Žiwjenja Swjatych.

Po rjedźe cyrkwinſkich ſtawiznow

ſpiſał

♣Handrij Dučman.♠

♣Zešiwk X.♠

♣W Budyšinje 1872.♠

♣Z nakładom towaŕstwa SS. Cyrilla a Methoda.♠

♣W kommissii J. E. Smolerja.♠

<pb n="625"/>

z radnikom a pomocnikom a piſaſche tež wſchelake piſma za wěriwych we
Africy. Tak póſła kralej Traſimundej zakitanjo katholſkeje wěry, a za to
dóſta dowolnoſcź, zo ſmě do Karthagina pſcheńcź a tam woſtacź. Ale na
ſkóržbu arianſkich biſkopow bu w lěcźe 520 zaſy do Sardinije wotehnaty.
Tam załoži wón klóſchtyr.

Po Traſimundowej ſmjercźi (w lěcźe 523) powoła joho naſtupnik Hilderich
biſkopow zaſy domoj, hacžrunje ſo ſam błudow dżeržeſche. Běſche wulka
wjeſołoſcź po Africy, hdyž ſo paſtyrjo duſchow zaſy k ſwojim ſtadłam
wrócźichu. Fulgentius porjedźeſche we woſadźe, ſchtož běchu błudy
nakazyłe, a wobrocźi najzaſukliſchich hrěſchnikow na pucź pokuty.

Hdyż ſmjercź blizku cžujeſche, woteńdźe do klóſchtyra na kupje Circina,
zo by ſo na pucź do wěcžnoſcźe pſchihotował. Mrějacy hiſchcźe ſwojich
duchownych a mnichow wokoło ſebje zhromadźi, zo by jim dobre wucžby
dawał. Wón wumrje 65 lět ſtary, we lěcźe 533.

Swjaty Placidus, abt, a joho towarſchojo, martrarjo; 5. oktobra.
Placidus bu wot ſwojoho nana Tertulla Bohu poſwjecźeny a 7 lět ſtary
abtej Benediktej k kubłanju podaty. W tymle cžaſu bu wón ſpodźiwnje ze
zatepjenja wumoženy. We klóſchtyrſkej cżahnytbje wón tak pokracžeſche,
zo bu bórzy najlěpſchi wucžeńc Benediktowy. W lěcźe 528 wza joho
Benedikt ſobu na horu Kaſſino, kotryž klóſchtyr běſche nan Tertullus
załožił a z kubłami wobdarił.

Na Tertullowych wobſedźeńſtwach pola Meſſiny we Sicilii bu nowy
klóſchtyr załoženy a Benedikt póſła tam wokoło lěta 534 ſchěſcź a
dwacycźi lět ſtaroho Placida za abta. We ſpodźiwnej ſwjatoſcźi běſche
tam ze ſwojimi mnichami, wotdźěleny wot ſwěta, we modlenju a pomorjenju
mjaſa žiwy. Tola njemějachu ſo tam dołho měra wjeſelicź. Runje běſchtaj
Placidowaj bratraj Eutychius a Viktorin ze ſotru knježnu Flaviu na
wopytanjo pſchiſchłoj, wuſtupichu mórſcy rubježnicy pod nawjedowanjom
Manuchi na bróh, napadnychu klóſchtyr, a chcychu wobydlerjow klóſchtyra
k zaprěcźu Khryſtuſa mocowacź. Hdyž wſchitcy ſwěrni woſtachu, buchu abt,
joho bratraj a ſotra, Donat a Fauſtus, diakon Firmat a 30 mniſcha
ſkóncowani a jich klóſchtyr zapaleny. Tak dóſtachu wſchitcy w lěcźe 539
martraŕſku krónu.

<pb n="626"/>

Swjaty Benedikt, abt, 21. měrca. Benedikt běſche z woſobneje a pobožneje
ſwójby we Nurſii we krajinje Umbria. Zahe bu do Roma na wyſoke ſchule
póſłany. Joho wutroba ſo tež ſcźina hrěcha bojeſche a toho dla ſo wón
towaŕſtwa młodych ludźi zdalowaſche, kotſiž móhli joho njewinowatoſcźi
ſchkodźecź.

Zo by ſo cyle Khryſtuſej podał, woteṅdźe Benedikt z Roma do horow
Sublaco. Tam zetka mnicha Romana, wot kotrohož klóſchtyrſku draſtu a
trěbne rozwucženjo wo puſtniſkim žiwjenju dóſta. Wyſokoležaca ſkalna
dźěra běſche joho wobydlenjo a tam woſta wón tſi lěta tak njeznaty, zo
nichtó wo nim njewjedźeſche, hacž Roman, kotryž jomu nuznu cyrobu
pſchinoſchowaſche. Běſche to w lěcźe 494, hdyž ſo Benedikt, 15 lět
ſtary, do tuteje dźěry poda. Ale tež tudy wón bjez ſpytowanjow njewoſta.
Junu joho djaboł woſebje ſylnje wabjeſche a we nim złe žadoſcźe
wubudźowacź pytaſche. Benedikt ſwlecže ſo draſtu a waleſche ſo tak dołho
w cźernjach, zo bě cyłe cźěło rozdrapane a rozdrjene, a boloſcźe
lóſchtne zacžuwanja poduſychu.

Bóh njechaſche ſwojoho ſłužownika njeznatoho woſtajicż. Jutry
pſchihotowaſche ſebi měſchnik w puſcźinje wobjed a zaſłyſcho hłós: „Ty
za ſo jěſcź pſchihotujeſch, mjez tym zo mój ſłužownik Benedikt we
Sublaku z hłodom mrje.“ Hnydom dźěſche měſchnik joho pytacź a namaka
joho. Hdyž běſchtaj ſo hromadźe k Bohu pomodliłoj a ſo wo bójſkich
wěcach rozrycžowałoj, wza Benedikt něſchto wot ſobu pſchinjeſeneje
jědźe.

Junu ſo paſtyrjo na njoho dohladachu, hdyž ſo wón, ze zwěrjacymi kožemi
wobwěſcheny, pola ſwojeje dźěry modleſche. Někotſi z nich ſo jomu
pſchizamknychu. Hdyž bu joho mjeno bóle znate, wuzwolichu mniſcha we
Vikovaro Benedikta za ſwojoho abta. Ponižny Benedikt ſo wobaraſche, tule
ſłužbu pſchijecź, ale woni na ſwojej žadoſcźi tak dołho wobſtejachu,
hacž wón do toho njezwoli. Bórzy dyrbjeſche tam nazhonicź, zo ma ludźi
nawjedowacź, kotrychž žiwjenjo ſo z wuſtawkami klóſchtyrſkoho žiwjenja
njezujeſe. Hdyž Benedikt tutym njeporjadkam krucźe napſchecźo ſtupaſche,
wubudźi wón jich njeſpokojnoſcź a někotſi chcychu joho wotſtronicź.
Tohodla dachu jomu jěd do wina. Benedikt wza kheluſchk, požohnowa jón,
kaž to pſchecy prjedy picźa cžinjeſche. Kheluſchk ſo rozpukny a do
kruchow rozpadny. Z toho ſpóznawſchi, ſchto ſu chcyli, rjekny jim: „Bóh
wam wodaj, moji bratſa. Tola ſpóznajcźe, kak ſym prawje měł, hdyž ſym
wam prajił, zo ſo waſche a moje pocžinki njeznjeſu.“

<pb n="627"/>

Tak jich wopuſchcźi a wrócźi ſo do ſwojeje ſamownje na horje Sublako. Tu
pſchiwdawaſche ſo wjele wucžeńcow k njomu a Benedikt po cžaſu 12
klóſchtyrow natwari. W kóždym běſche 12 mnichow pod 1 prědkſtejerjom.
Benedikt bydleſche woſebje a mějeſche wſchě klóſchtyry pod ſobu a
wuſtaji jim žiwjeńſki porjad.

Zły njepſchecźel pak rozſywaſche pſchez měſchnika Florentia hanjace łžě
napſchecźo Benediktej. Benedikt nicžo napſchecźo njerycžeſche, ale
woteńdźe do Monte Kaſſino. Tam běſche w lěſu templ, pſchibohej Apollo
poſwjecźeny a wot ludźi cžeſcźeny. Benedikt prědowaſche napſchecźo
powoſtankam pohanſtwa, ſpali lěs, powali templ a rozrazy pſchiboha.
Potom natwari tam khapałku k cžeſcźi ſwjatoho Měrcźina a załoži tam w
lěcźe 529 klóſchtyr.

Benedikt njeběſche wucženy abo we ſwětnych a duchownych wědomoſcźach
rozhladany muž; ale wědomoſcź duchownoho žiwjenja a rozſwětlenjo bože
mějeſche tak nadobnje, zo najzbožowniſcho ſkutkowaſche. W tutym hórſkim
klóſchtyrje ſpiſa Benedikt wuſtawki klóſchtyrſkoho žiwjenja. Tele
wuſtawki najlěpje wobſwědcžeja, zo wón tu wědomoſcź a mudroſcź
wobſedźeſche, kotraž k tomu ſłuſcha, druhich na pucżu doſpołnoſcźe
nawjedowacź.

Benediktowe wuſtawki buchu bórzy wote wſchěch mnichow we nawjecžornych
krajach pſchijate. Hłowne žadanki tutych wuſtawkow běchu: mjeleženjo,
ſamota, modlenjo, ponižnoſcź, cžiſtota, poſłuſchnoſcź. Sydom hodźinow
wſchědnje bě k rucžnomu dźěłej, dwě hodźinje k duchownomu cžitanju
poſtajene. Schtož jědź naſtupa, njeběſche ženje mjaſo dowolene.
Wſchědnje bu kóždomu połdra punta khlěba a něſchto wina date. Zwonka
klóſchtyra njeběſche dowolene, něſchto pojěſcź, khiba hdyž běſche
njemóžno, tónſamy dźeń zaſy do klóſchtyra pſchińcź.

Benedikt mjenuje ſwój rjad wucžeŕnju, hdźež ſo Bohu ſłużicź wuknje. Joho
pſchikład, dar profecźenja, a dźiwy, kotrež Bóh pſchez njoho
ſkutkowaſche, dobywachu wucžeńcow k ſwěrnomu dźerženju krutych
wuſtawkow.

Hdyž běſche ſo Totila, kral Gothow, do Italije ſcźahnył, dźiwaſche ſo
wón njemało, hdyž wo telko dźiwach ſwjatoho Benedikta ſłyſcheſche.
Chcyſche tež ſam ſpytacź, kak ſo z tym ma. Hdyž we lěcźe 542 pſchez
Kampaniju cźehnjeſche, daſche jomu ſwój wopyt pſchipowjedźicź. Tola tam
ſam njeńdźeſche, ale póſła k njomu wojeŕſkoho wjednika Riggo we
kralowſkej draſcźe a z dwórſkim ſłužowniſtwom. Lědym běſche joho
Benedikt wohladał, rjekny: „Syno, wotpołož draſtu, kiž noſyſch; wona
twoja njeje.“ <pb n="628"/>Naſtróženy padny jomu wojak k nohomaj. Doma
wupowjeda wſchitko kralej, kotryž chcyſche nětko ſam ſwjatoho muža
wohladacź. Poklaknywſchi ſo pſched Benediktom cžeſcźeſche joho. Benedikt
jomu rjekny: „Ty ſy wjele złoho nacžinił, a ja widźu, zo hiſchcźe wjacy
nacžiniſch. Wudobywſchi Rom, pſchewjezeſch ſo po morju a budźeſch 9 lět
knježicź. We dźeſatym lěcźe pak wumrjeſch a budźeſch pſched boži ſudny
ſtoł žadany, zo by ſo wſchěch ſwojich ſkutkow dla zamołwił.“ Naſtróženy
Totila porucži ſo do Benediktowych pacźerjow a njeběſche wot tohole
cžaſa wjacy tak ſurowy. A wſchitko je ſo na nim dopjelniło, kaž běſche
Benedikt prajił.

Někotre měſacy pſched ſwojej ſmjercźu zjewi Benedikt ſwojim mnicham dźeń
ſwojeje ſmjercźe. Schěſcź dnjow pſched ſmjercźu daſche ſebi row wurycź,
do kotrohož chcyſche pohrjebany bycź. Scheſty dźeń daſche ſo do cyrkwje
donjeſcź, dóſta tam ſwjate woprawjenjo. Na to złoži ſwojej wocži k
njebju a modleſche ſo. Woſrjedź ſwojich wucžeńcow wudychny ſwoju duſchu.
Dwaj mnichaj widźeſchtaj, kak joho duſcha k njebju dźe we woſobnym
płaſchcźu a ze ſwěcami wobdata a wyſche hłowy ſtojeſche kraſny muž, kiž
prajeſche: „To je pucź, na kotrymž knjezowy lubowany, Benedikt, do
njebjes dźe.“

Běſche to 21. měrca 543, hdyž Benedikt, 63 lět ſtary, ze ſwěta woteńdźe.

Swjaty Maurus, abt; 15. januara. Maurus, w Romje rodźeny, bu wot ſwojoho
nana Eutychia hako hólcźec we lěcźe 522 ſwjatomu Benediktej k kubłanju
podaty. W krótkim cžaſu pokracžowaſche z božej hnadu tak, zo ſo joho
wucžeŕ ſam na tym dźiwaſche. Tohodla joho druhim wucžeṅcam cžaſto hako
pſchikład we wobkedźbowanju klóſchtyrſkich wuſtawkow a wſchěch
póccźiwoſcźow k ſcźěhowanju prědkſtajeſche.

Joho zdźeržliwoſcź běſche tak wulka, zo w poſcźe jeno junu za tydźeń
něſchto mało cyroby wužiwaſche. Najbóle wón jeno ſtejo ſpaſche, a hdyž
mucžnoſcźe dla wjacy ſtacź njemóžeſche, ſyny ſo na hromadku kamjenjow k
ſpanju.

Joho poſłuſchnoſcź běſche wulka, a ſcźěhowacy podawk pokazuje nam myto
tajkeje poſłuſchnoſcźe. Klóſchtyrſki towarſch Placidus běſche do wody
padnył a woda joho nahle dale njeſeſche. Na Benediktowu porucžnoſcź
běžeſche Maurus joho wucźahnycź. <pb n="629"/>A hlej, woda joho
dźeržeſche. Wón po wodźe ſtupaſche, hrabny towarſcha za włoſy a wucźahny
joho z wody.

W lěcźe 543 bu Maurus wot Benedikta do Gallije póſłany, zo by tam nowy
klóſchtyr załožił a nawjedował, a wuſtajenu klóſchtyrſku cźahnytbu
wobkedźbował. Hdyž běſche tam zeſtarił, wotſtupi nawjedowanjo klóſchtyra
Bertulfej a poda ſo do ſamownje. Po 2 lětomaj ſkhorje a daſche ſo do
cyrkwje donjeſcź, hdżež po dóſtacźu ſwjatych ſakramentow 15. januara 584
wumrje.

Swjaty Jan Klimak, abt; 30. měrca. Jan běſche ſo wokoło lěta 525
narodźił. Derje kubłany a we wědomoſcźach rozwucžowany, wuznamjenjeſche
ſo w tutych wěcach. Schěſnacźe lět ſtary wotrjekny ſo ſwěta, a poda ſo
na horu Sinai, hdźež někotſi puſtnikojo pſchebywachu. Na wyſokoſcźi
tuteje hory běſche tež wulki klóſchtyr; ale tam njechaſche Jan woſtacź,
dokelž ſo bojeſche, zo móhło joho towaŕſtwo rozpjerſchecź. Toho dla
dźěſche do wotležaneje ſamownje, hdźež ſo nawjedowanju cžeſcźownoho
ſtarca Martyria dowěri. Hłowna wěc, kotruž ſebi nakładowaſche, běſche
mjelcženjo, kotrež je z wjetſcha cźežka wěc za tajkich, kotſiž wjele
wjedźa. Jan wotrjekny ſo cyle ſwojeje wole a w doſpołnej poſłuſchnoſcźi
wuńdźe ſtrachotam, do kotrychž padaja, kotſiž chcedźa po ſwojej woli a
hłowje žiwi bycź. Schtyri lěta ſo z poſcźenjom a modlenjom na wažny dźeń
pſchihotowaſche, na kotrymž klóſchtyrſke ſluby wotpołoži.

Po Martyriowej ſmjercźi (we lěcźe 550) dóſta Jan dowolnoſcź, zo ſmě
ſamownju Thola pſchi horje Sinai wobydlecź. Jeno ſobotu a njedźelu
pſchebywaſche z mnichami w khwalbje a ſłužbje božej a wužiwaſche ſwjate
woprawjenjo. Myſle mějeſche ſtajuje na Boha złožene a wſchě joho ſkutki,
ſłowa a myſle běchu na dopjelnjenjo božoho zakonja zaměrjene. Wulki dźěl
ſwojoho cžaſa nałožeſche k cžitanju ſwjatoho piſma a knihow ſwjatych
Wótcow.

Bědnoſcźe cžaſnoho žiwjenja wumocowachu jomu zdychowanja a žarowanja, a
tych dla chcyſche njeznały, njewidźany, njewopominany woſtacź. Ale Bóh
to hinak wodźeſche, a pſchipoſcźełaſche jomu wjele ludźi po radu. Jan
pomhaſche wſchěm z radu a z modlitwu. Tak dyrbjeſche po wjele wobaranju
puſtnika Mojzeſa pod ſwoje nawjedowanjo wzacź.

Tola tež njepſchecźelow mějeſche Jan mjez puſtnikami. Skoržachu na
njoho, zo wjele cžaſa z prózdnymi rycžemi pſchecžini a <pb n="630"/>zo
za cžłowjeſkej khwalbu trada. Jan ſo na njeſprawnu ſkóržbu
njewobcźežowaſche, ale napołoži ſebi hiſchcźe krucźiſche mjelcženjo, tak
zo za jene cyłe lěto z nikim njerycžeſche. Nětko joho wobſkoržerjo ſami
proſchachu, zo njechał ſwój hort zamknjeny dźeržecź, ale zaſy k
ſpomožnomu rozwucženju wotewricź. Jan cźinjeſche zaſy po jich žadanju.

W lěcźe 600 bu za abta na Sinai a za wjednika mnichow a puſtnikow cyłeje
krajiny wuzwoleny. Tehdom běſche wón 75 lět ſtary. Hdyž běſche 4 lěta
mnicham prědkſtał, žadaſche ſłužbu złožicź a dyrbjachu jomu to dowolicź.
Woteńdźe zaſy do ſamownje we Tholo a wumrje tam 30. měrca 605.

Jan běſche na kóncu ſwojoho žiwjenja na wjele próſtwow knihu napiſał, we
kotrejž běſche pucź doſpołnoſcźe po krocželach wuſtajeny a z
pſchikładami wujaſnjeny. Mjeno tuteje knihi běſche „klimaks“, t. j.
rěbl. Po tutej knizy ſo wón Jan Klimakus mjenuje.

Swjaty Kolumban (Hołbjan), abt; 21. novembra. Kolumban běſche ſo w
ſrjedźiznje ſcheſtoho ſtotytka we Irlandźe narodźił, kotryž kraj
mějeſche wjele klóſchtyrow z pobožnymi a wucženymi wobydlerjemi.
Zapocžatki wědomoſcźow nadobywſchi, zaſtupi Kolumban do klóſchtyra
Benchor a běſche tam wjacy lět we najkrucźiſchich pokucźenjach žiwy.

Zo by ſo ſwěta doſpołniſcho wotrjekł, chcyſche ſwój kraj a lud
wopuſchcźicź. Dóſtawſchi dowolnoſcź, woteńdźe z 12 towarſchemi ze
ſwojoho klóſchtyra a dźěſche pſchez Britaniju do Gallije, hdźež wokoło
lěta 585 pſchińdźe, wokoło 30 lět ſtary. Wón na wjele měſtnach
prědowaſche a wujaſnjeſche ſwoje ſłowa pſchez ſwjaty žiwjenjo.

Kral Burgundow, Guntram, žadaſche, zo by w joho kraju woſtał a klóſchtyr
załožił. Kolumban dóſta po ſwojej žadoſcźi rozpadany hród we vogesſkich
horach. Ale bórzy hród wjacy njedoſahaſche, a Kolumban załoži 8 mili
dale druhi klóſchtyr a tſi mile dale hiſchcźe jedyn. Kóždy klóſchtyr
mějeſche ſwojoho wjednika. Kolumban pak wſchěm prědkſtejeſche a je po
rjadu wopytowaſche. Tam zeſtaja wón tež piſmo wo klóſchtyrſkim žiwjenju,
kotrohož dno dyrbi bycź wotrjeknjenjo ſebje ſamoho a luboſcź k Bohu a
bližſchomu.

Theodorich, kral we Burgundźe, cžeſcźeſche Kolumbana jara a wopyta joho
druhdy. Hdyž dyrbjeſche jomu Kolumban hrozny <pb n="631"/>njepocžink
porokowacź, rozhněwa ſo kralowa wowka a ſchcźuwaſche krala na Kolumbana,
a tòn bu w lěcźe 610 do Irlanda wotehnaty. Ale na morju bu łódź zaſy do
pſchiſtawa zahnata. Kolumban wuſtupi na kraj a wobrocźi ſo z někotrymi
wucžeńcami k Zürichſkomu jězorej a zaſydli ſo tam we ſamowni. Wokołny
lud běſche póhanſtwu podaty. Kolumban jim žiwoho Boha prědowaſche, hdyž
ſo runje k woporam pſchihotowachu. Kolumban duny na woporne ſudobjo, kiž
ſo rozłama. Wón jich napominaſche, zo dyrbja ſo pſchiwěry wotrjec.
Někotſi ſo kſchcźicź dachu. Ale za to ſo pocža njepſchecźelſtwo zběhacź
a Kolumban zdali ſo k Koſtnicſkomu jězorej a zaſydli ſo pola Bregenza.
Tež tam wón prědowaſche, poſwjecźi khapałku k božim ſłužbam a dźeržeſche
božu mſchu na wołtarju, do kotrohož běſche něſchto wot powoſtankow
ſwjatoho Aurelia zapołožił.

Tſi lěta tudy pſchebywaſche a załoži klóſchtyr, a mniſcha wobſtarachu
wſchě domjace a hoſpodaŕſke dżěła ſami: jeni zahrodu wobdźěłachu, druzy
ſchtomy plahowachu, druzy ryby łowjachu. Kolumban plecźeſche ſycźe.

Hdyž běſche Theodorich we wójnje napſchecźo ſwojomu bratrej Theodebertej
tute krajinu wudobył, bojeſche ſo Kolumban a woteńdźe w lěcźe 613 z
někotrymi mnichami do Italije. Z pomocu Aigulfa, krala Longobardow,
załoži we puſcźinje apeninſkich horow klóſchtyr Bobio a zboka khapalu k
cžeſcźi najzbóžniſcheje knježny a macźerje božeje. Tudy wón wjele
napſchecźo arianſtwu dźěłaſche.

Po wjele pucźach a dźěłach wumrje wón 21. novembra 615.

♣h)♠ Swjate žȯnſke.

Swjata Marija egiptowſka, pokutnica; 2. hapryla. Marija běſche z Egipta
rodźena, bohata a po cźěle rjana. Dwanacźe lět ſtara cźekny ſtarſchimaj
a poda ſo do hłownoho měſta Alekſandrije. Tam běſche 17 lět we dźiwich
lóſchtaŕſtwach žiwa a wſchěm woſobnym njeknicžomnikam derje znata.

W lěcźe 374 wuhlada wona cžródy ludu, kotſiž běchu ſo w měſcźe
zhromadźili a k morju khwatachu. Wcźipna ſo wopraſcha, hdźe dźeja?
Wotmołwichu jej, zo do Jeruzalema cźahnu, zo bychu tam ſwjedźeń
powyſchenja ſwjatoho kſchiža ſwjecźili. Marija <pb n="632"/>ztowaŕſchi
ſo młodym ludźom a wjezeſche ſo na łódźi a pokracžowaſche na pucźu a we
Jeruzalemje ſwoje hrěſchne žiwjenjo.

Na dnju ſwjedźenja (14. ſeptembra) dżěſche z druhimi do cyrkwje, hdźež
běſche tónſamy kſchiž k cžeſcźowanju wuſtajeny, na kotrymž běſche Jězus
Khryſtus cźerpjeł. Cyrkej běſche tak pſchepjelnjena, zo wona do njeje
zaſtupicź njemóžeſche. Wyſche toho ju ſpodźiwna móc wot zaſtupjenja
wotdźeržowaſche. Někotry krócź wona poſpyta, a ſkóncžnje to woſtaji a
woſta pſched cyrkwju ſtejo, a rozpominaſche, ſchto ji tola do cyrkwje
zaſtupicź zadźěwa. Tu pſchińdźe jeje myſl na to, zo ſnadź je jeje
dotalne žiwjenjo na tym wina. Marija pocža płakacź. Po někotrym cžaſu
wocži pozběhny a wuhlada wobraz ſwjateje Marije. K tej ſo wołacź pocža a
proſcheſche ju, zo chcyła z hrěſchnicu ſmilnoſcź měcź a jej hnadu
wuproſycź, zo ſměła ſwjaty kſchiž wohladacź. Pſchi tym ſlubi
polěpſchenjo a pokucźenjo na cžas žiwjenja. Dokonjawſchi ſwoju modlitwu,
cžujeſche we ſebi tróſchtne wolóženjo. Marija ſtany a dźěſche do cyrkwje
a wohlada tam ſwjaty kſchiž. Hnuta pſchez božu hnadu padny na kolena a
ronjeſche hórke ſylzy. Zaſy dźěſche k tamnomu ſwjecźecźu a proſcheſche
macźeŕ božu wo zakit a nawjedowanjo pſchi nowym žiwjenju. Tu zaſłyſcha
hłós, kiž jej prajeſche: „Dźi pſchez Jordan a tam namakaſch pokoj.“
Prjedy hacž ſo na pucź poda, proſcheſche kralownu njebjes, zo by ju
ženje njewopuſchcźiła.

Kupi ſebi tſi khlěby a poda ſo na pucź, a dźěſche cyły dźeń. Na wjecžor
pſchińdźe k cyrkwi ſwjatoho Jana Kſchcźenika pſchi Jordanowym brjozy.
Tam zaſta, wuzna ſwoje hrěchi. Na druhi dźeń dżěſche pſchez rěku a
wuzwoli ſebi tam ſamotne měſtno k pſchebywanju. Hdyž běſche khlěb
dojědła, žiwjeſche ſo ze zeliſchcźemi, kiž we puſcźinje roſtu.

Jeje draſta dodźerža a Marija mějeſche wjele wot ſłóncžneje horcoty a
wot zymy cźerpjecź. Druhdy běſche jej tak zlě, zo bjezmócna k zemi
padny. Sydomnacźe lět dołho bědźeſche ze ſtajnymi ſpytowanjemi a
wabjenjemi. Jedne ſcźěhowaſche druhe. Wſcho cźehnjeſche ju zaſy do
Egipta k prjedawſchomu, wjeſołomu žiwjenju. Mócnje wotcucźowaſche
žadoſcź za jědżu a picźom, kotromuž běſche ſo prjedy pſchiwucžiła była.
Marija wojowaſche napſchecźo wſchomu tomu a ronjeſche ſylzy a
dopomnjeſche ſo na ſwoje ſlubjenjo. Pſchi ſpominanju na miłoſcźiwu
macźeŕ božu dobywaſche zaſy pokoj. Po dołhich lětach a cźežkich
bědźenjach <pb n="633"/>pſchińdźe jeje wutrobje zaſy měrniſchi cžas a
njebjeſke tróſchtowanjo.

Sydom a ſchtyrcycźi lět pſchebywaſche we puſcźinje a njemějeſche žanoho
cžłowjeſkoho wobkhada. Bože wócžko na nju ze ſpodobanjom hladaſche.
Njebjeſa zradowachu ſo na hrěſchnicy, kiž pokutu cžini. Bóh njechaſche
tónle pſchikład ſwjatoho pokucźenja njeznaty woſtajicź.

Běſche to w zapocžatku poſta 420, hdyž ſwjaty puſtnik a měſchnik
Zoſimus, hižon we ſchedźiwſkej ſtarobje, pſchez rěku Jordan dźěſche, zo
by we puſcźinje we zahorjenej pobožnoſcźi Bohu ſłužił. Junu pſchipołdnju
zaſta wón na pucźu, zo by někotre pſalmy wuſpěwał. Tu wuhlada nazdala
cžłowjeſku ſchtałtnoſcź. Měnicy, zo je ſnadź jebanjo złoho ducha,
woznamjeni ſo ze ſwjatym kſchižom a ſpěwaſche dale ſwoje pſalmy. Hdyž
zaſy pohlada, wuhlada žónſku, kiž pſched nim cźěkaſche. Zoſimus dźěſche
za njej. Wona zawoła: „Zoſimje, ſym žónſka a njemóžu z tobu rycžecź,
khiba zo mi twój płaſchcź k wodźecźu daſch.“

Zoſimus woſtaji ſwój płaſchcź ležo a woteńdźe. Hdyž běſche ſo Marija
płaſchcź wodźeła, rjekny wona: „Mój wótcže, ty ſy měſchnik. Požohnuj mje
a modl ſo za najbědniſchu hrěſchnicu.“

Zoſimus ſo wopraſcha, ſchtó wona je a ſchto we puſcźinje cžini? Marija
wupowjeda jomu ſtawiznu ſwojich hrěchow a pokucźenjow a proſcheſche
joho: „Njepowjedaj ſtawiznu mojoho žiwjenja prjedy hacž po mojej
ſmjercźi. Njezapomń we ſwojich modlitwach na mnje hrěſchnicu. A hiſchcźe
mam jednu próſtwu: pſchichodne lěto na zeleny ſchtwórtk pſchinjes mi
Cźěło knjeza Jězuſa Khryſtuſa a cžakaj na mnje pſchi brjozy rěki
Jordana.“

Prajiwſchi to, woteńdźe Marija hłubje do puſcźiny. Zoſimus wrócźi ſo
zaſy do ſwojoho klóſchtyra.

Pſchichodne lěto běſche Zoſimus khory, hdyž druzy bratſa do puſcźiny
pſchi rěcy Jordan dźěchu. Zeleny ſchtwórtk wón ſtany a dźěſche z božim
Synom hacž k Jordanej a wudźěli Mariji ſwjate woprawjenjo.

Dóſtawſchi njebjeſku cyrobu, prajeſche Marija: „Nětko, Knježe, daj
ſwojej ſłužownicy we pokoju woteńcź.“

Pſchichodny póſt dźěſche Zoſimus zaſy k Jordanej, zo by pokutnicu pytał.
Ale namaka tam jeno jeje wotemrjete cźěło, kotrež na tymſamym měſcźe
zahrjeba.

<pb n="634"/>

Swjata Julija, knježna, martraŕka; 22. meje. Hdyž běſche Genſerich, kral
Vandalow, we lěcźe 439 měſto Karthago wudobył, bu Julija hako jata
pohanſkomu pſchekupcej Euſebiej pſchedata, a do Syrije wotwjedźena. Hako
pſchekupna ſłužownica njewotſtupi Julija wot pſchiwucženeje pobožnoſcźe
a pſchiwucžowaſche ſo ſcźerpnej ponižnoſcźi. Pſchede wſchěm pak zakhowa
knježniſku póccźiwoſcź. Stajnje ſo poſcźeſche, z wuwzacźom njedźelow.
Swój zbytkny cžas wona Bohu poſwjecźeſche. Woſebje rady rozpominaſche
Jězuſowe cźerpjenjo a cžěrpaſche z njoho tróſcht a poſylnjenjo. Cžaſto,
hdyž běſche ſama, božu martru koſcheſche a prajeſche: „Khryſchcźe, Syno
boži, daj, zo bych ſwoju krej za Tebje pſchelała, kaž ſy Ty ſwoju krej
za mnje hrěſchnicu pſchelał.“ K ſwjatej Mariji wona zdychowaſche: „O
ſwjata macźeŕ boža, kotrejež duſchu je mjecž boloſcźow pſchekłół,
wuproſch mi wot ſwojoho Syna, zo by mje pſchez martraŕſku ſmjercź do
ſwojeje hordoſcźe pſchewjedł.“

Jeje knjez ſebi ju wyſoko wažeſche a wza ju z druhim ſłužowniſtwom ſobu
na mórſke pucźowanjo, kotrež pſchekupſtwa dla cžinjeſche. Na ſewjernych
brjohach kupy Korſika zaſtachu a Euſebius dźěſche na kraj, zo by ſo tam
na póhanſkim ſwjedźenju wobdźělił. Julija woſta na łódźi a modleſche ſo
z wjele ſylzami.

