje ſtadło mocy
njepſchecźelow pſchepodacź. Hdyž lubjenja, hroženja a pſcheſcźěhanja
njepomhachu, pomjenowa Bardas Focia hako patriarchu.

Focius pak běſche Bardaſowy pſchibuzny, a bě prjedy na dworje ſwětnu
ſłužbu měł. Wón běſche wucženy muž, ale pſchi tym leſcźiwy a hordy
cžłowjek a błudnym wucžbam podaty. Napſchecźo Ignaciej běſche
njepſchecźelſcy zmyſleny. Wot Bardaſa za biſkopa pomjenowany, daſche
ſebi w lěcźe 858 měſchniſku ſwjecźiznu dacź. Nětko zapocža wón
pſcheſcźěhanjo duchownych, kotſiž ſo k Ignaciej dźeržachu. Ignacius bu
wſchelako wobſkoržowany a hako njeměrnik na druhu kupu jaty wotwjedźeny,
ſkóncžnje pak w rjecźazach do Konſtantinopla pſchiwjedźeny a do cźmowoho
jaſtwa zawrjeny. W auguſcźe 859 bu z někotrymi pſchecźelemi do Mityleny
na kupje Lesbos pſchewjezeny. Focius piſaſche bamžej Mikławſchej I. liſt
a prajeſche, zo je ſo Ignacius ſtaroby a khorowatoſcźe dla zaſtojnſtwa
wotrjekł a do klóſchtra podał a nětko je wón za patriarchu wuzwoleny a
to cyle pſchecźiwo ſwojej woli. Skóncžnje lubjeſche zahanjenjo błudnych
wucžbow. Tež khěžorowi póſłancojo wobſwědcžachu tele łžě. Bamž póſła <pb
n="723"/>dweju biſkopow k pſchepytanju naležnoſcźe a w lěcźe 861 bu
cyrkwinſka zhromadźizna powołana, na kotrejž na ſkóržbu 72 wopacžnych
ſwědkow Ignacia wotſadźichu. Focius daſche Ignacia znowa do jaſtwa
ſadźicź a z hłodom pſcheſcźěhacź.

Ignaciej ſo poradźi, bamžej piſmo póſłacź a rozeſtajecź, ſchto je ſo
ſtało. Focius pak na to myſleſche, Ignacia njeſchkódnoho ſcžinicź a
póſła toho dla ſwjatki w nocy wojakow, kotſiž dom wobſadźichu, hdźež bě
Ignacius. Ignacius ſo nicžoho dobroho njenadźijeſche a pſchehotowa ſo
hako ſłužownik, wza kij na ramjo a poẇſny na kóždy kónc koſch. Tak
wuńdźe njepóznaty z domu a khodźeſche po horach, zo by ſo wukhował.
Nuznje žiwjeſche ſo z jałmožnu, kotruž dyrbjeſche ſebi wuproſycź. Focius
a khěžor daſchtaj joho wſchudźom pytacź a cžaſto joho wojacy zetkachu,
kiž za nim ſlědźachu. Ale njepóznachu joho.

Mjez tym w Konſtantinoplu 40 dnów za ſobu zemja ržeſche. Wobydlerjo ſo
nabojachu a prajachu, zo je pſcheſcźěhanjo Ignacia bože khoſtanjo
pſchiwabiło. Nětko khěžor wozjewi, zo ſo Ignacius nicžoho bojecź
njetrjeba. Tak ſo wón zaſy do klóſchtra wrócźi.

Bamž běſche ſo wo wobſtejenjach wobhonił a zacźiſny Focia. Tón pak
daſche pſchedźěłane liſty wozjewicź, hako by bamž joho wobkrucźił. Ale
tale leſcź ſo bórzy wukopa. Nětko chcyſche ſo Focius na bamžu wjecźicź a
narycža tež khěžora k tomu. Z joho dowolnoſcźu zhromadźi w lěcźe 866
cyrkwinſku zhromadźiznu w Konſtantinoplu a wupraji na bamža wotſadźenjo
a wuzamknjenjo z cyrkwje. Z tym ſta ſo zapocžatk rozſchcźěpka Grichow.
Běſche tam 21 biſkopow pſchitomnych a cźile podpiſachu wuſudźenjo tež z
mjenami njepſchitomnych. Po tutej zhromadźiznje Focius z mocu napſchecźo
łacźanſkej cyrkwi wuſtupowaſche. Tola bórzy zhubi wón ſwojoho zakitarja:
khěžor Michał III. bu w ſeptembru 867 morjeny a joho naſlědnik Baſilius
wotehna Focia a zawoła Ignacia zaſy naſpjet. Ignacius bu z wulkej
cžeſcźu witany, hdyž ſo 3. novembra 867 zaſy na ſwoje ſydło wrócźi.
Hnydom wón žadaſche, zo by ſo k zarunanju njeporjadnoſcźow powſchitkowna
cyrkwinſka zhromadźizna powołała a to do Konſtantinopla. Bamž Hadrian
mějeſche pſchez ſwojich póſłancow pſchedſydſtwo. Wſchitko bu
zacźiſnjene, ſchtož běchu na Fociowej zhromadźiznje wobzamknyli. Focius
bu z cyrkwje wuzamknjeny.

Ignacius pak wobzamkny 23. oktobra 878 ſwoje z cźerpjenjemi a bědźenjemi
napjelnjene žiwjenjo we ſtarobje 80 lět.

<pb n="724"/>

Swjaty Rembert, arcbiſkop; 4. februara. Rembert wuznamjenjeſche ſo hižom
hako dźěcźo z pſchiſtojnym zadźerženjom a pobožnoſcźu. Pſchez to
wobrocźi wocži biſkopa Ansgara na ſo, kotryž ſo na njoho ducy do cyrkwje
dohlada. Wza joho do klóſchtyrſkeje ſchule w Turholcźe w nadźiji, zo z
njoho dobry dźěłacźeŕ w božej winicy zroſcźe. A nadźija joho njezjeba.
Wudźěliwſchi jomu ſwjecźizny, bjerjeſche joho na ſwojich miſionſkich
pucźach ſobu. Na ſmjertnym łožu naporucži joho za ſwojoho ſcźěhowarja,
prajicy: „Wón je doſtojniſchi arcbiſkop bycź, dyžl# ja diakon.”

Tak bu Rembert 4. februara 865 za arcbiſkopa za Bremen a Hamburg
wuzwoleny. Hako arcbiſkop daſche ſo do benediktinſkoho rjada w Korbeji
pſchijecź a wza ſebi z tutoho klóſchtra mnicha Adalgara hako pomocnika
ſobu. Do wſchěch ſtronow ſwojeje wulkeje woſady wuſcźełaſche miſionarow.
Pſchi napadź Normanow na Friesland (w lěcźe 886) wuproſy wón ze ſwoje
modlitwu kſcheſcźanam dobycźo. Tež Słowjanam wón prědowaſche a
wukupowaſche jich jatych krajanow z njepſchecźelſkich rukow.

Hdyž ſo jomu ſmjercź bližeſche, zjewi Rembert pſchecźo, z# by Adalgar
joho ſcžěhowaŕ był. Tak wumrje wón 11. julij# 888 a bu z boka ſwjatoho
Willehada pohrjebany, kiž běſche prěn biſkop we Bremenu był.

♣b)♠ Słowjanſkaj japoſchtołaj, bratraj ſſ. Cyrill a Method; 9. měrca (5.
julija).

Pſchi brjohach egejſkoho morja leži we macedonſkim kraj# ſławne měſto
Soluń (Theſalonik, Salonik). W tutym měſcź běſche japoſchtoł ſwjaty
Pawoł na ſwojim druhim miſionſkim pucźowanju w lěcźe po Khryſtuſowym
narodźe pſchez tſi njedźel zjawnje prědował (Jap. ſtaw 17, 2) a
kſcheſcźanſku woſadu za łožił. Z tutoho měſta wuńdże ſłowjanſkim ludam
ſwětło Jězu ſoweje wěry pſchez ſynow tutoho měſta, Cyrilla a Methoda.

Jeju nan Leon běſche wyſoki wojeŕſki zaſtojnik w khěžoro wym wójſku a
bohaty na cžaſnych kubłach. Mějeſche ſydo# dźěcźi, z kotrychž běſche ſo
najmłódſche, Konſtantin[1]⁾ w lěcź 827 narodźiło. Bóh běſche tutoho ſyna
z bohatymi darami ro <pb n="725"/>zoma a wutroby wuhotował, ſchtož ſo
hižon we zažnych lětach wopokazowaſche. Sydom lět ſtary mějeſche
Konſtantin dźiwne zjewjenjo, kotrež joho za mudroſcź zahorjeſche.
Mudroſcź pytaſche ſebi z modlenjom a wuknjenjom. Bóle a bóle zdalowaſche
ſo ſwěta a fwětnych zawjeſelenjow, a prócowaſche ſo, njedoſpołnoſcźe
wotpołožecź a we kſcheſcźanſkich póccźiwoſcźach nadobywacź. Snadna wěc
wobkrucźi joho na tutym dobrym pucźu. Młodźenc Konſtantin (Cyrill)
dźěſche junu do pola a wza ſebi ſkludnoho krahojca ſobu, kiž mějeſche
jomu ptacžatka łowicź. Hdyž běſche ptaka z ruki puſchcźił, nazběhny ſo
ſylny wětr a wotnjeſe jomu krahojca. Konſtantin (Cyrill) wrócźi ſo tak
zrudźeny domoj, zo za dwaj dnaj nicžo pojěſcź njemóžeſche. Ale po tym ſo
dohlada, kak ſtraſchne je, wutrobu na ſtworjenjo poẇſnycź, kotrež móže
ſo nam na dobo zhubicź. Wobzamkny pſchi ſebi, zo ſo wjacy na nicžo
ſwětne wjazacź njecha, ale chce jenicžcy pytacź, ſchtož je bože a
wěcžnje traje. A wón dopjelnjeſche ſwěrnje tele wulke ſlubjenjo.

Waſchnjo joho žiwjenja, haj tež cyłe joho wobydleńcžko ſwědcžeſche wo
tutym wyſokim prócowanju. Scźěna běſche wudebjena ze znamjenjom
kſchižowanoho zbóžnika a pod tutym ſtojeſche hróncžko k pocžeſcźenju
ſwjatoho Hrehorja Nazianſkoho, kotrohož běſche ſebi hako pſchikład
pſchedſtajił: „O Hrehorjo, Ty ſy po cźěle cžłowjek a po duſchi zdaſch ſo
mi bycź jandźel. Pſchetož twój hort, kaž jedyn ze Serafinow, Boha khwali
a cyły ſwět rozſwětluje, wucžicy prawu wěru. Pſchiwzmi pak tež mje hako
wucžownika. Tebi ſym z luboſcźu a wěru poddaty. Ty budź mi z
rozſwětlerjom a wucžerjom.” Tam pſched tutym kſchižom ſo Konſtantin
(Cyrill) modleſche, wuknjeſche a ſo na wulki ſkutk pſchihotowaſche, kiž
by Bóh jomu wuſtajił. Pſchi tym žadaſche joho duch za wuknjenjom, ale
najſławniſchi wucžeṙ wědomoſcźow njerodźeſche wo njoho a njewza
młodźenca k ſebi, byrnje joho tón dwójcy klecžo wo to proſył. Bóh hinak
wodźeſche.

Schtyrnacźe lět ſtary zhubi Konſtantin (Cyrill) ſwojoho nana pſchez
ſmjercź, a ſyrota namaka luboſcź woſobnoho knjeza Theoktiſta, kiž běſche
dwórſki zaſtojnik a zaſtaraŕ młodoho khěžora Michała, za kotrohož joho
macź Theodora nakhwilnje knježeſche. Theoktiſt běſche z Konſtantinowym
nanom zpſchecźeleny a znajeſche woſobne dary młodźenca. Tohodla wza joho
w lěcźe 842 do Konſtantinopla hako towaŕſcha młodoho khěžora. Tak bu z
pryncom wot najſławniſchich wucžerjow rozwucžowany a mějeſche <pb
n="726"/>towaŕſtwo ze ſynami z najwoſobniſchich ſwójbow. Takle z
wótcowſkoho domu wuwjedźeny zaſtupi Konſtantin (Cyrill) do cyle nowych
wobſtejeńſtwow, kotrež mějachu wjele wabjenjow a ſpytowanjow nic jeno k
lóhkomu, ale tež k hrěſchnomu žiwjenju. Konſtantin njedaſche ſo wot
wabjenjow zaſlepicź, ale woſta na khěžorſkim dworje wſchomu ſwěrny,
cžomuž běſche ſo we wótcowſkim domje pſchiwucžił. Wſchědnje pſchiběraca
mudroſcź a wědomoſcź njeſłabjeſche joho dobru wolu a njekažeſche joho
ponižnu, pobožnu wutrobu. Konſtantin (Cyrill) wobkhowa ſwój wuſtajeny
zaměr pſchecy pſched wocžomaj a wuhibowaſche ſo wſchomu, ſchtož móžeſche
tomu někak naprěki ſtupacź.

Konſtantinowy ſtarſchi bratr Method běſche we nanowym domje derje
kubłany a wuwucžowany, a wot nana poſtajeny, zo by do ſłužby khěžora
ſtupił. Method cžinjeſche po nanowej woli a dóſta bórzy wyſoke
zaſtojnſtwo; dokelž z domu ſłowjanſku rycž znajeſche, bu bohot
ſłowjanſkeje krajiny Strymonije.

Methodej ſo tajka ſłužba njeſpodobaſche, w kotrejž ſo pſchi ſkaženoſcźi
dwora jeno mało dobroho ſkutkowacź hodźeſche. Wón dyrbjeſche
pſchihladowacź, kak lud pod cźežkim brěmjenjom mnohich dawkow ſtona, a
tola njemóžeſche jomu pomhacź abo wolóžecź. To joho cžucźiwu wutrobu
boleſche. Žiwjenjo w ſwěcźe ſo jomu njeſpodobaſche a joho zaſtojnſtwo bu
jomu njedźakowne brěmjo. Tak wobkrucźeſche ſo w joho wutrobje žadoſcź,
zo móhł cyle Bohu ſłužicź. Wón woteda ſwětnu ſłužbu a dźěſche do
klóſchtra na horje Olymp, hdźež mniſcha w puſtniſkim žiwjenju Bohu
ſłužachu. Pſchez wucženoſcź a póccźiwoſcźe wuznamjenjeny, bu tudy za
měſchnika wuſwjecźeny.

Mjez tym běſche tež Konſtantiu (Cyrill) doroſtł a ſo we trěbnych
wědomoſcźach tak wudoſpołnił, zo ſwojich towarſchow pſcheſahaſche. Tu
namaka ſo na rozpucźu, kotryž mějeſche ſchcźežku za cžas cyłoho žiwjenja
wobrocźicź. Pſchecźelny zaſtaraŕ Theoktiſt, kiž młodźenca z cyłej
wutrobu lubowaſche, chcyſche jomu woſobne krajne zaſtojnſtwo pſchepodacź
a joho ze ſwojej cźetu woženicź. Ale rjana ſłužba a dobra žeńtwa
Konſtantina (Cyrilla) njewabjeſche. Wón ſwojomu pucźej ſwěrny woſta a
chcyſche ſebje ſamoho ze wſchěmi mocami a darami tomu woprowacź,
kotrohož ſłužba je kralowanjo a woprawdźita radoſcź a wokſchewjenjo.

Theoktiſt cžeſcźeſche tónle wotpohlad a radźeſche Konſtantinej
(Cyrillej), zo by do ſłužby cyrkwje zaſtupił a ſo wuſwjecżicź dał. Ale
Konſtantin (Cyrill) měnjeſche, zo je tajkoho zaſtojnſtwa <pb
n="727"/>njedoſtojny a zo radſcho za bratrom Methodom do klóſchtra
póńdźe, a chce ſwojomu Bohu we cźichoſcźi a ſkradźnoſcźi ſłužicź. Zo by
nadobnoho młodźenca hłownomu měſtej a zjawnomu žiwjenju zdźeržał,
radźeſche Theoktiſt patriarchej Ignaciej, zo by Konſtantina (Cyrilla) do
ſłužby cyrkwje pſchijał. Na Ignaciowu žadoſcź dóſta dwacycźilětny
Konſtantin (Cyrill) nižſche ſwjecźizny a ſłužbu knihownika pſchi hłownej
cyrkwi ſwjateje Sofije w Konſtantinoplu.

Hdyž běſche tule ſłužbu poł lěta wukonjał, wopuſchcźi hłowne měſto a
woteńdźe do klóſchtra pſchi mórſkich pobrjohach, zo by ſo tam pod
nawjedowanjom mnichow z rjadu ſwjatoho Baſilija na dóſtacźo ſwjecźiznow
pſchihotował. Tola joho pſchecźeljo njewoſtajichu joho dołho w
klóſchtyrſkej cźiſchinje a Konſtantin (Cyrill) dyrbjeſche zaſy do
hłownoho měſta, hdźež bu wot patriarchi hako wucžeŕ mudrowſtwa ſtajeny.
Pſchez tele zaſtojnſtwo bu joho mjeno hiſchcźe bóle znate a wabjeſche
poſłucharjow z blizka a z daloka. Konſtantin (Cyrill) woſta ponižny a
nałožowaſche ſwoju mudroſcź a wědomoſcź k zakitanju cyrkwje a wěcžnych
wěrnoſcźow kſcheſcźanſtwa. Tak zakitaſche wón cžeſcźowanjo ſwjecźatow
napſchecźo błudnomu wucženju Annia, kiž běſche w lěcźe 842 ſwojich
błudow dla z patriarchiſkoho ſtoła wotſadźeny był, a nětko mjez ludom
njeměr cžinjeſche.

Pozdźiſcho dyrbjeſche Konſtantin (Cyrill) napſchecźo ſwojomu
prjedawſchomu wucžerjej Fociej wuſtupowacź, a wěru pſchecźiwo joho
błudnym nahladam hajicź. Tónle Focius běſche zaſtojnik khěžoroweje
dwórſkeje ſtraže a wucžeŕ wědomoſcźow. Konſtantin (Cyrill) cžeſcźeſche
joho hako ſwojoho wucžerja a wucženoho muža, kiž běſche nic jeno we
ſwětnych wědomoſcźach, ale tež we cyrkwinſkich wěcach derje rozwucženy.
Tónle muž ſpytowaſche patriarchej Ignaciej njeluboſcźe pſchihotowacź,
rycžeſche łžě na njoho a rozſchěrjeſche mjez ludom wucženjo ſtarych
manichejſkich błudnikow, zo ma cžłowjek dwě duſchi. Konſtantin (Cyrill)
jomu zjawnje tónle błud porokowaſche a Focius, do wuzcžiny zahnaty, ſo
zamołwjeſche, zo njeje nikomu pohórſchk dawacź, ale jeno rycžniwoſcź a
mudroſcź patriarchi ſpytacź chcył. Ale Konſtantin (Cyrill) jomu
wotmołwi: „Schto, ty ſy ze ſwojimi kłokami do luda tſělał a měniſch, zo
nichtó ranjeny njeje? Ty ſebi něſchto na ſwoju mudroſcź a wědomoſcź bycź
zdaſch! ale ta je zacźěmnjena z młhu, kotraž z twojeje nahrabneje a
zawiſtneje wutroby wuſtupuje. Twoja njepſchecźelnoſcź napſchecźo
Ignaciej tebje tak zaſlepuje a do tołſteje cźmy podnurja.” Z tym běſche
zwjazk <pb n="728"/>pſchecżelſtwa mjez nimaj roztorhnjeny a Focius
dźeržeſche njepſchecźelſtwo.

W tutym cžaſu žadachu ſaracenſcy (muhamedanſcy) wucženi kſcheſcźanow na
wurycžowanjo wo wěrje. Kſcheſcźenjo njemóžachu je hańby dla wotpokazacź.
Khěžor powoła wucženych duchownych k ſebi, kotſiž joho kedźbnoſcź na
Konſtantina (Cyrilla) złožichu. Khěžor prajeſche jomu: „Njejſy ſłyſchał,
kak hrozni Saracenojo naſchu wěru hanja? Dźi a ſpjecźuj ſo jim. Bóh da
tebi hnadu a twojim ſłowam móc, a pſchiwjedźe tebje zaſy hako
dobycźerja, kaž něhdy Davida hako dobycźerja nad Goliathom.”

Zwoliwſchi do toho, dóſta wot khěžora pſchewodny liſt a poda ſo 24 lět
ſtary, w lěcźe 851 ze ſławnymaj mužomaj Jurjom Aſkariteſom a Hrehorjom
Polaschom na pucź k Saracenam. Zbožownje dóńdźe k ſaracenſkomu wjednikej
do měſta Meliteny. Tele kſcheſcźanſke měſto běchu Saracenojo wudobyli,
cyrkwje do moſchejow[2]⁾ pſchewobrocźili, a domy kſcheſcźanow z hroznymi
wobrazami djabołow namazali. Kſcheſcźenjo dyrbjachu ſebi wſchitke
njepſchecżelſtwo lubicź dacź. Tam dha ſo wurycžowanja zapocžachu. Pſchi
prěnim rozrycžowanju ſpomnichu hanjerjo natele wobrazy, ale ſpěſchnje
jim Konſtantin (Cyrill) wotmołwi: „Hdźež ſu djaboły na domach, tam ſu
nutſka kſcheſcźenjo. Hdźež pak wonka tele znamjenja njejſu, tam ſu
djaboły nutſka.”

Prěnja wěc, wo kotrejž ſo wurycžowachu, běſche porok, zo ſu kſcheſcźenjo
we wěrje njepſchezjedni a zo ſo jich žiwjenjo jich wěrje njeruna.
Saracenojo ſo khwalachu: „Naſch profeta Muhamed je nam prawu wucžbu wo
Bohu pſchinjeſł a wjele ludow k ſebi wobrocźił. My wſchitcy ſo joho
zakonja dźeržimy. — Pola was wucži jedyn tak, druhi hinak. Khryſtuſowy
zakoń pak dźeržicźe, kaž ſo komu zechce.”

Konſtantin (Cyrill) jim wotmołwi: „Naſch Bóh je kaž mórſka hłubina.
Kotſiž chcedźa božu bytoſcź wuſlědźicź, zanurjeja ſo do tejele hłubiny.
Kotſiž maja ſylny rozom a božu hnadu, ſpóznaja Boha a pſchepłowaja
zbožownje hacž na brjóh. Kotrychž rozom pak je ſłaby abo kotſiž we
kiprych cžołmikach ſo wjezu, ſo podnurja abo tam a ſem mjetaja abo na
ſkaliſkach ſo rozraža. Waſcha wědomoſcź wo Bohu je kaž niłka a wuzka
woda, kotruž kóždy, njech je mały abo wulki, ſnadnje pſchekrocži. Z toho
wuſwětleja ſo wſchelakoſcźe, kiž ſo mjez nami namakaja. <pb n="729"/>—
Hdyž ſo khwalicźe, zo Muhamedowy zakoń wſchitcy dźeržicźe, njeje nicžo
dźiwne. Waſch Muhamed wot was nicžo nježada, hacž k cžomuž ſo cžłowjeſke
cźěło ſame nakhila. Wón njeje zakazał, ſo hněwej a cźělnym požadoſcźam
podacź. Hinak je Khryſtus cžinił. Wón ze ſwojej wěru a hnadu wot zemje
wjedźe k njebjeſam. Stworicźeŕ je cžłowjekow ſtajił woſrjedź jandźelow a
zwěrjatow. Pſchez rycž a rozom je joho dźělił wot zwěrjatow, pſchez
cžěło a požadoſcźe wot jandźelow. Schtóž chce ſo jandźelam bližicź,
dyrbi ſo požadoſcźow zdalowacź. To Muhamed wot was nježada, ale Khryſtus
to wot nas žada. Kaž zwěrjo žiwy bycź, to kóždy dokonja.”

Runje tak dobycźeŕſcy hajeſche Konſtantin (Cyrill) napſchecźo nim wucžbu
wo najſwjecźiſchej Trojicy. Skóncžnje ſo Saracenojo z tym khwalachu, zo
je pola nich wjacy mudroſcźe, bohatſtwa a mocy, dyžli pola kſcheſcźanow
a chcychu wobkrucźecź, zo Bóh z tym widźownje wobſwědcžuje, zo ſo jomu
Muhamedowa wěra ſpodoba. Wótrje jim Konſtantin (Cyrill) z pſchirunanjom
wotmołwi: „Někajki cžłowjek nacžěra ſebi z morja wody a noſcheſche ju w
měſche a khwaleſche ſo, prajicy: hlejcźe wodu, kajkuž nichtó nima hacž
ja. A mórſki łódźnik pſchińdźe a rjekny jomu: ſchto ſo njehańbujeſch, ſo
khwalicż tajkeje wěcy dla, kotruž maſch we nadutym měſche? My mamy jeje
cyłu hłubinu połnu. — Runja tamnomu cžłowjekej cžinicźe wy. Wot nas pak
je wſchitka wědomoſcź a mudroſcź wuſchła. — Na waſchich bohatſtwach ſo
njedźiwam. Bohu budź dźak a khwalba za wſcho, ſchtož je ſtworił a ludźom
k wjeſelu a radoſcźi podawa. Ale wy to napſchecźo joho woli po ſwojich
žadoſcźach zlě nałožujecźe.”

Hdyž běſche kſcheſcźanſki mudrowc póhanſkich pſchecźiwnikow zahańbił,
chcychu ſo na nim wjecźicź a dachu jomu jěda do napoja. Konſtantin
(Cyrill) jón wupi, ale Bóh wotwobrocźi wſchitku ſchkodu wot ſwojoho
ſłužownika.

Konſtantin wrócźi ſo zaſy do Konſtantinoplu a wuzwoli ſebi ſamowne
žiwjenjo a woteńdźe na horu Olymp we Theſalii, hdźež běſche joho bratr
Method we klóſchtrje hako puſtnik žiwy.

We klóſchtyrſkej ſamowni na horje Olymp běſche hłowne wobſtaranjo
modlenjo, poſcźenjo a rozpominanjo bójſkich wěcow. Zbytny cžas bu k
ſwětnym dźěłam nałoženy a kóždy dźěłaſche, k cžomuž mějeſche ſchtó dar.
Method ſwjecźata pſchihotowaſche, w cžimž mějeſche wulku wuſchiknoſcź.

Konſtantin (Cyrill) mějeſche mudrowſke dźěło. Z domu zna<pb
n="730"/>jeſche ſłowjanſku rycž, ale jeje ſłowa do piſma pſcheſtajecź,
běſche hiſchcźe njewidźał. Joho ducha to wabjeſche. Podarmo ſo
prócowaſche, ſłowjanſke ſłowa z grichiſkim abo łacźanſkim piſmom
woznamjenjecź a napiſowacź. Bohata zwucžnoſcź ſłowjanſkej# rycže
njehodźeſche ſo z dotalnymi piſmikami woznamjenicź. Toho dla pſchida
Konſtantin (Cyrill) grichiſkomu alfabetej někotre now# znamjeſchka za
ſłowjanſke zynki. Tak bu wón (wokoło lěta 855 załožeŕ piſma, kotrež ſo
hiſchcźe nětko cyrillſke mjenuje. Z pomocu tutoho piſma pſchełožowaſche
a napiſowaſche we ſłowjanſke rycži[3]⁾ ſcźenja, kaž ſo na njedźelach a
ſwjedźenjach pſchi boži# ſłužbach cžitaja.

Hdyž běſche Focius we lěcźe 857 na patriarchiſki ſtoł w# Konſtantinoplu
ſo dotłócžił a patriarchu Ignacia zahnał, ſtojeſchta# bratraj Konſtantin
a Method krucźe na ſtronje patriarchi Ignacia Tehdom chcychu mócni
pſchecźeljo Methoda na biſkopſki ſtoł powyſchicź, ale wón ſo cźežkoho
brěmjenja tajkeje ſłužby bojeſch# a woſta radſcho we ſwojej ſamowni.

Hłós boži wutorhny jej ze ſamownje a powoła jej k zjawnomu dźěłu za
kraleſtwo bože. Kozarojo žadachu ſebi kſcheſcźanſkich wucžerjow.
Kozarojo pak běchu poł dźiwi, póhanſki lud mjez kaſpiſkim a cžornym
morjom bydlacy. Židźa a Saracenojo ſpytowachu, zo bychu jón kóždy k
ſwojej wěrje pſchiwjedli. Te# wo kſcheſcźanſtwu Kozarojo něſchtožkuli
wjedźachu. Žid hanjeſch# Saracena a Saracen Žida, ale w hanjenju
kſcheſcźanſtwa ſeb# rucy podawaſchtaj. Kozarojo chcychu wot kſcheſcźanow
zhonicź ſchto je jich wěra. Potom chcychu wuzwolecź. Dokelž mějach# k
kſcheſcźanſkomu khěžorej najwjacy dowěry, póſłachu k njom# próſtwu, wón
chcył jim mužow póſłacź, kiž móhli jim kſcheſcźanſku wěru rozeſtajecź.
Khěžor ſo njekomdźeſche, jich próſtwu dopjelnicź. Joho kedźbnoſcź bu na
Konſtantina (Cyrilla) a Method# złožena, zo ſo k tajkomu ſkutkej derje
hodźitaj. A jimaj běſch# lubo, zo móžeſchtaj z kraja woteńcź, hdźež
Fociowe mucźenj# njepokoj cžinjachu. Z dowěru naſtupiſchtaj daloki pucź
k japoſchtołſkomu dźěłu. Na łódźi pſchewjezeſchtaj ſo po cžornym morju k
měſtej Cherſonej, hdźež Słowjenjo, Židźa a aſiatſke ludy pſchekupſtwa
dla pſchikhadźachu. Tudy chcyſchtaj někotry cžas woſtacź a rycž luda
nawuknycź, kotromuž mějeſchtaj prědowacź.

<pb n="731"/>

W cžaſu tohole pſchebywanja na měſtnoſcźach, kotrež běchu pſchez
martraŕſtwo bamža ſwjatoho Klimanta I.[4]⁾ poſwjecźene, chcyſchtaj
cžeſcźerjej ſwjatych pſchecźelow božich powoſtanki ſławnoho martrarja
pocžeſcźicź. Ale nichtó wjacy njewjedźeſche, hdźe je joho row.
Kſcheſcźenjo běchu joho na blizkej mórſkej kupje z joho kótwicu
pohrjebali a nad rowom cyrkwicžku natwarili. W njeměrnych cžaſach běſche
ſo měſto Cherſon zapuſcźiło a cyrkwicžku běchu ſpowaleli. Skóncžnje
nichtó wjacy njewjedźeſche, hdźe je tale cyrkwicžka ſtała. Z dowolnoſcźu
biſkopa pytaſche Konſtantin (Cyrill) a wuſlědźi kupu, hdźež běſche
cyrkwicžka ſtała. Tež namaka jeje rozpadanki a ſkóncžnje row, hdźež
koſcźe bamža a martrarja ſwjatoho Klimanta wotpocźowachu. Sobu
zahrjebana kótwica běſche dobre wobſwědcženjo. Běſche to 31. januara
861, hdyž tutón drohi pokład namakaſchtaj. Na łódźi buchu koſcźe do
hłownoho měſta pſchewjezene a tam nakhwilnje w cyrkwi ſkhowane.

Dokonjawſchi ſwoje pſchihotowanjo podaſchtaj ſo bratraj zaſy na pucź. Po
wſchelakich ſtraſchnoſcźach na cžornym morju ſtupiſchtaj na kraj, hdźež
ſo kawkazſke hory ſpocžinaja a pſchińdźeſchtaj zbožownje k Kozaram.
Wěrch luda póſła jimaj woſobnych mužow k powitanju napſchecźo. Lud jeju
rozwucženja rad ſłyſcheſche a bu wot błudow wotwjedźeny, do kotrychž
běchu jón Židźa a Saracenojo zawjedli. Cźežſche dźěło mějeſchtaj na
dworje kozarſkoho wěrcha, hdźež woſebje Židźa kſcheſcźanſtwu napſchecźo
dźěłachu a wocžłowjecženjo Syna božoho za njemóžnu wěc wudawachu.
Saracenojo jim we tym pomhachu. Ale Konſtantin (Cyrill) rycžeſche z
tajkej mocu a duchom, zo dyrbjachu pſchecźiwnikojo mjelcžecź. Wjednikojo
kozarſkoho luda wołachu: „Ty ſy k naſchomu wozboženju póſłany. Praj nam,
ſchto mamy cžinicź?” A prěni radnik wěrcha zjawnje prajeſche: „Naſch
hóſcź je z božej pomocu židowſku hordoſcź k zemi porazył a ſaracenſku
kaž pluwy rozduł. Bóh je Khryſtuſej knjejſtwo nade wſchěmi ludami dał.
Zwonka joho wěry njemóže nichtó k wěcžnomu žiwjenju pſchińcź. To budź
tež naſcha wěra. Bohu budź khwała na wěki.”

Wěrch a 200 woſobnych Kozarow dachu ſo hnydom na to kſchcźicź. Tež z
luda buchu mnozy wobrocźeni. Wěrch chcyſche ſo miſionaromaj dźakowny
wopokazacź, hdyž zaſy woteńdźeſchtaj. Ale njebjerjeſchtaj złoto a
ſlěbro, ale wuproſyſchtaj jatym Gricham ſwobodu. Wěrch zwoli hnydom do
toho a dwě ſcźě wu<pb n="732"/>ſwobodźenych Grichow pſchewodźeſche
ſwjateju bratrow na dompucźu.

W Cherſonje zaſtachu a wzachu powoſtanki ſwjatoho Klimanta ſobu do
Konſtantinopla. Tudy něſchto cžaſa pſchebywaſchtaj a Konſtantin (Cyrill)
cžinjeſche pſchi cyrkwi ſwjatych japoſchtołow ſłužbu. Method pak
pſchebywaſche we klóſchtrje Polychromje, hdźež bu z abtom ſydom dźeſat
mnichow.

Krótki cžas wodychnjenja běſche ſwjatymaj bratromaj popſchaty a zaſy
jimaj nowe dźěło do rukow hladaſche, a to pola Bołharow. Pſchebywanjo w
Konſtantinoplſkej woſadźe njemóžeſche ſo jimaj ſpodobacź, pſchetož
hiſchcźe knježeſche tam Focius kiž běſche tež jeju njepſchecźel. Schto
pak je jej pohnuło, ſo runje k tutomu ludej wobrocźicź, njemóžemy z
wěſtoſcźu prajicź. Bóh je to tak wjedł.

