Žiwjenja Swjatych.

Po rjedże cyrkwinſkich ſtawiznow

ſpiſał

♣Handrij Dučman.♠

♣Zešiwk IV.♠

♣W Budyšinje 1867.♠

♣# akładom towaŕstwa SS. Cyrilla a Methoda.♠

♣W kommissii Smolerja a Pjecha.♠

<pb n="193"/>

wožiwjaca wěra, kiž ſo we cyrkwi wot japoſchtołow ſem hacž do naſchoho
cžaſa khowa a we wěrnoſcźi wucži. Hdyž dha we někajkej wucžbje
pſchecźiwjenja naſtawaja, trjeba ſo jeno k najſtarſchim cyrkwjam
wobrocźicź, hdźež ſu japoſchtołojo wucžili; a wot tam ſo wuſudźenjo
bjerje, ſchto je wěſte. Pſchetož japoſchtołojo ſu do tamnych cyrkwjow
kaž do bohateje pokładnicy wſchitku wěrnoſcź we nadobnoſcźi zapołožili,
zo móže kóždy, kiž chce, z nich napoj žiwjenja cźěrpacź. Jeno wona je
pucź k žiwjenju; wſchitke druhe ſu paduſchi a rubježnikojo. Tohodla je
ſo tychle zdalowacź, to pak, ſchtož cyrkej podawa, ma ſo z najwjetſchej
ſtaroſcźiwoſcźu wuzwolicź. Haj, hdy bychu japoſchtołojo žane piſma
njezawoſtajili, bychmy tola dyrbjeli pokazowanjo podawiznow ſcźěhowacź,
kotrež ſu japoſchtołojo tym pſchepodali, kotrymž cyrkwje dowěrichu.
Tohole zarjada dźerži ſo wjele njewucženych ludow, kotſiž do Khryſtuſa
wěrja, kotrymž je zbóžnoſcź bjez papjery a tinty pſchez ſwjatoho Ducha
do wutrobow zapiſana, kotſiž ſtare podawizny ſtaroſcźiwje zakhowaja a do
jednoho Boha, ſtworicźerja wſchitkich wěcow, pſchez Jězuſa Khryſtuſa
wěrja“.

Hako khoſtanjo wotſchcźěpnikow mjenuje Irenej ſcźěhowace: „Dokelž ſu ſo
błudnikojo wot pucźa wěrnoſcźe wotwobrocźili, padaja z jednoho błuda do
druhoho, pſcheměnjeja po cžaſu a wobſtejenjach ſwoje měnjenja, nimaja
ženje wěſtu wucžbu wěry, wojuja mjez ſobu, rycža napſchecźo ſebi a ſu
wuſchikniſchi we mudrowanju, dyžli zahorjeni za wěrnoſcź. Dokelž ſo nic
na ſkału, ale na pěſk twarja, njemóžeja trajacu twaŕbu ſtajicź. A dokelž
ſu jich wocži za ſwětło wěrnoſcźe zawrjene, tohodla woni pſchecy pytaja
a ženje njenamakaja; wopuſchcźa runy pucź a błudźa wokoło a padnjeja do
jamy, kaž ſlepi wot ſlepych wjedźeni. Toho dla ma cyrkej hako dobra
macźeŕ doſcź winy, na wunamakarjow a rozſchěrjerjow tajkeje
bjezbóžnoſcźe płakacź. My jich njemudroſcźe njewozjewjamy, ale woni je
wucža a cžinja ſebi z toho cžeſcź a khwału. My pak ſo z cyłej wutrobu za
nich modlimy, zo bychu z bjezdna ſtanyli, do kotrohož ſu ſo ſami
ſtorcžili; zo bychu próznoſcź wopuſchcźili a wrócźiwſchi ſo do cyrkwje
ſo z nowa narodźili. Naſcha luboſcź ſo jim kruta a cźežka zda, dokelž
kaž dobri lěkarjo zhniłe mjaſo wupalimy a rany wot jěda hordoſcźe
wucz̀iſcźamy. Tola njech woni wo nami myſla a praja, ſchtož chcedźa, my
nihdy njepſcheſtanjemy, jim ruku podawacź, zo bychmy jich z bjezdna
wucźahnyli“.

<pb n="194"/>

Skóncžnje chcu hiſchcźe někotre ſłowa ſwjatoho Ireneja wo
najſwjecźiſchej ſwjatoſcźi wołtarja pſchiſtajicź: „Naſch Knjez ſam, hdyž
khlěb wza, ſo dźakowaſche a prajeſche: to je moje cźěło; a kheluch wza
prajicy: to je moja krej — je nowy wopor nowoho zakonja ſwojim
japoſchtołam pſchepodał, kotſiž ſu to cyrkwi zawoſtajili. A ſchtož knjez
wójſtwow pſchez profetu Malachia prajeſche: „wot ſkhadźenja ſłónca hacž
do joho zakhoda budźe moje mjeno wulke mjez ludami a na wſchitkich
měſtach mojomu mjenej woprowane a cžiſty wopor podawany“ — to
dopjelnjuje nětko cyrkej po cyłym ſwěcźe a wona ſama wopruje
ſtworicźerjej cžiſty wopor. Mjaſo wěriwych, kotrež je pſchez cźěło a
krej Knjeza žiwjene, njewoſtanje we pſchetłacźu, ale doſtanje wěcžne
žiwjenjo. Pſchetož kaž khlěb, kotryž tež ze zemje wukhadźa, pſchez ſłowo
božeje mocy wſchědny khlěb njewoſtawa, ale Euchariſtia (t. j.
najſwjecźiſchi ſakrament) naſtawa, kiž z dweju dźělow wobſteji, ze
zeḿſkoho, t. j. z joho mjaſa, a z njebjeſkoho, t. j. z joho duſche a
bójſtwa: tak doſtawaja naſche cźěła pſchez Euchariſtiu nadźiju
horjeſtacźa, a njewoſtanjeja we zahinjenju. Mjaſo, kiž je wot Jězuſowoho
Cźěła a Krewje žiwjene a k joho ſtawam ſłuſcha, doſtawa z tym
zamožnoſcź, zo móže dar boži, wěcžne žiwjenjo dóſtacź. Winowy pjeńk ſo
ſadźa a njeſe płód we ſwojim cžaſu; pſcheṅca ſo ſyje a ſo dźěli, zo by
pſchez božu móc zmnohoſcźena wuroſtła, potom cžłowjekojo z toho khlěb a
wino pſchihotuja a wužiwaja. Hdyž pak ſo ſłowo božeje mocy na nje
wupraji, pſchewobrocźa ſo do cźěła a krewje Jězuſoweje. A naſche cźěła,
kotrež tule ſwjatu cyrobu doſtawaja, drje tež do zemje ſo połoža a
rozpadaja, ale we ſwojim cžaſu horjeſtanjeja, hdyž jim bójſke ſłowo
njeſmjertnoſcź k cžeſcźi wěcžnoho Wótca wobradźi“.

Kaž napſchecźo wſchelakim wucžbam, tak ſo błudnikojo tež pſchecźiwo
cžeſcźi pozběhowachu, kotraž ſo božej macźeri, ſwjatej Mariji dawa. A
tola je ſo tele cžeſcźenjo we japoſchtołſkim cžaſu zapocžało a cyrkej je
we wſchitkich cžaſach je wobkhowała. Irenej pokaza, kak je Marija ze
ſkutkom naſchoho wumoženja krucźe zjenocźena: „Runje kaž běſche Jěwa
pſchez ſwoju njepoſłuſchnoſcź za ſo a cyły cžłowjeſki ſplah wina
ſmjercźe: tak je knježna Marija pſchez ſwoju poſłuſchnoſcź wina
zbóžnoſcźe za cyły cžłowjeſki ſplah. Njepoſłuſchna Jěwa zwjaza naſche
puta, poſłuſchna Marija je wotwjaza. Tamna bu pſchez ſłowo jandźela cźmy
zawjedźena, wotpadny wot Boha; tale bu pſchez ſłowo <pb
n="195"/>jandźela ſwětła zwólniwa, Bohu poſłuchacź. Knježna Marija bu na
tele waſchnjo rycžnica knježniſkeje Jěwy, zo by cžłowjeſki ſplah, pſchez
knježnu do ſmjercźe zapadnjeny, zaſy wumoženy był pſchez knježnu pſchez
to, zo poſłuſchnoſcź jeneje njepoſłuſchnoſcź tamneje naruna a jednoroſcź
hołbja pſchewiny leſcź hada.“

Z tutoho kaž ze wſchitkich piſmow ſwjatoho Ireneja je widźecź, kak wótry
wojowaŕ napſchecźo błudnikam tamnoho cžaſa wón běſche. Ale tež
błudowěrcow pozdźiſchich cžaſow poražeja joho piſma. Hdyž dha běſche wón
ze ſłowom a piſmom za rozſchěrjenjo wěry ſkutkował a pſchecźiwo
błudnikam wojował a pſchezjenoſcź we cyrkwi wobkrucźecź pomhał, bu jomu
cžeſcź martraŕſkeje ſmjercźe popſchata. Pod khěžorom Severom běſche we
Lyonje nowe pſcheſcźěhanjo kſcheſcźanow wudyriło a bu tejko kſcheſcźanow
morjenych, zo krej kaž z rěkami běžeſche. Stare piſma praja, zo je
tehdom we Lyonje 19 tyſac kſcheſcźanow morjenych. We ſtarobje nimale ſto
lět bu ſwjatomu biſkopej we lěcźe 202 hłowa z mjecžom wotcźata. Joho
ſwjedźeń je 28. junija.

50.

Swjatej Felicitas a Perpetua,

a jeju towaŕſchojo, martrarjo.

Pſcheſcźěhanja we Africy wzachu ſwój zapocžatk we Karthagu, hdźež bohot
Minucius Timinian pjecźoch katechumenow (t. j. tajkich, kotſiž ſo na
ſwjatu kſchcźeńcu pſchihotowachu) zaja a we někajkim domje zawrje. Běchu
to: młodaj mužej Saturnin a Sekundulus; ſłužownaj Revokat a Felicitas,
kotraž běſche woženjena a we poſlednich měſacach ſwojeje nadźije;
dwajadwacycźilětna žónſka Vivia Perpetua, kiž běſche z woſobnoho ſplaha
a we zbožownym mandźelſtwje žiwa, z kotrohož mějeſche dźěcźatko. Jeje
macźeŕ bě kſcheſcźanka, nan pak pohan, a wón lubowaſche tule dżowku
bóle, dyžli ſwoje druhe dźěcźi. Jim ſtowaŕſchi ſo ſamowólnje Satur,
kotryž běſche jich we wěrje rozwucžował. Prjedy wſchoho bu ſpytowane,
jich wot wěry wotwjeſcź. Hdyž <pb n="196"/>nan zhoni, zo je dźowka
Perpetua ſadźena, pſchiběža wón a praſcheſche ſo ſtaroſcźiwje za winu
tutoho. Wona wotmołwi jomu, zo njeje žanu złóſcź wobeſchła, ale zo je
hako kſcheſcźanka we jaſtwje. Nětko chcyſche ju nan z dobrymi ſłowami k
zaprěcźu nawabicź. Dołho wona na njoho poſłuchaſche, a rjekny ſkóncžnje:
„Nano, je tele ſudobjo karan abo ſchto druhe“? Nan wotmołwi: „Ja karan
widźu“. Perpetua: „Móžemy wěc hinak mjenowacź, hacž kaž wona rěka“? Nan
prajeſche: „Ně“. Wona: „Runje tak njemóžu ſo tež ja hinak mjenowacź,
hacž ſchtož ſym: kſcheſcźanka“. Na tule wotmołwu ſo nan tak rozhněwa, zo
ju z pjaſcźu cźepjeſche a do njeje kopacź pocža. Wona mjelcžeſche. Z
hněwom pſchewzaty woteńdźe nan a njepſchińdźe za někotre dny wjacy k
njej. To běſche za nju wulke wolóženjo. Mjez tym doſtachu wſchitcy
kſchcźeńcu a wona bu pſchez to tak zwjeſelena, zo žiwjenjo a cźěło,
ſtarſcheju a dźěcźo Bohu woprowaſche a Boha jenicžcy wo ſcźeŕpnoſcź we
cźeŕpjenju proſcheſche.

