Žiwjenja Swjatych.

Po rjedźe cyrkwinſkich ſtawiznow

ſpiſał

♣Handrij Dučman.♠

♣Zešiwk VII.♠

♣W Budyšinje 1869.♠

♣Z nakładom towaŕstwa SS. Cyrilla a Methoda.♠

♣W kommissii Smolerja a Pjecha.♠

<pb n="385"/>wědomoſcźu a mudroſcźu a zjenocźeſche z tym wulku luboſcź k
ſwojomu bójſkomu nawoženjej Jězuſej. Za joho ſwjatu wěru běſche wulcy
zahorjena. We krótkim cžaſu doſpě tajku doſpołnoſcź we ſwjatoſcźi a
wucženoſcźi, zo woſomuacźe lět ſtara jara wucženoho muža we
rozrycžowanju wo wěrje pſchedobu.

We tutym cžaſu běſche pohanſki khěžor Makſimin Daja pſchikaznju
wobnowił, zo dyrbja wſchitcy joho poddani pſchiboham woprowacź. Schtóž
tomu njepoſłuchaſche, bu po wulkich cžwělach morjeny. Někotryžkuli
naboja ſo tajkich boloſcźow a zaprě ſwojoho Boha a ſwoju wěru.

Hdyž knježna Khatyrna widźeſche, kak wjele cžłowjekow pſchez zaprěcźo
Jězuſoweje wěry do wěcžnoho hubjenſtwa khwata — a kak Makſimin druhich
dla wuznawanja Jězuſoweje wěry na cžwělowadle wſchelako krjudowacź a k
ſmjercźi wjeſcź dawa: khwataſche wona bjez komdźenja ſama ke khěžorej a
porokowaſche jomu bjezbožnu ſurowoſcź a pokaza z najmudriſchimi ſłowami,
zo je Khryſtuſowa wěra k zbóžnoſcźi nuzna.

Wona prajeſche: „Ty mohł ſam ſpózuacź, kak jara ſo jebaſch, hdyž
wobrazam hinitych cžłowjekow woprujeſch jako ſwojim boham. Ty mohł tule
pohauſku błudnoſcź wopuſchcżicź. Hdyž pak twój rozom njeſpóznawa jaſnu
wěrnoſcź, — dyrbjał tola wucženym mužam ſwojoho luda wěricź, kotſiž
zjawnje wucža, zo ſu ſmjertni cžłowjekojo jeno pſchez błud bohojo
ſcžinjeni. Jim dyrbjał ty wěricź a ſo bojecź, telko duſchow do
najwjetſchoho njezboža ſtorkacź, za cžož změjeſch něhdy wěcžne khoſtanjo
cźeŕpjecź. Daj ſebi rycžecź a ſpóznaj jenicžkoho prawoho Boha, kotryž je
tebi kraleſtwo a žiwjenjo dał. Tónle wěcžny njeſmjertny Bóh je ſo za nas
wocžłowjecžił a ſmjercź na kſchižu wuzwolił, zo by naſchu zbóžnoſcź
dokonjał. A tež zabłudźenym zdźeržuje wón žiwjenjo a bjerje
želnoſcźiwych hnadnje a ſmilnje k ſebi!“

Khěžor wopraſcha ſo za jeje ſplahom a ſwójbu; a wona wotmołwi: „Ja ſym
kralowſka dźowka a mjenuju ſo Khatyrna. Sym we mudrowſtwje, rycžniwoſcźi
a druhich wědomoſcźach rozwucžena. Dokelž pak te za nicžo njedźeržu, ſym
ſo bójſkomu nawoženjej ſlubiła.“

Ze ſpodźiwanjom hladaſche Makſimin na nju. Wona pak dale rycžeſche:
„Móžeſch hladacź, kaž chceſch. Ja ſym tola proch a pjerſchcź, ale z
božim znamjenjom wocžeſcźena. Ty dyrbjał ſtworicźerjowu mudroſcź
wobdźiwacź, kotryž z tak hubjeneje wěcy rjanoſcź ſcžinicź móže. Twoji
bohojo njejſu nicžo. O zo by <pb n="386"/>tola tež ty wěcžnoho
njeſmjertnoho Boha ſpóznał, kotrohož mjeno abo znamjo kſchiža twojich
bohow zacźěrja.“

Khěžor ſo nad jeje mudroſcźu dźiwaſche a njemóžeſche rozomnej knježnje
wotmołwicź. Duž porucži ju jatu dźeržecź a powoła ze wſchitkich ſtronow
połſta najmudriſchich mužow a ſlubi wulke myto tym, kotſiž bychu
Khatyrnu z rycžemi pſchewinyli a wot Khryſtuſoweje wěry k pſchibójſkej
ſłužbje pſchiwjedli. Ale cyle napſchecźne ſo ſta. Rozrycžowanjo ſo
zapocža a wona jim prawdu kſcheſcźanſtwa tak mócnje a jaſnje dopokaza,
zo buchu wſchitcy z tajkej luboſcźu k Jězuſej Kryſtuſej zahorjeni, zo
chcychu za njoho wumrjecź.

Roznjemdrjeny Makſimin daſche ſchcźěpowc natwaricź a pſchikaza
wſchitkich pjecźdźeſat mudrych do wohnja cźiſnycź. Khatyrna rycžeſche
jim z njebjeſkej wjeſołoſcźu: „Zbóžni ſcźe wy, zo ſcźe cźmu wopuſchcźili
a ſwětło wěrnoſcźe ſcźěhowali a ſo njebjeſkomu a njeſmjertnomu Kralej
pſchibližili. Woheń, z kotrymž wam bjezbožnik hrozy, budźe wam
kſchcźeńca a ſkhód do njebjes a powjedźe was kaž jaſne hwězdy k
njebjeſkomu Kralej.“ Potom woznamjeni jich ze ſwjatym kſchižom na pucž
do ſmjertnoho wohnja. Woheṅ njezrani jich cźěła, ale jich duſche
pozběhnychu ſo do njebjes.

Khěžor wobrocźi ſo zaſy ke knježnje a chcyſche ju z leſcźu a ze
ſlubjenjemi wot jeje myſlow wotwjeſcź: „Wěŕ mi, rjana knježna, ja chcu
twoje zbožo. Wopruj naſchim boham a ja chcu ſwoje kraleſtwo z tobu
dźělicź.“

Khatyrna dźeſche: „Njerycž mi wjacy; ſym hižon prajiła, zo ſym
kſcheſcźanka a Khryſtuſowa njewjeſta. Wón je mój nawoženja, mój
radźicźeŕ a pycha mojoho knježniſtwa. Martraŕſka draſta je mi
pyſchniſcha, dyžli kralowſki purpur (t. r. cžeŕwjeny kralowſki
płaſchcź).“

A zaſy rjekny khěžor: „Njemocuj mje, zo bych tebi tule draſtu wzał!“

Khatyrna prajeſche: „Cžiń, ſchtož chceſch; pſchez to daſch mi prawu a
njeſmjertnu kraſnoſcź a někotryžkuli tež z twojoho hrodu budźe pſcheze
mnje do Khryſtuſa wěricź a mje do kwaſnoho domu pſchewodźecź.“

Hdyž Makſimin ſpózna, zo podarmo ſpytuje, daſche ju ſchwikacź a z
wołojtymi kſchudami rozbicź a potom jědnacźe dnjow bjez jědźe a picźa w
jaſtwje jatu dźeržecź.

Hdyž khěžorowa to zhoni, wopyta knježnu we jaſtwje. Tež <pb
n="387"/>wójuſki wjeduik Porfyrius tam pſchińdźe z wjele wojakami. Hdyž
khěžorowa knježnu a jeje wjeſołe, pokojne woblicžo wohlada, poklakny ſo
k jeje nohomaj a rjekny: „Nětko ſym woprawdźe zbožowna, a chcu tež
twojomu Bohu ſłužicź.“

Na to Khatyrna: „Tež ty, khěžorowa, ſy zbóžna; pſchetož ja widźu, kak
tebi jandźelojo krónu pſchihotuja, kotraž budźe za tſi dny na twoju
hłowu ſtajena: potom budźeſch z Khryſtuſom do wěcžnoſcźe knježicź.“

Khěžorowa ſo poſtróži a pocža ſo pſchichodnych cžwělow bojecź, ale
Khatyrna ju poſylnjeſche: „Njebój ſo, cžwěla je krótka, kraſnoſcź je
wěcžna. Cźeŕpjenjo znjeſcź njeje cźežko, hdyž Khryſtus we cźeŕpjenju
pomha.“

Hdyž Porfyrius to wuſłyſcha, bu we wutrobje hnuty a wopraſcha ſo: „Schto
da mi Khryſtus, hdyž do joho ſłužby ſtupju?“ Khatyrna jomu wotmołwi:
„Njejſy nicžo wo wulkej nadźiji kſcheſcźanow ſłyſchał?“ Na to Porfyrius:
„Kak mohł to wjedźecź, hdyž ſym pod brónjemi a ze ſwojimi wójnſkimi
towaŕſchemi žiwy?“ Khatyrna powucži joho: „Nichtó njemóže dowupowjedacź,
ſchtož je knjez ſwojim ſłužownikam ſlubił a ſchtož tež ty wužiwacź
budźeſch, hdyž tomule knjezej ſwěrny woſtanjeſch!“ Porfyrius a joho
wojacy nětko tež wěrjachu a wopuſchcźichu jaſtwo.

Khatyrna bu z jaſtwa pſched khěžorowy ſudny ſtoł wjedźena. Bjez bojoſcźe
ſtupi wona pſched khěžora. Tón ju wobžarowaſche, prajicy: „Wopruj boham
a budźeſch zo mnu knježicź. Njedaj ſwoju rjanoſcź pſchez cžwile
zanicžicź.“ Knježna wotmołwi: „Njewaž to wyſoko, ſchtož khoroſcź,
ſtaroba a cžas ſkóncuja. Rjanoſcź ſo zhubi, wěrnoſcź woſtanje.“

Tu ſtupi zły radźicźeŕ k khěžorej a prajeſche: „Ja chcu knježnu do
twojeje ſłužby pſchiwjeſcź. Daj koło wudżěłacź, kiž je z nožemi
wobtykane a ſo lochcy wjercźi. Jow budźe wona poſłuchacź abo budźe
roztorhana.“

Koło bu z wjele wótrymi nožemi wobtykane, zo by knježnine cźěło na
najſurowiſcho rozdrěło. Khatyrna bu kołej pſchiwjazana. Ale wona
proſcheſche Boha a z błyſkom bu koło rozražene. Na tónle dźiw
pſchiwzachu mnozy Khryſtuſowu wěru a wuznachu: „Kſcheſcźanow Bóh je
wulki.“ Jeno khěžor zwoſta zaſakły a chcyſche knježnu z nowa cžwělowacź.

Tu pſchiſtupi khěžorowa a proſcheſche ſwojoho muža, zo njeby pſchecźiwo
Bohu wojował, kotryž ſwojich ſłužownikow tak <pb n="388"/>ſpodźiwnje
zakita. — Na nju rozzłobi ſo nětko khěžor a da jej po ſurowych cžwilach
hłowu wotcźecź.

Jeje ſmjercź dawaſche Porfyriej khrobłoſcź a wón ſtupi z wojakami pſched
khěžora a rjekny: „Tež ja ſym kſcheſcźan, a cźi, kotſiž pſchi mni ſtoja,
ſu bože wójſko.“ Khěžor zaſudźi wſchitkich k ſmjercźi.

Z hroženjom a lubjenjom ſpytowaſche khěžor Khatyrnu z nowa, ale podarmo.
Krucźiſchi we ſwojej bjezbožnoſcźi a ſurowoſcźi porucži wón, Khatyrnje z
mjecžom hłowu wotrubuycź. Z wjeſołoſcźu modleſche ſo wona a poda ſwoju
hłowu ſmjertnomu mjecžej. Jeje duſcha khwataſche k dwojomu mytej
knježniſtwa a martraŕſtwa k njebju. To ſta ſo 25. novembra we lěcźe 307
po Khryſtuſowym narodźe. Jejue cźěło bu wot jandźelow na ſpodźiwne
waſchujo wotnjeſene a na horje Sinai pohrjebane a tam we 8. lětſtotku
wot wěriwych namakane.

Swjecźo pokazuje ſwjatu Khatyrnu we knježniſkej draſcźe; wona ma krónu
na hłowje a dźerži we rucy mjecž a palmowu hałzu na znamjo dobycźa;
pódla njeje je rozłamane koło.

Swjaty Fileas, biſkop a martraŕ; 4. februara. Fileas běſche we Themowje
(Thmuis) we Egipcźe rodźeny. Wón njeběſche hiſchcźe dołho kſcheſcźan,
hdyž bu za biſkopa tutoho měſta wuzwoleny. We pſcheſcźěhanju bu tež wón
jaty a piſaſche ſwojej woſadźe z jaſtwa liſty, zo by wěriwych zbudźował
a napominał. We tutych liſtach wopiſuje wón cžwěle, kotrež maja joho
ſobujecźi wuſtacź. Bohot Kulcian pſcheſłyſcheſche joho a porucži:
„Wopruj boham!“

Fileas: „Ja njewopruju.“

Kulcian: „Cžoho dla nic?“

Fileas: „Dokelž ſwjate piſmo praji: ſchtóž pſchiboham wopruje, budźe
znicženy.“

Kulcian: „Dha wopruj knjezej.“ Z tym chcyſche joho k woporej
pſchiwjeſcź, zo by ſo zdało, jako by biſkop khěžorowu porucžnoſcź
dopjelnił.

Fileas: „Ja njewopruju: wo tajki wopor Bóh njerodźi.“

Kulcian: „Kotre dha ſo twojomu Bohu ſpodobaja?“

Fileas: „Bohu ſo ſpodoba cžiſta wutroba, ſprawna myſl a wěrnoſcźiwe
ſłowa.“

Kulcian: „Pſcheſtań takle rycžecź a wopruj!“

<pb n="389"/>

Fileas: „Ja ſwoju duſchu njewomazam.“

Kulcian: „Dźe dha to na ſwědomjo?“

Fileas: „Haj.“

Kulcian: „Cžoho dla dha to njewobkedźbujeſch, ſchtož ſwědomjo naſtupa
dla twojeje ſwójby?“

Fileas: „Winowatoſcź napſchecźo Bohu dźe prjedy; pſchetož ſwjate piſmo
praji: Ty dyrbiſch Boha ſwojoho knjeza lubowacź, kotryž je tebje
ſtworił.“

Kulcian: „Kotroho Boha?“

Fileas pozběhny rucy k njebju a prajeſche: „Toho Boha, kotryž je
njebjeſa a zemju, morjo a wſchitko, ſchtož je, ſtworił; ſtworicźerja
widźownych a njewidźownych wěcow.“

Kulcian rjekny, zo chcył jomu rady žiwjenjo woſtajicź. Fileas
pſchejeſche jako hnadu — ſmjercź.

Kulcian: „Hdyž bych wjedźał, zo ſy we najwjetſchej nuzy, z kotrejež
žaneje pomocy njeje, bych twoju žadoſcź dopjelnił. Ale ty ſy bohaty, zo
mohł ſkoro cyłu krajinu zežiwicź. Toho dla tebje pſchelutuju a žadam
jeno, zo by woprował.“

Fileas: „Ja njewopruju, a tak ſo zwarnuju.“

Pſchitomni pohanjo chcychu Filea wumožicź a prajachu: „Wón je hižon
wopory woprował.“

Fileas rjekny, zo njeje po pohanſkim waſchnju woprował.

Mjez tym běchu joho ſwójbni a pſchecźelojo pſchiſchli. Sudnik na nich
pokazawſchi prajeſche: „Pohladaj tola na wopuſchcźenych ſwojich.“

Fileas: „Naſch zbóžnik Jězus Khryſtus, kotromuž jaty ſłužu a kotryž je
mje k herbſtwu ſwojeje kraſnoſcźe powołał, móže tež tychle powołacź.“

Pſchiſydnikojo prajachu ſudnikej: „Wón žada ſebi cžas k pſchemyſlenju.“

Kulcian: „Ja tebi cžaſa woſtaju, zo móžeſch ſebi rozmyſlicź, ſchto by
cžinił.“

Fileas: „Sym ſebi dawno rozmyſlił a woſtanu pſchi tym, zo chcu za Jězuſa
cźeŕpicź.

Pſchecźelojo proſchachu joho, zo chcył ſo tola na ſwojej ſwójbje
ſmilicź, ale Fileas woſta kruty.

Mjez pſchihladowarjemi běſche romſki ſtotnik Filorom. Hnuty wot joho
wobſtajnoſcźe, zawoła wón: „Schto chcecże ſo podarmo prócowacź,
wobſtajnoſcź tutoho muža ſpytowacź? Cžoho dła chcecźe njeſwěrnoho
ſcžinicź, kotryž Bohu ſłuži? Hlejcźe, <pb n="390"/>joho wocži
njewidźitej waſche ſylzy, joho wuſchi njeſłyſchitej waſche ſłowa. Joho
wocži widźitej njebjeſku kraſnoſcź a zacpějetej tule zemju.“

Tale rycž pohanow rozmjerza, a woni žadachu wobeju ſmjercź. Tak ſo ſta.
Buſchtaj k ſmjercźi pſchez mjecž wotſudźenaj.

Hdyž buſchtaj na wotprawniſchcźo wjedźenaj, rjekny Fileowy bratr:
„Fileas wo hnadu proſy.“

Kulcian daſche Filea k ſebi pſchiwjeſcź a wopraſcha ſo, hacž je to
wěrno?

Fileas wotmołwi: „Njepoſłuchaj na mojoho bratra. Ja ſo tebi dźakuju, zo
pſchez twoje wuſudźenjo hiſchcźe dźenſa do Jězuſowoho kraleſtwa
pſchiṅdu.“ Potom hiſchcźe wěriwych k wobſtajnoſcźi napominaſche. Na to
bu jomu a Filoromej hłowa wotrubana.

Swjata Theodoſia, knježna a martraṙka; 2. hapryla. Theodoſia běſche we
feniciſkim měſcźe Tyrus rodźena, a bu we kſcheſcźanſtwje kubłana. Hdyž
wona we lěcźe 307 we Ceſareji pſchebywaſche, běſche wona ſwědk, kak
buchu kſcheſcźenjo ſudźeni. Wona jim zbožo pſchejeſche, napominaſche
jich k wobſtajnoſcźi a proſcheſche jich, zo chcyli we njebjeſach tež na
nju ſpomnicź. Toho dla ju ſtražnikojo zajachu a pſched bohota Hórbana
dowjedźechu. Dokelž woſymnacźelětna knježna pſched nim bjez bojoſcźe
ſtojeſche, měnjeſche wón, zo wona joho móc zacpěje. Daſche ju na
cžwělidło połožicź, jeje ſtronje ze železom roztorhacź a nadra
wotrězacź. Z wjeſołoſcźu Theodoſia rjekny: „Twoja ſurowoſcź pſchihotuje
mi zbóžnoſcź, na kotruž ze žadoſcźu cžakam. Ja ſo Bohu dźakuju, zo je mi
hnadu martraŕſtwa popſchał.“ Wona bu do morja cźiſnjena.

Swjatej Thea a Valentina, knježnje a martraŕcy a jeju towaŕſchojo,
martrarjo; 25. julija. We Paleſtinje běſche bohot Firmilian pſcheſcźěhaŕ
kſcheſcźanow. We Egiptu běſche tehdom wjele kſcheſcźanow k dźěłej we
rudnych podkopkach wotſudźenych a ſydom a dźewjecźdźeſat z nich do
Paleſtiny póſłanych. Bohot Firmilian daſche kóždomu z nich zhibadło
liweje nohi wopalicź, prawe wócžko wukłócź a na ranu žehliwe wuhlo
połožicź. Na to buchu do podkopkow we libanonſkich horach wotwjedźeni.
Tam běchu tež wěriwi ze wſchelakich paleſtinſkich měſtow, dokelž <pb
n="391"/>běchu cžitanju ſwjatoho piſma pſchitomni byli. Mjez tutymi we
Gaza jatymi běſche knježna Thea. Hdyž jej bohot hrožeſche, zo ju do
hańbjeŕnje póſcźele, porokowaſche jomu wona joho njeſprawnoſcź a
njeduſchnoſcź wutroby. Za to ju bohot cyłu rozſchwikacź, na cžwělidło
połoźicź a ze železnymi pazorami rozdrapacź daſche. Hdyž knježna
Valentina tele cžwělowanjo widźeſche, zawoła wona: „Kak dołho budźeſch
moju ſotru cžwělowacź?“ Za to chcyſche bohot tež ju k woporam mocowacź a
toho dla k wołtarjej wlec; ale wona ſo ze wſchěmi mocami wobaraſche. Po
tym bu ſurowiſcho, dyžli Thea, pſcheſcźěhana. Hdyž pak ju z nicžim
pſchewinycź njemóžeſche, daſche jej bohot hromadźe zwjazacź a žiwej
ſpalicź.

Na tymſamym dnju (25. julija 308), bu kſcheſeźanej Pawołej hłowa
wotrubana. Prjedy ſwojeje ſmjercźe tutón martraŕ boži Boha wo pokoj za
cyrkej, wo wobrocźenjo Židow a pohanow proſcheſche a na to we Bohu
wuſny.

Krótki cžas po tym bu ſto a tſicycźom egiptowſkim wuznawarjam liwa noha
pſchepalena, prawe wócžko wukałane a woni do podkopkow póſłani, hdźež
ſtajnomu hubjenſtwej do rukow dźěchu.

Swjaty Antonin a joho towaŕſchojo, martrarjo; 13. novembra. Pohanjo
wupytowachu wſchelake ſrědki, kſcheſcźanow k woporam mocowacź. Lud a
cyroby buchu z wopornej wodu krjepjeni, a kſcheſcźanam pſchez to cyroby
zwohidźene. Pſchi wſchitkich woſtudach tola kſcheſcźanſtwo
pſchiběraſche. Tehdom wſchelacy kſcheſcźenjo zjawnje wuſtupichu a
wotpołožichu kraſne ſwědcženjo ſwojeje wěry. Mjez tutymi běchu Antonin,
Zebin a German. Woni bydlachu we Ceſareji, a běchu ſebi mjez ſobu
zrycželi, zo hromadźe pſched bohota ſtupja a jomu wozjewja, zo ſu
kſcheſcźenjo. Wótſe pocžachu we zjawnej zhromadźiznje na njoho wołacź,
zo by ſo tola ſwojoho błuda wotrjekł a wěrnoho žiwoho Boha cžeſcźował.
Bohot jim hłowu wotrubacź daſche.

Z nimi dóſta martraŕſku krónu knježna Eunatha ze Scythopola pola jězora
Geneſaret. Wyſchk Makſys daſche ju poł nahu po měſcźe wlec a ſurowje
ſchwikacź. Potom bu k ſmjercźi pſchez woheń wotſudźena, dokelž
pſchiboham woprowacź njechaſche.

<pb n="392"/>

Swjaty Pamfilus, měſchnik, a joho towaŕſchojo, martrarjo; 1. junija.
Pamfilus běſche z woſobneje ſwójby we Berytu we Fenicii rodźeny. We
młodoſcźi běſche ſwětne wědomoſcźe nawuknył a potom pola wyſchnoſcźe
ſłužbu dóſtał. Hdyž kſcheſcźanſku wěru ſpózna, wopuſchcźi wón ſłužbu a
wſchitko, zo by jenicžcy na ſwojim ſwjatoſcźenju dźěłacź móhł. Po cžaſu
ſo Pamfilus do Ceſareje pſcheſydli a załoži tudy wulku knihownju, kotruž
potom cyrkwi pſchepoda. Tež załoži wón zjawnu wucžeŕnju k wuknjenju a
pſchepytowanju ſwjatych piſmow. Wón ſam ſwjate piſma wotpiſowaſche.
Pſchi ſwojej wulkej wucženoſcźi woſta wón jara ponižny. Wón rozdźěli
ſwoje herbſtwo khudym. Wón ſo towaŕſtwow zdalowaſche, zo by
njerozpjerſcheny Bohu ſłužicż, dźěłacź a ſo na martraŕſtwo pſchihotowacź
mohł.

We lěcźe 307 bu tež wón na Hórbanowu porucžnoſcź jaty a cžwělowany,
dokelž z rycžniwoſcźu a mudroſcźu ſwoju wěru zakitaſche. Njepſchewinjeny
wrócźi ſo zaſy do jaſtwa, hdźež nimale dwě lěcźe z někotrymi hiſchcźe
njekſchcźenymi nowjenkami pſchebywaſche. Bórzy po prěnim pſcheſłyſchenju
Pamfilowym padny bohot Hórban do njehnady a bu morjeny. Na joho měſto
ſtupi Firmilian, kotryž tež nicžo mjenje ſurowy njeběſche. Po dwěmaj
lětomaj bu Pamfilus z jaſtwa pſched bohota wjedźeny a z nim jědnacźo
wuznawarjo. Mjez tutymi běſche Valens, diakon jeruzalemſkeje cyrkwje,
kſcheſcźan Pawoł a ſchědźiwc, kotryž móžeſche cyłe ſwjate piſmo z
pomjatka.

Najprjedy bu Pamfilus pſcheſłyſchany, na to Valens a potom Pawoł, kotryž
bu prjedy ze žehliwym železom cžwělowany. Najprjedy buchu na cžwělidło
połoženi a potom k ſmjercźi wotſudźeni.

Sobu z nimi běchu pjecźo egiptowſcy kſcheſcźenjo pſched ſud ſtajeni.
Woni běchu ſwojich wotſudźenych pſchecźelow do podkopkow pſchewodźeli a
buchu na dompucźu zajecźi. Po wſchelakich cžwělach bu jim hłowa
wotrubana.

Hdyž Pamfilowy ſłužownik Porfyrius zhoni, zo je joho knjez k ſmjercźi
wotſudźeny, žadaſche wón wo dowolnoſcź, zo ſměł joho cźěło pohrjebacź.
Hdyž Firmilian zhoni, zo je wón kſcheſcźan, daſche joho cžwělowacź, tak
zo cžrjewa z cźěła wuſtupachu. Wón pak ani njezažałoſcźi, a wumrje
ſkóncžnje we wohenju.

Wyſchk Seleukus z Kapadocije, kiž běſche hižon we lěcźe 298 wěry dla z
prutami ſchwikany był, zjewi Pamfilej Porfyriowu ſmjercź, a doſta tutoho
wozjewjenja dla hłowu wotrubanu.

<pb n="393"/>

Firmianowy ſłužownik Theodul bu kſchižowany, dokelž běſche jenoho
martrarja wobjimał.

Nowjenk Julian z Kapadocije bu pſchi ſłabym wohenju ſpaleny, dokelž
běſche cźěła martrarjow wokoſchił.

Pamfilus a towaŕſchojo buchu 16. februara 309 morjeni. Jich cźěła
dyrbjachu njepohrjebane dźiwim zwěrjatam za žratwu ležo woſtacź.
Schtyrnacźe dnjow po jich ſmjercźi pſchiṅdźeſchtaj Adrian a Eubulus,
wěriwaj z Manganeje, zo byſchtaj wuznawarjow wopytałaj. Buſchtaj
popadnjenaj a cžwělowanaj. Adrian bu 5. měrca lawej cźiſnjeny a potom z
mjecžom morjeny. Eubulus bu dwaj dnaj pozdźiſcho zwěrjatam cźiſnjeny a
potom zadajeny.

Swjaty Sylvan a joho towaŕſchojo, martrarjo; 5. novembra. K wuznawarjam,
kotſiž běchu k cźežkim dźěłam we podkopkach wotſudźeni, bu 5. decembra
308 tež měſchnik Sylvan póſłany, potom hacž běchu jomu zhibadła nohow ze
žehliwym železom pſchekłóli. Wot měrca 309 hacž do lěta 310 mějachu
wotſudźeni kſcheſcźenjo měr, tak zo ſebi cyrkwje twarjachu a zjawnje
bože ſłužby dźeržachu. We lěcźe 310 nazběhny ſo jim nowa pſcheſcźěha.
Woni buchu dźěleni a do wſchelakich podkopkow roztykani, a wſchelako
krjudowani. Dźewjecź a tſicycźo, kotſiž běchu ſtari a mějachu ſtawy
ſkóncowane, buchu na woſebite měſtno póſłani, hdźež dźěłacź
njetrjebachu. Jich wjednik běſche měſchnik Sylvan. We poſcźenju ſo Bohu
woprowachu a zhromadźowachu ſo wſchědnje k modlitwje. Za to bu jim
wſchitkim na Makſiminowu porucžnoſcź na jednym dnju hłowa wotrubana.