Mócny lud Bołharow běſche ſebi někotre ſłowjanſke ſplah# podcźiſnył a
ſebi po cžaſu doſpołniſchu rycž Słowjanow pſchiſwojił. Ze wſchelakich
ſtronow běſche ſo hižon poſpytowało, kſcheſcźanſtwo mjez tutym ludom
załožicź; ale cuzorycžni miſionarojo ze grichiſkej abo łacźanſkej rycžu
njemějachu klucž k wutrobam tutoho luda.

Konſtantin (Cyrill) a Method dźěſchtaj k Bołharam a prědowaſchtaj ludej
we znatej rycži, a jeju ſłowa namakachu dobru rolu. Ale doſpołnje
ſkhadźecź tuto ſymjo tola njemóžeſche, dokel# namóc póhanſkoho krala
Boriſa (Bogoriſa) kſcheſcźanſtwo poduſcheſche. Kralowy pſchikład
rjadowaſche tež zadźerženjo joho zaſtojnikow. Mało nadźije běſche,
ſurowoho krala k kſcheſcźanſtw# pſchiwjeſcź. Wſchitke dotalne poſpyty
běchu podarmo. Joho ſotr# běſche do jatoſcźe pſchiſchła a wot khěžorki
Theodory kſcheſcźan ſtwo zeznała a pſchijała. Domoj ſo wrócźiwſchi
chcyſche te bratra za wěru dobycź. Tež grichiſki měſchnik Kufara běſche
n# to dźěłał. A tež Methodej ſo to poradźicź njechaſche. A tom# ſo njeje
dźiwacź. Khryſtus zakazuje pſchelecźo krjeje a žada po nižnoſcź,
ſcźerpnoſcź: ta wucžba hordoho, mócnoho knježerja njewabi. A tola jomu
Bóh twjerdu ſchiju zhibny.

Kral Boris běſche ſebi nowy hród natwarił a chcyſche jó# z wobrazami
wudebicź. Zhoniwſchi, zo ſo Method w tajkich wěcach derje wuſteji,
powoła joho Boris k ſebi a rjekny jomu „Pſchihotuj mi wobraz toho,
ſchtož je na ſwěcźe najtraſchniſche.”

A Method woznamjenjeſche pſchikhad Syna božoho na ſudm dźeń. Khryſtus
běſche z jandźelemi wobdaty, na złotym trónj <pb n="733"/>ſedźicy.
Wokolo njoho zhromadźene ludy wuſudźenjo cžakachu. Hižom ſo dźělachu
tute njepſchehladne cžródy: k prawicy wozjewjeſche ſo wjeſołoſcź
ſprawnych, k lěwicy cžwěla zatamanych. Kral njemóžeſche docžakacź, zo by
wobraz hotowy był. Hdyž běſche dźěło dokonjane, pſchińdźe ſam, ſebi
wobraz wobhladacź. Z mócnym ſłowom wukładowaſche jomu Method woznam
wobraza,[5]⁾ a boža hnada dokonja ſkutk wobrocźenja. Zo by ſtraſchnym
cžwělam wěcžnoſcźe cźeknył, žadaſche kral wot Methoda, zo by joho w
kſcheſcźanſtwje rozwucžił.

W lěcźe 862 bu Boris kſchcźeny a dóſta w kſchcźeńcy mjeno Michał.
Kralowy pſchikład ſcźěhowachu mnozy woſobni a z luda. Tola tež
njepſchecźeljo ſo namakachu, a dźěl póhanſkoho luda ſo napſchecźo kralej
zběhny, a joho w joho hrodźe woblehny. Ale ze ſwojimi ſwěrnymi pſchedoby
kral zběžkarjow. To pak běſche ſobu dobycźo kſcheſcźanſtwa nad
póhanſtwom pola Bołharow. Konſtantin (Cyrill) a Method wrócźiſchtaj ſo
zaſy do ſwojoho kraja.

Druhi ſłowjanſki lud, mjez kotrymž ſwjataj bratraj ſkutkowaſchtaj, běchu
Morawjenjo, ſuſodźa Cžechow. Wot kónca woſmoho ſtotytka běchu ſo němſcy
biſkopojo z Paſawy a Salcburga wo wobrocźenjo tutoho luda prócowali, ale
kſcheſcźanſtwo prawoho korjenja njedóſta, dokelž miſionarojo ſłowjanſku
rycž njerozemjachu a njenawuknychu. Wyſche toho zacžuwachu Słowjenjo
poſpyty Němcow, kiž chcychu kraj ſwojomu knjejſtwu podcźiſnycź.
Njeluboſcź napſchecźo ſwětnym mócnarjam pſcheńdże ſobu na
kſcheſcźanſkich prědarjow z tamnych njepſchecźelſkich ſtronow.

Ludwik, z pſchimjenom „Němc,” běſche ſo w auguſcźe 846 na Morawu walił a
wěrcha Mojmira wotſadźił a joho bratrowca Roſcźiſława za wěrcha
poſtajił. Hdyž běchu khwilu pod němſkim pſchahom ſtali, pocža Roſcźiſław
na to dźěłacź, zo by Morawu zaſy njewotwiſnu wot Němcow ſcžinił. Toho
dla ſtupi z grichiſkim khěžorom w lěcźe 862 do zwjazka.

Zhoniwſchi wo zbožownym ſkutkowanju ſwjateju bratrow, chcyſche jej za
ſwój kraj dobycź. Póſła k grichiſkomu khěžorej Michałej III. póſłancow,
kiž bychu zjewili, zo chce morawſki lud po waſchnju kſcheſcźanow žiwy
bycż. „Mnozy kſcheſcźanſcy wucžerjo ſu k nam pſchiſchli z Italſkeje,
Grichiſkeje a Němſkeje a wucža nas kóždy hinak. My Słowjenjo ſmy
njewucženy lud a nimamy nikoho, kiž by nas wěrnoſcź wucžił a nam ſwjate
piſmo <pb n="734"/>wukładował. Toho dla póſcźel nam tajkoho muža, kotryž
by nas wſchitku wěrnoſcź nawucžicź móhł.” Hdyž běchu hiſchcźe kedźbnoſcź
na Konſtantina (Cyrilla) wobrocźili, powoła joho khěžor k ſebi a
zjewiwſchi jomu žadoſcź póſłancow rjekny: „Nichtó to lěpje njezamože,
dyžli ty, kiž ſłowjanſku rycž rycžiſch. Ja tebje ze wſchěm trěbnym
bohacźe zaſtaram. Wzmi ſebi bratra Methoda za towarſcha ſobu a podaj ſo
na pucź, hdźež tebje žadaja.”

Konſtantin (Cyrill) ſpózna w tym porſt boži, kiž na nowe, k žnjam
pſchihotowane polo pokazowaſche, mjez tym zo Focius pſchekory a změſchki
hotowjeſche. W zapocžatku lěta 863 podaſchtaj ſo bratraj na pucź do
wulkomorawſkoho kraja a wzaſchtaj powoſtanki ſwjatoho Klimanta ſobu. Wot
Roſcźiſławowych póſłancow pſchewodźanaj pſchiṅdźeſchtaj w prěnjej
połojcy tohoſamoho lěta do hłownoho měſta Welehrada. Hdyž ſo k měſtu
bližeſchtaj, wuńdźechu jimaj lud a wěrch ſam wjeſele napſchecźo a
pſchijachu jej z radoſtnym witanjom. Roſcźiſław a dźěl joho luda bě za
wěru pak hižom dobyty, pak tola jej pſchikhileny; ale njeběchu doſcź
rozwucženi. A wjetſchina luda kłonjeſche ſo hiſchcźe pſchiboham.
Konſtantin (Cyrill) a Method zapocžeſchtaj bože ſłowo we ſłowjanſkej
rycži horliwje prědowacź. Pódla rozwucžowaſchtaj wotroſcźenych a dźěcźi
w cžitanju a piſanju. Pſchibohi (kaž Radhoſcź, Pjerun, Lada atd.) buchu
ſpowalene a kſcheſcźanſke bože ſłužby zarjadowane, błudy a pſchiwěrki
zahanjane. Wokoło ſebje zhromadźiſchtaj wobdarjenych młodźencow a
rozwucžiſchtaj jich w cyrkwinſkich ſłužbach.

Na ſwojich pucźowanjach po kraju zahanjeſchtaj pſchibohow. Hdźež běſche
lud na wyſokej horje k cžeſcźi pſchiboha Radhoſcźa zhromadźeny, ſtupi
Konſtantin (Cyrill) khroble mjez póhanow, pſched jich wocžemi znicži
poſtawu Radhoſcźa, a ſtaji tam kſchiž naſchoho zbóžnika. Runje tak
powaliſchtaj Pjeruna, Ladu a druhe. Dokelž móžeſchtaj ſo z ludom derje
zrycžecź, běſche jeju ſkutkowanjo po morawſkim kraju zbožowniſche, dyžli
prjedawſchich cuzorycžnych miſionarow. Pſchez njeju ſo lud k ſłužbje
Khryſtuſowej pſchiwobrocźeſche.

Połpjata lěta trajeſche jeju dźěło mjez Morawanami, wot Boha žohnowane,
wot wěrcha Roſcźiſława na wſchitke waſchnjo podpjerane. Tutón wěrch
chcyſche cyrkej ſwojoho kraja njewotwiſnu wot němſkich biſkopow ſcžinicź
a wobrocźi ſo w tajkej naležnoſcźi do Roma, hdźež tehdom Mikławſch I. na
ſtole ſwjatoho Pětra ſedźeſche. Konſtantin (Cyrill) a Method pak
podaſchtaj w piſmje ſwjatomu wótcej powjeſcź wo namakanju powoſtankow
<pb n="735"/>ſwjatoho Klimanta a wo ſwojim ſkutkowanju mjez Słowjanami.
Tež wuprajiſchtaj ſwoju poddatoſcź pod romſki ſtoł, kiž je ſrjedźiſchcźo
kſcheſcźanſtwa. Skóncžnje proſcheſchtaj wo požohnowanjo k dalſchomu
dźěłu.

Dóſtawſchi liſty powoła bamž bratrow pſchez japoſchtołſki liſt k ſebi do
Roma. Z wjeſołoſcźu naſtupiſchtaj bratraj daloki pucź a wzaſchtaj
někotrych ſwojich wucžeńcow ſobu, kotrychž cyrkwinſkich zaſtojnſtwow
hódnych dźeržeſchtaj.

W nalěcźu 867 podaſchtaj ſo Konſtantin (Cyrill) a Method na pucź do
Roma. Wěrch Roſcźiław daſche jimaj piſmo za ſwjatoho wótca ſobu. „Ducy
prědowaſchtaj a pſchińdźeſchtaj do Panonſkeje (delneje Morawy), hdźež
wěrch Kocel knježeſche. Tam ſkutkowachu němſcy miſionarojo ze Salcburga.
Hdyž pak bratraj Konſtantin (Cyrill) a Method na ſwojim pucźu do Roma do
tuteje krajiny pſchińdźeſchtaj, roznjeſe ſo powjeſcź wo nimaj po kraju a
lud ze wſchěch ſtronow k nimaj khwataſche, zo by z jeju horta ſłowo bože
ſłyſchał. Wěrch Kocel powita jej na ſwojim hrodźe. Hacž runje chcyſche
jej wěrch pſchi ſebi zdźeržecź, njemóžeſchtaj tam dlěje dyžli pſchez
lěcźo woſtacź, dokelž do Roma khwataſchtaj.

Hiſchcźe na pucźu zhoniſchtaj, zo je bamž Mikławſch I. (13. novembra
867) wumrjeł. Hadrian II. bu (14. decembra 867) hako joho naſlědnik
wuzwoleny. Hdyž tón zhoni, zo ſo ſwjataj bratraj Romej bližitaj a
powoſtanki ſwjatoho Klimanta ſobu njeſetaj, zwjeſeli ſo wulcyſchnje, a
dźěſche jimaj z duchownſtwom a ludom hacž pſched měſto napſchecźo a
powita jej z cžeſcźu, z kajkejž ſo najwoſobniſchi mužojo witaja. Tu
pocžachu ſo w pſchitomnoſcżi ſwjatych powoſtankow pſchez móc
wſchohomócnoho Boha dźiwy ſtawacź, a kóždy khory, kiž powoſtanki
ſwjatoho martrarja pocžeſcźi, bu wuſtrowjeny, kajkažkuli bě joho
khoroſcź. Po měſcźe klincžachu zynki wſchěch zwonow a pobožne ſpěwy ſo k
njebju znoſchowachu. Cyły Rom ſo zradowaſche, a wſchitcy ſo Bohu
dźakowachu. Bratraj wotedaſchtaj ſwjate powoſtanki bamžej a buchu do
cyrkwje donjeſene, kotraž běſche hižom pſched dawnym cžaſom k cžeſcźi
ſwjatoho Klimanta poſwjecźena.

Bratraj wzaſchtaj hoſpodu we klóſchtrje. Hdyž běſche ſo bamž wo
poddatoſcżi a ſwěrje bratrow k romſkomu ſtołej a wo jeju prawej wěrje
pſcheſwědcžił, njekomdźeſche ſo, Roſcźiſławowu žadoſcź a próſtwu
dopjelnicź a poſwjecźi 5. januara 868 ſwja<pb n="736"/>teju bratrow za
biſkopow, jeju wucžencow pak za diakonow a měſchnikow. Konſtantin
pſchija pſchi ſwjecźiznje mjeno Cyrill.

Po božej radźe njedyrbjeſche Cyrill ſwoje ſtadło w Morawſkej zaſy
wohladacź. Hnydom po dóſtacźu biſkopſkeje ſwjecźizny napadny joho cźežka
khoroſcź a ſchtyrcycźi dnow pſchihotowaſche ſo Cyrill na ſwoju ſmjercź.
Bratr Method a wucžencojo wobdawachu joho ſmjertne łožo. W ſtaroſcźi za
winicu božu mjez Słowjanami prajeſche bratrej Methodej, kotryž mějeſche
žadoſcź za žiwjenjom we klóſchtrje: „Hlej, bratſe Methodo! dotal ſmój
dwaj, kaž wot Boha k jednomu dżěłu hromadźe zapſchehnjenaj, brózdu
cźahnyłoj na joho polu. Ja dokonjam nětko dny ſwojoho žiwjenja. Wěm, zo
ty za klóſchtyrſkim žiwjenjom žedźiſch. Ale proſchu tebje, njewotrjekń
ſo wucženja w Morawſkej. Woſtań pola tutoho dobroho luda a wuwucžuj jón
božu wěrnoſcź.” Podobnje tež ſwojich wucžencow napominaſche.

Hdyž ſo ſmjertne bědźenjo bližeſche, pozběhny Cyrill rucy k njebju a ſo
nutrnje modleſche. Wokoſchi bratra a pſchitomnych wucžencow. Zaſy
pozběhny ſwój mrějacy hłós: „Khwaleny budź Bóh, kotryž nas njepoda zubam
naſchich njepſchecźelow, ale roztorhnje jich ſycże a nas wumoži ze
ſkaženja.” Z tutymi ſłowami wuſny za cžaſnoſcź: 14. februara 868, a
běſche hakle 41 lět ſtary.

Wucžencojo a bratr wokoło wotemrjetoho' cźěła płakachu. Lědym běſche ſo
powjeſcź wo Cyrillowej ſmjercźi po měſcźe roznjeſła, knježeſche
wſchudźom wulka zrudoba. Bamž Hadriam poſtara ſo za pohrjeb, kiž běſche
tak ſwjedźeńſki, kaž tehdom jen# pola bamžow. Cyłe duchownſtwo ze
zaſwěcźenymi ſwěcžkami k rowu pſchewodźeſche a pohrjebne pſalmy
ſpěwaſche. Method proſcheſche bamža, zo ſměł po žadoſcźi ſwojeje
macźerje cźěło zemrjetoho bratra ſobu wzacź a we klóſchtrje pohrjebacź,
hdźež běſche do ſłužby cyrkwje zaſtupił. Ale duchownſtwo a lud
proſcheſche, zo by mjez nimi woſtał tón, kotrohož je Bóh ſam po tak
wjele pucźach k nim pſchiwjedł.

Tak dyrbjeſche Method podwolicź a wuproſy za bratra row we cyrkwi
ſwjatoho Klimanta. K prawej ſtronje wulkoho wołtarja bu pohrjebany. Nad
rowom pak bu joho wobraz zhotowjeny a Romjenjo cžeſcźachu joho hako
ſwjatoho, dokelž Bóh joho row z dźiwami pſchekraſnjeſche.

Hdyž běſche Method ſwojoho lubowanoho bratra Cyrilla w Romje pohrjebał,
hotowaſche ſo zaſy na pucź do ſwojeje woſady. <pb n="737"/>Bamž Hadrian
poſtaji, zo ma Morawſka a Panonſka ſamoſtatna woſadnoſcź (diöceſa) bycź,
a wudźěli Methodej arcbiſkopſku prawomócnoſcź po tutym ſłowjanſkim
kraju.

Załoženjo arcbiſkopſtwa we narańſchich krajinach běſche za tehdomne
cyrkwinſke wobſtejenja wulcy ſpomožne. Bołharojo běchu ſo w lěcźe 866
zaſy z Romom zjenocźili a tak naſta mjeza napſchecźo rozkolniſtwu, kiž
ſo z Konſtantinopla rozſchěrjeſche a knjejſtwo cyrkwje wobſchkodźeſche.
Z tutym załoženjom noweje woſadnoſcźe ſo nikomu kſchiwda njecžinjeſche:
pſchetož ſtary biſkopſki ſtoł we Srěmje (Sirmium) w nawjecžornej Illirii
běſche pſchez Awarow zapuſcźeny a zahnaty. Khěžor Korla Wulki běſche
Panoniu dobył a ju Salcburgſkomu, a Morawu Paſawſkomu biſkopej
pſchipokazał, a to bjez wobkrucźenja w Romje. Skutkowanjo němſkich
miſionarow mějeſche pak w tutych krajinach ſnadny wunoſchk. Hadrian
wobnowi ſtary Srěmſki biſkopſki ſtoł. Wobmjezowanjo biſkopſkich woſadow
pſchez ſwětnu wyſchnoſcź ſamu nima žaneje płacźiwoſcźe. Wěrchaj
Roſcźiſław a Kocel běſchtaj w Romje wo tute załoženjo a wobmjezowanjo
proſyłoj, a bamžowe wotmołwjenjo, kiž Kocel dóſta, rěkaſche: „nic jeno
tebi, ale wſchěm tamnym ſłowjanſkim krajinam ſcźełu Methoda hako
wucžerja.”

Mjez tym běchu we ſłowjanſkich krajach ſtruchłe cžaſy naſtałe. Wójna ze
ſuſodnymi Němcami howrjeſche po kraju, dokelž Roſcźiſław njechaſche
poddan němſkoho krala bycź. Němcy dźeržachu ſuſodne ſłowjanſke kraje za
němſke wobſedźeńſtwo. Roſcźiſław pak ſwoje prawo a ſwobodnoſcź
zakitaſche. Tak wudyri w lěcźe 869 wójna. Němſki kralowc (kronprync)
Karlman wali ſo z wulkej mocu na Morawu a wojowaſche z Roſcźiſławom, ale
bjez doſpołnoho wuſlědka. Roſcźiſław ſtupi ze ſuſodnymi ſłowjanſkimi
ludami (Cžechami a Serbami) do zwjazka a dóſta wot nich wojeŕſku pomoc.
Karlman cźehnjeſche z wójſkom na Słowjanow. Cźi cofachu do horateje
krajiny a Němcy woblěhowachu hłowne měſto Welehrad a zapuſcźowachu
wokołnoſcź. Hłód pocža mjez nimi knježicź a nětko ſo Morawjenjo do nich
dachu. Tak bu měr ſcžinjeny a ſamoſtatnoſcź Morawy wuprajena.

Ale wot 870—874 knježeſche nowa wójna. Karlman, kiž běſche wot ſwojoho
nana Ludwika za wójwodu ſłowjanſkich pomjezow ſtajeny, wojowaſche znowa
napſchecźo Roſcźiſławej a Swjatopołk, ſyn Roſcźiſławowoho bratra, bu
joho pſcheradnik. Tónle Swjatopołk běſche wěrch we Nitrje (we Wuheŕſkej)
a ſte<pb n="738"/>jeſche pod Roſcźiſławom. Tola chcyſche ſamoſtatny bycź
a wjetſche knjejſtwo dobycź. Tohodla ſo k Němcam wobrocźi a běſche jim
witany pomocnik. Roſcźiſław chcyſche joho z dobrym wot tak njerozomnoho
zadźerženja a z tak ſkažnoho pſchecźelſtwa wotwjeſcź, ale podarmo.
Swjatopołk poda ſo pod knjejſtwo Němcow, zaja w lěcźe 870 Roſcźiſława a
ſtorhnywſchi joho knjejſtwo na ſo, woteda wuja Roſcźiſława
njepſchecźelam, kotſiž joho w rjecźazach do Regensburga wotwjedźechu.
Tam dźeržachu w novembru 870 ſud nad nim a wotſudźichu joho k ſmjercźi.
Kral Ludwik pak joho wobhnadźi k cžasžiwjenſkomu jaſtwu a daſche jomu
wocži wukałacź.

W tutych wójnſkich cžaſach njeběſche Methodej móžno, ſo na Morawu
wrócźicź a tam ſkutkowacź. Poda ſo na kóncu lěta 868 do ſwojoho
panonſkoho wokrjeſa, hdźež bu wot ſłowjanſkoho wěrcha Kocela z radoſcźu
witany. Tudy pokracžowaſche wjacy lět we ſwojim ſwjatym dźěle a
wukorjenjeſche wſchelake póhanſke pocžinki. Ze ſwojej arcbiſkopſkej mocu
zarjadowaſche cyrkwinſke naležnoſcźe a pocža ze ſwojimi ſłowjanſkimi
měſchnikami božn mſchu a cyrkwinſke modlitwy we ſłowjanſkej rycži
dźeržecź. Method to cžinjeſche, dokelž měnjeſche, zo katholſkoho ducha
pſchez to najlěpje w ſwojej woſadźe wobkrucźi a zo ſwjaty ſtoł nicžo
napſchecźo tomu njezměje.

Hacž runje Method ſtajnoho měſtna njemějeſche, a něſchto cžaſa tež pola
Boriſa (Bogoriſa) w Bołharſkej ſkutkowaſche, běſche tola joho hłowne
ſkutkowanjo w Panonii, we Kocelowym kraju, hdźež běchu Salcburgſcy
arcbiſkopojo hižom za kſcheſcźanſtwo ſkutkowali. Salcburgſki biſkop
Methodej po móžnoſcźi zadźěwki na pucź kładźeſche a zazběhny wokoło lěta
871 ſkóržby na Methoda a powołaſche ſo na ſwoje ſtarſche, pjecź a
ſydomdźeſat-lětne prawa. Tež Swjatopołka na ſwoju ſtronu dóſtachu a
Method bu nazymu 871 pſched Ludwikowy ſud wjedźeny a tſoja ſkóržba
napſchecź# njomu nazběhnjena: zo prawa ſalcburgſkich a paſawſkich
biſkopo# na ſo cźehnje, pſchi božich ſłužbach ſłowjanſku rycž nałožuje a
nowe wucžby wucži. Woni ſo hórſchachu, prajicy: „Ty w# krajach wucžiſch,
kiž nam ſłuſcheja.”

Method jim wotmołwi: „Hdyž by kraj wam ſłuſchał, bych druhdźe ſchoł
wucžicź. Ale ſym jón wot ſwjatoho romſkoho ſtoła dóſtał.”

Hdyž pſchecźiwnikojo na poſtajenjo Karla Wulkoho pokazowachu, jim Method
prajeſche: „Hdyž z knježiwoſcźe mjezy ſwo<pb n="739"/>jich wokrjeſow
zdźeržujecźe a bjez pohlada na zakoń boži mi zakazujecźe, bože ſłowo
rozſywacź: hladajcźe, hacž železnu horu z koſcźowym cžołom
pſcherazycźe.”

Woni prajachu: „Budźeſch-li tak wótrje rycžecź, póńdźe ſo cźi zlě.”

Method wotmołwi: „Wěrnoſcź rycžu pſched kralom a ſo njeboju. Wy drje
ſwoju wolu na mni wuwjedźecźe. Cžińcźe, kaž ſo wam ſpodoba. Ja njejſym
lěpſchi, dyžli cźi, kotſiž ſu wěrnoſcźe dla we wjele cžwělach ſwoje
žiwjenjo zhubili.”

Tak roſcźeſche zwada cźim bóle, dokelž jomu nicžo prawe wotmołwicź
njemóžachu. Tu naſpomni Ludwik ſměſchnje: „Njedrějcźe mi Methoda tak,
pſchetož je ſo hižom kaž pſchi pjecy pſchepocźił.”

Na tónle ſměch wotmołwi Method kralej: „Hlej, wójwoda! Ludźo zetkachu
mudrowca pſchepocźenoho a rjeknychu jomu: cžoho dla ſo pocźiſch? Na cžož
jim praji: z hrubym ludom ſym ſo prał.”

Kónc ſudźenja běſche, zo Methoda jatoho do Bajerſkeje póſłachu a tam
połtſecźa lěta we wjazbje dźeržachu.

Němcy chcychu nětko morawſki kraj cyły do ſwojeje mocy hrabnycź a wzachu
Swjatopołka do jaſtwa. Ale pod nawjedowanjom Sławomira poſtany morawſki
lud pſchecźiwo němſkomu ſurowjenju a naſtachu cżežke wojowanja.
Swjatopołkej ſo poradźi, zo cźekny a zaſy k ſwojomu ludej pſchińdźe a
Němcow z kraja wubi. Pſchedwidźicy dalſche wojowanja, ſtupi z cžěſkim
wójwodu Boriwojom a ze ſewjernymi Słowjanami do zwjazka. Hižom w meji
872 cźehnjeſche troje wójſko Němcow napſchecźo njomu, a to do Schlezije,
do Cžech a na Morawu. Prěṅje pod Ludwikom cźehnjeſche pſchez Łužicu a bu
we Schlezii zbite. W Cžechach Němcy dobywachu a kraj zapuſcźachu, ale na
Morawje buchu zbicźi. We lěcźe 873 dyrbjachu Němcy wo měr proſycź.

Mjez tym zo běſche Method we němſkim jaſtwje, wubudźi jomu Bóh
zakitarjow. Wěrch Kocel ſkoržeſche pola bamža na to, ſchtož Němcy z
Methodom cžinja. Bamž jim hrožeſche z wuzamkom. Tak dóſta Method zaſy w
nalěcźu 874 ſwobodu, hdyž běſche Forchhajmſki měr mjez Ludwikom a
Swjatopołkom ſcžinjeny.

Z jaſtwa puſchcźeny wrócźi ſo Method zaſy do Kocelowoho kraja. Stari
njepſchecźeljo hrožachu Kocelej, je-li by Methoda pſchi ſebi zdźeržał.

Z pomocu krala Ludwika wobrocźichu ſo ze ſwojimi ſkóržbami do Roma k
bamžej Janej VIII. a proſchachu joho, zo by jim Panoniju zaſy wrócźił a
Methodowe nowotaŕſtwa zakazał. <pb n="740"/>Bamž znajeſche poſtajenja
ſwojoho prjedownika a jich wužitnoſo derje. Zo pak bychu ſo wſchě
ſkóržby pſchepytałe, póſła wó# biſkopa Pawoła z Ankony hako
japoſchtołſkoho póſłanca najprjed# do Němcow, potom do Panonije, zo by
naležnoſcźe pſchepytał Tutón mějeſche wot bamža liſt za Methoda, w
kotrymž ſo ſłowjanſke bože ſłužby zakazachu, dokelž ſo tale njezdźěłana
rycž k božim ſłužbam njehodźi.

W liſcźe za krala Ludwika buchu Methodowe prawa n# Panonſku zakitane, a
běſche tam wuprajene, zo wójnſcy doby cźerjo njejſu prawa měli,
cyrkwinſke zarjadowanja bjez Rom# poſtajecź. Tak dyrbjachu ſo
Salcburgſcy ſpokojicź.

Method, dóſtawſchi tamny liſt, rozeſtaja póſłancej hortnje bamžej
piſomnje wužitk ſłowjanſkeje rycže pſchi božich ſłužbach wocžakowaſche
na to dalſche rozſudźenjo. Mjez tym pak woſt# pſchi tym, ſchtož běſche
zapocžał. Wyſche toho ſchtyrjo z joho njepſchecźelow nahle wumrjechu a
druzy ſo nabojachu. Tak mějeſch# Method zaſy měr a woſta někotry cžas
pola Kocela. Ale hiſchcź w tymſamym lěcźe (874) wrócźi ſo na Morawu a
wuzwoli ſeb# Welehrad za ſydło a cyrkej ſwjateje Marije za arcbiſkopſku
cyrkej Na dworje krala Swjatopołka wuſtupowaſche hako prědaŕ pokut# a
wobrocźi krala.

We cžaſu pokoja (wot 874 hacž 879) rozwucžowaſch# Method lud ſwojeje
rozſchěrneje woſadnoſcźe we kſcheſcźanſtwje wuwucžowaſche a
pſchihotowaſche cyrkwi dobrych měſchnikow # dopſchełožowaſche ſwjate
piſmo do ſłowjanſkeje rycže.

Miſionſke ſkutkowanjo horliwoho Methoda doſahaſche te# hacž do Cžech.
Cžechi mějachu k połdnju a k wjecžoru kſcheſcźanſkich ſuſodow. Ale
wyſoke pomjezne hory dźělachu cžěſkic# pohanow wot bajerſkich
kſcheſcźanow. Němſcy miſionarojo ſpytowachu tež tudy ſymjo
kſcheſcźanſtwa wuſywacź. Ale Słowjane# běſche Němc hubjeny miſionar a
njemóžeſche ſebi dowěru a luboſcź wudobycź. Podarmo miſionar
prědowaſche; pſchetož za nimſcźěhowaſche rubježny wojak a joho
krajehrabacy wěrch. Tak ſ# tež Cžeſcha kſcheſcźanſtwa wobarachu a jeno
zrědka bu ſchtó wo# khrobłych miſionarow kſchcźeny. Bóh pſchihotowaſche
ſebi z druhdźe pucź do tohole kraja.

Morawſki wěrch Swjatopołk bě ſebi Hoſcźiwitowu dźowku, Boriwojowu ſotru
Ludoměru do mandźelſtwa wzał. Wona bu bórzy kſcheſcźanka. Hdyž Boriwoj
na Swjatopołkowy dwó# pſchińdże, zezna tam kſcheſcźanſtwo. Bože ſłužby,
žiwjenjo kſche<pb n="741"/>ſcźanow joho hłuboko zajachu. Z božej hnadu
hnuty, žadaſche ſebi kſchcźeńcu. W lěcźe 878 wukſchcźi joho Method na
Welehradźe a Swjatopołk běſche jomu z kmótrom. Tež z joho dwórnikow a
pſchewodnikow buchu mnozy kſchcźeni. Hdyž ſo Boriwoj zaſy do ſwojoho
kraja wrócźi, da jomu Method ſławnoho wucžeńca ſobu, Pawoła Kajika. Tón
wobrocźi pſchez ſwoje prědowanja Boriwojowu mandźelſku Ludmilu a druhich
k wěrje a kſcheſcźanſtwo ſo w Prazy a po kraju rozſchěrjeſche. Na
twjerdźiznje „Lěwy Hródc” njedaloko Prahi poſwjecźi Method ſam prěnju
cyrkwicžku k cžeſcźi ſwjatoho Klimanta a bórzy na to na Wyſchehradźe
cyrkej k cžeſcźi tohoſamoho Swjatoho.

Hdyž běſche Method ſwoje ſkutkowanjo na wjetſchi wokrjes wupſcheſtrěł,
zapopadny joho njepſchecźelow nowy hněw a myſlachu na to, kak bychu joho
znicžili. Scźahnywſchi Swjatopołka na ſwoju ſtronu, wobſkoržichu w
nalěcźu lěta 879 Methoda w Romje hako nowotarja a błudnika. Bamž drje
tymle ſkóržbam wjele njewěrjeſche, ale dyrbjeſche tola wěc rozſudźicź.
Pſchez piſmo wot 14. junija 879 powoła Methoda do Roma, zo by
nazběhnjene ſkóržby ſłyſchał a ſo zamołwjał.

Rady poſłuchaſche Method na hłós najwyſchſchoho paſtyrja, zo by ſebi
ſtajne pſcheſcźěhanja ſkóncžił. Bjez komdźenja poda ſo na pucź. Joho
pſchewodźachu poſelnikojo krala Swjatopołka, kotſiž mějachu bamžej
poddatoſcź krala a kraja pod ſtoł ſwjatoho Pětra wuprajicź.

W Romje bu Method hako wulcy zaſłužbny biſkop cžeſcźeny a zjewi bamžej
Janej VIII. wſchitko, ſchtož mějeſche jomu wo ſwojej naležnoſcźi
prajicź. Němſka ſtrona tež tudy napſchecźo njomu dźěłaſche. Dokelž
dyrbjachu ſo nazběhnjene ſkóržby po cyrkwinſkich zakonjach pſchepytowacź
a rozſudźicź, zhromadźi bamž biſkopow wokoło ſebje a Method bu na jich
zhromadźiznje wo wěrje a zakonjach pruhowany a we wſchěch cyrkwinſkich
wěcach hako prawjewěriwy ſpóznaty. A dokelž běchu joho njepſchecźeljo
zjawnje joho wotſadźenjo žadali, wobtwjerdźi joho bamž znowa we dotalnym
arcbiſkopſkim zaſtojnſtwje a piſaſche Swjatopołkej w liſcźe (w juniju
880) mjez druhim: „Poſtajamy, zo bychu měſchnikojo, diakonojo a duchowni
kóždoho rjada, njech ſu Słowjenjo abó kajkohožkuli naroda, kotſiž w
mjezach twojoho kraja bydla, naſchomu bratrej, waſchomu arcbiſkopej
Methodej podcźiſnjeni byli.”