Zhoniwſchi to, wopraſcha ſo bohot Feliks pſchekupca, cžohodla mjez
ſłužownikami kſcheſcźanku cźerpi? — Euſebius wotmołwi: „Hižon wjele lět
ſo prócuju, zo bych ju wot wěry wotwobrocźił, ale podarmo. Dokelž pak mi
ſwěrnje ſłuži a žiwjenjo bjez poroka wjedźe, ſym ju na pokoj woſtajił.“

Feliks měnjeſche: „Ty dyrbjał ju wotehnacź abo k ſłužbje naſchich bohow
mocowacź.“

Euſebius prajeſche: „Wotehnacź ju njemóžu.“

Feliks chcyſche jomu ju wotkupicź a za nju dacź, ſchtožkuli by žadał.
Euſebius jomu wotmołwi: „Twoje cyłe zamoženjo njeje telko winojte, kaž
tale ſłužownica. Ja ju njepuſchcźu.“

Hdyž Feliks na tymle pucźu nicžo wuſkutkowacź njemóžeſche, daſche
Euſebia wopojicź a potom Juliju pſchiwjeſcź. Tu wabjeſche ju k
pſchibójſkomu woporej a lubjeſche jej za to ſwobodu.

Julija rjekny: „Mam ſwobodu, tak dołho hacž Jězuſej Khryſtuſej ſłužu.
Schtožkuli ſo mi ſtanje, — za Khryſtuſa a joho wěru chcu wſchitko
pſchecźerpjecź.“

Feliks daſche ju bicź, zo ſo jej krej z noſa pſcherazy. Wona <pb
n="635"/>prajeſche: „Mój Wumožnik je tež do woblicža bity był. Ja rady z
nim cźerpju.“

Feliks daſche ju na cžwělidło wupſcheſtrjecź. Wona ſo Jězuſej
dźakowaſche. Feliks daſche ju na ſchibjeńcu poẇſnycź. Wona ſo
zradowaſche, zo móže tak cźerpjecź, kaž je Jězus na kſchižu wiſał. Bórzy
ducha woteda a bu wot mnichow pohrjebana.

Swjata Pelagia, pokutnica; 8. oktobra. Pelagia běſche kekleŕka w
Antiochii, a póhanka. Běſche drje ſo tež do tych zapiſacź dała, kotſiž
ſo na kſchcźeṅcu pſchihotuja, ale mějeſche druhe wěcy nuzniſche, hacž
pſchihotowanjo na kſcheſcźanſtwo — pſchetož, wona běſche woſobna, zjawna
hrěſchnica.

Junu, hdyž běſche patriarcha Makſimus někotrych ſuſodnych biſkopow k
wuradźenju cyrkwinſkich naležnoſcźow wokoło ſebje zhromadźił, žadachu
cźile biſkopojo wot biſkopa ſwjatoho Nonna, zo by pſched cyrkwju
ſwjatoho martrarja Juliana zhromadźenomu ludej prědował. Runje, hdyž
Nonnus prědowaſche, cźehnjeſche Pelagia w najwjetſchej pyſche, wobdata
wot ſłužownikow a ſłužownicow, we pohórſchnym cźahu nimo pobožneje
zhromadźizny. Wocži cyłoho luda ſo na nju złožowachu. Biſkopojo pak,
pſchez tajku njehańbitu pychu zrudźeni, złožowachu ſwoje wocži k zemi.
Swjaty Nonnus pak krucźe na nju hladaſche tak dołho, hacž njeběſche
nimo. Potom wobrocźi ſo k biſkopam a rjekny: „Njeje ſo wam jeje pycha
ſpodobała?“ Wſchitcy ſo zrudni wotmjelcžachu, Nonnus pak ſo pokhili a
ſylzy ronjeſche. Zaſy ſo wón teſamo wopraſcha, ale nichtó jomu
njewotmołwi.

Nonnus dale rycžeſche: „Mi je ſo tale pycha zawěrno ſpodobała; pſchetož
Bóh je ju nam pſched wocži ſtajił, zo by nas a naſche zaſtojnſtwo ſudźił
a wohańbił. Schto měnicźe, najlubſchi bratſa! kak wjele hodźinow je tale
žónſka we ſwojej ſtwě na to nałožiła, zo by ſo myła a pyſchiła? Z kajkej
kedźbnoſcźu a próeu je ſo ſtarała, zo by ſo rjanoſcź a pycha cźěła
wſchitkim ſpodobała, kotſiž dźenſa ſu a jutſe wjacy njebudźeja? My pak
mamy w njebjeſach wſchohomócnoho Wótca, kotryž ſwojim ſłužownikam
njebjeſke pokłady a wěcžne myto lubi, kajkež njeje wócžko widźało, njeje
wucho ſłyſchało, a njeje žana cžłowjeſka wutroba wopſchijała. My mamy
ſlubjenjo, zo wohladamy pſchekraſne woblicžo, pſched kotrymž ſo
Cherubinojo zakrywaja. A tola my <pb n="636"/>ſwoju khudu duſchu
njewucžiſcźimy wot womazanjow, a ju njewupyſchimy, ale woſtajamy ju
zanjerodźenu.“

To prajiwſchi woteńdźe Nonnus ze zhromadźizny. Doma padny na kolena,
cźepjeſche ſo płakajcy na wutrobu a prajeſche: „Knježe Jězu Khryſchcźe!
wodaj mi hubjenomu hrěſchnikej, zo jednodźeńſka pycha kurwy pſchetrjechi
wěcžne debjeńſtwo mojeje duſche. Kak ſměm k Tebi pohladnycź? Z kotrymi
ſłowami móhł ſo wuzamołwjecź? Pſchetož njemóžu ſwoju wutrobu pſched Tobu
zakrycź. Běda na mnje hrěſchnika, zo moja duſcha nima rjanoſcźe doſcź,
zo by ſo Tebi ſpodobała. Tamna žónſka je cžłowjekam ſlubiła, zo chce ſo
jim ſpodobacź, a wona to cžini. Ja ſym ſlubił, zo chcu ſo Tebi
ſpodobacź, ale we ſwojej liwkoſcźi to njecžinju. Tohodla njezepjeram ſo
na ſwoje dobre ſkutki, ale ſtajam ſwoju nadźiju na Twoju ſmilnoſcź,
kotraž móže mi hiſchcźe pomhacź.“

W nocy mějeſche Nonnus dźiwny ſón. Z boka wołtarja ſedźeſche hołƀ, kiž
běſche połny njerjada a lětaſche wokoło biſkopa a joho ſmjerd joho
duſcheſche. Pſched woprowanjom zhubi ſo hołƀ a hakle po božej mſchi joho
biſkop zaſy widźeſche, kak we ſwojej mazanoſcźi wokoło pjerchota. Wón
hołbja popadny a do krjepjency pſchi durjach tykny. A hołƀ bu cyle běły
kaž ſněh a zlětowaſche do powětra, tak zo joho wjacy njewohlada. —
Nonnus njewjedźeſche ſebi dźiwny ſón wułožicź.

Scźěhowacu njedźelu běchu biſkopojo we hłownej cyrkwi zhromadźeni. Po
ſcźenju prědowaſche Nonnus zhromadźenomu ludej a rycžeſche wo
pſchichodnym ſudźenju a wo wěcžnych kubłach w njebjeſach. Tež Pelagia
běſche do cyrkwje pſchiſchła, zo by ſo we ſwojej pyſche pokazała. Hdyž
prědowanjo ſłyſcheſche, zapopadny jeje wutrobu dotal njeznata bojoſcź a
hrózba, a ſylzy lijachu ſo jej z wocžow. — Struchła woteńdźe domoj a
piſaſche biſkopej Nonnej, zo je ſłyſchała, zo je Jězus z hrěſchnej
Samaritanku hnadnje rycžał, a toho dla proſcheſche joho hako Jězuſowoho
wucžownika, zo by ju njezaſtorcžił, ale jej Jězuſa namakacź pomhał. —
Nonnus daſche jej wotmołwicź: „Bóh je wě, hacž ſprawnje měniſch.
Chceſch-li kſcheſcźanſku wěru pſchijecź, ſměſch ke mni pſchińcź a zo mnu
we pſchitomnoſcźi biſkopow porycžecź.“

Pelagia pſchińdźe. Zaſtupiwſchi padny pſched nim na kolena a
proſcheſche: „Mój kuježe, cžiń zo mnu, kaž Jězus Khryſtus, a wuliń na
mnje ſwoju dobrocźiwoſcź a ſcžiń, zo bych kſcheſcźanka <pb
n="637"/>była. Ja ſym połna hrěchow a njeknicžomnoſcźow, ale žadam
kſchcźena bycź.“

Nonnus kazaſche jej, zo by ſtanyła, a rjekny: „Cyrkwinſke poſtajenjo
njedowola, zo by kurwa kſchcźeńcu dóſtała, khiba zo něchtó za nju
rukuje, zo ſo wona do prjedawſchich hrěchow wjacy njewrócźi.“

Znowa Pelagia na kolena padny a žałoſcźicy prajeſche: „Ty změjeſch něhdy
pſched Bohom moju duſchu zamołwjecź, a na tebje walu ſwoje hrěchi, je-li
mje njechaſch kſchcźicź. Sam njezmějeſch dźěla na Khryſtuſu, jeli mi z
mojich hrěchow njepomhaſch a mje Bohu njepoſwjecźiſch.“

Wſchitcy ſo dźiwachu na wulkej žadoſcźi za Bohom we wutrobje tajkeje
hrěſchnicy. Nonnus rjekny: „Stań, moja dźowka, a wuznaj ſo ſwojich
hrěchow.“

Pelagia rjekny: „Hdyž ſwědomjo pſchehladuju, njenamakam ani ſlěd dobroho
ſkutka; ale mojich hrěchow je wjacy, dyžli pěſka pſchi morju. A tola
wocžakuju wot Boha, zo wón mi mnohoſcź mojich hrěchow woda.“

Tak dóſta wona kſchcźeńcu, firmowanjo a ſwjate woprawjenjo.

Někotre dny pozdźiſcho pſchepoda Pelagia ſwoje złoto a ſlěbro a
debjeńſtwo a cyłe zamoženjo Nonnej, a rjekny: „Knježe, tole ſu kubła, z
kotrymiž je mje djaboł wobohacźił. Cžiń z nimi, ſchtož chceſch. Ja chcu
wot nětka jeno pſchez Jězuſa Khryſtuſa wobohatnycź.“

Nonnus poſtaji, zo nicžo z hrěſchnoho kubła do cyrkwje pſchińcź njeſmě,
ale by ſo mjez wudowy, ſyroty a khudych rozdźěliło.

Pelagia wopuſchcźi Antiochiu a pucźowaſche do Jeruzalema. Na wolijownej
horje pſchihotowa ſebi zeṁſke bydleńcžko. Dźělena wot ſwěta wjedźeſche
krute, pokutne žiwjenjo we puſtniſkej ſamowni. Schtyri lěta woſta we
tajkej krutoſcźi, na cžož bu wot Boha do wěcžnoſcźe wotwołana.

Swjata Brigida, knježna; 1. februara. Brigida běſche ze Schottlanda a
wot kſcheſcźanſkeju ſtarſcheju. W małoſcźi wuhladachu ju junu wot
jandźelow wobdatu a wóhnjowy ſtołp běſche na jeje hłowje. Poſcźenjo,
wachowanjo, modlenjo, jałmožnudawanjo, a druhe dobre ſkutki a ſpodźiwna
ſwjatoſcź pocžinkow wuznamjenjeſche ju wot prěnjeje młodoſcźe.

<pb n="638"/>

Dokelž běſche jara rjana zroſcźena, bu wjele do mandźelſtwa žadana. Ale
Brigida běſche ſebi Khryſtuſa za nawoženju wuzwoliła. Toho dla wuproſy
ſebi wot Jězuſa, k wotwobrocźenju braſchcženjow, zwohidźenjo jenoho
wócžka.

Hdyž běſche pozdźiſcho knježniſki ſchlewjeŕ dóſtała, dóſta zaſy
ſtrowoſcź ſwojoho wócžka. Hnadu a njezranjenoſcź jeje knježniſtwa je Bóh
pſchez dźiw wobſwědcžił: ſtołp drjewjanoho wołtarja ſo na jeje
dótknjenjo, cyle pſchecźiwo prawidłam pſchirody, zaſy zelenicź pocža.
Tež wſchelake druhe dźiwy je hako myto ſwjatoho žiwjenja dóſtała. We
ſtarobje 82 lět wona w lěcźe 501 w Knjezu wumrje.

Swjata Genovefa, knježna; 3. januara. W lěcźe 422 wohlada we Nanterre
pola Pariza Genovefa ſwětło ſwěta. Hacž runje wot khudeju ſtarſcheju
(pſchetož jeje nan Severus běſche paſtyŕ), běſche wot Boha tola k
wjetſchim wěcam powołana, hacž wjele dźowkow woſobnych ludźi.

Sydom lět ſtara, běſche Genovefa mjez ludom, kotryž wot biſkopow Germana
a Lupa na jeju pucźu do Britanije požohnowanjo žadaſche. Hdyž běſche
German na holcžku pohladnył, powoła wón jeju ſtarſchej k ſebi a rjekny
jimaj, zo jeju dźowka na zemi wulke wěcy dokonja a wjele k ſwjatoſcźenju
cžłowjekow cžinicź budźe. Holcžka pak jomu zjewi, zo je Jězuſej ſwěrnu
ſłužbu ſlubiła. Biſkop połoži ruku na nju a napominaſche ju, zo by
pſchecy Bohu ſpodobnje žiwa była. Zběhnywſchi koprowy pjenježk ze
znamjenjom kſchiža, poda jón holcžcy a rjekny: „To noſch k wopomnjecźu
wokoło ſchije, ale njedaj ſebi ſchiju a porſty ze złotom, ſlěbrom abo
drohimi kamuſchkami debicź. Je-li ſwětnu pychu njezacpějeſch,
njedóſtanjeſch wěcžnu njebjeſku kraſu.“

Wot nětka dźěleſche ſo Genovefa wot ludźi a prócowaſche ſo jeno za
doſpołnoſcźu. Najradſcho khodżeſche do cyrkwje. — Junu dźěſche jeje macź
Gerontia do cyrkwje, ale ſwoju dźowku njechaſche ſobu wzacź. Holcžka
proſcheſche, a płakaſche, ale macź jej wobaraſche. Genovefa rjekny: „Sym
biſkopej ſwjate žiwjenjo ſlubiła, a dyrbju tohodla tež wjele do cyrkwje
khodźicź.“ Macź ſo na nju rozhněwa a ju kleſny. Ale hnydom macź woſlepi
a woſta 21 měſacow ſlepa. We ſwojim hubjenſtwje dopomni ſo macź na
biſkopowe ſłowa a porucži dźowcy, zo by karan wzała a jej wodu
pſchinjeſła. Pſchi ſtudui holcžka płakaſche, <pb n="639"/>zo je macź
jeje dla woſlepiła. Nacžrawſchi, pſchinjeſe wodu macźeri a proſcheſche,
zo by kſchiž na wodu ſcžiniła. Macż ſo z wodu myjeſche a po tſecźim
mycźu zaſy widżeſche.

Po ſmjercźi ſtarſcheju dźěſche Genovefa do Pariza k kmótſe a wjedźeſche
tam krute žiwjenjo. Pjatnacźe lět ſtara zaſtupi do klóſchtyra, hdźež
hacž do pjecźdźeſatoho lěta we najkrucźiſchim poſcźenju pſchebywaſche,
jeno dwójcy za tydźeṅ, ſchtwórtk a njedźelu, ſo naſycźicy. Jeje napoẇ
běſche cžiſta woda. W nocy wot ſoboty k njedźeli wona nicžo njeſpaſche,
ale pſchihotowaſche ſo z njepſcheſtawacym modlenjom na Knjezowy dźeń.
Wot ſwjatych 3 kralow hacž do zelenoho ſchtwórtka z nikim njerycžeſche.
Ze wſchěm tym zjenoſcźeſche wjele ſylzow a wulku ponižnoſcź.

Wot Boha bu wjele wobhnadźena, ale wot wjele ludźi hako tajeńca hanjena.
Biſkop German drje na ſwojim druhim pucźu do Britanije tajke rycže
porazy, ale pocžaſu wone znowa naſtachu.

Hdyž Attila, kral Hunnow, we lěcźe 451 Francoſku zapuſcźeſche, chcychu
měſchcźenjo ze ſwojim zamoženjom rozcźěkacź. Genovefa ſtupi ze ſwojoho
klóſchtyra a napominaſche ludźi, zo bychu ſo pobožnje a dowěrnje
modlili, poſcźili a pokutu cžinili, a potom lubjeſche jim božu pomoc.
Tak wona žónſke napominaſche a mnohe na nju poſłuchachu a ſo wokoło
njeje zhromadźichu. Runje tak rycžeſche tež mužam. Ale někotſi ju za
wopacžnu wěſchcźeŕku dźeržachu a běchu ju najradſcho ſkóncowali.

Zhromadnych modlitwow dla bu Pariz pſchelutowany. Tak wona dowěru luda
bóle a bóle dobywaſche. Sam póhanſki wěrch Childerich dopjelnjeſche jeje
próſtwy a ſtaraſche ſo za natwarjenjo někotrych nowych cyrkwjow.

Po ſwěrnej ſłužbje wumrje Genovefa 3. januara 512, hdyž běſche 89 lět
ſtara.

Swjata Scholaſtika, knježna; 10. februara. Scholaſtika běſche dwójniſka
ſotra ſwjatoho Benedikta a poſwjecźeſche ſo wot zažneje młodoſcźe Bohu,
a wobydleſche njedaloko hory Kaſſino klóſchtyr za žónſke. Pjecź mili wot
bratrowoho klóſchtyra załoži wona we Plombariota klóſchtyr za knježny a
nawjedowaſche tam žónſke na pucźu doſpołnoſcźe. Junu za lěto dźěſche
ſwojoho bratra wopytacź, ale njeſmědźeſche do joho klóſchtyra zaſtupicź,
ale zeńdźe ſo z bratrom zwonka klóſchtyrſkich wrotow we domje, kotryž
klóſchtyrej ſłuſcheſche. Tam ſo cyły cžas wo bójſkich wěcach
rozrycžowaſchtaj a Boha khwaleſchtaj.

<pb n="640"/>

Junu, krótki cžas pſched ſwojej ſmjercźu, běſche joho Scholaſtika tež
takle wopytała a Benedikt jej z někotrymi bratram# napſchecźo ſchoł.
Hdyž běchu cyły dźeń we božej khwalbje a ſwjatych rycžach pſchebyli, a
hižon nócne ſměrki naſtawachu, wjecžerjachu hromadźe. Hdyž hiſchcźe za
blidom ſedźachu a we ſwjatych rozrycžowanjach ſo hodźinki minychu, pocža
ſotra bratra proſycź, prajicy: „Proſchu cźe, njewopuſchcź mje tule nóc,
ale chcemoj ſebi hacž do ranja wo radoſcźach njebjeſkoho žiwjenja
powjedacź.“

Spominajo na krute wuſtawki ſwojoho rjada, wotmołw# Benedikt: „Schto
rycžiſch, moja ſotra! Na žane waſchnjo njemóžu zwonka klóſchtyra
woſtacź.“

Njebjeſa běchu tak jaſne, zo nihdźe mrócžałki widźecź njeběſche.

Hdyž běſche Scholaſtika bratrowe ſłowa a zapoẇdźenjo ſłyſchała, połoži
rucy ztyknjenej na blido, pokhili hłowu na rucy a proſcheſche
wſchohomócnoho Knjeza. Hdyž hłowu zaſy woblida pozběhny, wudyri tak
ſylne błyſkanjo a hrimanjo, a naſt# tajka deſchcźowa lijeńca, zo
Benedikt a bratſa, kotſiž běchu z nim ani z domu wuſtupicź njemóžachu,
hdźež běchu.

Swjata žónſka běſche, hłowu na rucy pokhiliwſchi, ſylzy n# blido roniła
a jaſnoſcź njebja běſche ſo do deſchcźa wobrocźiła# a krótko po
modlitwje ſcźěhowaſche zliwk, tak zo běſchtaj modlitwa a zliwk we
tymſamym wokomiknjenju.

Hdyž Benedikt woſrjedź błyſkow a hrimota a zliwkow wulkoho deſchcźa
widźeſche, zo njeje móžno, do klóſchtyra ſo wrócżicż pocža zrudny
ſkoržicź: „Wſchohomócny Bóh tebi wodaj, ſotra Schto ſy ty nacžiniła?“

Wona jomu wotmołwi: „Hlej, ſym tebje proſyła a ty mj#ſłyſchecź
njechaſche. Sym ſwojoho Boha proſyła, a wón je mj# ſłyſchał. Móžeſch-li,
dha nětko dźi, a woſtajiwſchi mje, wró# ſo do ſwojoho klóſchtyra.“

Benedikt njemóžeſche z domu wuſtupicź a dyrbjeſche pſche cźiwo ſwojej
woli na tutym měſcźe woſtacź. Tak ſo ſta, z# cyłu nóc bjez ſpanja
woſtaſchtaj a ſo pſchez ſwjate rozrycžowanj# wo njebjeſkim žiwjenju
hromadźe wokſchewjeſchtaj. Nazajt# wrócźi ſo Scholaſtika do ſwojoho
klóſchtyra a Benedikt dźěſche d# ſwojoho.

Hdyž Benedikt za tſi dny we ſwojej ſtwicžcy pſchebywaſch a ſwojej wocži
k njebju pozběhny, widźeſche, kak ſo duſcha joh <pb n="641"/>#otry z
cźěła wuſtupiwſchi pod ſchtałtnoſcźu hołbja k njebjeſam znoſchowaſche.
Zradujo ſo na tejle jeje kraſnoſcżi dźakowaſche ſo Bohu z khěrluſchemi a
modlitwami a wozjewi bratram jeje ſmjercź. Potom jich póſła, zo bychu
jeje cźěło k klóſchtyrej pſchinjeſli a we rowje pohrjebali, kotryž
mějeſche za ſo pſchihotowany. Tak ſo ſta, zo jeju cźěle w pohrjebje
dźělenej njebuſchtej, hdyž běſche jeju myſl pſchecy we Bohu zjenoſcźena
była.

Tale zbóžna ſmjercź kuježny Scholaſtiki, załožeŕki a zrjadowaŕki
kloſchtyrſkoho žiwjenja žónſkich we nawjecżornych krajach, ſta ſo w
lěcźe 543, někotre dny pſched Benediktowej ſmjercźu.

Swjata Galla, wudowa; 5. oktobra. Hdyž Gothojo we Romje knježachu, bu
Galla, dźowka Symmacha, jena z najwoſobniſchich holcow měſta, zahe do
mandźelſtwa data, ale hižon za lěto zwudowjena. Pſchi ſwětnej nadobiznje
drje bohatſtwo a młodoſcź k nowej žeńtwje wabjeſche, ale radſcho, hacž
zo by ſo cźělnej žeńtwje podała, hdźež ſo pſchecy z wjeſelom zapocżina,
na kóncu pak ſo do żarowanja wobrocźi, wuzwoli Galla, zo ſo z Bohom
pſchez duchowny kwas zjenoſcźi, kotryž ſo ze žarowanjom zapocžina, ale
wjedźe k njebjeſkim radoſcźam.

Bórzy po ſmjercźi mandźelſkoho dha wotpołoži ſwětnu draſtu a poda ſo do
klóſchtyra pola cyrkwje ſwjatoho japoſchtoła Pětra, zo by tam
wſchohomócnomu Bohu ſłužiła. Tam běſche wjele lět we jednoroſcźi
wutroby, a modlitwje podata žiwa a dawaſche potrěbnym bohate jałmožny.

Dokelž běſche Bóh wobzamknył, zo chce jej wjetſche myto za jeje dźěła
wudźělicź, bu Galla wot racžoho jětſenja na nadrach napadnjena. W nócnym
cžaſu ſwěcźeſchtaj ſo pſched jeje łožom dwě ſwěcžcy, dokelž běſche jej,
hako pſchecźelcy ſwětła, nic jeno duchowna, ale tež cźělna cźma
pſchecźiwna. Hdyž junu w nocy wot tuteje ſwojeje khoroſcźe zeſłabjena
ležeſche, widźeſche japoſchtoła ſwjatoho Pětra pſched jeje łožom mjez
ſwěcźeńkomaj ſtacź. Wona ſo njeſtróži, ale z luboſcźe wza ſebi
khrobłoſcź a rjekny jomu: „Schto je, knježe? ſu mi moje hrěchi wodate?“
Tamny z pſchecźelnym woblicžom kiwny z hłowu a rjekny: „Su wodate. Pój!“

Dokelž pak Galla wěſtu Boha bojaznu žónſku we klóſchtyrje bóle dyžli
druhe lubowaſche, pſchiſtaji wona hnydom: „Prochu, zo by ſotra Benedikta
zo mnu ſchła.“

<pb n="642"/>

Wón jej wotmołwi: „Ně, ale Natalia njech z tobu dźe Ta pak, wo kotruž
proſyſch, pſchińdźe tſicyty dźeń za tobu.“

Na to zhubi ſo zjewjenjo japoſchtoła, kiž běſche pſched njej ſtał a
rycžał. Galla daſche hnydom macźeŕ cyłoho towaŕſtwa k ſebi pſchińcż a
wozjewi jej, ſchtož běſche widźała a ſłyſchała.

Na tſecźi dźeń pak wumrje Galla z tamnej ſotru Nataliu, kotraž běſche
jej prajena była. Tamna ſotra Benedikta pak, kotruž běſche ſebi ſama
žadała, ſcźěhowaſche ju na tſicyty dźeń.

Wopomnjecźo tutoho podawka woſta we klóſchtyrje a ſtarſche ſotry to
młódſchim powjedachu, a dźakowachu ſo Bohu za joho miłoſcźiwe wjedźenja.

68.

Wot Muhameda hacž do załoženja romſkoho khěžorſtwa.

(622—768.)

Wjele bědźenjow a pſchecźiwnoſcźow mějeſche cyrkej we tutym cžaſu.
Wonkowni a nutskowni njepſchecźeljo pak njemóžachu ju pſchewinycź.
Jeruzalem bu pſchez khěžora Heraklia (621—628) zaſy Perſam (pod kralom
Choſroes ♣II.♠) wotdobyty a kſchiž, na kotrymž bě Jězus wumrjeł, naſpjet
pſchinjeſeny. Tónſamy khěżor dźěłaſche na to, zo by błudaŕſkich
Monofyſitow zaſy z cyrkwju zjenoſcźił.

Khěžor Konſtans ♣II.♠ (642—668) tykaſche ſo do cyrkwinſkich naležnoſcźow
a zakaza, zo ſo wo wěcach wěry z błudnikami žane wurycžowanja ſtacź
njeſmědźa.

Muhamedowa wěra ſo z wóhnjom a mjecžom rozſchěrjeſche a pocža bórzy
kſcheſcźanſtwo poduſchecź. W Africy a Aſii zapuſcźachu Saracenojo
kſcheſcźanſke woſady. W lěcźe 711 walichu ſo do Schpanije a do ſuſodnych
krajow, hdźež pak Korla Martell w lěcźe 732 pſchez dobycźo pola Poitiers
jich rozſchěrjenju mjezu ſtaji.

Mjez tym ſo w narańſchich krajach nowe ſtrachi hotowachu. <pb
n="643"/>Khěžor Leo ♣III.♠ Iſauriſki wuda w lěcźe 726 piſmo napſchecźo
ſwjecźatam, a daſche w lěcźe 730 wſchě ſwjecźata w cyrkwjach znicžicź,
prajicy, zo je cžeſcźenjo ſwjecźatow pſchibójſtwo.

Joho ſyn Konſtantin Kopronymus pokracžowaſche w tym, ſchtož běſche nan
zapocžał, a dowoleſche ſebi napſchecźo cyrkwi wſcho, woſebje, hdyž
Longobardojo w lěcźe 743 pod Luitprandom a w lěcźe 750 pod Rachiſom na
Rom cźehnjechu. Tu ſtany Pipin, kral Frankow, k zakitanju prawow cyrkwje
a bu w lěcźe 753 z mjenom „zakitaŕ cyrkwje“ pocžeſcźeny. Tónſamy bamžej
w lěcźe 754 a 756 krajiny wrócźi, kiž běchu njepſchecźeljo cyrkwi
wotewzali.

♣a)♠ Swjecźi bamžojo.

Swjaty Měrcżin, bamž, martraŕ; 12. novembra. Měrcźin běſche ſo w
Tudercźe w Umbrii narodźił. Do romſkoho duchownſtwa pſchijaty,
wuznamjenjeſche ſo pſchez wucženoſcż a bohabojoſcź. Hdyž běſche hiſchcźe
diakon, bu wot bamža Theodora hako póſłanc do Konſtantinopla póſłany,
hdźež rozſchěrjenju naſtawacych błudow mócnje napſchecźo ſtupaſche. Po
ſmjercźi bamža bu Měrcźin w juliju 649 za joho ſcźěhowarja wuzwoleny.

Hako najwyſchſchi paſtyŕ Jězuſowoho ſtadła dźěłache Měrcźin na
wukorjenjenjo błudow. Póſła liſty a póſłanſtwo do Konſtantinopla, zo by
patriarchu Pawoła wot błudow zaſy k katholſkej wěrnoſcźi wrócźił. Ale
tón zepjeraſche ſo na pomoc khěžora Konſtanſa a dźěſche we ſwojej
khrobłoſcźi tak daloko, zo bamžowych póſłancow na wſchelake kupy do
wuhnanſtwa zahna. Toho dla powoła Měrcźin w oktobru tohoſamoho lěta
cyrkwinſku zhromadżiznu w Lateranje, na kotrejž běſche 105 biſkopow
pſchitomnych. Tudy bu wuzamknjenjo z cyrkwje na wjednikow błudaŕſtwa,
Sergia a Pyrrha a patriarchu Pawoła wuprajene. Tež wſchelake khěžorowe
poſtajenja napſchecźo wěrje buchu zacźiſnjene.

To ſo khěžorej mało ſpodobaſche. Toho dla póſła zaſtojnika Olimpia do
Italije z porucžnoſcźu, zo by bamža morił abo jatoho do Konſtantinopla
pſchiwjedł. Olimpius pſchińdźe do Roma a porucži ſwojomu ſłužownikej, zo
by bamža ſkóncował, hdyž tutón we cyrkwi ſwjateje Marije „na ſněhach“
božu mſchu dźerži. Złóſtnik ſo na pucź poda, ale nahle woſlepi. Nětk
woſtaji Olimpius bamža na pokoj.

Khěžora pak wot tohole cžaſa njezboža napadowachu, ale <pb n="644"/>joho
njepolěpſchichu. Mjez tym běſche Olimpius wumrjeł, a khěžor póſła w
lěcźe 653 Theodora Kalliopu do Roma a pſchikaza jomu, zo dyrbi na bamža
rucy złožicź. Pſchi joho pſchikhadźe běſche bamž khory a póſła jomu
někotrych wyſokich duchownych napſchecźo, zo bychu joho powitali.
Theodor wopraſcha ſo za Měrcźinom a měnjeſche, zo chce jomu ſwoje
pocžeſcżenjo wopokazacź. — Po někotrych dnjach prajeſche Theodor, zo ma
bamž we ſwojim hrodźe wſchelaku bróń ſkhowanu. Bamž daſche jomu prajicź,
zo by ſo pſchez pſchepytanjo wo njewěrnoſcźi tajkeje ſkóržby ſam
pſcheſwědcžił. Hdyž we hrodźe nicžo njenamakachu, rjekny jomu bamž:
„Hlejcźe, tak wy pſchecy łžě na nas rycžicźe.“ Theodor pak złoži ruku na
bamža, kotryž bu za poł hodźiny jaty wotwjedźeny. Duchownſtwu bu
zjewjene, zo je Měrcźin po khěžorowej porucžnoſcźi wotſadźeny. Ale
duchowni jomu wotmołwichu: „Poklecźo na toho, kiž praji, zo je bamž
Měrcźin wěru we něcžim pſcheměnił. Poklecźo tež na kóždoho, kiž hacž do
ſmjercźe w katholſkej wěrje njewoſtanje.“

W nocy 18. junija 653 podachu ſo na pucź do Konſtantinopla, a
pſchińdźechu za 3 měſacy na kupu Naxos, hdżež nimale lěto woſtachu. Tudy
napadny Měrcźina z nowa cźežka khoroſcź, a tola dachu jomu joho
pſcheſcźěharjo na wſchě waſchnjo tradacź. Hdyž duchowni a wobydlerjo
jatomu jěſcź ſcźelechu, buchu wot ſtražnikow hanjeni a krjudowani, hako
bychu njepſchecźeljo kraja byli, dokelž maja z cžłowjekom ſobuželnoſcź,
kotryž khěžora njepoſłucha.

Skóncžnje podachu ſo zaſy na pucź a pſchiwjezechu ſo 17. ſeptembra 654
do Konſtantinopla. Tu cžakachu na bamža nowe cźerpjenja. Bu do jaſtwa
cźiſnjeny, hdźež hacž do 17. decembra woſta. Z jaſtwa piſaſche Měrcźin
do Roma: „Hižon je 47 dnjow, zo mi ani wody k mycźu dali njejſu. Mrěju
ze zymu a ſym cyle zeſłabjeny. Khoroſcź mi wodnjo a w nocy měra
njewoſtaji. Moje cźěło je kaž pſchemožene a njemóžu wjacy runje ſtacź.
Jědź, kotruž mi dawaja, je mi pſchecźiwna a hrawocźiwa. Ja pak ſo
nadźijam, zo mje Bóh ſkoro ze ſwěta wozmje a mojim pſcheſcźěharjam
pokutne zmyſlenjo zaſchcźěpi.“

Sydomnatoho decembra bu pſched ſudnikow ſtajeny, kotſiž jomu wotznamy
biſkopſkeje doſtojnoſcźe wzachu. Haj, wuſlěkachu joho hacž do ſpódneje
draſty, a tež tu jomu roztorhachu. Tajkoho wjedźechu joho po cyłym
měſcźe. Skoro cyłe měſto nad <pb n="645"/>tym žarowaſche. Měrcźin
njeſeſche wſchitko ſcźerpnje, kaž wěrny naměſtnik Khryſtuſowy.