Po někotrych dnjach buchu cźile młodżi kſcheſcźenjo pſched bohota
wjedźeni, a dokelž pſchiboham woprowacź njechachu, do žadławoho jaſtwa
ſtorcženi. Jaſtwo běſche mazane a cźěmne, wulka tužnota jich tyſcheſche
a mějachu wot ſurowoſcźe a njehańbitoſcźe wojakow wjele cźeŕpjecź.
Perpetua mějeſche tež ſtaroſcź wo ſwoje dźěcźo, kotrež běchu jej
wotewzali. Tola pſchez ſtaroſcźiwoſcź a prócu cyrkwinſkich ſłužownikow
doſtachu woni dowolnoſcź, zo ſmědźa někotre hodźiny na cžerſtwy powětr
ſtupicź. Tam cźěſcheſche Perpetua ſwoje dźěcźatko a nadeńdźe tam tež
ſwoju macź a bratra a widźeſche jeju zrudobu wo nju. Wona wobej
tróſchtowaſche. Skóncžnje doſta tež dowolnoſcź, zo ſmě ſwoje dźěcźo ſobu
do jaſtwa wzacź. To běſche jej wulki tróſcht. We wſchitkich cźěſnoſcźach
podnuri ſo wona do modlitwy a tu mějeſche dźiwne widźenjo: „Widźach
złoty rěbl, kiž hacž do njebjes doſahaſche; ale běſche tak wuzki, zo
móžeſche jeno jedyn po nim lězcź. Po boku běchu mjecže, hlebije, kłaki a
druhe wótre wěcy. Kóždy, kiž njekedźbnje dźěſche abo runje horje
njehladaſche, bu ranjeny. Pod rěblom ležeſche hrozny wulki zmij, kotryž
chcyſche naſtróžecź a wotſchericź. Najprěnjoho widźach Satura na rěbl
ſtupicź. Hdyž běſche wón horje, wobrocźi ſo wón a rjekny: Perpetua, ja
na tebje cžakam; ale hladaj ſo, zo tebje zmij njeſkuſa. Ja wotmołwich:
We mjenje knjeza Jězuſa Khryſtuſa mi wón njezeſchkodźi. A zmij
wotwobrocźi pomału hłowu, hako by ſo mje bojał, a hdyž na prěnju
ſchtelku ſtupich, ſtupich jomu <pb n="197"/>ſobu na hłowu. Nětko dźěch
horje a pſchińdźech do wulkeje zahrody. Woſrjedźa ſedźeſche wulki ſchěry
muž we wowcžeŕſkej draſcźe a dojeſche wowcy. Wokoło njoho ſtojeſche
wjele tyſacow ludżi we běłych draſtach. Wón na mnje pohladny a rjekny:
„Budź powitana, moja dźowka“! Wón mje z mjenom mjenowaſche a da mi wot
nadojenoho mloka picź. Ze ſtyknjenymaj rukomaj ſo napich a kiž wokoło
ſtojachu, prajachu: Amen. Pſchez tónle hłós wocucźich a mějach we horcźe
njewěm kajku ſłódkoſcź“. Hdyž běſche wona tónle ſón druhim wupowjedała,
ſpóznachu wſchitcy, zo na nich martraŕſka ſmjercź cžaka a tohodla
woſtajichu wſchitku cžaſnu nadźiju.

Za někotre dny běſche ſo powjeſcź roznjeſła, zo budźeja pſcheſłyſcheni.
Zaſy pſchińdźe jeje nan, połny zrudoby a tyſchneje ſtaroſcźe. Z
najluboſtniſchimi ſłowami chcyſche jeje myſle wobrocźicź: „Smil ſo nad
mojimi ſchědźiwymi włoſami. Smil ſo nad ſwojim nanom, jelizo chceſch mje
hiſchcźe nana mjenowacź. Hlej, kak ſym tebje hako dźěcźo na rukomaj
noſył, kak ſym tebje bóle lubował, dyžli twojich bratrow. Dopomń ſo na
ſwoju macź a pomyſl ſebi na ſwoje dźěcźo, kotrež njemóže bjez tebje žiwe
bycź. Njewoſtań tola tak ſwojeje hłowy a njecžiń mi pſched ludźimi
tajkule hańbu“. A wón ju za rucy pſchimny a hubicžkowaſche, padny na
kolenje a proſcheſche ze ſylzojtymaj wocžomaj: „Dźěcźo, podaj mi ſwoju
ruku; njedaj mi zadwělowacź. Daj nam zaſy ſwoju luboſcź. Jenož někotre
zornjatka wórucha cźiſń. O žiwjenjo, o rjana zemja, o módre njebjeſa!
ach, woſtaj ſwoje dźiwne myſle. O kak zatraſchna je ſmjercź. Chceſch dha
tele rjane žiwjenjo za ſón zbóžnoho žiwjenja podacź? Dźowka, ſmil ſo nad
nami, njewopuſchcź nas“. Perpetua cžujeſche pſchi tychle ſłowach
njewuprajnu ſtyſknoſcź a běſche jej nana žel. Wona joho tróſchtowaſche a
prajeſche, zo je jeje luboſcź ſylniſcha, dyžli ſmjercź. Jeje žiwjenjo
pak je we božej rucy. Boža wola njech ſo ſtanje. Zrudniſchi dyžli
prjedy, woteńdźe nan.

Na druhi dźeṅ, runje hdyž běchu pſchi jědźi, buchu na ſudniſchcźo
wjedźeni. Wjele luda ſo naběža. Bjez bojoſcźe wuznawachu wſchitcy wěru
do Khryſtuſa. Satur za wſchitkich rycžeſche. Sudnik dźěli nětko žónſkej
wot mužſkich a pſcheſłyſcheſche kóždoho woſebje. Hdyž rjad na Perpetuu
pſchińdźe, wuſtupi jeje nan a dźeržeſche jej jeje dźěcżatko napſchecźo a
proſcheſche: „Smil ſo nad nami a zdźerž nam žiwjenjo pſchez to, zo ſwoje
zakhowaſch“. Wona rjekny: „Cžłowjekow dla Khryſtuſa njezaprěju, kotryž
mje <pb n="198"/>k kraſnoſcźi martraŕſtwa woła“. Tež ſudnik Hilarion
nanowu próſtwu podpjeraſche: „Schto, tebje njedyrbjałe ſchědźiwe włoſy
ſwojoho nana hnucź? njewinowate dźěcźatko, kotrež budźe pſchez twoju
ſmjercź ſyrotka? Wopruj na khěžorowe zbožo“! Perpetua wotmołwi: „Nihdy
njebudu woprowacź“. Hilarion rjekny: „Tak ſy ty kſcheſcźanka“? Perpetua
dźeſche: „Haj, ja ſym kſcheſcźanka“. Mjez tym chcyſche ju nan z mocu ze
ſudniſchcźa wotcźahnycź. Ale Hilarion daſche joho dele ſtorcžicź a
nabicź. Tole ju we wutrobje bóle boleſche, hacž hdyž by ſama cźeŕpjeła.

Hdyž bu Felicitas pſchiwjedźena, wobžarowaſche ju ſudnik a napominaſche
ju, zo by ſwoje žiwjenjo hajiła. Wona jomu wotmołwi: „Ja ſym
kſcheſcźanka, a Khryſtuſa dla nimam nicžo druhe hajicź. Rycž, ſchtož
chceſch; pſchiboham woprowacź mje tola njenarycžiſch.“ Na to wotſudźi
jich Hilarion, zo dyrbja z dźiwimi zwěrjatami bědźicź. Satur, Saturnin a
Revokat buchu hiſchcźe ſchwikani, Felicitas a Perpetua do woblicža
bitej. Na to buchu zaſy do jaſtwa wotwjedźeni.

Perpetua póſła ſłužownika k nanej, zo by jej ſynka zaſy dał. Ale nan
joho njeda. Bóh pak ſcžini, zo dźěcźo wjacy macźeṙnu cyrobu nježadaſche
a tež wona z toho žane cźeŕpjenjo a wobcźežnoſcź njemějeſche. We jaſtwje
woni wobžarowachu, zo Felicitas z nimi cźeŕpjecź njemóže, dokelž zakoń
njedowoli žónſku do poroda ſkóncowacż. Wona ſama ſo tež rudźeſche, zo
dyrbi ſama na bědźenjo a dobycźo cžakacź. We ſwojej zrudobje pocža ſo
wona modlicź a druzy ſpěwachu z njej, zo chcył Bóh jej dacź z nimi
wumrjecź. Hdyž ſo dźeṅ zwěrinſkich hrow bližeſche, porodźi Felicitas do
cžaſa dźowcžicžku. Hdyž we porodnych boloſcźach žałoſcźicź pocža, rjekny
jedyn ze ſtražnikow: „Hdyž ty nětkle hižon žałoſcźiſch, ſchto budźeſch
hakle potom cžinicź, hdyž budźeſch dźiwim zwěrjatam cźiſnjena“? Wona
wotmołwi: „Schtož nětko cźeŕpju, cźeŕpju ſama hako žónſka. Potom budu
hako kſcheſcźanka cźeŕpjecź a tón budźe zo mnu, za kotrohož cźeŕpju“.
Kſcheſcźanſka žónſka wza jeje dźěcźatko k zaſtaranju. Bjez pſcheſtacźa
ſo modlachu a pſchez napominanja ſo k cźeŕpjenju poſylnjachu. Junu, hdyž
ſo modlachu, wupraji Perpetua njewjadcy mjeno ſwojoho bratra Dinokrata.
To ſo jej dźiwne zezda, dokelž njeběſche na njoho myſliła. Tutón běſche
ſydom lět ſtary na raka wumrjeł. Wona dopomni ſo na joho khoroſcź a w
nocy we ſonje widźeſche joho na cźěmnym měſcźe ze znamjenjemi ſwojeje
khoroſcźe na woblicžu. Wona pytny na nim wulku <pb n="199"/>tužnoſcź a
lacžnoſcż, a woblicžo běſche mazane. Mjez nim a njej běſche wulka
hłubina, tak zo wona k njomu njemóžeſche. Wón ſtejeſche pſchi wyſokim
ſudobju wody, ale njemóžeſche hacž k wodźe doſahnycź, runjež ſo jara
nacźahowaſche. Z toho wona ſpózna, zo je jeje bratr, hacž runje běſche
hako dźěcźo a po cźežkej khoroſcźi wumrjeł, tola něſchto na ſebi měł,
ſchtož joho wot Boha zdaluje a we cžiſcźu dźerži. Z dowěru ſo wona k
Bohu wobrocźi a modleſche ſo wodnjo a w nocy za bratra, zo chcył jomu
Bóh ſwoju hnadu dacź. Krótki cžas pſched ſwojej ſmjercźu wohlada wona
joho zaſy. Bratr wuſtupi ze ſwětłoho měſta, běſche rjany a cžiſty a
rjenje zwoblekany. Sudobjo z wodu běſche tak ponižene, zo móžeſche wón k
wodźe doſahnycź. We rucy dźeržeſche wón złote ſudobicžko, cžěraſche ſebi
a pijeſche. Na to wón wjeſoły k druhim dźěcźom woteńdźe, zo by z nimi
hrał. Wotcucźiwſchi ſpózna wona, zo je bratr k zbóžnoſcźi pſchiſchoł.