W tymſamym liſcźe hrozy bamž tym, kiž bychu njepoſłuſchni <pb
n="742"/>abó ſpěrawi byli a po jednym abo druhim napominanju ſo nje
polěpſchili, zo bychu ſo tajcy z cyrkwje wuſtorcžili a z kraja wuhnali.

Po rozeſtajenju pſchez Methoda dowoli tehdom bamž Jan VIII nałožowanjo
ſłowjanſkeje rycže a piſma pſchi božich ſłužbach # pſchi wſchěch
cyrkwinſkich wobſtaranjach a piſa w tymſamym liſcźe „Dowolujemy, zo
bychu w njej (t. j. we ſłowjanſkej rycži) klim cžałe khwaloſpěwy k
cžeſcźi Knjeza. A porucžamy, zo bychu ſ# w tejſamej rycži wozjewjowałe
wucžby a ſkutki Khryſtuſa, na ſchoho Knjeza; pſchetož nic jeno w tſjoch,
ale we wſchěch jazyka# Boha khwalicź nas ſwjate piſmo pozbudźuje. A ze
ſwjatym Duchom napjelnjeni ſwjecźi japoſchtołojo wopowjedachu we wſchě#
jazykach wulke ſkutki bože.” Tak wón dowoli, zo ſmě ſo p#wſchěch krajach
Swjatopołkowych pſchi božich ſłužbach ſłowjanſk# rycž trjebacź, a zo ma
ſo na božej mſchi ſwjate ſcźenjo najprjed po łacźanſku, a potom po
ſłowjanſku cžitacź. To pak běſche wurjadna dowolnoſcź, kiž njedyrbjeſche
prawam a waſchnjam powſchi# kowneje cyrkwinſkeje rycže na žane waſchnjo
k ſchkodźe bycź.

Tak běchu poſpyty němſkeje ſtrony z razom znicžene a Metho wrócźi ſo,
hako dobycźeŕ, zaſy do ſwojeje woſadnoſcźe. Joh njepſchecźeljo ſo nětko
prócowachu, zo bychu na druhim pucź někoho na Methodowe měſto ſtłócžicź
móhli. K tomu pak zdaſch ſo Wiching pſchihodny muž bycź, dokelž běſche
dlěſchi cžas # Panonii ſkutkował a ſo hako kruty njepſchecźel Methoda
wopo kazowaſche. Nawabichu Swjatopołka, zo tón bamžej Wichinga z nowe
biſkopſke ſydło we Nitrje (w Panonſkej) namjetowaſche Bamž zwoli do
toho, ale porucži tež, zo dyrbi nowy biſkop ſwo jomu arcbiſkopej
Methodej podcźiſnjeny a poſłuſchny bycź. T# wón poſtaji, zo ma ſo
wſchitko z pſchizwolenjom arcbiſkopa ſtac# je-li by hdźe druhdźe w
tutych krajinach załoženjo nowoho biſkop ſkoho ſydła ſpomožne było.

Methodowi njepſchecźeljo ſo hiſchcźe njeſpokojichu, ale cž# njachu
Methodej wſchelake njeluboznoſcźe a zadźěwki, a prócowach ſo, Methoda
pola Swjatopołka pomjeńſchicź. Toho dla pod ſunychu falſchowane piſmo,
na kotrymž mějeſche biſkop Wichin njemały podźěl. W tutym piſmje běſche
prajene, zo Metho njeje hako prawjewěriwy ſpóznaty, ale zo je ſo ſwojich
błudo# wotrjekł a wotpſchiſahał; bože ſłužby we ſłowjanſkej rycži pak
ſ#cyle zakazane a zo ma biſkop Wiching porucžnoſcź, na dopjelnjenj
tychle poſtajenjow hladacź a Methodowe zadźerženjo wobkedźbowac#

Tak naſtachu Methodej najcźežſche bědźenja a pſchecźiwnoſcź# <pb
n="743"/>Kral Swjatopołk joho wopuſchcźi, ale lud ſwěrnje k njomu
ſtejeſche. Hdyž běſche njemdroſcź pſchecźiwnoſcźow najwyſchſchi
ſkhodźeńk doſahnyła, ſtupi Method pſched Swjatopołka a powoła ſo na
piſmo, kotrež běſche wot bamža kralej podate. Hdyž jomu kral wobſah
piſma, kajkež běſche dóſtał, wozjewi, zhuda bórzy, zo dyrbi to zmylk
bycź a wobzamkny, ſo hnydom do Roma wobrocźicź. Pſchez ſwěrnych póſłow
wobcźežowaſche ſo pola bamža a dóſta piſmo (wot 23. měrca 881), hdźež
bamž joho paſtyŕſku horliwoſcź khwali, joho prawjewěriwoſcź wobſwědežuje
a pſcheje, zo by joho Bóh k ſpomoženju cyrkwje ze wſchěch
pſchecźiwnoſcźow wumožił. Dale bamž wozjewi, zo wěrchej Swjatopołkej
njeje hinajſche piſmo póſłał a zo žanomu biſkopej ani z jednym ſłowcžkom
někajku podobnu porucžnoſcź dał njeje, kaž je we podſunjenym piſmje
prajene. Tež lubjeſche bamž, zo budźe winik wupytany a pſchiſłuſchnje
khoſtany.

Wiching, kotryž w panonſkej woſadnoſcźi hako najwjetſchi njepſchecźel
ſłowjanſkich božich ſłužbow zakhadźeſche, bu do kłótby daty. Hdyž běſche
němſke wójſko pod Arnulfom w bitwach lěta 883 a 884 poražene a z kraja
wuhnate, zhubi němſka ſtrona ſwoju móc a njepſchecźelſtwa napſchecźo
Methodej pſcheſtachu. Tež Swjatopołk pſchiwobrocźi ſo zaſy bóle k
duchownomu wěrchej ſwojich kſcheſcźanſkich poddanow. Method móžeſche
poſlednje lěta ſwojoho žiwjenja ſwoje zaſtojnſtwo w pokoju a bjez
zadźěwka wukonjecź. W lěcźe 884, 29. junija, poſwjecźi wón we Brünnje
cyrkwicžku k cžeſcźi ſwjateju japoſchtołow Pětra a Pawoła.

Sydomnacźe lět běſche Method mjez nawjecžornymi Słowjanami hako biſkop
ſkutkował, wſchelakore wopory pſchinjeſł, wjele wobcźežnoſcźow
pſchenjeſł, wjele njepſchecźelſtwa pſchecźerpjeł. Khorowatoſcź pocža
jomu blizki kónc pſchipowjedowacź. Ale wón ſebi wotpocžinka njepopſcha.
Powoła na Welehrad zhromadžiznu duchownych a zjewi jim potrěbnoſcźe
cyrkwje na Morawje a nuznoſcź, zo by ſo tajki muž hako wjednik woſady
poſtajił, kiž by z mócnej ruku porjad zdźeržecź móhł. Zhromadźeni
duchowni ſo joho praſchachu, koho by za ſwojoho naſtupnika žadał. Method
pokaza na ſwojoho wucžeńca Gorazda, prajicy: „Tónle je ſyn waſchoho
kraja, muž ſwobodny, wucženy a prawjewěriwy. Tón budź z wolu božej a z
waſcheje luboſcźe, kaž tež po mojim pſchecźu mój naſtupnik.” Wſchitcy
běchu z tym ſpokojni.

Zarjadowawſchi tak woſadnu naležnoſcź, pſchihotowaſche <pb
n="744"/>Method ſebje ſamoho na wotkhad ze ſwěta. Bołmoncžnu njedźelu,
4. hapryla 885 džěſche poſledni krócź do ſwojeje cyrkwje, woprowaſche
poſledni krócź ſwjaty wopor, rycžeſche poſledni krócź k zhromadźenomu
ludej a wudźěli wěrchej, duchownſtwu a ludej ſwoje poſlednje
požohnowanjo. A pſchedwidźicy ſwoju blizku ſmjercź, napominaſche jich
hiſchcźe: „Moje dźěcźi! Stražujcźe mje hacž do tſecźoho dnja.”

Po tejle wuprajenej žadoſcźi ſwojoho paſtyrja woſtachu duchownſtwo a lud
pſchi modlitwach zhromadźeni. Hdyž běſche tſecźi dźeń zaſwitał, rjekny
Method: „Knježe, do twojeju rukow porucžam ſwoju duſchu.” Tak wuſny
mucžny dźěłacźeŕ we winicy božej mjez Słowjanami rano 6. hapryla 885.
Cyła Morawa žarowaſche ſwojoho japoſchtoła, kotryž běſche wſchitkim
wſchitko był, zo by wſchitkich dobył.

K joho pohrjebej zhromadźichu ſo njepſchehladne cžródy morawſkoho luda z
blizka a z daloka we Welehradże, ſpěwachu modlitwy „po morwych”
łacźanſcy, grichiſcy a ſłowjanſcy, ſwjecźachu wopor božeje mſchě a
pohrjebachu wotemrjete cźěło we hłownej cyrkwi na Welehradźe.

Methodowi njepſchecźeljo njepopſchachu jomu po ſmjercźi hiſchcźe měra,
ale chcychu joho hako błudnika ze zhromadżeńſtwa cyrkwje wuzamknycź. We
ſurowych wójnſkich cžaſach bu joho wopomnjecźo zapuſcźene. Tola jomu a
joho bratrej Cyrillej njeje ſo zhubiło cžeſcźenjo, kotrež ſtaj ſebi tak
nadobnje zaſłužiłoj. Markhrabja Wladyſław Jindrich załoži w lěcźe 1190
na Welehradźe klóſchtyr a cyrkej ciſtercienſow k cžeſcźi macźerje božeje
a ſwjateju Cyrilla a Methoda. W lěcźe 1228 bu cyrkej ſwjecźena.
Wołomucſki biſkop Jan VII. poſtaji w lěcźe 1349, zo ma ſo jeju
wopomnjecźo 9. měrca ſwjecźicż. W lěcźe 1380 buſchtaj za patronow Morawy
pomjenowanaj. Jeju cžeſcźowanjo rozſchěri ſo po cyłej cyrkwi. Woſebje
wot cžaſow khěžora Karla IV. ſtaj ſwjataj Cyrill a Method tež hako
cžěſkaj patronaj cžeſcźenaj. Grichojo a Ruſojo cžeſcźuja ſwjatoho
Cyrilla 14. februara, ſwjatoho Methoda 11. meje. Bamž Pius IX. je
pſchizwolił, zo ſmě ſo jeju ſwjedźeń w Morawje 5. julija ſwjecźicź.

♣c)♠ Swjecźi z kralowſkeje ſwójby.

Swjaty Edmund, kral, martraŕ, 20. novembra. Edmund zbudźowaſche wot
młodoſcźe najrjeńſche nadźije, a bu, 15 lět ſtary, <pb n="745"/>w lěcźe
855 na hrodźe Burum pſchez biſkopa ſwjatoho Humberta hako kral
narańſchich Auglow krónowany. Wón ſcźěhowaſche pſchikłady dobrych
kralow. Leſcźerjow a po hubje rycžakow njemóžeſche znjeſcź. Sam chcyſche
wſcho widźecź a ſłyſchecź, zo njeby njeſprawnje ſudźił. Pokoj mjez
poddanami a ſpěchowanjo jich zboža běſche joho najwjetſcha ſtaroſcź.
Tohodla dźeržeſche na ſprawne zakonje, kiž kſcheſcźanſke žiwjenjo a
dobre pocžinki ſpěchowachu. Wón běſche wótc ſwojich poddanow a woſebje
dobrocźeŕ khudych, zakitaŕ wudowow a ſyrotow, podpjera nizkich.

Pjatnacźe lět běſche w pokoju w ſwojim kraju knježił, hdyž ſo jomu
Danojo do kraja walichu, kotſiž z wulkim wójſkom namórſke rubježniſtwo
cźěrjachn. Jich wěrchaj Hingwar a Hubba wuſtupiſchtaj na jendźelſki
kraj. Tutaj póhanaj woſebje cyrkwje nicžeſchtaj a měſchnikow a mnichow
morjeſchtaj, kotrychž móžeſchtaj napadnycź. Jeju lud zapaleſche wſy,
mordowaſche lud, wonjecžeſcźeſche žónſke. Tak cźehnjechu na klóſchtyr we
Koldinghamje, hdźež knježny ſebi kóžda nós a hubje wotrézachu, zo bychu
ſkocźacym njepſchecźelam wohidne byłe a knježniſtwo wobkhowałe. Wſchitke
buchu z mjecžom morjene.

Cźile njepſchecźeljo póſłachu k Edmundej a žadachu, zo by jim pſchez
zymu hoſpodu w kraju dał a jim ſwoje zamoženjo wotſtupił. Edmund
wuradźeſche z biſkopom, kiž běſche joho radnik, ſchto měł wotmołwicź.
Biſkop jomu radźeſche, zo by ſo žadanjam podwolił, dokelž hewak wo
žiwjenjo pſchińdźe. Tola Edmund prajeſche: „Moja kruta wola je, zo pod
žadyn druhi pſchah njeſtupju, hacž pod pſchah Khryſtuſoweje ſłužby.
Pſched wěrchami ſwojoho luda ſym ſlubił, zo žanomu druhomu knjezej
ſłužicź njebudu, hacž jenicžcy Khryſtuſej.”

Na to wobrocźi ſo k Hingwarowomu póſłancej prajicy: „Womacžany z krjeju
mojich poddanow zaſłužujeſch ty ſmjercż. Ale po Khryſtuſowej wucžbje
njecham ſwojej rucy z krjeju womazacź. Toho dla khwataj k ſwojomu
knjezej a praj jomu: ſyno złoho ducha, ty ſwojoho wótca ſcźěhujeſch,
kotryž bu hordoſcźe dla z njebjes wuſtorkany a kotryž cžłowjeſki ſplah
mucźicź pyta. Ty mje z hroženjom njeſtróžiſch a z leſcźenjom
njezjebaſch. Ty mje wobrónjenoho namakaſch. Pokłady a bohatſtwa, kiž je
mi Bóh wobradźił, njech twoja njenaſytna nahrabnoſcź zebjerje a
rozpórka. A byrnje ty te moje hinite cźěło ſkóncował, njebudźe tola
ſwobodnoſcź duſche ani na wokamiknjenjo tebi podcźiſnjena. Ty wabiſch
mje z nadźiju na dalſche knjejſtwo, hdyž ſy tola mo<pb n="746"/>jich
poddanow ſkóncował, hako by ſo mi nad prózdnymi domami knježicź chcyło.
Njech twoja bjezbóžna ſurowoſcź po poddanach tež krala pſchima a
pſcheſcźěha a zadaji. Kral kralow budźe to ze ſmilnoſcźu widźecź a da mi
we wěcžnym žiwjenju kralowacź. Z luboſcźe k cžaſnomu žiwjenju ſo
kſcheſcźanſki kral Edmund póhanſkomu wjednikej nihdy njepodcźiſnje,
je-li ſo tón k naſchej wěrje njewobrocźi.”

Hdyž běſche poſoł Hingwarej wupowjedał, wali ſo njepſchecźel na
kralowſki hród. Edmund bu popadnjeny a do rjecźazow zputany pſched
Hingwara dowjedźeny. Tudy bu hanjeny, z kijemi bity, ſtorkany, ſchtomej
pſchiwjazany a ſurowje ſchwikany. Hdyž ſo Edmund pſchi tym k Khryſtuſej
wołaſche, roznjemdrichu ſo póhanjo tak, zo z kłokami do njoho tſělecź
pocžachu. Skóncźnje daſche jomu Hingwar hłowu wotrubacź. Edmund bu wot
ſchtoma wotwjazany, pozběhny ſwoju hłowu k njebju a modleſche ſo. Z
jednym razom jomu kat hłowu wotrubny, 20. novembra 870. Póhanjo
Edmundowu hłowu do keŕkow cźiſnychu, ale kſcheſcźenjo ju namakachu a
ſobu z cźěłom pohrjebachu. Na joho rowje bu cyrkej natwarjena.

Swjata Ludmila, wójwodka, martraŕka; 16. ſeptembra. Ludmila běſche wot
póhanſkeju ſtarſcheju rodźena. Jeje nam Sławibor běſche župan (hrabja)
nad Melnikom a wokołnej krajinu. Jeje macź Ludoſława běſche ze ſtareje
zemjanſkeje ſwójby we Cžechach. Cžěſki wójwoda Boriwoj žadaſche ſebi ju
do mandźelſtwa a dóſta z njej Melnikſku krajinu.

Bórzy po kwaſu wopyta Boriwoj z woſobnym pſchewodźeńſtwom morawſkoho
krala Swjatopołka, hdźež arcbiſkop Method prědowaſche. Bóh ſłowa ſwojoho
ſłužownika žohnowaſche a wójwodowu wutrobu tak hnu, zo ſo tutón (w lěcźe
878) ze ſwojimi zemjanami kſchcźicź daſche. Method da jomu měſchnika
Kajika (Kajcha) ſobu do Cžech. Tež Ludmila wotewri ſwoju wutrobu božomu
hłoſej a dóſta ze ſwojim nanom a bratrami kſchcźeńcu.

Ludmila, prjedy hižom z dobrymi pocžinkami wudebjena zapocža nětko nowe
žiwjenjo a wopłakowaſche ſtajnje to hako ſwoje najwjetſche njezbožo, zo
jej ſwětło Khryſtuſoweje wucžby prjedy zaſwěcźiło njeje. Toho dla cžaſto
z wulkej pobožnoſcźu ſakramenty wužiwaſche. Jeje najwjetſcha žadoſcź
běſche, tež ſwojim poddanam tele zbožo pſchihotowacź. Toho dla daſche
pſchibohi <pb n="747"/>znicžecź a ludej wſchudźom prědowacź. Wjele luda
wopuſchcźi pſchibójſtwo a zaſtupi do Jězuſoweje cyrkwje.

Ludmila běſche darna napſchecźo cyrkwjam, woſebje w Melniku a Boleſławje
(Bunzlau), kotrež z kralowſkej pychu wuhotowa. Za ſyroty ſo kaž macź
ſtaraſche. Wopytowaſche khudych a khorych. Wſchón ſwój cžas k božej
cžeſcźi nałožeſche a woprowaſche. Tola chcyſche ſo hiſchcźe krucźiſcho z
Bohom zjenocźicź a ſo bóle wot ſwěta dźělicź. Zjewiwſchi mandźelſkomu
ſwoju žadoſcź, dóſta wot njoho k tomu dowolnoſcź. Boriwoj złoži
knježenjo, woteda je ſwojomu ſynej Spytihněwej (894), a poda ſo z
mandźelſkej na hród Tetin, hdźež chcyſchtaj, zdalenaj wot ſwětnoho
njeměra, ſwoje dny Knjezej poſwjecźicź a dokonjecź. Zeſtarjeny měſchnik
Pawoł jej tam pſchewodźeſche.

Po Spytihněwowej ſmjercźi (905) knježeſche joho bratr, wójwoda Wratiſław
I. (hacž do 926). Tón běſche wot macźerje kſcheſcźanſcy kubłany, ale
woženi ſa z póhanku Drahoměru, dźowku ſerbſkoho wěrcha Lutycow. Podarmo
ſpytowachu ju za wěru dobycź. Wratiſław mějeſche tſjoch ſynow:
Wjacſława, Boleſława a Spytihněwa, kiž buchu pola wowki Ludmile kubłani.
Pſched ſwojej ſmjercźu (w lěcźe 926) porucži dohlad na ſwojich ſynow
Ludmili. Najſtarſchi Wjacſław běſche tehdom 18 lět ſtary. Ale póhanka
Drahoměra wobhladowaſche to hako kſchiwdu a pytaſche pſchecźelow mjez
woſobnymi, kotſiž bychu nic jeno Ludmilu wotſtronili, ale tež
kſcheſcźanſtwo zahnali.

Ludmila zhoni wo tutych cžinjenjach a chcyſche ponižnje wſchitko
wotſtupicź, ſchtož by ſo žadało. Daſche Drahoměrje prajicź: „Mje
knježenjo njewabi a njecham žaneje mocy nad tobu měcź. Wzmi ſebi ſwojich
ſynow a knjež z nimi po ſwojim ſpodobanju. Jeno woſtaj mi ſwobodu, zo
móžu ſwojomu Bohu ſłužicź, hdźež a kaž chcu.”

Drahoměra nětko po ſwojej woli a ſpodobanju knježeſche, zahanjeſche w
kraju kſcheſcźanſtwo a wobnowjeſche póhanſtwo. Ludmilu ſtajnje
hidźeſche, dokelž běſche ta kruta podpjera kſcheſcźanſtwa, a lud z
luboſcźu na njej wiſaſche. Drahoměra wobzamkny jeju ſmjercź a doby
póhanſkej zemjanow Tunju a Komonja, kotrajž z wobrónjenej cžródu w nocy
15. — 16. ſeptembra 927 hród Tetin napadnyſchtaj. Ludmila bu pſchez haru
wubudźena a wohladawſchi dwej zemjanow k ſebi zaſtupicź, zawoła: „Schto
ſym wam cžiniła? njejſym wam jeno dobroty wopokazowała?” Ale taj nicžo
njewotmołwiſchtaj, ale ztorhnyſchtaj Ludmilu z łoža. <pb n="748"/>Hdyž
ta widżeſche, zo k ſmjercźi dźe, modleſche ſo z wupſcheſtrjenymaj
rukomaj. Zemjanaj pak ju z jeje ſchlewjerom zadajiſchtaj. Jeje ſłužowni
běchu rozcźěkali a ſo ſkhowali. Hdyž běchu mordarjo woteſchli, wrócźichu
ſo zaſy a płakajo zahrjebachu cźěło ſwojeje knjenje.

Lud pak wopytowaſche jeje row a porucžeſche ſo do jeje zaſtupneje
próſtwy. A ſtachu ſo wuſtrowjenja a druhe wopokazanja hnady pſchi jeje
rowje.

Drahoměra zawidźeſche jej cžeſcź, kotruž Ludmila po ſmjercźi
dóſtawaſche. Toho dla daſche khapalku k cžeſcźi ſwjatoho Michała na jeje
rowje natwaricź a ze zbytkami Swjatych wudebicź, zo bychu ſo dźiwy tym
pſchipiſowałe.

Ludmiliny wnuk Wjacſław pſchenjeſe w lěcźe 929 jeje cźěło do cyrkwje
ſwjatoho Jurija w Prazy, kotruž běſche joho nan Wratiſław na pražſkim
hrodźe natwarił.

Ludmilina ſmjercź ſwjecźeſche ſo hacž do 13. ſtotytka 15. ſeptembra,
jeje pſchenjeſenjo do Prahi pak 10. novembra. W lěcźe 1245 bu jeje
ſwjedźeń na 16. ſeptembra poſtajeny.

Swjaty Wjacſław, wójwoda, martraŕ; 28. ſeptembra. Sławny cžěſki wójwoda
Wratiſław mějeſche wokoło lěta 908 wot póhanſkeje mandźelſkeje Drahoměry
ſtarſchoho ſyna, kotryž we ſwjatej kſchcźeńcy mjeno Wjacſław dóſta.
Bohabojazny a ſtatny wójwoda daſche ſyna wot wowki Ludmile kubłowacź, zo
by jomu jeje dobroho ducha zaſchcźěpił. Druhi ſyn Boleſław woſta pola
macźerje, kiž běſche horda póhanka a ſurowa žónſka.

Wjacſław bu zahe k bohabojoſcźi a pobožnoſcźi nawjedowany a wot
mèſchnika Pawoła rozwucžowany. Zahe wozjewjeſche luboſcź k
póccźiwoſcźam, lubowaſche a zakhowa knježniſku cžiſtoſcź njezranjenu. K
wudoſpołnjenju we wědomoſcźach bu na ſchulu do Budecža póſłany, kotruž
běſche joho wuj Spytihněw załožił. Pod nawjedowanjom wuběrnych wucžerjow
wudoſpołnjeſche młodźenc wot Boha dóſtate dary tak, zo nic jeno
ſłowjanſku rycž a piſmo, ale tež łacźanſku derje nawukny. Tež tudy wón
póccźiwomu žiwjenju ſwěrny woſta. Po ſmjercźi nana Wratiſława (w lěcźe
926) dóſta Wjacſław knjejſtwo, ale dokelž běſche hiſchcźe młody,
dyrbjeſche pod dohladom wowki Ludmile knježicź. Ale Drahoměra ztorhny z
pomocu někotrych zemjanow knjejſtwo na ſo a wutſchaſowaſche ſwój hněw na
kſcheſcźanſtwo. Z jeje pſchi<pb n="749"/>cžinjenjom bu Ludmila (15. —
16. ſeptembra 927) zadajena. Drahoměra ſpytowaſche we Wjacſławowej
wutrobje kſcheſcźanſtwo wukorjenicź. Boleſława w póhanſtwje kubłaſche a
běſche z nim njepóccźiwje žiwa. Měſchnikow wuhna z kraja, cyrkwje daſche
ſpowalecź, kſcheſcźanſkich poddanow potłócžowaſche.

Tak roſcźeſche w kraju njeſpokojnoſcź. Wjednikojo luda ſo zhromadźichu a
wuwołachu (w lěcźe 928) Wjaeſława za ſamoſtatnoho wójwodu. Wjacſław
ſlubi, zo budźe po kſcheſcźanſkim prawje a zakonju knježicź. Tak bu
Wjacſław wójwoda w Prazy, a wotſtupi bratrej Boleſławej krajinu, kotraž
je po nim mjeno Boleſławſka dóſtała. Drahoměra dźěſche k Boleſławej a
wobkrucźeſche joho we póhanſkich waſchnjach.

Wjacſław powoła zahnatych měſchnikow zaſy do kraja, natwari zaſy cyrkwje
a bjerjeſche najlěpſchich kſcheſcźanow do ſwojich zaſtojnſtwow a
chcyſche ſwojomu krajej mér zdźeržecź. W tymſamym lěcźe (928)
cźehnjeſche němſki kral Hendrich Ptacžnik na Prahu a pſchinjeſe cžěſki
kraj pod móc němſkoho khěžorſtwa.

Wjaſław ſwój kraj z miłoſcźu wobknježeſche. Bohatych a khudych jenak
lubowaſche. Syrotam, wudowam, khudym z wulkej luboſcźu pomhaſche. Cžaſto
jim ze ſłužownikom Podiwinom w zymje w nocy na ſwojimaj ramjenjomaj
drjewo noſcheſche. Khorych wopytowaſche, khudych k rowu pſchewodźeſche.
Wudowy zakitaſche pſched njeſprawnoſcźemi. Jatych we jaſtwach
wopytowaſche. Potrěbnym z radu a pjenjezami na pomoc khwataſche. Z
dobrocźiwej wutrobu wobžarowaſche, hdyž dyrbjeſche złóſtnikow k ſmjercźi
wotſudźicź.

Duchownych mějeſche jara w cžeſcźi. Sam ſyjeſche a pſchihotowaſche
pſcheńcu a wutłócžowaſche wino, kiž běſche k ſwjatomu woporej trěbne. W
poſcźe cyrkwje pſchi najwjetſchej zymje tež w nocy wopytowaſche a joho
ſtopy mějachu wohrjewacu móc. Pod wěrchowſkej draſtu noſcheſche hrube,
pokucźeŕſke woblecženjo. W jědźi a picźu běſche poměrny. Zo by wodnjo
krajne naležnoſcźe wobſtaracź móhł, wopytowaſche w nocy cyrkwje.

Tola ſo tež njeſpokojni namakachu; Radyſław, wěrch we Kouržimje, wali ſo
z wojakami do Wjacſławowoho kraja. Wjacſław daſche ſo joho wopraſchecź,
ſchto je joho na to hnało a lubjeſche jomu doſcźcžinjenjo, je-li jomu z
cžim kſchiwdu ſcžinił. Radyſław wotmołwi, zo njemóže hinak měr dóſtacź,
hacž hdyž jomu cyły cžěſki kraj wotſtupi. Tak běſche Wjacſław k wójnje
mocowany. Wójſcy ſtejeſchtaj napſchecźo ſebi. Wjacſław chcyſche <pb
n="750"/>njetrěbne pſchelecźo njewinowateje krjeje ſwojich poddanow
zalutowacź a namjetowaſche Radyſławej, zo chcetaj ſamaj ze ſobu
wojowacź. Radyſławej běſche to prawje. Srjedźa mjez pſchihladowacymaj
wójſkomaj zapocža ſo wojowanjo wěrchow. Wjacſław woznamjeni ſo z
kſchižom a dźěſche khroble na njepſchecźela.

Hižom ſo Radyſław z hlebju na njoho měrjeſche, hdyž na Wjacſławowej
ſtronje dwej jandźelow wohlada, kotrajž jomu hrožeſchtaj. Radyſław
naſtróžany cźiſny bróń wot ſo, padny Wjacſławej k nohomaj a proſcheſche
joho wo wodacźo.

Hdyž běſche němſki khěžor Otto I. we Wormſu ſejm wěrchow zhromadźił,
dźěſche tam tež Wjacſław. Prjedy zhromadźizny dźěſche do cyrkwje. Pſchi
tym ſo trochu zapozdźi a pſchińdźe pozdźe na ſejm. Někotſi wěrchojo na
to ſwarjachu a khěžor chcyſche jomu ſwoju njeſpokojnoſcź wuprajicź.
Wjacſław zaſtupi, a khěžor widźeſche, kak joho dwaj jandźelaj ze złotym
kſchižom debitaj. Khětſe pſcheměni khěžor ſwoje myſle a z tróna
wotſtupiwſchi dźěſche Wjacſławej napſchecźo, wobſahny joho pſchecźelnje
a wuznamjeni joho z kralowſkimi wobznamkami. A hdyž jomu próſtwu dowoli,
nježadaſche ſebi Wjacſław nicžo, hacž něſchto wot powoſtankow ſwjateju
Vita a Zygmunda.[6]⁾ Rady khěžor do toho zwoli a Wjacſław wza powoſtanki
do noweje cyrkwje, kotruž běſche w Prazy k cžeſcźi ſwjatoho Vita
natwarił.

Cźěło ſwojeje wowki Ludmile pſchenjeſe wón (w lěcźe 928) do cyrkwje
ſwjatoho Jurija w Prazy.

Dokelž Wjacſław njeporjadnoſcźam a njeſprawnoſcźam zemjanow krucźe
napſchecźo ſtupaſche, pſchihotowaſche ſebi njepſchecźelow, kotſiž
Drahoměru a Boleſława naſchcźuwachu, prajicy: „Je-li nas njepoſłuchaſch
a ſwojoho bratra njeſkóncujeſch, ſkóncuje wón tebje. My wſchitey k tebi
ſtejimy a chcemy radſcho tebje měcź.” Tak Boleſława narycžachu.

Boleſław pſcheproſy ſwojoho bratra k ſebi, witaſche joho pſchecźelnje a
wuhotowa jomu woſobnu hoſcźinu. Wjacſław bu napominany, zo jomu wot
bratra ſtrach hrozy, ale daſche ſo wot Boleſława naproſycź a woſta hacž
na druhi dźeń pola njoho. W domje Hněwiſcha zhromadźichu ſo mjez tym
njepſchecźeljo a wuradźichu cžas rańſchich božich ſłužbow k wuwjedźenju
ſwojoho hroznoho ſkutka. Rano zahe ſtany Wjacſław, zo by na rańſche bože
ſłužby ſchoł. Pſched cyrkwinymi durjemi ſtupi jomu Bole<pb n="751"/>ſław
napſchecźo a rubny dwójcy z mjecžom do njoho. Wjacſław zawoła: „Bratſe!
ſchto cžiniſch? To cźi Bóh wodaj!”

Wjacſław, cźežcy ranjeny, popadny ſo duri. Boleſławowi pomocnikojo
walichu ſo na njoho a ſkóncowachu joho: 28. ſeptembra 936 w měſcźe
Boleſławje. Cyrkwine ſcźěny běchu z joho krjeju pokrjepjene.

Boleſławowi pomocnikojo khwatachu do Prahi a kóncowachu Wjacſławowych
pſchecźelow a rozehnachu duchownych.

Bože khoſtanjo bjezbóžnikow njezminy: Drahoměru póžrje zemja a druzy
bědnje ſwoje žiwjenjo ſkóncžichu. Boleſława ſwědomjo hrjebaſche a wón
cźěło ſwojoho bratra Wjacſława 4. hapryla 938 we cyrkwi ſwjatoho Vita w
Prazy cžeſtnje pohrjeba.

♣d)♠ Swjecźi mniſcha a puſtnikojo.

Swjaty Majnard, měſchnik, puſtnik, martraṙ; 21. januara. We wſy Sulgaw
pſchi rěcy Donawje wohlada Majnard we lěcźe 805 ſwětło ſwěta. Joho
ſtarſchej běſchtaj zemjanſkaj. Hdyž běſche hólcžec pjecź lět ſtary, bu
wot nana, hrabje Bartholda, do klóſchtra Rajchenawa daty, a abt Otto
(Hatto), joho wuj, pſchepoda joho mnichej Erlebaldej k rozwucženju.
Hólcžec běſche poſłuſchny, wuknjeſche rady a cžinjeſche ſwojomu
wucžerjej pſchez dobre, pěkne waſchnjo wjeſelo. Z prawom móžachu joho
nanej khwalicź.

Hdyž běſche 25 lět ſtary, dóſta měſchniſku ſwjecźiznu a zaſtupi do
klóſchtra. Wot abta bu do klóſchtra póſłany, kiž běſche pſchi cürchiſkim
jězorje, a dyrbjeſche tam młodych mnichow wucžicź. Hdyž běſche tule
ſłužbu někotry cžas ſwěrnje wobſtarał, pocža we nim žadoſcź za žiwjenjom
we ſamowni naſtawacź. Pſchecy běſche jomu, hako by po waſchnju ſtarych
puſtnikow Bohu hiſchcźe lěpje ſłužicź, mjaſo bóle pomorjecź, a tak ſo k
wjetſchej doſpołnoſcźi pozběhnycź móhł.