Zaſy bu do jaſtwa dowjedżeny a złóſtnikam ztowarſcheny. Nikomu njebu
dowolene, joho wopytacź. Měrcźin k Bohu zdychowaſche: „Za wſcho budź Bóh
khwaleny.“ Tak woſta hacž do 10. měrca 655 w jaſtwje. Na to bu do
tauriſkoho Cherſoneſa (na kupu Krim) póſłany, hdźež 15. meje dóńdźe.
Tehdom knježeſche w tutej krajinje hłód a bamž wo tym piſa: „Tudy ſo wo
khlěbje powjeda, ale nihdźe žanoho njewohladaſch. Njemóžu žiwjenjo
zdźeržecź, je-li nam z Italije cyrobu njepóſcźelecźe.“ A w druhim liſcźe
wón praji: „Smy wot druhich krajow dźěleni a nimamy nicžo, z cžimž móhli
ſo žiwicź. Wobydlerjo ſu póhanjo a njeznaja luboſcź k bližſchomu abo
ſobuželnoſcź z cźerpjenjom. Wot božeje ſmilnoſcźe wocžakuju, zo ſo moje
bědne žiwjenjo ſkoro ſkóncži.“

Joho próſtwy buchu wuſłyſchane. Bóh joho 16. ſeptembra 655 do wěcžnoſcźe
wotwoła. Měreźinowe cźěło bu pohrjebane, hdżež běſche poſlednje
cźerpjenja pſchetrał. Hakle pozdźiſcho bu do Roma pſchenjeſene.

Swjaty Bitalian, bamž; 27. januara. Bitalian běſche z Kampanije a bu po
ſmjercźi bamža Eugenia 30. julija 657 na ſtoł ſwjatoho Pětra wuzwoleny.
Wſchitcy dobri ſo na joho wuzwolenju zradowachu. Wón dźeržeſche z
krutoſcźu na prawa cyrkwinſkeje cźahnitby a njezakomdźeſche nicžo, z
cžimž móžeſche ju wobkrucźicź. Tež njelutowaſche žane dźěło a prócu, zo
by narańſchu cyrkej zaſy zjenocźił, kotraž běſche ſo pſchez
rozſchcźěpjenjo hižon dawno wot romſkeje dźěliła. Tak khěžora
Konſtantia, Herakliowoho wnuka, kiž błud jednowolcow (monotheletow)
polěkowaſche, k lěpſchim myſlam pſchiwjedźe. Pſchija khěžora w Romje ze
wſchej pſchecźelnoſcźu a změrowa joho tola trochu. Z runje tajkim duchom
napominaſche konſtantinoplſkoho patriarchu Pětra z liſtami, zo by cyrkwi
zaſy měr wròcźił a katholſku wěru pſchijał.

Tež druhdźe wón wſchelake liſty piſaſche, zo by ſwjate wuſtajenja
cyrkwje wobkrucźił a wěru rozſchěrił. Tak zjenocźi jendźelſku cyrkej
krucźiſcho z Romom a póſła Theodora hako primaſa (wyſchſchoho biſkopa)
do Jendźelſkeje.

Hdyž běſche 14 lět a 5 měſacow na ſtole ſwjatoho Pětra był, bu 27.
januara 672 do wěcžnoſcźe wotwołany.

<pb n="646"/>

Swjaty Agathon, bamž; 10. januara. Agathon běſche w Sicilii z domom a
zaſtupi zahe do mnichow. Joho ſwjate žiwjenjo wuznamjenjeſche ſo woſebje
pſchez ponižnoſcź, pokornoſcź a dobrocźiwoſcź napſchecźo ſobucžłowjekam.
Joho wucženoſcź běſche nahladna. Po někotrym cžaſu dóſta ſłužbu
pokładnika pſchi romſkej cyrkwi. W lěcźe 678 bu za bamža wuzwoleny,
dokelž bě wot pſchirody a hnady jenak wobdarjeny a kaž k tutomu
zaſtojnſtwu ſtworjeny.

Doſtawſchi wot khěžora Pogonata liſty, prjedownikej Domnej póſłane,
pſchizwoli, zo ſmě ſo w Konſtantinoplu wulka cyrkwinſka zhromadźizna
dżeržecź k wotſtronjenju dawnoho rozſchcźěpjenja a k wujaſnjenju
wucžbow, kotrež w narańſchich krajach telko njeměra cžinjachu. Tam
daſche ſo pſchez póſłanca zaſtupicź a piſaſche khěžorej liſt, w kotrymž
prajeſche: „Cyły katholſki ſwět ſpóznawa romſku cyrkej hako macźeŕ a
wucžeŕku wſchěch druhich. Jeje prjednoſcź je wot ſwjatoho Pětra ſem,
wěrcha japoſchtołow, kotromuž je Jězus Khryſtus nawjedowanjo ſwojoho
cyłoho ſtadła pſchepodał ze ſlubjenjom, zo joho wěra ženje njewopadnje.“

Druhi liſt wón zhromadźenym wótcam piſaſche a dopokaza jaſnje
wopacžnoſcź błudnych wucžbow a prawu wucžbu prjedownikow na romſkim
ſtole. Tutón liſt bu wot zhromadźenych biſkopow z cžeſcźu pſchijaty.
Woni wuznachu: „Pětr je pſchez Agathonowy hort rycžał.“ Błudy buchu z
nowa zacźiſnjene a bamž wobkrucźi poſtajenja tuteje cyrkwinſkeje
zhromadźizny.

Agathon woteńdźe po krótkim knježeŕſtwje (3 lěta a 5 měſacow) k wěcžnomu
wotpocžinkej.

Swjaty Leo ♣II♠., bamž; 28. junija. Leo běſche ſo we Sicilii narodźił a
bě we hudźbje a ſpěwje, we ſwětnych a duchownych wědomoſcźach derje
rozwucženy. Po Agathonowej ſmjercźi, we zapocžatku lěta 682, bu za bamža
wuzwoleny.

Wón wobkrucźi wobzamknjenja ſcheſteje cyrkwinſkeje zhromadźizny we
Konſtantinoplu, kiž běſche ſo pod pſchedſydſtwom bamžowych póſłancow a w
pſchitomnoſcźi khěžora Konſtantina a patriarchow z Konſtantinopla a
Antiochije a 170 biſkopow dźeržała. Tam běchu błudy Cyra, Sergia a
Pyrrha zacźiſnjene, kotſiž prajachu, zo je w Khryſtuſu jeno jena wola a
jene ſkutkowanjo.

Leo pſchiwjedźe tež biſkopow ravennſkeje krajiny do poſłuſch<pb
n="647"/>noſcźe, kotſiž běchu, na móc khěžorowych zaſtojnikow ſo
zepjerajo napſchecźo romſkomu ſtołej ſo zběhnyli. Wſchudźom wón na to
dźeržeſche, zo ma ſo wuzwolenjo biſkopow wot bamža wobkrucźicź.

Leo zarjadowa ſpěw khěrluſchow a pſalmow do wěſtoho rjada. Wón běſche
zawěrno wótc khudych ze ſłowom a ſkutkom, z radu a pjenjezom
wotpomhaſche nuzy wudowow a ſyrotow. W pobožnoſcźi dawaſche pſchikład,
kiž móžeſche kóždy ſcźěhowacź.

Hižon 23. meje 683 wopuſchcźi Leo cžaſnoſcź a joho cźěło bu w cyrkwi
ſwjatoho Pětra pohrjebane.

Swjaty Benedikt ♣II.♠, bamž; 7. meje. Benedikt, kiž běſche ſo w Romje
narodźił, bu pſchez horliwu pilnoſcź wulki znajeŕ ſwjatoho piſma. Tež w
cyrkwinſkim ſpěwje běſche wuznamny. Wot małoſcźe běſche ſo cyrkwinſkej
ſłužbje podał a mějeſche hižon hako měſchnik wulki podźěl pſchi
zarjadowanju cyrkwinſkich naležnoſcźow we cžaſu bamžow Agathona a Leona.
Po Leonowej ſmjercźi bu w lěcźe 684 za wěrſchnoho paſtyrja cyrkwje
ſtajeny.

Wſchě rjane a dobre pocžinki tutoho zaſtojnſtwa joho debjachu:
ponižnoſcź, ſcźerpnoſcź, pokornoſcź, darniwoſcź napſchecźo khudym,
kotrymž ze ſchcźedrej ruku wudźěleſche. Z wulkej ſtaroſcźu a prócu wón
cyrkej ſwjateju japoſchtołow a wſchelake druhe wobnowi a woprowaſche
wjele pjenjez na to. Runje tak běſche za zdźerženjo a rozſchěrjenjo
kſcheſcźanſkeje wěry zahorjeny. Tak prócowaſche ſo, zo by antiochiſkoho
patriarchu Makaria, kiž běſche ſwojich błudow dla na kouſtantinoplſkej
zhromadźiznje wotſadźeny, zaſy k wěrnoſcźi pſchiwobrocźił. Tež
ſchpanſkim biſkopam piſaſche liſty a napominaſche jich, zo bychu ſo
zjawnje napſchecźo błudam wuprajili. Pola khěžora wón w cžeſcźi
ſtejeſche.

Po krótkim wobknježenju cyrkwje bu hižon 7. meje 685 ze ſwěta wotwołany.

Swjaty Sergius ♣I.♠, bamž; 9. ſeptembra. Po ſmjercźi bamža Konona bu
Sergius za najwyſchſchoho biſkopa wuzwoleny a 15. decembra 687
wuſwjecźeny. W prěnich lětach knježeŕſtwa wukſchcźi wón jendźelſkoho
krala Cedwallu, kotryž běſche do Roma pſchiſchoł.

Z khěžorom Juſtinianom ♣II.♠ mějeſche wſchelake napſchecźnoſcźe, dokelž
njemóžeſche někotre wuſtajenja cyrkwinſkeje zhroma<pb n="648"/>dźizny
wobkrucźicź, kiž běſche ſo w lěcźe 691 zhromadźiła a khěžorej po woli
wuradźowała. Khěžor drje chcyſche ſo rady na bamžu wjecźicź, ale w Romje
zakitachu bamža napſchecźo mócnarjej. Wot njoho mamy wſchelake
poſtajenja w naſtupanju zjawnych božich ſłužbow.

Sedmoho ſeptembra 701 pſcheńdźe Sergius do wěcžnoſcźe.

Swjaty Hrehoŕ ♣II.♠, bamž; 13. februara. Hrehoŕ běſche z Roma. Zahe poda
ſo ſłužbje cyrkwje a zaſtupi do rjadu benediktinow. Pod bamžom Sergiom
dóſta ſłužbu w lateranſkej cyrkwi, najprjedy hako poddiakon a pozdźiſcho
hako knihownik. Hako diakon pſchewodźeſche wón bamža Konſtantina do
Konſtantinopla a wotmłowjeſche khěžorej hako wucženy muž a zakitaŕ
cyrkwinſkich naležnoſcźow.

W lěcźe 715 bu wot duchownſtwa a luda jednohłóſnje za bamža wuzwoleny.
Hako bamž mějeſche ſo wón napſchecźo Longobardam a khěžorej wobaracź.
Luitprand, kral Longobardow, cźehnjeſche na Rom, kotryž běſche bamž z
krucźiſchimi murjemi wobtwjerdźicź dał. Hrehoŕ dźěſche kralej
napſchecźo, zepjerajo ſo na pomoc božu. Z luboſtnym napominanjom
zmjehcži kralowu wutrobu tak, zo ſo njepſchecźel Luitprand do zakitarja
romſkoho ſtoła pſchewobrocźi.

Khěžor Leo Iſauriſki hrožeſche bamžej z wotſadźenjom a ſmjercźu, dokelž
Hrehoŕ khěžorowe wukazy k zahnacźu ſwjecźatow njewobkrucźi. Bamž
wuzamkny khěžora z cyrkwinſkoho zhromadźeńſtwa a wucžini ſebi pola
Frankow pomoc napſchecźo namocowanjam bjezbóžnoho khěžora.

Hrehoŕ wobnowjeſche cyrkwje, kotrež běchu we njeměruych cžaſach wjele
cźerpjełe. Klóſchtry wón do ſtaroho porjada wjedźeſche a pohanjeſche na
dźerženjo wuſtawkow. Po ſmjercźi ſwojeje macźerje Honeſty pſchewobrocźi
jeje dom do klóſchtyra a wobdari jón ze wſchelakimi kubłami.

K wobrocźenju Germanije (němſkich krajinow) póſła wón Korbiniana a
Bonifacia k prědowanju wěry a powyſchi jej na biſkopſku doſtojnoſcź,
hdyž běſchtaj wjele póhanow za wěru dobyłoj.

Z dobrymi kaznjemi wobkrucźeſche cyrkwinſku cźahnitbu, a dżeržeſche w
Romje dwě cyrkwinſkej zhromadźiznje, hdźež buchu wuſtajenja napſchecźo
njedowolenym mandźelſtwam a ſwjecźatohubcam wuradźowane.

<pb n="649"/>

Po wjele dźěłach a ſtaroſcźach wumrje wón 10. februara 731.

Swjaty Hrehoŕ ♣III.♠, bamž; 28. novembra. Hrehoŕ běſche ze ſwojeje
wótcžiny Syrije do Roma pſchiſchoł a bu tudy za měſchnika wuſwjecźeny.
Bóh běſche joho do hłownoho měſta kſcheſcźanſtwa pſchiwjedł, zo by jomu
najwyſchſchu ſłužbu cyrkwje dowěrił. Tak bu po ſmjercźi Bonifacius ♣II.♠
Hrehoŕ w lěcźe 731 pſchez jednomyſlnu wólbu duchownſtwa a luda za bamža
wuzwoleny.

Hrehoŕ běſche wulcy wucženy muž a dobry rycžnik. Joho pomjatk běſche tak
dobry, zo móžeſche wſchitke pſalmy z hłowy prajicż. Joho žiwjenjo běſche
ſwjate. Hako kruty zakitaŕ katholſkeje wěry napominaſche wón khěžora
Leona Iſauriſkoho z liſtami a wótcowſkimi ſłowami, zo by ſo tola k
lěpſchim myſlam wobrocźił. Hdyž z tym nicžo njewuſkutkowa, powoła
zhromadźiznu 95 biſkopow do Roma a wupraji dowolenoſcź ſwjecźatow. Na
zahanjerjow ſwjecźatow bu kłótba wuprajena.

Hdyž běſche Leon to zhonił, pocža hiſchcźe hórje njemdricź a póſła wulke
łódźſtwo z wjele wójſkom napſchecźo Hrehorjej, zo by kubła romſkeje
cyrkwje na ſo ſcźahnył. Ale Bóh pſchiṅdźe na pomoc. Zatraſchny wichor we
adriatſkim morju zahubi łódźe a wójſko.

Lědym běſche tónle ſtrach wotſtronjeny, hotowaſche ſo nowy. Luitprand,
kral Longobardow, woblehny Rom a znicži z bjezbóžnej ruku cyrkej
ſwjatoho Pětra. W tutych tyſchnoſcźach wobrocźi ſo bamž na Korlu
Martella, bohota Frankow, a proſcheſche joho z póſłaneami a darami wo
pomoc.

Woſrjedź ſtrachow a njeměrow njezapomni Hrehoŕ na khudych, kotrychž z
bohatymi jałmožnami podpjeraſche. Tež twarjeſche nowe cyrkwje a
wobnowjeſche a wudebjeſche ſtare, woſebje vatikanſku cyrkej, hdźež
pyſchnu khapalu za powoſtanki ſwjatych japoſchtołow a martrarjow załoži.
Pſchez njoho buchu wſchelake klóſchtry wobnowjene, kotrež běchu
zapuſcźene.

Po nahromadźenju wulkich zaſłužbow a nadobny pſchez kſcheſcźanſke
pocžinki dóſta Hrehoŕ 28. novembra 741 wěcžny wotpocžink.

Swjaty Zacharias, bamž; 15. měrca. Zacharias běſche ſwoju wótcžinu,
Grichiſku, wopuſchcźił, zo by we ſrjedźniſchcźu <pb
n="650"/>kſcheſcźanſtwa ſo Bohu poſwjecźił. Tudy bu w lěcźe 741 na ſtoł
ſwjatoho Pětra powyſcheny.

Wón běſche jara pokojnoho ducha a połny pſchecźelnoſcźe a luboznoſcźe. Z
luboſcźu wobſahowaſche lud a duchownſtwo. Pſchecy běſche k ſmilnoſcźi
nakhileny. Ženje złe ze złym njepłacźeſche, ale pſchedobywaſche złe z
dobrym. Hdyž běſche pſchi ſpocžatku njepſchecźelow a zawiſtnikow měł,
doby ſebi jich bórzy pſchez dobroty a cžeſcźe, kotrež jim
wopokazowaſche.

Wón běſche knjejſtwo cyrkwje w tajkim cžaſu naſtupił, hdyž běſche
Italſka pſchez bróń Longobardow krjudowana. Zo by měr z dobrym wujednał,
póſła Zacharias póſłancow k kralej Luitprandej, kiž tehdom w Interamnach
(Terni) pſchebywaſche. Haj, bamž ſam poda ſo na pucź, zo by kralej
napſchecźo ſchoł. Pſchez ſwoju ſwjatoſcź a móc rycže změrowa krala tak
daloko, zo wón wſchě měſta, wſy a kubła zaſy wrócźi, kotrež běſche
cyrkwi wotewzał. Jatych poddanow cyrkwje darmo, bjez wukupjenja
puſchcźi. W Romje witachu bamža hako wumožerja. Zacharias porucži, zo by
ſo Bohu pſchez dźakny wobkhad dźakowało.

Hdyž běſche po někotrym cžaſu khěźor Leo w Konſtantinoplu wumrjeł,
chcyſche Luitprand někotre khěžorowe krajiny na ſo ſtorhnycź. Khěžorowy
bohot w Ravennje njemóžeſche ſo napſchecźo njomu dowobrócź. Lud a
duchownſtwo wobrocźi ſo tohodla na bamža, kotryž woſobnych mužow k
kralej póſła, zo by joho wot njeſprawnoſcźow wotdźeržował. Ale kral w
hněwje na nikoho poſłuchacź njechaſche. Zacharias poda ſo zaſy ſam na
pucź a nadeńdźe krala w Pavii a wuſkutkowa pola njoho telko, zo
podcźiſchcżowanjo Ravenny pſcheſta. Zaſy bu w Romje dźakny ſwjedźeń
ſwjecźeny.

Po Luitprandowej ſmjercźi zapocža zaſy joho potomnik Rachis wójnu a
cźehnjeſche na Rom. Wot luda naproſcheny dźěſche jomu Zacharias z darami
napſchecźo do Peruſia, kotrež běſche Rachis woblehnył. Z próſtwami krala
tak dołho nadběhowaſche, zo tutón ſo wſchoho wojowanja woſtaji, a wot
luboſcźe k nabožnomu žiwjenju zajaty kralowſku doſtojnoſcź wotpołoži a
ſo klóſchtyrſkomu žiwjenju poda.

Na žadoſcź Frankow pſchenjeſe Zacharias knjejſtwo wot ſłabuſchkoho a
bjezrozomnoho Childericha na pobožnoho a khrobłoho Pipina.

Pod tutym bamžom buchu wſchelake cyrkwinſke zhromadźizny k zarjadowanju
cyrkwinſkeje cźahnitby dżeržane. W Romje Za<pb n="651"/>charias ſwjate
měſtna porjedźeſche a porjeńſcheſche. Zeſtarjene ſwjecźata daſche
ponowjecź. Cyrkwjam dawaſche powoſtanki Swjatych. K zežiwjenju khudych
běſche bohate dokhody wuſtajił.

Wot wſchitkich žarowany wobzamkny w měrcu 752 ſwoje cžaſne žiwjenjo.

♣b)♠ Swjecźi we Gallii.

Swjata Marija Ruſtikula, klóſchtyrſka knježna; 11. auguſta. Marija
Ruſtikula běſche ze zemjanſkeje ſwójby we južnej Francoſkej a w lěcźe
555 we Baiſonje rodźena. Na dnju ſwojoho naroda zhubi nana pſchez
ſmjercź. Jeje macź běſche nětko cyle bjez zakita. Zemjan Cheran krany
Ruſtikulu w jeje pjatym lěcźe, zo mòhł pozdźiſcho jeje wulke zamoženjo
na ſo ſcźahnycź. Ale, joho mocy zaſy wutorhnjena, bu ſwjatej Lilioli,
abtiſy w Arelacźe, k kubłanju pſchepodata. Ruſtikula chcyſche w tutym
klóſchtyrje woſtacź, hacžrunje ju macź jara do ſwěta wabjeſche.
Cžiniwſchi klóſchtyrſke ſlubjenja bu wona ſwěrna dopjelnjeŕka wſchitkich
wuſtawkow, a w klóſchtyrje tak widźana, zo bu po Liliolinej ſmjercźi w
lěcźe 574 za abtiſu wuzwolena, hacžrunje běſche hakle 18 lět ſtara.

W tutym klóſchtyrje běſche na 300 ſotrow a Ruſtikula je wſchě derje
nawjedowaſche. Duch pokucźenja wozjewjeſche ſo pola njeje we wulkim
poſcźenju; za tſi dny dowoli ſebi jeno jenu pojědź. W modlenju běſche
tak zahorjena, zo ſo cyłe nocy w cyrkwi modleſche. Wſchě jeje cžinjenjo
nawjedowaſche luboſcź k Bohu, kotraž ſo z pruhami hnady pſchez jeje
woblicžo jaſnjeſche. Tež bu z wopytami ſwjatych wobhnadźena. Hdyž ſo
junu pſchipołdnju w cyrkwi modleſche, zaſłyſcha ſpodźiwny hłós, kotryž
jej prajeſche: „Scźěhuj ſwojoho Knjeza, kiž je na kſchižu wiſał. Cžiń
kaž Schcźěpan, kotryž we kamjenjowanju proſcheſche: Knježe, njepoſtaj
jim to hako hrěch.“ Knježna ſo jara dźiwaſche a njewjedźeſche, ſchto ma
to na ſebi. Bórzy pak to zhoni. Hdyž běſche burgundſki kral Theodorich
wumrjeł, napadny ſuſodny wěrch Khlotar ♣II.♠ ze Soiſſons joho kraj a
mori dwej ſynow zemrjetoho krala. Tſecźi ſyn, Childebert cźekny, a
Khlotar chcyſche tež joho ſmjercź. Tu naſta powjedanjo, zo ſo Childebert
we klóſchtrje khowa, hdźež Ruſtikula knježi. Khlotar ſo rozhněwa a
porucži, zo bychu Ruſtikulu pſched njoho pſchiwjedli. Ruſtikula
njechaſche <pb n="652"/>ſo dobrowólnje z klóſchtra zdalicź, w kotrymž ma
knježna hacž do ſmjercźe woſtacź. Tka bu jata do druhoho klóſchtra
tutoho měſta wotwjedźena. Hdyž běſche 7 dnjow jata pſchebywała, bu k
ſudźenju wotwjedźena. Ale Bóh jej zakitarja wubudźi we biſkopje Domnolu
we Viennje. Tón kralej khroble njeſprawnoſcź porokowaſche a hrožeſche
jomu bože khoſtanjo. Hdyž bu knježna pſched krala pſchiwjedźena, naboja
ſo kral, a wopraſcha ſo jeno, hacž je wěrno, zo je Childeberta w
klóſchtrje khowała? Wona wotmłowi, zo na to ani myſliła njeje. Kral
hiſchcźe prawje njewěrjeſche; ale hdyž běſche joho ſyn nahle wumrjeł,
naboja ſo a puſchcźi božu ſłužownicu. W Arelacźe běſche wulka radoſcź,
hdyž zhonichu, zo ſo Ruſtikula zaſy wrócźi. Jeje knježny ju z khwalbnymi
khěrluſchemi witachu. Ruſtikula pak ſo Bohu dźakowaſche za wſcho, ſchtož
běſche ſo jej ſtało. Bórzy pſchińdźechu tamne ſkradźni njepſchecźeljo,
kiž běchu tamne zełharne powjedanjo wunjeſli, a wotproſchowachu jej
nacžinjenu kſchiwdu. Ruſtikula zadźeržeſche ſo napſchecźo nim, hako
bychu jej wulku dobrotu wopokazali.

W pokoju mòžeſche nětko dowěrjene knježny na pucźu doſpołnoſcźe
nawjedowacź. Stajnje drje mějeſche wot khoroſcźow cźerpjecź, tak zo
žadyn dźeń bjez boloſcźow njeběſche; ale wona běſche w tym wjeſoła a
žana wobožnoſcź njeběſche na njej widźecź, ale z jenajkej luboſcźu a
pſchecźelnoſcźu wobkhadźeſche ze ſwojimi poddatymi. We lěcźe 632 wona
wumrje, 77 lět ſtara a dołho žarowachu ju knježny, hako bychu najlěpſchu
macźeṙ zhubili. Jich žałoſcź wuprajeſche ſo ze ſłowami: „O najlubſcha
knjeni! cžoho dla ſy wot nas woteſchła? Ty drje ſo zradujeſch, zo ſy
zaſtupiła do njebjes a wužiwaſch myto dobrych ſkutkow. Ale běda nam, zo
ſy nas tak zahe wopuſchcźiła. Schtó je hdy tajku luboſcź k ſwojim
dźěcźom měł, kaž ty napſchecźo nam? Schtó móže wuprajicź, z kajkej
ſeźerpnoſcźu ſy naſche ſłaboſcźe znjeſła, a naſche hrěchi Bohu
wotproſchowała? O proſch nětko pola Boha za nas, zo bychmy ſkoro za tobu
pſchiſchłe.“

Swjaty Baldomer, kowaŕ, pozdźiſcho poddiakon; 27. februara. Baldomer
mějeſche kſcheſcźanſkej ſtarſchej a bu zahe k bohabojaznomu žiwjenju
nawjedowany. Runje tak bu dźěłu pſchiwucžowany a nawukuy w Lyonje
kowaŕſtwo. W tutym měſcźe ſo wón tež zaſydli. Wot małoſcźe hacž do
ſmjercźe wobkhowa <pb n="653"/>knježniſku cžiſtoſcź, kotraž je prěni
załožk bohuſpodobnoho žiwjenja. Dokelž chcyſche ſo Bohu bóle ſpodobacź a
doſpołniſcho ſłužicź, njeſtupi do mandźelſtwa.

Wſchědnje ſo wjele modleſche a běſche pilny w cžitanju dobrych knihow.
Hacžrunje mějeſche wjele dźěłacż a ſam wjele dźěłaſche, wjedźeſche tola
pſchecy doſcź cžaſa k najwažniſchomu dźěłu wuzbytkowacź: pſchetož
zbóžnoſcź duſche běſche jomu wažniſcha, hacž cźěło a cžaſny dobytk.
Stawaſche zahe a po rańſchej modlitwje dźěſche do cyrkwje, božu mſchu
ſłyſchecź. Po ſnědanju rjekny ſwojim wotrocžkam: „Pójcźe, nětko chcemy w
božim mjenje dźěłacź.“ To bě joho wotpohlad pſchi wſchěm cžinjenju: „w
božim mjenje;“ „Bohu bucź pſchecy dźakowano.“ Tak zwonkowne dźěło
nutſkownje poſwjecźeſche, a mjez tym zo ruka dźěłaſche, pozběhowaſche ſo
duch k Bohu. Pſchez to wudobywaſche ſebi tajke žohnowanjo bože, zo ſo
zamoženjo jara pſchiſporjeſche.

Wón běſche nic jeno ſam dobry, ale napominaſche ſwojich domjacych k
ſwěrnej ſłužbje božej. Z krutoſcźu dźeržeſche na kſcheſcźanſke
zadźerženjo.

Na nim njebu žadyn hofart, łža abo jebanjo namakane. Wón njelubowaſche
woſobnu draſtu a njechaſche ſo pſchez ſwoje powołanjo pozběhowacź,
hacžrunje mějeſche rjane zamoženjo. Radſcho cžinjeſche dobrotu khudym a
potrěbnym. Nichtó bjez dara njewoteńdże. Wón dawaſche rozomnje: tym, kiž
běchu najpotrěbniſchi a najdoſtojniſchi. Swój dar wón z dobrej wucžbu a
napominanjom pſchewodźeſche. Khude dźěcźi wón najradſcho do wucžby
bjerjeſche, a dżeržeſche je, hako bychu joho dźěcźi byłe. Tak běſche wón
pſchikład, kotryž ſuſodźa ſcźěhowachu, a bórzy běſche ſo khudoba
zhubiła, dokelž po nim ſwoje hoſpodarjenjo derje zarjadowachu.

Baldomer běſche pſchecźelny a wjeſoły we wobkhadźe z druhimi a
pokazowaſche tež zwonkownje tamny pokoj, kiž we joho wutrobje bydleſche.
A to mócnje na druhich ſkutkowaſche a jomu wutroby dobywaſche. Wón derje
wjedźeſche: „Z kapku mjedu pſchiwabiſch wjacy muchow, dyžli z cyłym
ſudom kiſała.“

Bóh pak joho k cžeſcźi pozběhny. Abt Viventius widźeſche joho junu w
cyrkwi a ſpózna joho hłuboku pobožnoſcź a da ſo z nim do rycžow.
Skóncžnje jomu radźeſche, zo by k doſpěcźu wjetſcheje doſpołnoſcźe do
klóſchtra zaſtupił. Baldomer ſpózna w tym hłós boži a wopuſchcźi wſcho,
ſchtož mějeſche na ſwěcźe, zo by ſo w klóſchtyrſkich póccźiwoſcźach
wudoſpołnił. Biſkop, ſwjaty <pb n="654"/>Geodrich wuſwjecźi joho za
poddiakona. Baldomer wumrje (wokoło lěta 650) w khwalbje ſwjatoſcźe. Bóh
pſchekraſnjeſche joho row z dźiwami.

Swjata Fara, knježna; 7. decembra. Fara běſche dźowka Agnericha,
dwórſkoho zaſtojnika pola auſtraſiſkoho krala Theodeberta ♣II.♠ —
Agnerich hoſpodowaſche ſwjatoho Kolumbana (Hołbjana), hdyž dyrbjeſche
tón w lěcźe 610 pſched njepſchecźelemi cźěkacź. Pſchi woteṅdźenju
požohnowa Kolumban cyłu ſwójbu a poſwjecźi mału Faru Knjezej.

Hdyž běſche Fara doroſtła, chcyſche ju nan do mandźelſtwa wudacź, ale
wona jomu zjewi, zo budźe hako knježna žiwa. To nan pſchidacź
njechaſche, ale chcyſche jo k žeńtwje mocowacź. Pſche zrudobu Fara
ſkhorje a bě ſmjercźi blizko. Fara zjewi ſwoju nuzu ſwjatomu Euſtaſiej,
a tón pohnu nana k žadanej dowolnoſcźi. Hdyž běſche ju Euſtaſius
požohnował, dóſta wona ſtrowoſcź zaſy.

Nětko Agnerich dźowku zaſy k žeńtwje wabjeſche. Fara cźekny do cyrkwje.
Tam jej prajachu, zo ju nan ſkóncuje, je-li jomu njepoſłucha. Wona
rjekny: „Měnicźe dha, zo mje ſmjercź traſchi? Za mnje by wulke zbožo
było, hdyž bych tejele winy dla žiwjenjo zhubiła a Bohu ſwoje ſlubjenjo
wobkrucźiła.“

Mjez tym běſche ſo ſwjaty Euſtaſius zaſy wrócźił a nana na lěpſche myſle
pſchiwjedł. Tak dóſta Fara knježniſki ſchlewjeŕ.

Někotre lěta na to bu ſławny klóſchtyr Faremoutier załoženy. Agnerich da
twarne měſtno a wobſtara cyły twar ze ſwojoho zamoženja. Hacžrunje jara
młoda, bu Fara za wěrſchnicu (abtiſu) knježnow ſtajena, mjez tym zo
běſche jeje bratr Kagnoald wjedźicźeṙ we ſuſodnym klóſchtrje mnichow. Na
joho radu bu klóſchtyrſki rjad ſwjatoho Kolumbana njepſcheměnjeny
pſchijaty.

Knježny njepijachu žane wino, w advencźe a poſcźe tež žane mloko abo
mlócžne jědźe njewužiwachu. Tſi krócź za dźeń pſchepytowachu ſebi
knježny ſwědomjo a zjewichu wěrſchnicy ſwoje njedoſpołnoſcźe a zmylki.
To běſche dobry ſrědk k wulkej doſpołnoſcźi. Wſchelake ſobuſtawy tutoho
klóſchtra ſo hako ſwjate cžeſcźuja. Pola nich běſche waſchnjo, za
wotemrjete ſobuſtawy 30 božich mſchow za ſobu dźeržecź dacź.