Někotre dny pſched zjawnymi hrami buchu do druhoho jaſtwa wjedźeni, kiž
běſche pſched měſtom. Tola běſche Sekundulus we tamnym jaſtwje wumrjeł.
Wobkedźbowaŕ jaſtwa bojeſche ſo kuzłaŕſtwa a wobkhadźeſche z nimi
ſurowje: daſche jich do kłódow zezamkacź a zapowjedźi jim nuznu cyrobu.
Perpetua jomu tohodla porokowaſche: „Cžoho dla nas tak ſchpatnje
wudźeržiſch, hdyž dyrbimy k khěžorowej cžeſcźi bědźicź? Tebi by wjacy
cžeſcźe cžiniło, hdy bychmy prawje cžerſtwi pſched lud wjedźeni byli.“
Na to ſo wón lěpje za nich ſtaraſche. Znacźi a pſchecźeljo ſmèdźachu
jich wopytacź. Tu pſchińdźe jeje nan tſecźi krócź k njej, a torhaſche
ſebi we zadwělowanju włoſy z hłowy, hdyž wona do joho wole njezwoli.
Tola wona njemóžeſche hinak, hacž mjez nanom a Khryſtuſom, mjez zemju a
njebjeſami, mjez cžłowjekom a Bohom wuzwolicź. A wona wuzwoli Khryſtuſa,
Boha, njebjeſa. Za to ju Bóh z wjeſołym widźenjom wozboži. Wona
widźeſche, kak z wulkim cžornym cžłowjekom bědźi a joho we bědźenju
pſchewiny. A dóſta zelenu hałozu ze złotymi płodami za dobycźeŕſke myto
a woteńdźe hako dobycźeŕka. Wotcucźiwſchi ſpózna, zo njezměje ze
zwěrjatami, ale wjele wjacy z djabołom bědźicź.

Po romſkim waſchnju bu jim dźeń pſched zwěrinſkimi hrami wjecžor zjawna
hoſcźina pſchihotowana a kóždy móžeſche ſo na njej podźělicź.
Kſcheſcźanſcy wuznawarjo rozrycžowachu ſo wo nadźiji a pſchichodnych
radoſcźach. Bjez bojoſcźe rycžachu k ludej, dopomnichu jich na ſprawne
ſudźenja bože a khwalachu ſwoje <pb n="200"/>cźeŕpjenja. Satur rjekny
pſchihladowarjam: „Haj, hladajcźe nam prawje do wocžow, zo nas na ſudnym
dnju zaſy ſpóznajecźe.“ Lud ſo rozběža; někotſi wěrjachu. Skóncžnje
naſta dźeń jich dobycźa. Z jaſtwa buchu do dźiwadła (amfitheatra)
wjedźeni. Z wjeſołym pohladnjenjom dźěchu, pſched nimi hako wjedźeŕka
Perpetua kaž njewjeſta boža. Mějeſche wocži k zemi złoženej a
njepohladny na nikoho. Za njej dźěſche Felicitas, wjeſoła, zo móže we
jich towaŕſtwje wumrjecź. Hdyž do wrotow zaſtupichu, chcychu jich
pſchewoblekacź, kaž ſłužownikow pſchibohow. Tola woni ſo tomu
pſchecźiwjachu, prajicy: „Samowólnje ſmy ſem pſchiſchli, zo njetrjebali
wěrn zaprěcź, a my ſwoje žiwjenjo damy, zo tajke cžinicź njetrjebali. To
dyrbicźe nam pſchizwolicź.“ Wyſchk to dowoli a da jim we jich wſchědnej
draſcźe zaſtupicź. Perpetua ſebi z cźicha ſpěwaſche, kaž dobycźeŕſki
ſpěw nad złym njepſchecźelom. Revokat, Saturnin a Satur hladachu krucźe
na lud a Satur rjekny pſched ſudnikom Hilarionom: „Dźenſa nas ty
ſudźiſch, ale něhdy budźe Bóh twój ſudnik.“ Tohodla rozmjerzany lud
žadaſche jich ſchwikanjo. Wothladarjo dźiwich zwěrjatow ſo do rjada
zeſtupachu a mějachu ſchwikadła ze železnymi kulkami we rucy. Martrarjo
dyrbjachu nimo nich hicź a wot kóždoho ſylny raz na nahi khribjet
doſtacź. Woni ſo wjeſelachu, zo ſu pſchez to Jězuſowomu cźeŕpjenju
podobniſchi.

Na Revokata a Saturnina bu pantr puſchcźeny, kotryž jimaj wjele ranow
nacžini, ale jej njemori. Tohodla mjedźwjedźa (bara) na njej ſchcźuwachu
a tón jej žałoſnje roztorha; ale hiſchcźe woſtaſchtaj žiwaj. Na Satura
puſchcźichu dźiwjoho kundroſa, kiž joho ze zubami wokoło cźahaſche. Nětk
zwjazachu Satura k ſtołpej a puſchcźichu mjedźwjedźa na njoho. Ale tón
njechaſche ſwój khlěw wopuſchcźicź, byrnje joho bóle ſchcźuwali. Satur
bu na ſtronu wotwjedźeny. Felicitas a Perpetua buſchtej wuſlěkanej do
ſaka zawitej. Na tajku njehańbitoſcź pocža lud ſwarjecź. Tohodla dachu
jimaj zaſy draſtu a bu na njej njemdra kruwa puſchcźena. Ta zaběža ſo
najprjedy na Perpetuu a cźiſny ju z rohom do powětra, tak zo wona z
rozedrjenej draſtu a z raujenym cźěłom k zemi padny. Njedźiwajo na
boloſcź zakrywaſche ſo z draſtu a zrjadowaſche ſebi włoſy, zo njeby
žarowacym podobna była. Potom ſtany a wza Felicitas za ruku, kotraž
pſchebodźena na zemi ležeſche. Lud žadaſche, zo njebyſchtej wjacy pſched
zwěrjata cźiſujenej byłej. Tohodla <pb n="201"/>buſchtej wotwjedźenej.
Wobrocźiwſchi ſo rjekny Perpetua pſchitomnym kſcheſcżanam a ſwojomu
bratrej: „Stójcźe krucźe we wěrje, lubujcźe ſo mjez ſobu a njech je
naſche cźeŕpjenjo k waſchomu zbožu“.

Mjez tym rjekny Satur k Pudenſej, ſtražnikej jaſtwa: „Hlej, tu ſym,
hdźež ſym ſebi žadał, a žane zwěrjo mi nicžo ſchkodźiło njeje. Ale nětko
du a pantr mje z jednym kuſnjenjom zakuſnje. Chceſch ty potom z cyłej
wutrobu wěricź“? Na to bu wón zaſy won wjedźeny. Pantr na njoho wuſkocži
a joho tak zatraſchnje knſny, zo bu z krewju cyły woblaty. Lud joho
wuſměſcheſche. Pudens pſchiſtupi a poda jomu ſwój pjerſchcźeń, kotryž
jomu Satur ze ſwojej krewju womacžany zaſy da, prajicy: „Měj ſo derje;
ſpominaj na mnje a njedaj ſo pſchez to, ſchtož ſy widźał, zamólicź, ale
wobkrucźicź“. Na to wón myſle zhubi. Na ſmjercź ranjeni dyrbjachu ſo
domoricź. Satur, Saturnin a Revokat ſo hiſchcźe junu pozběhnychu a dachu
ſebi wokoſchenjo pokoja. Satur bu prěni z mjecžom zakłóty, prěni, kaž
běſche Perpetua to we widźenju widźała. Po nim buchu druzy morjeni.
Perpetuu rubny njezwucženy kat do ramjenja, tak zo wona z boloſcźu
zawoła; ale z dobom doſta zaſy móc a po druhim razu pſchez ſchiju
ſkóncži ſwoje žiwjenjo. To ſta ſo 7. měrca 203 a na tym dnju ſwjecźi ſo
kóžde lěto jich wopomnjecźo. A wſchědnje pomjenujetej ſo na božej mſchi
ſwjatej martraŕcy Felicitas a Perpetua.

51.

Alekſandriſcy martrarjo.