Junu wza młodoho mnicha ſobu na cžołm, zo by z nim do hórſkich rěcžkow
ryby łowicź jěł. Ale wotpohlad běſche, ſebi pſchihodnu ſamownju
wuſlědźicź. Toho dla wuſtupi druhdy z cžołma, zo by wokołnu krajinu
wobkhodźił. Hdyž běſche ſpodobne měſtno z huſtym lěſom, wuſlědźił,
rjekny mnichej: „Smój ſebi doſcź rybow nałowiłoj.” Wrócźo jědźeſchtaj
hacž do Rapperswila, hdźež pola bohabojazneje wudowy hoſpodu
namakaſchtaj. Pſched <pb n="752"/>woteńdźenjom rjekny Majnard wudowje:
„Ja bych ſo tebje něſchto wopraſchał, ale wotmołẇ mi z prawdu. Hdyž by
uěchtó we ſamowni Bohu ſłužicź chcył, bychu drje ſo tudy ludźo namakali,
kiž bychu joho z jałmožnu podpjerali?” Wudowa wotmołwi: „Wěſcźe bychu ſe
tajey namakali, a byrnje to hewak nichtó njebył, wſchak ſym tu ja. Sym
wudowa a nimam žanych dźěcźi, a Bóh je mje z cžaſnym kubłom žohnował.
Hdyž by pobožny cžłowjek tudy w ſamowni Bohu ſłužicź chcył, bych joho
rady ze wſchěm trěbnym zaſtarała.”

Hdyž běſche Majnard to ſłyſchał, wrócźi ſo do ſwojoho klóſchtra. Z
poſcźenjom a modlenjom wupytowaſche, hacž je to boža wola. Hdyž běſche
ſo lěto minyło, a wón ſpóznał, zo ma powołanjo, wopuſchcźi z dowolnoſcźu
abta klóſchtyr, poda ſo k# tamnej wudowje a wopraſcha ſo jej, hacž je
hiſchcźe tychſamych myſlow. Hdyž běſche to wobkrucźiła, zjewi jej, zo
chce wón ſwoje žiwjenjo w ſamowni wobzamknycź. Wona měnjeſche, zo je
młody a łahodny a zo krute žiwjenjo njeznjeſe. Ale wón prajeſche: „Sym
ſo Bohu podał a joho wola ſo ſtań.”

Wudowa daſche jomu na wěrſchku njedalokeje hory khěžku natwaricź a
zaſtara joho z jědźu, Tam ſo Majnard modleſche a we poſcźenju
wuwucžowaſche.

Bórzy roznjeſe ſo powjeſcź wo nim a ludźo wjele k njomu pſchikhadźachu.
Ale to jomu po myſli njeběſche, dokelž běſche ſo ſwěta wotrjekł. Toho
dla rjekny wudowje: „Bóh tebi zapłacź wſchu dobrotu, kiž ſy mi pſchez
cyłe lěto wopokazowała. Ale ja tu njemóžu dlěje woſtacź. Ludźo mje jara
rozpjerſcheja. Chcu ſebi druhu ſamownju zhladacź, hdźež nichtó wo mni
njezhoni. Chceſch-li mi tež tam jałmožnu ſłacź, zjewju tebi ſwój
pſchebytk.”

Majnard woteṅdźe z towarſchom, kotryž běſche joho do ſamownje
pſchewodźał. Ducy namakaſchtaj hnězdo z młodymaj rapakomaj. Towarſch wza
jej ſobu. Hdyž na měſtno pſchińdźeſchtaj, kiž běſche ſebi pſched lětami
zhladał, rjekny Majnard: „Tudy budź mój wotpocžink. Tudy chcu bydlicź,
dokelž ſo mi ſpodoba.” Natwariſchtaj ſebi khěžku. Towarſch joho
wopuſchcźi a Majnard woſta ſam. Rapakaj pſchi nim woſtaſchtaj.
Wóſomnacźe lět pſchebywaſche tudy a njeſeſche wſchitke wobcżežnoſcźe
puſtniſkoho žiwjenja. Dołho nichtó nicžo wo nim njewjedźeſche. Ale junu
joho cźěſla z Wolrawa namaka a powjedaſche ludźom wo puſtniku. Cźěſla
ſebi Majnarda ſwojomu ſynkej za kmótra <pb n="753"/>wuproſy. Po ſwjatym
ſkutku dźěſche Majnard zaſy do ſamownje, hdźež běſche ſebi khapału
natwarił.

Po wjacy lětach pſchińdźeſchtaj njekhmanaj cžłowjekaj Richard a Pětr na
myſle, puſtnika ſkóncowacź a wurubicź. Bóh zjewi ſwojomu ſłužownikej ſo
bližacy ſtrach. Duž ſo Majnard pſched wołtaŕkom klakny a modleſche ſo
dołho. Mordarjej pſchińdźe ſchtaj a bijeſchtaj do zamknjenych duri, a
wołaſchtaj, zo dyrbi jimaj wotewricź. Rapakaj pak rapaſchtaj, hako
chcyłej złóſtnikow wottraſchicź. Majnard jimaj wotewri a poſkicźi jimaj
khlěb a wino, zo byſchtaj ſo poſylniłoj. Hdyž běſchtaj ſo cžłowjekaj
najědłoj a napiłoj, wopraſcheſchtaj ſo: „Schto měniſch, na cžo ſmój
pſchiſchłoj?”

„Chcetaj mje ſkóncowacź. Cžińtaj, ſchtož chcetaj. Ja ſym hotowy.” Tak
wotmołwi jimaj Majnard. Waliſchtaj ſo na njoho a bijeſchtaj joho,
wołajo: „Daj ſwoje ſlěbro a złoto ſem, abó dyrbiſch wumrjecź.”

Majnard rjekny: „Slěbro a złoto nimam. Khlěb a wino, kiž ſym měł, ſym
wamaj dał.” Wonaj z heju do njoho pjerjeſchtaj. Majnard proſcheſche:
„Lubaj bratraj! zaſwěcźtaj mi ſwěcžku, zo moja duſcha bjez ſwětła ze
ſwěta njewoteńdźe.”

Hdyž běſchtaj puſtnika zarazyłoj, napjelnjeſche lubozna wóń khapałku.
Wyſche rapakaj jara rapaſchtaj a mordarjej ſo bojecź pocžeſchtaj.
Richard Pětrej prajeſche: „Zaſwěcź tola ſwěcžku. Wón je namaj kazał.”
Ale prjedy hacž Pětr ſwěcžku zaſwěcźi, bě ſo wona ſpodźiwnje ſama
zaſwěcźiła. Naſtróžanaj mordarjej cźěkaſchtaj. Rapakaj za nimaj
lecźeſchtaj a do njeju rubaſchtaj. Hdyž do Wolrawa pſchiběžeſchtaj,
dohlada ſo tamny cźěſla na rapakow a rjekny ſwojomu bratrej: „Njejſtaj
to rapakaj mojoho kmótra Majnarda?” A běžeſche do lěſa do ſamownje a
namaka puſtnika zaraženoho. Złóſtnikaj buſchtaj popadnjenaj a k ſmjercźi
wotſudźenaj.

Majnardowe cźěło bu hnydom (w lěcźe 863) w Rajchenawje pohrjebane a na
měſcźe ſamowneje khapałki pozdźiſcho wulka cyrkej natwarjena.

Swjaty Fintan, puſtnik; 15. novembra. Fintan narodźi ſo w lěcźe 800 wot
woſobneju a bohabojazneju ſtarſcheju w Irlandźe. Wot njeju bu we wěrje
wobkrucźeny a k zujeſenju cźerpjenjow pſchiwucžowany, kotrež joho zahe
podeńdźechu. Normamojo běchu joho ſotru wzali. Młody Fintan poda ſo na
pucź, <pb n="754"/>zo by ju pytał a namakawſchi wukupił. Ale bu ſam
popadnjeny, w rjecźazach na łódź dowjedźeny a dyrbjeſche dźeṅ a nóc bjez
jědźe a picźa tradacź. Tola Bóh zmjehcži wutrobu Normanow, tak zo
Fintana a joho ſotru puſchcżichu.

Po někotrym cžaſu Normanojo zaſy kraj napadnychu, Fintana jatoho
wotwjedźechu a na wikach hako njewólnika pſchedachu. Joho knjez wza joho
na łódź a wotjědźe z nim domorja. Na pucźu z druhej łódźu do wojowanja
pſchińdźe. Fintan pomhaſche za ſwojoho knjeza wojowacź a wotwobrocźi wot
njoho ſmjercź. Za to wza póhan rjecźazy z njoho. Po někotrym cžaſu
zaſtachu pſchi kupje, zo bychu wody naběrali. Fintan wuſtupi na kraj a
ſkhowa ſo pſchi morju do ſkalneje dźěry. Pytachu a wołachu joho, ale wón
ſo jim njewotwoła. Tak bjez njoho wotjědźechu. Kupa běſche puſta a
Fintan nicžo njenamaka, hacž dźiwje zeliſchcźa, z kotrymiž ſo ſycźeſche.
Tſi dny wokoło błudźeſche a njemějeſche žaneje nadźije na wumoženjo. Tak
ſo modleſche a ſcžini ſlub, zo chce ſo cžas žiwjenja ſwětnych wjeſelow
woſtajicź, wótcžinu wopuſchcźicź, ſwjaty pucż do Roma cžinicź a ſo cyłe
žiwjenjo božej ſłužbje podacź. W dowěrje na božu pomoc puſchcźi ſo do
morja a pſchepłowa na ſchotlandſke brjohi. Tam wokoło błudźeſche.
Skóncžnje nadeńdźe ludźi, z kotrymiž móžeſche ſo zrycžecź. Cźi joho k
ſwojomu biſkopej wjedźechu, kotryž irlandſku rycž rozemjeſche. Tomu ſo
młodźeno ſpodobaſche. Skhowa joho dwě lěcźe pſchi ſebi, rozwucžeſche
joho a chcyſche joho měſchnika wuſwjecźicź. Ale Fintan zjewi jomu ſwój
ſlub a pſchewjeze ſo na łódźi do Francowſkeje a dźěſche do Toursa k
rowej ſwjatoho Měrcźina. Dale pucźowaſche do Roma, hdźež pſchi rowje
ſwjatoho Pětra ſwój ſlub dopjelni. Wottad wrócźi ſo do Schwicy a
pſchebywaſche něſchto cžaſa w klóſchtrje. Potom woteńdźe na dwór hrabje
Wolfena, pſchi kotrymž wjacy lět woſta.

W lěcźe 851 zaſtupi Fintan do klóſchtra Rhajnawa a bu we poſcźenju,
modlenju a ſwjatym žiwjenju ſpodźiwanjo bratrow. Běſche kruty napſchecźo
ſebi. Z dowolnoſcźu abta wot ſwojeje jědźe prěnje lěto ſchtwórcźinu
khudym wotedawaſche, w druhim połojcu, a w tſecźim bjerjeſche za ſo jeno
ſchtwórcźinu. Tež pſchez druhe pokucźenja ſo pomorjeſche. Joho łožo
běſche z kamjenjemi wukładźene a wón woſtawaſche jeno tak dołho ležo,
hacž běchu bratſa wuſnyli; potom ſtany a dźěſche do cyrkwje, zo <pb
n="755"/>by ſo modlił. Woſebitu luboſcź mějeſche k najzbóžniſchej
knježnje, kotrejž běſche klóſchtyr poſwjecźeny.

Hdyž běſche hrabja Wolfen (wokoło lěta 854) Rom wopytał, pſchinjeſe wón
w lěcźe 855 klóſchtrej hłowu a ramjo ſwjatoho Błažija. W nocy pſched
joho pſchikhadom ſo Fintan w cyrkwi woſebje nutrnje modleſche a
widźeſche běłoho hołbja ſo na wołtaŕ ſynycź, potom na joho ramjo
zlecźecź, a na to ſo zhubicź. Fintan mějeſche wulku pobožnoſcź k
ſwjatomu Błažijej.

Fintan běſche tak žiwy, kaž by na zemi njebył a joho doſpołnoſcż běſche
wulka. Wón nicžo bóle nježadaſche, hacž pſchecy z Bohom zjenoſcźeny
bycź. Tohodla wuproſy ſebi wot abta dowolnoſcź, zo ſměł ſo do
puſtniſkeje ſamownje zamknycź. Abt jomu pſchi cyrkwi khěžku natwari,
hdźež móžeſche bože ſłužby ſcźěhowacź. Na kóncu awguſta zaſtupi Fintan
do nowoho wobydlenja, zo by ſwoje dny w najkrucźiſchim pokucźenju
wobzamknył. Stwicžka mějeſche dwě woknjeſchcy, jedne k cyrkwi, druhe k
połnocy k rěcy Rhajnej. Z tutym dóſtawaſche jědź a wudżěleſche ju
khudym. Pſchi tym tež ſkutki duchoweje miłoſcźe ſkutkowaſche. K njomu
pſchikhadźachu wſchitcy, kiž běchu w kajkejžkuli tyſchnoſcźi a za
kóždoho mějeſche Fintan rjanu wucžbu, wokſchewjacy tróſcht a dobru radu.
Dwě a dwacycźi lět pſchebywaſche tudy w poſcźenju, modlenju, bjezſpanju,
a dobroſkutkowanju. Pſchecy bywaſche napſchecźo ſebi krucźiſchi. Za
tutón cyły cžas do žanoho łoža njepſchińdźe, njewohrjewaſche ſo pſchi
žanym wohenju, njejědźeſche žanoho khlěba, ale wſchědnje najſwjecźiſchi
ſakrament wužiwaſche. W ſpocžatku mějeſche wſchelake cźežke ſpytowanja
pak wot ſylnoho hłodu, kiž napſchecźo poſcźenju wabjeſche, pak
naſtawachu dwèle, hacž ſo joho žiwjenjo Bohu ſpodoba. Pſchez nutrniſche
modlenjo zahna tute ſpytowanja a nadobu noweje ſylnoſcźe. Tak pſchińdźe
k ſtajnomu pokojej, kiž pſchez nicžo wjacy kaženy njebu.

Hacžrunje běſche Fintan wobzamknył, zo tute wobydlenjo do ſmjercże
njewopuſchcźi, njeſeſche tola na žadoſcź abta ramjo ſwjatoho Błažija do
nowoho klóſchtra w Cžornym lěſu. Po dokonjanym pucźu wrócźi ſo zaſy do
ſwojeje ſamownje, zo by ſo na pucź do wěcžnoſcźe pſchihotował. Pſchez
wjele pomorjemjow wot wſchitkich zeḿſkich zwjazkow wotwjazany,
wocžakowaſche pokojnje hodźinu ſwojoho wotkhada pſchez ſmjercź, kotraž
joho, 77 lět ſtaroho, 15. novembra 878 k Bohu pſchewjedźe.

<pb n="756"/>

Swjaty Gerard, abt, 3. oktobra. Gerard běſche we hrabinſtwje Namur
rodźeny a bu wot ſtarſcheju zahe do krajnej# ſłužby daty. Pſchez
pokojnoſcź a luboſcź k póccźiwoſcźi dobywaſche ſebi luboſcź tych, kotſiž
joho znajachu. Běſche we zadźerženju napſchecźo kóždomu pſchecźelny a
prócowaſche ſo, wſchudźom dobroty wopokazowacź. Jałmožny dla
wobmjezowaſche ſwoj potrěbnoſcźe. Bóh pak tule joho ſwěrnu luboſcź z
pokładami hnadow mytowaſche. Gerard běſche horliwy we modlenju a
wopuſchcź rady towaŕſtwo cžłowjekow, zo by ſo z Bohom rozrycžował.
Cžaſt# pſchi ſebi prajeſche: „Zbožowny, ſchtóž žane druhe dźěło nima,
hac# Boha khwalicź wodnjo a w nocy, pſchecy khodźicź w joho njebjeſkej
pſchitomnoſcźi a jomu ſwoju wutrobu ſtajnje podawacź. „Zo by ſwoje
ſkomdy wurunał, natwari Gerard w lěcźe 918 w Brognje cyrkej#

Namurſki hrabja Berengar, pola kotrohož běſche Gerard # ſłužbje,
dowěrjeſche jomu wſchitke wažniſche wobſtaranja. Ta# bu w joho
naležnoſcźach do Pariza na kralowſki dwór póſłany Tež tudy Gerard
cyrkwje wopytowaſche. Tam naſta we nim žadoſcź za klóſchtyrſkim
žiwjenjom. Cźežcy dóſta wot ſwojoh# knjeza k tomu dowolnoſcź, dokelž tón
najſwěrniſchoho ſłužownik# njerady puſchcźi.

Rozwjazawſchi takle zwjazki, kiž joho hiſchcźe k ſwětej wja# zachu,
wopyta wuja Schcźěpana, biſkopa we Tongern, a wuproſ# ſebi wot njoho
radu a požohnowanjo. Na to zaſtupi we Saint Denis do klóſchtra, zo by ſo
na ſluby pſchihotował. Pomorjenjo a zaprěcźo ſebje ſamoho dyrbjeſche
kužoł wſchěch njeporjadnoſcźow zatykacź, kotrež w cžłowjeſkim žiwjenju
tež dobre ſkutk a pocžinki lóhcy wobſchkodźeja a doſpołnej luboſcźi
zadźěwaja Po wotpołoženju klóſchtyrſkich ſlubow ſo Gerard prócowaſche
dobyte póceźiwoſcźe wudoſpołnjecź. Poda ſo wuknjenju duchownych
wědomoſcźow. Za pjecź lět dyrbjeſche měſchniſku ſwjecźiznu dóſtacź, ale
bojeſche ſo jeje tak, zo joho jeno porucžnoſcź prědkſtejerjow k tomu
pohnu.

W lěcźe 931 póſła joho abt do Brogne na kubło, zo b# tam nowy klóſchtyr
załožił. Po dokonjenju tutoho dźěła wotdźěli ſo Gerard wot ſwěta a
běſche pſchecy we ſwojej ſtwicžcy zo by rozpjerſchacym wopytam a
napraſchowanjam z pucźa ſchoł Pozdźiſcho bu wotpóſłany, zo by klóſchtyr
we Gujſlinje zrjadował. Skóncžnje bu jomu dohlad na wſchě klóſchtry we
Flandrach dowěrjeny. Gerard zarjadowa tute klóſchtry a wſchelake we
druhich krajach po krutoſcźi prěnich wuſtawkow. Pſchi wſchěch <pb
n="757"/>wobſtaranjach njepſchetorhny ſwoje pokucźenja a ze wſchěm
zjenocźeſche modlitwu. Tak ſo 22 lět miny. Potom poda ſo do Roma, zo by
ſebi tam wſchelake porjedźenja wobkrucźicź dał. Po domojwrócźenju wopyta
hiſchcźe junu wſchitke klóſchtry, kiž běchu pod njoho ſtajene. Potom
zamkny ſo do ſwojeje ſtwicžki, zo by ſo na ſmjercź pſchihotował. Bóh
joho 3. oktobra 959 do ſwojoho wěcžnoho kraleſtwa wotwoła.

71. Wot załoženja miſchnjanſkoho biſkopſtwa hacž k Hrehorjej VII.

(968—1073).

Na cyrkej běchu zrudne cžaſy njeměra, zaměſchenja a rozſchcźěpjenja
pſchiſchłe. W Romje mocowachu ſebi mócne ſwójby prawo na wuzwolenju a
poſtajenju bamža, ſadźachu njedoſtojnych mužow ze ſwojoho pſchecźelſtwa
na ſtoł ſwjatoho Pětra a pſchecźiwo prawje wuzwolenomu bamžej poſtajachu
druhoho bamža hako pſchecźiwnika. Pſchez to naſta wjele ſchmjatanja we
zarjadowanju a wobknježenju cyrkwje. Dokhody a wobſedźenſtwa romſkoho
ſtoła ſo rozpjerſchichu a mjez zemjanſke ſwójby rozdźělichu. Cyrkwinſke
zaſtojnſtwa buchu pſchedawane a kupowane a tak pſchińdźechu do
cyrkwinſkeje ſłužby ludźo, kiž z njeporjadnym žiwjenjom a njekhmanymi
pocžinkami wjele pohórſchka cžinjachu. Klóſchtyrſke žiwjenjo běſche na
wjele měſtach ſwoju krutoſcź a ſwjatoſcź zhubiło. Kſcheſcźanſki lud
zdychowaſche we wulkej njewědomoſcźi a nakaženoſcźi. Strach pſched
zahinjenjom ſwěta, kotrež někotſi na lěto 1000 wěſchcźachu, zaſtaji jeno
na měkotry cžas njemdru rozwuzdźenoſcź.

Hakle bamž Leo IX. porjedżeſche zaſy z mócnej a krutej ruku a zarjadowa
wuzwolenjo bamžow znowa tak, zo bu pſchekoram mjeza ſtajena. Romſcy
khěžorojo wopokazowachu ſo w tutym cžaſu wjele krócź hako pomocnikojo a
zakitarjo cyrkwje.

Klóſchtyrſki rjad Benediktinow běſche podpjera dobrych pró<pb
n="758"/>cowanjow, a bože domapytanja, kiž kraje tłócžachu, pomhachu
wutroby cžłowjekow k lěpſchomu wobrocźecź.

Miſionſtwo złoži (zboka ſkandinavſkich [Danſka, Schwedſka, Norwegſka,
Island a Grönland] a wuheŕſkich krajinow) ſwoju dźěławoſcź woſebje na
ſłowjanſke kraje. Khorwatojo, Serbojo, Korutanojo, Morawjenjo a Cžeſcha
běchu zwjetſcha hižon prjedy wěru pſchijeli a bu cyrkwinſki porjad
pſchez załoženjo biſkopſkoho ſtoła we Prazy (973) a we Wołomucu (1062)
wobkrucźeny.

Do Pólſkeje pſchińdźe w lěcźe 965 pſchez žeńtwu wěrcha Mjecžiſława z
cžěſkej Dombrowku zapocžatk kſcheſcźanſtwa a 968 bu we Póznanju
biſkopſki ſtoł załoženy. Boleſław Khrobły (992—1025) běſche tam nic jeno
ſylny zakitaŕ krajneje ſwobodnoſcźe, ale tež mócny rozſchěrjeŕ ſwjateje
wěry.

Wobſchěrne ruſke krajiny dóſtachu w tutym cžaſu ſwětła kſcheſcźanſtwa.

Wobrocźenjo Obotritow (we Meklenburgu), Połobjanow (mjez rěkomaj Salu a
Lobjom), Lutycow, Milcžanow abó Hornjołužicžanow a Łužicžanow abó
Delnjołužicžanow zapocža ſo ale pokracžowaſche cźežko a pomału, dokelž
ſo za miſionaram němſke wójſka do kraja cźiſchcźachu, kotrež ludej kraj
a ſwobodnoſcź bjerjechu. Tale němſka rubježnoſcź zbudźowaſche
njepſchecźelſtwo napſchecźo wěrje a njedowěru napſchecźo miſionaram.
Pſchi pozběhnjenjach luda napſchecźo němſkim potłócžowarjam a pſchi
wojowanju za ſwoju ſwobodnoſcź bu kſcheſcźanſtwo wotcźiſnjene, zaprěte,
pſcheſcźěhane a ſerbſka zemja pijeſche krjej Khryſtuſowych martrarjow.
Tale krjej bu tež tudy ſymjo nowych kſcheſcźanow.

Najwjetſche zaſłužby wo wobrocźenjo naſchoho kraja m#rjad Benediktinow,
kotſiž we ſwojich klóſchtrach ſłowjanſku ryc# nawuknychu, kotraž ſo
tehdy po cyłej nětcžiſchej Sakſkej a hiſchcźe dale rycžeſche. Jena z
prěnich cyrkwjow we cyłym kraju běſche we Miſchnje. Zapocžatk twara ſta
ſo wokoło lěta 930 We lěcźe 938 bu dotwarjena a k cžeſcźi ſwjatoho
ſcźenika Jana a martrarja Donata[7]⁾ poſwjecźena. Měſchnik Burchard
pſch# njej ſkutkowaſche. Khěžor Otto I. załoži 11. januara 968 biſkopſki
ſtoł we Miſchnje, wuzwoli Burcharda za biſkopa, poda 29. oktobra 968
bamžej Janej XIII. załožeńſke piſmo. Pſchez bamža bu nowe biſkopſtwo 30.
decembra 968 wobkrucźene a pod <pb n="759"/>dohlad romſkoho ſtoła
ſtajene. Burchard dóſta 25. ſeptembra 969 biſkopſku ſwjecźiznu, a wumrje
hižon 14. junija 972.

Joho ſcźěhowarjo we tutym cžaſu běchu Volkold (wot 972 hacž 23. auguſta
995), Eido abó Egid (wot 995 hacž 20. dec. 1015), Eilward (wot 18. měrca
1016 hacž 23. hapr. 1023), Hugbert (wot 1023 hacž 5. hapr. 1024),
Ditrich (wot 1024 hacž 1040), Aiko (wot 1040 hacž 1046), Bruno (wot 1046
hacž 1065), Reiner (wot 1065 hacž 16. hapryla 1066), Kraft (hacž 18.
jun. 1066), ſwj. Benno (wot 1066 hacž 1106).

Do krajiny wokoło Budyſchina pſchikhadźeſche kſcheſcźanſtwo woſebje z
tſjóch ſtronow, z cžěſkeje, pólſkeje a z Miſchna. Tola ſu powjeſcźe wo
ſkutkowanju miſionarow jara cźěmne.

Prěnju cyrkej dóſta drje Budyſchin, hdyž bu tam we lěcże 958 twjerdy
hród natwarjeny. Tehdom bu tež drjewjana cyrkwicžka natwarjena.
Cžaſcźiſcho pſchikhadźachu miſionarojo. Miſchnjanſki biſkop Eido
prědowaſche ſam wokoło Budyſchina, wobrocźi mnohich k wěrje a natwari
kamjeńtnu cyrkwicžku, kotruž w lěcźe 999 poſwjecźi. Měſtno cyrkwicžki
běſche drje tam, hdźež je nětko khapała we cyrkwi ſwjatoho Pětra.

Tež ſwjaty Bruno (Bonifacius), miſionſki biſkop we Pruſach a Ruſach,
prědowaſche wokoło lěta 1008 we budyſchinſkej wokołnoſcźi.

We wójnach, kotrež na to krajinu zapuſcźachu, wotpocžowaſche tež
miſionſke dźěło a lud zaſy wot wěry wotpadowaſche.

♣a)♠ Swjecźi biſkopojo.

Swjaty Wołdrich (Ulrich, Udalrich), biſkop; 4. julija. Wołdrich běſche
ſyn hrabje Ubalda z Dillingen a Khiburk. Joho macź rěkaſche Thietburga a
běſche z wěrchowſkeje ſwójby. We lěcźe 890 narodźi ſo we Augsburku.
Dźěcźo běſche tak łahodnoho cźěła a drobnuſchkoho zróſtu, zo ſo
ſtarſchej hańbowaſchtaj, je komu pokazacź. Pſchez rozomne kubłanjo
porjedźi ſo joho ſtrowoſcź a pſchiběraſche ſylnoſcź.

Zahe bu do klóſchtra ſwjatoho Hawła daty a tam wot dobrych wucžerjow we
wědomoſcźach rozwucžowany. Pſchi tym prócowaſche ſo za póccźiwoſcźemi,
kotrež młodoho cžłowjeka debja. Woſebje zdalowaſche ſo wſchitkoho
wobkhada ze žónſkimi a po<pb n="760"/>morjeſche ſwoje cźěło pſchez
pokucźeŕſku draſtu a pſchez wotpocžowanjo na twjerdym kamjenju. Do
cyrkwje běſche pſchecy prěni. Tajke zadźerženjo běſche jomu puſtnica
Wiborada radźiła, z kotrejž běſche ſo wo bójſkich wěcach rozrycžował.

Starſchej podaſchtaj joho biſkopej Adalbertej we Augsburku. Tón wza
joho, hacžrunje běſche hakle 16 lět ſtary, do cyrkwinſkeje ſłužby a
wuſwjecźi joho pozdźiſcho za měſchnika. Swěrnje dopjelnjeſche Wołdrich
tudy ſwoje winowatoſcźe, běſche jenak ródny we wuknjenju a modlenju.
Wjetſchinu ſwojich dokhodow dawaſche khudym. Tež pucźowaſche do Roma a
wopyta rowy ſwjatych japoſchtołow a tudy bu jomu wot bamža prajene, zo
budźe z biſkopom we Augsburku.

Hdyž Wołdrich domoj pſchińdźe, běſche Adalbert wumrjeł a na joho měſto
Hiltin ſtajeny. Po Hiltinowej ſmjercźi w lěcźe 924 bu Wołdrich, 31 lět
ſtary, za biſkopa wuzwoleny a na njewinowatych dźěcźatkow tohoſamoho
lěta poſwjecźeny. Joho woſada běſche we jara zrudnych wobſtejenjach.
Njepſchecźelſcy Wuherjo běchu kraj zapuſcźili, wſy a měſta ſpalili,
wjele duchownych zabili. Wołdrich pomhaſche ſwojomu ludej na wſchě
waſchnjo a twarjeſche cyrkwje. Lědom běſche ſchkodowanja trochu narunał,
walichu ſo Wuherjo zaſy do kraja a chcychu Augsburk woblehnycź. Hdyž ſo
njepſchecźeljo bližachu, daſche biſkop wſchitke dźěcźi do cyrkwje
znoſycź a proſchenjo luda zjenocźeſche ſo z płakanjom dźěcźatkow, a Bóh
ſam pomhaſche, tak zo njepſchecźeljo ſami wotcźahnychu.

Po wobzamknjenju měra powoła kral Hendrich biſkopa na ſwój dwór a
Wołdrich tam hacž do lěta 936 woſta. Potom ſo zaſy do ſwojeje woſady
wrócźi. Na božich ſłužbach běſche kóždy krócź pſchitomny a zboka
wſchědnych duchownſkich pacźerjow a wjele druhich woſebitych
pobožnoſcźow tež wſchědnje cyły pſalter pſalmow ſpěwaſche. Napſchecźo
ſebi běſche kruty, we poſcźenju ſwěrny, pomorjeſche ſwoje cźěło,
dowoleſche ſebi jeno mało cžaſa k ſpanju a cžaſto ſo po cyłych nocach
modleſche. Rano w 3 hodźinach ſtawaſche, dźěſche do cyrkwje a
woſtawaſche tam hacž do ſkóncženja wſchitkich cyrkwinſkich ſpěwanjow.
Wſchědnje 10 khudym nohi myjeſche a zaſtara jich ze wſchěm, ſchtož
trjebachu. Ženje ſo bjez khudych k blidu njeſyny a pſchecy najprjedy jim
poſłužowaſche. Sam najwjetſchu poměrnoſcź wobkedźbowaſche a jeno junu za
dźeń jědźeſche. Za khudych a cuzych buchu lěpſche jědźe pſchinoſchowane,
ale wón ſo tutych njedótkny. Wodnjo <pb n="761"/>wopytowaſche khorych,
rozwucžowaſche lud a dopjelnjeſche wſchitke dźěła ſtaroſcźiwoho
paſtyrja. W poſcźe podwojeſche ſwoje pokucźenja a podawaſche hiſchcźe
wjacy cžaſa pobožnoſcźam. We jutrownym cžaſu wopytowaſche klóſchtry
ſwojeje woſadnoſcźe. Swěrnje wobkedźbowaſche wſchitke woſady a hladaſche
a napraſchowaſche ſo za wſchěm a dźěłaſche na zahanjenjo
njeporjadnoſcźow. Schtož běſche dobre, namaka joho khwalbu. Skóržby
buchu po ſprawnoſcźi wuſudźene. Duchownſtwo bu za lěto dwójcy k
wuradźenju cyrkwinſkich naležnoſcźow zhromadźene. Cyrkwinſke prawizna
zakitaſche z njekhabłatej wobſtajnoſcźu a wobaraſche poddanow napſchecźo
potłócžowanjam.

W lěcźe 940 pucźowaſche Wołdrich k powoſtankam ſwjatoho martrarja
Mauricia[8]⁾ a pſchinjeſe wſchelake powoſtanki Swjatych ſobu domoj. W
lěcźe 952 (7. auguſta) zhromadźi w Augsburku cyrkwinſku zhromadźiznu,
hdźež bu wo nježenjeńſtwje duchownych a wo klóſchtyrſkich rjadach
wobzamknjene.

Nowe njeměry ſo w lěcźe 953 hotowachu, hdyž alemanſki wójwoda Luitolf a
bajerſki wójwoda Arnulf napſchecźo khěžorej Otto wojowaſchtaj a
Wołdricha k wotpadej wot khěžora podarmo wabjeſchtaj a napſchecźo njomu
njepſchecźelſcy zakhadźeſchtaj, hdyž jimaj po woli njecžinjeſche. Lědym
běſche ſo zaſy měr do kraja wrócźił, napadnychu zaſy Wuherjo kraj a
zawoſtajichu za ſobu krawe ſlědy. Augsburk bu znowa woblehnjeny, ale
pſchez khěžorowy pſchikhad zaſy wumoženy.

W lěcźe 964 pucźowaſche Wołdrich z khěžorom Otto do Roma. W lěcźe 965
wopyta Einſiedeln. W lěcźe 971 dźěſche zaſy do Roma, zo by row ſwj.
Pětra a Pawoła pocžeſcźił.

W ſtajnym dźěle běžeſche joho žiwjenjo k kóncej. Wołdrich pak ſwoje
pokucźenja podwojeſche a njewotſtupi wot ſwojich zwucženych
pobožnoſcźow. Mocy ſo zhubjowacź pocžachu. Wóſomnatoho junija, hdyž
běſche božu mſchu ſłyſchał, padny pſched božej martru na woblicžo. Potom
rozdźěli, ſchtož zamoženja mějeſche, khudym, a da duchownym wopomnjeńki.
Na ſwjatoho Jana hiſchcźe junu božu mſchu dźeržeſche. Wot nětka ſo bóle
na ſmjercź pſchihotowaſche. Pſched ſwj. Pětrom a Pawołom woblecže ſo
ſmjertnu draſtu a cžakaſche na ſmjercź. Pjatk rano po tutym ſwjedźenju
daſche ſo na popjeł połožicź a porucži ſwojoho ducha Bohu. Wobdaty wot
ſwojoho duchownſtwa wumrje 4. jul. 973, <pb n="762"/>hdyž běſche na
połſta lět biſkop był. Bu do cyrkwje ſwjateje Afry pohrjebany a w lěcźe
993 do licžby Swjatych zapiſany.