Swjaty Pětr Apſelam, martraŕ; 3. januara. Pětr Apſelam běſche we
Paleſtinje rodźeny a bu we Makſiminowym pſcheſcźěhanju we Aulonje jaty a
pſched bohotam Severom za mjenom a powołanjom praſchany. Pětr jomu
wotmołwi: „Móhł drje ſchto cžeſcźowniſche abo lěpſche na ſwěcźe cžinicź,
dyžli kſcheſcźan bycź?“

Severus: „Znajeſch khěžorowy wukaz?“

Pětr: „Znaju kaznje ſwojoho Boha, kotryž je najwyſchſchi knjez na
ſwěcźe.“

Severus: „Ty bórzy zhoniſch, zo ſu hnadni khěžorojo kaznju dali, zo
dyrbi kóždy poddau boham woprowacź abo wumrjecź.“

<pb n="394"/>

Pětr: „A ty něhdy zhoniſch, kak zakoń wěcžnoho krala praji, zo budźe
kóždy znicženy, kiž djabliſkam wopruje. Schto měniſch, zo mam wuzwolicź:
pſchez twoju ruku wumrjecź abo wot wěrnoho Boha, krala wſchitkich
kralow, k wěcžnym cžwělam zaſudźeny bycź?“

Severus: „Hdyž mojeje rady žadaſch, poſłuchaj naſchim zakonjam a wopruj
boham.“

Pětr: „Nihdy njemóžu drjewjanym abo kamjeńtnym pſchiboham woprowacź, kaž
ty cžiniſch.“

Severus: „Tule kſchiwdu móžu ze ſmjercźu khoſtacź.“

Pětr: „Njechach tebi kſchiwdu cžinicź; ale ſym jeno prajił, ſchtož we
božim zakonju ſtoji.“

Pětr: „Hdyž njewopruju, mam ſmilnoſcź ze ſobu.“

Severus: „Dam tebi cžas na pſchemyſlenjo, zo by ſebi žiwjenjo zakhował.“

Pětr: „Tajki wotſtork je njetrěbny. Ja ſwoje myſle njeměnjam. Cžiń
nětko, ſchtož dyrbiſch tola cžinicź, a dokonjej ſkutk, kotryž je djaboł,
waſch wótc, zapocžał. Ja njebudu nihdy cžinicź, ſchtož je Jězus
zakazał.“

Po tutych ſłowach daſche joho Severus na kózlik połožicź, a wiſacomu wón
rjekny: „Pètrje, ſchto nětko prajiſch? Chceſch ſkoro woprowacź?“

Pětr: „Roztorhaj mje, ale njerycž mi wo woporach. Sym tebi prajił, zo
ſměm jeno Bohu woprowacź, kotrohož dla cźerpju.“

Bohot daſche jomu cžwěle podwojicź, ale Pětr ſpěwaſche ſłowa Davidowe:
„Jene ſym wot knjeza požadał, za tym ſo prócuju: zo bych we domje knjeza
bydlił wſchitke dny ſwojoho žiwjenja.“

Pſchez to bóle rozzłobjeny, póſła bohot druhich katow na Pětra, dokelž
běchu prěni wuſtali. Lud, kotryž joho cžwěle widźeſche, wołaſche na
njoho: „Poſłuchaj khěžoram! wopruj a wumož ſo ze zatraſchnych cžwělow.“

Pětr: „Schto mjenujecźe cžwělu? Ja boloſcź njecžuju. Ale to wěm, zo
bychu wěrne a njewuprajne cžwěle na mnje cžakałe, hdyž běch ſwojomu Bohu
ſwěru złamał.“

Tež bohot joho z nowa napominaſche: „Wopruj, hewak budźeſch to
wobžarowacź.“

Pětr: „Ja njewopruju, a njebudu to wobžarowacź.“

Severus: „Ja tebje k ſmjercźi wotſudźu.“

Pětr: „Runje to ſebi žadam.“

<pb n="395"/>

Bohot daſche joho kſchižowacź.

Swjataj Apollonius a Filemon, a jeju towaŕſchojo, martrarjo; 7. měrca.
Apollonius běſche ſwjaty puſtnik, zahorjeny za Jězuſowu cžeſcź. Wón bu
we Antinoe, we Egipcźe, zajaty. Pohanjo ſo zhromadźichu a joho
ſměſchachu. Žadyn njeběſche hórſchi, dyžli tarakaŕ Filemon. Wón
mjenowaſche Appollonia bjezbožuoho zawjednika, kotrohož dyrbi kóždy
cžłowjek hidźecż. Apollonius jomu jeno wotmołwi: „Njech ſo Bóh nad tobu
ſmili, mój ſyno! a njech wón tebi twoje rycže njepſchirachnuje.“

Tele pokorne ſłowa hnuchu Filemona tak, zo ſo wón pohanſtwa wotrjekny a
na měſcźe wuzna, zo je tež kſcheſcźan. Wobaj buſchtaj pſched ſudnika
Ariana dowjedźenaj. Tónſamy běſche hižon kſcheſcźanow Aſklas, Timothea,
Pafnutia, a někotrych druhich k ſmjercźi wotſudźił. Hdyž běſche jej
wſchclako cžwělowacź dał, wotſudźi jej k ſmjercźi pſchez woheń.

Hižon běſche ſchcźěpowc zapaleny a Apollonius ſo hiſchcźe modleſche:
„Knježe, njepodaj zwěrjatam duſche, kotrež tebje wuznawaja, ale wozjew
ſwoju móc.“ Lědom běſche to wuprajił, wobda jeju mrócžel, kotraž woheṅ
wuhaſny. Ze ſpodźiwanjom napjelnjeny, lud wołaſche: „Bóh kſcheſcźanow je
wulki. Wón je ſam jenicžki Bóh.“

Hdyž egiptſki bohot wo tym zhoni, daſche wón ſudnika a wuznawarjow
jatych k ſebi pſchiwjeſcź. Na pucźu dobu Apollonius někotrych wojakow za
wěru, kiž buchu z nimaj do morja cźiſnjeni.

Swjaty Pětr, biſkop, a joho towaŕſchojo, martrarjo; 26. novembra. Pětr
běſche woſobny wucžeŕ kſcheſcźanſkeje wěry a pſchihotowaſche ſebi pſchez
wědomoſcź a póccźiwoſcź ſpodźiwanjo wěriwych. We lěcźe 300 bu za biſkopa
we Alekſandrii egiptowſkej wuzwoleny a wopokazowaſche ſo jako pycha
biſkopow. We cžaſu pſcheſcźěhanjow zjenoſcźeſche wón krutoſcź z
mudroſcźu. Cžim bóle pohanjo pſcheſcźěhachu, cźim bóle wón ſwoje ſtadło
hladaſche a ſo za dowěrjene duſche modleſche. Tola někotſi we cžwělach
wěru zaprěchu, mjez nimi Meletius, biſkop we Likopoli. Dokelž běchu tež
wſchelake druhe ſkóržby napſchecźo njomu, powoła Pětr zhromadźiznu
biſkopow a Meletius bu wotſadźeny. Tola we ſwojej hordoſcźi zhromadźi
tutón někotrych njeſpokojnych wokoło ſebje a wumjetowaſche zhromadźenym
biſkopam pſchewulku <pb n="396"/>liwkoſcź napſchecźo wotpadnjenym. Haj,
wón ſam pocža biſkopow ſwjecźicź, hacžrunje k tomu žanoho prawa
njemějeſche. Jomu pſchizamkny ſo tež Arius a bu za to z cyrkwje
wuzamknjeny.

Hižon pod Galeriom běſche Pětr popadnjeny, ale bórzy zaſy puſchcźeny
był. Makſimin Daja daſche joho we lěcźe 311 zaſy zajecź a bjez
pſcheſłyſchenja k ſmjercźi wotſudźicź. We jaſtwje Pětr do prèdka
prajeſche, zo budźe pſchez Aria cyrkej rozſchcźěpjena.

Sobu z nim buchu měſchnikojo Fauſtus, Dio a Annonius ſkóncowani.

Swjaty Lucian, měſchnik a martraŕ; 7. januara. Lucian, ze Samoſaty we
Syrii, rozdźěli po ſmjercźi ſwojeju ſtarſcheju ſwoje kubła khudym a poda
ſo cyle bohuſłužownoſcżi a da ſo do pſchepytowanja ſwjatych piſmow. Hdyž
běſche za měſchnika wuſwjecźeny, nawodźeſche druhich pſchez ſłowo a
pſchikład k póccźiwoſcźam. Pſchez joho prócu a dźěło bu nowe wudacźo
ſwjatych piſmow wobſtarane, kotrež je najwažniſche z tamnoho cžaſa.
Někotry cžas bu wón wobſkoržowany, zo ſo wucžbam ſamoſatſkoho Pawoła
pſchikhila, tola joho prawjewěriwoſcź ſo dopokaza. We lěcźe 303 běſche
wón mjez jatymi we Nikomedii a piſaſche z jaſtwa wěriwym we Antiochii:
„Ja wam zjewju, zo je biſkop Anthimus pſchez martraŕſku ſmjercź žiwjenjo
wobzamknył.“ Dźewjecź lět dyrbjeſche Lucian we jaſtwje cźeŕpjecź. Po
tutym dołhim cžaſu bu pſched bohota wjedźeny, kotromuž wón zakitne piſmo
za kſcheſcźanow pſchepoda. Tež ertnje wón wěru zakitaſche. Hdyž běſche
zaſy we jaſtwje, njebu jomu žana jědź dawana. Po dołhim poſcźenju buchu
najlěpſche jědźe pſched njoho ſtajene, kotrež běchu prjedy pſchiboham
woprowane. Lucian ſo jich njedótkny a cźeŕpjeſche dale hłód.

Druhi krócź pſched ſudnika ſtajeny, rjekny wón: „Sym kſcheſcźan.“ Žane
cžwěle njepſcheměnichu joho ſłowa. Skóncžnje bu k ſmjercźi wuſudźeny.
Hdyž wón we jaſtwje na ſmjercź cžakaſche, wopytowachu joho wěriwi a wón
jich wucžeſche a napominaſche. Woni proſchachu, zo by jim naj
ſwjecźiſchi ſakrament wołtarja wudźělił, dokelž běſche ſwjedźeń ſwjatych
tſoch kralow. Lucian pak běſche we jaſtwje ležo pſchiwjazany. Toho dla
wón potajnoſcźe ležo ſwjecźeſche: wutroba běſche jomu wołtaŕ. Wón ſam
wužiwaſche ſwjatoſcź a woprawjeſche pſchitomnych. Na druhi dźeń bu we
jaſtwje zadajeny, 7. januara 312. Joho cźěło bu do wody cźiſujene.

<pb n="397"/>

64.

Swjecźi boži z cžaſow prěnjoho kſcheſcźanſkoho khěžora Konſtantina
Wulkoho. 313—337.

Khěžor Konſtantin běſche hako pohan wotroſtł; ale hižon joho nan a macź
njeběſchtaj kſcheſcźanſtwu njepſchecźelſkaj, a tež ſyn njemyſleſche
hroznje na nich, woſebje dokelž ſo na jich khrobłoſcźi dodźiwacź
njemóžeſche, z kotrejž woni do ſmjercźe dźěchu. Bóh ſam joho
kſcheſcźanſtwu pſchibliži. Hdyž mějeſche Konſtantin 312 wójnu z
Makſentiom, a njepſchecźelſke wójſka blizko Roma ſtejachu, zjewi ſo jomu
a wójſku w nocy na njebjeſach ſwětłe znamjo kſchiža z wopiſmom: „w tutym
dobudźeſch.“ Pſchez to napominany daſche khěžor z wojeŕſkich khorhowjow
pohanſke znamjenja wzacź a za nje kſchiž ſcžinicź a z nadżiju na božu
pomoc zapocža wulku bitwu, we kotrejž 28. oktobra 312 njepſchecźela
pſchewiny. Nětko běſche wón we nawjecžornych krajach ſam khěžor a
wopokaza ſwoju dźakownoſcź napſchecźo Bohu pſchez to, zo hiſchcźe w
tymſamym lěcźe pſchikaza: „Kóždy ſmě ſwobodnje wěru wuznawacź, kotruž
ma.“ Jaſniſcho hiſchcże wupraji wón to we ſwojim wukazu z Mailanda
(313), hdyž kſcheſcźanam dowoli, zo ſmědźa po ſwojej wěrje žiwi bycź a
je kóždomu dowolene, k kſcheſcźanſtwej pſchiſtupicź. Cyrkwje a wzate
kubła buchu kſcheſeźanam zaſy date, a dotalni wobſedźerjo doſtachu z
krajnych pjenjez narunanjo. Duchowni njetrjebaja krajne ſłužby a
zaſtojnſtwa na ſo wzacź. Hdyž ſu kſcheſcźenjo we ſkóržbach z wuſudźenjom
ſwětneje wyſchnoſcźe njeſpokojni, ſmědźa biſkopojo wěc znowa pſchepytacź
a jich wuſudźenjo ma płacźicź. We lěcźe 315 zakaza wón, zo ſo złóſtnikam
njeſmě woblicžo wonjecžeſcźicź, k ſmjercźi wotſudżenym njeſmědźa ſo
koſcźe rozbijecź. Krawne wojowace hry buchu zakazane. Dźěcźi wuſadżecź
wón z tym zamjezowa, zo potrěbnych ſtarſchich z krajnymi pjenjezami
wob<pb n="398"/>dżěleſche. Swojim wójſkam poſtaji wón woſebitych
wojeṙſkich duchownych, kotſiž mějachu kſcheſcźanſkim wojakam bože ſłužby
dźeržecž. 321 pſchikaza wón pſchiſłuſchne ſwjecźenjo njedźelow. Tak dha
běſchtaj kſcheſcźanſtwo a pohanſtwo z jenajkim prawom porno ſebi
ſtajenej. Khěžor hromadźeſche kſcheſcżanow rady wokoło ſo, ale
njezaſtorcži tež pohanow. Hacžrunje wón kſcheſcźanſke cyrkwje twaricż
daſche, bjerjeſche wón tola hiſchcźe dźěl na pohanſkich woporach.

Liciuius, khěžor we naraṅſchich krajach, zjewi tajeṅſtwa dla,
Konſtantinej k woli tute kſcheſcźanam pſchecźelne wukazy. Hdyž pak 318
wȯjnu z Makſiminom zapocža, pocža Licinius kſcheſcźanow pſcheſcźěhacź a
pohauſtwu polěkowacź, zo by z tuteje ſtrony pſchecźelow nabył. Wón
wotehna kſcheſcźanow ze ſwojoho dwora a we wójſku a kraju móžachu jeno
cźi ſłužbu doſtacź a wobkhowacź, kotſiž pſchiboham wopruja. Wón
zakazowaſche cyrkwinſke zhromadżizny, daſche wſchelake cyrkwje potorhacź
a kſcheſcźanow kóncowacż. Bjez tym naſta wójna bjez Konſtantinom a
Liciniom. Konſtantinowe khorhowje běchu z kſchižom wudebjene a wón
mějeſche biſkopow we wójſku, kotſiž dyrbjachu joho ze ſwojej modlitwu
podpjeracź. Wſchitko to wuſměſcheſche Licinius a woprowaſche pſchiboham,
kotrež jomu dobycźo wěſchcźachu. Prjedy bitwy prajeſche Licinius:
„Dźenſniſchi dźeń wozjewi, hacž ſmy my abo kſcheſcźenjo we błudźe, a wón
rozſudźi bjez naſchimi bohami a jich kſchižowanym Bohom.“ 323
pſchimaſche wón pola Byzanza Konſtantina a bu pſchewinjeny a zhubi 324
ſwoje žiwjenjo.

Tak bu Kouſtantin ſam khěžor a pſchiwobrocźi ſo zjawnje kſcheſcźanſtwej,
hacžrunje hiſchcźe kſchcźeńcu wotſtorkowaſche. Na měſcźe ſtaroho Byzanza
natwari wón (325—335) nowe měſto, po nim Konſtantinopel mjenowane.
Hacžrunje běſche joho žadoſcź, zo bychu wſchitcy joho poddani ſo
pohanſtwa wotrjekli, wón tola nikoho k tomu njemocowaſche. Pohanſtwo
ſame wot ſo bóle a bóle ſłabnjeſche, dokelž je ſwětna móc wjacy
njepodpjeraſche.

Hdyž Konſtantin cźežcy na zymnicu ſkhorje, bu wón na hrodźe Ankyrona
pola Nikomedije wot biſkopa Euſebia kſchcźeny a wumrje bórzy na to
ſwjatki 337, hiſchcźe woblecženy ſwoju kſcheſtnicžku.

Swjaty Hrehoŕ, biſkop, 30. ſeptembra. Hrehoṙ běſche we wulkej Armenii
žiwy, hdźež běſchtaj japoſchtołaj ſwj. Bartołḿ <pb n="399"/>a Domaſch
wěru prědowałoj, a hdźež běſche we cžaſu Diokletianowych pſcheſcźěhanjow
wjele martrarjow. Wón běſche z kralowſkeje ſwójby a pſchiṅdźe hako
dźěcźo do Ceſareje we Kapadocii, hdźež bu kſchcźeny a we kſcheſcźanſtwje
kubłany. Wón wotrjekny ſo ſwěta, zo by Jězuſowu wěru prědował. Hdyž
běſche ſebi k tomu pſchez modlitwy a ſwjate žiwjenjo pomoc božu
wuproſył, wrócźi ſo wón do Armenije, hdźež Bóh joho ſłowa pſchez dźiwy
wobkrucźeſche. Tola dyrbjeſche wot krala Tiridata wjele cźeŕpjeeź, ale
pſchewiny joho pſchez ſwoju ſcżeŕpnoſcź, tak zo ſo tež kral wot njoho
kſchcźicź daſche. Pozdźiſcho bu Hrehoŕ wot ceſarejſkoho biſkopa Leontia
za biſkopa wuſwjecźeny a ſpěchowaſche dale ſwoje japoſchtołſke dźěło a
wopytowaſche tež ſuſodne ludy. Poſtajujo wſchudźom biſkopow
zarjadowaſche wón cyrkej derje. Hdyž běſche 31 lět we Armenii dźěłał,
wumrje we puſcźinje, hdźež běſche dlěſchi cžas Bohu ſłužił. Tam bu tež
joho cźěło pohrjebane.

Swjaty Melchiades, bamž, 10. decembra. Wón běſche z Afriki rodźeny a
běſche we Diokletianowych pſcheſcźěhach wjele cźeŕpjeł, a pſchiṅdźe 2.
julija 311 na biſkopſki ſtoł we Romje. Hdyž běchu Donatiſtojo,
rozkolnikojo we Karthaginje, napſchecźo ſwojomu biſkopej Cecilianej pola
khěžora Konſtantina pomoc pytali, zo by wón jich zwadu wucžinił,
piſaſche khěžor bamžej liſt a póſła někotrych biſkopow k njomu, zo bychu
pſched joho wocžemi cyłu naležnoſcź pſchepytowali. Melchiades powoła
zhromadźiznu do Roma, kotraž bu 2. oktobra 313 we lateranſkim hrodźe
wotewrjena; 19 biſkopojo pſchepytowachu tam ſkóržby, hako by biſkop
Cecilian napſchecźo hrěſchuikam doſcź kruty njebył. Tele ſkóržby
wupokazachu ſo hako njewěrne a Cecilian bu za njewinowatoho ſpóznaty,
Donatus pak bu za błudnika wuprajeny a k cyrkwinſkim khoſtanjam
wotſudźeny; wot njoho zawjedźeni a zaſlepjeni ludźo pak buchu
wobhnadźeni. Bamž Melchiades poſtaji, zo ſo na njedźelach poſcźicź nima.
Wón wumrje 10. januara 314, hdyž běſche 2 lěcźe, 6 měſacow a 8 dnjow na
ſtole ſwjatoho Pětra był.

Swjaty Błažij, biſkop a martraŕ, 3. februara. Błažij běſche we armenſkim
měſcźe Sebaſte, hdżež joho lud joho khwalobnoho žiwjenja dla za biſkopa
wuzwoli. We cžaſu Liciniowych pſcheſcźěhanjow pſchebywaſche wón na horje
Aegäus we ſkalnej <pb n="400"/>jamje. Tam namakachu joho ſłužownikojo
bohota Agrikolaa, hdyž běchu na hoṅtwje, a ſpóznawſchi pſchiwjedźechu
joho k bohotej a wón bu do jaſtwa ſadźeny. Po prěnim pſcheſłyſchenju bu
dołho z kijemi bity a zaſy po jaſtwa wotwjedźeny. Tu mějeſche wón
pſchiležnoſcź, wſchelakich khorych wuſtrowicź, woſebje hólcžeca,
kotromuž běſche ſo rybjaca kóſtka do póz̀eradła zakłoła. Nichtó
njemóžeſche jomu pomhacź, tak zo běſche ſmjercźi blizko. Błažij
modleſche ſo nad nim, nadpołoži jomu rucy a hólcžec bě wumoženy. Po
někotrym cžaſu daſche joho bohot zaſy pſched ſo pſchiwjeſcź, hrožeſche
jomu, daſche joho ſchwikacź, na kózlik połožicź a ze železnymi cžeſakami
drěcź, a zaſy do jaſtwa wotwjeſcź.

Hdyž Błažij tſecźi krócź pſched Agrikolaom wěrnoſcźi ſwědcžeſche, bu do
wody cźiſnjeny, ale ſo njepodnuri. Na to bu jomu a dwěmaj hólcžecomaj
hłowa wotrubana. Tež ſydom kſcheſcźanki buchu po dołhich cžwělowanjach z
mjecžom morjene, dokelž běchu kapki joho krewje hromadźiłe.

Swjaty Błažij je patron napſchecżo khoroſcźam ſchije. Cyrkej ſwjecźi na
joho dnju 2 ſwěcžcy a žohnuje ſchije, zo bychu pſchez zaſtupnu próſtwu
ſwjatoho Błažija pomoc napſchecźo khoroſcźam doſtali, kotſiž ſo toho
pſchez dowěru a dobre žiwjenjo doſtojni cžinja.

Swjecźi ſchtyrcycźo wojacy, martrarjo; 10. měrca. We dwanatym wójſku,
kiž ſo mjenowaſche „błyſkotna legia“ ſłužachu tež kſcheſcźenjo ze
wſchelakich krajow. Runje ſtejachu woni we armenſkim měſcźe Sebaſte,
hdyž bu jim rozkaz ſobukhěžora Licinia wozjewjeny, zo dyrbja wſchitcy
pſchiboham woprowacź. Schtyrcycźo kſcheſcźenjo wuſtupichu a prajachu, zo
ſu kſcheſcźenjo, a zo njebudźeja woprowacź a wěru zaprěcź. Bohot
Agrikola ſo zwoprědka poſtróži a njewjedźeſche, ſchto z nimi cžinieź.
Spyta tohodla najprjedy z dobrym a lubjenjom, pokazowaſche tež na to,
ſchto na nich cžaka, jeli ſo njepodwola. Woni jomu wotmłowichu: „Schtož
nam lubiſch, je mjeṅſche, dyžli to, ſchtož chceſch nam wzacź. A twoje
hroženja nas njeſtróža: pſchetož naſche duſche njejſu we twojej mocy.“

Za tajke wotmołwjenjo daſche jich bohot z prutami ſchwikacź, ze
železnymi kłacžkami torhacź, z kamjenjemi do horta bicź a potom w
rjecźazach do jaſtwa wotwjeſcź.

Hdyž po někotrych dujach Lyſias, porucžnik tutoho wójſka, z Ceſareje do
Sebaſty pſchińdźe, wza wón jich wobrocźenjo na <pb n="401"/>ſo a
wumyſli, nowu cžwělu, kotruž jomu pocžas wuwjeſcź pomhaſche. Běſche
runje zyma a woſebje ſewjernych wětſikow dla jara kruta. Pſched měſtom
běſche zamjerznjeny hat. Na tón buchu kſcheſcźanſcy wojacy dowjedźeni a
dyrbjachu tam pod hołym njebjom cyłu nóc nazy ſtejo woſtacź. Zboka hata
běchu wutepjene kupjele, kotrychž blizka cźopłota mějeſche wojakow
wabicź.

Wojacy njechachu wěru zaprěcź, ale chcychu radſcho zmjerznycź a
zbudźowachu ſo bjez ſobu k wobſtajnoſcźi. K Bohu pak ſo modlachu:
„Knježe, ſchtyrcycźo ſmy do bědźenja ſtupili, njech tež ſchtyrcycźo
krónu doſtanjemy a nam žadyn njepobrachnje.“ A woni woſtachu ſwěrni hacž
do jednoho, kotromuž khrobłoſcź k znjeſenju zymy ſpadny: wón ſkocži do
blizkich cźopłych kupjelow, zo by ſo zhrěł. Ze zrudobu wobžarowachu
towaṙſchojo joho wotpad a proſchachu Boha za njoho.

Wrótnik kupjelow ſłyſcheſche jich modlitwy a próſtwy a widźeſche ſwětło
jich wobdawacź a jandźelow z njebjes pſchińcź, zo bychu wojakam 39
cžeſtnych krónow[1]⁾ wudźělili. Widźicy to, rjekny wón pſchi ſebi:
„Schtyrcycźo tam ſu, — hdźe je króna ſchtyrcytoho?“ A hlej, hdyž wón na
to myſleſche, wulěze jedyn z nich z cźopłych kupjelow. Wrótnik ſo na tym
dźiwaſche, zawoła druhich ſtražnikow, wuſlecže ſo draſtu a wuzna wótſe,
zo je kſcheſcźan a ſtowaŕſchi ſo ſwjatym martrarjam. Stražnikojo pak
dachu ſo z kijemi do njoho a rozbichu jomu wſchě koſcźe, tak zo wón
morwy ležo woſta. Runje tak buchu tež druzy zabicźi, hacž do
najmłódſchoho, kiž Meliton rěkaſche. Wón woſta po pukach žiwy a wojacy
chcychu joho ležo woſtajicź, hdyž rano zabitych na wóz kładźechu, zo
bychu jich cźěła ſpalili. Joho macź, khuda wudowa, běſche pſchitomna, a
widźicy to, napominaſche ſyna: „Syno, wutraj khwilku! hlej, Khryſtus
ſteji pſched durjemi a pomha tebi. Dokonjej pucź ze ſwojimi towaŕſchemi,
zo njeby poſledni pſched Boha pſchiſchoł.“ A macź wza joho ſama na
ramjo, a njeſeſche joho za wozom; ducy wón wumrje a wona cźiſny joho
cźěło do wohnja, hdźež ſo joho towaŕſchojo hižon palachu. Tak woſtachu
po ſmjercźi zjenoſcźeni, kotſiž běchu we wěrje a cżeŕpjenju hromadźe
ſtali. Jich popjeł bu do rěki zmje<pb n="402"/>tany, kſcheſcźenjo pak
zezběrachu, ſchtož móžachu wot jich powoſtankow doſtacź a pohrjebachu je
cžeſcźownje.

Swjaty Gordius, ſtotnik, martraŕ, 3. januara. We Ceſareji kapadociſkej
rodźeny, ſtupi wón zahe do wójſka a bu dobry wojak a woſta dobry
kſcheſcżan. Po cžaſu doſta wón ſłužbu ſtotnika. Hdyž běſche wot
wyſchnoſcźe porucžnoſcź wuſchła, zo nichtó njeſmě Jězuſa Khryſtuſa
cžeſcźicź, ale dyrbi pſchiboham woprowacź; ſchtóž njepoſłucha, budźe
khoſtany: cźeknychu mnozy, kſcheſcźenjo do puſcźiny a tež Gordius
wotrjekny ſo wojeŕſtwa a bydleſche we puſcźinje. Hdyž běſche ſo tam
pſchez rozpominanjo bójſkich wěcow, pſchez modlenjo a poſcźenjo
wobkrucźił, zahori ſo jomu wutroba ze žadoſcźu za Jězuſowym
martraŕſtwom. Wón dźěſche do Ceſareje, hdźež běſche lud pſchi zjawnych
hrach zhromadźeny. Bórzy ſo na njoho kedźbnoſcź wobrocźi, a ſpóznawſchi
joho hako kſcheſcźana, zajachu joho a dowjedźechu pſched bohota, hdźež
wón Khryſtuſa kraſnje wuznawaſche. Za to bu k ſmjercźi wotſudźeny. Wón
woznamjeni ſo ze ſwjatym kſchižom a na to bu jomu hłowa wotrubnjena.

Swjaty Filogonius, biſkop, 20. decembra. Filogonius běſche prawnik we
Antiochii a wuznamjenjeſche ſo pſchez wurycžuoſcź, ſprawnoſcź a
ſwjatoſcź žiwjenja. Toho dla ſo wſchitkich wocži na njoho wobrocźichu,
hdyž bu 318 pſchez Vitalowu ſmjercź biſkopſki ſtoł w Antiochii
wuprózdnjeny. Hako biſkop pozběhny wón ſwoju woſadu jara a zakitaſche
wěru pſchecźiwo Ariowym błudam, wuznawaſche we Makſimianowych a
Liciniowych pſcheſcźěhanjach wjacy krócź zjawnje Jězuſa a wuſny 323 k
wěcžnomu wotpocžinkej.