We egiptſkim měſcźe Alekſandria trajachu pſcheſcźěhanja z krótkimi
pſcheſtawkami wjacy lět a je ſebi we tymle cžaſu wjele kſcheſcźanow
martraŕſku krónu zaſłužiło. Mjez nimi běſche Leonidas, zahorjeny
kſcheſcźan a nan ſydom ſynow. Wón bu wěry dla zajaty a do jaſtwa
ſadźeny. Joho najſtarſchi ſyn Origenes běſche tehdom 17 lět ſtary. Hdyž
nana do jaſtwa wjedźechu, chcyſche tež wón ſobu za Khryſtuſa cźeŕpjecź.
Wulke <pb n="202"/>próſtwy macźerje pak joho doma zdźeržachu. Tola
piſaſche nanej liſt, we kotrymž martraŕſtwo khwaleſche a nana
napominaſche, zo by we wuznawanju wobſtajny woſtał a ſebi ſwojich dźěcźi
dla žaneje ſtaroſcźe njecžinił. Leonidej bu wěry dla hłowa wotcżata we
lěcźe 202. Pohanſka wyſchnoſcż wza joho zamoženjo a ſwójba pſchińdźe do
najwjetſcheje khudoby. Bohata žónſka wza jich do ſwojoho domu. Origenes
ſo dale wuwucžowaſche a doſta wot biſkopa Demetria zjawnu wucžeŕnju,
hdźež ſo cźi wuwucžowachu, kotſiž chcychu kſcheſcźanſtwej pſchiſtupicź.
Wyſche tuteje wucžby wuwucžowaſche wón ſo ſamoho we poſcźenju a
pomorjeſche cźěło pſchez ſpanjo na twjerdej zemi. We cžaſu
pſcheſcźěhanjow wopokazowaſche jatym luboſcź, poſylnjeſche jich we wěrje
a napominaſche k ſcźeŕpnoſcźi, prědowaſche tež pohanam a pſchewodźeſche
martrarjow k ſudnikam a k ſmjercźi. Pohanjo ſo na njoho zebrachu,
mjetachu kamjenje za nim a cžwělowachu joho wſchelako. Ale Bóh zdźerža
jomu žiwjenjo. Pſchez joho wucžbu a pſchikład doby boža hnada wjele
duſchow. Mnozy z joho wucžownikow wumrjechu hako martrarjo, mjez nimi
Plutarch, Serenus, Heracides a Heron, kotrymajž bu hłowa wotcźata.
Žónſka Herais bu žiwa ſpalena a doſta pſchez woheṅ kſchcźe ńcu krewje.
Najwjetſchu khwalbu, ze wſchitkich zaſłuži pak Potamiena hako martraŕka
knježniſkeje póccźiwoſcźe. Wot załoženja kſcheſcżanſtwa namaka ſo wjele
duſchow, kotrež mějachu nad njebjeſkim nawoženjom Jězuſom wjacy
ſpodobanja, dyžli nad ſwětnym kwaſom. Woni znajachu ſwjatoſcź
mandźelſtwa; ale ſwjecźiſche běſche jim knježniſke žiwjenjo, kotrež
cžłowjekej rjanu ſwobodnoſcź poſkicźuje, ſo jenicžcy a cyle Bohu a
njebjeſkim wěcam podacź. Hako wohidnoſcź bu wſchitko hidźene, ſchtož
mohło na tule cžiſtoſcź někajki próſchk pſchinjeſcź. Hdyž tajke
knježniſke žiwjenjo tež we naſchich cžaſach ſwojich njepſchecźelow ma,
dha ſo pohanſke zmyſlenjo z woſebitymi złobami napſchecźo njomu
wobrocźi. Tak je ſo ſtało, zo je ſebi wjele knježniſkich duſchow pſchez
to martraŕſku krónu pſchihotowało, zo ſo mjaſnym pcžadoſcźam pohanow
pſchecźiwjachu. Jedna z prěnich, kotſiž buchu cžiſtoſcźe dla wobſkorženi
a cžwělowani, běſche Potamiena. Wona běſche khuda ſłužownica, ale
wobdarjena z wulkej rjanoſcźu cźěła. Cźělna rjanoſcź je dar boži. Tuteje
rjanoſcźe je jene tón doſtojny, kotryž ſo za tym prócuje, zo by we
rjanym cźěle tež rjanu, cžiſtu a njewoblakowanu duſchu wobkhował. Hdźež
rjanoſcź duſche njeje, tam je cźěło kaž wudebjeny row ze zhniłymi <pb
n="203"/>koſcźemi. Rjanoſcźe dla wobrocźi někotryžkuli woſobny na
Potamienu ſwoju žadoſcź. Mjez tutymi běſche tež jeje knjez. Z lubjenjom
a hroženjom chcyſche ſebi ju podwolnu ſcžinicź. Ale próſtwy knježnu
njehnuchu, ſlubjenja ju njeſlepjachu, hroženja ju njeſtróžichu: wona
chcyſche jeno njebjeſkomu nawoženjej pſchiſłuſchecź. Radſcho chcyſche
žiwjenjo dacź, dyžli knježniſtwo zhubicź. Jeje ſtajne wobaranjo zbudźi
ſkóncźnje hněw jejnoho knjeza. Wón ju pſched bohotom Akwilu hako
kſcheſcźanku wobſkorži, kotraž khěžora joho pſcheſcźěhanjow dla ſtajnje
hani. Tež ſlubi wón bohotej wjele pjenjez, jeli ju jomu podwolnu ſcžini.

Potamiena bu pſched bohota wjedźena. Tam běſche hižon wſchitkón
cžwěleŕſki naporjad rozkładźeny a bu jej pokazowany. Wona njemějeſche
žanu hrozu. Bohot daſche ju cžwělowacź, najprjedy zwaha, potom ſylniſcho
a pſchecy bóle. Sylna knježna woſta ſwojomu ſlubej ſwěrna. To rozmjerza
bohota, zo ſebi wona z joho cžwělow nicžo njecžinjeſche. Tohodla
najhórſchu ežwělu wumyſli a porucži, zo dyrbja ju pſchede wſchitkim
ludom wuſlěkacź a nahu do kotoła z rozeſchkrjenej ſmołu tyknycź.
Hańbicźiwa kuježna bojeſche ſo wuſlěkanja a proſcheſche toho dla
ſudnika: „Hdyž chceſch mje ſkóncowacź, dha mje njedaj wuſlěkacź, ale daj
mje zwoblekanu pomału podnurjecź, zo by widźał, kajku ſcźeŕpnoſcź je mi
mój Bóh dał, kotrohož ty njeznajeſch“. Sudnik zwoli do toho a bu wona k
cžwělowanju wjedźena. Na pucźu ſo njehaṅbity lud k njej tłócžeſche a
hanjeſche ju z njepſchiſtojnymi ſłowami. Pohanſkomu wojakej Baſilidej
běſche jeje žel a wón lud wot njeje wobaraſche. Knježna jomu z dźakom za
to rjekny: „Dowěŕ ſo; po ſwojej ſmjercźi chcu ja wot ſwojoho Knjeza k
zapłacźenju twojeje dobroty twoje zbožo wuproſycź“. Z rjecźazami
wobwjazana bu pomału do kotoła puſchcźena. Tſi hodźiny trajeſche tele
podnurjenjo, prjedy hacž wona ducha woteda; ale žana ſkóržba, žana
žałoſcź njeběſche ſłyſchecź.

Bórzy po jeje ſmjercźi ſo ſta, zo bu wojak Baſilides na pohanſku
pſchiſahu žadany. Wón praji, zo na pohanſke waſchnjo pſchiſahacź
njemóže, dokelž je kſcheſcźan. Hdyž pſchi tutym měnjenju zwoſta, bu hako
kſcheſcźan wobſkorženy. Tež pſched ſudnikom wón kſcheſcźanſku wěru
wuznawaſche a bu do jaſtwa ſadźeny. Hdyž joho kſcheſcźenjo we jaſtwje
wopytowachu, powjedaſche jim, zo je ſo jomu Potamiena tſecźi dźeṅ po
ſwojej ſmjercźi wozjewiła a jomu wěnc na hłowu połožiła, prajicy: „Ja
ſym Knjeza za tebje proſyła a dóſtała, ſchtož ſym žadała: <pb
n="204"/>ty bórzy do njebjes pſchińdźeſch“. Na to bu wón wot wěriwych we
jaſtwje wukſchcźeny a hdyž na druhi dźeń pſched ſudnikom zaſy
Khryſtuſowu wěru wuznawaſche, bu jomu po wuſudźenju hłowa wotrubnjena.
To ſta ſo wokoło lěta 205. Dźeṅ ſwjateje Potamieny mamy 27. junija.

52.

Romſcy biſkopojo, martrarjo.

Kſcheſcźanſka wěra ſo z nicžim zaſtajicź njedaſche, a pſcheſcźěhanja ju
njepoduſychu. Khěžor Karakalla (211—217) drje kſcheſcźanow
njepſcheſcźěhaſche, ale jich tež njezakitaſche. Hdyž po joho morjenju
wyſchk Makrinus (217—218) dźewjatnacźe měſacow knježeſche, polěpſchi ſo
za kſcheſcźanow, dokelž wón porucži, zo njeſmě nichtó dla zacpěcźa bohow
ſudźeny bycź. Po joho namócnej ſmjercźi bu Karakallowy wnuk Avitus
Baßian pod mjenom Heliogabal (wot 218—222) khěžor. Joho myſle dźěchu na
to, pohanſku, židowſku a kſcheſcźanſku wěru hromadźe změſchecź. Mudra
myſlicžka to njeběſche, tola wotdźeržowaſche joho wot pſcheſcźěhanja. —
Scźěhowacy khěžor Alekſander Severus (222—235) bu pſchez ſwoju macźeŕ
kſcheſcźanam pſchikhileny a mějeſche Jězuſowe znamjo mjez ſwojimi
pſchibohami ſtejo. Kſcheſcźanam wón bože ſłužby dowoli. Tele dobrocźiwe
zmyſlenjo zjewi ſo we ſkórżbje, kotruž mějachu kſcheſcźenjo z pohanami
twarjenja dla, we kotrymž chcychu kſcheſcźenjo cyrkej, pohanjo pak
korcžmu załožicź. Khěžor wupraji: „Lěpje je, hdyž ſo twa rjenjo k božej
ſłužbje trjeba, hacž zo je dom njepoměrnoſcźe“. Dokelž pak wón ſwojim
radnikam a wojakam pſchewjele mocy da, bu někotryžkuli kſcheſcźan bjez
khěžorowoho wjedźenja a wole ſkóncowany. — Joho naſtupnik Makſimin
(235—238) pſcheſcźěhaſche kſcheſcźanow, dokelž běſche jim Alekſander
pſchikhileny był. Na njoho ſcźěhowaſchtaj we lěcźe 238 Pupienus a
Balbinus, a wot 239 hacž 244 Gordian, a po nim wot 244 hacž 249 <pb
n="205"/>Filip Arabſki. Tón kſcheſcźanam tejko dobrotow wopokazowaſche,
zo joho za potajnoho kſcheſcźana dźeržachu. — —

Pſchehladajmy nětko rjad romſkich biſkopow we tutym cžaſu. Po ſmjercźi
ſwjatoho Viktora (202) pſchińdźe Zefyrin na ſtoł ſwjatoho Pětra. Wón
poſtaji, zo maja ſo ſwjecźizny cyrkwinſkich ſłužownikow we
pſchitomnoſcźi luda a duchownſtwa ſtacź. Jeno tajcy, kotſiž mějachu
ſwědcženjo wucženoſcźe a dobroho žiwjenja, móža ſo k tajkej ſłužbje
wuzwolicź. Wón wuda tež kaznju, zo dyrbja biſkopej pſchi ſwjatym woporje
wſchitcy pſchitomni měſchnikojo ſłužicź. Dźeṅ 26. auguſta w lěcźe 219,
doſta wón martraṙſku krónu, a na tymle dnju je joho wopomnjecźo.