Swjaty Konrad, biſkop; 26. novembra. Konrad běſche ſyn hrabje z Altdorfa
a hrabinki Beaty z Hohenwart. Hako młodźenc wopytowaſche wyſoke ſchule
we Konſtancu. Běſche pilny we wuknjenju, ponižny we wobkhadźenju,
pobožny we modlenju, pſchecy Boha bojazny a zacpějeſche wſcho ſwětne a
cžaſne. Nic zrudoba, ale ſwjata wjeſołoſcź joho wutrobu napjelnjeſche,
dokelž běſche njewinowaty.

Wot biſkopa Nothinga w Konſtancu dóſta měſchniſku ſwjecźiznu a bu bórzy
propſt pſchi hłownej cyrkwi. Hdyž běſche biſkop Nothing w lěcźe 934
wumrjeł, pſchińdźe augsburkſki biſkop Wołdrich na pſchewodźenjo.
Duchownſtwo a lud joho wo radu proſchaſchu, koho bychu ſebi za biſkopa
wuzwolili. Wołdrich porucži tſidnjowſke poſcźenjo a modlenjo. Po
ſkóncženju tutoho pſchihotnoho cžaſa zjewi, zo wſchitke póccźiwoſcźe,
kiž ſwjaty Pawoł wot biſkopa žada, propſt Konrad wobſedźi. Wſchitcy
nětko wołachu: „Konrad budź naſch biſkop. Wón je nam wot Boha daty.” Ze
zrudobu pſchija Konrad cźežku cyrwinſku ſłužbu.

Konrad mějeſche woſebitu pobožnoſcź k Jězuſowomu cźerpjenju. Toho dla
naſtupi wobcźežny pucź do ſwjatoho kraja a wopyta tam měſta, pſchez
knjezowe krocžele poſwjecźene. Doma we ſwojej cyrkwi daſche boži row
natwaricź, napodobnjeny Jězuſowomu rowej w Jeruzalemje. Z tohole
cžeſcźowanja Jězuſowoho cźerpjenja wukhadźeſche luboſcž k
najſwjecźiſchomu ſakramentej wołtarja, kiž je k wopomnjecźu a duchownomu
wobnowjenju Jězuſowoho krawnoho wopora załoženy. Wo tutym cžeſcźowanju
ſwědcži ſcźěhowacy podawk.

Junu jutrownicžku dźeržeſche Konrad we ſwojej cyrkwi božu mſchu. Po
pſchežohnowanju padny wulki, jědojty pawk do khelucha. Zo ſo njeby ani
kapka najſwjecźiſcheje krjewje Jězuſoweje rozpancała a tak
wonjecžeſcźiła, wužiwaſche biſkop pſchi woprawjenju pawka ſobu a
dokóncźi na to božu mſchu. Hdyž na to z duchownymi za blidom ſedźeſche,
zeprje hłowu do dłójow a modleſche ſo pſchi ſebi. Pawk jomu
njewobſchkodźeny a ſuchi z horta wulěze. A wſchitcy ſo nad tym
ſpodźiwachu.

Hdyž chcyſche Konrad w lěcźe 948 nowu cyrkej a khapalu Einſiedelu
poſwjecźicż a tohodla ze ſwojim pſchecźelom biſkopom <pb
n="763"/>Wołdrichom a mnichami w modlenju a rozpominanju dźěl nocy
pſchebywaſche, zaſłyſchachu lubozne ſpěwanjo a wſchitcy widźachu, kak
Jězus khapalu ſwjateje Marije pſchez ſwoju pſchitomnoſcź ſwjecźi.
Najzbóžniſcha knježna Marija ſtejeſche w njebjeſkej kraſnoſcźi pſched
wołtarjom a jandźelojo cžinjachu ſłužbu, kotruž hewak biſkopojo pſchi
poſwjecźenju cyrkwjow cžinja. Pſchi tym ſłyſchachu ſpěw duchow: „Swjaty
Božo, we domje hordozneje knježny, ſmil ſo nad nami. Žohnowany budź ſyn
Marije, kotryž je pſchiſchoł, do wěcžnoſcźe knježicź.” A zaſy: „Jehnjo
bože, ſmil ſo nad žiwymi, kiž do tebje wěrja! — Jehnjo bože, ſmil ſo nad
wotemrjetymi, kiž we tebi zbóžnje wotpocžuja! — Jehnjo bože, daj měr
žiwym a wotemrjetym, kiž we tebi zbóžnje knježa.” To ſta ſo ſchtwórtk w
nocy, 14. ſeptembra 948, na dnju powyſchenja ſwjatoho kſchiža. Biſkop
tohodla khapalu njeſwjecźeſche, ale cyrkej k cžeſcźi ſwjatoho Mauricia a
joho towarſchow. Tutón ſpodźiwny podawk je w lěcźe 964 wot bamža Leona
♣VIII.♠ cyrkwinſcy wobkrucźeny a wobſwědcženy.

Hdyž Konrad junu do ſwojoho domu pſchińdźe, ſedźeſche młody cžłowjek
Gebhard na joho biſkopſkim ſtole a chcyſche pſchi wohladanju biſkopa
ſpěſchnje ſtanycź. Ale Konrad jomu rjekny: „Ty budźeſch po mni na tymle
ſtole ſydacź, hacžrunje nic hnydom po mojej ſmjercźi.” Tele wěſchcźenjo
dopjelni ſo 15 lět po Konradowej ſmjercźi.

Po nahromadźenju wulkich zaſłužbow wumrje Konrad w lěcźe 976 a bu w
lěcźe 1120 pſchez bamža Kalikſta ♣II.♠ do zapiſka Swjatych ſtajeny.

Swjaty Wolfgang, biſkop; 31. oktobra. Wolfang běſche z woſobneje ſwójby
w Schwabach a wokoło lěta 920 rodźeny. Sydom lět ſtary bu pobožnomu
duchownomu pſchepodaty, wot kotrohož dyrbjeſche nawuknycź, ſchtož k
kſcheſcźanſkomu žiwjenju ſłuſcha. Pozdźiſcho pſchińdźe do klóſchtra
Rajchenawa, hdźež běchu woſobne ſchule. Wolfgang zpſchecźeli ſo tam z
młodym zemjanom Hendrichom, kiž běſche bratr Würeburkſkoho biſkopa
Poppo. Tónle pſchecźel njechaſche ſo wot Wolfanga dźělicź a proſcheſche
joho, zo by z nim do Würzburka ſchoł, hdźež běſche ſchula ze ſławnym
wucžerjom Schcźěpanom z Italije. Wolfgang dźěſche ſobu a wuknjeſche tam
z wulkej pilnoſcźu. Junu nazběhny ſo wurycžowanjo wo tym, ſchto chce
wěſte měſto piſma prajicź. Wolfgang to z <pb n="764"/>tajkej raznoſcźu a
jaſnoſcźu wułoži, zo ſo wot nětka pſchi cźežſchich wěcach pſchecy na
njoho wobrocźachu, a nic na wucžerja Schcźěpana. To toho mjerzaſche a
wón hladaſche, hdźež móźeſche jomu někak ſchkodźicź. Wolfgang ſo
njehórſcheſche, ale njeſeſche wſchitko ſcźerpnje hako dopuſchcźenjo
bože.

Wſchelake nazhonjenja zbudźichu we Wolfgangu bóle a bóle zacpěcźo ſwěta
a ſwětnych wěcow. Wón jenicžcy Boha pytaſche. Tohodla chcyſche do
klóſchtra zaſtupicź, hdźež móhł derje wumrjecź nawuknycź.

Mjez tym běchu joho pſchecźela Hendricha w lěcźe 956 za biſkopa we
Trieru wuzwolili. Tón jomu rycžeſche, zo by z nim ſchoł. Wolfang do toho
zwoli, ale pod wuměnjenjom, zo tam žanu hinaſchu ſłužbu njedóſtanje,
hacž rozwucžowanjo dźěcźi. Tak ſo ſta. Pozdźiſcho dóſta tež nawjedowanjo
pobožnoho bratrſtwa. Wobej ſłužbje z wulkej pilnoſcźu a pobožnoſcźu
wobſtara.

Po Hendrichowej ſmjercźi pſchebywaſche Wolfgang někotry cžas pola
Brunona, arcbiſkopa w Kölnje. Pſchez žane ſlubjenja njedaſche ſo k
pſchewzacźu cyrkwinſkoho zaſtojnſtwa nawabicź, ale poda ſo (w lěcźe 964)
klóſchtyrſkomu žiwjenju, za kotrymž běſche pſchecy žadał. Zaſtupi do
klóſchtra Einſiedeln, kotryž Jendźelcžan Jurij nawjedowaſche.
Spóznawſchi Wolfgangowe zaſłužby poſtaji joho hako wjednika
klóſchtyrſkeje ſchule, kotraž pod nim jara nadobywaſche.

Biſkop Wołdrich w Augsburku wuſwjecźi Wolfganga hako měſchnika.
Dóſtawſchi ſwjecźižnu, žadaſche Wolfgang wot abta, zo ſměł na miſionſtwo
woteńcź. Dóſta dowolnoſcź a poda ſo w lěcźe 972 w towaŕſtwje někotrych
mnichow do Wuherſkeje (Panonije) a prědowaſche tam ſcźenjo bože. Dokelž
ſo jomu tam prawje njecžinjeſche, wrócźi ſo do Němcow a pſchebywaſche we
Paſawje. Tudy bu pſched khěžora Otto ♣II.♠ žadany a ſwojeje mudroſcźe a
bohabojoſcźe dla wot duchownſtwa a luda hako biſkop w Regensburku
wuzwoleny, ſtajeny a wuſwjecźeny.

W tutym zaſtojnſtwje njewotpołoži klóſchtyrſku draſtu a dźeržeſche
wuſtawki klóſchtyrſkoho žiwjenja, ſchtož ſo jeno z wyſokej ſłužbu
zjenocźicź hodźeſche. Pſchez prědowanja a pſchikład a ſwjate pſchikaznje
wudoſpołnjeſche cyrkej. Cžas wot cžaſa woteńdźe nakhwilnje k puſtniſkomu
žiwjenju, zo by ducha zhromadźował.

Klóſchtrej ſwjatoho Emerama, kotryž běchu hewak biſkopojo nawjedowali,
wrócźi joho kubła a poſtaji jomu Romualda hako abta. Załoži klóſchtyr
knježnow a da jomu tak ſpomožne wuſtaw<pb n="765"/>ki, zo hako pſchikład
druhe klóſchtry k doſpołnoſcźi nawjedowaſche.

Rady wón dowoli, zo ſo Cžechi wot joho woſadnoſcźe dźěla a ſamoſtatnu
woſadnoſcż załoža, zo by ſo tam wěra wobkrucźiła. Mnozy jomu to
wotradźachu, ale Wolfgang njepytaſche ſwojeje cžeſcźe abó wužitka.

Bajerſki wójwoda wuzwoli Wolfganga za wucžerja ſwojich 4 dźěcźi a
Wolfgang wo nich do prědka zjewi, zo budźe Hendrich khěžor, Bruno
biſkop, Giſela kralowna a Brigida abtiſa. — Khori dóſtawachu pſchez joho
modlitwu ſwoju ſtrowoſcź zaſy.

Pſched ſmjercźu Wolfgang ſwoje zamoženjo khudym rozdźěli. Na pucźowanju
ſkhorje a poſylnjeny ze ſwjatymi ſakramentami wumrje 31. oktobra 984 w
Puppingach. Joho cźěło bu w Regensburku w cyrkwi ſwjatoho Emerama
pohrjebane, joho mjeno pak w lěcźe 1052 do zapiſka Swjatych zapiſane.

Swjaty Wojcźech (Adalbert), biſkop a martraṙ; 23. hapryla. Wojcźech
běſche ſo w lěcźe 956 wot zemjanſkeju ſtarſcheju we Cžechach narodźił a
w ſwjatej kſchcźeńey mjeno Wojcźech dóſtał. Joho nan rěkaſche Sławnik a
běſche hrabja we Libicy, hdźež rěka Cydlina do Lobja wuběhuje. Joho macź
rěkaſche Strežiſława.

Hako hólcžec zapadny Wojcźech do ſtraſchneje khoroſcźe. Zo byſchtaj joho
pſchi žiwjenju zdźeržałoj, lubjeſchtaj a woprowaſchtaj joho ſtarſchej
Bohu a najſwjecźiſchej macźeri božej. Bóh lubjenjo pſchija a próſtwu
wuſłyſcha: jeju ſyn wotkhorje. Starſchej joho we wſchitkim bohuſłuženju
ródnje wuwucžowaſchtaj.

Wokoło lěta 972 pſchiṅdźe Wojcźech do Magdeburka k arcbiſkopej
Adalbertej, zo by pod joho dohladom a nawjedowanjom wědomoſcźe nawuknył.
Swojich woſobnych duchownych darow dla a pſchez wulku pilnoſcź
pokracžowaſche Wojcźech we wědomoſcźach a na dobywaſche pſchi tym we
pobožnoſcźi. Biſkopowu luboſcź ſebi tak doby, zo jomu tón pſchi
firmowanju ſwoje mjeno Adalbert da. — Swój ſwobodny cžas nałožeſche
Wojcźech-Adalbert k modlenju a rozpominanju bójſkich wěcow. Pjenjezy,
kotrež wot ſtarſcheju dóſtawaſche, nałožowaſche na jałmožnu za khudych a
potrěbnych. Khorych wopytowaſche a tróſchtowaſche.

Po Adalbertowej ſmjercźi w lěcźe 981 wrócźi ſo, napjelnjeny z duchownej
wědomoſcźu a z pokładami rjanych kſcheſcźanſkich pocžinkow hako diakon
do wótcžiny. W tymſanym lěcźe <pb n="766"/>jomu nan wumrje.
Wojcźech-Adalbert zaſtupi do cyrkwinſkeje ſłužby w Prazy, w cyrkwi
ſwjatoho Vita, a dóſta w lěcźe 981 wot biſkopa Ditmara měſchniſku
ſwjecźiznu. W ſcźěhowacym lěcźe běſche Wojcźech-Adalbert ſwědk zrudneje
ſmjercźe biſkopa Ditmara. W zrudobje wopytowaſche cyrkwje a wudźěleſche
jałmožnu mjez khudych.

Na krajnym ſejmje w Lěwym Hródcu bu 19. januara 982 za biſkopa
wuzwoleny, ale hakle pſchez wjele rycži k pſchijecźu cźežkeje ſłužby
pohnuty. W lěcźe 983, 29. junija, bu po zarjadowanju trěbnych
zwonkoſcźow we Veronje we pſchitomnoſcźi khěžora Otto ♣II.♠ a wjele luda
wot Wilegiſa, arcbiſkopa we Majncu, wuſwjecźeny.

Wrócźiwſchi ſo do ſwojeje woſadnoſcźe, hdyž ſo Prazy bližeſche, zlěze z
konja, wuzu ſo cžrije a dźěſche boſy do ſwojeje ſtolneje cyrkwje,
njedźiwajo na wjeſołe witanjo wobydleŕſtwa, kiž běſche jomu napſchecźo
cźahnyło, ale rozpominajo cźežke brěmjo, kiž je na ſo wzał. Wójwoda
Boleſław ♣II.♠ wobkrucźi dotalne wobſedźenſtwa biſkopſkoho ſtoła na
wěcžne cžaſy.

Po biſkopſkej ſwjecźiznje njeje nichtó widźał, zo by ſo
Wojcźech-Adalbert poſmjał. Na to praſchany, wón wotmłowi: „Lóhka wěc je,
biſkopſku draſtu a kij noſycź, ale zatraſchna myſlicžka je, zo dyrbi ſo
pſched wěrſchnym ſudnikom zamłowjenjo wo cyłej woſadźe wotpołožicź.”

Wojcźech-Adalbert rozdźěli ſwoje zamoženjo khudym, ſwoje dokhody pak
nałožowaſche jedyn dźěl k wudźerženju cyrkwje, druhi za ſwoje
duchownſtwo, tſecźi za khudych a poſledni za ſo ſamoho. Wſchědnje k
cžeſcźi ſwjatych japoſchtołow dwanacźe khudych k ſwojomu blidu ſpowoła,
na ſwjedźenjach pak wjetſchu mnohoſcź.

Njeſpaſche w łožu, ale na zemi, kotruž z pokucźeŕſkej draſtu wodźě, a
pod hłowu mějeſche kamjeń połoženy. Z bjezſpanjom a poſcźenjom cźěło
pomorjeſche.

Joho biſkopſka woſadnoſcź běſche we hubjenym porjadku. Dźěl wobydlerjow
běſche hiſchcźe w póhanſtwje, a druzy běchu na póhanſke waſchnjo žiwi a
wonjecžeſcźowachu ſwoju wěru. Podarmo ſo Wojcźech-Adalbert na wſchitke
móžne waſchnjo prócowaſche, zo by kſcheſcźanſke žiwjenjo mjez ludom
ſpěchował. Lud woſta na ſwojich pucźach. Haj, někotſi woſobni ſo jomu
zjawnje ſpjecźowachu. W ſpominanju na ſwoje cźežke zamłowjenjo dźěſche
ſebi w lěcźe 989 z tyſchnej wutrobu do Roma po tróſcht a radu. Tam
wudoby ſebi dowolnoſcź, zo ſmě biſkopſke <pb n="767"/>zaſtojnſtwo
złožicź. Wopyta klóſchtyr na horje Kaſino a zaſtupi na to ze ſwojim
bratrom Radimom (Gaudenciom) do klóſchtra ſwjatoho Bonifacia, hdźež
buſchtaj zeleny ſchwórtk, 17. hapryla 990 draſcźenaj. Tudy ſebi
najnižſche ſłužby wuzwoleſche, hako by najhubjeńſchi z bratrow był. Po
dokonjanym noviciacźe (pruhownym lěcźe) wotpołoži w haprylu 991 ſwjate
ſluby.

Pražſke biſkopſtwo bu w joho njepſchitomnoſcźi pſchez miſchnjanſkoho
biſkopa Volkolda wobſtarane. Wěrch Boleſław a cžěſki lud wobrocźichu ſo
k Wilegiſej, biſkopej we Majncu, zo by Wojcźecha-Adalberta zaſy do
woſady wrócźił. W lěcźe 992 dźěſche póſłanſtwo z Cžech do Roma a
proſcheſche wo ſwojoho biſkopa. Bamž porucži jomu, zo by klóſchtyr
wopuſchcźił a zaſy do Cžech ſchoł. Njerady a z cźežkej wutrobu naſtupi
Wojcźech Adalbert tónle pucź. Lud jomu wjeſele napſchecźo khwataſche a
poſłuſchnoſcź lubjeſche. Wójwoda Boleſław ♣II.♠ powoła na Wojcźechowu
žadoſcź krajny ſejm, hdźež buchu biſkopowe žadanja zjewjene a ſwětna móc
k jich pſchewjedźenju ſlubjena.

Z pomocu wójwody załoži Wojcźech-Adalbert w lěcźe 992 prěni mužſki
klóſchtyr w Cžechach a to we Bržewnowje pola Prahi, hdźež ſo
Benediktinojo zaſydlichu, kotſiž běchu z Roma z biſkopom pſchiſchli.
Jich cyrkej bu 14. januara 993 poſwjecźena. Boleſław zaſtara klóſchtyr z
trěbnymi dokhodami.

Dołho njetrajeſche Wojcźechowy pokoj. Najwjacy njepokoja nacžini jomu
bohata a woſobna ſwójba Wjerſchowcow (Vrſchovice). Hłownik tuteje ſwójby
běſche w tymle cžaſu Kochan, kruta hłowa a njepſchecźel nowych
cyrkwinſkich poſtajenjow. W zapocžatku lěta 995 dyrbjeſche
Wójcźech-Adalbert hako zahanjeŕ póhanſkoho a zakitaŕ kſcheſcźanſkoho
prawa napſchecźo tejle ſwójbje zakrocžicź a cyrkwinſku kłótbu na nju
wuprajicź, dokelž běchu klóſchtyrſki pokoj pſchetorhnyli a žónſku
morili, kiž běſche tam wucźek pytała. Zwada rozſchěri ſo tež na
Wojcźechowu ſwójbu a njepſchezjednoſcź Sławnikow a Wjerſchowcow
wobcźežeſche biſkopej ſpomožne ſkutkowanjo. Tohodla hotowaſche ſo k
wopuſchcźenju kraja. Najprjedy wopytowaſche ſwoju wobſchěrnu woſadnoſcź,
pſcheṅdźe do Słowakſkeje a pſchińdźe do Oſtržihoma, hdźež běſche ſydło
wuheŕſkoho wěrcha Gejſy. Wojcźech-Adalbert prědowaſche na joho dworje a
kſchcźijeſche wěrchowoho ſyna Schcźěpana. Wottudy dźeſche do Roma, zo by
ſebi wot ſwjatoho wótca požohnowanjo k wobrocźenju póhanſkich ludow
žadał. Mjez póhanami chcyſche ſebi martraŕſku krónu dobycź.

<pb n="768"/>

Na próſtwy biſkopa Wilegiſa a khěžora Otta póſła bamž Hrehoŕ ♣V.♠
Wojcźecha-Adalberta zaſy do Cžech, tola wudźěli jomu dowolnoſcź, zo ſmě
k cuzym ludam na miſionſtwo hicź, je-li w ſwojej woſadźe njeby zbožownje
ſkutkowacź móhł. Wojcźech poſłuchaſche. Ducy wopyta ſwjate měſtna we
Turſu, Parizu, Achenje. Tudy bu wot khěžora jara pocžeſcźeny. W lěcźe
996 chcyſche ſo do Cžech wrócźicź. Hdyž zhoni, zo je joho pſchecźelſtwo
wot njepſchecźelſkich Wjerſchowcow zwjetſcha ſkóncowane, wobrocźi ſo do
Gnezna k pólſkomu wěrchej Boleſławej Khrobłomu, pola kotrohož běſche tež
joho bratr Sobjebor wucźek namakał. Pólſki wěrch chcyſche jomu pucż do
woſady pſchihotowacź, póſła do Prahi, a daſche tam pſchikhad biſkopa
wozjewicź. Ale bu jomu wotmłowjene: „Njejſmy doſtojni tak ſwjatoho
biſkopa. Wón ſo z tak złym ludom znjeſł njeby. Snadź chce tež ſmjercź
ſwojich bratrow khoſtacź. Toho dla wo njoho njerodźimy.”

Tajke wotmłowjenjo Wojcźecha-Adalberta jara zwjeſeli, dokelž móžeſche
nětko bjez zadźěwka miſionſki pucź mjez Polakami naſtupicź. Wzawſchi
ſebi hako towarſchow Benedikta a bratra Radima (Gaudencia), wucžeſche
lud. Potom woſtaji bratra Radima hako biſkopa we Gneznje a poda ſo we
měrcu 997 na pucź k póhanſkim Pruſam. Po wodźe pſchiwjeze ſo do Gdanſka
(Danciga), hdźež horliwje prědowaſche a wjele luda kſchcźijeſche.
Wotwjeze ſo po Wiſli do krajiny Sambija a wuſtupi tam na kraj. Mjez tym
zo ſo modleſche, napadnychu joho někotſi Pruſchenjo a jedyn joho z
wjeſłom pſchez hłowu morſny, tak zo Wojcźech-Adalbert za morwoho ležo
woſta. Hdyž běſche zaſy k ſebi pſchiſchoł, dżakowaſche ſo Bohu, zo je
jomu cźerpjenjo pſchihotował.

Woteńdźe dale a pſchiṅdźe do wſy, hdźež běſche wjele luda k wikowanju
zhromadźenoho. Hdyž jim prědowacź pocža, wotehnachu joho. Tak dźěſche
dale a zaſta na rjanej zelenej łucy, hdźež 23. hapryla 997 rano božu
mſchu dźeržeſche. Poſylniwſchi ſo z jědźu chcyſche zaſy pucź naſtupicź.
Ale cžróda póhanow ſo na njoho wali, dokelž bě ſwjatu łuku
wonjecžeſcźił. Zwjazachu jomu rucy. Wojcźech-Adalbert widźicy ſwoju
ſmjercź pſched ſobu, pozběhny zwjazanej rucy k njebju a modleſche ſo.
Póhan joho z hlebju do wutroby kłó a ſcheſcźo druzy ſwoje hlebje do
njoho zarychu. Potom jomu hłowu wotrubnychu a na žerdź tyknychu.

Joho towarſchow wotwjedżechu jateju, ale radźi ſo jimaj, zo do Pólſkeje
cźeknyſchtaj a tam Wojcźechowu ſmjercź wozje<pb n="769"/>wiſchtaj.
Boleſław Khrobły póſła Pruſchanam wjele pjenjez a wukupi cźěło ſwjatoho
martrarja, kotrež bu najprjedy w klóſchtrje Tremeſchnje a potom we
hłownej cyrkwi we Gneznje pohrjebane, w lěcźe 1039 pak do Cžech
pſchewjezene a w Prazy na najcžeſtniſcho pohrjebane.

Swjaty Bonifacius (Bruno), arcbiſkop, martraŕ, japoſchtoł Ruſkeje; 19.
junija. Bonifacius, tež Bruno mjenowany, běſche je zemjanſkeje ſwójby we
Sakſkej a bu wot kſcheſcźanſkoho mudrowca Guidona rozwucženy. Hdyž
běſche ſo ſłužbje ſwjateje cyrkwje podał, powoła joho khěžor Otto ♣III.♠
hako kapłana na ſwój dwór a poda jomu dohlad a wobſtaranjo dwórſkeje
khapale. Khěžor mějeſche k njomu wnlku dowěru, cžeſcźeſche joho zjawnje
a mjenowaſche joho ſwoju duſchu. Tajke cžeſcźenjo njezahna Bonifaciowu
ponižnoſcź, ale zbudźowaſche joho k wjetſchim ponižowanjam a
pomorjenjam. Joho hłowna nakhilnoſcź běſche modlenjo a pobožnoſcź. Junu,
hdyž ſo w cyrkwi ſwjatoho Bonifacia modleſche, zapopadny joho horjaca
žadoſcź za martraŕſtwom. Wón pſchi ſebi prajeſche: „Njerěkam dha tež ja
Bonifacius? Cžoho dla njemóhł tež ja martraṙ bycź runja tomu, kotrohož
tudy cžeſcźujemy?”

Tale žadoſcź joho wjacy njewopuſchcźi. Hdyž we lěcźe 998 ſwjaty Romuald
na khěžorſki dwór pſchińdźe, žadaſche Bonifacius, zo by joho do ſwojoho
rjadu pſchijał, hdźež móhł bjez zadźěwka ſo Bohu woprowacź. Khěžor Otto
joho njerady wot ſo puſchcźi, ale njewěrjeſche ſebi jomu wobaracź,
dokelž ſo božej woli pſchecźiwicź njechaſche. Lóhcy zapſchija Bonifacius
(Bruno) Romualdowe wucžby a wudoſpołnjeſche ſo we wſchitkich
pomorjenjach a ſamo-ſo-zaprěcźach. Najwobcźežniſche pucźe cžinjeſche
pěſchi a boſy. Joho cyroba běchu zela a korjenje. Z cźežkim dźěłom
zaſłužeſche ſebi, ſchtož trjebaſche. Spaſche na twjerdej zemi a
dowoleſche ſebi jeno někotre hodźiny wotpocžinka. Najwjetſchi dźěl nocy
pſchebywaſche we modlenju. Cžaſto jeno dwójcy za tydźeń, njedźelu a
ſchtwórtk, jědźeſche. Z luboſcźe k pokucźenju wali ſo druhdy do
kopſchiwow a cźernjow, zo by žadyn dźěl cźěła bjez cźerpjenja njebył.
Wſcho to wón cžinjeſche, zo by ſo za to khoſtał, zo je we młodoſcźi
liwki we pomorjenju ſebje ſamoho był. Pſchecy Boha proſcheſche, zo by
joho na pucźu doſpołnoſcźe njewopuſchcźił.

<pb n="770"/>

Hdyž běſche dźeſacź lět hako puſtnik pod Nomualdowym na wjedowanjom ſo
pſchihotował, dóſta dowolnoſcź k miſſionſtwu Bamž Jan ♣XVIII.♠ wudźěli
jomu cyrkwinſku połnomóc a pomje nowa joho za arcbiſkopa miſſionſkich
krajow. W najwjetſche zymje pucźowaſche boſy po Němcach. Na ſwojich
pucźowanja# ſpěwaſche ducy pſalmy, a prědowaſche ludej. Tak pſchińdźe
(wo# koło lěta 1008) tež do wokołnoſcźe Budyſchina, hdźež ſerbſkom#
ludej ſłowo bože wozjewjeſche. We Magdeburku dóſta biſkopſk# ſwjecźiznu
a wobrocźi ſo najprjedy k Pruſam. Cźi joho prědo wanja kedźbu
njemějachu, ale njechachu tola tež rucy na njoh# złožicź, dokelž ſo
bojachu, zo móhłe ſo po joho ſmjercźi tež dźiw# ſtacź, kaž po ſmjercźi
ſwjatoho Wojcźecha-Adalberta.

Tak ſo Bonifacius (Bruno) k Ruſam wobrocźi, kiž hiſchcź we póhanſtwje
ležachu. Hnydom po pſchikhadźe zakazachu jom# prědowanjo a chcychu joho
z kraja wuhnacź. Wón ſo na wěrch krajiny wobrocźi, kiž chcyſche joho
wcźipnoſcźe dla wohladacź Hdyž pak joho khudobu widźeſche, zacpějeſche
joho a njechaſch z nim ani porycžecź. Bonifacius (Bruno) woteṅdźe a
woblecź# ſo draſtu, w kajkejž ſo boža mſcha dźerži. Zaſy dźěſche k
wěrchej Nětko tón z nim rycžeſche a na njoho poſłuchaſche. Tež jom#
lubjeſche, zo ſo wot pſchibohow wotwobrocźi, je-li zo prědaŕ pſche woheń
dźe a ſo njewopali. Bonifacius (Bruno) do toho zwol# a pſchez boži zakit
zwarnowany pſcheńdźe woheń a woſta njewob# ſchkodźeny. Na to ſo wěrch
rozwucžicź a kſchcźicź daſche. Te# něſchto poddanow ſo k wěrje wobrocźi.
Druzy pak hrožach# wěrchej a Bonifaciej. Dokelž hroženjo njepomhaſche,
zebra ſeb# wěrchowy bratr towarſchow a pomocnikow, napadny miſſionara #
wotrubachu 19. junija 1009 jomu a wóſomnacźe kſcheſcźanam hłowu#

Swjaty Heribert, arcbiſkop; 16. měrca. Heribert, # Wormſa rodźeny, bu do
klóſchtra Gorze we Lotringach póſłany# zo by tam wyſoke ſchule wopytał.
Chcyſche w klóſchtrje woſtacź# ale nan joho domoj žadaſche. Tudy bu do
ſłužby cyrkwje pſchijaty a propſt pſchi hłownej cyrkwi. Khěžor Otto
♣III.♠ ſebi joh# mudroſcż a wědomoſcź tak wyſoko wažeſche, zo ſebi joho
z# kenclerja wuzwoli. W lěcźe 996 chcyſche jomu biſkopſtwo w# Würcburku
pſchepodacź, ale Heribert to njewza. Tak woſta pol# khěžora a
pſchewodźeſche joho hako najſwěrniſchi radnik do Italije.

Pſchecźiwo ſwojej woli bu w lěcźe 998 za arcbiſkopa # <pb
n="771"/>Kölnje wuzwoleny. We ſcźěhowacym lěcźe dóſta w Romje wot bamža
arcbiſkopſki pallium a dźěſche do ſwojeje woſady, hdźež bu 24. decembra
999 wuſwjecźeny. Wopytowaſche woſady ſwojeje woſadnoſcźe, zo by ze
ſwojimaj wocžomaj potrěbnoſcźe luda zeznał. W lěcźe 1002 pſchewodźeſche
khěžora do Italije. Hdyž běſche khěžor tam wumrjeł, wza joho cźěło ſobu
do Němcow a pohrjeba je 5. hapryla 1003 we Achenje.

Tehdym kuježeſche hłód po kraju a Heribert rozdźěli wſcho khudym, ſchtož
mějeſche. We ſcźěhowacym lěcźe załoži po woli zemrjetoho khěžora
klóſchtyr we Deucu napſchecźo Kölnej.

Khěžor Hendrich ♣II.♠ běſche napſchecźo Heribertej njepſchecźelſcy
zmyſleny, tola ſo ſkóncžnje z nim wujedna.

Na kóncu ſwojoho žiwjenja poda ſo Heribert hiſchcźe junu na pucź, zo by
ſwoje woſady wopytał, ale na pucźu bu wot khoroſcźe napadnjeny a wumrje
16. měrca 1022.

Swjaty Gothard, biſkop; 4 meje. Gothard běſche ſo w lěcźe 960 we
bajerſkej wſy Rajchersdorfje wot khudeju ſtarſcheju narodźił, kiž
běſchtaj dźěłacźerjej. We blizkim klóſchtrje Delnym Altajchu dóſta ſwoje
rozwucžowanja. Pokracžowanja we póccźiwoſcźach a wědomoſcźach
zbudźowachu dobre nadżije za pſchichod. Joho dobry pſchikład
nawjedowaſche tež druhich k dobromu.

Hdyž běſche Gothard w klóſchtrje dowuknył, žadaſche joho #alcburkſki
biſkop Bjedrich k ſebi a wobkhowa joho tſi lěta pſchi jebi, zo by joho
we cyrkwinſkich wědomoſcźach wudoſpołnił. Potom wuſwjecźi joho za
poddiakona a póſła joho zaſy do klóſchtra Altajcha. Dóſtawſchi we
Paſawje ſwjecźiznu hako diakon bu we ſwojim 31. lěcźe mnich we Altajchu.
Po dóſtacźu měſchniſkeje ſwjecźizny bu za priora poſtajeny. Tndy wobnowi
dobry porjad # bu 995 za abta wuzwoleny, ale dwě lěcźe ſo wobaraſche,
tule ſłužbu pſchijecź. Na to pobožne towarſtwo mnichow wóſom lět
nawjedowaſche. W lěcźe 1005 bu do klóſchtra Hirſchfeld we Heſſach
powołany, zo by tam naſtate njeporjadki zamjezował a wotſtronił. Joho
mudroſcźi, ſcźerpnoſcźi a ponižuoſcźi ſo tele tźežke dźěło po
ſydomlětnym prócowanju derje radźi a pomhaſche wjele k ſpěchowanju
božeje cžeſcźe.