Swjaty Alekſander, biſkop, 26. februara. Wón bu 313 biſkop we egiptſkim
měſcźe Alekſandrii a ſtaraſche ſo woſebje wo to, zo bychu woſady dobrych
měſchnikow měłe a wón ſam dawaſche jim najlěpſchi pſchikład. W joho
cžaſu pocža hordy a cžeſcźelakomy měſchnik Arius, kiž běſche biſkopſtwo
žadał, ale njedoſtał, pſchecźiwo ſwojomu biſkopej njepſchecźelſcy
wuſtupowacź a we lěcźe 319 zjawnje błudne wucžby prědowacż. Wón wu<pb
n="403"/>cžeſche, zo je Jězus Khryſtus wěrny Bóh njeje, ale ſo Syn boži
jeno mjenuje.

Biſkop Alekſander joho pſchecźelnje napominaſche, ale Arius to kedźbu
njemějeſche. Joho wucžba namaka wjacy a wjacy pſchecźelow a zaſlepi tež
někotrych měſchnikow. Biſkop powoła toho dla 320 zhromadźiznu
duchownſtwa, na kotrejž bu Ariowa wucžba pſchepytowana a hako wopacžna a
błudna zacźiſnjena, a dokelž ju Arius woſtajicź njechaſche, bu wón
wotſadźeny a z cyrkwje wuzamknjeny. Arius cźekny do Paleſtiny, hdźež ſo
nowi pſchecżeljo wokoło njoho zhromadźichu. Bjez tym piſaſche Alekſander
bamžej Sylveſtrej wo naſtatych błudach Ariowych a wozjewi wěc tež
wſchitkim biſkopam. Arius cžinjeſche, hako by cyle njewinowaty a
njeſprawnje pſcheſcźěhany był. Tak naſta wulki pohórſchk bjez
kſcheſcźanami a ſměchi bjez pohanami.

Khěžor Konſtantin dźěłaſche na wujednanjo bjez Alekſandrom a Ariom, a
póſła kordowſkoho biſkopa Hoſia do Alekſandrije, zo by wěc pſchepytał.
Hoſius ſo tam we zhromadźiznje duchownſtwa pſcheſwědcži, zo Arius
Jězuſowe bójſtwo prěje. Hoſius a Alekſander radźeſchtaj, zo by ſo
cyrkwinſka zhromadźizna wupiſała a khěžor podpjeraſche biſkopow, zo by
jim pucź do bithinſkeje Niceje woložił, hdźež bu zhromadźizna 19. junija
325 wotewrjena. Bamž Sylveſter, kotryž tam ſam pſchiṅcź njemóžeſche,
daſche ſo pſchez biſkopa Hoſia a měſchnikow Vita a Vincentia zaſtupicź.
Biſkopow běſche ſo 318 zeſchło a ſam khěžor běſche tam pſchitomny, potym
hacž běſche na ſwoju žadoſcź wot biſkopow dowolnoſcź k tomu doſtał.
Wjacy dnjow bu pſchepytowane a Arius pſcheſłyſchany, kotryž ſwoju wucžbu
do tajkich ſłowow kryjeſche, kotrež běchu po zdacźu katholſke, tola bu
joho leſcź ſpóznata. Na zhromadźiznje bu wěrywuznacźo zeſtajene, kotrež
katholſku wěrnoſcź zjawniſcho wupraji. Wſchitcy biſkopja (hacž do dweju)
tu nicejſke wěrywuznacźo[2]⁾ podpiſachu. Po wuradźenju wſchelakich
poſtaje<pb n="404"/>njow rozeṅdźe ſo tale powſchitkomna cyrkwinſka
zhromadźizna 25. auguſta 325. Alekſander wrócźi ſo do ſwojeje woſady,
hdźež bu z wulkej wjeſołoſcźu witany. Bórzy na to, 26. februara 326,
woteṅdźe joho duch do wěcžnoſcźe.

Swjata Helena, wudowa, 18. auguſta. Helena běſche w Britanii rodźena,
tola ze žaneje woſobneje ſwójby. Wojeŕſki wyſchk Konſtantius wza ſebi ju
za žonu, a doſta wot njeje wokoło 274 ſyna Konſtantina, pozdźiſchoho
khěžora. Hdyž bu jejny muž Flavius Konſtantius Chlorus za Makſimianowoho
podkhěžora we Galii, Hiſpanii a Britanii powyſcheny, dyrbjeſche wón
Helenu zaſtorcžicź a ſebi Makſimianowu pſchikhodnu dźowku Theodoru za
žonu wzacź. Nětko běſche Helena hako zaſtorcžena wudowa žiwa a wo njej
ſo nicžo dalſche njezhoni hacž do cžaſa, hdźež bu jeje ſyn Konſtantin
(we lěcźe 306) khěžor. Tutón dopomni ſo na ſwoju macź, wza ju k ſebi a
cžeſcźowaſche ju na wſchě waſchnjo. Pſchez njoho bu wona za Khryſtuſowu
wěru dobyta a daſche ſo po tamnym dźiwnym wozjewjenju kſchiža (we lěcźe
312) kſchcźicź. Hacž runje běſche Helena tehdom hižon 63 lět ſtara,
zapſchija wona tola nowu wěru z cyłej wutrobu. Božim ſłužbam bywaſche
wona ſrjedź luda pſchitomna a nałožowaſche ſwoju bohatoſcź k dobrym
ſkutkam. Hdyž běchu narańſche kraje pod knjejſtwo jeje ſyna Konſtantina
pſchiſchłe (324) a pſchez to měrniſche cžaſy naſtałe: móžeſche Helena
ſwoju dawnu žadoſcź ſpokojicź a ſwjate měſta Jězuſowoho žiwjenja
wopytacź. We lěcźe 325 poda ſo wona na pucź do židowſkoho kraja, a
wopytowaſche z wulkej pobožnoſcźu ſwjate měſta. Jeje wutroba ſo
rudżeſche na wonjecžeſcźenjach tutych měſtow. We Bethlehemje běſche
khěžor Hadrian pſchibójſki templ ſtajił tam, hdźež běſche ſo Jězus
Khryſtus narodźił. Helena daſche jón potorhacź a tam za to kſcheſcźanſku
cyrkej natwaricź; tež na wolijownej horje pſched Jeruzalemom, hdźež
běſche Jězus do njebjes ſtpěł, załoži wona kſcheſcźanſku cyrkej. Pſchez
jeje prócu bu tež Jězuſowy ſwjaty kſchiž namakany a pſchiſłuſchnomu
cžeſcźowanju pſchepodaty. Wſchudźom wudźěleſche wona bohate jałmožny a
zhromadźi prjedy <pb n="405"/>ſwojoho wotkhada z Paleſtiny Bohu
ſwjecźene knježny pola ſebje k hoſcźinje a poſłužowaſche jim ſama.

Hdyž běſche ſo Helena zaſy do Roma wrócźiła, ſpózna, zo jeje žiwjenjo k
kóncej běži. Hdyž běſche ſwojomu ſynej hiſchcźe dobre wucžby a
napominanja dała, wumrje wona w auguſcźe 328. Jeje pohrjeb bu z wulkej
ſwjatocžnoſcźu wuhotowany a na jeje rowje wulki wopomnik natwarjeny.
Nětko namakaja ſo jeje powoſtanki we cyrkwi ♣„Ara coeli“♠ we Romje.

Namakanjo a powyſchenjo Jězuſowoho kſchiža, (3. meje, 14. ſeptembra).
Měſta Jězuſowoho žiwjenja a cźeŕpjenja běchu wot pohanow wonjecžeſcźene.
Jězuſowy row běſche z kamjenjemi zamjetany a na nim templ njeſchwarneje
bohowki Venus ſtajeny. Na měſtnje Jězuſowoho horjeſtacźa ſtejeſche
znamjo pſchiboha Jupitra.

Hdyž běſche Helena do Jeruzalema pſchiſchła, napraſchowaſche ſo wona,
hdźe je Jězuſowy kſchiž woſtał. Bu jej prajene, zo, hdyž Jězuſowy row
namaka, tež joho cžwělny grat nadeńdźe; pſchetož pola Židow běſche
waſchnjo, cžwělny grat zboka rowa wotſudźenoho do jamy zmjetacź a
zahrjebacź.

Toho dla daſche Helena templ bohowki Venus wottorhacź a Jupitrowe znamjo
powalicź. Hdyž běchu pjerſchcź a kamjenje zdalili, nadeńdźechu Jězuſowy
row; pſchi tym namakachu tež tſi kſchiže a hozdźe, z kotrymiž běſche
Jězus pſchibity był, a napis, kotryż běſche Pilatus kſchižej
pſchipowiſnycź dał. Jedyn z tutych kſchižow dyrbjeſche bycź Jězuſowy
kſchiž, ale z wěſtoſcżu ſo prajicź njehodźeſche, kotry drje je.

Jeruzalemſki biſkop Makarius daſche tohodla wſchitke tſi kſchiže do
Jeruzalema donjeſcź, hdźež woſobna žónſka mrějeſche. Wón ſo k Bohu
modleſche a dótkaſche ſo jeje z jenym kſchižom po druhim. Pſchi
dótknjenju z prěnimaj kſchižomaj wona nicžo njepytny, ale hdyž ſo jeje z
tſecźim kſchižom dótknychu, bu na dobo ſtrowa. Tuto ſta ſo we lěcźe 326
po Khryſtuſowym narodźe.

Helena ſo zwjeſeli, zo je Jězuſowy kſchiž pſchez dźiw pokazany. Wona
daſche tam cyrkej natwaricź, hdźež běchu kſchiž namakali. Jedyn dźěl
tohole kſchiža da wona ſwojomu ſynej Konſtantinej, kotryž jón we
Konſtantinoplu z wulkim pocžeſcźenjom k ſebi wza a k cžeſcźi toho ſamoho
zakaza, zo ſo žadyn złóſtnik wjacy kſchižowacź njeſmě.

<pb n="406"/>

Druhi dżěl kſchiža da Helena we Romje do cyrkwje, kotraž ſo mjenuje: „k
ſwjatomu kſchižej jeruzalemſkomu,“ a hdźež ſo wón nětko hiſchcźe khowa.

Wjetſchi dźěl kſchiža daſche Helena do ſlěborneje ſkhownicy połožicź a
poda jón Jeruzalemſkomu biſkopej Makariej, zo by jón we cyrkwi ſkhował,
kotruž wona nad Jězuſowym rowje twaricź daſche. Druhdy bu wot kſchiža
kruſchk wotrězujeny a woſobnym wopytarjam daty; tola dźiwnje, ſwjate
drjewo njewoteběraſche.

Cyrkej Jeruzalemſka, hdźež ſo ſwjaty kſchiž khowaſche, bu 335 dotwarjena
a poſwjecźena a rěkaſche „Baſilika ſwjatoho kſchiža.“ Wona wobſtejeſche
z dweju cyrkwjow, z cyrkwje martraŕſtwa, hdźež běſche kſchiž ſtał, a z
cyrkwje horjeſtacźa, hdźež běſche Jězuſowy row. Wobej cyrkwi běſchtaj
pſchez wodźety dwór zjenoſcźenej.

Hižon we pjatym ſtotytku pocža ſo ſwjedźeń namakanja ſwjatoho kſchiža
ſwjecźicź a pobožni ze wſchěch krajow khodźachu do Jeruzalema k
pocžeſcźowanju kſchiža Jězuſowoho. Tola tajke wopytowanjo bu
zatorhnjene, hdyž perſiſki kral Choſroes ♣II.♠, njepſchecźel
kſcheſcźanow, khěžorej Herakliej wójnu pſchipowjedźi a Meſopotamiu a
Syriu zapuſcźeſche. Heraklius drje perſiſkoho wjednika Fokaſa 611
pſchewiny, za to pak Choſroes Kapadociu a Jeruzalem wudoby. Wón
kóncowaſche kſcheſcźanow, zapuſcźeſche cyrkwje, tež tu na Jězuſowym
rowje. Perſojo zebrachu ze wſchelakimi powoſtankami tež jeruzalemſki
dźěl Jězuſowoho kſchiža, kotryž 17 lět we jich mocy woſta.

We dalſchich bitwach pſchewiny Heraklius perſiſkoho krala a zbi joho 625
we Armenii. Bórzy na to ſcžini Siroes, nowy perſiſki kral, měr a wrócźi
khěžorej ſwjaty kſchiž a druhe powoſtanki. 629 bu kſchiž zaſy do
Jeruzalema daty a Heraklius ſam cheyſche jón do cyrkwje njeſcź, tola wón
njemóžeſche z nim pſcheſtupicź. Jeruzalemſki biſkop Zacharias jomu
rjekny: „Ty maſch ſwoju khěžorſku pychu, a Jězus běſche khudźe
zwoblekany; na twojej hłowje je pyſchna króna, a Jězus mějeſche
cźernjowu krónu; ty ſy we cžrijach a Jězus dźěſche boſy.“ Khěžor
wotpołoži khěžorſku draſtu, krónu a cžrije — a njeſeſche kſchiž a połoži
jón na měſtno, hdźež běſche prjedy ležał. A ſtachu ſo tam wſchelake
dźiwy.

We lěcźe 1009 bu cyrkej božoho rowa wot Kalify Aziza znicžena, po 30
lětach pak wot khěžora Michała zaſy natwarjena. <pb n="407"/>We lěcźe
1808, 12. oktobra, ſo wona wotpali, tola boži row woſta bjez ſchkody.

Pſchiſp. W Romje khowa ſo tež kſchižowy napis, kiž běſche we hebrejſkej,
grichiſkej a łacżonſkej rycži z cžerwjenymi piſmikami, na běle
wobarbjenej, 9 cólow dołhej deſcy napiſany. Po cžaſu je piſmo
woblědnyło, tak zo ſo někotre ſłowa wjacy cžitacż njehodża.

Pſchiſp. Hlebja, z kotrejž běſche Jězuſej ſtrona pſchekłóta, bu na
tymſamym měſcże namakana, hdżež kſchiž, a bu we jeruzalemſkej cyrkwi
khowana, ale pozdźiſcho z bojoſcże pſched njepſchecżelſkimi Saracenami
do Antiochije pſchenjeſena a tam zahrjebana. W lěcże 1098 bu tam zaſy
namakana, a do Jeruzalema a na to do Konſtantinopla pſchenjeſena. Jedyn
dżěl pſchińdże do Venediga, a pozdżiſcho pſchez krala, ſwjatoho Ludwiga,
do Pariza. Delny kónc hlebje woſta we Konſtantinoplu; ſultan Bajazet
póſła ju 1492 bamžej Innocentej ♣VIII.♠ do Roma. -- Jězuſowu hlebiju
cžeſcżuje cyrkej pjatk po prěnjej njedżeli poſta a pjatk po běłej
njedżeli.

Pſchiſp. Jězuſowa cźernjowa króna khowaſche ſo we Konſtantinoplu tak
dołho, hacž ju Balduin ♣II.,♠ hdyž widźeſche, zo Konſtantinopel do rukow
Saracenow pſchiṅdźe, francózſkomu kralej, ſwjatomu Ludwigej póſła. Kral
dżěſche boſy a z wulkim pſchewodźeńſtwom krónje napſchecźo a wona bu do
Pariza donjeſena. Tež buchu wot króny někotre cźernje wotłamane a
woſobnym cyrkwjam darjene. Jězuſowu cźernjowu krónu cžeſcźuje cyrkej
pjatk po popjelnej ſrjedźe a 2. ſeptembra.

Pſchiſp. Wo hozdźach, z kotrymiž běſche Jězus kſchižej pſchibity, wěmy
ſcżěhowace. Helena wza je ſobu na łódż, we kotrejž ſo pſchez adriatiſke
morjo wjezeſche, a naſta wichor, zo chcyſche ſo łódź podnuricż. We
ſmjertnym ſtraſche cźiſny wona jedyn z tutych hozdźow do roznjemdrjenych
žołmiſchcźow a na dobo ſo morjo změrowa. Jedyn hózdź daſche khěžor
Konſtantin do ſwojeje króny zaſadźicź. Jedyn hózdż je we Romje, tola je
wot njoho wjele wotfilowane a buchu próſchki do nowych hozdżow zawrjene;
tež dótkachu ſo nowe hozdźe z tutym prawym a ſłužachu hako wopomnjeṅki
na tamny prawy hózdż. Jězuſowe hozdźe cžeſcźuje cyrkej pjatk po prěnjej
njedźeli poſta a pjatk po běłej njedźeli.

Pſchiſp. Stołp, kotromuž běſche Jězus pſchi ſchwikanju pſchiwjazany,
khowaſche ſo najprjedy we Jeruzalemje na horje Sion. Nětko je wón we
Romje we khapałcy ſwjateje Prakſedes, hdżež bu 1223 pſchinjeſeny. Wón je
wot ſchěroho marmora, połdra ſtopy dołhi a ma 8 cólow wyſoki podnožk. Do
njoho je železna rynka zaſadźena, k kotrejž běſche Jězus pſchiwjazany.

Swjaty Mikławſch, biſkop; 6. decembra. Mikławſch narodźi ſo we Patara we
Lyciſkim kraju wot woſobueju, bohateju a bohabojazueju ſtarſcheju,
kotrejž běſchtaj ſebi joho we ſtarobje po dołhej njepłódnoſcźi wot Boha
wuproſyłoj. K dźakej chcyſchtaj ſwoje dźěcźo zaſy Bohu woprowacź a joho
ſłužbje pſchepodacź. Hižon wot prěnjoho dźěcźatſtwa ſem dźeržeſche wón
po tehdomnym waſchnju cyrkwje krucźe ſrjedowny a pjatkowny <pb
n="408"/>póſt, a wuznamjenjeſche ſo pſchez darniwoſcź napſchecźo khudym,
hajeſche cžiſtoſcź na ſebi a na druhich.

Wot ſwojoho wuja, kiž běſche biſkop, dóſta wón měſchniſku ſwjecźiznu. Po
ſmjercźi ſtarſcheju dóſta wón jeju wulke zamoženjo; tola njewužiwaſche
je za ſo, ale zarjadowaſche je hako wobſedźeńſtwo khudych a potrjebnych.
Pſchi ſwojej dobrocźiwoſcźi chcyſche wón njeznaty a bjez cžłowjeſkeje
khwalby woſtacź.

Wokhudnjeny zemjan we Patarje njewjedźeſche, kak ſwoje tſi doroſcźene
dźowki zežiwi a zaſtara, a chcyſche zaſlepjeny njewinowatoſcź ſwojich
dźowkow za pjenjezy pſchedacź. Hdyž Mikławſch wo tejle bjezbóžnoſcźi
zhoni, cźiſny wón w nocy ſkradźu tójſchto pjenjez do zemjanowoho domu.
To ſcžini wón tſi krócź za ſobu. Tak bu tamny nan ze ſtaroſcźe
wutorhnjeny a joho dźowki zminy ſchkoda njewinowatoſcźe a móžachu ſo
porjadnje wudacź. Zemjan pak běſche zhonił, ſchtó je jomu z nuzy pomhał
a khwaleſche dobrocźerja Mikławſcha.

K ſwojomu wudoſpołnjenju dźěſche Mikławſch do klóſchtra pola Myra, hdźež
bu bórzy za abta wuzwoleny. Po někotrym cžaſu dźěſche do egiptſkeje
puſcżiny a wopyta ſwjate měſta we Paleſtinje. Na dompucźu napadny joho
na morju ſtraſchny wichor, kiž ze zahinjenjom hrožeſche. Na Mikławſchowu
modlitwu ſtaji ſo wichor.

Zaſy pſchebywaſche Mikławſch we ſwojim klóſchtrje we wobſtajnych
krutoſcźach. Hdyž běſche biſkopſki ſtoł we Myra wuprózdnjeny,
zhromadźichu ſo biſkopojo, zo bychu nowoho biſkopa wuzwolili, a
proſchachu Boha, zo chcył wón jim prawoho muža pokazacź. Wobſtarnomu
biſkopej daſche Bóh do myſli, zo dyrbi tón biſkop bycź, kotryž nazajtra
prěni k cyrkwi pſchińdźe. Mikławſch, kotryž klóſchtyrſkich naležnoſcźow
dla we Myra pſchebywaſche, dźěſche po ſwojim waſchnju zahe rano do
cyrkwje, a běſche tam prěni. Zhromadźeni žadachu wot njoho, zo by
biſkopſku doſtojnoſcź a ſłužbu na ſo wzał, ale Mikławſch ſo dołho
wobaraſche, dyrbjeſche pak ſkóncžnje do toho zwolicź.

We Liciniowych pſcheſcźěhanjach bu wón do jaſtwa ſadźeny a potom z kraja
wuhnaty, ale Konſtantin powoła joho zaſy na joho měſto. Wón běſche ſobu
na Nicejſkej zhromadźiznje a zacźiſny ſobu Ariowe błudy.

Wón wumrje we lěcźe 327 ze ſłowami: „Knježe, na Tebje je ſo moja duſcha
dowěrjała; wzmi ju do ſwojeju rukow.“

<pb n="409"/>

Swjata Khryſtiana, ſłužownica; 15. decembra. Do kraja Iberije bjez
kaſpiſkim morjom a Kawkazom pſchińdźe jata kſcheſcźanka, ketrejež mjeno
je njeznate; cyrkej mjenuje ju Khryſtiana, t. r. kſcheſcźanka.“
Hacžrunje běſche wona kupjena ſłužownica, běſche wona wot Boha k wulkomu
ſkutkej powołana. Wona modleſche a poſcźeſche ſo wjele a zbudźi pſchez
ſwoju pſchiſtojnoſcź kedźbnoſcź wobydlerjow. Tam běſche waſchnjo, zo
macżerje ſwoje khere dźěcźi wokoło noſchachu a ſo wſchudźom za radu
praſchachu. Jena macź běſche podarmo radu a pomoc pytała a pſchińdźe
ſkóncžnje k tutej ſłužownicy ſo za radu wopraſchecź.

Khryſtiana jej rjekny: „Ja žadyn cžłowjeſki ſrědk za twoje dźěcźo
njeznaju, ale Jězus Khryſtus, kotromuž ſo ja modlu, móže pomhacź, a
wěſcźe wón twoje dźěcźo wuſtrowi.“ A wona wza khore dźěcźo, połoži je na
łožo a modleſche ſo za nje k Bohu — a poda dżěcźo wuſtrowjene macźeri.

Bórzy ſo powjeſcź wo tym po kraju roznjeſe a khora kralowna tutoho kraja
pytaſche a namaka pomoc a ſtrowoſcź pola kſcheſcźanſkeje dźowki.
Khryſtiana njewza žadyn dar, ale kazaſche kralownje, zo dyrbi ſo Bohu
dźakowacź. Ta daſche ſebi nětko wo Jězuſu Khryſtuſu powjedacź, kotryž
běſche ju wuſtrowił. Khryſtiana prajeſche jej, zo dyrbjał kral a joho
ſwójba a cyły lud Jězuſej ſłužicź; tola kral njechaſche nicžo wo tym
ſłyſchecź.

Junu běſche ſo kral Miräus na hońtwje zabłudźił a njewjedro joho
napadny. Tu ſo wón na pomoc dopomni, kotruž běſche kralowna doſtała a
wón ſlubi we wutrobje, zo chce ſo k žiwomu Bohu modlicź, jeli budźe
wumoženy. — Njebjo ſo rozjaſni a wón namaka pucź domoj a dźeržeſche
ſwoje ſlubjenjo.

Khryſtiana rozwucžeſche jich we wěrje, kaž derje móžeſche. Kral póſła na
Khryſtianinu radu poſołſtwo k khěžorej Konſtantinej a wuproſy ſebi
měſchnikow za ſwój kraj. Jedyn biſkop a někotſi měſchnikojo tam
woteńdźechu a dokonjachu ſkutk, kotryž běſche Khryſtiana z božej pomocu
zapocžała.

Swjaty Sylveſter, bamž; 31. decembra. Sylveſter běſche ſyn Rufina a
Juſty a we Romje rodżeny. Po zažnej ſmjercźi nana ſtaraſche ſo
kſcheſcźanſka macź wo dobre wocźehnjenjo ſyna a poda joho měſchnikej
Cyrinej, kiž joho we wědomnoſcźach rozwucžeſche a we pobožnoſcźi a
bohabojoſcźi nawjedowaſche. Tſicycźi lět ſtary bu wón wot bamža
Marcellina za měſchnika <pb n="410"/>wuſwjecźeny, hiſchcźe pſched
wudyrjenjom Diokletianowych pſcheſcźěhow.

We cžaſu pſcheſcźěhanjow wuznamjenjeſche ſo hako dobry paſtyŕ. Hdyž
běſche pobožny kſcheſcźan Timothej z Antiochije do Roma pſchiſchoł, zo
by row ſwj. Pětra a Pawoła wopytał, wza joho Sylveſter k ſebi za hoſcźa.
Dokelž Timothej rady wo Khryſtuſu powjedaſche, bu popadnjeny a jomu po
wjele cžwělach hłowa wotrubana. Sylveſter wza joho cźěło z
wotprawniſchcża a daſche je we zahrodźe kſcheſcźanki Theodory
pohrjebacź, blizko pola rowa ſwjateju japoſchtołow pſchi drozy do
Oſtije. Bohot měnjeſche, zo je Timothej wjele pjenjez ſobu pſchinjeſł a
pola Sylveſtra zawoſtajił. Daſche toho dla Sylveſtra popadnycź a do
jaſtwa ſadźicź. Tola bohot wumrje a Sylveſter bu na ſwobodu puſchcźeny.

Po ſmjercźi bamža Melchiada (314) bu Sylveſter (we januaru) na ſtoł
ſwjatoho Pětra wuzwoleny. Zwonkownje mějeſche cyrkej nětko měr, ale za
to cžinjachu jomu nutskowne naležnoſcźe nowu ſtaroſcź. Donatiſtojo,
kotſiž běchu na duchownſkej zhromadźiznje we Romje (313) hako błudnikojo
wotſudźeni, wobcźežowachu ſo napſchecźo tomu a pſchiwjedźechu tak
daloko, zo bu we auguſcźe 314 nowa zhromadźizna we francózſkim měſcźe
Arles dźeržana. Bamž Sylveſter póſła tam 2 měſchnikow a 2 diakonow na
ſwoje měſto.

Zajimawy je liſt, kotryž khěžor Konſtantin zhromadźenym wótcam piſaſche
a we kotrymž Donatiſtam porokuje, zo ſu ſo wo cyrkwinſkich naležnoſcźach
na njoho wobrocźili, a wón piſche: „Woni (Donatiſtojo) žadaja moje
wuſudżenjo, bjez tym zo jo ſam Khryſtuſowe wuſudźenjo wocžakuju. A ja
praju, kaž wěrno je, zo dyrbi wuſudźenjo biſkopow tak wjele bycź, hako
by tón Knjez ſam ſwoje wuſudźenjo wuprajił. Pſchetož biſkopojo njeſmědźa
hinak měnicź, nic hinak ſudźicź, hacž, kaž ſu wot Khryſtuſa ſamoho
rozwucženi. Tamni (Donatiſtojo) pytaja ſwětny ſud a njedźiwaja na
njebjeſki. Kak móžeja cźile wonjecžeſcżerjo zakonja, zacpěwſchi
njebjeſke wuſudźenjo, moje rozſudźenjo žadacź!“

Wucžba Donatiſtow bu tež tudy, kaž prjedy we Romje, hako błudna a
wopacžna ſpóznata a zacźiſnjena. Prjedy hacž ſo biſkopojo rozeńdźechu,
póſłachu bamžej piſmo a wozjewichu jomu ſwoje wuſudźenja. We tutym, wot
36 biſkopow podpiſanym piſmje prajachu: „Zjenoſcźeni pſchez zhromadny
zwjazk luboſcźe a pſchezjenoſcźe ſwojeje macźerje, katholſkeje cyrkwje,
a po khě<pb n="411"/>žorowej woli tudy zhromadźeni, poſtrowjamy tebje,
wulcy pobožny bamžo, z pſchiſłuſchnej cžeſcźiwoſcźu na tutym měſcźe,
hdźež ſmy wjele wuſtali wot wobcźežnych, naſchomu zakonjej a naſchim
podawiznam ſchkodźacych cžłowjekow, kotſiž ſu njezawuzdźeneje myſle,
kotſiž pak buchu wot pſchitomneje mócnoſcźe naſchoho Boha, wot
podawiznow a wot měridła wěry tak pſchepokazani, zo nicžo wjacy prajicź
njewjedźachu, dokelž kóžda jich ſkóržba rozpadny a žanoho dopokazma
njemějeſche. Tak dha ſu pſched ſud boži a naſcheje macźerje, cyrkwje,
kotraž ſwojich znaje a wobſwědcžuje, zaſudźeni a wotpokazani. A,
najlubſchi bratſe! o zo bě ſo ty doſtojnił, pſchi tutym wulkim ſkutku
pſchitomny bycź. Krucźiſche wuſudźenjo budźiſche ſo wěſcźe poſtajiło a z
wjetſchej wjeſołoſcźe budżiſche ſo naſcha zhromadźizna zradowała, hdyž
by ty z nami ſudźił. Dokelž pak ty tamne měſto wopuſchcźicź njemóžeſche,
hdźež mějachu ſwoje wobſtajne ſydliſchcźo japoſchtołojo, kotrychž krej
bjez pſcheſtacźa božu cžeſcź wozjewjuje: je ſo nam tola pſchiſłuſchne
zdało, najlubſchi bratſe, zo nic jeno wěc, kotrejež dla běchmy powołani,
wujednamy, ale tež naležnoſcźe ſwojich cyrkwjow ſebi rozradźimy, dokelž
pſchi wſchelakoſcźi woſadow, z kotrychž ſmy ſo zeſchli, ſo někotrežkuli
wěcy naſpomnichu, kotrychž wuſtajenjo ſo nam nuzne bycź zdaſche.“ Na to
ſcźěhowachu poſtajenja, kotrež buchu wot Sylveſtra wobkrucźene a po
cyłej cyrkwi k wobkedźbowanju wozjewjene.