Fara nawabi tež ſwojoho druhoho bratra k zaſtupjenju do klóſchtra, a
mějeſche pozdźiſcho w nim mócnoho pomocnika. Njeměrny mnich chcyſche
Kolumbanowy porjad porjedźecź; ale Fara <pb n="655"/>ſtejeſche krucźe na
dotalnym waſchnju a zadźěwaſche wſchitkomu pſcheměnjenju.

Sława jeje ſwjatoſcźe běſche daloko roznjeſena, tak zo dźowki
jendźelſkich wěrchow pſchińdźechu, zo bychu w jeje klóſchtrje Bohu
ſłužiłe. Někotre z nich (Sedrida, Hereſwitha, Erkengota, Hildelida)
cžeſcźuja ſo hako ſwjate.

Wokoło lěta 655, 3. hapryla, woteńdźe Fara k wěcžnomu wotpocžinkei a
wotkaza wjetſchi dźěl ſwojoho zamoženja ſwojomu klóſchtrej. Pſchi jeje
koſcźach ſo dźiwy ſtachu: tak dóſta knježna Karolina-le-Bret w lěcźe
1622 widźenjo zaſy, hdyž běſche jeje koſcźe na wocži połožene poměła.

Swjata Herta, knježna; 17. měrca. Herta běſche ſwětło w lěcźe 626
wohladała. Jeje ſtarſchej běſchtaj Pipin a Itta. Nan běſche dwórſki
zaſtojnik pola auſtraſiſkoho krala. Jeje bratr Modoald běſche ſwjaty
biſkop w Trierje.

Luboſcź k póccźiwoſcźam běſche jej kaž pſchinarodźena. W nanowym hrodźe,
hdźež pobožnoſcź a dobre pocžinki knježachu, mějeſche ſtajnje dobre
pſchikłady pſched wocžomaj; a to ju w dobrym zmyſlenju poſylnjeſche. We
ſwojim dwacytym lěcźe ſlubi Bohu knježniſtwo. Junu jej w pſchitomnoſcźi
krala Dagoberta wjele wo žeńtwje rycžachu. Wona na to wotmłowi: „Ja mam
hako wěcžnoho nawoženju toho, kotrohož wěcžna rjanoſcź wſchěm
ſtworjenjam rjanoſcź dawa. Joho bohatſtwa ſu njepſchehladne. Pſched joho
woblicžom ſo jandźelojo klecžo modla.“

Nětko ju wjacy ze žeńtwu njewobcźežowachu. Wona zaſtupi do klóſchtra,
kotryž běſche jeje macź Itta po ſmjercźi mandźelſkoho (wokoło lěta 639)
w Nivigelle w Brabancźe załožiła. Dwacycźi lět ſtara bu za wěrſchnicu
wuzwolena a jeje macź 5 lět pod jeje nawjedowanjom w klóſchtrje Bohu
ſłužeſche.

Hacžrunje běſche Herta prěnja mjez klóſchtyrſkimi ſotrami, runaſche ſo
tola wſchěm we khudobje. Tola dawaſche khudym, woſebje cuznikam, bohate
jałmožny. Herta njeběſche ženje prózdna: woſebje wjele cžaſa woprowaſche
modlenju a rozpominanju bójſkich wěcow a cźežkim pokucźenjam.

Hdyž běſche 30 lět ſtara, złoži ſwoje zaſtojnſtwo a pſchihotowaſche ſo 3
lěta, zdalena wote wſchitkich druhich ſtaroſcźow, pilnje na ſwoju
ſmjercź, kotraž ju 17. měrca 659 do wěcžnoſcźe pſchewjedźe.

<pb n="656"/>

Swjaty Eligius, biſkop; 1. decembra. Eligius běſche ſo wokoło lěta 588
we Chatelak we Gallii narodźił. Wuſchiknoſcźe dla bu k złotnikej Abbo do
wucžby daty, a wuznamjenjeſche ſo pſchez wuſchikne dźěła. Ale hiſchcźe
cžeſcźowniſche za njoho běchu joho póccźiwoſcźe a dobre pocžinki, kotrež
wſchěch k luboſcżi wabjachu. Pilnje a ze ſwěrnoſcźu wón prědowanjo a
bože ſłužby wopytowaſche a zarjadowaſche žiwjenjo po wucžbach, kotrež
běſche ſłyſchał.

Na pucźowanju pſchińdźe do Pariza a dóſta wot krala Khlotara ♣II.♠
porucžnoſcź, zo dyrbi kralowſki trón, ze złotom a drohimi kamuſchkami
wudebjeny, wudźěłacź. Dachu jomu, ſchtož ſo k tomu trěbne zdaſche.
Cligius wudźěła z tutych wěcow dwaj trónaj. Wuſchiknoſcź dźěła a
ſprawnoſcź dźěłacźerja buſchtej jenak wobdźiwanej.

Tajkeje ſprawnoſcźe dla wza joho kral hako zarjadowarja pjenjezybijeŕnje
do ſłužby. Eligius bydleſche w kralowſkim hrodźe a nałožeſche ſwoje
dokhody a wuſchiknoſcź k wudebjenju powoſtankow ſwjatych martrarjow.
Pſchi ſwojich dźěłach wón teź tudy pobožnoſcź na bok njeſtorcži, a we
zawjednoſcźach dwórſkoho žiwjenja woſta njenakaženy.

Pſchi ſpocžatku ſwojeje ſłužby běſche runja druhim we pyſchnej a
woſobnej draſcźe khodźił, tola pak ſpody pyſchneje draſty pokucźeŕſke
woblecženjo noſył. Po krótkim cžaſu wobzamkny krucźiſche žiwjenjo, a
wotpołožiwſchi ſpowjedź wo cyłym žiwjenju, woſtaji ſwětnu pychu a
woblekaſche ſo jeno jednoru a hrubu draſtu. Hdyž wot krala nowu pyſchnu
draſtu dóſta, woteda ju khudym, kotſiž pucź k njomu derje znajachu a
rady naſtupichu. Wſchědnje bjerjeſche někotrych khudych ſobu k blidu a
poſłužowaſche jim ſam. Schtož woni woſtajichu, běſche potom joho cyroba.
Mjaſa a wina ſo ženje njedótkny. Rady ſo dny za ſobu poſcźeſche. —
Njemějeſche-li ſam doſcź za khudych, kiž běchu pſchiſchli, proſcheſche
pola krala abo druhich woſobnpch za nich. Tež wón jatych kupowaſche, zo
by jim ſwobodu dał. Klóſchtry mějachu w nim darniwu podpjeru.

Wodnjo a w nocy dźeržeſche cyrkwinſke ſpěwanja, kaž ſo w klóſchtrach
ſpěwachu. Kralej a joho ſynej běſche dobry radnik, kiž wěrnoſcź
njebojaznje wuprajeſche.

Zawiſtnikojo ſpytowachu pſchez łžě Eligiowe póccźiwoſcźe zacźěmnicź;
tola kral ſo ſlepicź njedaſche, ale bu cźim darniſchi napſchecźo njomu.
Eligius pak pſchi tym njewobohatny, pſchetož <pb n="657"/>wſchitko
namaka ſpěſchnje pucź do rukow khudych. Darjene ležomnoſcźe pſchepoda
klóſchtram a załožeſche nowe. Junu dóſta Eligius wot krala Dagoberta
khěžu w Parizu. Eligius daſche ju pſchetwaricź a do klóſchtra za žónſke
pſcheměnicź. Bjez joho wole a wědomoſcźe běſche ſo twarjenjo poł łóhcźa
dale ſtajiło, hacž darjeny kraj doſahaſche. Hdyž běſche ſo Eligius na to
dohladał, khwataſche k kralej a proſcheſche wo wodacźo. Kral ſo na
tajkej ſwědomitoſcźi dźiwaſche a rjekny pozdźiſcho ſwojim dwórnikam:
„Hlejcźe, kak ſwěrni ſu cźi, kiž Zbóžnika ſcźěhuja. Moji ſłužowni a
zaſtojnikojo mi bjez bojoſcźe cyłe krajiny bjeru, mjez tym zo Eligius
tſchepota, zo ma kſucžatk kraja, kiž jomu daty njeje.“

Eligius bu za biſkopa w Nojonje žadany, ale bojeſche ſo cźežkoho
zamłowjenja. Swěrnje ſo na ſwjecźiznu pſchihotowaſche, a bu w lěcźe 640
wuſwjecźeny. Tež nětko njewotſtupi wot krutoho porjada žiwjenja, wot
pokucżenja a ponižowanja, wot dobroty napſchecźo khudym.

W ſwojej woſadźe mějeſche wjele pohanow. W Brabancźe wón kſcheſcźanſtwo
mócnje rozſchěrjeſche, a z luboſcźu a dobrocźiwoſcźu tež tajkich
pſchewiny, kiž běchu twjerdeje hłowy a zaſukłeje wutroby. Na tajke
waſchnjo pſchedobycźi, khwatachu, tež druhich za kſcheſcźanſtwo dobycź.
Lěto buchu na kſchcźeṅcu pſchihotowani. K jutram běſche zjawna,
zhromadna kſchcźeńca.

Eligius wjedźeſche tež z krutoſcźu wuſtupowacź. Junu wón na ſwjedźeń
ſwjatoho Pětra w Nojonje napſchecźo rejam prědowaſche, kiž běchu
pſchiležnoſcź a ſpytowanjo k wſchelakim njeporjadnoſcźam. Ale joho
prědowanjo ſo nikomu ſpodobacź njechaſche. Ludźo na njoho ſwarjachu a
jomu hrožachu. Pſchichodne lěto tónſamy dźeń wón wo tejſamej wěcy
hiſchcźe krucźiſcho prědowaſche. Někotſi njekhmanikojo zeſchcźuwachu
cyły lud napſchecżo njomu. Eligius wuzamkny wjednikow z cyrkwinſkoho
zhromadźenſtwa. Poł ſta tajkich njeměrnikow bu wot Boha cźežcy
domapytanych. Pokutnje ſo k biſkopej wrócźichu a dóſtachu wotwjazanjo a
z tym tež ſtrowoſcź zaſy.

Tež pſchecźiwo pſchiwěrkam, na pſchikład wuběranju dnjow wón mócnje
ſkutkowaſche.

Poł dwacyta lěta nawjedowaſche ſwoju woſadu a Bóh jomu zjewi, zo ſo
ſmjercź bliži. Hdyž běſche biſkop to ſwojim wucžeńcam zjewił a woni
płakachu, rjekny Eligius: „Njerudźcźe ſo, moje dźěcźi! ale pſchejcźe mi
zbožo. Dawno žadam za kóncom <pb n="658"/>tutoho žiwjenja a chcu z
tyſchnoſcźow ſwěta wumoženy bycź, kiž mje wobcźežuja.“

Cźežka zymica joho napadny, ale wón ſwoje modlenjo njepſchetorhny. Na
ſcheſty dźeń khoroſcźe wucžeńcow zaſy wokoło ſebje zhromadźi a
napominaſche jich k wſchomu dobromu. Ze ſłowami: „Nětko puſchcźiſch
ſwojoho ſłužownika w pokoju“ — wuſny wón 1. decembra 659, a běſche 70
lět ſtary.

Joho row bu ze złotom a drohimi kamuſchkami wudebjeny, kotrež buchu w
cžaſu poſta ze židźanej płachtu zawěſchene.

Swjaty Jodok, měſchnik; 13. decembra. Hdyž běſche ſo dźěl Brittow
njepſchecźelſkich napadow dla do Armoriaka zaſydlił, załožichu tam mały
kraj z woſebitymi wěrchami. Tajki wěrch běſche Judikael, kotryž chcyſche
kujejſtwo bórzy ſwojomu bratrej Jodokej wotſtupicź. Jodok žadaſche cžas
k pſchemyſlenju, hacž by kujejſtwo pſchijał abo nic. Wóſom dnjow zamkny
ſo do klóſchtra a proſcheſche Boha, zo by jomu ſwoju wolu wozjewił. Po
tutym pſchihotowanju zjewi, zo ſo ſwěta wotrjeknje. Tak zaſtupi do
duchownſtwa a dóſta nižſche ſwjecźizny.

Z jědnacżimi putnikami poda ſo wón na pucź do Roma. Ducy pſchińdźechu do
Pariza a do krajiny Pikardije. Wójwoda krajiny žadaſche, zo by Jodok
pola njoho woſtał. Jodok zwoli do toho, dokelž měnjeſche, zo je wot
wótcžiny tak wjele zdaleny, zo móže tudy w pokoju žiwy bycź. Bu na
měſchniſtwo wuſwjecźeny a zaſtaraſche 7 lět wójwodowu khapałku. Potom ſo
z wucžeńcom Wurmarom do puſcźiny poda. Wójwoda natwari jomu tam khapałku
a khěžcy za puſtnikow, kiž tam rucžne dźěła dźěłaſchtaj. Schtož
wuzbytkewaſchtaj, to khudym rozdźěleſchtaj. Cźežke pokucźenja
zjenocźeſchtaj z modlenjom a rozpominanjom bójſkich wěcow.

Tudy ſpytowaſche Bóh junu joho darniwoſcź. Khryſtus pſchińdźe hako
proſcheŕ a žadaſche ſebi něſchto k jědźi. Jodok mějeſche jenu pokrutu
khlěba, a rozkra ju na ſchtyri kruchi a da jedyn proſcherjej. — Bórzy
pſchińdźe hiſchcźe khudſchi a Jodok da jomu druhi kruch. Runje tak
cžinjeſche tſecźi krócź. Ale nětko pſchińdźe hiſchcźe bědniſchi a
proſcheſche. Wurmar rjekny: „Je-li tomu poſledni kruch khlěba daſch,
ſchto potom mój změjemoj?“ Jodok jomu wotmłowi: „Ach, daj jomu tež tutón
kruch. Za naj budźe ſo Bòh ſtaracź.“ — A dołho njetrajeſche, <pb
n="659"/>pſchiwjezechu ſo ſchtyri cžołmiki po wodźe a nichtó
njewjedźeſche, z hdźe ſu tam pſchiſchłe.

Woſom lět w tutej puſcźinje pſchebywawſchi, woteńdźeſchtaj dale do
druheje puſcźiny, hdźež khapałku k cžeſcźi ſwjatoho Měrcźina
natwariſchtaj. Tſinacźe lět tudy woſtaſchtaj. Junu bu Jodok wot hada
zkłóty a toho dla ſo dale pſcheſydliſchtaj. Wot Hajma dóſtaſchtaj nowu
ſamownju z khapalomaj ſwjateju Pětra a Pawoła. K cžeſcźi tuteju
japoſchtołow pucźowaſchtaj do Roma, zo byſchtaj row ſwjateju
japoſchtołow wopytałoj. Hdyž ſo z pucźowanja wrócźiſchtaj, namakaſchtaj
ſwoju ſamownju powjetſchenu a z rjanej cyrkwju, kotraž bu na mjeno
ſwjatoho Měrcźina poſwjecźena. Tudy Jodok w lěcźe 668 wumrje.

Swjaty Audomar, biſkop; 9. ſeptembra. Audomar běſche jenicžki ſyn
Friulfa a Domitille, kotrajž kubła njedaloko Konſtanca wobſedźeſchtaj.
Wot ſtarſcheju bu z kedźbnoſcźu a prócu kubłany. Zahe bu jomu luboſcź k
dobromu zaſchcźěpjena. Hdyž běſche Audomar macź zhubił, wobzamkny, zo
chce ſo wot ſwěta dźělicź. Toho dla zaſtupi do klóſchtra Lukſeul. Tež
nana nawabi, zo by kubła pſchedał, khudym rozdźělił a za nim do
klóſchtra pſchiſchoł. Tutón klóſchtyr ſwjaty Euſtaſius nawjedowaſche.
Bórzy ſo Audomar mjez bratrami pſchez pobožnoſcź a wucženoſcź
wuznamjenjeſche. Dwacycźi lět běſche tudy w ſwjatym žiwjenju pſchebył,
hdyž bu do Tarvena, hłownoho měſta belgiſkeje Gallije, za biſkopa
žadany, zo by do pſchiwěrkow a złóſcźow zapadnjeny lud zaſy k prawomu
žiwjenju pſchiwjedł.

Po porucžnoſcźi prědkſtejerjow dyrbjeſche Audomar poſłuchacź a bu w
lěcźe 637 wuſwjecźeny. Wſchě joho myſle běchu nětko na dopjelnjenjo
nowych winwatoſcźow złožene. K wuproſchenju božeje pomocy ſo wobſtajnje
modleſche. Pſchez bože žohnowanjo we woſadźe w krótkim cžaſu bohabojoſcź
knježeſche a póhanſtwo ſo cyle pominy. Woſada ſłuſcheſche nětko do
najlěpſchich. Pſchez ſwjatoſcź žiwjenja a móc prědowanja bu hruboſcź
luda pſchewinjena. Audomar pſchekhodźowaſche cžaſto ſwoju woſadu a na
kóždym měſcźe wón někotry cžas woſta, hdźež ſo joho pſchitomnoſcź nuzna
bycź zdaſche.

Wot wobrocźeńca (konvertity), zemjana Adroalda dóſta Audomar kubło
Sithiu. Tam wón cyrkej k cžeſcźi ſwjatoho Měrcźina natwari. Bórzy tam
tež klóſchtyr naſta a cyrkej k cžeſcźi <pb n="660"/>ſwjatoho Pětra. Tudy
wotpocžowaſche Audomar rady po cźežkich dźěłach a hromadźeſche zaſy
ſwojoho ducha.

Hdyž běſche zeſtarił, zhubi widźenjo, ale nałožeſche tutón kſchižik k
tomu, zo by bóle njemyleny duchowne wěcy rozpominał. Woſom lět běſche
ſlepy žiwy. Hacžrunje běſche ſebi pomocnika ſtajił, njepſcheſta tola
woſady wopytowacź a wucžicź. Na tajkim pucźowanju joho zymica napadny.
Spóznawſchi, zo ſo ſmjercź bliži, daſche ſo do cyrkwje dowjeſcź, hdźež
ſo nutrnje modleſche. Poſylnjeny pſchez ſwjate woprawjenjo napominaſche
wěriwych: „Proſchu, lube dźěcźi, njepſcheměrnu ſmilnoſcź božu, zo by mi
hnadu popſchała, zo móhł was wſchěch zbóžnych w božim kraleſtwje zaſy
widźecź.“

Na to wrócźi ſo do domu a modleſche ſo hacž do ſwojoho ſkóncženja. W
lěcźe 670 wopuſchcźi joho duſcha cžaſnoſcź.

Swjaty Amand, biſkop; 6. februara. Amand běſche ſo blizko pola Nantes
wot pobožneju ſtarſcheju narodźił. Hdyž běſche 21 lět ſtary, wopuſchcźi
ſwět a wuzwoli ſebi klóſchtyr na kupje Oje k pſchebywanju. Lědym běſche
tam lěto pſchebywał a luboznoſcź tutoho žiwjenja jeno trochu nazhonił,
hdyž wulke ſpytowanjo na njoho pſchińdźe. Joho nan běſche zhonił, hdźe
pſchebywa, a ſpytowaſche na wſchě waſchnjo, ſyna zaſy do ſwěta wuwabicź.
Hrožeſche jomu, zo po nim nicžo njedóſtanje, je-li po joho woli
njecžini. Amand jomu wotmłowi, zo ſebi na ſwěcźe nicžo nježada, hacž
jenicžcy za Jězuſa žiwy bycż; toho je ſebi za herbſtwo wuzwolił.

Zo by ſo dalſchim wabjenjam wuwinył, dźěſche Amand do Tourſa. Hdyž
běſche tudy row ſwjatoho Měrcźina wopytał, woteńdźe do klóſchtra
Bourges, hdźež blizko pola hłowneje cyrkwje pjecź lět we małej ſtwicžcy
bydleſche, a ſo pod nawjedowanjom biſkopa Auſtregiſila wudoſpołnjeſche.
Nakładowaſche ſebi najcźeżſche pokucźenja, noſcheſche włoſanu draſtu a
wužiwaſche jeno khlěb a wodu.

Hdyž běſche Rom wopytał a ſo zaſy do ſwojoho kraja wrócźił, bu w lěcźe
628 za biſkopa wuſwjecźeny, tola nic za wěſt# woſadu, ale za miſſionſtwo
mjez njewěriwymi. Nětko pſchekhodźowaſche krajiny Flandern, Korutany, a
kraje wokoło rěki Donawy. Wot krala Dagoberta z kraja wuhnaty,
prědowaſch# <pb n="661"/>Gaskonam a Navarram. Bórzy bu naſpjet zawołany
a kral jomu nacžinjenu kſchiwdu wotproſchowaſche.

Amand woteńdźe do Genta, hdźež běſche hiſchcźe jara dźiwi lud. Tam
namaka zaſukłe wutroby, bu bity a do wody cźiſnjeny. Ale Amand jim
pſchecy zaſy prědowaſche, a cžinjeſche, hako ſo njomu nicžo ſtało
njeběſche. Bóh popſcha jomu dar dźiwow, a ſkóncžnje buchu tež tudy
twjerde wutroby za Jězuſa dobyte. W lěcźe 633 natwari jim Amand někotre
cyrkwje a dwaj wulkej klóſchtraj.

W lěcźe 649 bu za biſkopa we Maſtrichtu wuzwoleny; ale hižon za 3 lěta
złoži tule ſłužbu a poſtaji abta Remakla za ſwojoho naſtupnika. Sam
dźěſche najprjedy do Roma, hdźež wſchelake kuihi za klóſchtry wobſtara.
Potom poda ſo na miſſionſke pucźe.

Zeſtarjeny a zeſłabjeny poda ſo do klóſchtra w Elnon a běſche tam 4 lěta
z abtom. W lěcźe 675 woteńdźe, 86 lět ſtary, do wěcžnoſcźe.

Swjaty Landelin, abt; 15. junija. Landelin běſche ze zemjanſkeje ſwójby
a bu wot biſkopa ſwjatoho Auberta we Kambraj we wědomoſcźach a
kſcheſcźanſkim žiwjenju kubłany, a zbudźowaſche najrjeńſche nadźije.
Hdyž běſche wucžbu wopuſchcźił, bu pſchez rycže a pſchikład někotrych
pſchibuznych tak zaſlepjeny, zo do najwjetſchich njeporjadnoſcźow
zapadny. Nahła ſmjercź towarſcha pak joho tak ſtróži, zo do ſo dźěſche a
ze ſylzami ſo zaſy k biſkopej wrócźi, kotryž běſche za joho wobrocźenjo
wjele proſył. Biſkop ſo na joho pokutnoſcźi jara zwjeſeli a dowjedźe
joho do klóſchtra, hdźež dyrbjeſche ſwoje pſcheſtupjenja zapokucźicź.
Tudy ſebi Landelin najcźežſche a najkrucźiſche pokucźenja wuzwoleſche.

Za někotre lěta bu za diakona a pozdźiſcho za měſchnika wuſwjecźeny a
pſchepodachu jomu prědowanja. Ale we ſtajnym ſpominanju na ſwoje hrěchi
wuproſy ſebi, zo ſměł dale w cźichej ſamowni pokucźicź. To jomu
dowolichu. Bórzy ſtowarſchichu ſo druzy puſtnikojo k njomu a załožichu
klóſchtyr. Landelin njewza nawjedowanjo na ſo, ale chcyſche jako jednory
mnich Bohu ſłužicź. Klóſchtyr wón z kubłami wobdari, kotrež jomu
ſłuſchachu.

Dokelž běſche tudy wjele žiwjenja a pſchez to wſchelake rozpjerſchenjo,
poda ſo Landelin z towarſchomaj Hadelinom a <pb n="662"/>Domitianom do
wulkoho lěſa w Hennegawje. Z hałzow ſebi khěžku natwarichu. Bórzy naſta
tam klóſchtyr a Landelin dyrbjeſche jón nawjedowacź. Pſchi tym wón
wokołnym wſam prědowaſche.

Na popjele ležo a we włoſanej pokutnej draſcźe wón w lěcźe 686 wumrje.

Swjaty Egid, abt; 1. ſeptembra. Egid běſche z Athenow a wěrchowſkeje
ſwójby. Wot małoſcźe běſche bójſkim wědomoſcźam a ſkutkam
kſcheſcźanſkeje luboſcźe tak podaty, zo ſo zdaſche, zo zboka toho žanu
druhu ſtaroſcź njeznaje.

Po ſmjercźi ſtarſcheju ſwoje cyłe herbſtwo khudym rozdawa, haj tež
zwěrſchnu draſtu ſo wuſwlecže, zo by khoroho khudoho woblekł. Lědym
běſche tutón joho draſtu na ſo wzał, bu nahle wuſtrowjeny. Pſchez
wſchelake dźiwy, kotrež Bóh pſchez njoho ſkutkowaſche, roznjeſe ſo joho
mjeno tak, zo Egid po ſwojej žadoſcźi njemóžeſche njeznaty žiwy bycź.
Toho dla wopuſchcźi ſwój kraj a pſchińdźe do Francoſkej, do Arelata k
biſkopej Ceſariej. Dwě lěcźe pola njoho woſtawſchi dźěſche do ſamownje,
hdźež ſo ze zeliſchcźemi a mlokom jeleńcy žiwjeſche, kotraž we ſtajnym
cžaſu k njomu pſchikhadźeſche. Junu bu jeleńca na hońtwje wot
kralowſkich pſow wuſlědźena a cźekny k Egidiej. Tak bu Egid wot krala
namakany a wuproſy ſebi dowolnoſcź, zo ſměł tam klóſchtyr natwaricź.
Egid bu abt tutoho klóſchtra a wumrje wokoło lěta 700 we wyſokej
ſtarobje.

Swjaty Bertin, abt; 5. ſeptembra. Wot małoſcźe k dobromu nawjedowany,
zacpějeſche Bertin ſwět a wſchitko, ſchtož wot Boha wotwjeduje. Zahe
zaſtupi do klóſchtra, zo by ſo ſłužbje božej podał. Hacž runje hiſchcźe
jara młody, ſo tola pſchez horliwoſcź we dobrych pocžinkach
wuznamjenjeſche. W tutym klóſchtrje, hdźež běſche na 500 mnichow, ſo
wſchitko wucžeſche, ſchtož k kſcheſcźanſkej wědomoſcźi ſłuſcha.

Hdyž běſche Audomar biſkop we Tarvenje, dóſta mjez pomocnikami w lěcźe
639 Bertina póſłanoho, kotrohož wucženoſcź a pobožnoſcź běſchtej jenak
znatej. Bertin ze ſwojimi towarſchemi na wyſokej horje klóſchtyr załoži,
ale młodoſcźe dla njepſchija nawjedowanjo klóſchtra. Bórzy njedoſahaſche
tute měſtno za mnohoſcź tych, kotſiž chcychu ſo Bohu w klóſchtyrſkim
žiwjenju <pb n="663"/>poſwjecźicź. Toho dla poda ſo dźěl mnichow do
puſteje, tymjeniſchcźojteje krajiny a załožichu tam nowy klóſchtyr.
Bertin bu w lěcźe 659 za abta tutoho klóſchtra wuzwoleny.

Tudy wón krute žiwjenjo wjedźeſche, cžaſto ſo poſcźeſche a hewak běchu
zeliſchcźa, korjenje a khlěb joho jenicżka cyroba, woda joho jenicžki
napoj. Wjetſchi dźěl cžaſa bu modlitwje poſwjecźeny, kotraž joho tež
pſchi dźěle pſchewodźeſche. W nocy mniſcha k modlitwje ſtawachu, byrnje
wodnjo cźežke dźěło měli.

Bertin dóſta wjele kraja za potrěbnoſcźe klóſchtra a khudych darjene.
Zemjenjo zaſtupichu hako mniſcha do klóſchtra, zo bychu Bohu we cźeżkim,
wobcźežnym žiwjenju ſłužili.

Wot ſtaroby potłócženy, Bertin w lěcźe 700 ſwoju ſłužbu złoži, zo by
hako jednory mnich žiwjenjo wobzamknył. Wot nětka běſche cyle ſam za ſo
žiwy a wumrje 9. ſeptembra 709, a běſche 111 lět ſtary.

♣c)♠ Swjecźi we Schpanſkej.

Swjaty Iſidor, arcbiſkop, cyrkwiuſki wucžeŕ; 4. hapryla. Iſidor je
najſławniſchi cyrkwinſki wucżeŕ we Schpanſkej. Wón běſche z Karthageny
rodźeny. Joho ſtarſchej Severian a Theodora běſchtaj dobrej a mějeſchtaj
ſwjate dźěcźi: arcbiſkopa Theodora, biſkopow Leandra a Fulgentia a
Florentinu. Wſchě ſchtyri dźěcźi ſo hako ſwjate cžeſcźuja. Theodor bu
wot ſwjateju bratrow Leandra (biſkopa w Hiſpali [Sevilla]), a Fulgentia,
biſkopa w Karthagenje, pobožnje kubłany a na měſchniſtwo pſchihotowany.
Wuknjenjo běſche jomu tak cźežke, zo chcyſche je cyle woſtajicź; tola
pſchez pilnoſcź pſchewiny wſchitke zadźěwki. A nawukny cuze rycže,
cyrkwinſke a ſwětne prawo a druhe wědomoſcźe tak derje, zo móžeſche
khroble ſwojoho runjecźa pytacź. Schtož wuknjeſche, to chcyſche za
druhich zbožo a k božej cžeſcźi nałožecż. Najbóle pak ſo we
kſcheſcźanſkich pocžinkach wuznamjenjeſche. Zahorjenjo za wěru zahe joho
wutrobu napjelnjeſche. Hako młody měſchnik arianſke błudniſtwo z tajkej
wobſtajnoſcźu a krutoſcźu zjawnje pſchedobywaſche, zo błudnikojo joho
moricź pytachu. Iſidor njedaſche ſo wottraſchicź, ale dźěłaſche dale
zbožownje na wobrocźenju zabłudźenoho ludu.

Po Leandrowej ſmjercźi (w lěcźe 601) bu Iſidor pſchecźiwo ſwojej woli za
biſkopa w Sevilli (Hiſpala) wuzwoleny. Dokelž ſam kral Rekkared na to
dźěłaſche, a duchownſtwo a lud za to <pb n="664"/>hłoſowaſche,
dyrbjeſche Iſidor do toho zwolicź. Bamž Hrehoŕ wobkrucźi wuzwolenjo a
poſtaji joho za ſwojoho naměſtnika po cyłej Schpanſkej. Wſchitcy
ſchpanſcy biſkopojo wuprajichu w lěcźe 610 na zhromadżiznje w Toledźe
ſwoje podcźiſnjenjo pod tute wuſtajenjo.

W tak wyſokej doſtojnoſcźi njewotſtupi Iſidor wot ponižnoſcźe. We
cźerpjenjach hajeſche ſcźerpnoſcź a wuznamjenjeſche ſo pſchez ſmilnu
dobrocźiwoſcź. Pſchi zakitanju kſcheſcźanſkeje cźahnytby njelutowaſche
prócy, ale ze ſłowom a piſmom njepſcheſtajnje dźěłaſche. Wſchě dobre
pocžinki joho debjachu. Iſidor podpjeraſche klóſchtyrſke žiwjenjo po
cyłym kraju a załoži ſam wſchelake klóſchtry. Runje tak ſtaraſche ſo wo
wucženoſcź a załoži wyſoke ſchule, we kotrychž ſam rozwucžowaſche a
pſchez to wjele wucžeńcow pſchiwabjeſche.

K zahanjenju błudnych wucženjow powoła w lěcźe 619 cyrkwinſku
zhromadźiznu do Seville, a pſchedoby we zjawnym wurycžowanju
pſchecźiwnikow praweje wěry tak, zo ſo wjednikojo zaſy z cyrkwju
zjenocżichu. Na ſchtwórtej biſkopſkej zhromadźiznje w Toledźe (w lěcźe
633) mějeſche Iſidor pſchedſydſtwo.

W ſtajnym dźěle miny ſo joho žiwjenjo. Smjercź ſo jomu bližeſche. Hdyž
Iſidor to ſpózna, pſchihotowaſche ſo na ſmjercź pſchez modlenjo, a wjele
jałmožny a pokucźenjo. Pokutnu draſtu woblecženy a z popjełom poſypany,
proſcheſche wo wodacźo, je-li komu kſchiwdu ſcžinił. Dóſtawſchi w cyrkwi
ſwjate woprawjenjo, napominaſche lud. Na to rozdźěli ſwoje zamoženjo
mjez khudych. Domoj ſo wrócźiwſchi, wumrje 4. hapryla 636.

Joho cźěło bu we hłownej cyrkwi mjez cźěłomaj bratra biſkopa Leandra a
ſotry Florentiny pohrjebaue, kaž běſche ſeb# ſam žadał. Joho row bu
wjele wopytowany a wot Boha z dźiwami pſchekraſnjeny. Biſkopſka
zhromadźizna, kotraž ſo 16 lě# po joho ſmjercźi we Toledźe dźeržeſche,
mjenowaſche Iſidor# woſobnoho wucžerja a najnowiſchu pychu cyrkwje, a
wot Boh# póſłanoho zakitarja wěry. — Joho piſma pak hiſchcźe dźenſiſch#
dźeń Iſidorowu wucženoſcź a ſławu wupowjeduja.