K podobnomu wobſtaranju bu tež do klóſchtra w Tegernſee # Kremsmünſter
póſłany. W lěcźe 1021 wrócźi ſo zaſy do Altajcha a podawaſche wſchón
ſwój cžas modlenju a pobožnomu <pb n="772"/>rozpominanju. We ſcźěhowacym
lěcźe bu za biſkopa we H deshajmje wuzwoleny a 2. decembra 1022 we
Majncu ſwje# ny a na to we woſadnoſcźi z wjeſołoſcźu wobydleŕſtwa
powita# Hako biſkop mjez duchownſtwom krutu cźahnytbu zawjedźe. #
łožowaſche ſchule k rozwucženju młodźiny. Staraſche ſo za t# rjenjo a
wudebjenjo cyrkwjow. We Hildeshajmje załoži d# za khudych a bědnych a
poda joho nawjedowanjo a zarjadowa# měſchnikej Bernwardej. Tola zakaza,
tajkich dlěje hacž tſi # hoſpodowacź, kotſiž lěnjoſcźe dla po ſwěcźe
cźahaja.

W lěcźe 1038, na dnju do njebjes ſtpěcźa Jězuſowo# 4. meje, bu do
wěcžnoſcźe wotwołany a po wjele dźiwach lěcźe 1131 do licžby Swjatych
zapiſany.

Swjaty Gerhard, biſkop, martraŕ; 24. ſeptembra. G# hard běſche z
woſobneje ſwójby Sagreda we Venecii rodźe# Joho ſtarſchej běſchtaj
cžeſcźowanju macźerje božeje na woſe# waſchnjo podataj. Jeju mandźelſtwo
běſche dołhi cžas # dźěcźi woſtało a wuproſyſchtaj ſebi z pomocu
zaſtupneje próſ# ſwjateje Marije ſynka Gerharda. Pjecź lět ſtaroho
daſchtaj j# k benediktinſkim mnicham we klóſchtrje ſwjatoho Jurija we #
necii, hdźež bu hólcžec rozwucžowany. Wot małoſcźe pſchiw# ſo
klóſchtyrſkomu žiwjenju a wudoſpołnjeſche ſo we pobožno# a wědomoſcźach.
Zahe wotpołoži klóſchtyrſke ſluby a bu bó# za wěrſchnika wuzwoleny. Za
někotre lěta złoži tule ſłužbu, # kelž chcyſche ſwjaty kraj wopytacź.
Ale Bóh joho hinak # dźeſche, nic do Paleſtiny, ale do Wuherſkeje.

Hdyž běſche na ſwojim pucźowanju do tutoho kraja pſ# ſchoł a wſchelake
cyrkwje wopytał, dowjedźe joho biſkop Ma# k kralej Schcźěpanej. Tón joho
pſchecźelnje pſchija a rycže# jomu, zo by pola njoho woſtał. Gerhard
njechaſche woſt# ale kral jomu prajeſche, zo je joho Bóh jeno tohodla na
p# wjedł, zo by we Wuherſkej pohanſtwo zahanjecź pomhał. Ně# Gerhard
zwoli a kral wuzwoli ſebi joho za kubłarja ſyna E# richa. Hdyž běſche
Gerhard młodoho kralowca z wucžbu a pſ# kładom wſchitkej bohabojoſcźi
pſchiwucžił a tak daloko pſchiwj# zo wjacy wucžerja a wjednika
njetrjebaſche, woteńdźe do # ſcźiny Beel a woſta tam ſydom lět we
krutoſcźach a wobcźe# ſcźach cźěła, a we ſłódkoſcźach ducha. Bóh joho z
dźiwa# pſchekraſnjeſche.

<pb n="773"/>

Schcźěpan powoła joho zaſy z puſcźiny a wuzwoli joho za kopa we
Cžanadźe. Gerhard jeno njerady zwoli, ſpominajo cźežke dźěło a cźežſche
zamłowjenjo japoſchtołſkeje ſłužby. jetſchi dźěl krajiny běſche w
póhanſtwje, a kſcheſcźenjo hiſchcże dlo rozwucženi. Gerhard ſwoje dźěło
hnydom zapocža, kho#ſche po kraju, prědowaſche a kſchcźijeſche,
załožeſche cyrkwje, #ſchtry a ſchule. Ponižny a ſwětej wotemrjety,
nježadaſche za nicžo, ale pomhaſche ze ſwojim khudym. Wodnjo
wobſtaraſche #oje cyrkwinſke dźěła a wopytowaſche khorych, w nocy ſo
mo#ſche a jeno z krótkim poſpanjom hromadźeſche nowe mocy k jnomu dźěłu.

Ze wſchěch ſtronow pſchikhadźachu mužojo k njomu, zo bychu # pod nim
ſłužbje cyrkwje podali. Gerhard rozſchěrjeſche cže#enjo macźerje božeje.
Bóh joho z dźiwami pſchewodźeſche a pſchejeſche jomu pohlad do
pſchichodnoſcźe. Tak móžeſche #erhard do prědka wozjewicź, kajke
pſcheſcźěhanja po Schcźěpano#j ſmjercżi na cyrkej we Wuheŕſkej pſchińdu.

Po ſmjercźi tohole ſwjatoho krala (1038) naſtupi knjejſtwo #o wuj Pětr,
ſurowy a lóſchtaŕſki cžłowjek, kiž Gerharda hi#eſche a pſcheſcźěhaſche.
Hdyž bu we lěcźe 1042 wot ſwojich #danow wotehnaty, zběhnychu zemjana, z
mjenom Abbas, na #n. Tón zapocža knjejſtwo z mordowanjom zemjanow. K
obkrucźenju knjejſtwa chcyſche ſo žałbowacż dacź. Po tamnym
#jpſchelecźu, kiž běſche ſo w poſcźe ſtało, dźěſche do Cžanada, # by tam
jutry ſwjecźił a ſo krónowacź dał. Z wulkim pſche#dźeńſtwom dźěſche do
cyrkwje. Ale Gerhard jomu ze ſłowami #pſchecźo ſtupi: „Swjaty póſt je
wuſtajeny hrěſchnikam k wo#cźu hrěchow, ſprawnym k hromadźenju
zaſłužbow. Dokelž # jón z krjewju woblakował, njejſy hnady doſtojny. We
Khry#ſowym mjenje tebi zjewju, ſchto na tebje pſchińdźe: za tſi lěta
#hińdźe mjecž wjecźenja na tebje a wozmje tebi žiwjenjo.” Abbas na joho
ſłowa njedźiwaſche a daſche ſo wot druhoho bi#pa krónowacź. Za dwě lěcźe
bu z tróna ztorcženy a pozdźiſcho #rjeny. Zaſy powołachu Pětra na trón,
ale za dwě lěcźe joho #ſy wotehnachu.

We tutym cžaſu njeměrow a zběžkow wrócźi ſo wjele luda #ſy k póhanſtwu a
zakhadźachu ſurowje napſchecźo kſcheſcźanam. #kóncžnje poſkicźichu krónu
Handrijej, kiž běſche Schcźěpanowy #ſchiwuzny. Wot njoho žadachu, zo
dyrbi kſcheſcźanſtwo wukojenicź. Handrij to lubjeſche. Gerhard poda ſo z
tſomi biſko<pb n="774"/>pami na pucź k kralej, zo by joho wot hrěſchnoho
ſlubjenj# wotwobrocźił. Hdyž běchu we cyrkwi ſwjateje Sabiny bož# mſchu
dźerželi a ſo za blidom na dalſchi pucź poſylnjachu, prajeſche Gerhard
ſwojim towarſcham: „Bratſa a pſchecźeljo jutſe budźemy k hoſcźinje
Jehnjecźa powołani.”

Nazajtra wucžiſcźichu ſo wſchitcy pſchez ſwjatu ſpowjedź Gerhard božu
mſchu dźeržeſche a wudźěli wſchitkim ſwjate wo# prawjenjo. Wjeſeli
podachu ſo na pucź. Hdyž ſo k Budź# bližachu a pſchez rěku pſchewjezcź
chcychu, nadpadny jich cžród# pohanow, kiž ſo z kamjenjemi do nich
dachu. Gerhard ſo z# znamjenjom ſwjatoho kſchiža woznamjeni a modleſche
ſo za ka# mjenowarjow. W tym bu z woza ztorhnjeny, k zemi ſtorcžen# a z
wulkej mocu kamjenjowany. Hdyž ſo zaſy k modlitwje po# zběhny, bu jomu
wutroba z hlebju pſchekłóta a hłowa ze ſeke# rozrubana. Runje tak tež
joho towarſchojo ſwoje žiwjenjo w# lěcźe 1046 wobzamknychu.

Swjaty Leo ♣IX.,♠ bamž; 19. hapryla. Bruno, kotry# hako bamž mjeno Leo
♣IX.♠ pſchiwza, narodźi ſo 21. junija 100# we Elzaſu, hdźež běſche joho
nan Hugo ♣IV.♠ hrabja Delnoh# Elzaſa. Macź Helwiga joho zahe k
pobožnoſcźi nawjedowaſch# Pjecź lět ſtary bu biſkopej Bertholdej w Tulu
k rozwucžowanj# podaty. Tudy ſtupi zahe do ſłužby cyrkwje. Hdyž běſche
di# konſku ſwjecźiznu dóſtał, bu na dwór khěžora Konrada powo# łany,
hdźež wot ſwojoho krutoho kſcheſcźanſkoho žiwjenja nik# njewotſtupi.

W lěcźe 1026 dóſta powjeſcź, zo je za cyrkej w Tulu hak# biſkop
wuzwoleny. Schěſtoho ſeptembra toho lěta dóſta biſkopſk# ſwjecźiznu a
poda ſo do ſwojeje woſady. Hnydom pocža # porjedźenju duchownych a
mnichow dźěłacź, bože ſłužby derj# zrjadowacź a cyrkwinſku hudźbu na
pſchiſtojniſche waſchnjo do# wjeſcź. Joho myſle běchu pſchecy na
ſpomoženjo duſchow ſpěchowanjo wěrneje pobožnoſcźe złožene. Ženje
njedaſche # wot hordoſcźe zaſlepicź. Wſchědnje někotrym khudym nohi my#
jeſche a jim potom za blidom poſłužowaſche. Swoje cźě# pſchecy
pomorjeſche. Kóžde lěto wopyta junu row ſwjatoh# Pětra a Pawoła we
Romje.

Po ſmjercźi bamža Damaſa (w lěcźe 1048) wobrocźich# ſo wocži wuzwolerjow
na njoho. Wón njechaſche do toho zwo#<pb n="775"/>#icź, ale žadaſche
ſebi tſi dny cžaſa k rozmyſlenju. Tónle cyły tžas pſchebywaſche we
poſcźenju, modlenju a płakanju. Na zhro#adźiznje wuzwolerjow wuznawaſche
wſchitke ſwoje ſłaboſcźe, #le to jomu njepomhaſche. Tak bu 12. februara
1049 ſwje#źeny a pſchija mjeno Leo.

Leo (Bruno) zapocža ſwoje knjejſtwo cyrkwje z tym, zo #upowanjo
cyrkwinſkich ſłužbow zahanjeſche a mandźelſtwa mjez #rejnymi
pſchecźelemi znowa zakaza. Zo by ſam ſwoje zaſtojnſtwo ſwěrnje
dopjelnił, njelutowaſche žanych wudawkow a nje#źiwaſche na žane
wobcźežnoſcźe. Toho dla cžinjeſche wjele pu#źowanjow. W prěnim lěcźe
ſwojoho bamžowſtwa dźěſche do Němcow a dźeržeſche cyrkwinſku
zhromadźiznu najprjedy we Rheimſu, a w oktobrje druhu we Majncu. Tudy
běſche khěžor # na ſchtyrcycźi biſkopow pſchitomnych. Na dompucźu
pſchebywaſche tſi měſacy w Elzaſu a ſwjecźeſche wjele cyrkwjow. Hdyž we
januaru 1050 do Strasburka pſchińdźe, wobdari thłownu cyrkej ze
wſchelakimi wotpuſtkami a prawami.

Do Roma ſo wrócźiwſchi zhromadźi po jutrach 1050 cyrkwinſku
zhromadźiznu, na kotrejž buchu Berengarowe błudy w naſtupanju
najſwjecźiſchoho ſakramenta wołtarja zacźiſnjene. Dokelž tam Berengar
pſchiſchoł njeběſche, bu zhromadźizna do Vercella powołana a w ſeptembru
1050 Berengarowe wucženjo #acźiſujene, runje tak na zhromadźiznje, kiž
bu w oktobru toho#amoho lěta w Parizu dźeržana.

Potom Leo zaſy z nowa po katholſkich krajach pucźowaſche, #o by
wſchelake njeporjadki zahnał. Zaſy powoła cyrkwinſku #hromadźiznu do
Vercella, pſchichodne lěto do Tula, a w lěcźe 1052 do Němcow, zo by
khěžora Hendricha a wuherſkoho krala Handrija wujednał. Michała
Cerularia, patriarchu we Konſtan#inoplu, napominaſche z liſtom, zo by
joho zaſy k jednoſcźi #yrkwje wrócźił. Dokelž pak tón dale wjetſchinu
narańſchich #yrkwjow wot Roma wottorhny, joho z cyrkwje wuzamkny.

Wójnſki njeměr w Italii zakhadźecź njepſcheſta. Normanojo Neapel
wobſadźichu, khěžorowe wójſko zbichu, bamža zajachu a lěto w jaſtwje
dźeržachu. Leo tutón cžas jatoſcźe k wulkomu pokucźenju nałožeſche:
poſcźenjo, bjezſpanjo a modlenjo, noſchenjo pokucźeŕſkeje draſty a
wudźělenjo jałmožnow běſche wopor, kotryž wón Bohu woprowaſche.

Skhorjewſchi proſcheſche, zo bychu joho do Roma dowjedli Woni do toho
zwolichu. Tudy zebra Leo poſlednje mocy a <pb n="776"/>napominaſche
zhromadźene duchownſtwo. Daſche ſo do Vatikana donjeſcź, modleſche ſo
tam dołho a rycžeſche wjele wo horjeſtacźu. Nazajtra dóſta ſwjate
wolijowanjo, daſche ſo pſched wołtaṙ ſwjatoho Pětra donjeſcź a tam ſo
hodźinu klecžo modleſche. Potom ſłyſcheſche božu mſchu a dóſta ſwjate
woprawjenjo. Z cźicha potom 29. hapryla 1054 wumrje.

Swjaty Pětr Damian, biſkop, cyrkwinſki wucžeŕ; 23. februara. Pětr bu
wokoło lěta 988 z cžeſtneje, ale khudeje ſwójby w Ravennje rodźeny.
Dokelž mějachu wjele dźěcźi, joho macź bórzy po narodźe wuſadźi, dokelž
ſo bratr hórſcheſche, zo je dom połny. Na poł mordwy bu wot ſłužowneje
žónſkeje zběhnjeny a zaſy macźeri podaty, kotraž běſche mjez tym zaſy na
lěpſche myſle pſchiſchła.

Pětr ſwojej ſtarſchej zahe zhubi a pſchiṅdźe do domu bratra. Tam
mějeſche cźežku ſłužbu cžinicź a roſcźeſche bjeze wſcheje wucžby.
Dóſtawaſche mało jěſcź a wjele pukow. Pſchi wſchěm tym woſta Pětrowa
wutroba dobrocźiwa. W tutym cžaſu wopokaza wón ſwoju pobožnoſcź
napſchecźo Bohu a luboſcź k zemrjetymaj ſtarſchimaj pſchez to, zo
namakany pjenjez nic k ſtajenju ſwojoho hłodu nałoži, ale měſchnikej
donjeſe, zo by tón za duſchu nana a macźerje wopor božeje mſchě
woprował.

Pozdźiſcho pſchińdźe Pětr k druhomu bratrej, měſchnikej Damianej, po
kotrymž je tež mjeno pſchijał. Tón joho pſchecźelnje pſchija a póſła
joho na ſchule we Favencii a potom we Parma. Tu Pětr w krótkim cžaſu tak
pokracžeſche, zo ſo wucžerjo ſpodźiwachu. Bórzy bu poſtajeny, zo by
druhich wucžił. Joho mjeno bu wjele khwalene a wucžeńcojo k njomu
khwatachu. Zo w tutej khwalbje njeby do hordych myſlow zapadnył,
nałožeſche wſchitke ſrědki, kotrež jomu kſcheſcźanſka wěra k
zarjadowanju bohuſpodobnoho žiwjenja poſkicźowaſche. Zo by cźěło pod
knjejſtwom ducha zdźeržał, noſcheſche pod zwjerſchnej draſtu pokucźeŕſke
woblecženjo, poſcźeſche ſo jara, wotorhowaſche ſebi ſpanja a modleſche
ſo wjele. K poduſchenju młodźeńſkoho horjenja złych požadoſczow
podnurjeſche ſo w nocy do zymnych žołmow rěki. Cžaſto wopytowaſche
ſwjate měſtna a wuſpěwa pſchi tym kóždy krócź cyły pſalter pſalmow.
Khudym rady a wjele pomhaſche, bjerjeſche jich ſobu k blidu a
poſłužowaſche jim ſam. K dalſchomu wudoſpołnjenju žiwjenja zaſtupi do
mnichow <pb n="777"/>rjadu ſwjatoho kſchiža we klóſchtrje Foute-Avellano
we Umbrii, kotryž běſche wot ſwjatoho Ludolfa załoženy. Wjetſchi dźěl
cžaſa běſche tam cžitanju a modlenju wuſtajeny. Schtyri dny w tydźenju
ſo pſchi wodźe a khlěbje poſcźachu. Khodźachu boſy, cžaſto ſo
poklakowachu, na wutrobu bijachu, z wupſcheſtrjenymaj rukomaj ſo
modlachu. W nocy ſtawachu k božim ſłužbam a potom hacž do ranja pſalter
pſalmow ſpěwachu.

Z wulkej horliwoſcźu Pětr tele pocžinki ſobucžinjeſche a nakładowaſche
ſebi hiſchcźe wjacy, dyžli druzy. Dokelž wjacy cžinjeſche, hacž jomu
mocy dowolachu, ſkhorje cźežcy. Toho dla dyrbjeſche wot prěnjotneje
krutoſcźe něſchto popuſchcźicź.

Dokelž běſche we ſwjatym piſmje jara znaty, bu jomu rozwucžowanjo
mnichow dowěrjene. Abt Guido we klóſchtrje Pompoſa žadaſche ſebi joho za
wucžerja ſwojich mnichow. Bu tam póſłany a ſkutkowaſche dwě lěcźe z
wulkim žohnowanjom. Wottad bu wot ſwojoho abta do klóſchtra ſwjatoho
Vincencia w Petra-Pertuſa póſłany. Tež tudy ze ſłowom a pſchikładom
dobre pocžinki ſpěchowaſche.

Naſpjet do ſwojoho klóſchtra zawołany, bu po ſmjercźi abta w lěcźe 1041
za abta wuzwoleny. Na wſchelakich měſtach załoži hiſchcźe pjecź
ſydliſchcźow tohoſamoho rjada, zaſtara je z najſpomožniſchimi
wuſtawkami, tak zo ze wſchěm prawom hako druhi wótc a najwoſobniſcha
pycha tutoho rjada płacźeſche. Joho ſtaroſcź nazhoni nic jeno joho
klóſchtyr, ale tež wſchelake druhe klóſchtry, duchowne towaŕſtwa a
kſcheſcźanſki lud.

Bamžojo Hrehoŕ ♣VI.,♠ Klimant ♣II.,♠ Leo ♣IX.♠ a Viktor ♣II.,♠ kaž tež
mnozy biſkopojo žadachu a dóſtawachu joho pomoc we wažnych naležnoſcźach
cyrkwje a pſchi zarjadowanju ſwojich woſadow.

Pětr wuznamjenjeſche ſo we rozpominanju bójſkich wěcow, we pomorjenju
cźěła a we wſchěch druhich pocžinkach wulkeje ſwjatoſcźe. Toho dla joho
bamž Schcźěpan ♣IX.,♠ hacž runje pſchecźiwo ſwojej žadoſcźi a woli, w
lěcźe 1057 za kardinala romſkeje cyrkwje wuzwoli a jomu biſkopſtwo we
Oſtia pſchepoda. Tele wyſoke cyrkwinſke ſłužby wón z najrjeńſchimi
póccźiwoſcźemi a z najpſchiſłuſchniſchimi ſkutkami wukonjeſche.

Tehdy, hdyž běſche bamž Schcźěpan w lěcźe 1058 wumrjeł, wuzwolichu
někotſi mócni ſwětni knježa cyle pſchecźiwo cyrkwinſkim zakonjam biſkopa
Jana z Veletri za bamža. Pětr ſo prócowaſche, joho k tomu pohnucź, zo ſo
njeby bjez prawa do tuteje ſłužby tłócžił, ale pſchi ſwojim zaſtojnſtwje
woſtał. Tak bu prawje <pb n="778"/>wuzwoleny bamž Mikławſch ♣II.♠
wſchudźom pſchipóznaty. Tutón złoži ſwoju kedźbnoſcż na njeporjadnoſcźe,
kotrež we Majlandſkej woſadnoſcźi knježachu a hdźež ſo duchowne ſłužby
pſchedawachu a kupowachu. Bamž póſła Pětra k pſchepytanju a zarjadowanju
tamnych wobſtejenjow. Joho mudroſcźi ſo radźi, njeporjadam mjezu ſtajicź

Po ſmjercźi bamža Mikławſcha ♣II.♠ bu w lěcźe 1064 Alekſander ♣II.♠
wuzwoleny, ale khěžor Hendrich ♣IV.♠ daſche Kadaloa, biſkopa we Parma,
za napſchecźnoho bamža wuzwolicź. Pětr tutoho biſkopa wot wopacžnoſcźe
zaſy na prawy pucź wrócźi a khěžora Hendricha wot tutoho měſchenja do
cyrkwinſkoho knjejſtwa wotwjedźe.

Pſchecy žadaſche ſebi Pětr, zo móhł ſo zaſy do cźichoſcźe ſwojoho
klóſchtra wrócźicź, ale podarmo běſche ſebi wot bamža Mikławſcha ♣II.♠
dowolnoſcź k tomu proſył. Hdyž tule próſtwu Alekſandrej ♣II.♠ wobnowi,
puſchcźi joho tón z biſkopſtwa, tola z wuměnjenjom, za hdyžkuli budźe
žadany, chce ſwoju pomoc cyrkwi poſkicźicź. Wrócźiwſchi ſo do klóſchtra,
njebjerjeſche žanu wjetſchu ſłužbu na ſo, ale běſche tam kaž najnižſchi
bratr žiwy.

W tutym cžaſu piſaſche Pětr wſchelake piſma, z kotrymiž ducha
pobožnoſcźe a prawoho, kſcheſcźanſkoho žiwjenja wubudźowaſche a
podpjeraſche.

Hižon w lěcźe 1063 powoła joho bamž zaſy k ſebi a póſła joho do
Francoſkeje, zo by tam njewěſtoſcźe cyrkwinſkich naležnoſcźow rozſudźił
a zarjadował. Z rozhladnoſcźu Pětr ſwój nadawk zbožownje dokonja. — Po
někotrym cžaſu pſchihotowaſche ſo jomu hiſchcźe cźežſche dźěło. Khěžor
Hendrich ♣IV.,♠ njepóccźiwy cžłowjek bjeze wſcheje wěry, běſche ſebi w
lěcźe 1066 Berthu do mandźelſtwa wzał. Ale za tſi lěta chcyſche ſo wot
njeje dźělicź a na cyrkwinſkej zhromadźiznje w Majncu ſwoje mandźelſtwo
za njepłacźiwe wuprajicź dacź. Dokelž chcychu jomu někotſi biſkopja to k
woli ſcžinicź, póſła bamž Pětra hako ſwojoho póſłanca do Němcow. Pětr
biſkopow a khěžorowych wotpóſłanych w Frankfurcźe nadeńdźe a zjewi jim
porucžnoſcźe, kiž běſche jomu bamž ſobu dał. Potom wobrocźi ſo na
khěžora ſamoho a rycžeſche jomu tak krucźe do ſwědomja, zo khěžor ſwój
hrěſchny wotpohlad woſtaji.

Dopjelniwſchi takle ſwój nadawk, wrócźi ſo zaſy do ſwojoho klóſchtra a
wobnowjeſche wſchě krutoſcźe napſchecźo ſebi. Noſcheſche železne puta a
ſwoje cźěło wjele ſchwikaſche. Joho <pb n="779"/>poſcźenjo běſche krute.
Wón wobkrucźeſche pjatkowne poſcźenjo k cžeſcźi Jězuſowoho cźerpjenja a
ſpěchowaſche ſobotne cžeſcźenjo macźerje božeje.

Hiſchcźe junu dyrbjeſche klóſchtyr wopuſchcźicź a do Ravenny hicź, zo by
pohórſchki wukorjenił, kotrež tamnu cyrkej wonjecžeſcżowachu. Wón
pſchiwjedźe winikow k pokucźenju. Ducy z tutoho pucźa pak wón we
klóſchtrje Favencii cźežcy ſkhorje a 83 lět ſtary 22. februara 1072
wumrje. Joho cźěło bu tam pohrjebane a wot luda w cžeſcźi měte. Cžaſto
we cźežkich cžaſach móc joho zaſtupneje próſtwy nazhonichu. Bamž Leo
♣XII.♠ jc porucžił, zo zo ma ſo wón w cyłej cyrkwi hako „wucžeŕ cyrkwje”
cžeſcźowacź.

♣b)♠ Swjecźi z wěrchowſkich ſwójbow.

Swjaty Eduard, kral a martraŕ; 18. měrca. Eduard, ſyn jendźelſkoho krala
Edgara, ſcźěhowaſche w lěcźe 975 ſwojoho nana w knjejſtwje, hdyž běſche
hakle tſinacźe lět ſtary. Młody knježeṙ złožowaſche ſo we wſchěch wěcach
po radźe ſwjatoho Dunſtana, kiž běſche joho krónował. Wón
wuznamjenjeſche ſo pſchez cžiſtoſcź, pobožnoſcź, a ſmilnoſcź a
dobrocźiwoſcź napſchecźo khudym. Poddanjo běchu pod nim zbožowni, ale
njewobkhowachu joho dołho.

Macocha Elfrida běſche ſo joho krónowanju ſpjecźowała, dokelž chcyſche
ſwojoho ſydomlětnoho ſyna Ethelreda k knjejſtwu pſchinjeſcź. Hdyž ſo
jeje prócowanjo njeporadźi, zaja njewujednajomne hidźenjo napſchecźo
Eduardej a dźěłaſche na joho wotſtronjenjo. Eduard znajeſche jeje
njepſchecźelſtwo, ale cžeſcźowaſche ju a wopokazowaſche jej luboſcź, kaž
macźeri. Tež napſchecźo bratrej Ethelredej zadźeržeſche ſo kaž
napſchecźo bratrej. To Elfridu njewobrocźi.

Połſchtwórta lěta běſche knježił, hdyž na hońtwje we lěſach pola
Warehama ſwoju macochu wopyta, kotraž we Korfesgeate na kupje Purbek
pſchebywaſche. Elfrida ſebi to za cžeſcź njewažeſche, ale widźeſche w
tym pſchiležnoſcź k wukonjenju ſwojich złych wotpohladow. Daſche krala
18. měrca 978 pſchez ſwojich ſłužownikow moricź a joho cźěło do
tymjeniſchcźa cźiſnycź. Cźěło bu namakane a cžeſtnje pohrjebane w cyrkwi
ſwjateje Marije we Warehamje. Za tſi lěta bu do klóſchtra Schaftsburg
pſchenjeſene, a Bóh je joho pſchez dźiwy pſchekraſnił.

<pb n="780"/>

Swjaty Kolman, martraŕ; 13. oktobra. Kolman běſche z kralowſkeje ſwójby
we Schóttſkej rodźeny. Joho nan Malachias wſchědnje 300 khudych
naſycźeſche. Kolman bu we domje ſtarſcheju k wſchomu dobromu
nawjedowany. Khryſtuſa dla zacpějeſche cžaſne wěcy a poda ſo cyle
bohuſłuženju. Tak dźěſche pěſchi do Jeruzalema a wopyta tam ſwjate
měſta. Dokonjawſchi ſwoju pobožnoſcź poda ſo na dompucź a dóńdźe hacž do
Horneje Wuheŕſkeje. We Stokerawje bu hako wuſlědnik popadnjeny a pſched
wyſchnoſcź wjedźeny. Z wjele cžwělemi chcychu jomu někajke wuznacźo
wumocowacź a hrožachu jomu ze ſmjercźu. Kolman nicžo wuznacź
njemějeſche. Bu z prutami ſchwikany, ze žehliwym železom paleny, z
klěſchcźemi mjaſo wot njoho torhane. Kolman to ſcźerpnje njeſeſche. Tak
joho 13. oktobra 1012 na ſuchi ſchtom wobwjeſechu. Joho cźěło woſta
połdra lěta wiſajo, tola njetłajeſche. Schtom, na kotrymž běſche
wumrjeł, ſo zaſy zazeleni. Tak bu cźěło z cžeſcźu pohrjebane a w lěcźe
1014 do cyrkwje we Melku pſchenjeſne.

Swjaty Włodźiměr (Wladimir), wěrch Ruſow; 15. julija. Włodźiměr, z
pſchimjenom „Wulki,” běſche ſyn ruſkoho wěrcha Swjatoſława a Maluſche.
Wot ſwojeje kſcheſcźanſkeje wowki, ſwjateje Olgi, bu we kſcheſcźanſtwje
rozwucženy, tola woſta po waſchnju ſwojich wótcow cžeſcźeŕ pſchibohow.
Hdyž běſche joho nan Swjatoſław we wójnje napſchecźo Pecženegam we
bitwje pſchi wodopadach Dnjepra padnył, naſtupi Włodźiměr w lěcźe 980
knjejſtwo we Nowgorodźe (Nowym Hrodźe) a Kijewje. Na wójnſkim cźahu
napſchecźo Gricham drje zbožownje wojowaſche, ale pocža widźenjo
pozhubjowacź a bojeſche ſo, zo ſnadź cyle woſlepi. Tele njezbožo
pſchikłonjeſche joho wutrobu wěrje. Pſchi wujednanju měra žadaſche
Włodźiměr we Konſtantinoplu pſchez póſłanſtwo Hanu, khěžorowu ſotru za
mandźelſku. Joho žadoſcź bu pſchijata, tola z wuměnjenjom, zo ſo
Włodźiměr prjedy kſcheſcźanſtwu pſchiwobrocźi.

Patriarcha Mikławſch Chryſober póſła měſchnikow k njomu, kotrychž
wjednik běſche Michał. W lěcźe 988 bu Włodźiměr wot Michała we Cherſonje
kſchcźeny a dóſta pſchi kſchcźeńcy doſpołne widźenjo zaſy. Na to bu z
Hanu zwěrowany. Po kwaſu wrócźi ſo wjeſoły hako dobycźeŕ a kſcheſcźan do
ſwojoho kraja a nałožowaſche wſchitku prócu, zo by tež ſwój lud k wěrje
wobrocźił. <pb n="781"/>W Kijewje daſche poſtawy Peruna a druhich
pſchibohow do Dnjepra zmjetacź. Lnd płakaſche wo ſwojich bohow, ale w
poſłuſchnoſcźi daſche ſo kſchcźicź. Włodźiměr pak klecžeſche pſchi
brjozy rěki, dźakowaſche ſo Bohu a proſcheſche ſtworicźerja njebjes a
zemje, zo by ſwoje nowe džěcźi žohnował a we prawej wěrje wobkrucźił.

Włodźiměr porucži, zo dyrbja ſo wſchudźom po kraju kſcheſcźanſke cyrkwje
twaricź. W tym ſam dobry pſchikład dawaſche, hdyž cyrkwje twarjeſche a z
bohatymi dokhodami zaſtara. Swoje dźěcźi Boriſa, Glěbu, Jaroſława a Hanu
nawjedowaſche k kſcheſcźanſkomu žiwjenju. Z wulkimi zaſłužbami za zbožo
ſwojoho luda wumrje 15. julija 1014 a bu we Kijewje we cyrkwi
najzbóžniſcheje knježny a macźerje božeje Marije pohrjebany.

Swjataj Roman (Boris) a David (Glěba), martrarjej; 24. julija a 2. meje.
Boris a Glěba (Glebus) běſchtaj ſynaj ruſkoho wěrcha, ſwjatoho
Włodźiměra. We kſchcźeńcy dóſtaſchtaj mjeno Roman a David. Pſchez
pobožnoſcź a bohabojoſcź ſwěcźeſchtaj ſo bratraj kaž hwězdźe we
cźěmnoſcźach. Roman-Boris wuznamjenjeſche ſo pſchez pokornoſcź a
ponižnoſcź, David-Glěba pak pſchez dobrocźiwoſcź a ſmilnoſcż; wón
dawaſche khudym, wudawam a ſyrotam bohate jałmožny. Pſchez pobožne
cžitanjo a wobhladowanjo rjanych pſchikładow božich Swjatych
zahorjeſchtaj ſo k jich ſcźěhowanju.

Pſched nanowej ſmjercźu doſta Roman-Boris Włodźiměrſku a Roſtowſku
krajinu, David-Glěba pak Muromſke wěrchowſtwo. Hdyž běſche Roman-Boris
ze zjenoſcźenym wójſkom wucźahnył, zo by Pecženegow z kraja wubił,
ztorhny rubježny Swjatopołk knjejſtwo we Kijewje na ſo. Tón póſła k
Roman-Boriſej ze wſchelakim lubjenjom a pſcheproſy joho k ſebi do
Kijewa. Skradźu pak naja mordarjow, kiž dyrbjachu joho na pucźu
ſkóncowacź.