Něſchto Donatiſtow ſo zaſy z cyrkwju wujedna, druzy ſo bóle wot njeje
wotſchcźěpjachu. Tež wonkowne pſcheſcźěhanjo ſo pſchez Licinia we
narańſchich krajach wobnowi. Tola wjetſchu ſchkodu nacžini Ariowe
błudniſtwo najprjedy we narańſchej, potom we nawjecžornej cyrkwi, a
wulke rozſchcźěpjenjo trajeſche dołhe lěta. Z krutoſcźu ſtupaſche bamž
hordym błudarjam napſchecźo a hajeſche cžiſtoſcź japoſchtołſkeje wucžby,
a powoła 325 powſchitkomnu zhromadźiznu wſchitkich biſkopow do Niceje.
Staroby dla njemóžeſche Sylveſter ſam pſchitomny bycź, ale daſche ſo tam
zaſtupicź.

Wot Sylveſtra mamy wſchelake cyrkwinſke poſtajenja: Khryſma ſmě jeno
biſkop ſwjecźicź; pſchi kſchcźeṅcy dyrbi měſchnik wjeŕch hłowy z
khryſmom žałbowacź; na wołtarjach dyrbja ſo pſchi božim cźěle jeno
płatowe rubcžki trjebacź. Tež ſo wón wo zaſtaranjo Bohu ſwjecźenych
knježnow ſwěru ſtaraſche.

Po wjele dźěłach wuſny Sylveſter 31. decembra 335 a bu na priſcyllinym
kěrchowje pſchi ſalarſkej drózy pohrjebany.

<pb n="412"/>

Swjaty Markus, bamž; 7. oktobra. Markus běſche we Romje narodźeny a bu
do měſchniſtwa tutoho měſta pſchijaty. We Makſentiowych pſcheſcźěhanjach
wón jatych kſcheſcźanow podpjeraſche. Wón bu 18. januara 336 za bamža
wuzwoleny, a wón poſtaji, zo ma biſkop z Oſtia nowoho bamža žałbowacź.
Wón załoži we Romje dwě cyrkwi a khwali ſo na nim zacpěcźo cžaſnych
kubłow a horliwoſcź we modlenju. Hižon 7. oktobra 336 wón wumrje a bu na
Balbininym kěrchowje pohrjebany.

65.

Cžas zjenoſcźenoho knjejſtwa Konſtantinowych potomnikow we nawjecžornych
a narańſchich krajinach.

(337—395.)

Hdyž běſche prěni kſcheſcźanſki khěžor Konſtantin 22. meje 337 wumrjeł,
dźělachu ſo joho tſjo ſynojo do joho krajow, a Konſtantin doſta Galliu,
Britaniju, Schpaniu a wſchitke kraje na tutej ſtronje Alpow, ſchtož
wſchitko po joho ſmjercźi (340) Konſtanſej pſchipadny, kotryž mějeſche
Italiu, Iliriu, Grichiſku a Afriku; wón bu 350 morjeny. Wot toho lěta
zjenoſcźichu ſo wſchitke kraje zaſy pod Konſtantiom, kotryž běſche wot
337 Thraciu, Aſiu, Egipt a dalſche narańſche kraje doſtał. Tutón
zahanjeſche pohanſtwo z hrubej mocu a zakaza 353 wſchě pohanſke wopory a
pſchibójſke ſłužby. Z jenak hrubej mocu polěkowaſche wón, wot nich
zaſlepjeny, arianſke błudaŕſtwo a dowoleſche ſebi njeſprawnoſcźe
napſchecźo katholſkim biſkopam, kotſiž po joho woli cžinicź njechachu a
njemóžachu. Wón wumrje 3. novembra 361 bjez dźěcźi.

♣a)♠ Swjecźi puſtnikojo a mnichojo.

Hižon zahe, woſebje we cžaſu Deciowych a Diokletianowych pſcheſcźěhanjow
cźèkachu kſcheſcźenjo do puſcźinow a khowachu ſo <pb n="413"/>tam pſched
ſwojimi njepſchecźelemi. Někotromužkuli zalubi ſo tele žiwjenjo we
puſcźinje tak, zo tež po pſcheſtacźu pſcheſcźěhanjow we puſcźinje woſta,
dokelž móžeſche tam měrniſcho ſwojomu Bohu ſłužicź, ſo modlicź, bójſke
wěcy rozpominacź a ſo we ſebjezaprěcźu wuwucžowacź. Wjacy a wjacy
kſcheſcźanow pſchikhadźeſche do puſcźiny, zo bychu tudy na ſwojim
wudoſpołnjenju dźěłali. Wot tohole pſchebywanja we puſcźinje rěkachu
woni puſtnikojo[3]⁾. Wokoło ſławniſchich puſtnikow hromadźachu ſo cžaſto
druzy, zo bychu wot nich wuknyli a wot nich nawjedowani ſwoje zbožo
wěſcźiſcho ſpěchowali. Tak naſtachu we puſcźinach klóſchtyrſke
zjenocźenja mnichow, kotſiž běchu po wěſtych wuſtajenjach zhromadnje
žiwi.

Swjaty Pawoł, puſtnik, 15. januara. We Delnej Thebais we Egipcźe wokoło
lěta 229 narodźeny, zhubi Pawoł, 15 lět ſtary, ſwojej ſtarſchej, kotrajž
běſchtaj joho nic jeno we ſwětnych wědomnoſcźach, ale woſebje tež we
kſcheſcźanſtwje rozwucžicź dałoj. Něſchto lět pozdźiſcho, 250, wudyrichu
Deciowe pſcheſcźěhanja a Pawoł wukhowa ſo na kuble ſwojeje ſotry. Joho
ſwak, pohan, chcyſche joho zamoženjo na ſo ſcżahnycź a pſcheradźi Pawoła
wyſchnoſcźi. Sotra běſche zahe doſcź za tym pſchiſchła a Pawoł móžeſche
do puſcźiny cźeknycź. Namakawſchi tudy pſchihodnu ſkalnu jamu k
bydlenju, płody khłódnjaceje palmy a wodu cžerſtwoho žórleſchka k
cyrobje, chcyſche tam tak dołho woſtacź, hacž pſcheſcźěhanja traja.
Dźěleny wot cžłowjekow rozpominaſche wěrnoſcźe a potajnoſcże
kſcheſcźauſtwa a ſłužeſche Bohu we nutrnym modlenju. Tajke žiwjenjo ſo
jomu ſpodobaſche, a wón wobzamkny, zo ſo wjacy do ſwěta njewrócźi, ale
zo budźe tudy cźim nutrniſcho za tych proſycź, kotſiž dyrbja we ſwěcźe
žiwi bycź.

Wot ſwojoho 22. hacž do 43. lěta žiwjeſche ſo z płodami palmy a
woblekaſche ſo z jeje łopjeuami. Palma zahiny, ale Bóh ſo za njoho
ſtaraſche a póſła jomu wſchědnje poł pokrutki khlěba. Pſcheſcźěhanja
pſcheſtachu, kſcheſcźanſtwo ſo mócnje rozſchěrjeſche: Pawoł pak we
puſcźinje z jenajkej wjeſołoſcźu Bohu ſłužeſche a cžłowjeſke
nakhilnoſcźe kludźeſche a pomorjeſche. Lěta <pb n="414"/>ſo minychu a we
ſwěcźe na Pawoła zabychu; tola joho wopomnjecźo njedyrbjeſche zakhowane
woſtacź: hdyž běſche Pawoł 113 lět ſtary, póſła Bóh ſławnoho puſtnika
Antonia k njomu. Anton zawoła joho z mjenom, ale Pawoł njechaſche jomu
wocžinicź. Anton jomu prajeſche: „Wěſch, ſchtó ſym a cžohodla k tebi du;
njejſym drje hódny, twoje woblicžo wohladacź, tola njewoteńdu prjedy,
hacž ſym z tobu porycžał. Dołho ſym tebje pytał a nětko namakał. Wocžiń
mi abo woſtanu pſched twojimi durjemi, hacž tudy wumru.“ Tak wón dołho
proſcheſche. Skóncžnje wocžini Pawoł, prajicy: „Z tajkim hroženjom
chceſch proſycź?“

Poſtrowiwſchi ſo z mjenom, ſynyſchtaj ſo kóždy na kamjeń a Pawoł rjekny:
„Hlej, tu widźiſch cžłowjeka, kotrohož ſy z tajkej prócu pytał; ſkoro
budźe wón proch a popjeł. Je dha tele zeſkhnjene cźěło a ſchědźiwe włoſy
tajkeje prócy hódne?“

Potom ſo rozrycžowaſchtaj wo tym, ſchto ludźo we ſwěcźe cžinja. Hdyž tak
rycžeſchtaj, pſchilecźa rapak a połoži cyłu pokrutu k jeju noham, a
Pawoł rjekny: „Hlej, Knjez je namaj wobjed póſłał; wón je dobry a
miłoſcźiwy. Schěſcźdźeſat lět hižon je, zo wſchědnje poł pokruty
doſtawam: dźenſa je twojoho pſchikhada dla Khryſtus ſwojimaj wojakomaj
dwoji podźěl póſłał.“ Z dźakom napſchecźo Bohu wužiwaſchtaj póſłanu
cyrobu a napowiſchtaj ſo ze žórła. Na to khwaleſchtaj cyłu nóc ſwojoho
Boha.

Rano prajeſche Pawoł: „Luby bratſe! dawno wěm, zo ſy ty we puſcźinje
žiwy a zo tebje pſched ſwojim ſkóncženjom wohladam. Nětko ſo moja
poſlednja hodźina bliži, a Bóh je tebje póſłał, zo ty moje cźěło
zahrjebaſch.. Dźi a pſchinjes płaſchcź, kotryž je tebi biſkop Athanaſius
dał; do njoho zawal moje cźěło.“ Antonius ſo dźiwaſche, kak Pawoł wo tym
wě, ſchtož tomu nichtó powjedał njeběſche. Stanywſchi dźěſche Antonius
po płaſchcż daloki pucź hacž na horu Kolcim pſchi cžeŕwjenym morju, zo
by Pawołowu žadoſcź dopjelnił. Khwatajcy wrócźi ſo z płaſchcżom, ale
ducy widźeſche Pawołowu duſchu, wobdatu wot jandźelow, profetow a
japoſchtołow, ſo k njebju pozběhowacź. Z wutrobnymi ſylzami
wopłakowaſche Antonius ſmjercź ſwojoho pſchecźela a khwataſche, zo by
joho cźěło zahrjebał. Wón namaka morwe cźěło klecžace, z pozběhnjenej
hłowu, z wupſcheſtrjenymaj rukomaj, a zawali je do płaſchcźa a ſpěwaſche
pſalmy a khěrluſche po kſcheſcźanſkim waſchnju. Hdyž chcyſche jomu row
pſchihotowacź a njemějeſche, z cžimž by jón wurył, pſchiběžeſchtaj lawaj
z pu<pb n="415"/>ſcżiny, wuhrjebaſchtaj jamu, kajkaž běſche za cźěło
trěbna, a woteṅdźeſchtaj zaſy do puſcźiny.

Antonius wza cźěło do ſwojej rukow, połoži je do wuhrjebaneje jamy a
pſchikry je z pjerſchcźu. Pawołowu ſuknju, z palmowych łopjenow
zplecźenu, wza ſebi ſobu do ſwojoho bydła a woblekaſche ſo ju kóžde lěto
jutry a ſwjatki.

Swjaty Pachomius, abt; 14. meje. Wón běſche ſo 292 we Hornej Thebais
narodźił a bu wot pohanſkeju ſtarſcheju we pſchibójſtwje a egiptſkich
wědomoſcźach kubłany. Wot młodoſcźe běſche wón cźichi a pſchecźiwjachu
ſo jomu njepſchiſtojne pohanſke waſchnja. Dwacycźi lět ſtary bu do
wojakow wubrany a z druhimi po Nilu wotwjezeny. Wjecžor pſchiwjezechu ſo
do hłownoho měſta krajiny Thebais, hdźež běſche wjele kſcheſcźanow,
kotſiž młodźencam wſchu móžnu pomoc a wolóžnoſcź poſkicźachu. Tale
luboſcź hnu Pachomia a wón chcyſche wjedźecź, ſchto je to do ludźi,
kotſiž cuzownikam darmo dobrotu cžinja. Zhoniwſchi, zo ſu to
kſcheſcźenjo, kotſiž to wěcžnoho žiwjenja dla cžinja, žadaſche wón, zo
móhł jich Bohu ſłužicź. We wójnje pſchewodźeſche joho tale myſlicžka a
wotdźeržowaſche joho wot ſurowoſcźow a njeſprawnoſcźow.

Po wójnje, (w l. 313) ſo domoj wrócźiwſchi, zaſydli ſo we kſcheſcźanſkej
wſy, hdźež běſche cyrkej; tu daſche ſo we wěrje rozwucžowacź a na
kſchcźeńcu pſchihotowacź; ſwoju duſchu poda cyle Bohu a dopjelnjenju
joho wole. Zo njeby ſo we nicžim pſchekhwatał a ſebi z nicžim
pſchehladał, dźěſche k wuwołanomu puſtuikej Palemonej a chcyſche joho
wucžownik bycź. Palemon powocžini durje a wopraſcha ſo młodźenca, ſchto
chce.

Pachomius rjekny: „Bóh je mje póſłał; pytam tebje, zo bych wot tebje
nawuknył puſtnik bycź.“

Palemon: „To je mi hižon někotryžkuli prajił, ale bórzy je ſo jomu
woſtudźiło; pſchetoż puſtniſtwo je Bohu jara ſpodobna, tola pak jara
kruta a cźežka wěc, kotraž ſo bórzy woſtudźi.“

Pachomius: „Jedyn njeje kaž druhi. Spytaj zo mnu, a ſpóznajeſch moju
dobru wolu a moje mocy.“

Palemon: „Cžiń ſwoje poſpytanjo pola towaŕſchnych puſtnikow; tam maſch
wjacy pomecy a pſchikłada, a namakaſch ſkerje wolóženjo, hdyž by ſo cźi
pokutne žiwjenjo wocźežiło. Tudy njemóžeſch hinak hacž krutobnje žiwy
bycź a nimaſch žaneje cžło<pb n="416"/>wjeſkeje podpjery. Ja žiwju ſo
jeno z khlěbom, zelicžkami a ſelu; wocžuwam połnocy cžaſto, tež cyłu nóc
we modlenju a rozpominauju ſwjatych piſmow. Wo dnjo njejſym ani wokamika
prózdny, a tež, hdyž pſalmy ſpěwam a ſo modlu, dźěłam z włoſanoho płatna
pokutne ſuknje, zo bych z tym něſchto za khudych a potrěbnych zaſłužił.“

Pachomius drje ſo poſtróži pſchi pomyſlenju na to, zo dyrbjał cžas
žiwjenja we tajkich krutoſcżach pſchebywacź, ale pozbudźeny z Božej
hnadu, rjekny wón: „Wěrju a dowěrjam ſo Khryſtuſej, zo wón mi ſylnoſcź a
ſcźeŕpnoſcź da, zo móžu z luboſcźe k njomu cžas žiwjenja we tajkich
krutoſcźach zwoſtawacź, a ſpuſchcźam ſo tež na pomoc twojeje modlitwy,
mój wótcže!“

Palemon ſpózna, zo młodźenca duch boži pohanja a wza joho k ſebi a
woblecže joho puſtniſku draſtu. Tak zaſtupi Pachomius do Palemonowych
krutoſcźow a ſcźěhowaſche joho we wſchitkim; jeno nócne wocžuwanjo
njechaſche ſo jomu poradźicź a cžaſto napadny joho ſpar. Palemon
wubudźowaſche joho ze ſłowami: „Wocžuj a modl ſo, Pachomio, zo
njepſchecźel na tebi dobył a płód twojich dźěłow wotewzał njeby.“ Druhdy
dowjedźe joho pſched khěžku a daſche jomu měch pěſka naſypacź a wokoło
noſycź, hacž by ſpar pſchewinył.

Woſebje napominaſche joho Palemon k pobožnoſcźi we modlitwje: „Budź
kedźbny a zahorjeny, pſchetož, pocžinaſch-li liwki a zaſparny bycź,
zaſchcźěpuje zły duch njelóſcht napſchecźo twojim dobrym prědkwzacźam a
potom je twoja próca zhubjena.“

Wſchitke tajke a druhe powucženja a napominanja bjerjeſche młodźenc rady
horje a nadobywaſche dźeṅ wote dnja we bohuſpodobnym žiwjenju, tak zo ſo
Palemon Bohu cžaſto za tak dobroho wucžomca dźakowaſche. — Jutrownicžku
prajeſche Palemon Pachomiej: „Dźenſa je wulki ſwjedźeṅ cyłoho
kſcheſcźanſtwa; dha dźi a pſchihotuj namaj ſwjedźeńſku hoſcźinu.“
Pachomius dźěſche a pſchihotowa khlěb a zeliſchcźa a zacžini je z
wolijom. Po modlitwje ſynyſchtaj ſo za blido, ale Palemon, wohladawſchi
wolij, pocža hórkoſtnje płakacź a rjekny: „Mój Knjez a wumožnik je na
kſchižu ze žołcžom a kiſałom napowjeny był, a ja dyrbjał tajku woſobnu
jědź wužicź? To njemóžu.“ Pachomius joho proſcheſche, zo by tola něſchto
pojědł, dokelž je najwjetſchi radoſtny ſwjedźeń; ale Palemon
njerodżeſche to, a wonaj jědźeſchtaj kaž hewak khlěb a ſel.

Pachomius cžitaſche wodnjo a w nocy ſwjate piſmo, tak zo <pb n="417"/>je
z hłowy nawukny. We pocžinkach wuwucžowaſche ſo woſebje we ſcźeŕpnoſcźi,
ponižnoſcźi a luboſcźi. Hdyž ſebi pſchi zběranju kałatych cźernjow rucy
rozkałaſche, ſpominaſche na hozdźe, kotrež běchu Jězuſej rucy a nozy
pſchekłołe — a pſchez to njecžujeſche wón ſwoju boloſcź.

Lěta dołho běſche Pachomius pola Palemona pſchebywał a pſchińdźe junu na
ſwojim pucźu hłubje do puſcźiny, hdźež běſche něhdy wjes Tabenna ſtała.
Hdyž ſo tam modleſche, zaſłyſcha z wyſokoſcźe hłós: „Pachomio, tole je
měſtno, hdźež dyrbiſch mi ſłužicź ty a mnozy druzy.“ Wrócźiwſchi ſo k
Palemonej, powjedaſche jomu tute ſłyſchenjo. Palemon ſpózna we tym hłós
boži a pſchewodźeſche joho tam, zo by jomu pomhał khěžku natwaricź; na
to wrócźi ſo do ſwojeje ſtareje khěžki, hdźež we měrje wumrje.

Pachomius zapocža tudy znowa puſtniſke krutoſcźe wukonjecź a joho prěni
wucžownik bu joho ſtarſchi bratr Jan: hromadźe wonaj njebjeſa
dobywaſchtaj. Po Janowej ſmjercźi wopytowaſche Pachomia ſtary puſtnik
Apollo a podpjeraſche joho we wudoſpołnjenju wſchědnoho žiwjenja.

Pachomius bu wot druhich puſtnikow proſcheny, zo chcył jich wokoło ſebje
zhromadżenych nawjedowacź a wucžicź. Spóznawſchi we tutej próſtwje božu
wolu, załoži wón (wokoło lěta 325) prěni klóſchtyr we Tabennje. Hako
prěni wjednik abo abt da wón ſwojim mnicham zhromadny porjad, we kotrymž
běſche poſcźenjo, modlitwa a dźěło za kóždoho wuſtajene. Kóždy
dyrbjeſche tam dźěłacź a ani wokamik prózdny njebycź: ſłaby mějeſche
lóžſche, ſylny cźežſche dźěło. Po tutych dźěłach buchu mniſcha
rozdźěleni a wobydlachu woſebity dom a wobſtarachu wſchě za dom nuzne
dźěła. Wuſchikniſchi wotpiſowachu knihi; cžitacź dyrbjeſche kóždy
nawuknycź. Za zhromadne modlenjo běchu wěſte hodźiny wuſtajene a kóždy
mnich dyrbjeſche hnydom ſtwicžku a ſwoje dźěło woſtajicź, hdyž truba k
božim ſłužbam wołaſche. Kóždu ſobotu a njedźelu wužiwachu wſchitcy
ſwjate woprawjenjo, kotrež jim duchowny z najbližſcheje cyrkwje
pſchinoſcheſche: pſchetož we ſpocžatku njeběſche žadyn duchowny mjez
tutymi mnichami.

Jich wſchědna cyroba běſche khlěb, ſól a zeliſchcźa; warjene jědźe buchu
drje wſchědnje na blido pſchinjeſene, ale jeno ſtari a khori je
wužiwachu. Wjecžeŕ woſtajachu ſtejo, zo bychu ſo we pomorjenju ſo ſamoho
wuwucžowali. Pſchi jědźi mějeſche kóždy hłowu zawodźetu, zo žadyn
druhoho widźał njeby; tež ſo pſchi <pb n="418"/>jědźi nicžo
njerycžeſche; z cyła bě jeno wěſte hodźiny rycžecź dowolene.

Srjedu a pjatk zhromadźi kóždy prědkſtejeŕ ſwój rjad a rozwucžeſche
jich, a kóždu ſobotu prědowaſche prědkſtejeŕ cyłoho klóſchtra junu,
njedźelu dwójcy.

Woni mějachu woſebitu draſtu: dołhi płaſchcź bjez rukawow, ale z
dźěromaj za rucy; ramjo běſche z běłej kozacej kožu wodźete.

Klóſchtyrſke durje běchu zawrjene a tam wrótnik z cuzymi rycžeſche a
wodźeſche do woſebitoho domu tych, kotſiž chcychu hoſpodowani bycź.
Hoſcźom bu wjacy jědźe date, dyžli mnicham.

Chcyſche ſchtó do klóſchtra zaſtupicź, dyrbjeſche doroſcźeny a cyle
ſwobodny bycź a ſo tſi lěta na pruhu pſchihotowacż; pjenjezy
njeſmědźeſche ſobu pſchinjeſcź. Najprjedy doſtawaſche hako „nowjenk“
(Novize) najnižſche ſłužby a dźěła wobſtaracź a dyrbjeſche nowy zakoń a
pſalmy nawuknycź. Schtóž tſilětnu pruhu wobſta, bu do towaŕſtwa
pſchijaty.

Khori buchu po móžnoſcźi derje zaſtarani. Hdyž mnich wumrje, proſchachu
joho ſobumniſcha za njoho Boha wo ſmilnoſcź a dachu za njoho božu mſchu
dźeržecź.

Hdyž běſche Pachomius ſwój klóſchtyr takle zrjadował, množachu ſo joho
ſobuſtawy tak, zo dyrbjeſche wón po cžaſu hiſchcźe 6 druhich klóſchtrow
we blizkoſcźi załožicź, kotrež wſchitke pod nim ſtejachu a wot njoho
wopytowane buchu. Pſchi tutych wopytach hladaſche wón na ſwěrne
dżerženjo klóſchtyrſkich wuſtawkow a na wudoſpołnjenjo mnichow. Joho
hłowna zaſada běſche: „Mnich dyrbi ſo najprjedy ſwěta, potom ſwojoho
pſchecźelſtwa, a ſkóncžnje ſo ſamoho wotrjec, zo by bjeze wſcheje
njetrěbneje cźeže kſchiž Jězuſowy njezadźěwany njeſcź móhł.“ Pachomius
ſam cžinjeſche we klóſchtrje wſchitke ſłužby: pſchihotowaſche a
pſchinoſchowaſche jědź, wobſtara zahrodu, wothladaſche khorych, a
wucžeſche bratrow.

Junu dźěſche wón klóſchtyr „Pabaw“ wopytacź. Jedyn z hólcžatow, kiž
buchu tam kubłani, pſchiběža jomu napſchecźo a rjekny: „Luby wȯtcže,
mjez tym zo tu ty njeběſche, njejſu nam ani warjenjo ani poliwku k jědźi
dali.“ Pſchecźelnje wotmołwi jomu Pachomius: „Moje lube dźěcźo, poſtaram
ſo wo to, zo ženje wjacy bjez toho njebudźecźe.“ Pſchehladawſchi na to
wſchitke wotdźělenja klòſchtra, pſchińdźe tež do kuchinje; prěni kuchaŕ
tam pilnje płachty plecźeſche. Pachomius ſo joho wopraſcha: „Kak dołho
je, luby bratſe, zo njejſy wjacy warjenjo warił?“ Kuchaŕ <pb
n="419"/>wuzna prajicy: „Dwaj měſacaj hižon, dokelž ſkoro žadyn z
bratrow to njejědźeſche; tak chcych cžas a wudawki zalutowacź a ſym mjez
tym za klóſchtyr płachty pletł.“ Pachomius ſo dale wopraſcha: „Kak wjele
dha ſy jich napletł?“ Tamny wotmołwi: „Pjecź ſtow“. Pachomius porucži:
„Pſchinjes je ſem.“ Hdyž běchu wſchitke na hromadu ſkładźene, daſche je
Pachomius we pſchitomnoſcźi wſchitkich mnichow ſpalicź a prajeſche
kucharjej: „Sy ſo napſchecźo poſłuſchnoſcźi pſcheſchoł, dokelž
klóſchtyrſki porjad pſchihotowanjo wěſtych jědźow porucža. Napſchecźo
luboſcźi ſy dwójcy zhrěſchił, pſchetož dźěcźi a ſtari njemóžeja ſo
tutych jědźow zminycź, a druhim bratram ſy pſchiležnoſcź wzał, ſo ſamych
zaprěwacź.“

Pachomiowu ponižnoſcź widźimy ze ſcźěhowacoho podawka. Junu běſche wón
klóſchtyr pſchehladał a ſyny ſo ſkóncžnje k tym, kotſiž płachty
plecźechu, a tež wón pocža płachtu pleſcź. Hólcžec, kotryž mějeſche
pſchinoſchowacź, zaſta pſched nim, hladaſche na njoho a rjekny: „Mój
wótcže, to ty prawje njecžiniſch; ṅaſch prior to hinak cžini.“ Pachomius
ſtany a rjekny: „Lube dżěcźo, dha pokazaj mi, kak je wón cžini.“ Hdyž
běſche jomu hólcžec to pokazał, plecźeſche wón po nim dale.

Junu pſchińdźe młody cžłowjek do Pachomiowoho klóſchtra, zo by pokutu
cžinił; wón rěkaſche Sylvan a běſche kekleŕ był. Po krótkim cžaſu zaby
wón na ſwoje dobre prědkwzacźa a běſche pſchez lóhke žiwjenjo wſchitkim
bratram na pohórſchk. Skóncžnje pſchiwjedźechu joho k Pachomiej a
žadachu joho wuſtorcženjo. Pachomius proſcheſche za młodźenca, wucžeſche
joho a modleſche ſo wjele za njoho. Z božej huadu rozłama ſo ſkora joho
wutroby a Sylvan bu tak pokutny, zo ſo bratſja na tym dodźiwacź
njemóžachu; tež napominachu, zo dyrbi tola ſwoje ſylzy změrowacź. Sylvan
rjekny: „Schto ja njedyrbjał płakacź, hdyž na ſwoje prěnje lěto
ſpominam, hdźež ſym najſwjecźiſche wěcy wonjecžeſcźował; zemja móhła ſo
wotewricź a mje požrjecź. Njech mojej wocži ſtajnje płakataj na mnohoſcź
mojich hrěchow: byrnje bych ze želnoſcźe wumrjeł, by to mało było we
pſchirunanju ze kſchiwdu, kiž ſym Bohu cžinił.“ Tak pſchiběraſche Sylvan
we pokutnoſcźi, ponižnoſcźi a wſchitkich dobrych pocžinkach, tak zo joho
Pachomius ſwojim bratram hako pſchikład k ſcźěhowanju prědkſtajeſche.