Swjaty Ildefons, biſkop; 23. januara. Ildefons běſch# ſo w Toledźe z
woſobneje ſwójby narodźił. Starſchej Schcźěpan a Lucia joho ze wſchej
ſtaroſcźu a prócu kubłaſchtaj. Joh# prěni wucžeŕ běſche Toledſki biſkop
Eugenius. Tón joho wulki# <pb n="665"/>duchownych darow dla do Seville k
Iſidorej póſła, kotryž běſche tehdom ſpodźiwneje wucženoſcźe dla znaty.
Dwanacże lět woſta Ildefons pola Iſidora. Napjelnjeny ze ſtrowej wucžbu
a jeje dobrymi płodami wrócźi ſo zaſy do Toleda k Eugeniej. Swjatoho
žiwjenja a njewſchědneje wucženoſcźe dla bu wot Eugenia za arcdiakona w
Toledźe poſtajeny.

Dokelž pak chcyſche Ildefons wſchitkim wabjenjam ſwěta cźeknycź,
woblecže ſo draſtu Agalienſkoho klóſchtra, kotryž běſche ſwjatymaj
martrarjomaj Koſmej a Damianej poſwjecźeny. Joho ſtarſchej drje ſo z
proſchenjom a mocowanjom tomu pſchecźiwjeſchtaj, ale njemóžeſchtaj joho
w dobrym zamyſle wokhablicź.

Po ſmjercźi abta wuzwolichu mniſcha Ildefonſa za prědkſtejerja, hladajo
na joho ſprawnoſcź, mudroſcź a ſwjatoſcź žiwjenja. Tola, byrnje w
klóſchtyrſkich murjach, njemóžeſche tajke ſwětło a błyſchcź wěrneje
póccźiwoſcże potajene woſtacź, hacž runje ſo Ildefons ponižnje pſched
wocžemi cžłowjekow khowaſche.

Po ſmjercźi biſkopa Eugenia bu Ildefons po woli duchownſtwa, wyſchnoſcźe
a wſchoho luda za biſkopa w Toledźe wuzwoleny. — Z cźežka ſchtó mòže
wuprajicź, kak wjele je Ildefous w tutym zaſtojnſtwje pſchez ſwoje ſłowo
ſkutkował, dźiwy dokonjał a kak jara je knježnu a macźeŕ božu Mariju
cžeſcźował.

We wſy Deilka natwari Ildefons klóſchtyr za knježny a wobdari jón z
wjele darami.

Błudnikow, kiž Helvidiowy błud napſchecźo wobſtajnomu knježniſtwu
macźerje božeje wucžachu, pſchewiny Ildefons we wucženym rozrycžowanju a
poduſy jich we Schpanſkej. Tele rozrycžowanjo je w knizy „wo
knježniſtwje ſwjateje Marije“ zawoſtajił.

Taſama wěc bu tež pſchez dźiw wobkrucźena. Hdyž mjenujcy Ildefons na
ſwjedźenju „cžakanja ſwjateje Marije na porod“ w nocy k rańſchim
cyrkwinym ſpěwanjam dźěſche, buchu joho pſchewodnikojo pſchez nahłe
ſwětło naſtróženi a ſtupichu naſpjet. Iſidor pak njebojaznje k wołtarjej
dźěſche a widźeſche tam knježnu macźeŕ. Pocžeſcźiwſchi ju, dóſta wot
njeje draſtu, kiž mějeſche pſchi božej mſchi trjebacź.

Junu, hdyž ſo dźeń ſwjateje Leokadije[1]⁾ ſwjecźeſche a duchownſtwo a
wjele luda zhromadźene běſche, pſchiſtupi Ildefons k rowej knježny
Leokadije, a modleſche ſo tam klecžo. A hlej, <pb n="666"/>row ſo nahle
wotewri a ſwjata knježna z njoho wuſtupi. A mjez tym zo wſchitcy
hladachu a poſłuchachu, khwaleſche Ildefonſowe zaſłužby wo knježnu
Mariju, prajicy: „O Ildefonſo, pſchez tebje je w cžeſcźenju luda žiwa
moja knjeni, kiž we wyſokoſcźi njebjes bydli.“ A pokhwaliwſchi biſkopa,
wrócźi ſo zaſy do rowa. Ildefons, kotryž chcyſche, zo ſo tajka wěc
potomnikam njeby bjez wobſwědcženja powjedała, hrabny mjecžik krala
Receſwintha, kiž bě runje pſchitomny, a wotrězny kruch rubcžka, z
kotrymž běſche Leokadźina hłowa wodźeta. Wotrěznjeny kruch a mjecžik pak
we ſwjedźeńſkim cźahu na ſwjate měſto wotnjeſe, hdźež ſo dotal khowa.

Ildefons je tež wſchelake piſma ſpiſał a po ſebi zawoſtajił.

Hdyž běſche 9 lět a 2 měſacaj biſkop był, wumrje wón zbóžnje a ſwjecźe,
a bu (wokoło lěta 677) w cyrkwi ſwjateje Leokadije pohrjebany. Po
pſchedobycźu Saracenow bu joho cźěło do měſta Zamora pſchenjeſene a w
cyrkwi ſwjatoho Pětra pokhowane, hdźež ſo wot luda cžeſcźuje.

Swjaty Fandila, mnich, martraŕ; 13. junija. Hdyž běchu Maurojo Schpanſku
pſchedobyli, zakhadźachu ſurowje napſchecźo kſcheſcźanam. Muhamed ♣II.♠
běſche hiſchcźe hórſchi, dyžli joho nan Abderrama. Cyrkwje buchu
potorhane, kſcheſcźanam cźežke dawki nakładowane. Wſchitcy buchu z
krajnych ſłužbow wuzamknjeni, mnozy ſurowje morjeni.

Mnich Fandila w klóſchtrje njedaloko Kordovy běſche prědkſtejeŕ tutoho
klóſchtra a pſchikład wſchěch póccźiwoſcźow, a wobſedźeſche luboſcź
wſchěch poddatych mnichow. Zrudźeny pſchez njeſprawnoſcźe muhamedanſkich
wyſchnoſcźow, ſtupi pſched nich a hrožeſche jim bože khoſtanjo. Za to bu
jaty a zu někotre dny pſched knježerja ſtajeny, a wobſkorženy, zo je
Muhameda jebanca mjenował. Bjez pſchepytanja bu wotſudźeny a jomu 13.
junija 753 hłowa wotrubana.

Tež měſchnik Anaſtaſius bu morjeny, dokelž běſche zjawnje wopacžnoſcź
Korana (ſwjateje knihi Muhamedanow) dopokazał. Taſama wěc bě wina
martraŕſkeje ſmjercźe mnicha Felikſa. Z cyła bu kóždy pſcheſcźěhany,
ſchtóž ſebi něſchto napſchecźo Koranej abo Muhamedej prajicź wěrjeſche.

<pb n="667"/>

♣d)♠ Swjecżi z Jendżelſkich krajow.

Swjaty Oswald, kral, martraŕ; 5. auguſta. Oswald, ſyn Ethelfrieda, krala
we južnym dźěle kraleſtwa Northumberland, dyrbjeſche w lěcźe 617 pſched
kralom Redwaldom k Schottam cźeknycź. Tam zezna kſcheſcźanſku wěru a
dóſta ze ſwojimaj bratromaj Eanfriedom a Oswiom ſwjatu kſchcźeńcu. Hakle
po dlěſchim cžaſu móžachu ſo bratſa zaſy do ſwojoho kraja wrócźicź. Doma
wotpadnyſchtaj bratraj zaſy wot wěry a zhubiſchtaj hiſchcźe teſame lěto
ſwoje žiwjenjo pſchez njepſchecźelow. Nětko Oswaldej cyłe kraleſtwo
pſchipadny.

Z cyłej wutrobu kſcheſcźanſtwej podaty, wopokazowaſche Oswald tež we
žiwjenju a ſkutku, ſchtož wěrjeſche, a běſche z wjele póccźiwoſcźemi
wudebjeny, woſebje běſche napſchecźo khudym a cuznikam dobrocźiwy, darny
a ponižny. Tak běſche ſo junu jutrownicžku k wobjedu ſynył, hdyž běſche
ſo wulka mnohoſcź khudych zhromadźiła, kotſiž wot njoho jałmožnu
wocžakowachu. Oswald njedaſche jim cžakacź, ale daſche jědźe ze
ſlěbornych ſchklow wotewzacź a ſchklě na kuſki rozłamacź a mjez khudych
rozdźělicź. Hdyž to biſkop Ajdan widźeſche, kiž běſche ſobu za blidom,
pſchimny kralowu ruku, prajicy: „Nihdy njech tale ruka njezahinje.“

Oswald njeſpokoji ſo z tym, zo je ſam kſcheſcźan, ale dźěłaſche tež na
wobrocźenjo ſwojich poddanow. Ale wſcho to njezakitaſche joho pſched
cžaſnym kſchižikom. Kadwalla, kral Brittow, napadny ze ſylnym, dotal
njepſchewinjenym wójſkom Oswaldowy kraj a zapuſcźeſche jón z wohenjom a
mjecžom. Oswald zhromadźi ſwoje mužſtwa a ſtupi njepſchecźelej
napſchecźo. Prjedy bitwy daſche drjewjany kſchiž wudźěłacź a ſtaji jón
ſam do zemje a napominaſche ſwojich wojakow: „Padńmy na kolena a wołajmy
ſo k kſchižowanomu Bohu, zo by nas pſched hordym njepſchecźelom
ſchkitował. Bòh je ſwědk, zo ſprawnu wójnu wjedźemy k zakitanju žiwjenja
a kraja.“

Zkhrobleni wojacy walichu ſo na ſylniſchoho njepſchecźela a pobichu
joho. Kſchiž pak woſta tam ſtejo a bu wot luda cžeſcźeny. Pozdźiſcho bu
tam cyrkej natwarjena, w kotrejž ſo wſchelake dźiwy ſtachu. — Po dobycźu
dźakowaſche ſo Oswald Bohu za hnadnu pomoc a rozſchěrjeſche joho
kraleſtwo na zemi. K tomu žadaſche ſebi wot Schottow miſſionarow. Prěni
miſſionar jeno mało wuſkutkowa, a tohodla bu mnich Ajdan hako biſkop do
kraja powołany. Pſchez krutoſcź napſchecźo ſebi a miłoſcź <pb
n="668"/>napſchecźo druhim doby ſebi twjerde wutroby. To poradźi ſo jomu
cźim lóžo, dokelž ze ſwojim duchownſtwom žane cžaſne kubła
njewobſedźeſche a poſkicźene dary za ſo njebjerjeſche.

Oswald podpjeraſche jich dźěła, a běſche jim tołmacžeŕ pola ſwojoho
luda. Rady pſchebywaſche pſchi božich ſłužbach a cyrkwinſkich
ſpěwanjach.

Po wóſomlětnym měrje pſchimaſche joho ſuſodny kral Penda. Pjatoho
auguſta 642 běſche krawna bitwa a Oswald zhubi tam žiwjenjo, hakle 38
lět ſtary. Hdyž pobicźo ſwojoho wójſka widźeſche, proſcheſche Boha:
„Knježe, ſmil ſo nad duſchemi mojich bratrow.“ Kral Penda daſche cźěłej
hłowu a rucy wotrubacź a na ſtołp poẇſnycź.

Kſcheſcźenjo mějachu cźěło w cžeſcźi a Bóh zdźerža Oswaldowu prawicu
njezahinjenu a tak ſo dopjelni próſtwa a žohnowanjo biſkopa Ajdana.

Swjata Edeltruda, knježna; 23. junija. Edeltruda běſche dźowka pobožnoho
krala naraṅſchich Anglow, Annaſa a joho mandźelſkeje, ſwjateje
Hereswidy. Jeje ſotry Seksburga, Vitburga, Ethelburga ſo tež hako ſwjate
cžeſcźuja. W bohabojoſcźi kubłana, ſtupi po woli ſtarſcheju do
mandźelſtwa z Tonberchtom, wěrchom južnych Girviow, z kotrymž běſchtaj
knježniſcy hromadźe žiwaj. Po tſóch lětach, hdyž běſche mandźelſki
wumrjeł, dźěſche Edeltruda na kupu Eli a wjedżeſche tam pjecź lět
žiwjenjo w khudobje a poniženjach. Wodujo a w nocy Bohu khwalbu
ſpěwaſche.

Tola tam njeznata njewoſta a kral Egfrid w Northumberlandźe ju za
mandźelſku žadaſche. Z nim běſche dwanacźe lět we kuježniſkej
zdźeržliwoſcźi žiwa. Hdyž běſche Egfrid wumrjeł, dźěſche Edeltruda w
lěcźe 672 zaſy na kupu Eli a załoži tam dwaj klóſchtraj, a nawjedowaſche
knježny, kotrež ſo jej pſchizamknychu. Teje žiwjenjo běſche jara krute:
za dźeń jeno junu jèdźeſche; jeno na ſwjedźenjach ſo wjacy krócź
naſycźeſche. Po połnócnych božich ſłužbach woſtawaſche hacž do ranja w
cyrkwi.

Po pſchetracźu wjele boloſcźow wona 23. junija 679 wumrje. Za 11 lět
běſche jeje cźěło hiſchcźe njepſchetłate, cyle tajke, kajkež běſche
hrjebane.

Edeltruda ſo hako knježna cžeſeźuje, dokelž jeje knježniſtwo ſo w
mandźelſtwje zhubiło njeje.

<pb n="669"/>

Swjaty Theodor, arcbiſkop; 19. ſeptembra. Theodor běſche z Tharſus we
Cilicii rodźeny a w Athenach ſo we ſwětnych a cyrkwinſkich wědomoſcźach
wudoſpołnjał. Pozdźiſcho pſchińdźe do Roma a zaſtupi hako mnich do
klóſchtra. Bamž Vitulian wuzwoli joho, hacž runje běſche hakle 26 lět
ſtary, za arcbiſkopa w Kanterbury w Jendźelſkej. Schěſcź a dwacytoho
měrca 668 bu wuſwjecźeny a poda ſo 27. meje tohoſamoho lěta na pucź do
ſwojeje woſady. W zymje pſchebywaſche w Parizu, zo by jendźelſku rycž
nawuknył. Sydom a dwacyteje meje 669 pſchińdźe do ſwojeje woſady. Joho
prěnje dżěło běſche, zo wſchitke woſady wopyta a ſwjecźenjo jutrow po
romſkim waſchnju zarjadowa.

W Kanterbury załoži wyſoku ſchulu za cyrkwinſke wědomoſcźe, zboka
kotrychž ſo tež ſwětne wědomoſcźe wucžachu. Tak kſcheſcźanſtwo a
wědomoſcź we kraju pſchiběraſche. Tež druhdźe wón wucženiſchcźa
załožeſche.

W lěcże 673 dźeržeſche wón krajny koncil we Heorutforcźe, 680 w
Hetfieldźe, 684 w Twifordźe, hdźež buchu wužitne poſtajenja za cyrkej
wucžinjene.

Mjez tym běſche wójna mjez kralom Egfridom a Ethelredom wudyriła.
Theodor pak zbožownje měr mjez ludomaj wujedna. — We lěcźe 690 bu wot
Boha k wěcžnomu mytu wotwołany.

Swjaty Beda, mnich, cyrkwinſki wucžeŕ; 27. meje. Beda je ſo w lěcźe 673
we jendźelſkej wjeſcy blizko pſchi morju narodźił. W ſedmym lěcźe bu wot
ſtarſcheju do klóſchtra we Weremouth daty, zo by ſo we wědomoſcźach
rozwucžił a k kſcheſcźauſkomu žiwjenju nawjedował. Pozdźiſcho bu do
klóſchtra Jarrow póſłany, hdźež we mnichach najwuſtojniſchich wucžerjow
namaka, a ſo pod jich nawjedowanjom ſpodźiwnje wudoſpołnjeſche. Woſebje
zajimachu ſwjate piſmo a piſma cyrkwinſkich wótcow joho cylu kedźbnoſcź.
Abt tutoho klóſchtra Bedu wucženoſcźe a pobožnoſcźe dla zahe k
ſwjecźiznam pſchihotowaſche a tak bu Beda w lěcźe 691 diakon, a w lěcźe
702 měſchnik.

W klóſchtrje dźěłaſche Beda dźěła mnichow w hoſpodaŕſtwje ſobu, a tola
namaka doſcź cžaſa k modlenju, wuknjenju a piſanju. Pozdźiſcho bu za
wucžerja mnichow ſtajeny, kotrychž běſche na ſchěſcź ſtow. Pſchi tym wón
wjele nabožnych a wucženych knihow piſaſche, z kotrychž je wukładowanjo
ſwjatoho piſma naj<pb n="670"/>ſławniſche. Tak ſpěchowaſche wón
rozwucženjo ſwojoho luda tež za pozdźiſche cžaſy.

Pſchi wuknjenju a wucženju nawjedowaſche joho wěrna, njetajena
pobožnoſcź. Hacž runje běſche wot najwoſobniſchich cžeſcźeny, woſta
ponižny a njedaſche ſo tež za abta w klóſchtrje wuzwolicź.

Bołmoncžku joho khoroſcź napadny, ale wón ſwoje rozwucžowanja
njepſchetorhny. Tola ſo wodnjo a w nocy na pſcheſtupjenjo do wěcžnoſcźe
pſchihotowaſche. Za ſwoju khoroſcź ſo Bohu dźakowaſche. Wutoru pſched
božim ſtpěcźom pocža jomu dychanjo wobcźežniſche bycź. Wón dóſta
ſakramenty mrějacych. Nazajtra popołdnju daſche wſchěch měſchnikow
klóſchtra powołacź a rozdźèli jim darki, z próſtwu, zo bychu na božej
mſchi na njoho ſpominali. Potom jim prajeſche: „Cžas je, zo ſo k tomu
wrócźu, kiž je mi žiwjenjo dał. Moje dny běchu dołhe. Mój ſudnik je jich
licžbu pſchedwidźał a poſtajił. Wokamiknjenjo mojoho wumoženja ſo bliži.
Z̃adam ze zwjazkow cźěła wumoženy a z Khryſtuſom bycź. Haj, moja duſcha
žada Jězuſa, ſwojoho krala, w jaſnoſcźi joho kraſnoſcźe wohladacź.“

Wjecžor ſyny ſo Beda napſchecźo khapałcy, hdźež běſche ſo w žiwjenju
pſchecy modlił. Ze ſłowami: „Cžeſcź budź Wótcej a Synej a ſwjatomu
Duchej“ wuſny tónſamy wjecžor cźiſche we Knjezu. To ſo ſta w lěcźe 735.

♣e)♠ Swjecżi w ſewjernych němſkich krajach.

Swjaty Livin, biſkop, martraŕ; 12. novembra. Livin běſche we
Schottlandźe rodźeny. Wot młodych lět hižon běſche tak we ſwjatoſcżi a
žiwej wěrje do Boha wobkrucźeny, zo móžeſche z božej pomocu po wodźe
khodźicź. Dóſtawſchi biſkopſku ſwjecźiznu wobzamkny, zo chce ſo na te
waſchnjo Knjezej poſwjecźicź, zo ſwjate ſcźenjo w cuzym kraju prěduje.
Wopuſchcźiwſchi ſwój kraj, pſchińdźe do Brabanta. Tudy rozwucžowaſche z
njewuſtawacej prócu lud, ale za to dyrbjeſche wot póhanow wjele
pſcheſcźěhanjow pſchenjeſcź. Schwikachu joho a bijachu z kijemi. Mjez
pſcheſcźěharjemi wuznamjenjeſche ſo woſebje Walbert, kotryž, wot djaboła
nahonjeny, ſwjatomu z klěſchcźemi jazyk wutorhny, pſched ludom na zemju
cźiſny a ſo pſchi tym do poklecźa a hanjenja kſcheſcźanſkeje wěry da.
Tola Bóh hnydom hroznoſcź tuteje złóſcźe zatraſchnje khoſtaſche: woheń
padny z njebjes a <pb n="671"/>ſpali a znicži Walberta a ſydomnacże
towarſchow, kiž běchu k tutomu ſkutkej radźili. Po nich ani popjeła
njewoſta. Livin zběhny jazyk a Bóh jomu zaſy pſchiroſcź da. Z wjetſchej
dowěru Livin boži zakoń ludej prědowaſche. Ale njepſchecżeljo
njepſcheſtachu napſchecźo njomu zakhadźecź. Jedyn z nich roznjemdrjeny
ſwoju ruku napſchecźo biſkopej zběhny, a chcyſche joho z pjaſcźu
porazycź: ale wupſchěſtrjena ruka nahle woſłabny a ſpróſtny. Za tſi dny
dźěſche złóſtnik do ſo, padny Swjatomu k nohomaj a proſcheſche ponižnje
a pokutnje wo ſmilnoſcź. Na Livinowu modlitwu dóſta prjedawſchu cžiłoſcź
zaſy.

Swjaty biſkop wjeſeleſche ſo cźerpjenjow a žadaſche ſebi martraŕſku
ſmjercź. So ſamoho a pſchez njoho dobyte duſche porucžeſche Bohu
nutrniſcho. Junu w nocy pſched njedźelu, hdyž po ſwojim waſchnju w
modlitwje wotcžuwaſche, zjewi ſo jomu Khryſtus ze ſwojimi wucžownikami a
pſcheproſy joho k dóſtacźu žadaneje króny, prajicy: „Wjeſel ſo, mój
luby, a cžiń ſwój ſkutk z wobſtajnoſcźu. Dźenſa wozmu tebje do ſwojoho
kraleſtwa a budźeſch ſo zo mnu a z twojimi bratrami do wěcžnoſcźe
zradowacź.“

Mjez tym zo Livin ſebje ſamoho a ſwojich Bohu naležniſcho naporucžeſche,
napadny joho druhi Walbert z bratrom a ſwojimi towarſchemi. Livin
luboſtnje k nim rycžeſche, ale woni joho zabichu. Joho duſcha pak bu wot
jandźelow we wulkej jaſnoſcźi do njebjes njeſena. To ſo ſta w lěcźe 659.

Swjata Rajnelda, knježna, martraŕka; 16. julija. Rajnelda běſche dźowka
hrabje Witgera a ſwjateje Amalbergi we Brabancźe. Dóſtawſchi wulke
zamoženjo, rozdawa wona wjetſchi dźěl klóſchtram a poda ſo na pucź do
Paleſtiny, zo by ſwjate měſtna wopytała. Sydom lět woſta na pucźu.

Wokoło lěta 662 domoj ſo wrócźiwſchi běſche na kuble pola měſta Santon
hako puſtnica žiwa. Hdyž dźiwi narańſchi Frieſojo jeje kraj napadnychu,
cźěkaſche wſcho pſched nimi. Rajnelda njecźěkaſche. Hdyž zhoni, zo ſo
njepſchecźeljo bliža, zamkny ſo do cyrkwje we Santonje. Hdyž běchu měſto
wurubili a zapalili, łamachu ſo njepſchecźeljo tež do cyrkwje. Hrabnychu
knježnu, cźahachu ju po cyrkwi za włoſy a wotrubnychu jej hłowu. Z njej
buſchtaj Grimoald a Gondulf morjenaj, wokoło lěta 680. Knježna bu w tej
ſamej cyrkwi pohrjebana a na jeje rowje ſtachu ſo dźiwy.

<pb n="672"/>

Swjaty Lambert, biſkop, martraŕ; 17. ſeptembra. Lambert běſche z
woſobneje ſwójby we Maſtrichcźe narodźeny a bu wot biſkopa Theodarda
kubłany a we wſchitkim dobrym rozwucžowany. Lambert zacpějeſche cžaſnu
pychu a rozdawaſche khudym, ſchtožkuli mějeſche. Hdyž běſche biſkop
Theodard wot njekhmanikow morjeny, bu wot wſchoho luda za biſkopa
žadany, a hacžruuje ſo wſchelako wobaraſche, w lěcźe 669 wuſwjecźeny.
Docpěwſchi tak wyſoku ſłužbu w cyrkwi, prócowaſche ſo tež, ſwoje dobre
ſkutki pſchiſporjecź.

W tutym cžaſu běſche cźeknjeny mnich Ebroin bohot w Neuſtrii, Burgundźe
a Auſtraſii a pſcheſcźěhaſche cyrkej. Dokelž běſche Lambert ſwojomu
kralej Childerichej, kotryž joho jara cžeſcźeſche, ſwěrny woſtał, bu wot
Ebroina ze ſtoła wotehnaty a dźěſche do klóſchtra Stabulo, hdźež běſche
ſydom lět hako mnich žiwy. Po Ebroinowej ſmjercźi bu w lěcźi 681, zaſy
na biſkopſki ſtoł powołany a wrócźi ſo tam k wjeſelu woſady.

Lambert ſwěrnje a zbožownje hako dobry paſtyŕ ſkutkowaſche a woſebje tež
njeſprawnoſcźam wyſokich krucźe napſchecźo ſtupaſche. Tak wón tež Pipina
njebojaznje napominaſche, kotryž běſche ſwoju mandźelſku wotehnał a z
kurwu žiwy. Pipin wrócźi ſo zaſy k pocžeſtnomu žiwjenju, ale wotehnata
kurwa myſleſche na to, kak by ſwjatoho biſkopa znicžiła. Toho dla
naſchcźuwa ſwojoho bratra Dodona, kotryž ſwjatoho napadny a z hlebju
pſchekłó, hdyž ſo tutón pſched wołtarjom z wupſcheſtrjenymaj rukomaj
modleſche. To ſta ſo pola wſy Leodium, 17. ſeptembra 708.

Cźěło ſwjatoho martrarja bu we Maſtrichcźe pohrjebane, ale pozdźiſcho
wot Lambertowoho wucžeńca Huberta do wſy Leodium pſchenjeſene.

Swjaty Willibrord, biſkop; 7. novembra. Willibrord narodźi ſo wokoło
lěta 658 w Northumberlandźe, a bu we ſedmym lěcźe do klóſchtra Rippon k
kubłanju wotedaty. Joho nan Wilgis běſche w ſwěcże Bohu ſpodobnje žiwy a
wobzamkny ſwoje žiwjenjo w klóſchtrje, kotryž běſche ſam załožił.

Willibrord nawukny zahe, Knjezowy pſchah noſycź, kotryż jomu pſchecy
ſłódki woſta. Hako młodźenc ſcžini klóſchtyrſke ſlubjenja. W dwacytym
lěcźe jomu dowolichu, zo ſmě do Irlanda hicź a ſo tam we doſpołnoſcźi
wobkrucźicź. Dwanacźe lět tam pſchebywaſche a pſchetrjecheſche druhich
we krutoſcźach, hacžrunje <pb n="673"/>běſche łahodnoho cźěła.
Ponižnoſcź a pſchecźelnoſcź joho wuznamjenjeſchtaj. Tſicycźi lět ſtary
dóſta měſchniſku ſwjecźiznu.

W tym cžaſu wotcucźi we nim žadoſcź, zo chce Friſam ſcźenjo prědowacź.
Dóſtawſchi k tomu dowolnoſcź, pucźowaſche z dźeſacźimi jendźelſkimi
mnichami pſchez morjo a pſchińdźe wokoło lěta 691 do nětcžiſchoho
Hollanda. Tam běſche drje tež prjedy hižon ſo ſcźenjo prědowało, ale
jeno mało płodow pſchinjeſło. Stupiwſchi we Katwiku na kraj, podachu ſo
miſſionarojo do Utrechta a buchu wot bohota Pipina pſchecźelnje
pſchijecźi.

Willibrord dźěſche najprjedy do Roma, zo by wot bamža Sergia
požohnowanjo k japoſchtołſkomu dźěłu dóſtał. Tam dòſta wobſchěrnu
duchownu prawomóc a ſwjate powoſtanki za cyrkwje. Tak wuhotowany wrócźi
ſo do wuzwolenoho miſſionſkoho kraja a zapocža w božim mjenje ſwoje
japoſchtołſke dźěło. Hdyž běchu tam ſchěſcź lět ſwěrnje ſkutkowali,
běchu kſcheſcźanſtwo tak pſchiſporili, zo bu Willibrord do Roma žadany a
za biſkopa wuſwjecźeny, pſchi cžimž mjeno Klimant dóſta. Schtyrcycźi
dnjow w Romje pſchebywawſchi wrócźi ſo zaſy do ſwojeje woſady a wuzwoli
ſebi Utrecht za biſkopſke ſydło. Tam dóſta wot Pipina hród Viltaburg
darjeny. Nětko twarjeſche cyrkwje a klóſchtry, a bu wot bohotow
ſchcźedrje podpjerany. Hdyž běſche kſcheſcźanſtwo we krajinach pod
francoſkim knjejſtwom rozſchěrił, złoži Willibrord kedźbu na ſwobodnych
Friſow, kotrychž wěrch Radbod wobknježeſche. Tón běſche kruty póhan;
tola njewobaraſche Willibrordej wucženjo, ale poſłuchaſche druhdy ſam na
njoho.

Willibrord pſchińdźe na ſwojich japoſchtołſkich pucźowanjach hacž do
Danſkeje, ale njemóžeſche tam wjele wuſkutkowacź. W lěcźe 720
pſchizamkny ſo Willibrordej Bonifacius, zo by joho podpjerał. Willibrord
mějeſche wot Boha dar dźiwow a zahanjeſche póhanſtwo a porjedźeſche lud
k łahodniſchim waſchnjam. Tež załožeſche wucžeŕnje a ſwjecźeſche
měſchnikow za cyrkwje.

We wyſokej ſtarobje wza ſebi pomocnika w biſkopſtwje a pſchihotowaſche
ſo na ſmjercź, kotraž joho wokoło lěta 738 z cžaſnoſcźe wotwoła.

Swjaty Bonifacius, biſkop, martraŕ, japoſchtoł Němcow[2]⁾; 5. junija.
Bonifacius bu w Jendźelſkej we Kirtonje <pb n="674"/>wokoło lěta 680
narodźeny a dóſta we kſchcźeṅcy mjeno Winfrid. Hižon mały ſo wón rady w
bójſkich wěrnoſcźach rozwucžowacź daſche. Hdyž junu miſſionarſcy mniſcha
joho nana wopytachu, wotcucźi we Winfridu žadoſcź, zo chce tež mnich
bycź. Tale žadoſcź we nim dale a bóle pſchiběraſche. Nan drje chcyſche
joho z wjele wabjenjemi na druhe myſle pſchiwjeſcź, ale to běſche
podarmna próca. W cźežkej khoroſcźi ſpózna prut boži a njewobaraſche
ſynej wjacy. Winfrid pſchebywaſche tſinacźe lět w klóſchtrje Ekſceſtrje
a pſchihotowaſche ſo pod nawjedowanjom Wolfarda we pocžinjenju wſchěch
póccźiwoſcźow a we wuknjenju trěbnych wědomoſcźow na pſchichodne
powołanjo. Do mnichow tutoho klóſchtra pſchijaty, bu za wucžerja
poſtajeny. W tutym powołanju njezakomdźeſche, na ſwojim wudoſpołnjenju
dale dźěłacź.

Tſicycźi lět ſtary bu měſchnik wuſwjecźeny a běſche pilny prědaṙ božoho
ſłowa a ſkutkowaſche hako nawjedowaŕ duſchow zbožownje, a běſche pola
wyſokich a nizkich hako dobry radźicźeŕ znaty a witany. Pſchecy žadaſche
za tym, zo móhł Khryſtuſowe kraleſtwo pſchiſporjecź a wopłakowaſche
ſtajnje, zo wulka mnohoſcź ludow, we cźmach njewědomoſcźe zapadnjenych,
djabołam ſłuži. Hdyž tele zahorjenjo za duſche we nim dźeń wote dnja
pſchiběraſche a wón Boha ze ſylzami a próſtwami wo to proſcheſche, dóſta
(w lěcźe 716) wot klóſchtyrſkoho prědkſtejerja dowolnoſcź, zo ſmě do
Němcow (Germanije) pucźowacź.

Z dwěmaj towarſchomaj poda ſo na łódź a wopuſchcźiwſchi jendźelſki kraj,
pſchińdże do Dorſtada we kraju Friſow. Dokelž pak běſche tam runje wójna
mjez friſiſkim kralom Radbodom a Korlu Martellom wudyriła, prědowaſche
Winfrid ſcźenjo bjeze wſchoho wužitka. Toho dla wopuſchcźi tutón kraj a
wròcźi ſo zaſy do ſwojoho klóſchtra, hdźež bu pſchecźiwo ſwojej woli za
abta wuzwoleny.

Za dwě lěcźe wón z dowolnoſcźu Vintonſkoho biſkopa ſwoju klóſchtyrſku
ſłužbu złoži a pucźowaſche do Roma, zo by ſo wot bamža k wobrocźenju
póhanow z japoſchtołſkej mocu póſłacź dał. Do Roma pſchiſchedſchi bu wot
Hrehorja ♣II.♠ pſchecźelnje pſchijaty, dóſta mjeno Bonifacius a bu k
němſkim ludam póſłany. Tak Thüringſkim a Sakſonſkim ludam Khryſtuſa
prědowaſche a wjele póhanow kſchcźijeſche, kſcheſcźanow pak wot
póhanſkich pſchiwěrkow wotwjedowaſche.