Swjaty Kalliſt, bamž a maŕtrar, 14. oktobra. Po Zefyrinu bu Kalliſt
bamž. Wón běſche ſyn romſkoho łódźnika, a pſchińdźe we młodoſcźi do
ſłužby hrodowſkoho ſłužownika Karpofora, kotryž běſche kſcheſcźan. Wot
tutoho doſta wón wulke zamoženjo, ale pſchińdźe pſchez njezbožo wo
wſchitko. Na cźěkanju bu wón popadnjeny a k cźežkim dźěłam wotſudźeny.
Pozdźiſcho joho Židźa wobſkoržichu, kotrychž bě zjawnje napominał a wón
bu do Sardinije wuhnaty, hdźež dyrbjeſche z wotſudźenymi wobcźežne dźěła
dźěłacź. Wſchitko wón ze ſcźeŕpnoſcźu pſchenjeſe. Hdyž běſche zaſy
ſwobodu doſtał, wrócźi ſo do Roma. Pſchez wjele cźeŕpjenjow ſpytany a
wudoſpołnjeny dóſta wón cyrkwinſke ſwjecźizny a bu wobhladaŕ wulkoho
pohrjebniſchcźa. Pobožnoſcź a pſchecźelnoſcź dobyſchtej jomu luboſcź
woſady a bu wón we lěcźe 219 za romſkoho biſkopa wuzwoleny. Dokelž
mějeſche cyrkej měr, móžeſche wón paſtyṙſku ſłužbu bjez zadżěwka
wukonjecź. Wón prědowaſche ze ſłowom a pſchikładom wěriwym, zahorjeſche
duchownych za wěc božu a pſchiſporjeſche cyrkej pſchez wjele
wobrocźenjow pſchez to, zo pohanam ſwjatoſcź a woſobnoſcż
kſcheſcżanſkeje wěry pokazowaſche. Za wobrocżenjo wěriwych ſo wón ſam
cžaſto poſcżeſche a wjele k Bohu modleſche. Wón zrjadowa póſt ſuchich
dnjow, kiž bě hižon z japoſchtołſkich cžaſow we waſchnju. We joho cžaſu
naſta wotſchcżěpjenjo pſchekrutych, kotſiž cheychu cżežkim hrěſchnikam
pokutu zapowjedżicż a tež druhe mandżelſtwo njedowolachu. Pſchecżiwo nim
wón wucžbu kſcheſcżanſtwa krucże hajeſche. Pſchez joho ſtaroſcż bu ſtare
pohrjebniſchcżo na appiſkej drózy powjetſchene a cżěło měſchnika a
martrarja Kalepodia we rěcy Tiberje namakane a cžeſtnje pohrjebane. —
Tež jomu běſche martraṙſka króna pſchihotowana. Dżěl <pb
n="206"/>hłownoho pohanſkoho templa we Romje běſche ſo wotpalił a błyſk
běſche ramjo złotoho pſchiboha rozeſchkrěł. Toho dla buchu wulke wopory
k wujednanju bohow woprowane. Pſchi woporje naſta wulke njewjedro a
błyſk zarazy ſchtyrjoch popow. Naſtrožany lud rozcżěka a cžróda běžeſche
nimo domu, hdżež kſcheſcżenjo pſchi ſwjatym woporje pſalmy ſpěwachu.
Zdobom pſchiṅdżechu pohanjo na myſle, zo ſu kſcheſcżenjo wina wſchitkoho
njezboža. Toho dla buchu wojacy wupoſłani, kiž dyrbjachu biſkopa
popadnycż; ale woni woſlepichu, a wyſchk Palmatius, zaſtojnik Simplicius
a Feliks a Blanda ſo tajkoho dżiwa dla kſchcżicż dachu. Roznjemdrjeny
lud pak Kalliſta popadny a do jaſtwa ſadżi. Tudy wón wojaka Privata wot
boloſtnych jětſenjow wuhoji a za Khryſtuſowu wěru dobu. Wojak bu za to z
wołojanymi ſchwikadłami zabity. Kalliſt dyrbjeſche wjele dnjow hłód
tradacż a bu cžaſto z kijemi bity; ſkóncžnje bu jomu kamjeń za ſchiju
zwjazany a wón do ſtudnje cżiſnjeny a tam kamjenjowany. W nocy bu joho
cżěło wucżehnjene a wot měſchnika Aſteria mjelcžo pohrjebane, we lěcże
223.

Swjaty Hórban, bamž a martraŕ; 25. meje. Nětko pſchińdźe ſłužba romſkoho
biſkopa na Hórbana z woſobneje romſkeje ſwójby. Hižon we ſwojej
młodoſcźi běſche wón wjacy krócź wěry dla pſcheſcźěhany a kóždy krócź
rjane ſwědcženjo za Jězuſa wotpołožił. Wot njoho bu porucžene, zo dyrbja
woporne ſudobja ze ſlěbra bycź a zo ſo cyrkwi darjene wěcy k nicžomu
druhomu hacž za cyrkej trjebacź njeſmědźa. We tymle cžaſu běſche
měſchcźanſki bohot Turzius Almachius krjudowaŕ kſcheſcźanow. Słužownik
Karpaſius wuſlědżi biſkopa, hdyž běſche ſo z dwěmaj měſchnikomaj a tſomi
diakonami we pohrjebniſchcżach ſkhował. Wſchitcy buchu k bohotej
dowjedżeni. Tón rjekny: „Sy ty Hórban, zły zawjednik, kotryž je hižon
wjacy krócż we ſudżenju był?“ Hórban wotmołwi: „Haj, ja cžłowjekow
zawjeduju, zo wot złóſcże na pncż wěrnoſcże ſtupja.“ Bohot: „To je rjany
pucż wěrnoſcże, hdyž bohow njecžeſcżicże a wyſchnoſcżi njepoſłuchacże.“
Hórban: „Twojich bohow njecžeſcżuju, a njeboju ſo wyſchnoſcże, kiž chce
mje k tomu mocowacż. Cžiń zo mnu, ſchtož chceſch.“ Hórban bu ze ſwojimi
towaŕſchemi hako zacpějeŕ bohow do jaſtwa ſadżeny. Hdyž kſcheſcżenjo to
zhonichu, pſchińdżechu w nocy k jaſtwej a dóſtachu pſchez dary <pb
n="207"/>pucż k ſwojomu biſkopej. Wótſe płakajo proſchachu wo joho
požohnowanjo. Cyłu nóc ſo z nim k Bohu modlachu a woteńdżechu hakle na
ranjo.

Bórzy bu Hórban z towaŕſchemi zaſy k ſudnikej wlecženy, kotryž z mocu na
to dżěłaſche, zo bychu boham woprowali. Wón porokowaſche biſkopej, zo je
pſchez błudnu wucžbu mnohich do ſmjercże zahnał, woſebje Cäciliu a jeje
muža Valeriana. Hórban jomu wotmołwi: „Cżi, wo kotrychž rycžiſch, njejſu
zahinyli, ale njebjeſa doſtali. Zaſlepjeny! ſpóznaj wěcžnoho
ſtworicżerja. Z luboſcże k njomu je Cäcilia ſwoje zamoženjo khudym
rozdżěliła a wjeſoła do ſmjercże ſchła. Jeno cżi we ſmjercżi zahinjeja,
kotſiž ſo wopacžneje wěry abo złych ſkutkow dla ſtworicżerjej
njeſpodobaja.“ Bohot wobrocżi ſo k měſchnikomaj Janej a Mamilianej:
„Mataj wój tež teſame myſle?“ Hdyž to wobkrucżiſchtaj, rozhněwa ſo bohot
a daſche jej ze ſchwikadłami z wołojanymi kulkami ſchwikacż. Wonaj ſo
Bohu za cżeŕpjenjo dżakowaſchtaj. — Zaſy rjekny bohot Hórbanej: „Dokelž
ſy ſtary, žadaſch ſebi ſmjercż, zo by pſchez nju k měrej doſchoł. Tymle
młodym mužam pak zawidżeſch žiwjenjo, a toho dla ſy jich zawjedł, zo
bychu tež woni žiwjenjo zhubili.“ Měſchnik Jan wotmołwi: „Ty njewěrnoſcż
rycžiſch. Hižon we ſwojej młodoſcżi pytaſche naſch wótc Hórban žiwjenjo
we Khryſtuſu; za njoho wumrjecż wón hižon tehdom žadaſche. Tohodla je
tehdom cżeŕpjeł a ſwoje žiwjenjo do ſtracha ſtajił.“ — Zaſy buchu
wſchitcy do jaſtwa wotwjedżeni. W nocy pſchińdźechu k nim kſcheſcżenjo,
mjez nimi ſtotnikojo Favian, Kalliſt a Ammonius. Woni ſo do jaſtwa
kłapachu a diakon Mazial to wuſłyſcha a rjekny Hórbanej, a tón
proſcheſche jaſtnika, zo by jich nuts puſchcżił. Na kolena padnywſchi
proſchachu kſcheſcżenjo ſwjatoho wótca: „Modl ſo za nas, ſwjaty wótcže,
pſchetož na nas ſo pſcheſcżěhanja pſchihotuja.“ Hórban jich
tróſchtowaſche: „Tohodla njepłakajcże, ale zradujcże ſo; pſchetož jeno
pſchez wjele tyſchnoſcżow móžemy do njebjeſkoho kraleſtwa pſchińcż.“
Cyłu nóc ſo hromadże modlachu a Bohu khwalbu ſpěwachu. Jaſtnik Anolin bu
pſchez to tak hnuty, zo wěru do Jězuſa wuzna a bu kſchcżeny a z khrizmom
żałbowany. Biſkop pak ſwjecżeſche wopor nowoho zakonja a poſylni
wſchitkich ze ſwjatym khlěbom. — Hdyž bohot Anolinowe wobrocżenjo zhoni,
žadaſche joho k ſebi a cžinjeſche jomu poroki. Tón pak rjekny: „O ja
njezbožowny, zo ſwojoho ſtworicżerja prjedy ſpóznał njejſym. Dżakuju ſo
jomu, zo je mi we poſlednich <pb n="208"/>dnjach mojoho žiwjenja miłoſcż
wopokazał a mje k ſpóznacżu dowjedł.“ Bohot póſła joho do templa Diany,
zo by tam woprował, a dokelž to njechaſche, bu jomu hłowa wotrubana.

Wjacy krócż bu Hórban z towaŕſchemi pſched ſudnika wjedżeny, ale
podarmo. Nětko wjedżechu jich do jupitrowoho templa. Pſched pſchibohom
ſtejo rjekny Hórban: „Móc naſchoho Boha ſkaž tebje!“ A pſchibóh rozpadny
a někotſi popja padnychu morwi na zemju. Bohot Almachius pſchipiſowaſche
to kuzłaŕſtwej a cżekny do ſwojoho hrodu. Hdyž běſche zaſy k ſebi
pſchiſchoł, daſche wuznawarjow wo zemju mjetacż a z kijemi bicż. We
tymle pſcheſcżěhanju wumrje diakon Lucian. Hórban pak druhich
napominaſche, zo njedyrbja khrobłoſcż zhubicż. Tohodla daſche joho bohot
ſchwikacż a potom wſchitkich do jaſtwa wotwjeſcż. W nocy pohrjeba
měſchnik Fortunat Lucianowe cżěło. — Po tſjoch dnjach buchu do templa
bohowki Diany wjedżeni. Na pucżu napominaſche Hórban ſwojich towaŕſchow
k wobſtajnoſcżi we poſlednim bědżenju: „Hlejcże, Bóh nas k ſebi woła a
chce nas po wobcżežnoſcżach wokſchewicż. Skoro joho wot woblicža k
woblicžu wohladamy.“ Hdyž ſo templej bližachu, rjekny Hórban pohanſkim
ſłužownikam: „Cžińcże, ſchtož je wam kazane. My tež nětko njecžinimy,
ſchtož prjedy cžinili njejſmy.“ Tak bu jim njedaloko templa wſchitkim
hłowa wotcżata. To ſta ſo we lěcże 230. Prjedy mjenowani ſtotnikojo
pſchińdżechu tam, wopłakowachu ſwojich paſtyrjow a pohrjebachu jich
cżěła k zbóžnomu wotpocžinkej.