Roman-Boris dźěſche z někotrymi pſchewodnikami do Perejaſławije. Sobotu
ſpěwaſche. ze ſwojim ſłužownikom nyſchporne ſpěwy. Njedźelu rano dóſta z
ruki měſchnika ſwjate woprawjenjo. Potom pokracžowaſche pobožne
ſpěwanjo. Nadobo nawalichu ſo pod nawjedowanjom Putſche mordarjo a a
pſcheklóchu pobožnoho knježerja z hlebjemi. Tež ſłužownika Jurija
ſkóncowachu. Joho ſmjertny dźeń běſche 24. julija 1015.

Po Roman-Boriſowej ſmjercźi póſła Swjatopołk po Davida-Glěbu z leſtnym
pſcheproſchenjom. David-Glěba poſłuchaſche. <pb n="782"/>Ducy jomu kóń
padny. Njedaloko Smolenſka ſtupi David-Glěba do cžołma a wjezeſche ſo po
wodźe. Na wodźe ſkocžichu mordarjo do joho cžołma a ſkóncowachu joho. To
ſta ſo 5. ſeptembra 1015. Joho cźěło bu na puſte měſtno cźiſnjene, ale
pſchez ſpěwy jandźelow wozjewjene.

Hdyž běſche bratr Jaroſław we ſcźěhowacynr lěcźe Swjatopołka pſchewinył
a wotehnał, daſche ſwojej bratrow z wulkej cžeſcźu pohrjebacź. We lěcźe
1072, 2. meje, buſchtaj ſwjatej cźěle bratrow do noweje cyrkwje ſwjatoho
Baſilija we Wyſchegorodźe (Wyſchſchim Hrodźe) pſchenjeſenej.

Po wuſtajenju cyrkwinſkeje zhromadźizny we Zamoſcźu (w lěcźe 1720)
ſwjecźa katholſcy Litwjenjo z dowolnoſcźu bamža Benedikta ♣XIII.♠ jeju
wopomnjecźo 24. julija, pſchenjeſenjo jeju koſcźow pak 2. meje.

Swjaty Hendrich, khěžor; 15. julija. Hendrich, z pſchimjenom „Pobožny,”
bu we Abach we Bajerſkej 6. meje 972 rodźeny. Joho nan Hendrich běſche
wójwoda we Bajrach. Macź Giſela běſche dźowka burgundſkoho wójwody
Konrada. Swjaty biſkop Wolfgang we Regensburku běſche joho kubłaŕ.

We lěcźe 995 ſcźěhowaſche nana we wójwodſtwje a woženi ſo z Kunegundu,
dźowku Lützenburgſkoho hrabje Sigfrida. Pſched kwaſom ſlubiſchtaj ſebi,
zo chcetaj hromadźe knježniſke žiwjenjo wjeſcź.

Po ſmjercźi khěžora Otto ♣III.♠ bu Hendrich 8. julija 1002 w Majncu za
khěžora wuzwoleny a wot biſkopa Wilegiſa krónowany. Hako mócny khěžor
zeſkoho kraleſtwa wopokazowaſche pſchecy ſwěrnu ſłužbu Bohu, zo by ſebi
krónu njeſmjertnoſcźe w njebjeſach zaſłužił. Nałožowaſche wſchu prócu,
zo by kſcheſcźanſtwo ſpomožował. Cyrkwje, wot njewěrcow zapuſcźene, wón
rjeńſche z nowa natwari a z wjele dokhodami wobohacźi. Tež twarjeſche
klóſchtry a zaſtara je z potrjebu. Załoži nowe biſkopſtwo we Bamberku a
zaſtara je ze ſwojoho zamoženja. Natwari tam biſkopſku cyrkej, kiž bu w
lěcźe 1019 wot bamža Jana ♣XVIII.♠ ſwjecźena. Runje tak wón wſchelakim
druhim biſkopſkim ſtołam kubła dari.

Joho pſchiwuzni drje rady njewidźachu, zo wón ſwoje zamoženjo k dobrym
ſkutkam nałožuje. Zběhnychu ſo napſchecźo njomu, ale buchu 1010 we
bitwje poraženi, ale na to zaſy wobhnadźeni.

<pb n="783"/>

Hdyž ſo pſchi ſpocžatku joho knjejſtwa někotſi poddanjo pſchecźiwo njomu
pozběhnychu, pſchewiny jich Hendrich z dobrym. Dwě lěcźe pozdźiſcho
poduſy zběžk, kiž běſche w Italii naſtał. Wón wobhnadźi pſchewinjenych
zběžkarjow. Runje tak cžinjeſche pſchi druhim pozběhnjenju. Hako
dobycźeŕ ſwjecźeſche Hendrich 1013 hody w Pavii a pſchińdźe 22. februara
1014 do Roma. Bamž Benedikt ♣VIII.♠ joho w cyrkwi ſwjatoho Pětra
krónowaſche. Hendrich pak bamžej joho wobſedźeńſtwo wobkrucźi a
zawěſcźi. Jutry zaſy w Pavii ſwjecźeſche. Ducy do Němcow wopytowaſche
wſchelake klóſchtry a zawoſtaji wſchudźom wopokazma ſwojeje darniwoſcźe.

Mějeſche wójny ze ſłowjanſkimi ſuſodami, kotſiž běchu ſo do joho krajow
walili. Wón jich pſchewiny. Doma ſebi měr pſchihotowawſchi, dyrbjeſche
zaſy do Italije khwatacź, zo by Saracenow a z nimi ztowarſchenych
Grichow z kraja wubił a wobſchkodźenja cyrkwinſkich krajinow zaſtajił.
Potom dźěſche na horu Kaſino a do Roma, hdźež bu z cžeſcżu witany.
Dlějſchi cžas tam khory ležeſche a woſta cžas žiwjenja khromy. Na
dompucźu wopyta francoſkoho krala Roberta, z kotrymž běſche wojował, ale
nětko ſo z nim wujedna.

Pſchi wſchěch dźěłach a ſtaroſcźach njezaby Hendrich na ſwoju duſchu,
kotruž woſebje z wulkej ponižnoſcźu pyſcheſche. Tych za najlěpſchich
pſchecźelow dźeržeſche, kiž joho na njedoſtatki kedźbnoho cžinjachu.
Liſchcżerjo žanoho měſta na joho dworje njenamakachu. Duch pobožnoſcże
joho pohnuwaſche, zo by ſo króny wotrjekł a ſwoje dny we klóſchtrje
wobzamknył, ale biſkop Werner w Strasburku jomu prajeſche, zo je joho
powołanjo, z mudroſcźu knježicź a ſo na trónje za ſwjatoſcźu prócowacź.
Cžaſto wužiwaſche najſwjecźiſchi ſakrament wołtarja a běſche woſebity
cžeſcźeŕ najzbóžniſcheje knježny. Pſchi wſchěch wěcach daſche ſo jeno
wot kaznjow božich a cyrkwje wodźicź. Nicžo bjez modlitwy njezapocža. We
wójnach ſo pod zakit ſwjatych martrarjow ſtajeſche, kotrychž hako
ſwojich patronow cžeſcźowaſche.

W nocy wot 13. k 14. julijej 1024 bu wot cžaſnoho knježenja k wěcžnej
krónje powołany. Joho cźěło bu we Bamberku w cyrkwi ſwjatoho Pětra a
Pawoła pohrjebane a pſchez dźiwy pſchekraſujene. Wot bamža Eugenia
♣III.♠ bu 14. měrca 1152 do zapiſka Swjatych pſchijaty.

<pb n="784"/>

Swjaty Olaw ♣II.,♠ kral a martraŕ; 29. julija. Olaw z pſchimjenom
„Druhi” abo „Swjaty” běſche ſyn Haralda Grenſki, wěrcha we norwegſkim
Weſtfoldże. Wot małoſcźe wobkhowa pſchez cyły cžas žiwjenja bjezporoknu
ſprawnoſcź. Dobre pocžinki, mudroſcź a poměrnoſcź, wótry rozom a
wojeŕſka khrobłoſcź joho debjeſche. Lud wocžakowaſche, zo wón kraj z
wotrocžſtwa Schwejdow wumoži, kotſiž běchu kraj do tſoch dźělow
roztorhnyli. Olaw zhromadźi wójſko, wuhotowa wójnſke łódźe a napadny
njepſchecźelow. We bitwje bu pſchewinjeny a pſchewjeze ſo w lěcźe 1013
do Jendźelſkeje a pomhaſche kralej Ethelredej Danow pſchewinycź. Za tſi
lěta ſo hako dobycźeŕ zaſy domoj wrócźi. Po Ethelredowej ſmjercźi bu z
nowa do Jendźelſkeje na pomoc napſchecźo Danam wołany a wón tam z
wójſkom cźehnjeſche. Tam běchu mjez tym měr ſcžinili. Olaw ſo toho dla z
wójſtwom domoj wobrocźi. We krajinje Vich zhromadźi wokoło ſebje
woſobnych z kraja a zahori jich k wojowanju napſchecźo potłocžerjam
wótcžiny. Wſchitcy joho hako krala Norwegow wuwołachu. Olaw ſcžini z
njepſchecźelſkim kralom měr a wza ſebi joho dźowku do mandźelſtwa.

Nětko rozſchěrjeſche kſcheſcźanſku wěru we kraju, zběhny wſchitke
wukazy, kiž běchu kſcheſcźanſtwu napſchecźne a dawaſche mudre zakonje k
zbožu luda. Z Jendźelſkeje žadaſche ſebi a dóſta měſchnikow a mnichow,
kiž běchu pſchez wědomoſcź a póccźiwoſcź wuznamjenjeni. Jich nawjedowaŕ,
Grimkel, bu biſkop we Drouthajmje, hłownym měſcźe Olawowych krajinow.
Bjez joho rady kral nicžo njecžinjeſche. Wulku prócu nałožeſche na
zahnacźo pſchibójſtwa a pſchiwěrkow. Sam wopytowaſche měſta a
napominaſche poddanow, zo bychu ſwoje wutroby božomu ſcźenju wotewrili.
Na wſchelakich měſtach daſche pſchibójſke temple ſpowalecź.

Toho dla ſo póhanjo napſchecźo njomu pozběhnychu a ſkoržachu na njoho
hako na ſurowca, kiž ſtare waſchnja zahanja. Jendźelſki kral Kanut tajke
ſkóržby rady ſłyſcheſche a pod mjenom „kral Norwegow” žadaſche wot Olawa
wotedacźo knjejſtwa. Dokelž do tajkoho žadanja zwolicź njemóžeſche,
hotowaſche ſo Olaw na wójnu. Ze ſwakom Omundom kóždy ſchtyri ſta łódźow
k wójnje wobróni a Kanutowy ſwak Wulfo ſo jimaj z runje telko łódźemi
pſchizamkny. Kanut cźehnjeſche z tyſac łódźemi a z nakrajnym wójſkom na
nich. Omund we wojowanju pſchehrawaſche, ale Wulfo jomu na pomoc
khwataſche. Olaw najprjedy dobywaſche, ale Danojo joho pſcheradnje
wopuſchcźichu a <pb n="785"/>cžeknychu ze ſchěſcź ſtami łódźow k
Kanutej. Tak bu bitwa pſchehrata. Olaw bu ze ſwojich krajow wotehnaty a
cźekny k ſwakej Jaroſławej do Ruſkeje. Kanut wobſadźi Norwegſku a ſtaji
tam hako ſwojoho naměſtnika Hakwina a po toho ſmjercżi ſwojoho ſyna
Sweno. Ale wjetſchina zemjanow žadaſche ſebi zaſy Olawa, kotryž ſo do
kraja wrócźi a wójſko zhromadźi. We bitwje, 29. julija 1030 we krajinje
Dronthajm bu pſcheradnje morjeny.

W lěcźe 1098 bu joho cźěło njepſchetłate namakane, runje tak hiſchcźe w
lěcźe 1541, hdźež bu joho drohi kaſchcź wot nowotarjow kranjeny. We
lěcźe 1568 bu joho cźěło znowa cžeſcźownje pohrjebane.

Swjaty Schcźěpan, kral; 2. ſeptembra. Gajſa, ſchtwórty wójwoda Wuherjow,
běſche z rycžow kſcheſcźanſkich jatych wulke cžeſcźowanjo za
kſcheſcźanſku wěru dobył. Pſchez miſſionarow, kiž do kraja pſchińdźechu,
buchu tele dobre myſle wobkrucźene. Z mandźelſkej Sarlot a někotrymi
dwórnikami dóſta ſwjatu kſchcźeńcu. Woſebje Sarlot prócowaſche ſo za
ſwjatym žiwjenjom. Hdyž z dźěſcźom khodźeſche, zjewi ſo jej ſwjaty
Schcźěpan a wobkrucźeſche jej, zo jeje dźěcżo nanowy ſkutk mjez ludom
dokonja a póhanſtwo we kraju zacźěri. Tele dźěcźo ſo w lěcźe 977 we
Granje (Strigonium) narodżi, kiž běſche tehdy hłowne měſto wuheŕſkoho
kraja. We kſchcźeńcy dóſta wone mjeno Schcźěpan. Swjaty biſkop
Wojcźech-Adalbert to běſche, kiž joho pſchi ſwojim pſchebywanju we
wuheŕſkim kraju kſchcźijeſche. Schcźěpanowy wucžeŕ a kubłaŕ běſche
pobožny Theodot.

Po Gajſowej ſmjercźi (w lěcźe 997) dóſta Schcźěpan knjejſtwo nad ludom.
Joho prěnja ſtaroſcź běſche, ze ſuſodnymi ludami trajacy měr wucžinicź.
Potom nałožeſche wſchě ſrědki k zahanjenju póhanſtwa. Sam lud we
kſcheſcźanſtwje rozwucžowaſche. Pſchiwiſnikojo póhanſtwa napſchecźo
njomu bróń pozběhnychu. Jich wjednik běſche hrabja Zegzard, khrobły a
nahladny muž. Wjele luda ſo jomu pſchizamkny a wón móžeſche twjerdźiznu
Weſprim woblehnycź. Schcźěpan, połny dowěrjenja na božu pomoc,
pſchihotowaſche ſo pſchez poſcźenjo, jałmožnu a modlenjo na wójnu. Hako
njebjeſkeju zaſtupnikow naproſchowaſche ſebi ſwjateju rycźerjow Měrcźina
a Jurija. W božim mjenje zapocža bitwu. Hacžrunje mějeſche mjenje
wójſka, dyžli zběž<pb n="786"/>karjo, dóſta tola najrjeṅſche dobycźo. K
dźakej napſchecźo Bohu daſche na měſcźe, hdźež běſche ſo bitwa ſtała,
klóſchtyr k cžeſcźi ſwjatoho Měrcźina natwaricź a z bohatymi dokhodami
zaſtaracź.

Porazywſchi zběžkaŕſtwo dźěłaſche z nowej mocu a horliwoſcźu za
rozſchěrjenjo kſcheſcźanſtwa. Powoła dobrych měſchnikow a mnichow,
kotſiž lud rozwucžowachu, cyrkwje a klóſchtry załožowachu a lud z
hruboſcźe k lěpſchim pocžinkam nawjedowachu. Schcźěpan załoži we Granje
arcbiſkopſki ſtoł a po kraju dźeſacź biſkopſtwow.

Biſkopa Anaſtaſia póſła do Roma, zo by wot bamža Sylveſtra ♣II.♠
wobkrucźenjo ſwojich cyrkwinſkich załoženjow wuproſył. Bamž rady do
wſchoho zwoli, mjenowaſche joho krala a póſła jomu woſobnu krónu a
japoſchtołſke požohnowanjo. Tež wobtwjerdźi wólbu biſkopow a wſchitke
załoženja, kiž běſche pobožny kral cžinił.

W lěcźe 1000 daſche ſo Schcźěpan z dowolnoſcźu bamža pſchez toho biſkopa
hako kral žałbowacź, kotryž běſche jomu krónu z Roma pſchinjeſł. Po
krónowanju lubjeſche ſwój cyły kraj pod zakit najzbóžniſcheje knježny
Marije. Ju pſchecy z wulkej pobožnoſcźu ſam cžeſcźeſche a polěkowaſche
ze ſłowom a pſchikładom tajke cžeſcźowanjo tež pola druhich. Krótki cžas
po krónowanju woženi ſo z Giſelu, ſotru němſkoho krala, ſwjatoho
Hendricha.

K rozſchěrjenju, wobkrucźenju a pſchekraſnjenju kſcheſcźanſtwa
załožeſche na wſchelakich měſtach cyrkwje a klóſchtry. W Romje załoži
cyrkej ſwjatoho Schcźěpana z dwanacźe duchownymi a pſchi njej hoſpodu za
cuzych. Tež we Jeruzalemje a Konſtantinoplu natwari cyrkej. We kraju
zakaza někotre ſurowe a pſchiwěrne waſchnja a wuda kaznje napſchecźo
klecźu, kranjenju, mordowanju, mandźelſtwołamanju a druhim złóſcźam.

Kóždy mějeſche k njomu ſwobodny pſchiſtup a móžeſche jomu ſwoje ſkóržby
a naležnoſcźe wozjewjecź. Woſebitu luboſcź mějeſche k khudym, dokelž
wjedźeſche, zo tych najlóžo potłócžeja, # dokelž móžeſche ſebi na nich
najwjetſche myto pola Jězuſa zaſłužicź. Po cyłym kraju ſo za nich
ſtaraſche. Wudowy a ſyroty ſtejachu pod joho zakitom, hako by wón jich
nan był. Cžaſt# wón wſchitko rozdawa, ſchtož k ſwojomu žiwjenju
trjebaſche. Njecžakajo, hacž k njomu pſchiṅdżeja, pytaſche jich ſam
pſchedraſcźeny, zo joho njebychu ſpóznali. Hdyž junu takle
pſchewoblekany jałmožnu wudźěleſche, napadny joho cžróda proſcherjow,
ki# joho powalichu a jomu włoſy wutorhachu. Na to wzachu jomu <pb
n="787"/>móſcheń a ſkhowachu ſebi ſami wſcho, ſchtož běſche k pomocy za
mnohich poſtajene. Swjaty kral běſche wjeſoły, zo ſmě něſchto cźerpjecź,
a prajeſche: „Hlej kralowna njebjes! kak mi wupłacźeja, kiž mojomu
zbóžnikej, twojomu ſynej pſchiſłuſcheja. Dokelž pak ſu to joho
pſchecźeljo, bjeru rady na ſo, ſchtož mi cžinja.” Pſchichodnje bu
kedźbniſchi, zo ſo njeby z nowa podobnomu ſtrachej wuſtajił. Joho
zemjenjo žortowachu pſche njoho, zo je ſo jomu tak podeſchło, ale wón ſo
njehórſcheſche, ale ſcźerpnje tež tele wuſměſchenjo njeſeſche.

Schcźěpan wſchelake cźežke pokucźenja na bjerjeſche. Cžaſto khudym
poſłužowaſche a nohi myjeſche, tola nic zjawnje, ale ſkradźu. W nocy
wopytowaſche khorownje. Bohu běchu joho ſkutki znate. Wón njelubowaſche
žane prózdne pſchecžinjenjo cžaſa. Wſchě hodźiny běchu derje rozdźělene
a kóžda mějeſche ſwoje dźěło a wobſtaranjo. Joho cyłe žiwjenjo běſche
wopor pſched Bohom. Kóždy dźeń nakładowaſche ſebi někajke pokucźenjo za
ſwoje pſcheſtupjenja abó pſchekhwatanja. Nimale po cyłych nocach
woſtawaſche bjez ſpanja, zo by ſo k Bohu modlił. Pſchi rozpominanju
bójſkich wěcow bu druhdy tak pſchewzaty, zo ſo joho duch z cźěłom wot
zemje do wyſokoſcźe pozběhowaſche.

Z najponižniſchimi próſtwami, w popjele a pokucźeŕſkej draſcźe ſebi to
wot Boha proſcheſche, zo by cyłe wuheŕſke kraleſtwo, prjedy hacž wón
wumrje, katholſku wěru pſchijało. Za ſwoju horliwoſcź we rozſchěrjenju
wěry bu wón japoſchtoł Wuheŕſkeje mjenowany a jomu a joho naſtupnikam
wot bamža dowolene, zo ſmědźa pſched ſobu kſchiž noſycź dacź.

Schcźěpanowe dźěcźi ſo prócowachu, do nanowych ſtopow ſtupacź.
Najſtarſchi ſyn Emerich joho z tajkej ſwěru ſcźěhowaſche, zo ſo wſchitcy
nad tym ſpodźiwachu. W połnocy ſtawaſche, zo by ſo klecžo modlił. Po
kóždym pſalmje dźeržeſche pobožne rozpominanjo. To běſche płód nanowych
wucžbow a pſchikładow. Pſchi tym rozwucžowaſche ſyna tež we wſchěm,
ſchtož k mudromu a dobromu knježenju ſłuſcha.

Krajne naležnoſcźe Schcźěpan tak wobſtara, zo najmudriſchich a
najſwjecźiſchich mužow wokoło ſebje zhromadźowaſche a nicžo wažne bjez
jich rady njecžinjeſche.

K zakitej ſwojoho luda a kraja dyrbjeſche napſchecźo ſwojej woli tola
tež wójny wjeſcź. Z modlitwami a woporami wuproſy ſebi wot Boha dobycżo.
Haj, na te waſchnjo druhdy wójnu bjez pſchelecźa krjewje ſkóncži.

<pb n="788"/>

Tež doma mějeſche cźežke ſpytowanja pſchenjeſcź. Khoroſcźe wutorhnychu
jomu jene dźěcźo po druhim. Tež Emericha wotewza jomu ſmjercź. Schcźěpan
wſcho z podacźom do božeje wole njeſeſche a ſo pſchez tajke domapytanja
bóle wot ſwěta wotdźěleſche.

Tſi lěta mějeſche ſam wſchelake boloſtne khoroſcźe pſchenjeſcź. Hdyž
cžujeſche, zo ſo jomu poſlednja hodźina bliži, zhromadźi wjednikow
ſwojoho luda, zo bychu jomu ſcźěhowarja wuzwolili. Po dóſtacźu ſwjatych
ſakramentow wuſny 15. auguſta 1038 a běſche 60 lět ſtary.

W lěcźe 1083 (45 lět po ſmjercźi) bu joho cźěło do cyrkwje ſwjateje
Marije w Budźe (Ofen) pſchenjeſene. Joho prawica, kiž běſche telko
dobroho ſkutkowała, pokaza ſo njepſchetłata a z cźěła lubozna wóń
wukhadźeſche. Bamž Innocene ♣XI.♠ joho dźeń na 2. ſeptembra poſtaji, na
kotrymž dnju běſche romſki khěžor a wuheŕſki kral Leopold po wulkim
dobycźu z božej pomocu a na zaſtupnu próſtwu ſwjatoho Schcźěpana měſto
Buda z mocy Turkow wudobył.

Swjaty Eduard ♣II.,♠ kral, wuznawaŕ; 13. oktobra. Eduard, wnuk ſwjatoho
krala a martrarja Eduarda, běſche poſledni kral Anglo-Saſow. Joho nan
Ethelred ♣II.♠ mějeſche z druhoho mandźelſtwa z Emmu dweju ſynow,
Alfreda a Eduarda. Danojo napadnychu kraj a mocowachu Ethelreda k
njecžeſtnomu měrej. Po Ethelredowej ſmjercźi ztorhny Kanut cyłe
kraleſtwo na ſo a chcyſche kralowſkeju pryncow jateju do Danſkeje
wotwjeſcź a tam ſkradźu moricź dacź. Macź Emma cźekny ze ſynomaj k
ſwojomu bratrej Richardej do Normandije.

Horja, kotrež Eduarda we młodoſcźi podeńdźechu, wotwobrocźichu joho wot
ſwěta a wotewrjachu wutrobu wucžbam ſwjatoho ſcźenja. Wón dopjelnjeſche
wſchitke kaznje a wobkhowa woſrjedź wſchěch ſpytowanjow a złych
pſchikładow njezkaženu njewinwatoſcź. Luboſcż k Bohu a k bójſkim wěcam
joho myſle napjelnjeſche. Běſche tak měrneje myſle, zo cžaſto prajeſche:
„Radſcho njecham knjejſtwo měcź, hacž je pſchez krjejepſchelecźo
dobycź!” Napſchecźo kóždomu běſche luboſcźiwy.

Po wotehnacźu cuzych knježerjow žadaſche ſebi lud Eduarda za krala a
jutry 1042 bu we ſwojim ſchtyrcytym lěcźe krónowany. Z nim wrócźi ſo
bože žohnowanjo do kraja, měr a pokoj tam kcźějeſche. Eduardowe
kralowanjo běſche zbožowne. Wón myſleſche jenicžcy na wozboženjo ſwojich
poddanow a pomhaſche <pb n="789"/>jim wſchudżom, hdźež běſche někajka
nuza. Tejele wobſchěrneje kſcheſcźanſkeje luboſcźe dla bu wón „wótc
khudych a ſyrotow” mjenowany, a njeběſche ženje wjeſelſchi, hacž hdyž
běſche ſwoje kralowſke zamoženjo khudym rozdawał a nicžo wjacy
njemějeſche. Z cyła wón ſam za ſo jara mało trjebaſche; toho dla
móžeſche cźim wjacy za khudych, za cyrkwje a klóſchtry woprowacź.
Kralowſke kubła doſahachu k wſchěm wudawkam a lud žanych dawkow płacźicź
njetrjebaſche. Junu měnjachu zemjenjo, zo Eduard pjenjez trjeba a
žadachu toho dla wot ſwojich poddanow dawk a pſchinjeſechu nahromadźene
pjenjezy kralej hako dar. Hdyž bě Eduard zhonił, kak ſu ſo pjenjezy
nahromadźiłe, dźakowaſche ſo jim za dobru wolu, ale porucži, zo maja ſo
pjenjezy poddanam wrócźicź.

Eduardowu dobrocźiwu wutrobu wobſwědcžuje tež ſcźěhowacy podawk. Někajki
muž běſche tak kſchiwje zroſcźeny, zo na nozy naſtupicź njemóžeſche, ale
dyrbjeſche ſo z rukomaj po zemi ſuwacź. Kralowy komornik joho zetka. Muž
proſcheſche: „Smil ſo tola nade mnu.” Komornik ſo wopraſcha: „Schto móžu
dha za tebje cžinicź?” Khromy jomu wotmłowi: „Wjele krócź ſym ſo do
cyrkwje wlekł a tam wo pomoc proſył. Tu je ſo mi zezdało, zo by mi
pomhało, hdyž by mje naſch kral na khribjecźe do cyrkwje donjeſł.”
Komornik zjewi dźiwnu žadoſcź kralej. Eduard ſo Bohu dźakowaſche,
dżěſche a daſche ſo wot proſcherja wopſchimnycź a wza ſebi joho na
khribjet a njeſeſche do cyrkwje. Ludźo, kiž to widźachu, ſmějachu ſo a
žortowachu. Někotſi měnjachu, zo ſo to kralej njepſchiſłuſcha. Ale ducy
ſo khromomu žiły poſylnjachu a nozy runacź pocžeſchtaj. Hdyž joho kral
pſched wołtarjom wotpołoži, běſche muž ſtrowy a móžeſche khodźicź.

Kaznje, kotrež Eduard dawaſche, běchu z najwjetſchej muddroſcźu
zeſtajane. Pſchi tym ſo wón ſwěrnje toho dźeržeſche, ſchtož běſche we
ſtarſchich zakonjach dobre; jeno njedoſpołnoſcźe wón porjedźeſche. Kral
mějeſche wutroby ſwojich poddanow tak we ſwojej mocy, zo běſche cźežkich
khoſtanjow jeno zrědka trjeba. Junu běſche ſo Eduard k wotpocžinkej
lehnył a jedyn z joho ſłužownikow pſchińdźe dwójcy, a wza ſebi něſchto
wot kralowych pjenjez. Hdyž tſecźi krócź pſchińdźe, rjekny jomu kral, zo
by ſo tola na kedźbu brał, hewak móhł joho něchtó wohladacź. Hdyž po
krótkim cžaſu kralowy pokładnik pſchińdźe a to zhoni, rozhněwa ſo jara.
Eduard pak prajeſche: „Wbohi cžłowjek je to nuzniſcho trjebał hacž ja.”
Tak chcyſche joho pſchez napominanjo polěpſchicź a khoſtanjo
ſpuſchcźicź, hdźež napominanjo k polěpſchenju doſahaſche.

<pb n="790"/>

Njezbožownych do ſwojoho woſebitoho zakita bjerjeſche. Na krute
dopjelnjenjo zakonjow a na ſpěſchne a ſprawne ſudźenjo ſwěrnje
hladaſche. Toho dla mějeſche kedźbne wócžko na ſudnikow we kraju.

Eduard wažeſche ſebi cžiſtoſcź najwyſche. Pſchez pobožnoſcź, ponižnoſcź
a pomorjenjo cźěła wobkhowa ju tež na trónje njewobſchkodźenu. Swoje
zmyſła ródnje paſeſche, zo by ſpytowanjam z pucźa ſchoł. Zemjenjo a lud
pſchejachu a žadachu, zo by ſo kral woženił. Ale wón běſche ſlub
knježniſtwa ſcžinił. Hdyž jomu póccźiwu Edithu, dźowku hordoho Gedwina
bražcžachu, wozjewi jej Eduard ſwój ſlub a tež wona jomu ſlubi, zo
chcetaj we mandźelſtwje knježniſke žiwjenjo wjeſcź. Hacž do ſmjercźe
ſtaj ſwój ſlub ſwěrnje dźeržałoj.

Dokelž běſche joho ſwójba z wjele njezbožemi domapytana, ſcžini Eduard
ſlub, zo chce pucź k rowej ſwjatoho Pětra cżinicź. je-li Bóh daliſche
ſchkody wotwobrocźi. Hdyž potom ſwoje knjejſtwo wobkrucźene widźeſche,
hotowaſche ſo na daloki pucź a pſchihotowaſche dary, kotrež chcyſche na
wołtaṙ ſwjatoho Pětra woprowacź. Tež powoła krajnu zhromadźiznu, zjewi
ſwój ſlub a poſtaji, kak ma ſo w joho njepſchitomnoſcźi z wobknježenjom
a zarjadowanjom kraja dźeržecź. Ale zemjenjo, khwaliwſchi joho
pobožnoſcź, pokazowachu na ſtraſchnoſcźe, kiž móžeja mjez tym na kraj
pſchińcź a jón do ſtaroho njeporjada ſtorcžicź. Toho dla proſchachu, zo
by tónle pucź woſtajił. Eduard bu pſchez jich próſtwy tak hnuty, zo jim
k najmjeńſchomu wotſtorcženjo pucźa ſlubi. Hnydom pak póſła ſchtyrjoch
prelatow k bamžej Leonej ♣IX.,♠ zo bychu tam pſchewobrocźenjo ſluba
wucžinili. Leo ſpózna wažnoſcź winow a wotwjaza krala wot ſluba z tym
wuměnjenjom, zo to, ſchtož by na pucźu za ſo a pſchewodźeṅſtwo trjebał,
khudym rozdawa a klóſchtyr k cžeſcźi ſwjatoho Pětra załoži.

Swědomicźe dopjelni Eduard tele wuměnjenjo. Wyſche toho wobdari
wſchelake klóſchtry a cyrkwje, a zaruna jim ſchkody, kotrež běchu ſo we
njeměrnych cžaſach ſtałe. Za klóſchtyr Weſtminſter natwari nowu cyrkej a
pſcheproſy k jeje poſwjecźenju wſchěch woſobnych. We kralowſkim piſmje
wobkrucźi tele darowanja k cžeſcźi ſwjatoho Pětra a wupraji najcźežſche
poklecźa na tych, kiž bychu hdy prawa tutych klóſchtrow wobſchkodżeli.
Pſchi załoženju tutoho klóſchtra chcyſche Eduard ſwoju pobožnoſcź a ſwój
dźak napſchecźo Bohu wuprajicź, ale tež zbožo ſwojoho kraja ſpěchowacź.
Tudy dyrbjachu ſo kubłowacź ſłužownikojo <pb n="791"/>cyrkwje a prědarjo
ſłowa božoho. Z tudy dyrbjeſche wukhadźecź duch pobožnoſcźe, kiž
žiwjenjo luda k póccźiwoſcźam wopłódujuje.

Wopomnicź dyrbi ſo joho pobožnoſcź a luboſcź k Jězuſej, kotraž běſche
tak wulka, zo ſo jomu Jězus na božej mſchi wozjewi, wobdaty z njebjeſkim
ſwětłom. Z darom wěſchcźenja wobdarjeny, móžeſche pſchichodne
podeńdźenja do prědka prajicź. Hdyž bu junu khory wot krala ze
znamjenjom kſchiža woznamjenjeny, dóſta nadobo ſwoju ſtrowoſcź
naſpjet.[9]⁾

Po ſwjatym Pětru cžeſcźowaſche Eduard woſebje ſwjatoho Jana japoſchtoła
hako doſpołny pſchikład luboſcźe a knježniſkeje cžiſtoſcźe. Toho wón tak
cžeſcźeſche, zo nikomu nicžo njezapowje, ſchtož ſebi w mjenje ſwjatoho
Jana proſchachu. Junu proſcheŕ w roztorhanej draſcźe w mjenje ſwjatoho
Jana jałmožnu wot njoho žadaſche. Eduard žanoho pjenjeza pſchi ſebi
njemějeſche. Scźahny pjerſchcźeń z porſta a da jón proſcherjej. Po
někotrym cžaſu dwaj Jendźelcžanaj do Jeruzalema k Jězuſowomu rowej
pucźowaſchtaj. Na pucźu ſo zabłudźiſchtaj, ſłónco běſche ſo ſkhowało a
cźmowa nóc jimaj na ſchiju pſchińdźe. Njewjedżeſchtaj, hdźe byſchtaj
ſchłoj. Tu pſchińdźe ſchedźiwc k nimaj a wza jej ſobu, da jimaj jěſcź a
hoſpodu. Nazajtra jimaj prajeſche: „Bjez ſchkody zaſy do ſwojeje
wótcžiny pſchińdźetaj. Bóh wamaj zbožowne pucźowanjo wobradźi. Z
luboſcźe k waſchomu kralej was ja powjedu. Dajtaj doma kralej tónle
pjerſchcźeń. Mi je jón wón dał, hdyž we ſchtałtnoſcźi proſcherja
jałmožnu wot njoho žadach. Prajtaj jomu, zo wón za ſchěſcź měſacow
wumrje. Ja po njoho pſchińdu, zo by wón zo mnu Jehnjo ſcźěhował,
hdźežkuli wone dźe.” Na to ſo ſchedźiwc zhubi a pucźowarjej zjewiſchtaj
kralej, ſchto ſtaj widźałoj a ſłyſchałoj.