Hdyž běſche Radbod, tónle zaſukły njepſchecźel Khryſtuſowoho mjena,
pſchewinjeny a zaſy měr pola Friſow, khwataſche <pb n="675"/>Bonifacius
k nim a ztowarſchi ſo k biſkopej Willibrordej, z kotrymž tſi lěta z
tajkim wuſlědkom prědowaſche, zo bu wjele pſchibohow zpowalanych a wjele
cyrkwjow żiwoho Boha załoženych.

Willibrord chcyſche joho hako biſkopa wuſwjecźenoho měcź; tola
Bonifacius ſo toho wobaraſche, a chcyſche hako měſchnik na zbožu
njewěriwych dźěłacź. Tak pſchekhodźowaſche kraj Heſſow a ſtarych Sakſow
a wotwobrocźi tyſacy wot pſchibójſtwa. W Amanaburku załoži wón
klóſchtyr.

Nětko póſła do Roma powjeſcź wo ſwojim ſkutkowanju a napraſchowaſche ſo
wo někotrych naležnoſcźach ſwojoho zaſtójnſtwa. Bamž Hrehoŕ powoła joho
do Roma. Bonifacius poda ſo w lěcźe 723 na pucź. W Romje wobnowi wón
wuznacźo wěry a daſche powjeſcź wo nowych woſadach. Na dźeń ſwjatoho
Handrija wuſwjecźi joho bamž za biſkopa, tola jomu wěſte ſydło
njepſchipokaza. Tež dóſta Bonifacius wot bamža wuſtawki (♣canones♠), po
kotrychž mějeſche ſo zadźeržecź, a naporucžne liſty za wěrchow, we
kotrychž krajach mějeſche Bonifacius ſkutkowacź, woſebje mjez ludami na
rańſchej ſtronje Rhejna.

Tak wuhotowany wrócźi ſo do kraja Heſſow a Thüringow, a pokracžowaſche
miſſionſke dźěło. Pola wſy Geismar nadeńdźe wón ſtary wulki dub,
pſchiboham poſwjecźeny a „hromownik (Donnereiche)“ mjenowany. Tón wón
poruba a z joho drjewa khapałku k cžeſcźi ſwjateju japoſchtołow Pětra a
Pawoła natwari. Na podobne waſchnjo wón cyłu krajinu wot pſchibójſkich
pomnikow wurjedźi, za to pak cyrkwje a klóſchtry załožeſche. Hdyž jomu
tak dźěło pſchiběraſche, piſaſche Bonifacius do Jendźelſkeje po nowych
dźěłacźerjow, z kotrymiž hromadźe knjezowu winicu wobdźěłaſche.

Hdyž běſche bamž Hrehoŕ ♣III.♠ na japoſchtołſki ſtoł pſchiſchoł,
piſaſche jomu Bonifacius w lěcźe 732 a žadaſche we wſchelakich wěcach
joho radu. Bamž wotpóſłanych cžeſcźownje pſchija a pſchepoda jim za
Bonifacia arcbiſkopſki pallium a ſtaji joho za arcbiſkopa w Němcach.

Wokoło lěta 736 poda ſo Bonifacius do Bajerſkeje, zo by tam cyrkwje
wopytał a woſady pſchehladał.

W lěcźe 738 Bonifacius tſecźi krócź do Roma dźěſche a bu za
japoſchtołſkoho póſłanca (legata) w Němcach pomjenowany a dȯſta prawo,
po ſpodobanju nowe biſkopſke ſtoły załožecź. Ducy domoj dźěſche pſchez
Bajerſku a załoži biſkopſki ſtoł we Freiſingu a Regensburgu, ſchtož bu
wot bamža w lěcźe 739 wobkrucźene. <pb n="676"/>Dale załoži wón
biſkopſki ſtoł we Erfurcźe za Thüringi, w Buraburgu za Heſſy, we
Würzburgu za Frankow a w Aichſtädt za bajerſku Pfalc. Tež wobnowi wón
biſkopſki ſtoł we Salcburgu.

W tutym cžaſu ſtanyſchtaj błudnikaj Adalbert a Klimant w Němcach, a
rozſywaſchtaj pſchiwěrki a błudy mjez lud. Bonifacius powoła cyrkwinſku
zhromadźiznu. Błudnikaj buſchtaj z cyrkwje wuzamknjenaj a bohot Karlman
ſadźi jej do jaſtwa. Poſtajenja tuteje zhromadźizny buchu 743 w Romje
wobkrucźene. W lěcźe 745 dźeržeſche Bonifacius druhu zhromadźiznu w
Leptinje w Hennegawje, hdźež bu wotpſchiſahanjo djaboła pſchi kſchcźeńcy
a kſchcźeńſki ſlub we frankſkej rycži wuſtajene.

W lěcźe 731 bu Bonifaciej wot bamža Zachariaſa Majnc (♣Moguntium♠) hako
arcbiſkopſke ſydło pſchipokazane. Na porucžnoſcź tohoſamoho bamža
žałbowaſche Bonifacius w lěcźe 752 za krala Frankow Pipina, kotrohož
běſche ſebi lud wuzwolił.

Bonifacius powoła ſwjatych mužſkich a žónſke z Jendźelſkeje, zo bychu w
mniſchſkich a knježnjacych klóſchtrach nawjedowarjo doſpołniſchoho
žiwjenja byli. Pſchi ſwojich woſadnych ſtaroſcźach njezabu Bonifacius na
ſwój wótcny kraj. Hdyž běſche zhonił, zo Ethelbert, kral we Mercia, we
žadławej njecžiſtocże žiwy, piſaſche jomu kruty liſt, we kotrymž
prajeſche: „Wopomń, kajka hańba je za tebje, zo pod knjejſtwom
ſkocżaceje požadoſcźe ſtonaſch a pſchez tajke žadławoſcźe Boha rudźiſch,
kotryž je tebi knjejſtwo na tak wulkim ludu podał. Smil ſo nad ſwojej
duſchu a nad duſchemi ſwojich poddanow, kiž twoje dla zahinu a kotrež
změjeſch něhdy zamłowjecź.“

W lěcźe 754 daſche ſo Bonifacius ze ſwojoho ſydła w Majncu puſchcźicź a
wuſwjecźi ſebi Lulla za ſcźěhowarja. Sam wza nawjedowanjo Utrechtſkoho
ſtoła na ſo, kotryž běſche po Willibrordowej ſmjercźi pſchez Eobana
zarjadowacź dał. Nětko chcyſche zaſy mjez pohanſke ludy hicź a
nadźijeſche ſo pſchi tym martraŕſkeje ſmjercźe. Z někotrymi towarſchemi
poda ſo zaſy k Friſam, kotſiž běchu k pſchibójſtwu wotpadnyli. Khodźicy
po kraju prědowaſche Jězuſowu wucžbu.

Sobotu do Swjatkow chcyſche kſcheſcźanow firmowacź. Pola rěki Burda
(Bortue) pſchi měſcźe Dokkum daſche ſtany natwaricź. W modlenju
cžakaſche na pſchikhad młodych kſcheſcźanow. Ale měſto pſchecźelow
pſchińdźechu njepſchecźeljo, wobrónjeni pohanjo. Bonifaciowi towarſchojo
a kſcheſcźenjo, kiž běchu pola njoho, chcychu ſo wobaracź; ale
Bonifacius jim to <pb n="677"/>zakaza. Wón zhromadźi jich (běſche jich
pſchez poł ſta a mjez nimi biſkop Eoban), wza powoſtanki Swjatych, kiž
mějeſche pſchecy pſchi ſebi, wuńdźe ze ſtana a napominaſche ſwojich k
zwólnomu martraŕſtwu. Póhanjo walichu ſo na nich a zabichu wſchitkich.
To ſta ſo 5. junija 754.

Póhanjo pytachu w ſtanach pokłady, ale njenamakachu nicžo, dyžli knihi a
powoſtanki Swjatych, kotrež rozmjetachu. Jich cźěła buchu w Utrechcźe
pohrjebane. Bonifaciowe cźěło pak bu najprjedy do Majnca pſchenjeſene a
pſchińdźe pozdźiſcho do klóſchtra we Fulda, kotryž běſche Bonifacius
załožił.

♣f)♠ Swjecżi w južnych němſkich krajach.

Swjaty Hawoł (Gallus), abt; 16. oktobra. Hawoł abo Gallus, we rycži
ſwojoho luda Kallech mjenowany, běſche woſobny Ira a wucžeńc ſwjatoho
Hołbjana (Kolumbana). Naſrjedź ſcheſtoho ſtotytka běſche ſo ze ſtareje
zemjanſkeje ſwójby narodźił. Wot ſtarſcheju bu pſchi narodźe Bohu
ſlubjeny a zahe do klóſchtra Benkor póſłany a wot abtow Komgala a
Kolumbana kubłany. Na tutym woſobnym wucženiſchcźu wuznamjenjeſche ſo
Hawoł we wuknjenju rycžow a pěſnjenju, kaž tež we zeznawanju ſwjatych
piſmow.

Hdyž Kolumban Irland wopuſchcźi, běſche Hawoł ſobu mjez tymi, kotſiž
wokoło lěta 585 do Francoſkeje eźehnjechu. W krótkim cžaſu załožichu tſi
klóſchtry a běchu tam we bohuſłuženju žiwi. Ale bórzy naſta jim
pſcheſcźěhanjo, dokelž běſche Kolumban njeſchwarne žiwjenjo krala
Theodoricha a Brunhildy ſchwikał. Z kraja wuhnacźi pſchińdźechu k rěcy
Limat we Schwajcarſkej. Tam chcychu woſtacź. Ale, dokelž pſchibohow
powalecź pocžachu, rozzłobi ſo póhanſki lud na nich a hrožeſche jim ze
ſmjercźu. Tak zaſy woteńdźechu a pſchińdźechu njedaloko Bregenza. Tudy
dóſtachu kruch kraja a zaſydlichu ſo k puſtniſkomu žiwjenju. Tež
prědowachu pohanam a wobrocźichu mnohich. Tola tež tudy njezminychu jich
pſcheſcźěhanja někotrych zaſukłych póhanow, kotſiž dweju puſtnikow
morichu. Z tutych pſcheſcźěharjow běſche wójwoda Gunzo najhórſchi.

Mjez tym zo Kolumban z towarſchemi do Italije woteńdźe, dyrbjeſche Hawoł
khoroſcźe dla woſtacź. Do Arbona k fararjej Willimarej donjeſeny
wotkhorje zaſy. Tu myſleſche na to, hdźe móhł měrnje woſtacź. Wuzwoli
ſebi lěſne hory njedaloko <pb n="678"/>Arbona a zhlada ſebi z horami
wobdatu dolinu. Dwě rěcžcy wijeſchtej ſo po dole mjez horami. Hawoł
ſcžini ſebi kſchiž z worjeſchnjowej kijeſchkow a modleſche ſo klecžo k
Khryſtuſej wo pomoc. Tſi dny ſo poſcźeſche, zo by ſebi z modlitwu a
poſcźenjom tute měſtno poſwjecźił. Běſche to wokoło lěta 614, hdyž ſo
tam z dwěmaj towarſchomaj zaſydli. Porubachu ſchtomy a kercžinu a
natwarichu ſebi puſtniſku khěžku. Nawuknywſchi rycž ludu, khodźeſche
Hawoł po wokołnoſcźi prědowacź a wudoby ſebi mjeno japoſchtoła w tutej
krajinje.

Mjez tym bu wójwoda Gunzo z horjom wopytany: joho dźowka Friedeburg na
zatraſchne widliſchcźa ſkhorje a bu wot złoho ducha wobſynjena. W tutej
nuzy póſła Gunzo po Hawła z próſtwu, zo by pſchiſchoł, dźowcy pomhacź.
Hawoł njechaſche ſo w ponižnoſcźi hako wuzwoleny ſrědk božeje hnady
trjebacź dacź. Tola dyrbjeſche tam hicź a modleſche ſo, a khoroſcź holcu
wopuſchcźi. Po rozwucženju w kſcheſcźanſtwje ſlubi wona Bohu knježniſtwo
a zacpěwſchi woſobnu žeńtwu, dokonja ſwoje dny w klóſchtrje knježnow.

Gunzo pak poſkicźeſche Hawłej pjenježne dary a chcyſche joho za biſkopa
w Koſtnicu ſtajicź. Ale Hawoł wza jeno něſchto darow za khudych;
powyſchenjo na wyſoke cyrkwinſke zaſtojnſtwo pak wotpokaza. Zaſy wrócźi
ſo do ſwojeje ſamownje, hdźež ze ſwojimi wucžeńcami lěſy wurodowaſche.
Nětko dóſta tule krajinu hako dar. Tež póſłachu jomu dźěłacźerjow, z
kotrychž pomocu bu cyrkej a někotre khěže, kaž tež dróha do Arbona
natwarjena.

Hawoł rozwucžowaſche ſwojich doma a wokołnych ludźi, kotryž cžas wot
cžaſa wopytowaſche. Hdyž joho w lěcźe 625 bohaty klóſchtyr Lukſeul za
abta žadaſche, njezwoli wón do toho, dokelž chcyſche w khudobje woſtacź.

Na ſwjedźeń ſwjatoho Michała 646 prědowaſche Hawoł w Arbonje pola
ſwojoho pſchecźela Willimara. Tam joho ſmjertna khoroſcź napadny. Połny
zaſłužbow wo cžaſne a duchowne zbožo krajiny wumrje wón 16. oktobra 646,
a běſche 94 lět ſtary. Joho row bu wot kſcheſcźanow wjele wopytowany.

Swjaty Emmeram, biſkop, martraŕ; 22. ſeptembra. Emmeram bèſche z Poitona
w Akwitanii. W młodoſcźi wón wſchitko wopuſchcźi, ſchtož wobſedźeſche,
zo by ſo ſłužbje wołtarja podał. Po dlěſchej ſwěrnej ſłužbje dóſta
biſkopſku ſwjecźiznu, <pb n="679"/>tola njebu jomu wěſta woſada
pſchipokazana. Wón toho dla wokoło khodźeſche a prědowaſche. Hrěſchnikow
pytaſche w jich domach a napominaſche jich k pokucźe. Khudym wudźėleſche
dary.

Hdyž běſche na tajke waſchnjo wjacy lět we Francoſkej dźěłał, wobrocźi
ſo k póhanam, kotſiž běchu hiſchcźe w Bajerſkej, hacžrunje běchu tam
hižon miſſionarojo dźěłali. W Regensburgu cheyſche joho wójwoda Theodor
ſkhowacź, ale Emmeram ſo dale wobrocźi. Hdyž běſche tſi lěta w tutych
krajach ſkutkował, chcyſche ſo do Roma podacź a rowy ſwjatych
japoſchtołow wopytacź. Ale wón tam njedóńdźe. Młody zemjan běſche
wójwodowu dźowku Utu zawjedł. Emmeram wjedźeſche złóſtnika ze ſpowjedźe,
ale mjelcžeſche. Ucźiny bratr Landobert chcyſche tele mjelcženjo na nim
khoſtacź. Napadny joho z někotrymi złóſtniſkimi towarſchemi a daſche
biſkopa na rěbl pſchiwjazacź. Stawcžk po ſtawcžku jomu wotrězachu a
potom joho w krewi ležacoho woſtajichu. Wopuſchcźeny Emmeram 22.
ſeptembra 652 wumrje. Joho cźěło bu ſwjedźeńſcy pohrjebane. Landobert bu
za ſwój njeſkutk z kraja wuhnaty.

Swjaty Kunibert, biſkop; 12. novembra. Kunibert běſche wot pobožneju
ſtarſcheju derje kubłany. Hako diakon trierſkeje cyrkwje ſo pſchez
wucženoſcź, ſprawnoſcź a ſwjate žiwjenjo wuznamjenjeſche. Po ſmjercźi
kölnjanſkoho biſkopa Remedia bu wokoło lěta 623 na biſkopſki ſtoł we
Kölnje powyſcheny.

Hako tajki běſche wón 625 z druhimi biſkopami na zhromadźiznje we
Rheimſu. Hako radźicźel krala Dagoberta wón po kſcheſcźanſkich zaſadach
k zbožu kraja radźeſche. Wón wumrje 12. novembra 663. W Kölnje je cyrkej
na joho mjeno ſwjecźena.

Swjaty Arbogaſt, biſkop; 21. julija. Arbogaſt běſche z woſobneje
zemjanſkeje ſwójby we dźěle južneje Francoſkeje, kiž Akwitanija rěka.
Wot ſtarſcheju kſcheſcźanſcy kubłany, pomorjeſche wón mjaſo k ſłužbje
ducha. Pſchez wſchědne dobycźa pſchińdźe k wulkej doſpołnoſcźi. Dokelž
chcyſche ſtajnym ſtracham cźeknycź a ſwěta ſo wotrjec, ſtarſchej pak
joho w ſwěcźe dźeržeſchtaj, wopuſchcźi wón w lěcźe 667 ſtarſchej a kraj
a dźěſche do Elſaßa a zaſydli ſo tſi hodźiny wot Hagenawa, hdźež běchu
někotſi puſtnikojo. Tam natwari wón klóſchtyr a cyrkej a ſłužeſche Bohu
<pb n="680"/>z towarſchemi, kotſiž ſo jomu pſchizamknychu. Kral Dagobert
♣II.♠ wuzwoli joho 673 za biſkopa w Straßburgu a wobdari cyrkej z
krajinami. Tola Arbogaſt njemějeſche nawjedowanjo woſady dołho, pſchetož
hižon 21. julija 678 bu do wěcžnoſcźe wotwołany.

Swjaty Khilian, biſkop, a joho towarſchej, martrarjo; 8. julija. Swjaty
Khilian narodźi ſo we ſpocžatku ſedmoho lětſtotytka ze zemjanſkeje
ſwójby we Irſkej, a bu we klóſchtrje ſwojoho kraja kubłany. Zacpěwſchi
wabjenja ſwěta wuzwoli ſebi klóſchtyr hako najwěſcźiſche měſtno ſwojoho
zboža. Pſchez ſtajne poſcźenjo, wachowanjo, modlenjo a wopominanjo
bójſkich wěcow docpě tajku doſpołnoſcź, zo bu joho mjeno cžeſcźene a wón
wot luda hako ſwjaty khwaleny.

Dóſtawſchi měſchniſku ſwjecźiznu wobzamkny, zo chce zbožownu powjeſcź
božoho kraleſtwa ludam wozjewjecź, kotrež we ſměrkach pohanſtwa a
ſcźinje ſmjercźe ſedźa. Wotradźenja joho kruty wotmyſł njeſkhablichu.
Khilian wopuſchcźi ſwój klóſchtyr a wótcny kraj a wza ſebi za pomocuikow
měſchnika Kulmana (Kolomana) a diakona Totnana a pſchińdźe pſchez morjo
do Francoſkeje. Pſchepucźowawſchi tutón kraj woteńdźe do Němcow a
pſchińdźe hacž k Würzburgej we Frankach. Tudy nadeńdźe dźiwi lud a
běſche hotowy, ſwoju krej k božej cžeſcźi a k zbožu tutoho luda
woprowacź.

Prjedy hacž by tutomu ludej prědowacź zapocžał, chcyſche po waſchnju
wſchěch miſſionarow wótca wſchitkich wěriwych wo dowolnoſcź a
požohnowanjo k japoſchtołſkomu ſkutkej proſycź. Toho dla pucźowaſche w
lěcźe 686 do Roma a wozjewi ſwjatomu wótcej Kononej ſwoju žadoſcź. Bamž
daſche jomu dowolnoſcź a požohnowanjo k cźežkomu ſkutkej a wuſwjecźi
joho za biſkopa.

Khilian wrócźi ſo do Frankow a dowuknywſchi rycž tutoho luda zapocža
prědowanjo w božim mjenje. Bože žohnowanjo pomhaſche jomu póhanſke
wutroby hnucź a wón wobrocźi wjele póhanow wokoło Würzburga k Jězuſowej
wěrje. Tež Gosberta, wójwodu tuteje krajiny, wza wón pſchez kſchcźeńcu
do Jězuſoweje cyrkwje. Tónle wójwoda běſche drje we wěrje rozwucženy a
kſchcźeny, ale dźěſche tola wěcžnomu njezbožu do rukow. Wón běſche ſebi
mjenujcy Gejlanu, žonu ſwojoho zemrjetoho bratra za mandźelſku wzał.
Khilian jomu pſchecźelnje, ale krucże do<pb n="681"/>powjeda, zo
kſcheſcźanſki zakoṅ tajke mandźelſtwo njedowola. Gosbert ſlubi, zo tule
žónſku zdali, prajicy: „Hdyž ſym z luboſcźe k wſchohomócnomu Bohu
wſchitko wopuſchcźił, ſchtož běſche mojej wutrobje lube a drohe, dha
chcu z tejſamej luboſcźu tež tule žónſku wopuſchcźicź, hdyž ju hako
mandźelſku měcź njeſměm. Mi nicžo lubſche njeje, dyžli luboſcź boža.“

Gosbert cžinjeſche tež, kaž běſche ſlubił. Ale Gejlana złoži ſwój hněw
na Khiliana a wobzamkny joho znicženjo. Wójwoda Gosbert běſche na wójnu
woteſchoł. W tutym cžaſu chcyſche žónſka ſwój bjezbóžny ſkutk dokonjecź.
Naja ſebi někotrych póhanſkich mužow, zo bychu w nocy Khiliana a joho
towarſcbow ſkradźu morili.

Bóh wozjewi ſwojomu ſłužownikej blizku ſmjercź. Khilian zawoła zdobom
ſwojej towarſchow a rjekny jimaj: „Pſchihotujmy ſo na pſchikhad Knjeza,
pſchetož wón je hižon pſched durjemi.“ Tak ſo hromadźe modlachu a
cžakachu žadoſcźiwje na martraŕſku ſmjercź. W połnocy walichu ſo najecżi
zabijerjo do jich wobydlenja a zakłóchu Khiliana, Kulmana a Totnana. To
běſche w lěcźe 689.

K potajenju ſwojoho žadławoho ſkutka daſche Gejlana cźěła zabitych
ſłužownikow božich do jamy zmjetacź. Ale Bóh wozjewi jeje ſkutk. Jedyn z
mordarjow wowrótni a běhaſche po měſcźe, žałoſcźicy wołajo: „O Khiliano,
o Khiliano! kak ſurowje mje pſcheſcźěhaſch! Widźu wyſche ſwojeje hłowy
mjecž a tón je cżerwjeny wot Twojeje krjeje.“ Tež Gejlanu wrótnoſcź
napadny a wona wołaſche: „Běda mi twoje dla, Khiliano! Surowje ſo mi
płacźi, ſchtož ſym na tebi cžiniła.“ A jeje ſmjercź běſche zrudna.

Cźěła tutych krjeje ſwědkow buchu pſchez bože wjedźenjo namakane a we
woſmym lětſtotku wot biſkopa Burcharda do hłowneje cyrkwje we Würzburgu
khowane.

Swjaty Erhard, biſkop; 10. februara. Erhard běſche ze ſtareje Schotſkeje
(Hibernije) rodźeny. Joho bratr Albert běſche biſkop we Schotſkej, bratr
Hidulf biſkop w Trieru. Cyly cžas ſwojoho žiwjenja wón njewinwatoſcż a
njewobſchkodźenoſcź cźěła hajeſche, zacpějeſche njewěſte cžaſne kubła a
podawaſche ſo pſchepytowanju ſwjatoho piſma. Nuzowany wot duchownſtwa a
luda ſwojoho kraja bu za biſkopa we Ardachadźe wuſwjecźeny. Poda <pb
n="682"/>ſo z někotrymi towarſchemi do Roma, zo by rowy ſwjatych
japoſchtołow wopytował. Na domojpucźu da wón pſchez žałbowanjo Othilii
zaſy widźenjo. Hdyž chcychu joho po ſmjercźi bratra Hidulfa za biſkopa w
Trieru měcź, cźekny do Regensburga a bydleſche tam we klóſchtrje. Tež
tudy pſchewodźeſche joho Bóh z dźiwami: ſlepym daſche widźenjo,
wuſtrowjeſche wicźniwych. Tam wón we Knjezu wumrje, a bu zboka bratra
Alberta pohrjebany, kotryž běſche na pucźu z Jeruzalema we Regensburgu
wumrjeł. Joho row bu z wjele dźiwami pſchekraſnjeny.

Swjaty Rupert, biſkop; 27. měrca. Rupert běſche z kralowſkoho ſplaha we
Francoſkej. Ale woſobniſchi hiſchcźe běſche wón pſchez nadobne pocžinki
ducha; pſchetož ponižnoſcź, pokornoſcź, cžiſtoſcź a mudroſcź joho
debjeſche. Kruta wěra do Boha běſche z wulkej pobožnoſcźu zjenoſcźena.
Wot młodoſcźe běſche ſo w poſcźenju a pomorjenju cźěła wuwucžował.

Zaſtupiwſchi do duchownſtwa, bu za biſkopa we Wormſu wuzwoleny. Połny
ducha ſwjatoho pokazowaſche ſo ſamoho hako najlěpſchi pſchikład žiwjenja
a wobkrucźeſche ze ſkutkom, ſchtož ze ſłowom wucžeſche. Wobſtajnoſcź we
modlenju, mudroſcź pſchi radźenju, krjudowanjo cźěła pſchez ſtajne
poſcźenjo běchu ſrědki, z kotrymiž wěru mjez póhanſkim ludom
plahowaſche. Napſchecźo khudym běſche tak dobrocźiwy a ſchcźedry, zo
jeno to za ſwoje zamoženjo dźeržeſche, ſchtož běſche bědnym a khudym
rozdawał.

Joho žiwjenjo płódnje na druhich ſkutkowaſche; pſchetož mnozy, nic jeno
ze ſuſodſtwa, ale tež ze zdalenych krajinow buchu pſchez njoho na pucź
zbóžnoſcźe dowjedźeni. Tak póſła bajerſki wójwoda Theodo, kiž bě wo joho
ſwjatoſcźi a dźiwach ſłyſchał, najwoſobniſchich mužow ze ſwojoho luda
hako póſłancow k njomu a proſcheſche joho, zo chcył joho kraj wopytacź a
jomu a ludej ſwětło ſwjateje wěry zaſwěcźicź. Hacžrunje pſchez wjele
dźěłow zeſłabjeny, njewobaraſche ſo Rupert, ale pſchińdźe w lěcźe 697 na
wójwodowy dwór do Regensburga. Bórzy na to bu Theodo z wulkej mnohoſcźu
zemjanow a luda kſchcźeny.

Na to pſchekhodźowaſche Rupert ſuſodne krajiny a załoži biſkopſke ſydło
w nětcžiſchim Salcburgu a natwari a poſwjecźi tam hłownu cyrkej k
cžeſcźi ſwjatoho japoſchtoła Pětra. Zarjadowa tam tež duchownych k
wothladanju božich ſłužbow.

Potom wobrocźi ſwoju kedźbnoſcź zaſy na Bajerſku, kotruž <pb
n="683"/>chcyſche cyłu za Khryſtuſa dobycź. Tohodla dźěſche najprjedy do
Francoſkeje a pſchiwjedźe ſebi z tam dwanacźe duchownych pomocnikow
ſobu, Bóh jich dźěła tak žohnowaſche, zo je ſebi Rupert mjeno
„japoſchtoł Bajerſkeje“ zaſłužił.

Załožiwſchi wjele cyrkwjow, bližeſche ſo wěcžnomu mytu. Na dnju božoho
horjeſtacźa dźeržeſche hiſchcźe božu mſchu a prědowaſche, na cžož 27.
měrca wumrje.

Swjata Othilia, knježna abbatiſſa; 29. januara. Othilia běſche ſo wokoło
lěta 662 ſlepa narodźiła. Jeje nan Adalrich (Etich), wójwoda w Elſaßu,
běſche drje kſcheſcźan, ale pſchi tym hruby cžłowjek. Slepe dźěcźo
zdaſche ſo jomu wulka wobcźežnoſcź a toho dla porucži, zo dyrbja dźěcźo
wuſadźicź a tak ſmjercźi podacź. Ale macź Berswinda, kotraž mužowu
dźiwjoſcź ſkludżicź njemóžeſche, daſche ſlepu holcžku pſchez ſwěrnu
ſłužownicu do cuzby wotnjeſcź. Słužownica dżěcźo lěto dołho ſwěrnje
hladaſche. Nětko daſche je macź do klóſchtra Palme donjeſcź, hdźež ſo z
njej zpſchecźelena wěrſchnica dale za nje ſtaraſche. Pozdźiſcho bu
pſchez abta a biſkopa Erharda kſchcźena. Pſchi firmowanju doſta Othilia
wot Boha hnadnje widźenjo wobradźene.

Othilia woſta w klóſchtrje a wudoſpołnjeſche ſo hladajcy w klóſchtyrſkim
žiwjenju. Pſchecźiwnoſcźe wuwucžowachu ju w ſcźerpnoſcźi. Hacžrunje
hiſchcźe klóſchtyrſke ſluby cžiniła njeběſche, mòžeſche tola knježnam
hako rjany pſchikład ſłužicź.

Jeje kruta wěra widźeſche wſchudźom božu ruku, kiž wſchitko wodźi a
wobknježi. Pſchez to roſcźeſche we njej pobožnoſcź. Mějeſche cžucźiwu
wutrobu za cuzu nuzu a ſchcźedru ruku k podpjeranju potrěbnych
ſobucžłowjekow. Tamnu ſłužownicu, kotraž běſche jej žiwjenjo zdźeržała,
wza Othilia do klóſchtra a hladaſche ju hacž do ſmjercźe kaž ſwoju
macźeŕ.

Jeje nan běſche zhonił, zo je hiſchcźe žiwa, ale njechaſche nicžo wo
njej wjedźecź. Pſchecźiwo joho woli ju jeje bratr Hugo na nanowy hród
ſkaza. Ale nan za to ſyna w hněwje ſmjertnje rani. Tola z tym běſche
joho hněw a zaſukłoſcź z njoho wujěła a wón pſchija Othiliu, kotraž joho
ze ſylzami a klecžo proſcheſche. Nětko chcyſche ju woženicź, ale z
próſtwami wona joho wutrobu tak wobrocźi, zo wón jej doſpołnu ſwobodu
woſtaji. Haj, w lěcże 680 wotſtupi jej hród Hönburg a daſche jón tak
pſchetwaricź, zo móžeſche ſo tam klóſchtyr załožicź.

<pb n="684"/>

Tam ſo bórzy wjele kuježnow zhromadźi, tak zo jich na ſt# a tſicycźi pod
jeje nawjedowanjom Bohu ſłužeſche. Wodnjo # w nocy zhromadźowachu ſo k
khwalbje božej a pytachu we wſchěm ſwoje wudoſpołnjenjo.

Othilia zeſtaja wuſtawki za zhromadne žiwjenjo. W wſchěm pokazowaſche ſo
ſotram hako pſchikład a pſchetrjecheſch wſchitke we krutoſcźach. Jecžny
khlěb a woda běſche jeje wſchědn cyroba; jeno ſwjate dny wužiwaſche
něſchto lěpſche. Po cyły# nocach ſo modleſche a poda ſo jeno krótki cžas
ſpanju. Pſchi dźě# jeje myſle jeno pola Boha pſchebywachu.

Pſchi horje, na kotrejž klóſchtyr ſtejeſche, załoži Othili khěžu za
khorych a bědnych. Wſchědnje khodźeſche jich wopyta# a zaſtara jich ze
wſchěm trěbnym.

Hdyž běſche jeje nan zeſtarił, ſcźahny ſo blizko k klóſchtrej zo by
ſwoje dny we bohuſłuženju wobzamknył. Z bohatoh# herbſtwa, kotrež jej po
nanowej ſmjercźi pſchipadny, natwa# Othilia wulku cyrkej, kotraž bu
najzbóžniſchej knježnje Mari# poſwjecźena.

Zboka tamneje khorownje natwari Othilia mjeńſchi klóſchty# z cyrkwicžku,
zo by bědnym pomoc bliže była. Junu wuſadn# pſched klóſchtrom ležeſche a
žałoſcźeſche. Othilia pſchinjeſe jom# něſchto k wokſchewjenju. Ale
ſmjerd, kiž wot khoroho ſapaſch# ju ſkoro powali. Ale wona wza wſchu móc
hromadźe, wopſch# mny khoroho luboſtnje a proſcheſche Boha za njoho wo
ſcźerp# noſcź abo ſtrowoſeź. Bóh jeje próſtwu wuſłyſcha. Na dobo b#
wuſadny ſtrowy.

W klóſchtrje płacźeſche hako prawo, zo ſo žadyn khudy ab# khory
wotpokazacź njeſmě. Junu pak běſche ſo jich telko na# ſchło, zo wino
njedoſahaſche. Knježny to Othilii zjewichu. T# jim rjekny: „Njeſtarajeźe
ſo. Bóh ſo za nas ſtara.“ A hle# winowe ſudobja buchu nadobo połne.