Swjaty Pontian, bamž; 19. novembra. Po ſwjatym Hórbanjc bu we lěcże 230
Pontian hłowa Jězuſowje cyrkwje. Wěry dla bu wón z měſchnikom Hippolytom
do Sardinije wuhnaty a wumrje tam po wjele wobcżežnoſcżach we lěcże 235.
Joho cżěło bu wot bamža Fabiana do Roma pſchenjeſene.

Swjaty Anther, bamž; 11. januara. Za nim ſcżěhowaſche Anther, rodżeny
Gricha. Wón hromadżeſche žiwjenja ſwjatych martrarjow a doſta we lěcże
236 martraŕſku krónu.

53.

Swjata Martina, Cäcilia a Borbora,

knježny a martraŕki.

Martina, dźowka woſobnoho romſkoho zaſtojnika, zhubi zahe ſwojeju
ſtarſcheju. Napjelnjena z luboſcźu k kſcheſcźanſtwej, rozdawa wona ze
ſpodźiwnej darniwoſcźu ſwoje wulke zamoženjo khudym. Doſpołna cžiſtoſcź
žiwjenja a ſtajne ſpěchowanjo božeje cžeſcźe běſche jeje wjeſołoſcź.
Hdyž chcyſche ju Domitian Ulpian, za pohanſtwo zahorjeny, k woprowanju
mocowacź, wotpokaza wona tajku bjezbóžnoſcź ze wſchitkej krutoſcźu. Toho
dla bu wona do woblicža bita, ze železnymi kłacžkami a hozdźemi kałana,
a jeje cźěło z cžropami rozedrjene, z mjecžemi rubane a z palacym tukom
pomazane. We cyłym cžwělowanju wona wobſtajna woſta. Na to bu k dźiwim
zwěrjatam wotſudźena, ale te ſo jeje njedótknychu. Do žehliweje pjecy
cźiſnjena woſta njezranjena. Tajki dźiw pohnu někotrych z jeje
cžwělowarjow, zo Jězuſowu wěru na ſo wzachu a po wjele cźeŕpjenjach
pſchez wotrubanjo hłowy martraŕſku krónu doſtachu. — Na Martininu
próſtwu naſta ſylne zemjerženjo a templ pſchiboha rozpadny, woheń z
njebjes ſapaſche a zanicži pſchibohi. Z jeje ranow kapaſche mloko měſto
krewje a wulka jaſnoſcź a lubozna wóń z jeje cźěła wuſtupowaſche. Wona
pak wot jandźelow wobdata Bohu khwalbu ſpěwaſche. Sudnik da jej hłowu
wotrubacź. Hdyž hłowa k zemi padny, zarža zemja a z njebjes běſche hłós
ſłyſchecź, kotryž ju do njebjes wołaſche. Mnozy ſo na to k Khryſtuſej
wobrocźichu. Jeje knježniſke cźěło bu ſwjatocžnje pohrjebane. To ſta ſo
we lěcźe 228. Jeje ſwjedźeń je cyrkej na 30. januara ſtajiła.

Swjata Cäcilia, 22. novembra. Podobny pſchikład dawa nam ſwjata Cäcilia,
we Romje z woſobneje pohanſkeje ſwójby narodźena. Zahe bu wona we
kſcheſcźanſkej wěrje rozwucžena <pb n="210"/>a ſtarſchej
njezadźěwaſchtaj jeje ſwjatomu žiwjenju. Pod woſobnej draſtu noſcheſche
wona pokucźeŕſku draſtu, kóždy tydźeń ſo někotre dny poſcźeſche a
wužiwaſche na tychle dnjach hakle po ſkhowanju ſłónca něſchto jědźe.
Wodnjo a w nocy wona ſwjate ſcźenjo rozpominaſche a cžitaſche rady
ſwjate piſma. Wona ſo wjele wo bójſkich wěcach rozrycžowaſche a ſlubi
Bohu ſwoje knježniſtwo. Tola to njeběſche po myſlach ſtarſcheju, kotrajž
na woſobnu žeńtwu myſleſchtaj. Hdyž woſobny a bohaty a dobroho žiwjenja
dla khwaleny pohanſki młodźenc Valerian ju za žonu žadaſche, ſlubiſchtaj
jomu ſtarſchej ſwoju dźowku bjez toho, zo byſchtaj ſo ju wo jeje
měnjenjo praſchałoj. Knježna dyrbjeſche ſo ſtarſchimaj podwolicź, ale
cyłu nóc ſo wona k Bohu modleſche a proſcheſche joho wo pomoc a zakit. W
ſonje jej jandźel boži wozjewi, zo Jězus tež we mandźelſtwje jeje
nawoženja woſtanje. Hdyž na kwaſnym dnju ſo rjana hudźba hrajeſche,
klincžeſche we jeje wutrobje próſtwa: „Knježe, njech moja wutroba a
cźěło njewoblakowane woſtanje.“ Pſchi kwaſowanju ſo wona dwaj dnaj
poſcźeſche, porucžeſche Bohu ſwoje knježniſtwo a ze ſylzami proſcheſche
ſwjatych jandźelow, japoſchtołow a wſchitkich ſłužownikow božich wo
próſtwu pſched Bohom.

Hdyž běſche z Valerianom ſama, rjekny jomu: „Valeriano, ja mam tebi
potajnoſcź zjewicź; ale pſchiſahaj, zo ju nihdźe njezjewiſch.“ Wón to
ſlubi, a wona rjekny: „Valeriano, ja ſtoju pod zakitom božoho jandźela,
kiž moje knježniſtwo zakita. Toho dla ſebi napſchecźo mi nicžo njedowol,
ſchtož by boži hněw na tebje pſchinjeſło. Hdyž mje z cžiſtej luboſcźu
lubujeſch, doſtanjeſch tež ty joho hnadu.“ Valerian wotmołwi: „Mam-li
tebi wěricź, pokazaj mi jandźela a potom chcu po twojej žadoſcźi
cžinicź. Lubujeſch-li pak cžłowjeka, ſkóncuju joho a tebje z mjecžom.“
Cäcilia dźeſche: „Ty móžeſch joho wohladacź, hdyž do wěrnoho a žiwoho
Boha wěriſch a ſo pſchez ſwjatu kupjel wucžiſcźiſch.“ Valerian chcyſche
wſchitko cžinicź, jeno zo mohł jandźela wohladacź. Wona póſła joho k
biſkopej Hórbanej, zo by jomu ſwoju žadoſcź wozjewił. Wón tam pſchińdźe
a powjedaſche, ſchto je jomu Cäcilia kazała. Biſkop joho rozwucžeſche,
wudźěli jomu kſchcźeńcu a woblecže joho na znamjo cžiſtoſcźe běłu
kſcheſtnicžku. Valerian wrócźi ſo k Cäcilii a nadeńdźe ju we pobožnej
modlitwje. Zboka njeje ſtojeſche jandźel we błyſchcźatej draſcźe, a
dźeržeſche dwaj wěncaj, z běłych lilijow a z cžeŕwjenych róžow we
rukomaj a poda kóždomu jedyn, prajicy: „Khowajtaj <pb n="211"/>tejle
krónje z cžiſteju wutrobu a njewoblakowanym cźěłom; z paradiza ſym jej
wamaj pſchinjeſł. Tele róže njezhubja wóń a barbu, a jeno cžiſte duſche
móžeja je widźecź.“

Valerian wuproſy tu ſamu hnadu za ſwojoho bratra Tiburtia a póſła
khwatajcy po njoho. Tón pſchińdźe a ſpodźiwaſche ſo, hdyž wóń róžow a
lilijow cžujeſche. Valerian jomu rjekny: „Chceſch-li wěricź, o bratſe,
doſtanjeſch tež ty wěnc, a wohladaſch toho, kotrohož krej kaž róže
kcźěje a kotrohož cźěło je jaſne kaž běłe lilije. Mój mamoj wěncy,
kotrež ty widźecź njemóžeſch. Boži jandźel je mje rozwucžił a ty móžeſch
joho wohladacź, hdyž budźeſch wot njeſchwarnoſcźe pſchibójſtwa
wucžiſcźeny.“ A Cäcilia rozwucžeſche joho, zo ſu pſchibohi morwe wěcy,
wot cžłowjekow dźěłane, a wozjewjeſche jomu žiwoho Boha a joho ſyna
Jězuſa Khryſtuſa. Tiburtius daſche ſo k Hórbanej dowjeſcź, bu kſchcźeny
a doſta tež jandźela wohladacź. Wſchitcy tſjo běchu nětko hromadźe we
Khryſtuſowej ſłužbje žiwi.

Bohot Almachius běſche někotrych kſcheſcźanow ſkóncował a jich pohrjeb
zakazał. Valerian a Tiburtius jich pohrjebaſchtaj a podpjeraſchaj z
jałmožnu ſwójby tych, kiž běchu někoho pſchez martraŕſtwo zhubili. Za to
buſchtaj bohotej wozjewjenaj a pſched joho ſud dowjedźenaj. Tu wonaj
wěru ſławnje wuznawaſchtaj a buſchtaj ſchwikanaj; tola puki njemóžachu
jeju wobſtajnoſcź zeſłabicź. Toho dla buſchtaj k ſmjercźi wotſudźenaj. W
nocy jej Cäcilia wopyta. Hdyž rano hwězdy blědnjachu, ſtany wona,
prajicy: „Wojowarjej Khryſtuſa, woblecžtaj ſo bróń ſwětła; ſtaj dobre
bědźenjo bědźiłoj; dźitaj a doſtańtaj krónu žiwjenja.“ Jimaj bu hłowa
wotrubana, we lěcźe 229. — Makſimus, bohotowy ſłužownik, kiž běſche jej
k ſmjercźi wjedł, dźiwaſche ſo nad jeju khrobłoſcźu, wuzna ſo za
kſcheſcźana a z nim druzy bohotowi ſłužownikojo. Buchu toho dla
ſchwikani a wuńdźechu hako martrarjo ze ſwěta. Cyrkej wopomina jich 14.
hapryla.