Kaž běſche zjewjene, tak ſo ſta. Eduarda khoroſcź napadny. Hacžrunje
khory, běſche wón tola pſchi ſwjecźenju cyrkwje hacž do kónca
pſchitomny. Potom dyrbjeſche ſo lehnycź. Nětko pſchihotowa ſo pſchez
ſwjate ſakramenty na pucź do wěcžnoſcźe. Cyły kraj ſo pſche njoho
rudźeſche. Hdyž Eduard kralownu hórcy płakacź widźeſche, rjekny:
„Njepłakaj! Ja njewumru, ale budu žiwy. Nadźijam ſo, zo z doła ſmjercźe
pſcheńdu do kraja žiwych a tam dóſtanu zbóžnoſcź Swjatych.” Pſched cyłym
dworom <pb n="792"/>hiſchcźe wuzna a wobkrucźeſche, zo je joho
mandźelſka pſchi nim knježna woſtała.

Na to 5. januara 1066 cźiſche we ſwojim ſchtyri a ſchěſcź dźeſatym lěcże
wuſny. Cźěło bu ze wſchej pychu pohrjebane a w lěcźe 1102 hiſchcźe
njepſchetłate a cžerſtwe namakane. Wicźniwy dóſta tam ſtrowoſcź a
ſcheſcźo ſlepi ſwoje widźenjo zaſy. W lěcźe 1161 bu wot Alekſandra
♣III.♠ hako ſwjaty pomjenjowany a joho ſwjedźeń na 5. januara ſtajeny,
wot bamža Innocenca ♣XI.♠ pak na 13. oktobra hako dźeń pſchenjeſenja
joho powoſtankow pſchepołoženy.

♣c)♠ Swjecźi mniſcha.

Swjaty Nilus, abt; 26. ſeptembra. Nilus, w lěcźe 910 we Roſana w
Kalabrii rodźeny, dóſta we kſchcźeńcy mjeno Mikławſch. W ſchuli
wozjewjeſche tajki rozom, zo ſo wucžerjo ſpodźiwachu. Cžitaſche wjele,
woſebje žiwjenja ſwjatych puſtnikow a zbudźowaſche ſo pſchez to k
wjetſchej pobožnoſcźi. Starſchej zahe zhubiwſchi, bu wot ſtarſcheje
ſotry kubłany. Joho wuſchiknoſcź a rjanoſcź a luboznoſcź joho ſpěwa
dobywaſche jomu wutroby.

Doroſcźeny ſtupi z khudej holcu do mandźelſtwa. Pſchi ſwětnych
wobſtaranjach pocžachu ſo w joho wutrobje hrěſchne nawucženja zaſydlecź.
Ale Bóh, ſpominajo na joho ſwěrnu ſłužbu we młodych lětach, joho
njewopuſchcźi, ale pſchez domapytanja zaſy zawrócźi. Joho młoda
mandźelſka jomu wumrje. Joho ſamoho ſtraſchna zymnica napadny. W cžaſu
khoroſcźe zaſy na Boha myſleſche a wopominaſche cźežke khoſtanja, kiž ſo
na hrěſchnikow hotuja. Tak wobzamkny, zo chce ſo ſwěta wotrjec. Hiſchcźe
khory poda ſo na pucź do klóſchtra ſwjatoho Jana kſchcźenika we Roſana.
Ducy tam joho Saracen (Turka) zetka a wopraſcha ſo joho, ſchto je a hdźe
chce. Nilus jomu wſcho zjewi. Saracen, hladajo na joho młodoſcź a
pyſchnu draſtu, prajeſche: „Hdyž ſy ſebi to do hłowy ſtajił, dyrbjał k
najmjeńſchomu ſchedźiwu ſtarobu docžakacź, prjedy hacž do klóſchtra
dźeſch.” „Ně!” wotmłowi Nilus, „za Boha doſtojny wopor to njeje, hdyž
hakle z nuzy jomu ſłužicź zapocžinamy. Starc, kiž za ſwojoho khěžora
wjacy bróń noſycź njemóže, dyrbjał njebjeſkomu kralej lěpje ſłužicź
móc?” Saracen daſche jomu prawje bycź.

<pb n="793"/>

Ducy pſchez rěku bu na dobo wot zymnicy wopuſchcźeny. Pſched ſwjecźecźom
ſwjateje Marije ſcžini ſlub, zo chce ſo cyle ſłužbje božej podacź. Po
někotrym cžaſu dźěſche, tſicycźi lět ſtary, do klóſchtra ſwjatoho
Merkura, kotryž abt Jan nawjedowaſche. Wot njoho dóſta klóſchtyrſku
draſtu a mjeno Nilus. Z dowolnoſcźu abta bydleſche we zeſkej
prózdnjeńcy njedaloko klóſchtra, hdźež Bohu we wulkich krutoſcźach
ſłužeſche. W nocy jeno jenu hodźinu ſpaſche. Wſchón druhi cžas
nałožeſche na modlenjo, rozpominanjo, cžitanjo a wotpiſowanjo knihow. Po
ſkhowanju ſłónca hakle ſo k blidu ſydny a jědźeſche něſchto ſuchoho
khlěba abó warjene zela abó ſyre płody. Po cžaſu woſtaji ſo khlěba cyle.
Pijeſche jeno wodu. Mějeſche hubjenu draſtu z kozacych koſmow, z
powjazom wobwjazanu. Abt Jan běſche zhonił, zo Nilus khlěba njejě a wina
njepije a ſo z cyła pſchezměrnje poſcźi. Chcyſche ſpytacź, kajki duch
joho k tomu pohnuwa. Powoła joho k ſebi a porucži jomu, zo dyrbi cyły
bjechaŕ wina wupicź. Nilus wuproſy ſebi abtowe požohnowanjo a wupi
bjechaṙ. Jan ſpózna joho poſłuſchnoſcź, kiž je wot hordoſcźe a
cžeſcźelakomoſcźe zdalena.

Mjez tym zo Nilus we ſwojej prózdnjeńcy kaž jandźel bjez pſcheſtacźa
Bohu ſłužeſche a joho w duchu wobhladowaſche, rozſchěrjeſche ſo ſława
joho mudroſcźe a ſwjatoſcźe. Druzy mužojo ſo jomu pſchizamkachu, zo
bychu pod joho nawjedowanjom Bohu ſłužili. Nilus pocža ſo bojecź, zo
móhł pſchi wobkhadźenju z druhimi ſam ſchkodowacź. Jich napraſchowanja
joho we zhromadźenju ducha mylachu. Najradſcho bě jich wopuſchcźił. Tola
chcyſche prjedy jich poſłuſchnoſcź ſpytacź a potom rozſudźicź, ſchto by
cžinił. Junu rano jim praji: „My ſmy ſebi wjele winowych pjeńkow
naſadźeli. To ſo nam hako nahrabnoſcź wukładuje, dokelž jich telko
njetrjebamy. Pójcźe a wukopajmy, ſchtož jich njetrjebamy.” Bratſa žanoho
ſłowa njeprajachu, ale dźěchu z nim a wukopachu rjeńſchi dźěl winicy.
Tejele jich poſłuſchnoſcźe dla woſta Nilus pola nich. Ludźo pak
wukładowachu, zo ſu to tola z pjanoſcźu ſcžinili.

Jutrownicžku pſchinjeſe něchtó něſchto rjanych wulkich rybow, zo bychu
bratſa po dołhim krutym poſcźenju něſchto k wokſchewjenju měli. Bratſa
běchu zwjeſeleni a Nilus jim dowoli, zo ſmědźa ſebi ryby k jědźi
pſchihotowacź. Mjez tym zo to cžinjachu, pſchińdźe proſcheŕ a Nilus da
jomu wſchitke ryby. Za ſo a bratrow ani jeneje njeſkhowa. Tak wucžeſche
jich wobknježenjo žadoſcźow.

<pb n="794"/>

Junu pſchińdźeſchtaj dwaj Židaj k njomu a jedyn prajeſche: „Powjedaj
namaj wo Bohu, bychmój rady něſchto tajke wot tebje ſłyſchałoj.” Nilus
jomu wotmłowi: „Schtož ty prajeſche, je kaž hdyž by něchtó wot hólcžeca
žadał, zo dyrbi z ruku wěrſchk wyſokoho ſchtoma doſahnycź a k zemi
zhibnycź. — Tola, chceſch-li něſchto wo Bohu zhonicź, wzmi ſwój zakoń a
profetow, pſchińdź do tuteje puſcźiny a cžitaj tudy tak dołho, kaž je
Mójzes na horje pſchebywał. Potom ſo mje praſchej a chcu tebi
wotmłowicź. Bych-li nětle wo Bohu rycžał, bych do wody piſał abó ſymjo
do morja wuſywał.” Židaj prajeſchtaj: „To cžinicź njeſměmoj; bychu naj
ze ſynagogi wuſtorcžili a kamjenjowali.” Nilus rjekny: „Tak ſu tež
waſchi wótcojo w njewěrje wumrjeli. Scźenik nam powjeda, zo ſu mnozy
woſobni do Jězuſa wěrili, ale z bojoſcźe pſched Židami njejſu joho
wuznawali, dokelž cžeſcź pſched cžłowjekami bóle lubowachu, dyžli cžeſcź
pſched Bohom.” Z tutymi ſłowami jej wopuſchcźi.

W lěcźe 976 wopyta joho Theofilakt, prěni biſkop w Kalabrii. Z nim běchu
zemjan Leo, někotſi měſchnikojo a druzy pſchiſchli, kiž chcychu joho
mudroſcź a wucženoſcź ſpytacź. Nilus to pytny. Hdyž běſche towaŕſtwo po
pſchiſłuſchnoſcźi poſtrowił a krótku modlitwu prajił, poda Leonej knihu,
hdźež běchu wſchelake hróncžka napiſane wo tym, zo je mało wuzwolenych.
Woni měnjachu, zo je to trochu kruta rycž. Nilus jim dopokaza, zo ſo
tele hróncžka wuprajenjam ſwjatoho piſma cyle runaja. „Tajke ſłowa was
ſtróžeja, dokelž waſche zadźerženjo zatamaja. Njechacźe-li ſwjate
žiwjenjo wjeſcź, njemóžecźe wěcžnym cžwělam cźeknycź.” Někotſi
pſchewodżerjo biſkopowi wołachu: „Tak njeje, kaž ty rycžiſch, zo budźe
tak mało zbóžnych. To bychmy podarmo kſchcźeni byli, podarmo ſakramenty
dóſtawali, podarmo kſcheſcźenjo byli.” Nilus jim wotmłowi: „Su dha
kſcheſcźenjo w naſchim cžaſu tak žiwi, zo móhli za to dźeržecź, zo jich
wulka cžróda do njebjes pſchińdźe, hdźež nicžo njecžiſte zaſtupicź
njemóže?” Jedyn z nich ſo hiſchcźe wopraſcha, hacž je Salomon zbóžny abó
zatamany? Nilus jomu wotmłowi: „Schto tebi pomha wjedźecż, hacž je
Salomon zbóžny abó zatamany? Schtož je tebi wjedźecź trjeba, wobſteji we
tym, zo je Jězus Khryſtus wſchitkim zatamanjo hrozył, kiž hrěch
njecžiſtoty wobeńdu.” To wón prajeſche, dokelž wjedźeſche, zo je
praſcheŕ w njecžiſtocźe žiwy. Potom pſchiſtaji: „Radſcho bych zhonił,
hacž budźeſch ty zbóžny <pb n="795"/>abó zatamany. Schtož pak Salomona
naſtupa, njepowjeda nam ſwjate piſmo nicžo wo joho pokucźe.”

Hdyž Eufrakſes, hordy muž, hako khěžorowy naměſtnik z Konſtantinopla do
Kalabrije pſchińdźe, póſłachu jomu abtojo wſchelakich klóſchtrow dary.
Nilus jomu nicžo njepóſła. Eufrakſes jomu to za zło wza a chcyſche ſo na
nim wjecźicź. Tola bórzy ſo joho myſle pſcheměnichu, hdyž joho cźežka
khoroſcź napadny. Powoła Nila k ſebi, wotproſchowaſche jomu kſchiwdu a
žadaſche, zo by jomu klóſchtyrſku draſtu dał. Nilus prajeſche:
„Kſchcźeńſki ſlub doſaha. Pokuta žadyn nowy ſlub nježada. Měj jeno
rozkatu wutrobu a krutu wolu, ſwoje žiwjenjo polěpſchicź.” Eufrakſes
znowa wo klóſchtyrſku draſtu proſcheſche. Skóncžnje Nilus do toho zwoli.
A hlej, wón bu nadobo kaž nowy cžłowjek: njewolnikam da ſwobodu,
zamoženjo rozdźěli khudym a wumrje za tſi dny z wulkej pobožnoſcźu.

Hdyž běſche khěžor Otto do Roma pſchiſchoł, zo by biſkopa Filagata,
kotrohož běſche zemjan Kreſcencius hako napſchecźnoho bamža poſtajił,
wotehnał, dźěſche Nilus k khěžorej a k bamžej Hrehorjej ♣V.,♠ a
proſcheſche wo wobhnadźenjo tamnoho biſkopa. Nilus bu z cžeſcźu
pſchijaty a dopjelnjenjo joho próſtwy pſchilubjene.

Pozdźiſcho pſchińdźe khěžor, Nila w klóſchtrje wopytacź, kiž z někotrych
hubjenych khěžkow wobſtejeſche. Nilus wjedźeſche joho do khapale a
modleſche ſo tam. Potom wza joho do ſwojeje ſtwicžki. Otto poſkicźi jomu
ſrědki k natwarjenju a wudźerženju wulkoho klóſchtra. Nilus rjekny:
„Je-li ſu moji bratſa prawi mnichojo, jich Knjez njewopuſchcźi, byrnje
ja wjacy pola nich njebył.” Khěžor rjekny: „Žadaj ſebi wote mnje, ſchtož
chceſch. Ja tebje hako ſwojoho ſyna wobhladuju a dopjelnju rady wſcho.”
Nilus połoži ruku na wutrobu, prajicy: „Jenicžke, ſchtož wot tebje
žadam, je, zo by ty na ſwoju zbóžnoſcź myſlił. Hacž runje ſy khěžor,
dyrbiſch tola tež wumrjecź a pſched Bohom rachnowanjo wotpołožicź, kaž
ſchtó druhi.”

Khěžor pozdźiſcho wo tutych mnichach prajeſche: „Cźile mužojo ſu zawěrno
njebjeſcy krajenjo. We ſwojich khěžkach ſu žiwi, kaž cuzbnikojo na
zemi.”

Hdyž běſche arcbiſkop we Roſanje wumrjeł, chcychu Nila na joho měſto
ſtajicź. Nilus cźekny z towaŕſchom do hor a woſta tam, hacž běchu po
dołhim pytanju a cžakanju druhoho arcbiſkopa ſtajili. Nilus pak ſo Bohu
dźakowaſche, zo je joho pſched cžeſcźu we cžaſnym žiwjenju zwarnował.

<pb n="796"/>

Dokelž pſchecy wjacy ludźi k njomu pſchikhadźeſche, wopuſchcźi Nilus
ſwój klóſchtyr a dźěſche do klóſchtra na horje Kaſino. Tamni mniſcha
chcychu wot njoho něſchto nawuknycź a wopraſchachu ſo joho: „K cžomu je
mnich poſtajeny a kak wón ſmilnoſcź namaka?” Nilus wotmłowi: „Mnich je
jandźel. Joho ſkutk je ſmilnoſcź, pokoj a wopor khwalby. Kaž jandźelojo
bjez pſcheſtacźa wopor khwalby Bohu podawaja, mjez ſobu pak pſchez
zwjazk luboſcźe pokoj dźerža, cžłowjekam pak hako ſwojim ſłabſchim
bratram ſmilnoſcź a pomoc pſchiwobrocźeja: tak dyrbi tež prawy mnich
cžinicź, ſmilnoſcź napſchecźo ſłabſchim měcź, cuzych bratrow lubowacź,
doſpołniſchim njezawidźecź, njetajenu wěru a nadźiju na Boha
wopokazowacź. Schtóž hinak cžini, tajki je wobydlenjo wſchoho złoho.
Hdyž něchtó do mnichow zaſtupi, dha ſo pſcheměni pak do jandźela, pak do
djaboła.”

Jedyn z mnichow ſo joho wopraſcha: „Hdyž mje abt k někajkomu wobſtaranju
poſtaji, z kotrohož změju ſchkodu: ſchto mam cžinicź, poſłuchacź abó
ſchkodźe z pucźa hicź?” Nilus jomu wotmłowi: „Poſłuchajcźe ſwojim
prědkſtajenym; woni waſche duſche ſtražuja, dokelž dyrbja za nje
zamłowjenjo dawacź.”

Po někotrym cžaſu pſchepodachu Nilej klóſchtyr Vallilukum, ale tón ſo
jomu njeſpodobaſche, dokelž njeběſche doſcź ſamowny. Toho dla woteńdźe a
bydleſche dźeſacź lět we klóſchtrje Serperi pſchi brjohach morja. Potom
dźěſche z někotrymi bratrami do Tuſkula, załoži tam ſamnownju a
nawjedowaſche bratrow na pucźu doſpołnoſcźe. Pſchecy ſam bydleſche a
njecžinjeſche, hako by wěrſchnik klóſchtra był.

Jedyn z bratrow, Schcźěpan, běſche Nilej najlubſchi. Z tym najkrucźiſcho
wobkhadźeſche, zo by joho na najwyſchſchi ſkhodźeńk ponižnoſcźe,
poſłuſchnoſcźe a ſcźerpnoſcźe pozběhnył. Schcźěpan běſche trochu njelepy
a njeſpěſchny. Dokelž běſche tež zaſparny, da jomu Nilus ſtólcžk z
jednej nohu. Tak dyrbjeſche na ſo kedźbowacź, zo njeby ze ſtólcžkom
padnył. Tohole Schcźěpana trjebaſche hako ſrědk, z kotrymž druhich
porjedźeſche, hdyž ſo prawje njezadźeržachu. Hdyž něchtó pſchi
wukładowanju ſwjatoho piſma powjedaſche, rjekny Nilus: „Wěſcźe nichtó
druhi njeje, kiž powjeda, hacž Schcźěpan. Wucźěŕcźe joho, zo wam njeby
zły pſchikład dawał.” — Druhdy wotehna joho wot blida a naſwari joho,
hako by nahrabnje a z khwatkom jědł. Z tym pak chcyſche tych napominacź,
kiž woprawdźe tak cžinjachu. Sta-li ſo mjez bratrami něſchto wopacžne,
pſchecy bu Schcźěpan ſwa<pb n="797"/>rjeny, hako by to zawinował. Hdyž
pocža ſtaricź, dyrbjeſche najnižſche, najwobcźežniſche a najwoſtudniſche
dźěła wobſtaracź. Schcźěpan wſcho rady cžinjeſche.

Hdyž ſo Schcźěpan k ſmjercżi hotowaſche, běchu mniſcha wokoło njoho
zhromadźeni. Nilus jomu prajeſche: „Bratſe Schcźěpanje, ty mrějeſch.
Požohnuj hiſchcźe bratrow.” Poſłuſchny Schcźěpan ſo zběhny a požohnowa
jich. Nilus jomu prajeſche: „Nětko wotpocžuj; pſchetož nimaſch žaneje
mocy wjacy.” Schcźěpan ſo lehny a wumrje.

Nilus pſche njoho žałoſcźeſche: „O dobry Schcźěpanje, kiž ſy tak dołho
mój pomocnik był, nětko ſmój dźělenaj. Ty dźeſch k derje zaſłuženomu
wotpocžinkej. Ja dyrbju tu hiſchcźe kaž na khoſtanju woſtacź. Ty ſy
bědźeŕ a martraŕ.” Potom porucži, zo bychu dwaj rowaj wuryli a zo chce
wón zboka Schcźěpana wotpocžowacź.

Wyſoku ſtarobu 95 lět doſahnywſchi wumrje Nilus w lěcźe 1005 ze ſłowami:
„Wohańbjeny njebudu, hdyž ſym we wſchěch twojich kaznjach wobkhadźował.”

Swjaty Romuald, załožeŕ a abt Kamaldolenſow; 7. februara. Romuald, z
wójwodſkeje ſwójby Honeſti w Ravenje, bu wokoło lėta 956 narodźeny.
Starſchej lubowaſchtaj ſłužbu ſwěta, kubłaſchtaj ſwoje dźěcźo za ſwět a
wubudźowaſchtaj we nim nakhilnoſcź k zawjeſelenjam. Młodźene Romuald
nicžo wo wobknježenju ſebje ſamoho njerozemjeſche a njewjedźeſche,
běſche lóhkomyſlny a wjele k njecžiſtoſcźi ſpytowany. Boža hnada drje
tejle nakhilnoſcźi napſchecźo dźěłaſche a we nim dobre prědkwzacźa
wubudźeſche, ale Romuald njewjedźeſche ſo pſchewinycź, a tak woſta wón
ſtary cžłowjek. Junu běſche w lěſu na hoṅtwje. Tu zaſy dobre myſle we
nim wotcucźichu. Wón pſchi ſebi zdychowaſche: „Zbożowni puſtnikojo
ſtaroho cžaſa, kotſiž ſcźe Knjezej ſłužili, zdaleni wot ropota ſwěta.”
Tola dale tuteje khwalby hiſchcźe njepſchińdźe. Wola běſche ſłaba k
dopjelnjenju toho, ſchtož rozom khwaleſche.

Joho nan Sergius mějeſche někajkeje naležnoſcźe dla z pſchibuznym zwadu,
a chcyſche wěc pſchez dwojboj (wojowanjo mjez dwěmaj) wucžinicź. Syn
dyrbjeſche pſchitomny bycź. Tón drje prawje ſobu njechaſche, ale nanowe
hroženja joho pſchewinychu. Dźěſche ſobu. Pſchibuzny (krjejny pſchecźel)
bu wot nana <pb n="798"/>morjeny. Romuald, tehdy dwacycźi lět ſtary, bu
tak naſtróžany, zo ſebje ſamoho za ſobuwinika tutoho mordaŕſtwa
dźeržeſche. Njemějeſche wjacy měra. Dźěſche do ſchtyri mile wot Raveny
zdalenoho klóſchtra Klaſe, zo by tam ſchtyrcycźi dnow cźežku pokutu
cžinił ſwojeje winy dla. Potom chcyſche ſo zaſy k nanej wrócźicź. Z
cyłej mocu a horliwoſcźu młodoho ducha zapocža pokucźenjo a podcźiſny ſo
najcźežſchim ſkutkam. Pſchi tym dale a wjetſche ſpokojenjo a
wokſchewjenjo zacžuwaſche. Dżeń wote dnja pſchiběraſche joho bojoſcź
pſched Bohom a wón nadobywaſche luboſcź k Bohu. Dobre pſchikłady, kiž z
wocžomaj widźeſche, a wucžby, kotrež wot ſłužacoho bratra ſłyſcheſche,
joho wutrobu bóle a bóle wupjelnjachu a ſkóncžnje tak pſchewzachu, zo
junu pſchi modlenju w cyrkwi ſylzy ronicź pocža a mnichow klecžicy
proſcheſche, zo bychu joho hako pokutnika do ſwojoho rjadu pſchijeli.
Joho próſtwa bu wuſłyſchana. Romuald ſo ſwěta wotrjekny a ze ſwětnoho
młodźenea naſta pobožny mnich.

Sydom lět w klóſchtrje hako pſchikład doſpołnoſcźe pſchebywaſche.
Někotſi mniſcha joho hidźachu, dokelž běſche lěpſchi, dyžli woni, a
běſche jich we někotrych wěcach napominał, hdźež běchu wot wuſtawkow
woteſchli. Hdyž dha ſo cźile na joho krutoſcźach pohórſchowachu,
proſcheſche Romuald, zo ſměł k puſtnikej Marine# njedaloko Venediga
woteńcź. Pola njoho chcyſche do wucžby ſtupicź a hiſchcże krucźiſchomu
žiwjenju pſchiwuknycź.

Dóſtawſchi dowolnoſcź dźěſche k puſtnikej a bu wot njoh# pſchijaty.
Hromadźe pocžinjeſchtaj wſchitke krutoſcźe puſtniſkoh# žiwjenja. Po
někotrym cžaſu woteńdźeſchtaj do njedalokej# puſcźiny na bohuſłuženjo.
Nawabjeni pſchez jeju dobre pocžinki# pſchikhadźowachu ludźo k nimaj,
kiž chcychu ſo pod jeju nawjedo# wanjom we doſpołnoſcźi wuwucžowacź. Tak
po cžaſu wjetſch# towarſtwo puſtnikow naſta, kiž ſebi Romualda hako
wjednik# wuzwolichu. Schtož wón wot ſwojich podatych žadaſche, naj#
prjedy ſam cžinjeſche. Z najcźežſchim rucžnym dźěłom zjenocźeſch# krute
poſcźenjo, doſpołne zhromadźenjo ducha a ſtajne modlenjo Woſebje we
modlenju mějeſche wulku horliwoſcź a zbudźowaſch# tež druhich k tomu.
Hdyž junu pola jednoho z bratrow liw# koſcź w modlenju pytny, zrudźi ſo
jara a rjekny: „Lěpje b# było, jeno jedyn pſalm ze zahorjenjom
wuſpěwacź, dyžli ſt#popołojcžnje.” W pomorjenju cźěła pſcheſahaſche
wſchitkich.

Nan Sergius, pſchez ſynowy pſchikład hnuty, pocža ſwoj# dotalne
njeporjadnoſcźe wopominacź. Bu we wutrobje zarudźe# <pb n="799"/>a
chcyſche w klóſchtrje ſwjatoho Severa w Ravenje pokucźicź. Ale zły duch
joho z klóſchtra zaſy do ſwěta cźěrjeſche. Hdyž Romuald to zhoni,
chcyſche woteńcź, zo by nana zaſy na lěpſchi pucź dowjedł a napſchecźo
napadam złoho njepſchecźela poſylnjał. Hdyž wobydlerjo krajiny to
zhonichu, chcychu jomu pucź wobaracź, zo bychu joho pſchi ſebi
zdźerželi. Z leſcźu Romuald cźekny a pſchińdźe w lěcźe 994 do Raveny.
Najprjedy nana wopyta. Z napominanjom, proſchenjom a ſylzami joho zaſy k
pokucżenju pohnu. Nan dźěſche ze ſynom zaſy do klóſchtra Klaſe a woſta
hacž do ſmjercźe ſwěrny.

Tež Romuald njewoſta bjez ſpytowanjow złoho ducha, kiž chcyſche joho wot
krutoſcźow wotwjeſcź. Pokazowaſche jomu, ſchto by we ſwěcźe wſcho
dokonjecź móhł. Porokowaſche jomu, cžoho dla je telko kubłow pſchecźelam
wotſtupił, mjez tym zo móhł je ſam lěpje wužiwacź. Wuſměſcheſche joho,
zo wſchě joho pokutne ſkutki wjele na ſebi nimaja. Pokazowaſche jomu
dołhe žiwjenjo, w kotrymž ſo jomu krutoba wěſcźe pozdźiſcho woſtudźi. Z
tajkimi myſlemi joho zły duch cžwělowaſche. Haj, tež na cźěle bu wot
njoho tak tyſcheny, zo junu zdychowaſche: „O luby Jězuſo! Cžoho dla ſy
mje wopuſchcźił? Sy dha mje cyle do rukow mojich njeſchecźelow podał?”
Wot tutoho wokamika pſcheſtachu ſpytowanja a tyſchenja. Romualdowu
wutrobu tajka ſłódkoſcź napjelni, zo wón měnjeſche, zo ſo jomu wutroba
kaž wóſk pſchi wohenju rozeſchkrje. Z najkrucźiſchimi zwjazkami luboſcźe
z Bohom zjenocźeny, njebojeſche ſo žanych poſpytow złoho ducha.

Po někotrym cžaſu chcychu joho mniſcha we Klaſe za abta wuzwolicź, ale
Romuald ſłužbu njepſchija. Khěžer Otto ♣III.♠ wopyta joho pſchi ſwojim
pſchebywanju w Ravennje a woſta cyłu nóc pola njoho a wabjeſche joho, zo
by wólbu pſchijał. Hdyž běſche to podarmo, wobrocźi ſo khěžor na
biſkopow, we Ravennje zhromadźenych, zo bychu joho mocowali. Hakle na
jich porucžnoſcź zwoli Romuald do wólby. Ale bórzy mniſcha wobžarowachu,
zo ſu pod nawjedowanjo muža ſtupili, kotryž na najródniſche a
najſwěrniſche wobkedźbowanjo wuſtawkow dźeržeſche. Tohodla ſo napſchecźo
njomu zběhachu a njeluboſtnje zadźeržachu. Romuald to ſcźerpnje
njeſeſche a měnjeſche, zo mniſcha po cžaſu ſami zaſy na prawy pucź
pſchińdu. Widźicy pak, zo ſo rokocźiwoſcź dale bóle rozſchěrjuje,
wopuſchcźi klóſchtyr a dźěſche k khěžorej do Tivoli, zo by jomu winy
rozeſtajał, cžohož dla <pb n="800"/>je nawjedowanjo klóſchtra złožił.
Pſchi tutej pſchiležnoſcźi za měſto Tivoli proſcheſche a je cźežkomu
khoſtanju wutorhny, do kotrohož běſche pſchez rokocźiwoſcź zapadnyło.
Khěžor wobhnadźi wſchěch a ſlubi z pſchiſahu, zo tež Kreſcencia
pſchelutuje, kotryž běſche wjednik zběžka był. Ale pozdźiſcho pſchiſahu
złama, daſche Kreſcencia moricź a wza ſebi joho wudowu do mandźelſtwa.
Romuald khěžorej tule dwoju złóſcź krucźe porokowaſche a napołoži jomu
zjawne pokucźenjo.

Tele Romnaldowe napominanja někotrych woſobnych dwórnikow tak zajachu,
zo ſwět wopuſchcźichu, z Romualdoweju rukow klóſchtyrſku draſtu
pſchijachu, a ſebi cźežke klóſchtyrſke žiwjenjo pod joho nawjedowanjom
wuzwolichu. Cyły jich cžas dźěleſche ſo do modlenja, ſpěwanja pſalmow a
rucžnoho dźěła. Kóždy mějeſche ſwoje woſebite dźěło, někotſi na polach,
druzy po domje. Wſchitcy pak mějachu ſebi w pocźe woblicža ſwój khlěb
zaſłužicź. Wſchitcy běchu horliwi, ale najbóle ſo Bonifacius (Bruno)
wuznamjenjeſche, kiž běſche z blizkoho pſchecźelſtwa khěžora Otta
pozdźiſcho hako miſionar we Ruſkej martraŕſku krónu dóſta.

K Romualdej pſchecy wjacy wucžownikow pſchikhadźeſche, tak zo wjacy
hromadźe doſcź měſtna njemějachu. Toho dla wón někotre nowe klóſchtry
załoži. Jedyn běſche pola Parenco. Ro # muald tam dwě lěcźe
pſchebywaſche, zo by mnichow ſwojomu rjadej pſchiwucžił. Potom ſo dwě
lěcźe do jſtwy zamkny a po wulkej tyſchnoſcźi ducha bu z nowym tróſchtom
a darom pokutnoſcźe wobdarjeny. Z njebjeſkej mudroſcźu druhim radźeſche
a we dwělach dobry pucź pokazowaſche. Wjele ſylzow ronjeſche, woſebje
pſchi woporje božeje mſchě. W zahorjenej luboſcźi cžaſto zdychowaſche:
„Słódki Jězuſo, mój ſłódki Jězuſo! ty moja njewuprajna žadoſcź, moja
wjeſołoſcź! Jězuſo, ty radoſcź Jandźelow, ty wokſchewjenjo Swjatych!”

Hdźežkuli móžeſche, zapſchija kóždy ſrědk k ſpěchowanju božeje cžeſcźe a
k ſpomoženju bližſchoho. Toho dla njepſchebywaſche na jednym měſcźe, ale
pſcheſydleſche ſo z jednoho klóſchtra do druhoho. Joho wutrobu
napjelnjeſche pſchecy žadoſcź, zo móhł za Jězuſa ſwoju krjeẇ pſchelecź.
Zhoniwſchi wo martraŕſkej ſmjercźi Bonifacia (Brunona), kiž běſche we
Ruſkej, a druhich bratrow, kiž běchu we Sławonſkej ſwoje žiwjenjo Bohu
woprowali, njemóžeſche tule ſwoju žadoſcź wjacy zamjezowacź. Proſcheſche
toho dla bamža, zo ſměł do Panonije na miſionſtwo hicź. Dóſta dowolnoſcź
a poda ſo na pucź. Na mjezach joho

L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

[1] ⁾ Pozdźiſcho Cyrill pomjenowany.

[2] ⁾ Moſcheja je muhamedanſka modleŕnja.

[3] ⁾ To běſche bołhaŕſka rycž, kiž běſche tehdom hiſchcźe wſchěm
Słowjanam zrozemliwa; hakle pozdźiſcho je ſo ſłowjanſka rycž do narycžow
a podrycžow bóle rozeſchła.

[4] ⁾ hl. Žiwj. Swjatych ſtr. 138.

[5] ⁾ Na ſwjecźatkach ſwjaty Method tutón wobraz z ruku dźerži.

[6] ⁾ hl. Žiwj. Swjatych ſtr. 357 a 596.

[7] ⁾ hl. Žiwj. Swjatych ſtr. 452.

[8] ⁾ hl. Žiwj. Swjatych ſtr. 293.

[9] ⁾ Ze wſchelakich ſtarych piſmow je dopokazane, zo ſo jendźelſcy
kralojo tajkich, kiž mějachu „krop”, dótknychu a na nich kſchiž
cžinjachu. Toſamo ſo wo ſtarych francoſkich kralach piſa. Tola ma ſo
naſpomnicź, zo to kóždomu pomhało njeje. Wjedźecź mamy pſchi tym, zo
móže ſebi boža ſtrowjaca móc kotrohožkuli pſchecźela hako ſrědk
wuſtrowjenja wuzwolicź.