Zjewiwſchi ſotram cžas ſwojeje ſmjercźe, napominaſche # k ſwěrnomu
wobkedźbowanju klóſchtyrſkich wuſtawkow a poruc# ſo do jich pacźerjow.

Poſylnjena pſchez ſwjate woprawjenjo wuſny 13. decembr# wokoło lěta 720.
Na jeje rowje je ſo wjele dźiwow ſtało.

Swjaty Korbiuian, biſkop; 8. ſeptembra. Korbini# běſche z francoſkeje
krajiny Melun (Melito) ze wſy Chartr# <pb n="685"/>(Kaſtrus). Joho nan
rěkaſche Waldekis a macź Korbiniana. Z rjanymi darami wobdarjeny hóležec
bu pſchez Khryſtuſowu hnadu k tomu pohnuty, zo lèdym trochu wotroſcźeny,
hižon podarmoſcźe ſwěta zacpějeſche a puſtniſke bydleńcžko pola
cyrkwicžki ſwjatoho Germana wobcźahny. Tam ſchtyrnacźe lět we wulkej
pobožnoſcźi pſchebywaſche a pſchez ſwój pſchikład tež druhich k ſebi
wabjeſche. Tola z toho naſtawaſche jomu wjele rozpjerſchenjow; pſchetož
ludźo khodźachu k njomu a praſchachu ſo joho we ſwojich naležnoſcźach wo
radu abo porucžachu ſo do joho pacźerjow.

Wokoło lěta 709 dźěſche Korbinian do Roma a wuzwoli ſebi khěžku blizko
pſchi cyrkwi ſwjatoho Pětra za wobydlenjo. Hdyž běſche ſo bamž wo joho
mudroſcźi a ſwjatoſcźi pſcheſwědcžił, žadaſche wot njoho, zo njeby ſam
za ſo žiwy był, ale ſo tež druhim wužitny wopokazał. Tak wuſwjecźi joho
za miſſionaŕſkoho biſkopa.

Korbinian wrócźi ſo do ſwojeje wótcžiny, a wot božeje hnady podpjerany,
ſkutkowaſche wjele k polěpſchenju luda. Hdyž běſche na ſydom lět takle
dźěłał, myſleſche na to, zo by ſo zaſy do Roma wrócźił. Ducy pſchińdźe
do Norika (Bajerſkeje), a woſta tam khwilu, zo by njedawno za wěru
dobyty lud rozwucžował. Wójwoda Theodo a joho ſyn Grimoald chcyſchtaj
joho w kraju zdźeržecź, ale Korbinian do toho njezwoli. Tak joho bohacźe
wobdariſchtaj a daſchtaj jomu ſtražnikow, kotſiž bychu joho hacž k
italſkim pomjezam pſchewodźeli.

Na pucźu pſchez Alpy ſta ſo ſcźěhowacy podawk. Hdyž běſche joho w
Beronſkim lěſu nóc pſchekhwatała, bu joho koń wot mjedwjedźa ſkóncowany.
Korbinian wza wěcy, kotrež běſche kóń noſył, a połoži je mjedwjedźej k
njeſenju na khribjet. A hlej, hewak tak dźiwje zwěrjo poſłuchaſche a
cžinjeſche jomu na cyłym pucźu ſłužbu.

W Romje bamž Hrehoŕ ♣II.♠ Korbinianej porucži, zo by ſo zaſy wrócźił a
woſebje w Bajerſkej ſkutkował. Tak ſo w lěcźe 717 pſchez Trient do
tutoho kraja poda. W Mais (Majas) bu wot bajerſkich zaſtojnikow powitany
a jomu zjewjene, zo by k wójwodźe Grimoaldej pſchiſchoł. Hdyž Korbinian
zhoni, zo ma wójwoda měſto ſwojeje praweje mandźelſkeje Pilitrudu,
zawoſtajenu wudowu ſwojoho bratra Theodebalda pſchi ſebi, daſche jomu
zjewicź, zo prjedy pſched joho woblicžo njeſtupi, dóńž tamna žadławoſcź
zdalena njebudźe. Schtyrcycżi dnjow wojowaſche Gri<pb n="686"/>moald ze
ſobu. Skóncžnje pſchewiny ſo a wuzna pſched biſkopom klecžo ſwoje hrěchi
a ſlubi polěpſchenjo.

Korbinian woſta w Freiſingu a załoži tam biſkopſki ſtoł a ſpěchowaſche
ſpodźiwnje wobkrucźenjo kſcheſcźanſtwa. Grimoald pak mějeſche joho nic
kaž pſchecźela, ale kaž nana w cžeſcźi a poſłuchaſche jomu we wſchěm.

Pilitruda, tamna lóſchtaŕſka žónſka běſche z hněwom zahorjena napſchecźo
ſwjatomu biſkopej, pſchez kotrohož hnujace napominanja běſche z
wójwodowoho hrodu zdalena. Ta njepſcheſta pſchez ſwojoho piſarja Nina
Korbinianej ſmjercź pſchihotowacź, we nadźiji, zo móhła po joho ſmjercźi
Grimoalda zaſy lóžo zaſlepicź. Korbinian zhoni wo tym a poda ſo toho dla
ze ſwojim duchownſtwom do Merama, zo by ſo tam wukhował. Zdobom wón tež
wěſchcźeſche, zo Grimoald z cyłej ſwojej ſwójbu zahinje. Wſchitko ſo tak
dopjelni. Grimoald bu w lěcźe 725 na cźěkanju wot njepſchecźelow
morjeny. Pilitruda zapadny, wot wſchitkich wopuſchcźena, do
najwjetſcheje nuzy. Jeje dźěcźi wſchitke pak wumrjechu, pak buchu z
knjejſtwa wotehnate. Piſaŕ Ninus pak z hlebju pſchekłóty zrudnje zahiny.

Nětko dóſta Grimoaldowy bratr Hugibert knjejſtwo we bratrowych krajach a
powoła Korbiniana zaſy naſpjet. Tón ſo wrócźi, zo by w Freiſingu ſwoju
ſmjercź wocžakował, kotrejež dżeń a hodźinu běſche ſwojim domjacym
prjedy zjewił. Hiſchcźe junu woprowaſche Bohu wopor božeje mſchě a
wužiwawſchi ſwjate potajnoſcźe wudychny 8. ſeptembra 730 bjeze wſcheje
cźělneje boloſcźe ſwoju duſchu.

Korbinian běſche pſched ſmjercźu žadoſcź wuprajił, zo chce w Meramje
pohrjebany bycź. Duchownſtwo zahrjeba joho w Freiſingu w cyrkwi ſwjateje
Marije. Ale Bóh pokaza, zo dyrbi ſo po woli zemrjetoho cžinicź. Tſicycźi
dnjow za ſobu dźěſche ſo deſchcź a ſylne wětry zakhadźachu. Hugibert
daſche Korbinianowe cźěło zaſy wuhrjebacź a tam dowjeſcź, hdźež běſche
ſebi Swjaty to za žiwjenjo žadał. Hdyž běſche tam w cyrkwi ſwjatoho
Valentina zahrjebany, zjewi ſo tam w nocy w cyrkwi tajka ſwětłoſcź, zo
běſche kaž wodnjo ſwětło. A lubozna wón dom boži napjelnjeſche. Tež
wſchelake druhe dźiwy pſchekraſnichu Korbinianowy row.

Swjaty Burchard, biſkop; 14. oktobra. Burchard běſche z woſobneje
jendźelſkeje ſwójby rodżeny. Wón poda ſo wuknjenju <pb
n="687"/>wědomoſcźow a zjenocźeſche z tym wulku njewinwatoſcź žiwjenja.
Cźěkajo pychu ſwěta a wabjenja zjawnoho žiwjenja, wopuſchcźi wótcny kraj
a poda ſo cyrkwinſkej ſłužbje pola Bonifacia, arcbiſkopa w Majncu. Z
tutym pucźowaſche do Roma a bu ſwojeje doſpołnoſcźe dla za biſkopa
wuſwjecźeny.

Hako woſada bu jomu Würzburg pſchipokazany. Burchard cžinjeſche ſwoju
ſłužbu z tajkej ſtaroſcźu, zo wodnjo a w nocy njepſcheſta, na ſpomoženjo
dowěrjenoho ſtadła myſlicź. Joho rycž běſche miła a lubozna, joho
woblicžo cžeſcźowne. Joho duch złožowaſche ſo ſtajnje na rozpominanjo
bójſkich wěcow. Zo móhł ſo wjacy a dlěje modlicź, wotcźahowaſche ſebi
ſpanjo. Sam běſche pſchikład ponižnoſcźe a druhich póccźiwoſcźow.

Dołhe lěta běſche Burchard ſwoju woſadu khwalobnje nawjedował, hdyž w
lěcźe 752 w Hohembergu (Homburgu) wumrje. Joho cźěło bu we Würzburgu
zboka ſwjatoho Khiliana pohrjebane.

Swjaty Othmar, abt; 16. novembra. Swjaty Othmar (Audomar) běſche z
Alemanije (Schwabſkeje) rodźeny. Starſchi bratr pſchiwjedźe joho młodoho
do Chura, zo by ſo tam we wědomoſcźach rozwucžował, k kotrymž mějeſche
nakhilnoſcź a dary. Pſchi tym pokracžowaſche w dobrych pocžinkach tak,
zo joho wucženoſcź a ſwjatoſcź hromadźe debjeſchtej. Toho dla bu za
měſchnika wuſwjecźeny. Hrabja Viktor we Rhätii daſche jomu w lěcźe 720
cyrkej w Remoſchu k zaſtaranju. Othmar cžinjeſche ſwoju ſłužbu tak, zo
ſo w krótkim cžaſu kraſne płody dobroho ſkutkowanja pokazowachu.

Hdyž běſche zemjan Waltram wo nim tak dobru powjeſcź ſłyſchał, powoła
Othmara, zo by pſchez njepſchecźelow zapuſcźeny klóſchtyr Sankt Gallen
zaſy natwarił a zarjadował. Dóſtawſchi dowolnoſcź wot wyſchnoſcźe bu tam
twarjene. Rozpjerſcheni bratſa ſo zaſy zhromadźichu a bórzy klóſchtyr
zaſy w nowej rjanoſcźi ſtejeſche. Tež natwarichu tam dom za khudych a
khorych, kotrymž Othmar ſam poſłužowaſche. Po Pipinowej žadoſcźi
pſchijachu mniſcha rjad ſwjatoho Benedikta.

Othmar wot bratrow nicžo nježadaſche, ſchtož jim ſam z pſchikładom
njepokazowaſche. Wuzwoliwſchi za ſo khudobu, lubowaſche khudych hako
ſwojich najbližſchich bratrow. Hdyž běſche junu wot krala Pipina wjele
pjenjez dóſtał, rozdźěleſche ducy khudym tak ſchcźedrje, zo běſche
nimale wſcho rozdawał, prjedy <pb n="688"/>hacž domoj dóńdźe.
Proſcherjam myjeſche nohi, wuſadnym rany wobaleſche. Haj, cžaſto ſo
ſwoju draſtu wuſwlecže, zo by druhich woblekł. Sam wón mało trjebaſche a
ſo wjele poſcźeſche. Cžaſto a dołho ſo modleſche a pokazowaſche na ſebi
wſchě druhe póccźiwoſcźe. Klóſchtyr běſche pſchez dary wobohacźeny a
Othmar cźim wjacy za khudych a potrěbnych ſkutkowaſche.

Słužownik boži dyrbjeſche tež pſchecźiwnoſcźe nazhonicź. Někotſi
zemjenjo ztorhnychu dźěl klóſchtyrſkich kubłow na ſo. Othmar poda ſo na
pucż k kralej, zo by za ſwój klóſchtyr prawo pytał. Na pucźu bu wot
tamnych rubježnych zemjanow popadnjeny a zełharnje wobſkorženy a do
jaſtwa ſadźeny. Othmar ſo zwólnje tutej njeſprawnoſcźi podcźiſny. Joho
njepſchecźeljo chcychu joho z hłodom moricź, ale wón dóſtawaſche druhdy
ſkradźnje něſchto cyroby, tak zo žiwjenjo někak zdźerža. Tola 16.
novembra 759 wotwoła joho Bóh z jaſtwa do njebjeſkoho kraleſtwa.

Joho cźěło bu po waſchnju złóſtnikow zahrjebane. Za dźeſacź dnjow
cnamakachu je wucžownikojo njepſchetłate a pohrjebachu je z žeſcźu w
klóſchtrje.

♣g)♠ Swjecżi z naraṅſchich krajow.

Swjaty Jan jałmožnik, patriarcha; 23. januara. Jan, po ſwojej
darniwoſcźi „jałmožnik“ mjenowany, běſche ſo na kupje Cyprus narodźił.
Wón běſche z woſobneje ſwójby a ſo zahe woženi. Hdyž běſche žonu a
dźěcźi pſchez ſmjercź zhubił, wotrjekny ſo ſwěta. Swoje kubła mjez
khudych rozdźěli a poda ſo cyle wudoſpołnjenju kſcheſcźanſkoho žiwjenja.
Khwatajcy pſchińdźe k wulkej doſpołnoſcźi a zaſtupi do cyrkwinſkeje
ſłužby. W lěcźe 608, hdyž běſche poł ſta lět ſtary, bu za biſkopa w
Alekſandrii wuzwoleny.

Prěnje, ſchtož cžinjeſche, běſche, zo ſebi zapis khudych wobſtara.
Běſche to na poł woſma tyſaca ludźi, kotrychž ſtaroſcź wón na ſo wza. Na
dnju ſwojeje ſwjecżizny wuda wukaz napſchecżo wſchomu podcźiſchcźowanju
khudych. Kóždu ſrjedu a pjatk móžeſche kóždy ſwobodnje pſched njoho
pſchińcź a jomu ſwoje naležnoſcźe zjewicź. A za kóždoho mějeſche wón
tróſcht a pomoc. Swoje bohate dokhody poſtaji za khudych. Tež wot ludźi
wón dary dóſtawaſche, zo by je hako jałmožnu khudym dał. Za wſcho to
njehladaſche wón dźaka abo khwalby. Sam na ſebi wón lutowaſche a joho
draſta, jědź a wobydlenjo běſche khudobne.

<pb n="689"/>

Z jenajkej ſwěru wón tež druhe winwatoſcźe ſwojoho powołanja
dopjelnjeſche. Modlitwa, cžitanjo ſwjatych piſmow mějeſche wſchědnje
ſwój poſtajeny cžas. Joho ponižnoſcź běſche tak wulka, zo hanjenja rady
na ſo bjerjeſche.

Joho naležna ſtaroſcź běſche tež, naſtate njepſchecźelſtwa wujednacź.
Junu njechaſche woſobny muž njepſchecźelej wodacź. Jan pſcheproſy joho k
ſebi a prajeſche jomu, zo by na joho božej mſchi pſchitomny był. Hdyž
hromadźe „Wótcže naſch“ ſpěwaſchtaj, zaſta Jan pſchi ſłowach: „wodaj nam
naſche winy, kaž my wodawamy ſwojim winikam,“ a tamny muž je ſam
prajeſche. Jan pak ſo wobrocźi a napominaſche joho, zo by to rozpomnił,
ſchtož je runje ſpěwał. Nětko ſo tamny wujedna.

Jan dźeržeſche z krutoſcźu na dobry porjad we woſadże a wukorjeni ſam
wſchelake błudy. Wón wumrje w lěcźe 619 w Amathus, ſwojim narodnym
měſcźe.

Swjaty Anaſtaſius, mnich, martraṙ; 17. februara (w Romſk. 22. januara).
Hdyž běſche Choſroes, kral Perſow, w lěcźe 614 Jeruzalem wudobył, wza
wón Jězuſowy kſchiž ſobu do ſwojoho kraja. Tónle kſchiž běſche za
Anaſtaſia wina k pſcheſtupjenju do kſcheſcźanſtwa.

Anaſtaſius běſche ſyu mudrowca a tež we wědomoſcźi ſwojoho nana
wuwucženy. Zahe běſche do wojeŕſkeje ſłužby ſtupił. Tudy zhoni, zo maja
kſcheſcźenjo kſchiž we wulkej cžeſcźi. Z wcźipnoſcźe chcyſche winu toho
wjedźecź, dokelž běſche kſchiž wſchěm ludam grat hańby. Pſchi tutym
pſchepytowanju zezna wſchelake wěrnoſcźe wěry a dźiwaſche ſo na ſwjatym
žiwjenju kſcheſcźanow.

Hdyž běſche wójna z Romjanami ſkóncžena, wrócźi ſo Anaſtaſius do ſwojoho
kraja, wuſtupi ze ſwojim bratrom z wojeŕſkeje ſłužby a bydleſche w
Hieropoli pola kſcheſcźana. Z tym wopytowaſche druhdy kſcheſcźanſke
pobožnoſcźe. Woſebje mócnje na njoho ſwjecźata w cyrkwjach ſkutkowachu.
Bědźenja martrarjow, kiž buchu jomu powjedane, widźeſche na ſwjecźatach
woznamjenjene. Anaſtaſius njemóžeſche ſo na tajkej khrobłoſcźi
dodźiwacź.

Pſchez tute wěcy zbudźeny, pſchepytowaſche kſcheſcźanſku wěru hłubje a
wobzamkny, zo ſo w tejle wěrje poda, kotraž k tajkej ſwjatoſcźi a tajkim
woporam nawjeduje. Dźěſche do Jeruzalema, zo by ſo tam na kſchcźeńcu
pſchihotował. Pſchi kſchcźeńcy wot<pb n="690"/>połoži wón dotalne mjeno
Magundat a rěkaſche nětko Anaſtaſius. Cyły cžas, hdyž we kſcheſtnicžey
khodźeſche, pſchebywaſche w pocžinjenju pobožnoſcźow.

Po někotrym cžaſu woteńdźe do klóſchtra blizko Jeruzalema, zo móhł
kſchcźeńſki ſlub ſwěrniſcho dopjelnicź. W lěcże 621 bu wot abta Juſtina
mjez mnichow pſchijaty. Bórzy ſłužeſche wón bratram hako pſchikład we
dopjelnjenju klóſchtyrſkich winwatoſcźow. Z napjatej kedźbnoſcźu
poſłuchaſche na prědowanjo božoho ſłowa a prȯcowaſche ſo, w žiwjenju
dopjelnicź, ſchtož běſche ſłyſchał. Rady a wjele cžitaſche wón žiwjenja
martrarjow. Z toho naſta we nim žadoſcź, zo by tež za Khryſtuſa ſwoju
krjej pſchelał.

Hdyž běſche ſydom lět w klóſchtrje pſchebywał, pucźowaſche k wſchelakim
ſwjatym měſtnam. Tak pſchińdźe do Ceſareje w Paleſtinje, kiž běſche
Perſam podcźiſnjena. Dwaj dnaj tam pſche bywaſche. Wohladawſchi
wſchelake pſchiwěrki a kuzłaŕſtwa, kiż tam někotſi wojacy na haſach
cžinjachu, rozhori ſo Anaſtaſius a rycžeſche mócnje napſchecźo tajkim
bjezbóžnoſcźam. Wyſchnoſcź, kiž wo tym zhoni, daſche joho hako
njepſchecźelſkoho wuſlědnika popadnycź. Pſched ſudnikom Anaſtaſius
prajeſche, zo je ſam něhdy tajkim wěcam podaty był, ale potom ſo toho
wotrjekł, zo by Jězuſowy wucžownik był.

Hdyž běſche takle ſwoju wěru wuznał, bu do jaſtwa daty a tſi dny a nocy
bjez jědźe a picźa woſtajeny. Potom bu pſched Marzabana, porucžnika
měſta, wjedźeny. Pſchi pſcheſłyſchowanju ſo Anaſtaſius zaſy hako
kſcheſcźan wuzna. Podarmo wabjachu joho k wotpadej. Tohodla bu jomu
cźežki rjecźaz za ſchiju a nohu pſchicžinjeny a wón druhomu jatomu
pſchiwjazany. Tajki dyrbjeſche wón kamjenje noſycź. Perſiſcy
wobkedźbowarjo a woſebje cźi z joho krajiny, jomu wjele kſchiwdy
cžinjachu, bijachu joho z kijemi a nakładowachu jomu najcźežſche
kamjenje.

Po někotrym cžaſu bu zaſy pſched Marzabana wjedźeny. Tón žadaſche, zo by
ſo na kuzłaŕſkich cžinkach wobdźělił a k tomu ſłuſchace pſchiwěrne ſłowa
wuprajił. Anaſtaſius jomu rjekny: „Kak ſměł tajke bjezbóžnoſcźe
wuprajicź, na kotrež ani pomyſlicź njeſměm?“

Marzaban prajeſche: „To budu dyrbjecź kralej piſacź.“

Anaſtaſius wotmłowi: „Piſaj jomu, ſchtož chceſch. Ja ſym kſcheſcźan. A
zaſy je praju: ſym kſcheſcźan.“

Sudnik porucži, zo dyrbja joho z kijemi pſchebicź. Hdyž chcychu joho
katojo wuwjazacź, rjekny Anaſtaſius: „To njetrje<pb n="691"/>bacźe
ežinicź. Mam khrobłoſcźe doſcź, ſo wot was zabicź dacź. Sym wjeſoły, zo
ſměm Khryſtuſa dla cźerpjecź. Tola chcu ſwoju draſtu wotpołožicź, zo ſo
njeby pſchez was wonjecžeſcźiła.“

Anaſtaſius ſo wuſlecže a na zemju lehny a znjeſe pſchiſudźene puki. Hdyž
ſudnik zaſy rycžeſche, zo chce kralej piſacż, prajeſche jomu martraŕ:
„Koho mamy ſo bóle bojecź, ſmjertnoho cžłowjeka, abo Boha, kiž je
wſchitko z nicžoho ſtworił?“

Nětko žadachu, zo by ſłóncžku a měſacžkej woprował. Anaſtaſius rjekny:
„Nihdy njebudu ſtworjenja, k naſchej ſłužbje ſcžinjene, za Boha
dźeržecź.“

Po tutym dobrym wuznacźu bu zaſy do jaſtwa wotwjedźeny.

Hdyž běſche abt Juſtin zhonił, ſchto ma joho wucžeńc Khryſtuſa dla
cźerpjecź, modleſche ſo ze wſchitkimi mnichami za njoho a póſła jomu
dweju bratrow k pomocy.

Anaſtaſius dyrbjeſche zaſy wſchědnje kamjenje noſycź. Jeno w nocy
mějeſche krótki wotpocžink, a tón ſebi ſam pſchikrótcžeſche, wulki dźěl
nocy we modlenju pſchebywajo. Junu ſo něchtó dohlada, kak je wòn ze
ſwětłoſcźu wobdaty a woſrjedź jandźelow, kotſiž ſo z nim modlachu. Tón
to druhim jatym pokaza a woni to ze ſpodźiwanjom wobhladowachu.

Hdyž běſche Marzabanes kralowe wotmłowjenjo dóſtał, zjewi Anaſtaſiej, zo
chce jomu kral miłoſcź wopokazacź, jeno zo ſo k najmjeńſchomu zwonkownje
kſcheſcźanſtwa wotrjeknje. A bu jomu wyſoka wojeŕſka ſłužba poſkicźena,
je-li pſched ſudnikom ſo z hortom Khryſtuſa wotrjekł, byrnje we wutrobje
kſcheſcźan woſtał. Anaſtaſius wotmłowi, zo Boha nihdy zaprěcź njeſmě,
tež nic ſkradźnje. Hdyž pſchi tym wobſtajny woſta, rjekny Marzabanes, zo
ma porucžnoſcź, joho z rjecźazami putanoho k kralej póſłacź. Anaſtaſius
rjekny: „Njeje trjeba, mje z rjecźazami wuſpinacź. Hdyž mam Jězuſa dla
cźerpjecź, póńdu wjeſele, hdźež mje póſcźelecźe.“

W cžaſu, hdyž ſo na pucź pſchihotowachu, běſche ſwjedźeń powyſchenja
ſwjatoho kſchiža, kiž ſo 14. ſeptembra ſwjecźeſche. Jedyn ze
zaſtojnikow, kiž bě kſcheſcźan, wudoby za Anaſtaſia dowolnoſcź, zo ſmě
na tutym dnju cyrkej wopytacź a božim ſłužbam pſchitomny bycź.
Anaſtaſiowa pſchitomnoſcź, a ſłowa, kotrež k zhromadźenym kſcheſcźanam
rycžeſche, poſylnichu kſcheſcźanow w dobrych prědkwzacźach, wožiwichu
liwkich a pohnuchu wſchitkich k ſylzam. Po božich ſłužbach wrócźi ſo
Anaſtaſius zaſy do jaſtwa.

Hdyž běſche ſo pjecź dnjow pſchihotowanja minyło, pucźo<pb
n="692"/>waſche Anaſtaſius z dwěmaj kſcheſcźanſkimaj jatymaj z Ceſareje.
Sylna wojeŕſka ſtraž jich pſchewodźeſche. Wot Juſtina póſłany mnich
dźěſche ſobu. Wſchudźom na pucźu jich kſcheſcżenjo cžeſcźownje witachu,
ale to Anaſtaſiej lubo njeběſche, dokelž ſo bojeſche, zo móhło to joho
ponižnoſcźi ſchkodźicź a joho wutrobu k hordomu pſchezběhnjenju
nawabicź.

Spóznawajo nuznoſcź božeje pomocy k wſchěm naſtawacym woporam piſaſche
Anaſtaſius z Hieropola ſwojomu abtej a proſcheſche, zo bychu ſo
zhromadnje za njoho modlili a jomu božu pomoc wuproſyli.

Hdyž běchu do měſtacžka Barſaloe we Syrii pſchiſchli, hdźež kral tehdom
pſchebywaſche, bu Anaſtaſius do jaſtwa ſadźeny. Bórzy póſła Choſroes
ſtotnika, kiž mějeſche joho pſcheſłyſchecż. Tón chcyſche Anaſtaſia z
lubjenjemi zaſlepicź, ale wón jomu wotmłowi: „Tale moja khuda draſta
nadoſcź pokazuje, zo hordoſcź ſwětneje pychi zacpěwam. Cžeſcźe a
bohatſtwa wot ſmjertnoho krala mje wabicź njemóžeja.“

Nazajtra pſchińdźe ſtotnik zaſy do jaſtwa, a to z hroženjom, tola zaſy
podarmo. Pſchetož Anaſtaſius jomu měrnje rjekny: „Twoja próca je
podarmo. Z Jězuſowej hnadu podpjerany, njebudu pſchewinjeny. Cžiń zo
mnu, ſchtož ſcźe na mnje wobzamknyli.“

Rozmjerzany ſtotnik porucži, zo ma tſi dny za ſobu wſchědnje puki
dóſtacź. To ſo ſta. Po tutym dyrbjeſche ſo na zemju lehnycż. Cźežke
drjewo bu jomu na nozy połožene a na kóždy kónc ſtupi muž. Anaſtaſiowa
ſcźerpnoſcź pſcheſcźěharja tak zamyli, zo wſcho kralej zjewi a nowe
porucžnoſcźe žadaſche. Jaſtwjenc, kiž běſche kſcheſcźan, ale tak ſłaby,
zo hrěſchnu ſłužbu napſchecźo kſcheſcźanej cžinjeſche, dowoli
kſcheſcźanam, zo ſmědźa Anaſtaſia wopytacź. Z cžródami pſchikhadźachu do
jaſtwa, a kóždy prócowaſche ſo, zo by jomu luboſcź a cžeſcźenjo
wopokazał. Anaſtaſiej ſo tele cžeſcźowanjo njeſpodobaſche.

Hdyž ſo ſtotnik wot krala wrócźi, daſche Anaſtaſia z nowa bicź, a potom
za ruku poẇſnycź a nohomaj cźežu pſchiwjazacź. Dwě hodźinje dyrbjeſche
martraŕ takle wiſacź, ale woſta wobſtajny.

Zaſy žadaſche ſtotnik nowu porucžnoſcź wot krala, a ta běſche, zo dyrbi
Anaſtaſia a wſchěch jatych kſcheſcźanow moricź. Joho towarſchej a 68
druhich kſcheſcźanow buchu we rěcy zadajeni, a Anaſtaſius dyrbjeſche
pſchihladowacź. Mjez tym zo za ſo Boha <pb n="693"/>wo cźežſchu ſmjercź
proſcheſche, bu zadajeny a jomu hłowa wotrěznjena. Dźeń joho martraŕſtwa
běſche 22. januara 628.

Jich cźěła buchu pſam cźiſnjene, ale žerne zwěrjata ſo jich
njedotknychu. Kſcheſcźenjo kupichu cźěła a zahrjebachu je w njedalokim
klóſchtrje ſwjatoho Sergia. Anaſtaſiowe cźěło bu pozdźiſcho do Paleſtiny
do klóſchtra pſchi Jeruzalemje pſchenjeſene. Joho hłowa bu do
Konſtantinopla wzata a pſchińdźe pozdźiſcho do Roma.

Na ſwjecźatach je jeno joho hłowa woznamjenjena. Pſchi njej buchu
khoroſcźe zahojene a ſtachu ſo wſchelake druhe dźiwy.

Swjaty Scźěpan, mnich, martraŕ; 28. novembra. Scźěpan běſche ſo w
Konſtantinoplu narodźił. Macź běſche joho pſched porodom Bohu ſlubiła.
Bohatej ſtarſchej daſchtaj joho wot najwuſchikniſchich wucžerjow
rozwucžecź. Zahe bu jomu bohabojoſcź zaſchcźěpjena. Tak wón katholſku
wěru a jeje winwatoſcźe derje zezna a nawukny je w žiwjenju dźeržecź a
dopjelnjecź.

Leo Iſaurſki běſche někotre cyrkwje wurubił, we błudaŕſkim měnjenju, zo
ſu ſwjecźata njedowolene. Toho dla je zahubjeſche. Schtóž hinak
myſleſche, bu pſcheſcźěhany.

Scźěpanowaj ſtarſchej cźeknyſchtaj, zo byſchtaj do złoho ſtracha
njepſchiſchłoj. Prjedy pak ſwojoho pjatnacźelětnoho ſyna do klóſchtra
blizko pola měſta Chalcedon daſchtaj, hdźež wón za lěto klóſchtyrſke
ſluby ſcžini. Hacž runje młody, tola ſwoje winwatoſcźe ſwěrnje
dopjelnjeſche.

Hdyž běſche po někotrym cžaſu joho nan zemrjeł, dyrbjeſche Scźěpan do
Konſtantinopla pucźowacź. Tam pſcheda kubła a rozdawa wunoſchk hnydom
khudym. Jena ſotra běſche w Konſtantinoplu w klóſchtrje. Druhu ſotru a
macź wza Scźěpan ſobu do Bithynije, hdźež do klóſchtra zaſtupiſchtaj.

Tſicycźi lět ſtary, bu wón w klóſchtrje za abta wuzwoleny. Mniſchſke
khěžki běchu po cyłej wyſokej horje roztruſchene, a abt we najwyſchſchej
bydleſche. Joho dźěło běſche, knihi wotpiſowacź a ſaki pleſcź a pſchi
tym ſo modlicź. Tak ſo žiwjeſche a wuzbytkowaſche tež něſchto za
khudych. Wowcža koža běſche joho lenicžka draſta, pod kotrejž železny
pas noſcheſche. Wucžeńcojo jo tam ſtajnje množachu.

Po někotrych lětach wotſtupi Scźěpan nawjedowanjo klóſchtra Marinej, zo
móhł ſam za ſo pokucźeŕſke žiwjenjo wjeſcź. <pb n="694"/>Poda ſo (hdyž
běſche 42 lět ſtary), do nizkeje ſtwicžki a běſche wot ſwěta dźěleny
žiwy.

Leonowy ſyn, Konſtantin Kopronymus, runja ſwojomu nanej cžeſcźenjo
ſwjecźatow zahanjeſche. W lěcźe 754 powoła do Konſtantinopla
zhromadźiznu tajkich biſkopow, kiž z nim jenak myſlachu. Woni
zacźiſnychu ſwjecźata hako powoſtanki z pohanſtwa, a mocowachu
katholikow k podcźiſnjenju pod tute błudne wudawanjo. Woſebje krucże ſo
napſchecźo mnicham zakhadźeſche, kotſiž ſo najkrucźiſcho napſchecźo
nowomu wucženju zapjerachu. Scźěpana chcychu z leſcźu na ſwoju ſtronu
ſcźahnycź, dokelž budźiſche joho pſchikład druhich nawabił. Ale
Scźěpanowe wotmłowjenjo rozhněwa khěžora tak, zo wón wojakow do joho
klóſchtra póſła, kiž mějachu joho jatoho wotwjeſcź. Ale Scźěpan běſche
pſchez poſcźenjo tak zeſłabjeny, zo ſtacź njemóžeſche. Toho dla njeſechu
joho z hory. Nětko zełharne ſkóržby na Scźěpana cžinjachu, ale joho
njewinwatoſcź njehodźeſche ſo zacźěmnicź.