Khorym bratram prajeſche Pachomius: „O moji ſynojo! kak chcecźe žadacź
wot ſwojeje nuzy wumoženi bycź? Njeſpóznawacźe <pb n="420"/>dha, zo žane
pomorjenjo Bohu ſpodobniſche njeje, hacž wjeſołe abo tola ſcźeŕpne na ſo
wzacźo kſchiža, kiž nam Jězus napołožuje? Poſcźenjo, wocžuwanjo,
pojimanjo mjaſa ſu dobre pokutne ſkutki; ale cźeŕpjenjo we zjenoſcźenju
z Jězuſom je wjele woſobniſche.“ Pachomius běſche tež ſwoju ſotru za
wěru dobył a wona joho bórzy po załoženju Tabennſkoho klóſchtra wopytacż
pſchińdźe; ale Pachomius běſche ſlubil, zo ze žanej žónſkej rycžecź
njecha; tohodla wón tež ze ſotru njerycžeſche, ale radźeſche jej pſchez
wrótnika, zo by ſo cyle Bohu podała a knježny a wudowy wokoło ſebje
zhromadźiła, kaž wón mužſkich. Wón ſlubi, zo chce jej na tamnej ſtronje
rěki klóſchtyr natwaricź dacź a jim porjad zeſtajecź. Z wjeſołoſcźu wona
do toho zwoli a hižon we lěcźe 328 mějeſche we klóſchtrje „Men“ někotre
ſotry wokoło ſebje zhromadźene. Kóždy tydźeṅ póſła Pachomius ſchědźiwca
Pětra k nim, zo by jim ſwjate piſmo wukładował a je k žiwjenju we
khudobje, cžiſtoſcźi a poſłuſchnoſcźi zahorjał. Kóždu njedżelu
dźeržeſche jim duchowny božu mſchu. Knježny dźěłachu kaž mniſcha;
ſpěwachu wodnjo a w nocy we poſtajenych hodźinach khěrluſche a pſalmy k
božej cžeſcźi. Hdyž hdy ſotra wumrje, bu we klóſchtyrſkej draſcźe do
kaſchcźa połožena a k brjoham Nila njeſena; ſotry ju z modlitwami
pſchewodźachu, dźeržo palmowe hałzy we rucy. Z Tabenny pſchiṅdźechu
mniſcha z wolijownymi hałzami a pſchenjeſechu cźěło k pohrjebej na
zhromadne pohrjebniſchcżo; ſotry pak ſo k ſwojim wſchědnym dźěłam
wrócźichu.

We lěcźe 348 pſchińdźe mór do Pachomiowych klóſchtrow a na ſto bratrow
wumrje; tež Pachomius bu wot złeje khoroſcźe napadnjeny a dyrbjeſche 40
dnjow cźežcy cźeŕpjecź. Hiſchcźe we poſlednich hodżinach žiwjenja wón
bratrow napominaſche a wuſny wjeſele we ſwojim Bohu. Pſchi joho ſmjercźi
mějachu joho klóſchtry hižon na 7 tyſac mnichow.

Swjaty Antonius Wulki, puſtnik a mnich; 17. januara. Antonius běſche ſo
we lěcźe 251 we Koman we Hornym Egipcźe narodźił. Kſcheſcźanſkej
ſtarſchej bojeſchtaj ſo wo ſyna a toho dla joho wot ſo
njepuſchcźiſchtaj. Hacžrunje wón pſchez to njewucženy woſta, wobkhowa
tola cźim wěſcźiſcho ſwoju njewinowatoſcż. Poměrnoſcź we wužiwanju,
poſłuſchnoſcź napſchecźo ſtarſchimaj, pobožnoſcź na božich ſłužbach
pyſchachu joho hako młodźenca. Po zažnej ſmjercźi ſtarſcheju mějeſche
wulke zamo<pb n="421"/>ženjo zarjadowacź a młódſchu ſotru kubłowacź. Po
někotrych měſacach ſłyſcheſche we cyrkwi ſłowa cžitacź: „Chceſch-li
doſpołny bycź, dźi a pſchedaj, ſchtož maſch a daj khudym, a změjeſch
pokład we njebjeſach.“ (Mat. 19, 26.) Antonius wza tute ſłowa, hako
bychu woſebje za njoho prajene byłe. Domoj pſchiſchedſchi pſcheda a
rozdawa ſwoje zamoženjo hacž na to, ſchtož za ſotru trjebaſche. Hdyž
běſche zaſy ſłyſchał: „Njeſtarajcźe ſo wo jutſiſchi dźeṅ“ (Mat. 6, 34),
rozda tež to khudym, ſchtož běſche ſebi prjedy ſkhował. Sotru pſchepoda
knježnam, kotrež zhromadnje Bohu ſłužachu.

Wotpołožiwſchi tak wſchitku cžaſnu ſtaroſcź, woteńdźe do puſcźiny a
pſcheby ſwój cžas z modlenjom, cžitanjom a rucžnym dźěłom. Kóždu
njedźelu dźěſche do njedalokoho Koman, zo by božu mſchu ſłyſchał.
Wokſchewjeny wrócźi ſo potom zaſy do ſwojeje puſcźiny. Zaſłyſcha-li hdy
wo puſtniku, dźěſche k njomu, zo by wot njoho něſchto doſpołnoſcźe
nawuknył a wothladał. Tak běſche za wſchě kſcheſcźanſke pocžinki
zahorjeny, zo chcyſche kóždoho ſcźěhowacź, kiž bě we něcžim doſpołny.
Tak ſo wón ſpěſchnje wudoſpołnjeſche: nichtó njeběſche poměrniſchi,
nichtó kedźbniſchi na ſo, dyžli wón. We ſcźeŕpnoſcźi, ſmilnoſcźi,
ponižnoſcźi, dźěławoſcźi a rozpominanju ſwjatoho piſma joho nichtó
njepſchetrjechi. Wón lěhaſche na nahej zemi, zo by ſebi krótki ſpar
wobcźežił a modleſche ſo cžaſto cyłe nocy. Poſcźeſche ſo tak, zo k
khlěbej jeno ſól jědźeſche a wodu pijeſche, a to wſchědnje hakle po
ſkhowanju ſłónca. Cžaſto ſo tež po dwěmaj dnjomaj jědźe a picźa
zdźeržowaſche; towaŕſtwa njewěriwych ſo zdalowaſche a dźěſche jim z
pucźa, zo njetrjebał z nimi porycžecź.

Cžim bóle ſo Antoniowa doſpołnoſcź wobkrucżeſche, cźim bóle ſpytowaſche
joho zły njepſchecźel powalicź: pokazowaſche jomu wſchitke dobre ſkutki,
kotrež bě ze ſwojim bohatſtwom na ſwěcźe cžinicź mohł; pokazowaſche na
wobcźežnoſcźe puſtniſkoho žiwjenja. Hdyž z tym njedoby, chcyſche joho ze
złymi myſlemi cžwělowacź; tola z poſcźenjom a modlenjom pſchedobywaſche
joho Antonius. Po telko dobycźach njepoda ſo Autonius do ſtraſchneje
wěſtoſcźe a měra, ale ſkutkowaſche z bojoſcźu a tſchepotanjom ſwoju
zbóžnoſcź.

Dotal běſche Antonius njedaloko ſmojeje domowiny hako puſtnik žiwy był.
We ſwojim tſi a tſicytym lěcźe dżěſche hłubje do puſcźiuy a
pſchebywaſche dwacycźi lět na horje a njewothlada cyły cžas nikoho, hacž
toho, kotryž jomu khlěb pſchinoſcheſche. Hdyž běchu bratſja joho
cźeknjenjo pytnyli, pytachu joho po wſchěch <pb n="422"/>ſtronach.
Skóncžnje joho namakawſchi, proſchachu, zo chcył ſo zaſy wrócźicź.
Njezwoliwſchi do toho, dowoli jim, zo ſmědźa joho druhdy wopytacź. Hdyž
chcychu joho z khlěbom zaſtaracź, žadaſche wot nich łopacž a ſekeru a
žitne ſymjo. Doſtawſchi to pocža dźiwju krajinu porjedźecź, ſycź a
ſadźecż, powodźowacź, pola a zahrodu hajicź, nic tak jara za ſo, hacž za
tych, kiž joho wopytachu. Dźěło woſłódcžeſche ſebi ze ſpěwanjom pſalmow.

Powjeſcź wo nim ſo roznjeſe a mnozy joho proſchachu, zo ſměli pod joho
nawjedowanjom žiwi bycź. Zwoliwſchi do toho, wopuſchcźi wón horu a
załoži klóſchtyr „Fajum“.[4]⁾ Tu njeběſche nicžo ſłyſchecź a widźecź,
hacž khwalba boža, modlenjo, cžitanjo, poſcźenjo a dźěłanjo za khudych.
Kóždy mnich mějeſche ſwoju ſtwicžku, a žadyn druhoho njemyleſche a
njewobcźežowaſche. Antonius ſwojich wucžownikow cžaſto napominaſche, kak
maja napſchecźo djabołej bědźicź: „Wěŕcźe mi, bratſja, djaboł boji ſo
wachowanja, modlenja a poſcźenja, ſamowólneje khudoby, ſmilnoſcźe,
ponižnoſcźe, woſebje pak horjaceje luboſcźe k Knjezej Jězuſej. Jedne
znamjo joho najſwjecźiſchoho kſchiža doſaha, zo wón pſchewinjeny cźěka.“
Hdyž Makſimin Daja we lěcźe 311 kſcheſcźanow pſcheſcźěhacź pocža, rjekny
Antonius ſwojim bratram: „Pójmy do Alexandrije! budźmy ſobu pſchi
dobycźach martrarjow. Snadź doſtanjemy tež my krónu, abo ſměmy jich tola
k ſmjercżi pſchewodźecź.“ Dźěſche z někotrymi towaŕſchemi do měſta, zo
by tam jatym kſcheſcźanam pomhał. Zjawnje khodźeſche we ſwojej
klóſchtyrſkej draſcźe a njebojeſche ſo njepſchecźelow. Hdyž
pſcheſcźěhanjo wopſcheſta, wrócźi ſo zaſy do klóſchtra. Mnohoſcź joho
wucžownikow zroſcźe na wjacy tyſacow a bydlachu daloko a ſchěroko
rozpjerſcheni we puſcźinje we tſjoch hłownych klóſchtrach.

Antoniowa wutroba chcyſche na zemi ſama bycź. Wón wopuſchcźi bórzy ſwoje
klóſchtyrſke zjenocźeńſtwa a po dołhim pucźu pſchińdźe k horje Kolcin
pſchi cžeŕwjenym morju. Pſchi horje zhlada ſebi ſkalnu jamu za
wobydlenjo a ſłužeſche Bohu. Hdyž běchu joho tudy wuſlědźili, dźěſche na
wyſoku horu a ſkhowa ſo tam. Sam pytaſche ſebi ſwoju jědź, njeběſche
nikomu wobcźežny a njebu wot nikoho wobcźežowany. Wucžownikojo,
wuſlědźiwſchi joho, proſchachu, zo chcył zaſy ſwój klóſchtyr wopytacź.
Daſche <pb n="423"/>ſo naproſycź. Hdyž běſche wſchitko pſchehladał,
wrócźi ſo zaſy na ſwoju horu. Tam khodźachu woni k njomu wo radu a
pomoe, a wón jich cžaſto we ſwojej ponižnoſcźi k druhim puſtnikam póſła.

Junu wuradźowachu pobožni mužojo pola njoho, kak najwěſcźiſcho na pucźu
doſpołnoſcźe woſtanu a ſchto najwěſcźiſcho pſchecźiwo ſpytowanjam
woborje? Jedyn khwaleſche poſcźenjo, druhi modlitwu, tſecźi khudobu,
ſchtwórty wopuſchcźenoſcź, pjaty dobre ſkutki atd. Hdyž běchu wo tym
dołho rycželi, rjekny Antonius: „Wſchitko, ſchtož ſcźe mjenowali, je
nuzne a wužitne tym, kotſiž Boha pytaja; ale, kaž nazhonjenjo wucži,
najhłowniſcha wěc to njeje. Sym cžaſto cžłowjekow widźał, kiž to
cžinjachu, a tola we ſpytowanju padnychu. Njemějachu kedźbnoſcź. Ta je
nuzna k wobkrucźenju, wobwarnowanju a wudoſpołnjenju wſchitkich
póccźiwoſcźow.

Hdyž ſo móc Arianow rozſchěrjecź pocžachu, proſchachu wokoło lěta 335
někotſi biſkopojo Antonia, zo chcył do Alekſandrije hicź a pſchecźiwo
błudnikam prědowacź. Wón tam dźěſche, wobrocźi wjele błudnikow a pohanow
k prawej wěrje a wrócźi ſo po někotrych dnjach zaſy do ſwojeje puſcźiny.

Antoniowe mjeno bu tak znate, zo wokoło lěta 337 khěžor Konſtantin jomu
piſaſche a ſo a ſwojich ſynow do joho modlitwy porucži. Mnozy khori,
woſebje wobſynjeni, doſtachu na joho zaſtupnu pròſtwu pomoc božu.

Hdyž běſche Antonius wokoło 90 lět ſtary, měnjeſche wón, zo drje nichtó
tak dołho Bohu we puſcżinje ſłužił njeje, kaž wón. Hiſchcźe na to
myſleſche, a Bóh jomu zjewi a porucži we ſonje, zo dyrbi puſtnika
wopytacź, kotryž hłuboko we puſcźinje bydli. Poda ſo na pucż, dźěſche 2
dnaj a 2 nocy a pſchewinywſchi wſchitke zadźěwki, dóṅdźe k puſtnikej
Pawołej. Wot njoho bu na zajtra po płaſchcź, wot Athanaſia doſtaty,
pòſłany a rjekny ſwojim bratram: „Ja njejſym nicžo hacž hubjeny
hrěſchnik a njezaſłužu, ſłužownik boži rěkacź: ſym Pawoła we Paradizu
widźał.“ Wzawſchi płaſchcź, njerycžeſche dale nicžo, ale khwataſche
naſpjet a zahrjeba ſwojoho pſchecźela.

Pſched ſmjercźu wopyta hiſchcźe junu ſwoje klóſchtry, zjewi wucžownikam
ſwoju blizku ſmjercź, a prajeſche jim pſched wotkhadom: „Lube dźěcźi, na
tutym ſwěcźe was wjacy njewohladam. Moje žiwjenjo ſo kóncej bliži.
Njerudźcźe ſo: du z wjeſołoſcźu z cuzby domoj. Prócujcźe ſo, zo byſchcźe
tež wy do<pb n="424"/>moj pſchiſchli. Dźeržcźe ſo krucźe wucžby
katholſkeje cyrkwje a zdalujcźe ſo błudow, kotrežkuli ſu. Njedajcźe ſo
zamylicź, byrunje mócni a wěrchojo ſwèta błudne wucžby zakitali. To je
cžłowjeſki a ſwětny zakit a zaṅdźe ſobu ze łžu, kotruž chce zakitacż.“

Bratſja płakachu a proſchachu, zo chcył tola pola nich wumrjecź. Ale we
wopuſchcźenoſcźi chcyſche wumrjecź, kaž běſche žiwy był. Božemje
prajiwſchi wrócźi ſo na ſwoju horu. Młodaj mnichaj, Peluſian a Izaak,
ſměſchtaj joho pſchewodźecź, zo byſchtaj joho cźěło ſkradźu pohrjebałoj.
Hdyž běſche na horu pſchiſchoł, napadny joho khoroſcź a wón jimaj
rjekny: „Nětko du pucź ſwojich wótcow. Bóh mje woła. Njezhubtaj płody
ſwojich dźěłow.“ Wonaj joho wokoſchiſchtaj a wón wumrje we lěcźe 356,
ſto a pjecź lět ſtary, wobkhowawſchi hacž do ſtaroby doſpołne mocy.

Swjaty Abraham, puſtnik, 16. měrca. Wón ſo we Chidanje we Meſopotamii
narodźi a bu po kſcheſcźanſkim waſchnju derje kubłany. Z poſłuſchnoſcźe
napſchecźo ſtarſchimaj ſo woženi. Po wěrowanju wozjewi ſwojej
mandźelſkej, zo chce we wobſtajnej cžiſtoſcźi žiwy bycź a woteṅdźe z
jeje dowolnoſcźu do puſcźiny, hdźež joho pſchecźeljo za 17 dnjow
namakachu. Njedaſche ſo narycžeeź, zo by ſo z nimi domoj wrócźił, ale
daſche ſebi ſtwicžku zamurjowacź a woſtaji tam jeno woknjeſchko, pſchez
kotrež ſebi nuznu jědź podawacź daſche. Tu myſleſche na Boha a
khwaleſche joho wodnjo a w nocy. Najeźežſche pokucżenja běchu jomu
wokſchewjenjo. Dwanacźe lět běſche tak žiwy był, hdyž joho ſtarſchej
wumrjeſchtaj a jomu wulke zamoženjo zawoſtajiſchtaj. Dokelž běſche ſo
ſwěta cyle wotrjekł, njechaſche z tym nicžo cžinicź měcź, ale
proſcheſche pſchecźela, zo by wſchitko khudym rozdźělił. Někotry cžas po
tym porucži jomu biſkop z Edeßy, zo dyrbi ſo za měſchnika wuſwjecźicź
dacź a pohanſkomu ludej blizko Edeßy wěru prědowacź. Abraham
poſłuchaſche, hacž runje ſo prjedy wot nikoho njeběſche k tomu
pſchiwjeſcź dał.

Ducy k tamnomu ludej zdychowaſche Abraham: „Knježe, pohladaj huadnje na
moju ſłaboſcż; pomhaj mi ze ſwojej hnadu, zo by ſo twoje mjeno
pſchekraſniło. Njewopuſchcź, o Božo, tutón lud, kotryž ſy ſtworił.“ Hdyž
běſche do měſta tutych pohanow pſchiſchoł, płakaſche na hubjenſtwo luda.
Wotnaja ſebi wobydlenjo, woſta we nim ſkhowany a modleſche ſo mjelcžo.
Po cžaſu pocža ſo wótſe modlicź. Hdyž to lud pytny, běžachu <pb
n="425"/>hromadże a pocžachu błóto a kamjenje do njoho mjetacź. Wón pak
ſo pſchecy dale modleſche. Hdyž hiſchcźe hawtowachu, pſchińdźechu
běrcojo, kiž dawki hromadźachu. Schtóž njemóžeſche zapłacźicź,
dyrbjeſche bycź jaty wotwjedźeny. Tu naſta wulka žałoſcź mjez ludom.
Abraham ſtupi pſched zaſtojnikow a ſlubi, zo za někotre dny wſchitko
zapłacźi. Wěrjachu jomu a puſchcźichu jatych.

Abraham dźěſche k znatomu po pjenjezy a zapłacźi dawki za nich. Cźi
chcychu joho za ſwojoho prědkſtejerja wuzwolicź, dokelž běſche jim za
kſchiwdy dobrotu wopokazał. Abraham zwoli do toho, jeli chcedźa cyrkej
natwaricź. Slubichu to a twarjachu cyrkej. Tſi lěta wón mjez nimi
pſchebywaſche a doby jich za wěru. Tež poſtara ſo wo to, zo druhoho
měſchnika dóſtachu, hdyž chcyſche ſo wón zaſy do ſwojeje puſcźiny
wrócźicź.

Do puſcźiny ſcźěhowaſche joho Marija, dźowka joho zemrjetoho bratra.
Chcyſche pod joho nawjedowanjom k doſpołnoſcźi pſchińcż. Bórzy bu
pſchikład knježniſkeje doſpołnoſcźe. Zły duch pſchihotowa jej lecženja
pſchez młodoho puſtnika, kotryž ju k hrěchej zawjedźe. Na to wona do
zdalenoho měſta cźekny a ſłužeſche hrěchej. Dołho njezhoni Abraham nicžo
wo ſwojej cźecźe, hakle po dwěmaj lětomaj dóſta wěſtu powjeſcź wo njej.
Pſchewoblekawſchi ſo do ſwětneje draſty dźěſche za njej do měſta a
dopraſcha ſo za jeje wobydlenjom. Stupiwſchi pſched nju, wotkry ſwoje
woblicžo a pocža jej rycžecź: „Marija, moja dźowka, Marija! njeznajeſch
mje? Hdźe je jandźelſka draſta twojoho knježniſtwa? Hdźe ſu ſylzy,
kotrež ſy we božej pſchitomnoſcźi płakała? Hdźe ſu krute pokuty, kiž
běchu prjedy twoja radoſcź? Kak ſy, moja lubowana dźowka, ſo do hłubiny
złóſcźe pſchepadnyła? O, cžoho dla njejſy mi ſwój hrěch wuznała? Ja
budźich tebi pomhał, zo by zaſy božu hnadu doſtała.“

Cyle zaſtróžena a z hańbu zacžeŕwjenjena njewjedźeſche jomu ſchto
wotmołwicź. Wón ju napominaſche, zo by dowěru na Boha ſtajiła:
„Njezadwěluj! Ja twój hrěch na ſo bjeru. Wěŕ mi a wrócź ſo zaſy do
puſcżiny. Zacźěŕ njedowěru. Padnycź móže kóždy. Dźěłaj nětko na to, zo
by ſebi pomoc božeje hnady wuproſyła. Bóh njecha hrěſchnikoweje
ſmjercźe, ale, zo by ſo wobrocźił a žiwy był.“

Marija ſlubi, zo chce wſchitko po joho porucžnoſcżi cžinicź. Dźěſche z
nim do puſcźiny a pokucźeſche tam hacž nanajeźežo za ſwoje hrěchi. Za to
namaka hnadu pſched Bohom a wobzamkny ſwoje žiwjenjo na ſwjate waſchnjo.

<pb n="426"/>

Abraham ſkhorje pſched ſwojej ſmjercźu. Z daloka a ſchěroka
pſchikhadźachu ludźo, zo bychu joho požohnowanjo doſtali. Sydomdźeſat
lět ſtary dokonja wón ſwój zemſki pucź, hdyž běſche nimale poł ſta lět
Bohu we puſcźinje ſłužił.

Swjaty Theodor, abt, 28. decembra. Hdyž běſche ſo Theodor wokoło lěta
314 we Hornej Thėbais w Egipcźe narodźił, a zahe doſcź ſpóznał, zo ma
ſwět za ſłužownikow božich pſchewjele ſtrachow, wobzamkny wòn we ſwojim
dwanatym lěcźe, zo chce ſo cyle Bohu a joho ſłužbje podacź. Wſchitke
myſle złožowaſche na Boha, cžinjeſche wſchitko k božej cžeſcźi,
modleſche a poſcźeſche ſo wjele. Dwě lěcźe běſche tak we ſtarſchiſkim
domje žiwy. Schtyrnacźe lět ſtary dźěſche z dowolnoſcźu pobožneje
macźerje do klóſchtra, zo by doſpołnoſcźi pſchiwuknył. Sławna powjeſcź
wo Pachomiu wjedźeſche joho do Tabenny, hdźež běſche telko ſwjatych, kaž
mnichow. Theodor jich bórzy doſcźahny. Pjecź a dwacycźi lět ſtaroho wza
joho Pachomius ſobu na pucźowanjo, hdyž ſwoje klóſchtry
pſchehladowaſche. Pjecź lět pozdźiſcho daſche joho za měſchnika
wuſwjecźicź. Pozdźiſcho dowěri jomu nawjedowanjo tabennſkoho klóſchtra a
dźěſche ſam do Pabaw. Wſchědnje wopytowaſche joho tam Theodor, zo by
Pachomiowe rozwucženja ſłyſchał a ſwojich mnichow lěpje rozwucžecź móhł.

Theodora cžaſto zuby bolachu a jomu wulku wobcźežnoſcź cžinjachu.
Pachomius joho napominaſche, zo ſu pſchipóſłane pſchecźiwnoſcźe, ze
ſcźeŕpnoſcźu znjeſene, duſchi wjele ſpomožniſche, dyžli wuzwolene
pomorjenja a dołhe modlenja.

Hdyž Pachomius dwě lěcźe pſched ſwojej ſmjercźu we Pabawje ſkhorje,
dachu ſebi tabennſcy muiſcha wot Theodora ſlubicź, zo budźe po ſmjercźi
lubowanoho wótca jich wjednik. Mocowany ſlubi to Theodor. Ale Pachomius
joho toho dla poſwari a wotewza jomu nawjedowanjo klóſchtra. Theodor
běſche dwě lěcźe ponižnje hako najnižſchi a poſledni mnich we Tabennje
žiwy. Hdyž běſche Pachomius we lěcźe 348 wumrjeł, ſcźěhowaſche joho
Petronius we zaſtojnſtwje. Dokelž tutón bórzy wumrje, wuzwolichu ſebi
mniſcha Oſiſia, kotryž ſo tuteje ſłužby wobaraſche a Theodora wuzwolicź
daſche. Pſchez ſwoje napominanja doſkutkowa Theodor zaſy pſchezjednoſcź
a pokoj mjez mnichami. We wſchitkich naležnoſcźach praſcheſche ſo Oſiſia
za radu a wjedźeſche kóždoho mnicha woſebje powucžicź, wudoſpołnjecź a
jich <pb n="427"/>khiby z tajkej luboſcźu porjedźecź, zo ſebi wutroby
wſchitkich pſchikhili. Wón wumrje 27. hapryla 367, wot Boha wobhnadźeny
z darom wěſchcźenja.

Swjaty Hilarion, abt, 21. oktobra. Hilarion běſche ſo 291 we Tabatha we
Paleſtinje wot pohanſkeju ſtarſcheju narodżił. Wonaj joho do
Alekſandrije na ſchule póſłaſchtaj, hdźež ſo wón nic jeno pſchez
mudroſcż, ale tež pſchez porjadne žiwjenjo bórzy wuznamjenjeſche. Tu
zezna wón kſcheſcźanſtwo a wza Jězuſowu wěru na ſo a pokracžowaſche
ſpodźiwnje we ſpóznacźu wěrnoſcźow a we zahorjenju luboſcźe k Bohu.
Cžaſto wopytowaſche cyrkej, běſche wobſtajny we poſcźenju a modlenju.
Zacpějeſche wſchitke wabjenja k zawjeſelenjam a požadanjo cžaſnych
wěcow.

Tehdom běſche Antoniowe mjeno po cyłym Egipcźe najſławniſche a Hilarion
chcyſche po joho waſchnju žiwy bycź. Dźěſche k njomu a nawukny za dwaj
měſacaj, hdyž pſchi nim pſchebywaſche, cyły porjad joho žiwjenja.
Wobzamkny, zo chce we ſwojej wótcžinje tež tajke žiwjenjo wjeſcź. Wrócźi
ſo toho dla domoj a po ſmjercźi ſtarſcheju rozdawa ſwoje zamoženjo
ſwojim bratram a khudym, a poda ſo, nic cyle pjatnacźe lět ſtary, do
puſcźiny. Tam natwari ſebi ſnadnuſchku khěžku, we kotrejž móžeſche lědom
ſtacź a ležecź. Swoju pokutnu ſuknju ženje njepſcheměni, ale woſta we
tej ſamej cžas žiwjenja. W nocy lěhaſche na nahej zemi. Dokelž bu wjele
wot ſpytowanjow wabjeny, wojowaſche napſchecźo nim z modlenjom,
dźěłanjom a poſcźenjom, a pſchiwucžowaſche ſwoje cźěło znjeſenju zymy a
horcoty, hłodu a lacžnoſcźe. Jeno junu za dżeṅ jědźeſche, a to po
ſkhowanju ſłónca: pjatnacźe ſuſchenych figow běſche we ſpocžatku joho
wſchědna pojědź. Po cžaſu běſche tymjeniſchcźa, ſrjedź kotrychž
bydleſche, wobdźěłał a něſchto jecžmjenja a zeliſchcźa plahowacź pocžał,
a wužiwaſche wot nětka wſchědnje dwanacźe lutow jecžnoho khlěba ze
zeliſchcźom. Tola cžaſto ſebi tſi dny za ſobu tule pojědź zapowjedźi.
Lěto wot lěta pomjeṅſchowaſche tule ſwoju pojědź, tak zo wot
ſchěſcźdżeſatoho žanoho khlěba wjacy njewužiwaſche, ale zela z něſchto
muku naměſchane.

Ze ſycźiznow plecźeſche korby a pſchi tym cžitaſche a pſchemyſleſche
ſwjate piſmo, kotrež ſkóncžnje z hłowy nawukny. Wulki dźěl nocy ſo
modleſche. Hdyž běſche cźěło někajkej wobcźežnoſcźi pſchiwucžił,
myſleſche hnydom na nowe pomorjenjo. Tak běſche <pb n="428"/>hacž do
koſcźi wuſkhnył a cyle woſłabnył, ale na duchu cźim bóle woſylnjeſche.