Cäcilia běſche cźěłam božich martrarjow pſchiſłuſchny pohrjeb
pſchihotowała. Bórzy póſła bohot tež po nju. Wona wotpóſłanym rjekny:
„Słyſchcźe mje, měſchcźenjo a bratſja! mi je lubo, za Khryſtuſowe
wuznacźo ſmjercź doſtacź; pſchetož ženje njejſym na tutym žiwjenju
wiſała. Tajka ſmjercź je: pjerſchcź dacź a złoto doſtacź, cźmowy kut
wopuſchcźicź a na jaſne měſto woteńcź. Jězus Khryſtus da ſto krócź zaſy,
ſchtož ſmy jomu woprowali, a wón pſchida tomu wěcžne žiwjenjo.“ Hdyž
pſched bohota pſchińdźe, praſcheſche ſo wón najprjedy za tym, hdźe je
Valerianowe zamoženjo? Wona <pb n="212"/>wotmołwi, zo je wſchitko mjez
khudych rozdźělene. Na to žadaſche wón, zo by Khryſtuſa zaprěła. Wona
dźeſche: „Wy nałožujecźe hewak cžwělowanja, zo byſchcźe złóſtnikow k
wuznacźu njecžinkow mocowali. Wot nas pak žadacźe, zo bychmy zaprěli,
ſchtož ſmy. Chcecźe łžu z naſchoho horta ſłyſchecź. Tola, za wěrnoſcź
wumrjecź, je rjane dobycźo.“ Bohot porucži, zo dyrbja ju we joho kupjeli
ſpalicź. Dźeń a nóc woſta wona we wohenju njewobſchkodźena. Toho dla
daſche jej hłowu wotrubacź. Tſi krócź rubny kat do ſchije, ale
njewotrubny hłowu a woſtaji ju we krewi ležo. Wona bu do ſwojoho domu
donjeſena a wucžeſche pſchitomnych a modleſche ſo bjez pſcheſtacźa. Za
tſi dny wumrje na doſtatych ranach, we lěcźe 230. Bamž Hórban daſche ju
pohrjebacź a ſwjecźeſche jeje dom za cyrkej. Wona je patronka hudźby.

Swjata Borbora, 4. decembra. Kak ſo druhdy ſwětna luboſcź bórzy do
hidźenja pſchewobrocźi, widźimy zjawnje we žiwjenju ſwjateje knježny
Borbory. Wona běſche jenicžka dźowka woſobnoho měſchcźana Dioſkura we
bithynſkej Nikomedii. Wón daſche ju we wědomoſcźach tehdomnoho cžaſa
derje rozwucžecź a wjeſeleſche ſo jeje mudroſcźe a rjanoſcźe. Zo by
ſwoju lubowanu dźowku pſched ſkaženjom ſwěta zwarnował a mócnje ſo
rozſchěrjace kſcheſcźanſtwo wot njeje wotdźeržował, daſche wón wěžu
(tórm) natwaricź a ze wſchitkimi potrěbnoſcźemi a wolóžnoſcźemi žiwjenja
wuhotowacź. Tam wón ſwoju dźowku zamkny. Ale Jězuſowa wěra namaka tež
pſchez twjerde murje pucź. We ſamocźe rozmyſleſche knježna wo Bohu a
bójſkich wěcach a ſpózna pſchez to njerozomnoſcź pſchibójſtwa a w njej
wotucźi žadoſcź za ſpóznacźom ſtworicźerja wſchitkich wěcow. Na kajke
waſchnjo bu wona wo wěrje rozwucžena a kſchcźena, njeje nam znate. Ale
to je wěſte, zo wona kſcheſcźanſku wěru z cyłej luboſcźu ſwojeje wutroby
na ſo wza a Bohu ſlub ſtajnoho knježniſtwa wotpołoži. Hdyž běſche
knježna doroſtła, pocža jej nan wot nawoženjow powjedacź, ale wona
wotmołwi, zo tež wo najrjeńſchoho, najbohatſchoho a najlěpſchoho
njerodźi. Nan na to wjele njeda a měnjeſche, zo ſo tajke myſle po cžaſu
ſame pſcheměnja.

Wón poda ſo dlějſchi cžas na pucźowanjo. Hdyž ſo zaſy domoj wrócźi,
wuzna ſo Borbora pſched nim hako kſcheſcźanka. Hóŕſchu powjeſcź
njemóžeſche wón ſłyſchecź, dokelž kſcheſcźanow <pb n="213"/>na najbóle
hidźeſche. Wón ſo toho dla tak rozhněwa, zo chcyſche z mjecžom do njeje
rubnycź. Ale wona cźekny a ſkhowa ſo we horach. Pſchez pſcheradu bu
namakana a nan ju domoj wlecžeſche a cźiſny ju do cźmoweje dźěry, zo by
ju z hłodom pſchewinył. Hdyž běſche to podarmo, poda ju nan ſudnikej
Martianej, zo by wón ju wobrocźił. Tón ſo prócowaſche, ju z rjanymi
rycžemi nawabicź a pſchez hroženja pſchewinycź; ale wona woſta Bohu
ſwěrna. Na to ſpyta ſudnik ze złym: daſche ju ſurowje ſchwikacź, do
cżmowoho jaſtwa ſadźicź a tam bjez cžłowjeſkeje pomocy woſtajicź. Za to
ſo Bóh za nju ſtaraſche a zahoji jeje rany. Cźim wjetſche buchu złoby
pohanow a wupytowachu wſchitku ſurowoſcź napſchecźo njej: dachu ju ze
ſwěcami wobpalicź a jej njadra wotrězacź. Hdyž ju tež to njepſchewiny,
bu k ſmjercźi pſchez mjecž wotſudźena. Nan ſam wuzwoli tele zrudne dźěło
za ſo a wotruba ſwojej dwacycźilětnej dźowcy hłowu. Lědma běſche wón
ſwój ſurowy ſkutk dokonjał, zarazy joho błyſk. Jeje ſmjertne lěto je
237, a jeje ſwjedźeń 4. decembra. Na ſwjecźatach widźimy ſwjatu Borboru
hako krónowanu knježnu, kiž kheluch z wobłatkom we rucy dźerži; zboka
njeje je wěža, a pod njej mjecž. Wona je jena ze ſchtyrnacźoch
pomocnikow we nuzy[1]⁾ a cžeſcżuje ſo woſebje hako zakitaŕka napſchecźo
ſmjercźi bjez doſtacźa ſwjatych ſakramentow.

Swjataj Khryſanth a Daria, 25. oktobra. We tym ſamym lěcźe 237
cźeŕpjeſchtaj we Romje kſcheſcźanſkaj mandźelſkaj Khryſanth a Daria za
wěru. Wonaj běſchtaj tam z rańſchoho kraja pſchiſchłoj a dobywaſchtaj
wjele pohanow za Jězuſowu wěru. Tohodla jej bohot Celerin zaja a
wyſchkej Klaudiej poda. Tón cžwělowaſche najprjedy Khryſantha, ale puta
ſo ſame rozłamachu; potom da joho do wolaceje kože zaſchicź a na ſłónco
ſtajicź; na to bu zaſy do cźmowoho jaſtwa ſadźeny, ale ſpodźiwna
ſwětłoſcź rozjaſnjeſche jomu jaſtwo. Mjez tym bu mandźelſka Daria do
hańbjeńcy (do domu njepóccźiwoſcźe) dowjedźena, <pb n="214"/>ale na
ſwoje próſtwy k Bohu bu wot lawa pſched wonjecžeſcźenjom zakitana.
Skóncžnje buſchtaj ſwjataj mandźelſkaj na ſólnej drozy do jamy
cźiſnjenaj a z kamjenjemi zamjetanaj. Tak hromadźe martraŕſku krónu
doſtaſchtaj.

54.

Swjecźi martrarjo z Deciowoho pſcheſcźěhanja.

Skoro ſchtyrcycźi lět bèſche cyrkej bjez dołhoho pſchetorhnjenja měr
měła, a kſcheſcźenjo běchu jara pſchiběrali. Dokelž wuznacźo žanych
cźežkich woporow nježadaſche, kaž prjedy, bě tež někotryžkuli liwki
wěrje pſchiſtupił. Luboſcź mjez kſcheſcźanami wotebjeraſche a
njepfchezjednoſcź ſo rozſchěrjeſche, zacpěcźo cyrkwje a jeje kaznjow ſo
pocža pokazowacź. Toho dla běſche wurjedźacy wichor trěbny. Tajke
wichory naſtachu pod khěžorom Deciom (249—251). Tón chcyſche romſke
kraleſtwo na załožku ſtareje wěry a waſchnjow wobnowicź a wobkrucźicź.
Toho dla wón kaznje napſchecźo kſcheſcżanam wuda a pſchikaza ſwojim
bohotam, zo dyrbja kſcheſcźanow k pſchibójſkim woporam mocowacź. Lědma
běchu tele kaznje wozjewjene, naſta wulki ſtrach mjez wěriwymi.
Někotryžkuli bohaty a woſobny khwataſche njekazany k wyſchnoſcźi a
wozjewi, zo bohow cžeſcźuje. Wyſchnoſcź daſche cžwělny naporjad zjawnje
wuſtajicź: tu zaſy mnozy ſamowólnje k wołtarjam ſtupichu a woprowachu.
Na to buchu kſcheſcźenjo łójeni, a někotry we jaſtwje khrobłoſcź zhubi,
druzy podležachu prěnim cžwělam a zaprěchu Jězuſa. Tajkich „wotpadnikow“
běſche woſebje we Karthagu wjele. Zaſy druzy njechachu Khryſtuſa
zaprěcź, ale tež nic wſchitko za njoho dacź. Cżile kupichu ſebi wot
wyſchnoſcźe wopiſma, kotrež wobſwědcžachu, zo ſu po khěžorowym zakońju
cžinili. Woni drje njeběchu pſchiboham woprowali, ale Khryſtuſa běchu
pſched cžłowjekami zaprěli, a běchu tež wotpadnikojo. Cyrkej
wopłakowaſche tutych za njebjeſa morwych.

Tola zboka tychle njeſwěrnych běſche wulka mnohoſcź dobrych, <pb
n="215"/>kotſiž ſwojomu kſcheſcźanſkomu mjenej cžeſcź cžinjachu.
Najprjedy běſche ſmjercź jeno za biſkopow poſtajena; z nimi dyrbjachu
ſtołpy cyrkwje padnycź. Potom bu wſchitko cžwělowane a njehladaſche ſo
na ſplah a ſtarobu. Druhdy běchu jaſtwa z kſcheſcźanami pſchepjelnjene.
Cžwělowanja dźěchu na to, drje nic moricź, ale pſchez boloſcźe wolu
zlemicź. Toho dla buchu nowe a zaſy nowe cžwěle wumyſlene, ale podarmo:
woni wumrjechu, ale Jězuſa njezaprěchu. Někotryžkuli běſche pſchi
wudyrjenju pſcheſcźěhanjow do horow cźeknył, ale mnozy tam z hłodom,
pſchez zymu a dźiwje zwěrjata zahinychu. Tak tele ſedme wulke
pſcheſcźěhanjo zaſy k tomu ſłužeſche, cyrkej wot njehódnych ſobuſtawow
wucžiſcźicź a njebjeſa napjelnicź ze ſwěrnymi wojownikami Jězuſowymi.

♣a)♠ Swjecżi martrarjo we Egipcże.