Tak joho na druhe waſchnjo powalicź pytachu. Khěžor běſche porucžił, zo
klóſchtry žane nowe ſobuſtawy pſchijimacź njeſmědźa. Sam pak narycža
dwórnika Jurija Synkleta, zo by wo pſchijecźo do Scźěpanowoho klóſchtra
žadał. Scźěpan njechaſche joho wzacź, ale na próſtwy a zełharne wurycže
joho pſchiwza. Ale bórzy Jurij w klóſchtyrſkej draſcźe cźekny a
khwataſche k khěžorej. Tón póſła wojakow z porucžnoſcźu, zo dyrbja
klóſchtyr zapalicź a cyrkej ſpowalecź. Scżěpan bu jaty do Chalcedonſkoho
mórſkoho pſchiſtawa a potom do klóſchtra we Chryſopoli wotwjedźeny a
wjele krjudowany.

Někotſi wotpadnjeni biſkopojo joho pſcheſłyſchowachu. Scźěpan jim
khroble wotmłowjeſche a dopokaza, zo je katholſke wucženjo wo
ſwjecźatach jenicžke prawe. Na to jomu wotmłowicź njemóžachu a zjewichu
to khěžorej. Tón Scźěpana na kupu Prokonnes wuhna. Někotſi bratſa
ſcźěhowachu joho do wuhnanſtwa. Bože dźiwy tež tam joho mjeno
woſławichu.

Dwě lěcźe běſche tam pſchebywał, a khěžor daſche joho w rjecźazach do
Konſtantinopla pſchiwjeſcź a do jaſtwa ſadżicź. Pſched khěžora ſtajeny
wza Scźěpan pjenjez a wopraſcha ſo, ſchto by tón zaſłužił, ſchtóž by
khěžorowy wobraz na pjenjezu do błóta poteptał? Wſchitcy prajachu: Tajki
wonjecžeſcźeŕ měł ſo krucźe khoſtacź.

Scźěpan jim rjekny: „Hdyž je zatraſchna złóſcź, wobraz ſmjertnoho
khěžora wonjecžeſcźicź, — ſmě ſo ſwjecźo njebjeſkoho krala bjez
khoſtanja do wohenja mjetacź?“

<pb n="695"/>

Měſto wotmłowjenja wuſudźi khěžor, zo ma ſo jomu hłowa wotrubacź. Tola
ſebi wěc zaſy pſchemyſli a pſchihotowa jomu boloſtniſchu ſmjercź. W
jaſtwje dyrbjachu joho hacž do ſmjercźe ſchwikacź. Hdyž pak Scźěpan po
jich žadoſcźi njewumrje, zwjazachu jomu powjazy za nozy a wlecžechu joho
po měſcźe. Lud pak do njoho kamjenje mjetaſche a joho z kijemi bijeſche.
Skóncžnje jomu hłowu rozrazychu. Z cźěłom bu tak dołho zakhadźane, zo
ſtawy tam a ſem ležachu.

Scźěpanowa martraŕſka ſmjercź ſta ſo w lěcźe 764.

69. Wot załoženja romſkoho khěžorſtwa hacž a pſchikhadej ſłowjanſkeju
japoſchtołow.

(768—863.)

♣a)♠ Swjecżi bamžojo.

Swjaty Pawoł, bamž; 28. junija. Pawoł bě z Roma rodźeny a po ſmjercźi
bamža Scźěpana ♣III.♠ (w lěcźe 757) k najwyſchſchej ſłužbje w cyrkwi
pozběhujeny. Wón mějeſche cyrkej we cźežkim cžaſu nawjedowacź.
Napominaſche khěžora Konſtantina Kopronyma wjacy krócź pſchez póſłancow
a liſty, zo by ſo k prawej wěrje wrócźił. Ale tón, cyle zaſlepjeny,
njechaſche hłós dobroho paſtyrja ſłyſchecź, ale pſcheſcźěhaſche cyrkej,
a woſebje mnichow.

Mnozy cźeknychu k bamžej, kotryž jich pſchecźelnje pſchija a ze wſchěm
nuznym zaſtara, a jim cyrkwje a klóſchtry pſchepoda. Tež jim dowoli, zo
ſmědźa bože ſłužby we grichiſkej rycži, a po ſwojim domjacym waſchnju
dźeržecź.

Hdyž njepſchecźeljo ſo na cyrkwje wokoło Roma hotowachu, ſkhowa Pawoł
powoſtanki Swjatych, kiž běchu w tutych cyrkwjach, a wutorhny je tak z
rukow zahubjerjow.

Swoje zamoženjo wón na wukupjenjo jatych, a na zaſta<pb n="696"/>ranjo
khorych a ſyrotow nałoži. Wón ſam jatych a khorych wopytowaſche.

W lěcźe 767 bu wot Boha ze ſwěta wotwołany.

Swjaty Leo ♣III.,♠ bamž; 12. junija. Leo běſche ſyn Romjana Aſuppia, a w
cyrkwinſkich wědomoſcźach derje wuwucženy. Zaſtupiwſchi hako mnich do
rjadu ſwjatoho Benedikta, bu kardinalměſchnik, a w lěcźe 795 bamž.

We nim ſo wſchě ſamotnoſcźe dobroho paſtyrja namakachu: pobožnoſcź,
bohabojoſcź, luboſcź k bližſchomu a mudroſcź pſchi nawjedowanju cyrkwje.
Wón běſche wótc khudych a khorych. Za cuzych wón wulku hoſpodu w Romje
załoži a poda ze ſwojoho zamoženja něſchto ležomnoſcźow k zežiwjenju
khudych.

Bohuſłužownoſcź bu pſchez njoho jara ſpěchowana a wón wudebjeſche a
wobohacźeſche cyrkwje. Wón ſtaji cyrkwi mócnoho zakitarja pſchez to, zo
Korli Wulkomu romſke khěžorſtwo pſchepoda.

Leonej buſchtaj pſchez někotrych złóſtnikow wocži wukałanej. Cźežcy
ranjeny woſta za morwoho ležo. Ale pſchez boži dźiw dóſta nazajtra zaſy
widźenjo a bě cžiły a ſtrowy. We ſwojej miłoſcźi wuproſy złóſtnikam
žiwjenjo.

Leo wobzamkny 12. junija 816 ſwoje cžaſne žiwjenjo.

Swjaty Paschal ♣I.,♠ bamž; 14. meje. Paschal, w Romje rodźeny, bu wot
małoſcźe k pobožnoſcźi a bohabojoſcźi nawjedowany. We nim zjenocźeſche
ſo wědomoſcź z pobožnoſcźu a póccźiwoſcźu. Hižon hako poddiakon romſkeje
cyrkwje wuznamjenjeſche ſo pſchez wjele poſcźenja a modlenja. Hako
měſchnik dóſta wot bamža Leona ♣III.♠ nawjedowanjo klóſchtra ſwjatoho
Scźěpana njedaloko cyrkwje ſwjatoho Pětra.

Po ſmjercźi Scźěpana ♣V.♠ bu 25. januara 817 za bamža wuzwoleny, hacž
runje ſo toho wobaraſche.

Paschal zakitaſche ze wſchej prócu prawu wucžbu w narańſchich krajach a
ſcźeleſche ſewjernym ludam (Danſkim) miſſionarow.

Wón běſche wucźek khudych a cuznikow. Wón załoži jedyn klóſchtyr a
twarjeſche někotre cyrkwje. Pytaſche powoſtanki Swjatych a pſchipokaza
jim cžeſtne měſtna w cyrkwjach. Na joho próſtwu Bóh junu wulki woheń
wuhaſny.

Paschal woteṅdźe 14. meje 824 do wěcžnoſcźe.

<pb n="697"/>

Swjaty Leo ♣IV.,♠ bamž; 17. julija. Leo běſche z Roma a ſyn Rudolfa. Wón
běſche mnich pola Benediktinow, a měſchnik a kardinal. Po ſmjercźi
Sergia ♣II.♠ bu wón w lěcźe 847 bamž. Na nim pokazowaſche ſo jaſuje
pobožnoſcź, ſwjate žiwjenjo, mudroſcź a wucženoſcź we cyrkwinſkich
wědomoſcźach.

Hdyž běchu Saracenojo cyrkej ſwjatoho Pětra we Vatikanje wurubili,
ſtaraſche ſo Leo, zo by ſo zaſy ſchkoda narunała. Wón wobtwjerdźi
Vatikan a měſto z murjemi a brjohi Tibry z krutymi wěžemi. Hdyž
Saracenojo zaſy pſchicźahnychu, žadaſche kſcheſcźanſke wójſko bamžowe
žohnowanjo. Leo poſylni wſchěch pſchez ſwjate woprawjenjo a z božej
pomocu bu njepſchecźel zbity. Bamž napominaſche lud k pokucźe, zo bychu
hněw boži změrowali.

Leo mějeſche wot Boha dar dźiwow, a zaſtaji ze znamjenjom kſchiža woheń,
kiž hižon vatikanſkej cyrkwi hrožeſche.

Jendźelſki kral Aiſtulf, kiž w lěcźe 854 Rom wopyta, ſlubi bamžej na
wſchě cžaſy lětny dawk ze ſwojoho kraja.

Leo wumrje 17. julija 855.

♣b)♠ Swjecżi martrarjo we Schpanſkej.

Swjaty Perfekt, měſchnik, martraŕ; 18. hapryla. Perfekt běſche z Kordowy
w Andaluſii. Dobywſchi ſebi trěbne wědomoſcźe bu wuſwjecźeny. Hako
měſchnik běſche wón tróſcht wěriwych, kotſiž pod pſchahom muhamedanſkich
Saracenow zdychowachu.

Hdyž wón njeduſchnoſcź Muhameda a joho wucžby wotkrywaſche, bu jaty a k
znicženju poſtajeny. Z modlenjom a poſcźenjom pſchihotowaſche ſo na
ſwoju ſmjercź a 18. hapryla 850 bu jomu hłowa wotrubana.

Swjaty Siſenand, diakon, martraŕ; 16. julija. Siſenand běſche z Bajadoz
we krajinje Eſtremadura. Starſchej póſłaſchtaj joho k wuwucženju do
Kordowy. Tudy bu do duchowuſtwa pſchijaty a dóſta diakonſku ſwjecźiznu.
Hdyž ſo pſcheſcźěhanja rozſchěrjachu, pſchihotowaſche ſo tež Siſenand na
ſmjercź. Joho popadnychu a na torhoſchcźu joho zadajichu. Cźěło bu do
rěki cźiſnjene. To bě w lěcże 851.

Swjatej Flora a Marja, knježnje, martraŕcy; 24. novembra. Flora běſche
wot kſcheſcźanſkeje macźerje, ale muhame<pb n="698"/>danſkoho nana. Bjez
nanoweje wědomoſcże bu kſchcźena a we kſcheſcźanſtwje kubłana. Jeje
bratr, ſurowy Muhamedan, zhoni wo tym a khwataſche ju pſcheradźicź.
Flora bu pſched ſudnika wjedźena, a na joho wuſudźenjo z prutami
ſchwikana a do hłowy bita. Potom ju bratrej pſchepodachu. Flora cźekny.
Tola po krótkim cžaſu ſo zaſy do Kordowy wrócźi a ducy zetka Marju,
ſotru martrarja diakona Valabonſa. Hromadźe dźěſchtaj k ſudnikej a
zjewiſchtaj ſo jomu hako kſcheſcźancy. Buſchtaj do jaſtwa ſadźenej. Po
někotrym cžaſu buſchtaj z jaſtwa k ſmjercźi wjedźenej a jimaj 24.
novembra 851 hłowa wotrubana.

Swjaty Jurij, diakon, Feliks a Lilioſa, Aurelius a Nathalia, martrarjo;
27. julija. Jurij běſche z wokołnoſcźe Bethlehema w Paleſtinje a
ſłužeſche Bohu w klóſchtrje, kiž běſche tſi hodźiny wot Jeruzalema. Hdyž
běſche tam 27 lět pſchebywał, bu wot abta Davida do Egipta póſłany, zo
by tam za klóſchtyr jałmožnu hromadźił. Tam pak cyrkej pſcheſcźěhanu a
zapuſcźenu namaka. Na radu biſkopa pſchewjeze ſo do Schpanſkeje a
wopytowaſche klóſchtry tutoho kraja. Hdyž běſche do Kordowy pſchiſchoł,
pſchebywaſche pola Aurelia, kotryž ze ſwojej mandźelſkej Nathaliu ſwjate
žiwjenjo wjedźeſche. Do tutoho domu pſchikhadźeſche tež Aureliowy wuj
Feliks, kotryž běſche z Lilioſu woženjeny. Cźile pjecźo w Aureliowym
domje Bohu ſłužachu.

Hdyž pſcheſcźěhanjo pſchiběraſche, buchu popadnjeni a do jaſtwa
ſtorcženi. Aurelius a Nathalia, Feliks a Lilioſa buchu k ſmjercźi
wotſudźeni. Jurij hako cuznik bu puſchcźeny. Toho dla pocža Jurij pſched
ſudnikom wuznawacź, zo je Muhamed jebak był. Za to bu tež wón k ſmjercźi
wotſudźeny a 27. julija 852 buchu wſchitcy morjeni. Kſcheſcźenjo jich
cźěła w nocy pohrjebachu.

Swjata Kolumba, knježna, martraŕka; 17. ſeptembra. Kolumba běſche w
Kordowje rodźena. Młoda zhubi ſwojoho nana. Jeje ſotra Hilžbjeta běſche
klóſchtyr Tabane, na horje dwě hodźinje wot Kordowy natwariła. Tam
Kolumba z druhimi knježnami Bohu ſłužeſche.

Maurojo rozehnachu knježny. Kolumba cźekny do Kordowy. Z božoho
pohnuwanja dźěſche na ſudniſchcźo a zjewi tam, zo je <pb
n="699"/>kſcheſcźanka. Po tutym wuznacźu bu jata a jej 17. ſeptembra 853
hłowa wotrubana.

Swjaty Eulogius, měſchnik, martraŕ; 11. měrca. Eulogius běſche z
woſobneje ſwójby we Kordowje, hłownym měſcźe Saracenow (Maurow) we
Schpanſkej. Wot měſchnikow bu we wyſchſchich wědomoſcźach rozwucžowany a
wuznamjenjeſche ſo pſchez wědomoſcź a póccźiwoſcź.

Hdyž běſche měſchniſku ſwjecźiznu dóſtał, bu prědkſtejeŕ duchowneje
wucžeŕnje w Kordowje. Swoje wědomoſtne dżěła wón z modlitwu a poſcźenjom
ſwjecźeſche. Ponižnoſcź a pſchecźelnoſcź pomhaſchtaj jomu wutroby
dobywacź. Wón rady klóſchtry wopytowaſche, zo by tam pſchikłady
doſpołnoſcźe widźał a ſo po nich wudoſpołnjał.

We lěcźe 850 wudyri pod Abderramanom ♣III.♠ pſcheſcźěhanjo. Biſkop a
měſchnicy a wěriwi buchu do jaſtwa ſtykani. Bjez nimi běſche tež
Eulogius. W jaſtwje nałoži wón ſwój cžas k zeſtajenju piſma „Napominanjo
za martrarjow“. Tele piſmo wón knježnomaj Florje a Mariji piſaſche,
kotrejž we ſcźěhowacym lěcźe (24. novembra 851) martraŕſku krónu
dóſtaſchtaj.

Schěſcź dnjow po ſmjercźi tuteju knježnow buchu Eulogius a druzy
puſchcźeni a pſchipiſowachu to zaſtupnej próſtwje ſwjateju martraŕkow.

W lěcźe 852 bu zaſy něſchto kſcheſcźanow ſkóncowanych, mjez nimi
Gumiſund, Aurelius, Feliks, Chriſtofor, Levilgild, Rogel a druzy. –– Pod
Abderramanowym naſlědnikom Mahomedom trajeſche pſcheſcźěhanjo a knježny
Digna, Kolumba, Pompoſa w lěcźe 853 za wěru wumrjechu. Te Eulogius k
wobſtajnoſcźi napominaſche, ſam martraŕſku krónu žadajo. Tež wón jich
martraŕſtwo wopiſa.

W lěcźe 858 žadachu Eulogia hako arcbiſkopa do Toledo. Ale wón prjedy
wumrje, hacž móžeſche ſwjecźiznu dóſtacź. Woſobna knježna Leokricia z
muhamedanſkeje ſwójby běſche ſo kſchcźicż dała. Hdyž ju ſtarſchej toho
dla pſcheſcźěhaſchtaj, wobſtara jej Eulogius wucźek. Tola bu wuſlědźena
a z Eulogiom pſched ſudnika ſtajena.

Jedyn z radnikow wabjeſche jej k zwonkownomu wotpadej wot
kſcheſcźanſtwa, ale Eulogius jomu wotmłowi: „Hdy by jeno trochu
pomyſlicź móhł, kajke myto je kſcheſcźanam ſlubjene, kotſiž <pb
n="700"/>ſu hacž do kónca ſwěrni, by tež ty rady wſchón cžaſny dobytk
woſtajił, zo by tele myto dobył.“

A hdyž chcyſche hiſchcźe wjacy k ſudnikam rycžecź, njebu jomu dowolene,
ale wotſudźichu joho k ſmjercźi. Na pucźu joho bijachu, a potom jomu
hłowu wotrubachu 11. měrca 859.

Schtyri dny pozdźiſcho bu tež Leokricii hłowa wotcźata.

♣c)♠ Swjecżi boži w Němcach.

Swjata Wałpora, knježna; 1. meje. Wałpora běſche dźowka jendźelſkoho
krala, ſwjatoho Richarda, a ſotra ſwjateju Willibalda a Winibalda,
kotrajž z Bonifaciom w Němcach ſcźenjo prědowaſchtaj. Wona bu we
klóſchtrje Winburn kubłana, hdźež luboſcź k knježniſkomu žiwjenju doby.
Zacpěwſchi cžaſne kubła, zaſtupi do klóſchtra, hdźež bu jeje ſwjatoſcź
wobkrucźena.

Hdyž běſche Bonifacius ſwoju cźetu Tattu, wěrſchnicu tutoho klóſchtra,
wo klóſchtyrſke knježny proſył, kotrež bychu w Němcach klóſchtyrſke
žiwjenjo zarjadowałe, bu Wałpora z Liobu a Theklu a hiſchcźe někotrymi k
njomu póſłana. Na pucźu po morju napadny jich wichor a łódź chcyſche ſo
podnuricź. Na Wałporinu modlitwu ſo wichor ſtaji a morjo ſo změrowa.
Zbožownje wuſtupichu w lěcźe 748 na kraj. Dwě lěcźe woſta Wałpora we
klóſchtrje Biſchofshajm. Potom pſchińdźe do Hajdenhajma (we
Würtembergſkim), hdźež běſche jeje bratr klóſchtyr za knježny a druhi za
mnichow załožił. Wałpora nawjedowaſche knježny a ſkutkowaſche w tutej
ſłužbje z tajkej mudroſcźu a luboſcźu a ſwjatym zahorjenjom, zo w
klóſchtrje pſchecy dobry porjad knježeſche. Jeje pſchikład wabjeſche
wſchěch k ſcźěhowanju.

Hdyž běſche Winibald w lěcźe 760 wumrjeł, bu jej nakedźba nad mniſchſkim
klóſchtrom dowěrjena. Jeno z poſłuſchnoſcźe napſchecźo bratrej, biſkopej
Willibaldej, wza wona tule ſłužbu na ſo a wobkhowa ju hacž do ſmjercźe.

Bóh pſchez nju dźiwy ſkutkowaſche. Dźowka woſobnoho knjeza bu pſchez
jeje modlitwu ze ſmjertneje khoroſcźe wumožena.

Wałpora wumrje 28. februara 776 a jeje cźěło bu w klóſchtrje
pohrjebane, 1. meje 870 pak do Ajchſtädta pſchenjeſene.

Swjaty Sturm, abt; 17. decembra. Sturm běſche to wokoło lěta 712
narodźił a bu zahe Bonifaciej k wuwucženju <pb n="701"/>pſchepodaty, a
ſcźěhowaſche joho na pucźowanjach. Trěbnu ſtarobu docpěwſchi, bu
měſchnik a dóſta prědowanjo božoho ſłowa dowěrjene. Pſchez ſwoje
prědowanjo wón wjele póhanow za wěru doby, kſcheſcźanow pak we wěrje
wobkrucźeſche.

Hdyž běſche tſi lěta prědował, wuproſy ſebi wot Bonifacia, zo ſměł hako
puſtnik žiwy bycź. Tak dźěſche to hłubokoho lěſa a namaka tam ſpodobne
měſtno. Tola Bonifacius jomu radźeſche, zo by hłubje do lěſneje puſcźiny
ſchoł. Dźěſche toho dla z někotrymi towarſchemi po rěcy Fulda a załoži
12. januara 744 z Bonifaciowej dowolnoſcźu klóſchtyr. Z modlenjom a
poſcźenjom wuproſychu ſebi wot Boha žohnowanjo k ſwojomu dźěłu. Potom
pocžachu ſchtomy puſchcźecż a keŕki kopacź a natwarichu ſebi cyrkej a
klóſchtyr. Scźěhowace lěto jich Bonifacius wopyta a daſche jim kaznje,
po kotrychž mějachu ſo zadźeržecź.

Sturm pak wokoło lěta 748 do Italije pucźowaſche, zo by klóſchtyrſki
rjad ſwjatoho Benedikta zeznał. Wza dweju bratrow ſobu a pſchebywaſche
dołhi cžas mjez Benediktinami. Na domojpucźu bu Sturm dlěſchi cžas
pſchez khoroſcź zadźeržany. Potom wopyta Bonifacia, a dźěſche do ſwojoho
klóſchtra Fulda, hdźež hako abt rjad ſwjatoho Benedikta zawjedźe. Pod
joho nawjedowanjom klóſchtyr nahle pſchiběraſche.

Njepſchecźelſcy ludźo joho pola krala Pipina wobſkoržowachu a tón joho
do cuzoho klóſchtra Jünnieges zahna. We wſchěch klóſchtrach modlachu ſo
za Sturmiowe wumoženjo. Skóncžnje bu joho njewinwatoſcź dopokazana a wón
móžeſche ſo w lěcźe 758 zaſy do ſwojoho klóſchtra wrócźicź. Mniſcha
dźěchu jomu napſchecźo.

Wot někotrych měſchnikow pſchewodźany, dźěſche Sturm w lěcźe 776 Sakſam
prědowacź a kſchcźijeſche tam mnohich. Tola joho cžas k kóncej
khwataſche. Skhorjewſchi zhromadźi Sturm hiſchcźe junu ſwojich bratrow
wokoło ſebje, wotproſchowaſche jim a napominaſche jich. A 17. decembra
779 pſcheńdźe wón do lěpſcheje wěcžnoſcźe.

Swjaty Virgilius, biſkop; 27. novembra. Virgilius běſche z woſobneje
ſwójby w Irlandźe. Wot małoſcźe běſche z luboſcźu k póccźiwoſcźi
zahorjeny. Wuknjenjo bójſkich wědomoſcźow zjenocźeſche z dopjelnjenjom
winwatoſcźow luboſcźe a pobožnoſcźe tak pilnje, zo žanu druhu ſtaroſcź
we wutrobje njecźerpjeſche. Ze ſpodźiwanjom wſchitcy na njoho hladachu.

<pb n="702"/>

Wokoło lěta 742 pucźowaſche k Frankam, zo by tònle lud we wěrje do
Khryſtuſa zahorił. Pipinej běſche wón tak luby, zo joho tón dwě lěcźe
pſchi ſebi ſkhowa. Bamž Scźěpan ♣II.♠ joho wokoło lěta 766 hako dobre
ſwětło za biſkopa w Salcburgu powyſchi.

Pſchijawſchi tule ſłužbu, paſeſche dowěrjene ſtadło z tajkej mudroſcźu a
paſtyŕſkej ſwěru, zo bu wote wſchěch hako nan lubowany. — Cyrkej w
Salcburgu wón z wjele wudawkami z nowa natwari a pohrjeba tam powoſtanki
ſwjatoho Ruperta. Suſodnym Korutanam wón miſſionarow póſła a dźěſche tam
tež ſam, zo by prědował.

Pſchez wachowanja, dźěła a ſtarobu zeſłabjeny wón 27. novembra 780
wumrje.

Swjaty Willibald, biſkop; 7. julija. Willibald běſche ſyn Richarda,
krala nawjecžornych Sakſow we Jendźelſkej. W ſwojim tſecźim lěcźe
zapadny do ſtraſchneje khoroſcźe, tak zo lěkarjo wſchu nadźiju
puſchcźichu. Starſchej njeſeſchtaj joho k kſchižej, kiž njedaloko hrodu
na torhoſchcźu ſtejeſche. Tam Boha proſcheſchtaj a ſlubiſchtaj, zo ſyna
Knjezej poſwjecźitaj, je-li Bóh joho wuſtrowi. A Bóh jeju próſtwu
wuſłyſcha.

Hdyž běſche Willibald 6 lět ſtary, dźěſche do klóſchtra Wallhajm, kotryž
abt Egwald nawjedowaſche. Tudy bu z luboſcźu k Bohu a ze žadoſcźu za
njebjeſkimi kubłami zahorjeny. W ponižnoſcźi a poſłuſchnoſcźi běſche
rjany pſchikład a bu wot wſchitkich lubowany.

W lěcźe 721 wopuſchcźi ſwój klóſchtyr, zo by nana a bratra Wunibalda na
pucźu do Roma pſchewodźał. Ducy pſchez Francoſku wobdarichu wſchelake
cyrkwje z bohatymi darami. W Lukka wumrje nan a bu tam pohrjebany. Nětko
bratraj ſamaj pucź pokracžowaſchtaj a pſchińdźeſchtaj do Roma. Tam
wzaſchtaj klóſchtyrſku draſtu. Po dwěmaj lětomaj dyrbjeſche ſo Wunibald
do Jendźelſkeje wrócźicź. Willibald pak, wot dweju jendźelſkeju zemjanow
pſchewodźany, dźěſche do ſwjatoho kraja. Na tutym pucźu jeno wodu a
khlěb wužiwachu a na zemi lěhachu. Wopytawſchi ſwjate měſtna na pucźu,
buchu we Fenicii z 5 druhimi kſcheſcźanami wot Saracenow popadnjeni a w
rjecźazach do jaſtwa ſadźeni. Kſcheſcźanſki pſchekupc ſo jara za nich
ſtaraſche a ſcźeleſche jim wſchědnje jědź. Skóncžnje jim mócni
pſchecźeljo ſwobodu wuſkutkowachu.

<pb n="703"/>

Nětko dźěſche Willibald do Paleſtiny a wopyta wſchitke měſtna, na
kotrychž běſche Jězus we ſwojim žiwjenju pſchebywał. Potom wopyta
mnichow a puſtnikow, kiž w kraju bydlachu. W tutym pucźu wón woſlepi,
ale w Jeruzalemje dóſta widźenjo zaſy.

Hdyž běſche 7 lět na ſwjatym pucźowanju był, pſchińdźe zaſy do Italije a
wuzwoli ſebi klóſchtyr Benediktinow, Monte Kaſſino, a woſta tam 10 lět,
najprjedy hako khapalnik a wóſom lět hako wrótnik. Tale ſłužba bu jeno
tajkim dowěrjena, kiž běchu w doſpołnoſcźi zakrucźeni.

Wokoło lěta 738 dźěſche do Roma a bu wot bamža Hrehorja ♣III.♠ do Němcow
póſłany, zo by Bonifaciej w miſſionſtwje pomhał. Tak ſkutkowaſche mjez
Frankami a Bajerſkimi, a Bonifacius joho za biſkopa w Ajchſtäcźe
wuſwjecźi. Wón ſwoje cźežke dźěło ſwěrnje dokonja a twarjeſche cyrkwje a
klóſchtry. Hacž do wyſokeje ſtaroby dźeržeſche ſo krutoho poſcźenja a
wumrje 7. hapryla 786.

Swjaty Lullus, arcbiſkop; 16. oktobra. Lullus bu we jendźelſkim
klóſchtrje Maldubi we wědomoſcźach rozwucženy, a dźěſche do klóſchtra
Jarrowa, hdźež pod Bedu ſwoje wuknjenjo dokonja. W lěcźe 732 dźěſche do
Němcow, hdźež joho Bonifacius pſchija a za diakona wuſwjecźi. K
prědowanju mjez pohanow póſłany, wopokaza wón wulku khrobłoſcź. W lěcźe
751 bu wot Bonifacia za měſchnika wuſwjecźeny a we wažnych naležnoſcźach
do Roma k bamžej Zachariej póſłany. Hdyž běſche ſo z tam wrócźił,
pſchepoda jomu Bonifacius arcbiſkopſki ſtoł we Majncu. Ze wſchěch
ſtronow bu joho rada pytana a wón běſche wſchelakim cyrkwinſkim
zhromadźiznam pſchitomny. Pſched ſmjercźu złoži ſłužbu, zo by ſo w měrje
na wotkhad z cžaſnoſcźe pſchihotowacź móhł. Hižon 1. novembra 787 joho
Bóh k ſebi wza.

Swjaty Willehad, biſkop; 8. novembra. Jendźelſka běſche kraj
miſſionarow, kraj Swjatych, tež wótcžina Willehada. Hako měſchnik
ſcźěhowaſche Willehad w lěcźe 772 ſwojich krajnikow k Friſam a
prědowaſche wokoło Dokkuma. Hdyž do Iſela pſchińdźe, chcychu joho we wſy
Humark wobydlerjo moricź, ale Willehad bu z jich rukow wumoženy. Dźěſche
dale do krajiny Trontonia, ale tež tudy jomu ſmjercź hrožeſche: wón bu z
teſa<pb n="704"/>kom rubnjeny, ale powoſtanki Swjatych, kiž mějeſche na
ſebi, wotdźeržowachu móc rubnjenja.

Willehad dźěſche pſchez Lobjo hacž k měſtej Bremenej a prědowaſche tam
ſydom lět, hacž do lěta 782, hdźež ſo wokołne ludy pod Witekindom
napſchecźo Korli zběhnychu, miſſionarow pſcheſcźěhachu, a morichu, kohož
móžachu dopadnycź. Willehad woteńdźe zaſy k Friſam a dźěſche do Roma, zo
by bamžej Hadrianej powjeſcź wo ſwojim ſkutkowanju podał. Ducy domoj
pſchebywaſche dwě lěcźe w klóſchtrje Echternach.

Hdyž bě Witekind w lěcźe 785 kſchcźeny, wrócźi ſo Willehad zaſy na ſwoje
miſſionſke polo a bydleſche we Wigmorje mjez Łobjom a Wezeru. Pjatnatoho
julija 787 bu za biſkopa Sakſow wuſwjecźeny, a pſcheſydli ſo do Bremena,
kiž bu nětko biſkopſki ſtoł. Tudy wón ſwěrnje hacž do ſmjercźe
ſkutkowaſche, kotraž joho wokoło lěta 789 ze ſwěta wza.

Swjaty Ludger, biſkop; 26. měrca. Ludger běſche z kraja Friſow a wokoło
lěta 743 rodźeny. Nan poda joho Hrehorjej, ſcźěhowarjej ſwjatoho
Bonifacia, k kubłanju. Tón wza joho do klóſchtra a ſtaraſche ſo naležnje
za njoho, a wudźěli jomu nižſche ſwjecźizny.

Z dowolnoſcźu dźěſche Ludger do Jendżelſkeje a wuknjeſche połpjata lěta
pola ſławnoho Alkuina w Jorku. Z cžaſom wón jara lutowaſche a wuknjenjo
a modlenjo ſo pola njoho zaſtupowaſchtaj. W lěcźe 773 wrócźi ſo zaſy do
wótcžiny.

Po Hrehorjowej ſmjercźi (w lěcźe 776) dóſta měſchniſku ſwjecźiznu.
Někotre lěta prědowaſche ſwojim krajanam, załožeſche cyrkwje a
klóſchtry. Hdyž Sakſojo joho wótcžinu zapuſcźachu, dyrbjeſche kraj
wopuſchcźicź a pucźowaſche do Roma. Poł ſchtwórta lěta woſta w
klóſchtrje Monte Kaſſino a podcźiſny ſo krutomu porjadej, hacž runje
mnich njeběſche.

Hdyž běſche Korla Sakſow pſchewinył a w lěcźe 787 Friſiſku pſchedobył,
wrócźi ſo Ludger zaſy, a prědowaſche Sakſam, woſebje we Weſtfalſkej. W
lěcźe 802 wuſwjecźi joho kölnjanſki arcbiſkop Hildebald za biſkopa wot
Minnigardefort, ſchtož pozdźiſcho Münſter rěka.

Ludger ſwoje cźěło z poſcźenjom a pſchikrótcženjom ſpanja pomorjeſche, a
noſcheſche ſpody pokutnu draſtu. Mjaſo ženje njejědźeſche. W towarſtwach
rycžeſche jeno wo duchownych wěcach.

Cżiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

[1] ⁾ hl. 9. decembra. Ž. Swj. ſtr. 366.

[2] ⁾ Hacžrunje ſwjaty Bonifacius njeje wſchěch Němcow abo we wſchitkich
němſkich krajach wucžił, cžeſcźuja joho tola wſchitcy Němcy hako
patrona.