Junu pſchińdźechu rubježnikojo na njoho a wopraſchachu ſo žortnje:
„Schto by cžinił, hdy bychu cźe rubježnikojo napadnyli?“

Hilarion wotmołwi: „Khudy cžłowjek ſo rubježnikow njeſtróži.“

Woni: „Ale móhli tebje ſkóncowacź, hdyž pola tebje nicžo njenamakaja?“

Wón: „To drje móhli, ale ja ſym wumrjecź hotowy.“

Rubježnikojo ſo na wotmołwjenju ſpodźiwachu a ſlubichu Hilarionej, zo
ſwoje žiwjenjo polěpſcha.

Hewak bu Hilarion we ſwojej puſcźinje zrědka hdy wot koho wopytany, hacž
runje ſo po cyłej Paleſtinje wo nim powjedaſche. Druhdy tón abo tamny
puſtnik k njomu pſchińdźe, zo by ſebi z nim něſchto wuradźił abo joho
naplecźene korby wotnjeſł.

Hdyž běſche dwacycźi lět we puſcźinje pſchebywał, ſtachu ſo na joho
próſtwu dźiwy. Zaſtojnik Elpidius běſche ze ſwojej mandźelſkej
Ariſtenetu a z tſjomi ſynami puſtnika Antonia wopytał a ſebi joho
požohnowanjo wuproſył. Hdyž běchu na dompucźu do Gaza pſchiſchli,
ſkhorjechu hólcžata cźežcy a žadyn lěkaŕ njewjedźeſche jim pomhacź.
Wſcha nadźija běſche zhubjena. Tu zhoni macź wot ſłužownikow, zo pſchi
morju puſtnik bydli, kotryž Bohu ſpodobne žiwjenjo wjedźe a kotrohož
próſtwy Bóh wěſcźe wuſłyſchi. Ariſteneta dźěſche z někotrymi
ſłužownikami k Hilarionej a prajeſche: „Na luboſcź Jězuſa Khryſtuſa
tebje proſchu, pój do Gaza a zdźerž mojim ſynam žiwjenjo.“ Hilarion ſo
zamołwjeſche, zo ani do małeje wjeſki rady njeńdże, wjele mjenje do
wulkoho pohanſkoho měſta. Tola pſchez ſylzy a próſtwy daſche ſo
naproſycź, dżěſche tam, modleſche ſo nad khorymi dźěcźimi a wuproſy jim
wot Boha ſtrowoſcź.

Wot nětka pſchikhadźeſche wjacy luda k Hilarionej, mjez nimi wjele
tajkich, kotſiž ſo we puſcźinje hako puſtnikojo zaſydlichu. Wjele
khorych a wot złoho ducha wobſynjenych namaka pola njoho pomoc, za
kotruž wón ženje nicžo njebjerjeſche.

Puſtnikojo ſo pſchiſporjachu a běchu we towaŕſtwach žiwi, kotrež pod
Hilarionom ſtejachu. Cžas wot cžaſa jich wón wopytowaſche, rozwucžeſche,
a k wobſtajnoſcźi a dowěrje na Boha napominaſche. Pſchez njoho bu wjele
duſchow za Boha a kſcheſcźanſtwo dobytych.

Žiwjenjo mjez cžłowjekami ſo Hilarionej doſcź njeſpodo<pb
n="429"/>baſche. Žadaſche zaſy ſam bycź, kaž we młodoſcźi, a chcyſche
hłubje do puſcźiny cźeknycź; ale bratſja jomu wobarachu. Za to ſo bóle a
bóle krjudowaſche a cźěło do poſłužbnoſcźe ducha pohanjeſche.

Hdyž Hilarion pſchez bože zjewjenjo ſmjercź ſwojoho wucžerja Antonia
zhoni, zaja joho z nowa žadoſcź za wopuſchcźenjom towaŕſtwa. Bratſja
jomu zaſy wobarachu, ale wón rjekny, zo nicžo jěſcź njebudźe, a radſcho
z hłodom wumrje. Hdyž ſchěſcź dnjow za ſobu nicžo njewužiwaſche,
puſchcźichu joho žałoſcźicy. Hilarion wza ſchtyrcycźi mnichow ſobu a
pucźowaſche z nimi k horje Kolcim, zo by wohladał měſto, hdźež běſche
ſwjaty Antonius žiwy był a wumrjeł. Wobhladawſchi wſchitko, poda ſo ſam
do hłubokeje puſcźiny a ſłužeſche Bohu. Wotpaduik khěžor Julian chcyſche
joho ſkóncowacź dacź a Arianojo zapalachu joho klóſchtry. Hilarion
wopuſcheźi kraj a daſche ſo do Sicilije pſchewjeſcź, hdźež pak dołho
njeznaty njewoſta. Toho dla dźěſche do Dalmacije a pozdźiſcho na kupu
Cypry, hdźež někotre lěta woſta, a we lěcźe 371, woſomdźeſat lět ſtary,
do lěpſcheje wěcžnoſcźe woteṅdźe, we mrěcźu hiſchcźe ſpěwajo: „Njeboj
ſo, moja duſcha! wucźehń, wucźehń! Sydomdźeſat lět ſy Khryſtuſej ſłužiła
a chcyła ſo ſmjercźe bojecź?“

Swjaty Afraates, puſtnik, 7. hapryla. Afraates běſche ſo we Perſii hako
pohan narodźił, ale hižon zahe kſcheſcźanſtwo zeznał. Woteṅdźe do Edeßy
we Meſopotamii, hdźež ſo we kſcheſcźanſtwje wudoſpołnjeſche. Po cžaſu
dźěſche do Syrije blizko pola Antiochije a woſta tam hako puſtnik.

Hdyž ſo Arianojo rozſchěrjecź pocžachu, dźěſche Afraates do Antiochije,
zo by wěru zakitacź pomhał. Junu zetka joho khěžor Valens a wopraſcha
ſo: „Hdźe běžiſch, Afraato?“ Afraates wotmołwi: Du ſo za zbožo twojoho
knježeŕſtwa modlicź.“

Khěžor: „Cžohodla ſy, kiž ſy mnich, ſwoju ſtwicžku wopuſchcźił a běhaſch
wokoło?“

Afraates: „Sym we puſcźinje woſtał, kaž dołho mějachu wowey bójſkoho
paſtyrja měr. Nětko, hdyž ſu najwjetſchim ſtracham wuſtajene, kak móhł
we ſwojej ſtwicžcy woſtacź? Běham woheń haſchowacź, kiž ſy ty do domu
mojoho Wótca zapołožił.“

Khěžor jomu nicžo njeprajeſche, ale jedyn ze ſłužownikow joho nabi.

Afraates wěru dale bjez bojoſcźe zakitaſche. Hdyž běſche <pb n="430"/>ſo
po Valentowej ſmjercźi měr wrócźił, dźěſche Afraates zaſy do ſwojeje
puſcźiny, hdźež zbóžnje we Knjezu wuſny.

Swjaty Serapion, puſtnik, 21. měrca. Serapion běſche ſo we Egipcźe
narodźił a we młodoſcźi žiwjenjo ſwjatych puſtnikow zeznał, a wot nich
waſchnjo tutoho žiwjenja nawuknył. Cźěło a duſchu bjerjeſche do kruteje
cźahnitby a wuwucžowaſche jej we poſłuſchnoſcźi. Pſchez to ſo lóhcy wot
hnady ſwjatoho Ducha nawodźowacź daſche. Joho pokucźenja běchu tak
wulke, zo ſo zdachu, hako dyrbjałe cžłowjeſke mocy pſchedoſahacź. Stajne
rozpominanjo ſwjatoho piſma, zjenocźene ze wſchelakim pomorjenjom,
wobkrucźowaſche joho we luboſcźi k khudobje a we pokutnym zmyſlenju.
Doſahnywſchi tajku doſpołnoſcź móžeſche ſo zwažicż, puſcźinu
wopuſchcźicź a mjez cžłowjekami a tola hako puſtuik žiwy bycź. Pſchińdźe
do Korintha, hdźež rozwuzdźenoſcź knježeſche a keklerjow na doſcź
běſche. Tajki pohanſki kekleŕ pohnu Serapianowu wutrobu, tak zo
ſłužownik boži na to myſlicż pocža, kak móhł ſłužownika złoho ducha
dobycź. Pſcheda ſo keklerjej za dwacycźi ſlěbornikow za wotroka (t. j.
kupjenoho wotrocžka). Wuwikowany pjenjez połoži na ſtronu. Swěrnje
dźěłaſche ſwoje dźěła a poſwjecźeſche zbytkny cžas modlenju a pobožnomu
rozpominanju. Puſte žiwjenjo we tutym domje joho njewabjeſche a
njemyleſche. Kekleŕ dźiwaſche ſo na joho ſpodźiwnych rycžach,
poſłuchaſche bóle a bóle na njoho, wobrocźi ſo ſkóncžnje ze ſwójbu k
kſcheſcźanſtwej a daſche Serapionej zaſy ſwobodu. Tutón nětko
powjedaſche, zo je ſo jomu toho dla pſchedał, zo by joho duſchu dobył.
Wrócźiwſchi keklerjej tamne dwacycźi ſlěbornikow woteńdźe do Lacedämona
a pſchińdźe k wudowje, kotraž běſche bjez dźěcźi a khora a we wulkej
nuzy. Serapion chcyſche, ale njemóžeſche jej pomhacź. Tu ſłyſcheſche, zo
woſobny, ale błudniſtwej podaty muž wotroka pyta. Dźěſche k njomu,
pſcheda ſo a donjeſe wuwikowany pjenjez khorej wudowje. Za dwě lěcźe
wotwobrocźi knjeza a joho ſwójbu wot błuda. Knjez joho puſchcźi a da
jomu płaſchcź a ſcźeńſku knihu ſobu. Na tym ſo Serapion njemało
zradowaſche. Na pucżu zetka khudoho, na poł nahoho muža. Tomu da ſwój
płaſchcź a dźěſche dale a nadeńdźe pſchemrjerznjenoho ſtarea na pucźu
ležecź. Toho wodźe ze ſwojej ſuknju. Hdyž joho wjecžor dobri ludźo na
hoſpodu wzachu, a ſo praſchachu, ſchtó je joho tak wurubił, <pb
n="431"/>rjekny Serapion: „Tale knižka je mje wurubiła.“ Tola tež knižku
njeſkhowa. W měſcźe ju pſcheda a da pjenjezy wokhudnjenej ſwójbje. Hdyž
jomu něchtó porokowaſche, zo je ſwjatu knihu pſchedał, rjekny: „Wěŕ mi,
pſchecy běſche mi, hako by knižka ſtajnje na mnje wołała: Dźi, pſchedaj
wſchitko, ſchtož maſch a daj je khudym (Matej. 19, 21.). ― Wſcho, ſchtož
hiſchcźe mějach, běſche tale knižka. Toho dla ju pſchedach.“

Wottad wjezeſche ſo po wodźe do Roma. Prěnje dny nicžo njejědźeſche a
pucźowarjo dźeržachu joho za khoroho. Pjaty dźeṅ ſo joho něchtó
wopraſcha: „Cžoho dla dha nicžo njejěſch?“ Serapion wotmołwi: „Dokelž
nicžo nimam.“ Dawachu jomu, ale wón jeno najnuzniſche pojě a woſtaji
wſcho druhe.

Wopytawſchi row ſwjateju japoſchtołow Pětra a Pawoła, rozhladowaſche ſo
w Romje, kak by ſo wužitny ſcžinił. Dwójcy za ſobu pſcheda ſo do
ſłužowniſtwa a dwójcy wumoži ſwoje knjejſtwo z duchowoho hubjenſtwa.
Skóncžnje wrócźi ſo zaſy do Egipta do puſcźiny, zo by tam cźiſche
wuſnył.

Swjaty Makarius Egiptſki, puſtnik; 15. januara. Makarius z pſchimjenom
„Wulki“ běſche wokoło lěta 300 we Hornym Egipcźe rodźeny. We młodoſcźi
paſeſche ſkót, dokelž běſchtaj ſtarſchej khudej. Hako dźěcźo běſche z
towaŕſchemi něſchto figow wzał a jednu zjědł. To cžas žiwjenja
wobželnoſcżeſche a njemóžeſche bjez ſylzow na to ſpominacź.

Makarius běſche hiſchcźe jara młody, hdyž joho boža hnada wot ſwětnoho
žiwjenja wotwjedźe. Bydleſche we egiptſkej puſcźinje njedaloko ſnadneje
wjeſki, plecźeſche korby a pomorjeſche ſwoje cźěło a běſche we doſpołnym
pokoju žiwy. Tónle pokoj jomu dołho njetrajeſche: njeduſchna holca ze
ſuſodſtwa ſkoržeſche na njoho hako na zawjednika. Toho dla ſo ludźo do
njoho dachu, bijachu joho, po pucźach wlecžechu a wſchelako hanjachu.
Hacžrunje cyle njewinowaty, znjeſe Makſimus wſchitko ſcźeŕpnje, haj
podpjeraſche tamnu žónſku a rjekny ſebi: „Hlej Makario, nětko dyrbiſch
dwójcy dźěłacź, zo by tež ju zežiwił.“

Bórzy pak ſo joho njewinowatoſcź zjewi. We porodnych boloſcźach
mjenowaſche tamna holca wěrnoho zawjednika. Cźim bóle dźiwaſche ſo lud
nětko na ponižnoſcźi a ſcźeṙpnoſcźi dobroho puſtnika. Za prjedawſche
zjawne pohanjenjo chcychu joho zjawnje pocžeſcźicź. Dokelž puſtnik wo
ſwětnu cžeſcź njerodźeſche, cźekny <pb n="432"/>hłubje do puſcźiny
Skete, hdźež poſlednje ſchěſcźdźeſat lět ſwojoho žiwjenja pſchebywaſche.

Tola tež tudy njewoſta zakhowany, ale powjeſcź wo joho doſpołnych
pocžinkach ſo daloko roznjeſe. Mnozy k njomu pſchikhadźachu, zo bychu
wot njoho doſpołnoſcź wuknyli. Zaſydlichu ſo wokoło njoho we khěžkach.
Jedyn z egiptſkich biſkopow wuſwjecźi joho za měſchnika, zo móhłe ſo
ſwjate potajnoſcźe cžaſcźiſcho mjez pobožnymi puſtnikami ſwjecźicź.
Puſtniſtwo tam tak pſchiběraſche, zo běſche jim ſkóncžnje ſchtyrjoch
cyrkwjow trjeba, kotrychž kóžda ſwojoho měſchnika dóſta.

Makariowe pomorjenja běchu wulke. Jeno junu za tydźeń jědźeſche, a toho
dla běſche joho cźěło ſłabe a woblicžo blěde. Njedowoleſche ſebi wjacy
ſpanja, hacž běſche k zdźerženju žiwjenja trjeba. Junu chcyſche ſo
Makariej winowych kicźi. Njenadźicy dóſta wot znatoho kicź wina. Tola ju
njewopta, ale da ju ſuſodnomu puſtnikej; tón da ju zaſy dale a ſkóncžnje
wona zaſy k tomu pſchińdźe, kotryž běſche ju Makariej dał. Makarius ſo
na tutym ſebje zaprěcźu ſwojich bratrow wjeſeleſche. — Swojeje wole
běſche ſo cyle wotrjekł, zo by wolu druhich dopjelnił. Tak ſo pſchecźiwo
ſwojomu žiwjeńſkomu porjadej tež wina napi, hdyž to wot njoho žadachu;
za to pak potom cyłe dny tradaſche, zo by cżěło pokhoſtał.

Rozwucžowanja za druhich wuprajeſche z krótkimi ſłowami a woſebje jim
mjelcženjo, modlitwu, zhromadźenjo ducha, ponižnoſcź a pomorjenjo
radźeſche. Woſebje porucžeſche krótke pobožne zdychnjeńcžka, kiž ſu tak
mócne. — Joho pokornoſcź, ſcźeŕpnoſcź a ponižnoſcż njemóžeſche nicžo
pſchewinycź.

Junu pſchińdźe młodźenc k njomu a chcyſche puſtniſtwo wuknycź. Makarius
joho na kěrchow póſła, zo by tam na wotemrjetych ſwarjeł. Druhi krócź
joho tam póſła, zo by jich khwalił. Hdyž ſo młodźenc wrócźi, wopraſcha
ſo joho Makarius: „Schto wotmołwichu tebi morwi?“ Młodźenc prajeſche:
„Ani na hanjenja, ani na khwalenja mi njewotmołwichu.“ Makarius jomu
rjekny: „Dźi a ſcźěhuj jich njecžujnoſcż. Hdyž ſwětej a ſebi
wotemrjeſch, pocžinaſch Jězuſej žiwy bycź.“

Z joho napominanjow dźělu ſcżěhowace ſobu: „Hdyž khudobu abo bohatoſcź,
hłód a potrěbnoſcż abo nadobnoſcż z božeje ruki bjerjeſch, powaliſch
wěſcże njepſchecżela ſwojoho zboža a pſchewinjeſch wſchitke požadoſcże.“

Junu wopraſcha ſo joho puſtnik, kak drje ſo cžini, zo ſo we <pb
n="433"/>puſcźinje poſcźicź njemóže, bjez tym zo je we klóſchtrje cyły
tydźeṅ bjez jědźe wutrał? Makarius jomu wotmołwi: „Mój ſyno, toho dla,
dokelž tebje we puſcźinje nichtó njewidżi a njekhwali. We klóſchtrje
běſche prózdna khwalba twoja cyroba, a wjeſołoſcź na tym, zo druhich
pſchetrjechiſch, narunaſche tebi hoſcźinu.“

Swojiich bratrow we puſcźinje wobkrucźeſche Makarius we katholſkej wěrje
a wobaraſche błudniſtwu. Toho dla póſła arianſki patriarch Licius we
lěcźe 376 wojakow do puſcźiny, zo by puſtnikow rozehnacź dał. Někotſi
buchu wěry dla ſkóncowani, druzy, mjez nimi Makarius, na kupu we Egipcźe
zahnacźi, hdźež běchu koł wokoło tymjeṅſchcźa. Puſtnikojo wucžachu tam
pohanſkich wobydlerjow a dobychu jich za kſcheſcźanſku wěru. Hdyž běſche
ſo powjeſcź wo tym roznjeſła, pocža ſo lud hórſchicź, zo ſu ſprawni
mužojo pſcheſcźěhani. Na to dóſtachu puſtnikojo dowolnoſcż, ſo zaſy do
puſcźiny wrócźicź.

Zaſy wjedźeſche Makarius ſwoje puſtniſke žiwjenjo. Spóznawſchi blizkoſcź
ſwojeje ſmjercźe, dźěſche puſtnikow we Nitrii wopytacż. Bórzy na to, we
lěcźe 390 wón wumrje, dźewjecźdźeſat lět ſtary, a běſche ſchěſcźdźeſat
lět we puſcźinje Skete pſchebywał.

Swjaty Jan z Egipta, puſtnik; 27. měrca. Wokoło lěta 305 z nizkeje
ſwójby narodźeny, nawukny Jan cźěſliſtwo. Pjecź a dwacycźi lět ſtary
wopuſchcźi ſwět a dźěſche k pobožnomu puſtnikej do wucžby a bu wot njoho
woſebje poſłuſchnoſcźi tež we najdrobniſchich wěcach pſchiwucžowany.
Dwanacźe lět woſta pſchi nim a po joho ſmjercźi pſchebywaſche ſchtyri
lěta we wſchelakich klóſchtrach.

We ſchtyrcytym lěcźe dźěſche na ſamotnu ſkału blizko pola Likopola,
zamurjowa durje ſwojeje ſtwicžki a woſtaji jeno woknjeſchko, pſchez
kotrež jěſcź doſtawaſche a tych wucžeſche, kotſiž k njomu
pſchikhadźachu. Pjecź dnjow tydźenja ſo jenicžcy z Bohom rozrycžowaſche;
jeno ſobotu a njedżelu rycžeſche z ludźimi, a to jeno z mužſkimi.
Wſchědnje hakle po ſkhowanju ſłóncžka něſchto mało wužiwaſche, ale ženje
khlěb abo něſchto warjene. Tak běſche hacž do dźewjecźdźeſatoho lěta
žiwy.

Jan ſpóznawaſche ſkradźne myſle tych, kotſiž joho wopytowachu. Tole, a
dźiwy roznjeſechu joho mjeno. Hdyž chcyſche khěžor Theodoſius ♣I.♠ wójnu
napſchecźo wukrutnikej (tyranej) Makſimej zapocžecź, daſche ſo Jana wo
radu wopraſchecź. Tón <pb n="434"/>jomu zjewi, zo wójnu bjez wulkoho
pſchelecźa krewje dobudźe. Theodoſius porazy njepſchecźela we dwěmaj
bitwomaj. Hdyž ſo wokoło lěta 392 Eugenius we nawjecžornych krajach
knježſtwa mocowacź pocža, póſła khěžor k Janej a praſcheſche ſo, ſchto
ma cžinicź? Tón daſche jomu wotmołwicź, zo hakle po wulkim pſchelecźu
krewje dobudźe a ſam we Italii wumrje. Tak ſo ſta: Theodoſius bu we
prěnjej bitwje zbity, tola nazajtra, 6. ſeptembra 394, pſchedoby
ſpjecźiwoho njepſchecźela, ale wumrje 17. januara ſcźěhowacoho lěta.

Někotſi zdaleni puſtnikojo chcychu Jana rady wohladacź. Jedyn z nich,
Paladius, pucźowaſche we ſpocžatku lěta 394 do Thebais. Hdyž ſo hiſchcźe
z Janom rozrycžowaſche, pſchińdźe bohot krajiny Alipius, zo by z
khwatkom z nim porycžał. Paladius dyrbjeſche wotſtupicź a cžakacź.
Cžakanjo ſo jomu woſtudźi a pocža ſo na Jana hněwacź, a měnjeſche pſchi
ſebi, zo tež Jan na woſobnoſcź woſoby dźiwa. Hižon chcyſche woteńcź,
hdyž Jan k njomu póſła, prajicy, zo by hiſchcźe khwilku ſcźeŕpnje
wocžaknył a zo móže potom hiſchcźe doſcź z nim powjedacź. Hdyž běſche
Alipius woteſchoł, rjekny Jan Paladiej: „cžoho dla běſche ty mjerzaty a
ſy na mnje myſlił, ſchtož wěrno njeje? Wſchak móžu hiſchcźe z tobu
porycžecź, a byrunje tež to móžno njebyło, je we puſcźinje doſcź wótcow
a bratrow, pola kotrychž móžeſch ſo rozwucžicź. Hinak ma ſo z Alipiom.
Tón je do cžaſnych wobſtaranjow zaplecźeny a wužiwa wuzbytkowane
wokamiknjeńcžka k tomu, zo by trochu wodychnył a khětſe někotre dobre
wucžby wote mnje doſtał. Toho dla běſche prawje, zo tebi cžakacź dach.“
Na to zjewi jomu joho wutrobne myſle a ſpytowanjo k wopuſchcźenju
puſcżiny. „Zły njepſchecźel je tebi pſchedſtajał zrudobu twojoho nana
dla twojeje zdalenoſcźe, je tebi pokazował nadźiju, zo tež ſwojoho
bratra a ſotru za puſtniſtwo dobudżeſch. Zacpěj jebanja njepſchecźela
twojeje duſche. Twój bratr a ſotra ſtaj ſo ſwěta wotrjekłoj; twój nan
pak budźe hiſchcźe ſydym lět žiwy.“

Junu chcyſche wěſty diakon z ponižnoſcźe ſwoju doſtojnoſcź wutajicź, ale
Jan, to ſpóznawſchi, prajeſche: „Mój ſyno, njezaprěj ženje hnadu, kotruž
ſy wot Boha doſtał. Njełži ženje z ponižnoſcźe. Łžecź ſo njeſmě, byrunje
z toho něſchto dobre wukhadźało. Schtož njeje po wěrnoſcźi, njeje wot
Boha.“

Hdyž ſo Janej ſmjercź bližeſche, zjewi ju tſi dny do prědka. <pb
n="435"/>Tele tſi dny njepuſchcźi nikoho k ſebi. Klecžo we modlitwje
wudychny ſwojoho ducha wokoło kónca lěta 394.

♣b♠) Swjecźi wojowarjo napſchecźo Arianam pſched knježſtwom Julianowym.

Swjaty Euſtathius, biſkop; 16. julija. Wón běſche ze Sida we Pamfilii
wokoło lěta 270 rodźeny a bu za měſchnika wuſwjecźeny a wokoło lěta 320
za biſkopa we Beron we Macedonii wuzwoleny. Tudy zadźěwaſche po
móžnoſcźi rozſchěrjenju arianſkich błudow. Na nicejſkej zhromadźiznje
wuznamjenjeſche ſo hako zakitaŕ katholſkeje wěrnoſcźe. Do woſady ſo
wrócźiwſchi ſtaraſche ſo wo to, zo by woſadu wot błudow wurjedźił.
Njewuſwjecźi žanoho za měſchnika, kotryž doſcź wěſty we wěrje njeběſche.
Někotſi, tajkeje winy dla wot měſchniſtwa wuzamknjeni pſchiwdachu ſo
Arianam. W lěcźe 328 bu pſchecźiwo ſwojej woli na patriarchiſki ſtoł we
Antiochii powyſcheny. Jomu poddatych biſkopow ſwěru wobkedźbowaſche, zo
ſo nihdźe błudy ſobu zapletłe njebychu. To jomu wjele njepſchecźelow
nacžini. Mjez nimi běſche ceſarejſki biſkop Euſebius najhórſchi a
zjenocźi ſo z jenak zmyſlenymi, a woni naſchcźuwachu a zapłacźichu
njeduſchnu žónſku, zo łžě na Euſtathia rycžeſche. Hakle na ſmjertnym
łožu wuzna žónſka, zo je za ſwoje łžě zapłacźenjo doſtała. Euſebius z
towaŕſchemi wotſadźi na tule ſkóržbu Euſtathia a ſtaji druhoho na joho
měſto. Euſtathius wſchitko ſcźeŕpnje znjeſeſche. Hdyž antiochiſki lud z
tym ſpokojom njeběſche, ale toho dla haru cźěrjeſche, wobſkoržichu
arianſcy Euſtathia pola khěžora, hako by wón lud ſchcźuwał. Konſtantin
jim wěrjeſche a wuhna biſkopa do Trajanopola we Thracii do cuzbniſtwa.
Cyły lud pſchewodźeſche ſwojoho biſkopa, kotryž wokoło lěta 331 z
někotrymi měſchnikami cźežki pucź do cuzbniſtwa naſtupi. Hdyž dha
Euſtathius ſwoju woſadu wjacy wucžicź a napominacź njemóžeſche,
modleſche ſo za nju cźim nutrniſcho k Bohu. W lěcźe 338 wumrje we
cuzbje. Joho cźěło bu najprjedy do Filipi, a wokoło 482 do Antiochije
pſchenjeſene.

Swjaty Potamion, biſkop, martraŕ; 16. meje. Potamion běſche biſkop we
Herakleji we Egipcźe. Hižon we pſcheſcźěhanjach Makſimina Daje bu w
lěcźe 310 jaty a wſchelako cžwělowany <pb n="436"/>a jomu jedne wócžko
wukłóte a koleno podrěznjene. Z pokazkami martraŕſtwa doſta na nicejſkej
zhromadźiznje cžeſcź, a wuznamjenjeſche ſo tehdom a pozdźiſcho pſchez
prócowanja napſchecźo Arianam. Za to bu wot Arianow z kijemi bity, zo za
morwoho ležo woſta a bórzy na to (w lěcźe 341) hako krawny ſwědk za
Jězuſowe bȯjſtwo wumrje.

Swjaty Mójzes, biſkop; 7. februara. Mójzes běſche we Arabii rodźeny a
ztowaŕſchi ſo puſtnikam we puſcźinach mjez Egiptom a Paleſtinu. Bórzy ſo
powjeſcź wo joho ſwjatoſcźi tak roznjeſe, zo ſebi joho ſaracenſka
kralowna Mauvia za miſſionara a biſkopa ſwojoho luda žadaſche. Do tutoho
žadanja bu zwolene a Mójzes mějeſche we Alekſandrii wot patriarchi
Lukaſcha biſkopſku ſwjecźiznu doſtacź. Lukaſch pak běſche arianſki
błudnik a z njeprawom na biſkopſkim ſtole. To běſche Mójzeſej
pſchiležnoſcź k wuznacźu cžiſtoſcźe ſwojeje wěry: wobaraſche ſo,
ſwjecźiznu doſtacź wot tajkoho, kiž je z cyrkwje wuzamknjeny. Wſchitko
ſo dźiwaſche, kak ſebi tak mócnomu mužej, kaž Lukaſch bě, napſchecźo
ſtupicź wěri. Lukaſch tajeſche ſwoje nutskowne mjerzanjo a rycžeſche
jomu rjenje, zo joho tamacź njedyrbi, hdyž joho wěru njeznaje. Pocža
jomu ſwoje wěrywuznacźo wukładowacź, ale Mójzes rjekny: „Twoja leſcź mje
njezaſlepi; twoje ſkutki doſahaja, twoju wěru wozjewicź. Bjezbóžnoſcź
twojeje wěry wobſwědcžeja biſkopojo, kotrychž ſy z kraja wuhnał,
wobſwědcžeja měſchnikojo, kotrychž ſy ſpalicź a moricź dał. Khryſtuſej
njepſchiſłuſcha, ſchtóž tajke cžini.“

Zjawnje pſchiſahaſche Mójzes, zo ſo nihdy wot tajkoho ſwjecźicź njeda,
kotryž biſkopow cyrkwje pſcheſcźěha. Lukaſch njewěrjeſche ſebi nicžo
napſchecźo njomu zapocžecź. Mójzes bu k wotehnatym katholſkim biſkopam
wjedźeny a wot nich wuſwjecźeny. Na to poda ſo na miſſionſke dźěło we
pohanſkim kraju a Bóh joho prócu žohnowaſche. Po ſwěrnej ſłužbje dźěſche
Mójzes k wěcžnomu wotpocžinkej.

Swjaty Lucius, biſkop, martraŕ a joho towaŕſchojo; 11. februara. Lucius
je z njeznatoho kraja a bu we cžaſu Konſtantina Wulkoho biſkop we
Hadrianopoli we Thracii, hdyž běſche biſkop ſwjaty Eutropius do Gallije
woteſchoł. Arianojo prócowachu ſo, wuznawarja ſwojich błudow na
biſkopſki ſtoł ſadźicź. Lucius, zahorjeny zakitaŕ katholſkeje wěrnoſcźe,
wobrocźi pſche<pb n="437"/>ſcźěhi Arianow na ſo. Cźi pſchiwjedźechu tak
daloko, zo bu z kraja wuhnaty; tola ſo bórzy (w lěcźe 331) zaſy na ſwoje
měſto wrócźi. Arianojo myſlachu na nowe ſrědki a wobſkoržowachu joho ze
łžemi. Bjez pſchepytanja z kraja wuhnaty, dźěſche Lucius do Roma, zo by
ſo z bamžom Juliom rozrycžał, ſchto ma k ſwojomu zakitanju cžinicź. We
lěcźe 343 wrócźi ſo zaſy k ſwojomu ſtadłej.

Arianojo, wot khěžora Konſtantia podpjerani, cžinjachu biſkopam z nowa
zadźěwki a cźehnjechu biſkopſke měſta na ſo. Dokelž buchu na duchownſkej
zhromadźiznje we Sardika arianſey biſkopojo wotſadźeni, chcychu ſo
Arianojo z tym wjecźicź, zo Lucia a joho woſadu hako njeměrnikow a
zběžkarjow wobſkoržichu. Khěžor póſła zaſtojnika Filagria k pſchepytanju
wěcy do Hadrianopola. Tón pſchepytanjo z tym zapocža, zo woſobniſchich
měſchcźanow a duchownych do jaſtwa tykny a jim hłowu wotrubacź daſche.
Tež Lucius wobzamkny ſwoje dźěławe žiwjenjo z martraŕſkej ſmjercźu.

Swjaty Maternus, biſkop; 13. ſeptembra. Maternus bu wot romſkoho ſtoła
na kóncu tſecźoho ſtotytka z Euchariom a Valeriom do Gallije póſłany, zo
by tam ſcźenjo prědował. Najprjedy bě biſkop w Kölnje a hako tajki w
lěcźe 314 na cyrkwinſkej zhromadźiznje we Arles pſchitomny. Pozdźiſcho
bu biſkop we Trieru, hdźež wokoło lěta 347 wumrje. Wokołne ludy běſche
pſchez ſwěrnu prócu k wěrje do Jězuſa pſchiwjedł.

Swjaty Spiridion, biſkop; 14. decembra. Spiridion běſche ſyn burſkeju
ſtarſcheju na kupje Cypern a paſeſche we ſwojej młodoſcźi wowcy. Dokelž
we ſwojej nizkoſcźi Bohu ſwěrnje a z njetajenej luboſcźu ſłužeſche,
wopokazowaſche Bòh na nim ſwoju mócnu pomoc a žohnowaſche joho dźěło. Z
ludźimi Spiridion wjele njewobkhadźeſche, tola hoſpodowaſche rady
kóždoho cuzownika a cžinjeſche khudym dobrotu.

We cžaſu Galeriowych pſcheſcźěhanjow bu z někotrymi kſcheſcźanami
popadnjeny, a po wukłócźu prawoho wócžka a podrěznjenju lěwoho kolena k
dźěłej we podkopkach wotſudźeny. Pod khěžorom Konſtantiom wrócźi ſo zaſy
k ſwojim wowcam.

Powjeſcź wo joho njewinowatym, ſwjatym žiwjenju běſche ſo tak
rozſchěriła, zo joho za biſkopa we měſcźe Tremithunt ža<pb
n="438"/>dachu. Hacžrunje ſo wobaraſche, tak cźežku ſłužbu na ſo wzacź,
bu nuzowany, zo ſo za měſchnika a biſkopa wuſwjecźicź daſche. Zo njeby
khudym woſadnym wobcźežny był, wobſtaraſche pódla biſkopſkich
winowatoſcźow ſwoje prjedawſche dźěła a wunoſch# tutoho dźěleſche na tſi
dźěle: za ſo, za khudych, za cyrkej.

Na cyrkwinſkej zhromadźiznje we Niceji doby arianſkoho mudrowca za wěru,
kotruž běſche tamny prjedy hanił. Na zhromadźiznje biſkopow we Sardika
wuznamjenjeſche ſo pſchez znatoſcź ze ſwjatymi piſmami. Bóh pak joho z
darom dźiwow a wěſchcźenja wobhnadźi. Khěžor Konſtantius bu na joho
próſtwu wot cźežkeje khoroſcźe wumoženy. We wyſokej ſtarobje wumrje
Spiridion po ſwjatym žiwjenju.

Swjaty Frumentius, biſkop; 27. oktobra. Hacžrunje běſche ſwětło
Jězuſoweje wěry hižon za cžaſy japoſchtołow do Aethiopije we Africy
pſchiſchło, je tola bórzy zaſy wuhaſnyło, a bu hakle we ſchtwórtym
ſtotytku pſchez Frumentia zaſy zaſwěcźene.

Meropius, mudrowc we Tyrus, chcyſche cuze kraje a ludy nawjedżicź a poda
ſo z kſcheſcźanſkimaj wujomaj, hiſchcźe hólcžecomaj, Frumentiom a
Edeſiom, na pucź do Indije. Na pucźu ſynychu ſo na łódź, kiž na dompucźu
we pſchiſtawje cžeŕwjenoho morja zaſta, zo by cžerſtweje wody nabrała.
Meropius z druhimi na kraj wuſtupi. Buchu wot dźiwich wobydlerjow,
Aethiopom napadnjeni a morjeni. Hólcžecaj běſchtaj ſo prjedy wot nich
zdaliłoj, a pod ſchtom ſo ſydnywſchi cžitaſchtaj knihu, z kotrejež jej
wuj rozwucžowaſche. Hdyž jej dźiwochojo nadeńdźechu, dowjedźechu jej
ſwojomu kralej, kiž we Akſumje bydleſche. Tón jej # ſebi wza a daſche
jej rozwucžecź. Bórzy ſebi młodźencaj kralowu luboſcź dobuſchtaj. Hdyž
běſchtaj doroſtłoj, bu Edeſius kralowy tócžka, Frumentius zarjadowaŕ
pokładnicy a kralowych wobſedźenſtwow. Kral na njej cyłu dowěru
ſtajeſche a da jimaj pſched ſwojej ſmjercźu ſwobodnoſcź. Wudowa, kotraž
za ſtarſchoho ſyna knjejſtwo wjedźeſche, wobkhowa jej we ſłužbje.
Frumentius zarjadowaſche krajne naležnoſcźe a ſtaraſche ſo, zo by
kſcheſcźanſku wěru zaſy do kraja pſchiwjedł. Nawabi kſcheſcźanſkich
pſchekupcow, zo bychu ſo we kraju zaſydlili a wolóžeſche jim
pſchebywanjo we kraju. Pſchez nich ſta ſo prěni załožk katholſkeje
woſady, za kotruž buchu tež někotſi pohanjo dobycżi.

Hdyž běſche młody kral Ajzan do wuſtajenych lět pſchiſchoł <pb
n="439"/>wza knjejſtwo na ſo. Bratraj złožiſchtaj ſłužbu a Edeſius ſo do
Tyrus wrócźi, hdżež bu pozdźiſcho za měſchnika wuſwjecźeny. Frumentius
dźěſche do Alekſandrije, a proſcheſche biſkopa Athanaſia, zo by do
Aethiopije biſkopa póſłał, kiž móhł zapocžaty ſkutk dokonjecź.
Athanaſius zhromadźi ſwoje duchownſtwo a zjewi jim tule naležnoſcź.
Wſchitcy ſo za to wuprajichu, zo ſo Frumentius najlěpje k tomu hodźi.
Toho dla bu za biſkopa wuſwjecźeny a wrócźi ſo wokoło lěta 330 do Akſumy
a pocža tam zjawnje prědowacź. Kral Ajzan a joho bratr Sazan a wjele
ludu dachu ſo kſchcźicź. Dźiwy pomhachu pohanſtwo pſchedobywacź.
Frumentius ſtojeſche krucźe napſchecźo Ariowym błudam. Khěžor
Konſtantius chcyſche joho (wokoło lěta 356) na ſtronu Ariowych błudnikow
doſtacż abo z kraja wuhnacź dacź, ale äthiopiſki kral na joho hroženja
njedźiwaſche. Tak woſta Frumentius ſwojomu ſtadłej zakhowany, kotrež je
hacž do ſwojeje ſmjercźe w luboſcżi dobroho paſtyrja paſł.

♣c♠) Wopory z perſiſkich pſcheſcźěhow.

We Perſii běſche ſo kſcheſcźanſka wěra we druhim a tſecźim ſtotytku
rozſchěrjecź pocžała. Hdyž romſke kraje wěru pſchijachu, złoži ſo hněw
Perſow na kſcheſcźanow, hako bychu woni pſchecźeljo ſwojich romſkich
wěrybratrow byli. Pſchibójſey popja a Židźa ſo wo to ſtarachu, zo tutón
hněw pſchiběraſche. Do płomjenjow wudyri tutón hněw pod kralom Schaburom
(Saporom) ♣II.,♠ kotryž běſche ſo we lěcźe 309 narodżił a wot naroda ſem
knjejſtwo doſtał. We wóſomnatym, tſicytym a jedyn a tſicytym lěcźe joho
knježenja běchu pſcheſcźěhanja najhórſche a pſcheſtachu hakle z joho
ſmjercźu, we lěcźe 380. Z cyła je pod tutym kralom na ſchěſnacźe tyſacow
kſcheſcźanow ſwoje žiwjenjo za wěru zhubiło. Tudy ſpomnimy jeno na
někotrych.

Swjataj Jonas a Barachiſius a jeju towaŕſchojo, martrarjo; 29. měrca. We
wóſomnatym lěcźe ſwojoho knježenja (327) porucži kral Schabur
pſchibójſkim popam, zo bychu kſcheſcźanſke cyrkwje ſpowaleli, klóſchtry
ſpalili a kſcheſcźanow do pſchepytanja wzali. Schtóž by ſo wěry
wotrjekł, ma ſo wulcy cžeſcźicź; ſchtóž to njeby chcył, ma ſo najhórje
cžwělowacź.

<pb n="440"/>

Bórzy pjelnjachu ſo jaſtwa z kſcheſcżanami. Bratraj Jonas a Barachiſius
z měſta Beth-Aſa zhoniſchtaj, zo we Bardiabochu wjele jatych
kſcheſcźanow na ſmjercź cžaka. Tym chcyſchtaj luboſcź wopokazacź a z
nimi wnmrjecź. Hdyž běſchtaj tam pſchiſchłoj, doſtaſchtaj dowolnoſcź, zo
ſmětaj jatych wopytacź. Pſchi tajkej pſchiležnoſcźi napominaſchtaj
dźewjecźoch jatych k wobſtajnoſcźi: „Bratſja, wojujmy njebojaznje za
mjeno Jězuſowe, zo bychmy krónu wěcžnoho žiwjenja dóſtali, kaž naſchi
bratſja, kotſiž ſu nam we ſwjatym martraŕſtwje pſchedkhadźeli.“ Tak
napominani doſtachu Zebinas, Lazarus, Maruthas, Narſes, Elias, Mahares,
Habibus, Sabas, Skembaitas martraŕſku krónu.

Tajkoho napominanja dla buſchtaj Jonas a Barachiſius pſched ſudnika
ſtajenaj a napominanaj, zo byſchtaj kralej poſłuchałoj a ſłóncžko
cžeſcźiłoj. Wotmołwiſchtaj: „Zapſchiſahamoj was, zo chcyli namaj ſwěrnje
a ſprawnje prajicź, kotroho Boha dyrbimoj zaprěcź: njebjeſkoho abo
zeḿſkoho? wěcžnoho abo cžaſnoho? Pſchetož wěrimoj do Boha, kotryž je
njebjeſa a zemju ſtworił. Žanu nadźiju njeſtajamoj na krala, ſmjertnoho
cžłowjeka, kiž je krótki cžas žiwy a potom wumrje, kaž ſchtó druhi.“
Rozhněwani ſudnikojo dachu bratrow dźělicź. Barachiſia cźiſnychu do
cźmowoho jaſtwa, Jonaſa ſkhowachu, zo bychu joho k wotpadej narycželi:
„Rozkładź ſebi, ſchto by cžinił. Je-li ſo boham modliſch, a ſłóncej,
wohenjej a wodźe woprujeſch, a wſcho po kralowej porucžnoſcźi cžiniſch,
budźeſch z cžeſcźu puſchcźeny. Njechaſchli pak, ſpytamy najhórſche
cžwěle a khoſtanja na tebi. My napſchecźo tebi njejſmy, je-li ſebi ty
ſam njezeſchkodźiſch.“

Jonas: „Moje žiwjenjo ſo pominje, ale ženje njezaprěju Jězuſa, kotryž je
do wěcžnoſcźe žiwy. Wón je naſcha nadżija, a my njebudźemy wohaṅbjeni.
Pſchetož wón pſchińdźe na njebjeſkich mrócželach we kraſnoſcźi ſwojoho
Wótca a budźe kóždomu płacźicź po joho ſkutkach. Cžiṅcźe toho dla na
mni, ſchtož macźe kazane, ale wězcźe: z nicžim mje wot Boha
njewotwobrocźicźe.“

Na rukomaj a nohomaj zwjazany bu z cźernjemi ſchwikany, mjez tym zo Boha
khwaleſche: „Cžeſcź budź tebi, o Božo, zo ſy nas k twojej luboſcźi a
ſwjatej wěrje powołał. Daj mi wobſtajnoſcź, zo bych twoju wolu cyle
dokonjał a pſchi tebi ſwěrnje woſtacź móhł.“ Zwjazany bu na lód
cźiſnjeny a tam cyłu nóe woſtajeny.

Wjecžor pſchiwjedźechu Barachiſia a prajachu jomu, zo je <pb
n="441"/>joho bratr woprował. Barachiſius wotmołwi: „To je łža; znaju
joho, a Bȯh je joho ſylnił. Kaž wón, chcu tež ja cžinicź.“

Dachu jomu pod kóždu pažu žehliwe železo, prajicy: „Puſchcźiſch-li jedyn
kruch, dha je tak wjele, hako by ſwoju wěru wopuſchcźił.“

Barachiſius: „Wohenja ſo njeboju, a Jězuſowoho mjena dla budu wobej
źelezy dźeržecź. Pſchidajcźe wjetſche cžwěle. Schtóž za Boha wojuje, je
khrobły.“

Dachu jomu rozeſchkrjeny wołoj do huby, noſa a wuſchow lecź a joho w
jaſtwje za jenu nohu powiſnycź.

Nazajtra pſchiwjedźechu zaſy Jonaſa a wopraſchachu ſo: „Kak ſo cźi
wjedźe? Kak ſy nóc na lodźe pſchecžinił?“

Jonas: „Wěŕcźe mi, ženje hiſchcźe njejſym lěpſchu nóc a ſłódſchi
wotpocžink měł. Spominanjo na Jězuſowe cźeŕpjenjo je mje wokſchewjało.“

Sudnikojo: „Twój bratr je ſo ſwojoho Boha wotrjekł. Cžoho dla chceſch ty
ſwojeje hłowy woſtacź?“

Jonas: „Wěm, zo je ſo mój bratr wotrjekł djaboła a ſo knjezej Jězuſej
Khryſtuſej cyle podał.“

Sudnikojo: „Mudriſcho je, wot Boha wotpadnycź, dyžli žiwjenjo zhubicź.“

Jonas: „O ſlepi a błazni ludźo, prajcźe mi tola, ſchto je lěpje: ſwoje
žito na polo wuſycź abo na łubju zeſypacź, zo by ſněh a deſchcź na nje
njepſchiſchoł? Naſche žiwjenjo je kaž ſymjo, kiž ſo do zemje ſyje:
roſcźe k wěcžnomu žiwjenju, hdźež je Jězus Khryſtus we njeſmjertnej
kraſnoſcźi wobnowi.“

Sudnik: „Waſche knihi ſu wjele ludźi zjebałe.“

Jonas: „Haj, wjele ludźi ſu wot ſwětnych wjeſelow wotdźeržowałe. Hdyž
kſcheſcźan woſrjedź cžwělow ſo hori z wohenjom božeje luboſcźe, zabywa
rady na bohatſtwa a cžeſcźe a wſchitke kubła hinitoho žiwjenja, a žada
wohladacź woblicžo ſwojoho wěcžnoho krala.“

Na tule rycž dachu jomu porſty z rukow a nohow wotrubacź a po zemi
rozmjetacź, prajicy: „Hlej, ſyjemy twoje porſty; na žnjach móžeſch wjele
porſtow žnycź.“

Jonas: „Njetrjebam wjele porſtow. Bóh, kiž je mje ſtworił, wobnowi mi
něhdy moje porſty.“

Na to dachu jomu kožu z hłowy wudrěcź, jazyk wotrězacź a cźiſnychu joho
do kótła rozeſchkrjeneje ſmoły. Hdyž hiſchcźe njewumrje, roztołcžechu a
rozrězachu joho na kruchi.

<pb n="442"/>

Potom cžwělowachu Barachiſia: cźahachu joho po cźernjach a rozkałachu
cźěło; lijachu jomu ſmołu do huby a roztołcžechu jomu koſcźe. Tak tež
wón pucź martraŕſkoho dobycźa dokonja.

Swjaty Simeon, biſkop, martraŕ a joho towaŕſchojo; 21. hapryla. Simeon
běſche we lěcźe 314 wot biſkopa Papas we Seleucii za pomocnika
wuzwoleny. Hdyž we lěcże 340 pſcheſcźěhanja wudyrichu a kralowſka
wukaznja kſcheſcźanam z wotrocžſtwom hrožeſche, piſaſche biſkop Simeon
kralej Schaburej liſt, we kotrymž prajeſche: „Hdyž je ſo Jězus Khryſtus
za ſwět ſmjercźi podał a jón ze ſwojej krewju wukupił: kak móhł ſo ja
bojecź, ſwoje žiwjenjo podacź za lud, za kotrohož zbožo mam ſkutkowacź?
Nježadam podlěſchenjo ſwojich dnjow, je - li njemóžu bjez hrěcha žiwy
bycź. Bóh mi njedowoli, podlěſchenjo žiwjenja wukupicź ze ſchkodu
duſchow, za kotrež je joho ſyn wumrjeł. Njejſym tak bojazny, zo bych ſo
bojał, do ſtopow ſwojoho zbóžnika ſtupacź. Pſchez joho hnadu cžuju
ſylnoſcź we ſebi, podźěl bracź na joho woporje. Tež mój lud budźe
wjedźecź wumrjecź za wěru, we kotrejž ſwoje ſpomoženjo namaka.“

Rozhněwawſchi ſo na tutón liſt porucži kral morjenjo měſchnikow,
ſpowalenjo cyrkwjow, wonjecžeſcźenjo ſwjatych ſudobjow. Simeona chcyſche
ſam ſudźicź. Židźa powužichu tule pſchiležnoſcź, krala hiſchcże bóle na
kſcheſcźanow zeſchcżuwacź, prajicy: „Wulki kralo, nicžo njeje
ſprawniſche, dyžli twój hněw. Hdyž by ty khěžorej piſał, njeby wón na
twój liſt pohladał. By jomu Simeon piſał, by wón ſtanywſchi joho liſt
koſchił a wſchitko cžinił, ſchtož ſebi žada.“

Biſkop Simeon a měſchnikaj Abedechal a Ananias buchu jecźi pſched krala
pſchiwjedźeni. Tón jim rjekny: „Simeonje, wěŕ mi, měnju z tobu derje.
Modl ſo ſłóncej. To budźe wužitne tebi a twojomu ludej.“

Simeon: „Kak móhł ſo ſłóncej modlicź, hdyž jeno jenoho Boha znajemy a
joho ſyna, kſchižowanoho Jězuſa.“

Kral: „By-li ſo žiwomu cžłowjekej modlił, móhła ſo twoja błaznoſcź
zamołwicź; ale cžłowjekej ſo modlicż, kiž je na kſchižu wumrjeł — ně, —
rozmyſl ſebi to! Modl ſo ſłóncu a dam tebi cžeſcź a bohatoſcź a
najwyſchſche zaſtojnſtwo we kraju.“

Simeon: „Ty Jězuſa Khryſtuſa njeznajeſch, kiž je ſtworicźeŕ cžłowjekow,
a knjez ſłónca, kotrež pſchi joho ſmjercźi žarowaſche. <pb n="443"/>Wón
je z rowa ſtanył a do njebjes ſtpěł. Twoje cžeſcźe mje njewabja.
Woſobniſchu cžeſcź pſchihotuje mi mój Bóh.“

Kral: „Pſchelutuj ſwoje a telko cžłowjekow žiwjenjo, kotſiž dyrbja z
tobu zahinycź, je-li pſchi ſwojich myſlach zwoſtanjeſch.“

Simeon: „Wobeńdźeſch - li tajku złóſcź, doſtanjeſch ſwoje khoſtanjo na
dnju, hdźež budźe najwyſchſchi ſudnik krute rachnowanjo dla twojich
ſkutkow žadacź. Ja tebi rady ſwoje hubjene žiwjenjo dam.“

Kral: „Běž do hubjenſtwa! Ale twojeju towaŕſchow je mi žel. Pſchez
krutoſcź napſchecźo tebi zahoju jeju błaznoſcź.“

Simeon: „Nazhoniſch, zo kſcheſcźenjo wěcžne žiwjenjo njewopruja za
cžaſne.“

Kral: „Njemodliſch-li ſo ſłóncu, budźeſch jutſe ſchwikany.“

Simeon: „Na ſwoje cźěło njedźiwam. Bóh mi je něhdy zaſy da.“

Kral widźeſche, zo rycže nicžo njepomhaja, a daſche joho na nóc do
cźmowoho jaſtwa tyknycź.

Pſched hrodowymi wrotami wuhlada biſkopa nadkomornik Uſthazanes, kotryž
běſche krala dla wěru zaprěł. Poklaknywſchi ſo, poſtrowi biſkopa. Tón ſo
wot njoho wotwobrocźi a njepohladny na njoho. To nadkomornika ſtróži,
tak zo do ſo dźěſche a płakajcy wołaſche: „O ja bjezbóžny! Hdyž mje
Simeonowa njeſpokojnoſcź tak myli, kak wobſteju pſched hněwom božim,
kotrohož ſym zaprěł?“ Běžeſche domoj, woblecže ſo žarowanſku draſtu a
wrócźi ſo zaſy do hrodu. Kral daſche ſo joho za winu nahłoho želcnja
wopraſchecź a powoła joho na to k ſebi prajicy: „Je zły duch do tebje
zajěł?“

Nadkomornik: „Ně, mój kralo! ale ſchtó móhł wjetſchu winu k želenju měcż
dyžli ja? Na Bohu ſym ſo pſchehrěſchił, hdyž ſo ſłóncej modlach. A
napſchecźo tebi ſym ſo pſchehrěſchił, hdyž ſo tajeṅſcy modlach, mjez tym
zo wutroba to tamaſche.“

Kral: „Schto, to tebje rudźi? Powucžu cźe, je-li na měſcźe ſwoje hłupe
myſle njewoſtajiſch.“

Nadkomornik: „Knjeza njebjes a zemje wołam za ſwědka, zo we tym tebi
wjacy njepoſłucham. Nihdy wjacy njewobeṅdu złóſcź, kotruž nětko
wutrobnje wobželuju. Sym kſcheſcźan a praju tebi, zo njecham Bohu wjacy
njeſwěrny bycź.“

Kral: „Mi je twojeje ſtaroby žel a njecham tebje wo mzdu za dołholětne
ſłužby pſchinjeſcź. Jeno wotrjekṅ ſo tamnych błaznych ludźi. Hewak mje
mocujeſch, zo tebje khoſtam.“

<pb n="444"/>

Nadkomornik: „Boha wjacy njewopuſchcźu a njepomodlu ſo joho
ſtworjenjam.“

Kral: „Modlu dha ſo ja ſtworjenjam?“

Nadkomornik: „Haj, a to morwym ſtworjenjam.“

Kral daſche joho cžwělowacź a wotſudźi joho k ſmjercźi. Zeleny ſchtwórtk
bu jomu hłowa wotrubana. Nacžinjeny pohórſchk bě pſchez martraŕſtwo
narunany.

Hdyž Simeon we jaſtwje joho martraŕſku ſmjercź zhoni, dźakowaſche ſo
Bohu a proſcheſche za ſo wo tuſamu ſmjercż: „O zbožowny dźeń, na kotrymž
za Jězuſa Khryſtuſa wumru. Wumoži mje ze ſtrachow a hubjenoſcźow tutoho
žiwjenja a poda mi krónu, za kotrejž dawno zdychuju. Tehdom ſkóncža ſo
moje ſylzy, kotrež nětko ronju. O Jězuſo, wuſłyſch mje, njehódnoho
wſchitkeje twojeje miłoſcźe. Daj mi ſmjertny kheluch wupicź na dnju a we
hodźinje twojeje ſmjercźe.“

Nazajtra, hdyž kral zaſy cžeſcźenjo ſłónca žadaſche, rjekny Simeon:
„Zwarnuj mje Bóh pſched tajkim hrěchom a pohórſchkom. Pſcheſtań mje z
leſcźiwymi ſłowami wabicź. Njewotſtorkuj wopor.“

Kral rjekny ſwojim dwórnikam: „Hlejcźe błaznoſcź tutoho muža, kiž chce
radſcho wumrjecź, dyžli ſwoje měnjenjo pſcheměnicź.“ Simeon bu k
ſmjercźi wotſudźeny.

Nětko bu ſto druhich cyrkwinſkich ſłužownikow pſchiwjedźenych. Z nich
běchu pjecźo biſkopojo, druzy pak měſchnikojo, diakonojo a nižſchi
ſłužownikojo. Wſchitcy chcychu radſchi wumrjecź, dyžli Boha rozhněwacź.
Simeon pſchihladowaſche jich ſmjercźi a napominaſche jich k
wobſtajnoſcźi. Hdyž ſmjertny rjad na měſchnika Ananiu pſchińdże,
zatſchaſny joho hroza; ale kralowſki zaſtojnik Puſicius napominaſche
joho: „Njeboj ſo, zawrěj wocži a wohladaſch ſwětło Jězuſowe.“ Swěrnje
wſchitcy, Simeon poſledni, na dnju Jězuſoweje ſmjercźe žiwjenjo
dokonjachu.

Puſicius bu pſched krala wjedźeny, zo by ſo ſwojich ſłowow dla zamołwił.
Kral porokowaſche jomu njedźaknoſcź za telko doſtatych dobrotow.
Puſicius pak prajeſche: „Rady zaměnju ſwoje žiwjenjo ze ſmjercźu tutych
kſcheſcźanow. Wotrjekuju ſo cžeſcźow, kiž ſy mi dał. Wo jenu hnadu tebje
proſchu: ztowaŕſch mje tym, kotrychž ſmjercźi ſym pſchihladował. Nicžo
njeje zbóžniſche, dyžli jich ſmjercż.“

„Schto,“ zawoła kral, „tule ſmjercź wažiſch ſebi wjacy, dyžli moju
ſłužbu? Schto tola myſliſch?“

<pb n="445"/>

Puſicius: „Derje myſlu, mój kralo, dokelž ſym kſcheſcźan. Božeje
miłoſcźe dla je mi ſmjercź lubſcha, dyžli wſchitke cžeſcźe, kiž móžeſch
ty mi dacź.“

Roznjemdrjeny joho kral k ſmjercźi wotſudźi. Najprjedy bu jomu ſchija
pſchekłóta a na to jazyk wutorhnjeny. W tutych cžwělach wumrje.

Tež Puſiciowa dźowka, kiž běſche Bohu ſwjecźena knježna, bu wotſudźena a
morjena.

Swjata Tharbula, knježna, martraṙka a jeje towaŕſchcy; 22. hapryla.
Wulki pjatk lěta 341 wokoło ſcheſteje hodźiny běſche ſo krejpſchelecźo
zapocžało a trajeſche hacž do njedźele po jutrach. Bjez ſkóncowanymi
kſcheſcźanami běſche tež kralowy ſłužownik Azades. Smjercź luboho
ſłužownika pohnu krala Schebura k nowej wukazni, kotraž pſcheſcżěhanjo
na biſkopow, měſchnikow, mnichow a knježny wobmjezowaſche.

We tutym nowym pſcheſcźěhanju buchu morjeni tſi a dwacycźo biſkopojo
(Milles, Mareas a Bikos ſu nam z nich po mjenje znacźi), diakonaj Azadan
a Abdias, na 250 ſwjecźenych cyrkwinſkich ſłužownikow, wjele mnichow a
Bohu ſwjecźenych knježnow.

We cyłym pſcheſcźěhanju ſkhorje kralowna cźežcy a Židźa narycžachu, zo
je jej Simeonowa ſotra, ſwjecźena knježna Tharbula nacžiniła. Tharbula
bu ze ſotru a ſłužownicu zajata a jej wot ſudnika nacžinjenjo
porokowane. Tharbula wotmołwi, zo by něſchto tajke napſchecźo bòjſkomu
zakonjej było. Hdyž jej prajachu, zo je z tym ſmjercź ſwojoho bratra
wjecźicź chcyła, rjekny: „Schto dyrbjeli bratrowu ſmjercź wjecźicź
chcycź, hdyž je hinite žiwjenjo z wěcžnej zbóžnoſcźu pſcheměnił? Tež
zakazuje nam naſcha wěra kóžde kajkežkuli wjecźenjo.“

Wuznawaŕki buchu zaſy do jaſtwa wjedźene. Dokelž běſche Tharbula rjanoho
cźěła, chcyſche jedyn ze ſudnikow pola kralowny jeje pohnadźenjo
wuſkutkowacź, je-li by ſebi joho wzała. Tharbula wotmołwi: „Sym
njewjeſta Khryſtuſowa. Jomu ſym knježniſtwo a ſo ſamu poſwjecźiła.
Smjercźe ſo njeboju, ale widźu we njej ſkóncženjo ſwojich cźeŕpjenjow a
zjenoſcźu ſo potom ze ſwojim bratrom we wěcžnym wotpocžinku.“

Wſchě tſi buchu k ſmjercźi wotſudźene. Kral chcyſche je pohnadźicź, jeli
ſo ſłóncej modla. Wotmołwichu: „Schto nam tola radźicźe! Stworjenju
nihdy bójſku cžeſcź njewopokazamy.“

<pb n="446"/>

Dyrbjachu z piłu na poł rozrězane bycź. Hiſchcźe junu ju tamny ſudnik za
ſwoju žadaſche, ale Tharbula wotmołwi: „O njehaṅbicźiwy cžłowjecźe, kak
dołho chceſch ſo we tajkich myſlach walecź. Khroble wumrjecź je mi wěrne
žiwjenjo. Za haṅbu wukupjene žiwjenjo je hórſche, dyžli ſmjercź.“

Hdyž běchu na cžwělniſchcźo pſchiſchli, buchu ſtołpam pſchiwjazane a
cźěło kóždeje rozrězane a kruchi na žerdźe ſpowiſchane.

Swjaty Sadot, biſkop, martraŕ, a joho towaŕſchojo; 20. februara. Tſi
měſacy po ſmjercźi Simeonowej bu Sadot za biſkopa we Seleucii wuzwoleny.
Někotry cžas drje ſo Sadot ze ſwojim duchownſtwom pſched pſcheſcźěhanjom
khowaſche a ſtaraſche ſo we zakhowanoſcźi za dowěrjene kſcheſcźanſke
ſtadło. Zhoniwſchi pſchez nóene zjewjenjo blizku ſmjercź, napominaſche
Sadot ſwojich duchownych, zo chcyli ſo z cžaſom na ſmjercź
pſchihotowacź.

Hdyž kral Schebur we druhim lěcźe pſcheſcźěhanja zaſy do Seleucije
pſchińdźe, bu biſkop z wjele měſchnikami jaty, tež něſchto Bohu
ſwjecźenych knježnow: wſchěch hromadźe 128 woſobow. Pjecź měſacow
dyrbjachu we jaſtwje cźeŕpjecź a tradacź. Tſi krócź buchu wuwjedźeni a
cžwělowani a we boloſcźach napominani, zo dyrbja ſo ſłóncej modlicź.
Sadot wotmołwi: „Žiwomu Bohu ſo modlimy, kiž je njebjeſa a zemju
ſtworił. Tež ſłónco je ſtworił, a to k ſłužbje cžłowjekow. Kak móžecźe
žadacź, zo bychmy ſo jomu modlili? Žiwjenjo móžecźe nam wzacź a damy je
rady za ſwoju wěru. Schto ſo komdźicźe? Njepſchelutujcźe nas.
Njewumrjemy, ale budźemy žiwi a wěcžnje z Wótcom a Jězuſom, joho Synom,
knježicź.“

Hdyž běſche wuſudźenjo na nich wuprajene, dźakowachu ſo Bohu a
napominachu ſo mjez ſobu. Dwaj a dwaj buchu zwjazani a pſched měſto
wjedźeni. Spěwachu khwalue ſpěwy hacž do ſmjertnoho wokamiknjenja.

Swjaty Barſabas a towaŕſchojo, martrarjo; 11. decembra. Barſabas běſche
prědkſtojicźeŕ klóſchtyrſkoho zjenocźenſtwa 10 mnichow we Perſii, a
nawjedowaſche ſwojich poddatych k kſcheſcźanſkej doſpołnoſcźi. We
zapocžatku Scheburowych pſcheſcźěhow bu z mnichami jaty a wobſkorženy,
zo wěru Perſow zahanja. <pb n="447"/>Z putami zeſpinami buchu do
Aſtrahara wotwjedźeni, hdźež bohot najſurowiſche cžwěle napſchecźo nim
nałožowaſche: kolena buchu rozbite, nohi pſchełamane, rucy wotrubane,
wuſchi wotrězane, woblicža bite.

Dokelž wſchitku ſurowoſcż ze ſcźeŕpnoſcźu pſchewinychu, buchu k ſmjercźi
wotſudżeni. Ducy k ſmjercźi pſalmy ſpěwachu. Jich wjeſołoſcź pohnu
perſiſkoho popa, zo Jězuſa wuzna a z nimi wumrje. Barſabej bu
poſlednjomu hłowa wotrubana. Cźěła buchu ptakam za žratwu ležo
woſtajene, hłowy na templ njeſchwarneje bohowki Nahitis ſpowiſchane.
Wumrjechu 3. junija 342, we tſecźim lěcźe Scheburowych pſcheſcźěhanjow.

Swjecźi adiabenſcy martrarjo; 6. hapryla. Z krajiny Adiabene bu 120
kſcheſcźanow jatych do Seleucije pſchiwjedźenych. Mjez nimi běſche
něſchto měſchnikow a diakonow a dźewjecź Bohu ſwjecźenych knježnow.
Wſchěch tyknychu do hroznych jaſtwow, hdźež poł lěta woſtachu.
Kſcheſcźanka Jazdundokta jich cyły cžas žiwjeſche. W tutym cžaſu buchu
wjacy krócź cžwělowani, ale woſtachu Bohu ſwěrni. Chcychu radſcho
wumrjecź, dyžli joho zaprěcź. Skóncžnje buchu k ſmjercźi wotſudźeni.

Hdyž Jazdundokta dźeń jich ſmjercźe zhoni, poda kóždomu běłu draſtu,
pſchihotowa jim ſmjertnu hoſcźinu a žadaſche za to wot nich zaſtupnu
próſtwu, zo mȯhła ſo we njebjeſach z nimi zjenocźicź. Hdyž buchu z
jaſtwa wjedźeni, wokoſchi Jazdundokta kóždomu pſchi wuſtupjenju ruku.
Wojeŕſki wyſchk ſo jich hiſchcźe wopraſcha, ſchtó chce ſebi žiwjenjo
zdźeržecź? Wſchitcy prajachu, zo chcedźa wumrjecź. Kóždomu bu hłowa
wotrubana. W nocy daſche Jazdundokta jich cźěła, pjecź do jednoho rowa,
njedaloko měſta zahrjebacź.

Swjaty Akepſimas, biſkop a joho towaŕſchej, martrarjo; 22. hapryla.
Schtyreycźi lět běſche Schebur cyrkej pſcheſcźěhał. Po krótkim
wocźichnjenju buchu nowe wukaznje pſchecźiwo kſcheſcźanam wudate, nic,
hako bychu złóſtnikojo byli, ale, dokelž ſtaru wěru Perſow zahanjeja,
jeno jenomu Bohu ſo modlicź wucža, tamaja modlenjo k ſłóncej a wohenjej,
dowoleja kóžde zwěrjo moricź, kazaja morwych pohrjebacź a praja, zo je
Bóh tež ſtworicźeŕ hadow a ſkorpionow. Wſcho to pſchecźiwjeſche ſo
perſiſkomu pſchibȯjſtwu.

<pb n="448"/>

Lědma bu tajki nowy wukaz znaty, bu biſkop ze Honit we Aſſyrii,
wóſomdźeſat lět ſtary Akepſimas, jaty a z rjecźazami wuſpinany pſched
bohota do Arbele wjedźeny. Po dlěſchim wurycžowanju bu na zemju
cźiſnjeny, ſurowje ſchwikany a na to do jaſtwa ſtorcženy.

We tymſamym cžaſu buſchtaj měſchnik Józef z Beth-Katuba a diakon Ajthala
z Beth-Nahudra jataj pſched bohota pſchiwjedźenaj. Tón ſo Józefa
wopraſcha, hacž ſo ſłóncu modli?

Józef jomu wotmolwi: „Měniſch, zo móhł ſo ſłóncu modlicź, mjez tym zo
ſym druhich wucžił, zo je ſłónco morwe ſtworjenjo a nicžo bójſke nima?
Mi ſo zda, zo kſcheſcźanow njeznajeſch.“

Bohot daſche joho ſchwikacź. Dźeſacźo katojo ſwoje mocy napinachu a
cźěło rozſchwikachu. Józef zebra mocy a zawoła: „Dźakuju ſo tebi, mój
Jězuſo, ſyno boži, zo mje we ſwojej miłoſcźi z mojej ſamotnej krewju
rjedźiſch wot mojich hrěchow.“ Za to katojo bóle ſchwikachu a Józefa k
Akepſimej do jaſtwa cźiſnychu.

Nětko bu diakon Ajthala pſchiwjedźeny. Bohot jomu rjekny: „Njeje wjele
rycži trjeba. Modl ſo ſłóncej a wožeń[5]⁾ ſo; budź kralej poſłuſchny a
woſtaju tebi žiwjenjo.“

Ajthala: „Radſcho wumru, zo bych wěcžne žiwjenjo doſtał, dyžli zo bych
po twojej žadoſcźi žiwy był a do wěcžneje ſmjercźe pſchiſchoł.“

Bohot daſche jomu rucy kolenomaj pſchiwjazacź, joho na zemju połožicź, a
hrjadu na njoho zeprjecź a pſchez dwanacźoch mužow dele tłócžicź. Druzy
joho z kijemi bijachu. Koſcźe buchu wuwinjene a pſchełamane, cžaſcźe
mjaſa wot njoho wiſachu. Njemóžeſche žanoho ſtawa wjacy hnucź, a bu do
jaſtwa wotnjeſeny.

Nazajtra buchu cźile tſjo zaſy pſched ſudnika ſtajeni. Po hroženjach
buchu z powjazami wobwjazani a zacźehnjeni, zo koſcźe pikotachu.
Martrarjo pſchecy prajachu: „Swoju nadźiju na Boha ſtajamy a
njepoſłuchamy wam.“

Buchu do jaſtwa póſłani, hdźež tſi lěta woſtachu a pſchecy z nowa
cžwělowani buchu. Po tutym cžaſu buchu pſched wyſchſchoho bohota
Adarſapora ſtajeni, kotryž ſo wopraſcha, hacž ſo kſcheſcźanſkeje wěry
dźerža?

<pb n="I"/>

Prěni pokazowaŕ.

Strona.

1. Jězus Khryſtus, wocžłowjecženy Syn Boži 1

2. Najſwjecźiſcha knježna a macźeŕ Boža Marija 33

Joachim 33

Hana 33

Józef 38

3. S. Jan, kſchcźenik a Jězuſowy pſchedkhadnik 40

4. Prěni cžeſcźerjo Jězuſa dźěcźatka 48

♣a♠) S. tſjo kralojo 48

♣b♠) Simeon 50

♣c♠) Hana, wudowa 51

♣d♠) S. njewinowate dźěcźatka 52

5. S. ſwójba we Bethaniji: Marija Madlena, Martha, Lazarus 53

6. Swědkojo Jězuſoweje ſmjercże 60

♣a♠) Nikodemus 60

♣b♠) Józef z Arimatheje 62

♣c♠) Longinus, ſtotnik a martraṙ 62

7. S. japoſchtołojo a jich cžas 64

8. S. Schcźěpan, prěni martraŕ 71

9. S. Jakub ſtarſchi, japoſchtoł 73

10. S. Thekla, knježna a prěnja martraṙka 76

11. S. Filip, diakon 77

12. S. Jakub młódſchi, japoſchtoł 79

13. S. Handrij, japoſchtoł 82

14. S. Pětr, japoſchtoł a prěni bamž 87

15. S. Pawoł, japoſchtoł pohanow 98

16. S. Proceſſus a Martinian, martrarjej 114

17. S. Nazarius a Celſus, martrarjej 115

S. Gervaſius a Protaſius, martrarjej (Vitalis, Valeria) 115

18. S. Matej, japoſchtoł a ſcźenik 116

19. S. Domaſch, japoſchtoł 118

20. S. Mark, ſcźenik a martraṙ 119

21. S. Barnabas, japoſchtoł a martraŕ 120

22. S. Lukaſch, ſcźenik 122

23. S. Bartołṁ, japoſchtoł 123

24. S. Syman, japoſchtoł 124

25. S. Tadej, japoſchtoł 125

26. S. Titus, biſkop 125

27. S. Matij, japoſchtoł 126

28. S. Apollinar, biſk. a martraŕ 129

29. S. Oneſim, biſkop a martraṙ 132

S. Filemon a Appia, martr. 132

30. S. Filip, japoſchtoł 132

31. S. Linus, bamž a martraṙ 134

S. Anaklet, bamž a martraṙ 134

S. Dionys z Areopaga, biſkop a martraṙ 134

32. S. Timothej, biſk. a martraṙ 135

33. S. Flavia Domitilla, knježna 136

S. Theodora, Eufroſyna, knježna a martraŕka 137

S. Nereus, Achillej, martr. 137

34. S. Klimant ♣I.,♠ bamž a martr. 138

35. S. Jan, ſcźenik a japoſchtoł 140

36. S. Simeon, biſkop a martraŕ 144

37. S. Ignatius, biſkop a martr. 145

38. S. Alekſander, bamž a joho towaṙſchojo (měſchnikaj Eventius a
Theodul), martrarjo 148

<pb n="II"/>

S. Evariſt, bamž a martraŕ 148

S. Kwirin (ſtotnik) a bohot Hermes, martr. 148

S. Balbina, knježna a martr. 148

39. Wojeṙſcy martrarjo a jich towaṙſchojo 152

♣a♠) Euſtachius a joho towaṙſchojo (Theopiſta, Agapit a Theopiſt),
martrarjo 152

♣b♠) Getulius, Symforoſa, jeju ſedmjo ſynojo (Krescentius, Julian,
Nemeſius, Primitiv, Juſtin, Eugenius, Stakleus) a zaſtojnik Cereal a
wojak Amantius, martrarjo 153

♣c♠) Dźeſacź tyſac wojakow (Markus, Alekſander, biſkop Hermolaus
adruzy), martr. 155

40. Poſlednje wopory pod Hadrianom 156

♣a♠) S. Fauſtin (měſchnik) a diakon Jovita, martrarjej 157

♣b♠) Knježna Serafia a wudowa Sabina, martrarcy 157

41. Romſcy biſkopojo 161

S. Sikſtus, bamž a martraṙ 161

S. Telesfor, bamž a martraṙ 161

S. Hygin, bamž a martraŕ 161

S. Pius ♣I.,♠ bamž a martraṙ 161

42. S. Felicitas a ſedmjo ſynojo (Januarius, Feliks, Filip, Sylvan,
Alekſander, Vital a Marcial), martrarjo 162

S. Pudentiana, knježna 165

S. Prakſedes, knježna 165

43. S. Polykarp, biſkop a martr. 166

44. S. Juſtin, a joho towaṙſchojo (Lucius a Ptolemej, Chariton,
Charitana, Ewelpiſt, Hieraks a Liberian), martr. 171

45. Swjecźi martrarjo we Lyonje a Viennje 176

S. knježna Blandina a jeje towaṙſchojo (biſkop Pothinus, Egapeth, diakon
Sanktus, Maturus, Attalus, lěkaṙ Alekſander, hólcžec Pontikus),
martrarjo 176

S. Alekſander a Epipodius, martrarjo 181

46. S. Symforian, martraŕ 183

S. Theofil, biſkop 185

47. Martrarjo ze ſtoła ſwjatoho Pětra 186

S. Anicet, bamž a martraṙ 186

S. Soter, bamž a martraṙ 186

S. Eleutherius, bamž 186

S. Viktor, bamž a martraṙ 187

48. Swj. martrarjo we Scylite (Donata, Veſtina a Sekunda; Cyttin,
Sperat, Marzal, Venerius, Feliks, Akwilin, Literatius, Januaria,
Generoſa 188

49. S. Irenej, biſkop a martraŕ 189

50. S. Felicitas a Perpetua a jeju towaṙſchojo (Saturnin, Sekundulus,
Revokat a Satur), martrarjo 195

51. Alekſandriſcy martrarjo (Leonidas, Plutarch, Serenus, Heracides,
Heron, Herais, knježna Potamiena, wojak Baſilides) 201

52. Romſcy biſkopojo martr. 204

S. Zefyrin, bamž a martraŕ 205

S. Kalliſt, bamž a martraŕ 205

S. Hórban, bamž a joho towaŕſchojo (měſchnikaj Jan a Mamilian, diakonaj
Nazial a Lucian, jaſtnik Anolin) martrarjo 206

S. Pontian, bamž 208

S. Anther, bamž a martraŕ 208

53. S. Martina, knježna a martr. 209

S. Cäcilia, knježna a martr. 209

S. Valerian, Tiburtius, Makſimus, martrarjo 211

S. Borbora, knježna a martr. 212

S. Khryſanth a Daria, martr. 213

54. S. martrarjo z Deciowoho pſcheſcźěhanja 214

♣a♠) S. martrarjo we Egipcźe 215

S. Metras, martraŕ 215

<pb n="III"/>

S. Kwinta, martraŕka 215

S. Apollonia, knježna a martr 215

S. Serapion, Julian, Chronion, Eunus a wojak Beſas, martrarjo 216

S. Makarius, Epimach, Alekſander, Merkuria, Dionyſia a knježna
Ammonarium, martrarjo 216

S. Heron, Alter, Iſidor a hólcžec Dioſkur, martrarjo 216

S. Nemeſius, martraŕ 217

♣b♠) S. martrarjo we Italii 217

S. Fabian, bamž a martraṙ 217

S. Abdon a Sennen, martr 217

S. Venantius, Anaſtaſius a měſchnik Porfyrius, martr. 218

S. Viktoria, knježna a martr 218

S. Agatha, knježna a martr 219

♣c♠) Swjecźi martrarjo we Gallii 221

S. Saturnin, biſkop a martr. 221

S. Regina, knježna a martr. 221

♣d♠) Swjecźi martrarjo we Aſii 222

S. Neſtor, biſkop a martraŕ 222

S. Lucian a Marcian, martr. 224

S. Pionius, měſchnik, a Asklepias a Sabina, martrarjo 226

S. Tryfon a wyſchk Reſpicius, martrarjej 227

S. Dionyſia, knježna a jeje towaŕſchej Handrij a Pawoł, martrarjo 228

Sedmjo ſpaneojo (Jan, Konſtantin, Makſimilian, Malchus, Martinian,
Serapion, Daneſius), martrarjo 229

Dźeſacźo martrarjo (Theodul, Saturnin, Eupor, Gelaſius, Eunician,
Gotikus, Kleomenes, Agatopus, Baſilides, Evariſt) we Kreta 229

S. Cyrill z Cäſareje, martr. 229

S. Akacius, biſkop 230

55. Swjecźi martrarjo z cžaſa khěžorow Galla a Voluſiana 233

♣a♠) S. Kornelius, bamż a martr. 233

♣b♠) S. Lucius, bamž a martr. 235

♣c♠) S. Cenſurin a joho towaŕſchojo (měſchnik Makſimus, diakon
Archelaus, biſkop Cyriak a ſłużownica Aurea), martrarjo 236

56. Woſme wulke pſcheſcźěhanjo pod khěžorom Valerianom 237

S. martrarjo we Utika 238

S. Feliks Nolanſki, měſchnik a martraŕ 238

S. Rufina a Sekunda, knježnje a martraṙcy 240

S. Hippolyt a joho towaŕſchojo (Paulina, Adrias, dźěſcźi Neon a Marija,
měſchnik Euſebius, diakon Marcel a Makſimus), martr. 240

S. Schcźěpan ♣I.,♠ bamž a wyſchkaj Olympius a Nemeſius, Theodul,
Ikſuperia a Lucilla, martrarjo, 241

S. Sikſtus ♣II.,♠ bamž, a diakonaj Feliciſſimus a Agapit, a poddiakonojo
Januarius, Magnus, Vincentius a Schcźěpan, martrarjo, 243

S. Ławrjenc, diakon a martr. 243

S. Roman, wojak a matr. 245

S. Hippolyt, wojak a joho towaŕſchojo a Kaſſian, martr. 245

S. Cyprian, biſkop, cyrkwinſki wótc a martraŕ 245

S. Montan, měſchnik, a joho towaṙſchojo měſchnikaj Lucius a Viktor,
diakon Flavian, Renus, Donatian, Primolus, Julian, Kwartiloſia,
martrarjo 251

S. Fruktuoſus, biſkop, a joho towaṙſchej diakonaj Eulogius a Augurius,
martrarjo 254

S. Jakub, diakon, a Marian, cžitaŕ, a jeju towaŕſchojo 256

S. Agapius a Sekundin, biſkopaj, a Emilian, martr. 256

<pb n="IV"/>

S. Tertula a Antonia, knježnje martraŕcy 257

S. Nikefor, martraṙ 257

57. Aurelianowe pſcheſcźěhanjo 258

S. Dionys Alekſandrijſki, biſkop a martraṙ 259

S. martrarjo luboſcźe k bližſchomu 261

S. Valentin (Faltyn), měſchnik a martraŕ 261

S. Aſterius, martraṙ 261

S. Marius, Martha, Audifaks a Abachus, martrarjo 262

S. Hrehoŕ dźiwycžinjeṙ, biſk. 262

S. Alekſander wuhleŕ, biſkop a martraŕ 265

S. Marinus, wojak a martr. 266

S. Aſterius, martraṙ 269

S. Dionys Parižſki, biſkop a joho towaŕſchej měſchnik Ruſtikus a diakon
Eleutherius, martrarjo 267

S. Agapit, martraṙ 267

S. Feliks ♣I.,♠ bamž a martr. 268

S. Priſka, knježna a martr. 268

S. Eutychian, bamž a martr. 268

S. Viktorin a joho towaṙſchojo: Viktor, Nikefor, Klaudian, Diodor,
Serapion a Papias, martrarjo 269

S. Makſimilian, biſk. a martr. 269

S. Pelagius, martraṙ 270

58. Wopory pohanſkeje złóſcźe pod Diokletianom pſched dźeſatym wulkim
pſcheſcżěhanjom 271

S. Nikomedes, měſchnik a martraŕ 271

S. Anaſtaſius, martraṙ 272

S. Klaudius, Aſterius, Neon, Domnina a Theonilla, martr. 272

S. Kosmas a Damian, lěkarjej, a jeju bratſa Anthimus, Leontius,
Euprepius, martrarjo 274

S. Florian, wyſchk a martr. 275

S. Mucius, měſchnik a martr. 276

S. Barlaam, rólnik a martr. 277

S. Sergius a Bacchus, wyſchkaj a martrarjej 278

S. Patricius, biſkop a martr. 278

S. Margarita (Marata), knježna a martraṙka 278

S. Arkadius, martraṙ 279

S. Julius, wojak a martraŕ 281

S. Heſychius, Paſikrat a Valencius, wojacy a martrarjo 282

59. Swjecźi martrarjo pod ſobukhěžorom Makſimianom pſched dźeſatym
wulkim pſcheſcźěhanjom 283

♣a♠) S. martrarjo we Romje 283

S. Geneſius, kekleṙ a martr. 283

S. Primus a Felician, martr. 284

S. Boſcźan, wyſchk a martr. 285

S. Mark a Marcellian, diakonaj a martrarjej 286

S. Tiburtius, poddiakon, a Khromatius, bohot, martr. 288

S. Zoe, měſchnik Trankwilin, Nikoſtrat, Kaſtorius, Klaudius, Viktorin,
Symforian a Kaſtulus, martrarjo 288

S. Kajus, bamž a martr. 291

S. Gabinius, měſchnik a mrtr. 291

S. Suſanna, knježna a martr. 291

S. Khryſtina, knježna a martr. 292

S. Filumena, knježna a martr. 292

♣b♠) S. martrarjo Thebajſkeje legije 293

S. Mauritius, Ekſuperus a Kandidus, wyſchkojo a jich towaŕſchojo, wojacy
a martr. 293

S. Viktor, wojak a martr. 294

S. Viktor a Urſus a jeju towaŕſchojo, wojacy a martr. 295

S. Gereon a joho towarſchojo, wojacy a martrarjo 295

S. Feliks a Regula a Ekſuperantius, martrarjo 295

♣c♠) S. martrarjo we galliſkich krajinach 296

S. Alban, martraṙ 296

[1] ⁾ Króny běchu z hałožkow wite wěney, kotrež měſchnikojo a kralojo k
woznamjenjenju doſtojnoſcźe a knjejſtwa noſchachu. Romjenjo
dobycźeŕſkich a zaſłužbnych wojakow ze wſchelakimi krónami debjachu.

[2] ⁾ Tele wěrywuznacźo ma ſo ſerbſki takle: „My wěrimy do jednoho Boha,
wſchohomócnoho Wótca, ſtworicźerja wſchitkoho widżomoho a tež
njewidźomoho. A do jednoho knjeza Jězuſa Khryſtuſa, Syna božoho
jednorodźenoho wot Wótca, tohoſamohobywacoho z bytnoſcźe Wótca, Boha wot
Boha, ſwětło wot ſwětła, wěrnoho Boha wot wěrnoho Boha, ſplahowanoho,
nic ſtworjenoho, jednobytnoho z Wótcom; pſchez njoho je wſchitko
ſtworjene we njebjeſach a na zemi; kotryž je nas cžłowjekow dla a
naſcheje zbóžnoſcźe dla (z njebjes) deleſtupił a mjaſo na ſo wzał a ſo
wocžłowjecžił, cźerpjeł a na tſecźi dźeṅ horjeſtanył, do njebjes ſtpěł a
pſchińdże zaſy ſudźicź žiwych a morwych. A (wěrju) do ſwjatoho Ducha.
Schtóž pak praji, zo je hdy było, hdyž wón njeběſche, a zo je prjedy
ſplahowanja njebył a po njebycźu naſtał, abo ſchtóž wucži, zo je z
druheje bytnoſcźe abo ſtworjenja pak ſtworjeny abo pſchewobrocźeny abo
pſchijaty ſyn boži: toho katholſka cyrkej wuſtorka. (hl. Alzog,
Univerſalgeſchichte der chriſtl. Kirche, ſtr. 255.

[3] ⁾ Zmylnje mjenuja ſo woni we wſchelakich ſerbſkich knihach
„putnikojo“ ſchtož ſkerje „Pilger“ rěka, dyžli „Einſiedler, Eremit“, we
cžěſkim ♣„poustevník“♠

[4] ⁾ Tutón prěni klóſchtyr wobſtejeſche z někotrych, tam a ſem
ſtejacych khěžkow.

[5] ⁾ Znate je, zo hižon wot prěnich cžaſow kſcheſcźanſtwa cźi, kiž
běchu wyſchſche ſwjecźizny doſtali,, nježenjeni woſtachu, abo hdyž běchu
hižon prjedy woženjeni, ſo mandźelſkeje woſtajichu.