We egiptſkim měſcźe Alekſandrii, hdźež pſchibójſtwo hiſchcźe z krutymi
korjenjemi ſtejeſche, běſche hidźenjo napſchecźo kſcheſcźanam
najhórſche. Lud cžakaſche jeno na dobru pſchiležnoſcź, zo mohł ſwoje
złoby na kſcheſcźanach wutſchaſcź. Na kóncu lěta 248 naſchcźuwa pohanſki
wěſchcźeŕ lud na kſcheſcźanow. Prěni wopor bu kſcheſcźanſki ſchědźiwc
Metras. Wón bu popadnjeny a nuzowany, zo by Khryſtuſa hanił. Hdyž ſo
tomu pſchecźiwjeſche, cźepjechu joho z kijemi a kałachu do woblicža.
Pſched měſto wlecženy poda kamjenjowany ducha do rukow njebjeſkoho
Wótca. Na njoho ſo 30. januara ſpomina. — Na to popadnychu kſcheſcźanſku
žónſku Kwintu a wlecžechu ju do pſchibójſkoho templa, zo by tam
woprowała. Hdyž ſo ze žadławjenjom wotwobrocźi, zwjazachu jej nozy
hromadźe, cźahachu ju po haſach, ſtorkachu z njej wo kamjenje a
kamjenjowachu ju tam, hdźež bu prjedy Metras morjeny. Jeje wopomnjecźo
je na 3. dnju februara. — Nětko rozběžachu ſo cžródy po měſcźe do domow
kſcheſcźanow a kradnjechu a kóncowachu, ſchtož tam namakachu.
Kſcheſcźenjo dyrbjachu cźěkacź. Schtóž bu popadnjeny, bu cžwělowany. Tak
dźěſche ſo tež Apollonii. Wona běſche wot woſobneju pohanſkeju
ſtarſcheju rodźena. Taj podaſchtaj ju kſcheſcźanſkej žónſkej k
kubłowanju. Tale žónſka doby ju za kſcheſcźanſtwo a Apollonia běſche
hacž na ſwoje ſtare dny pſchikład póccźiwoſcźow a kſcheſcźanſkoho
žiwjenja. Njemdra cžróda nadpadny tež jeje wobydlenjo a knježna bu na
torhoſchcźo pſched pſchibȯjſki woheṅ wjedźena, zo by pſchibohow
pocžeſcźiła. Hdyž <pb n="216"/>ſo wobaraſche, bu z pjaſcźemi do woblicža
bita, tak zo jej zuby wurazychu. Wona pſchi tym Khryſtuſa khwaleſche.
Woni pak hrožachu, zo ju žiwu ſpala, jeli Khryſtuſa njehani a boham
njewopruje. Knježna khwilku pſchi ſebi myſleſche a potom rjekny, zo chce
za Khryſtuſowu wěru wumrjecź. A prjedy hacž móžachu ju popadnycź a do
wohnja cźiſnycź, ſkocži ſama do płomjenjow. Bórzy běſche cźěło ſpalene a
cžiſta duſcha do njebjes woteſchła. Jeje ſwjedźeń je 9. februara.
Kſcheſcźenjo ju pſchi bolenju zubow wo zaſtupnu próſtwu proſcha, dokelž
bu na zubach cžwělowana.

Njemdroſcź pſcheſcźěhanjow pſchecy dale zakhadźeſche. Pohanjo popadnychu
Serapiona we joho domje, rozbichu jomu koſcźe a wuwinychu ſtawy,
cźiſnychu joho z woknom na kamjenje, tak zo rozraženy ducha horje da. We
tajkim pſcheſcźěhanju ſo pohanjo ſkóncžnje ſami zwadźichu. Pſchez to
doſtachu kſcheſcźenjo na khwilu měr. Ale lědma běſche Deciowa kaznja
napſchecźo kſcheſcźanam wuſchła, wotucźi ſurowoſcź znowa, a zaſy běſche
móc boža we martrarjach widżecż.

Stary muž Julian mějeſche wulke bolenjo ſtawow a njemóžeſche khodżicż.
Dwaj ſłužownikaj dyrbjeſchtaj joho k ſudnikej njeſcż. Jedyn noſcheŕ
zaprje Jězuſa, druhi, Chronion Eunus pak wuznawaſche z Julianom Syna
božoho. Wonaj buſchtaj na kamela ſadźenaj a po měſcże wodżenaj,
ſchwikanaj a pſched ludom we khalku ſpalenaj. Hdyž jej k ſmjercżi
wjedżechu, chcyſche wojak Beſas lud wot njeju wotdżeržowacż. Za to bu
tež wón pſched ſudnika dowjedżeny a jomu po dobrym wuznawanju hłowa
wotrubana. Jich wopomnjecżo je 19. februara.

Makarus z Libije bu žiwy ſpaleny, Epimach a Alekſander buſchtaj do
wohidnoho jaſtwa cżiſnjenaj a po dołhim cžaſu z prutami ſchwikanaj a
jimaj ze železnymi kłakami mjaſo roztorhane a wonaj we khalku ſpalenaj.

Tež žónſke wobkrucżichu wěru ze ſmjercźu. Pobožnej knježnje Ammonarium
bu po dołhim cźežkim cžwělowanju hłowa wotrubana. Zeſtarjena žónſka
Merkuria a Dionyſia, macżeŕ někotrych dźěcżi, njebuſchtej cžwělowanej,
ale jimaj bu hnydom hłowa wotcźata. Jich wopomnjecżo je 12. decembra.

Na to buchu Heron, Alter, Iſidor a pjatnacżelětny Dioskur pſched bohota
wjedźeni. Tón chcyſche hólcžeca najprjedy z rjanymi ſłowami narycžecź,
potom z hroženjom naſtróžicż. Druzy buchu bicźi a do wohnja cżiſnjeni.
Hólcžeca wón puſchcżi, ale pozdźiſcho tež tutón ſebi martraŕſku krónu
zaſłuži. Kſcheſcźan <pb n="217"/>Nemeſius bu z njeprawom hako rubježnik
wobſkorženy. Hdyž běſche ſwoju njewinowatoſcź dopokazał, bu hako
kſcheſcżan pſched ſudnika ſtajeny a po ſchwikanju z rubježnikami
ſpaleny.

To běchu najwažniſche wopory we Alekſandrii. Tež druhe měſta pytachu
ſebi we pſcheſcżěhanju kſcheſcźanow zrudnu cžeſcź.

♣b)♠ Swjecżi martrarjo w Italii.

Swjaty Fabian, bamž; 20. januara. Po ſławnej ſmjercźi romſkoho biſkopa
Anthera zhromadżi ſo duchownſtwo a lud k wuzwolenju nowoho bamža. Tu
pſchilecźa hołƀ a ſyny ſo Fabianej na hłowu. To wobrocźi kedźbnoſcż na
njoho a woni wuzwolichu joho za biſkopa cyłeje cyrkwje, we lěcźe 236.
Schtyrnacźe lět běſche wón we tutej wyſokej a cżežkej ſłužbje žiwy. Wón
rozdźěli Rom do ſydom wokrjeſow a poſtaji we kóždym diakona k zaſtaranju
khudych. Runje tak poſtaji wěſtych duchownych k hromadźenju powjeſcźow
wo ſwjatych martrarjach. Wón porucži, zo ma ſo khryſam (ſwjecźeny wolij)
kóžde lěto zeleny ſchtwórtk wobnowicź a ſtary ſpalicź. Za rozſchěrjenjo
kſcheſcźanſkeje wěry ſo pſchez to ſtaraſche, zo Dionyſia a druhich
miſſionarow do Gallije póſła. Błudnym wucženjam wón z mocu napſchecźo
dźěłaſche. Cyrkwinſka zhromadźizna dźewjecż dźeſacźoch biſkopow běſche
we lěcźe 240 wucženja biſkopa Privata za wopacžne a błudne wuſudźiła.
Dokelž tutón ſwoje błudy woſtajicż njechaſche, wuzamkny joho Fabian ze
zhromadnoſcźe kſcheſcżanſkeje cyrkwje. Wón ſam wumrje we lěcże 250 hako
martraŕ. Swjaty Hieronym praji wo nim, zo běſche wón muž, kiž ſwojoho
runjecźa pyta, a zo je ſo joho ſławna ſmjercź cžiſtoſcźi a ſwjatoſcźi
joho žiwjenja runała.

Swjataj Abdon a Sennen, 30. julija. We wójnje jataj Perſaj Abdon a
Sennen běſchtaj ſo we Romje zaſydliłoj. Wonaj buſchtaj wobſkorženaj, zo
napſchecźo zakazni cźěła martrarjow hrjebataj. Hdyž pſchiboham woprowacź
njechaſchtaj, ale Khryſtuſa wozjewjeſchtaj, buſchtaj do wuzkoho jaſtwa
ſadźenaj. Pozdźiſcho pſched pſchiboha wlecženaj, plunyſchtaj na njoho.
Za to buſchtaj lawam cźiſnjenaj, ale te ſo jeju njedótknychu. Toho dla
buſchtaj z mjecžemi zarubanaj. Jeju cżěle diakon Kwirin we ſwojim domje
zahrjeba.

<pb n="218"/>

Swjaty Venantius, 18. meje. We Kamerino b# pjatnacźe lět ſtary Venantius
hako kſcheſcźan wobſkorženy. # Porucžnik měſta, Antiochus, lubjeſche a
hrožeſche jomu dołho, z# by joho k njeſwěrje pſchiwabił. Wón daſche joho
ſchwikacź # z rjecżazami zwjazacź, ale boži jandźel joho zaſy wotwjaza.
N# to bu ze ſwěcu paleny a za nozy wyſche kura powiſnjeny, ta# zo jomu
kur do horta ſtupaſche a joho duſcheſche. Tež tud# joho jandźel wumoži.
Hdyž to Anaſtaſius Kornikularius widźeſche, wěrjeſche tež wón do
Khryſtuſa, bu wot měſchnik# Porfyria kſchcźeny a wumrje bórzy na to hako
martraŕ. Venantiu# bu do jaſtwa dowjedżeny. Joho wopyta Attalus, kiž
běſch# wot wěry wotpadnył, a chcyſche joho narycžecź, zo je Jězuſow#
wěra błaznoſcź. Venantius joho wotehna. Młodźenc bu zaſ# pſched ſudnika
wjedźeny a znowa ſpytowany. Wobſtajnoſcź# dla buchu jomu wſchitke zuby
wuražene a cželeſno rozłamane # wón do njerjadoweje jamy cźiſnjeny. Ale
wón wulěze z njeje # dźěſche k ſudnikej a porokowaſche jomu ſurowoſcż.
Sudnik padm# ze ſtoła a prajeſche we mrěcżu: „Venantiowy Bóh je ſwěrny#
naſchich bohow ſkóncujcźe!“ Hdyž to bohot zhoni, daſche wó# młodźenca
pſched lawy cźiſnycź, ale te ſo k joho nohomaj lehnych# a Venantius lud
rozwucžeſche. Bu zaſy do jaſtwa dowjedźeny# Na druhi dźeń zjewi měſchnik
Porfyrius bohotej, zo je w# widźenju pſchez Venantia wobrocźeny lud we
jaſnym ſwětle bohota pak z tołſtej cźmu zakrytoho widźał. Na to ſo boho
# jara rozhněwa a daſche měſchnikej hłowu wotrubacź. Venantiu# pak bu
hacž do wjecžora pſchez cźernje a wóſty wlecženy a n# poł morwy ležo
woſtajeny. Hdyž rano zaſy pſched bohota ſtupi# bu z wyſokeje ſkały
cźiſnjeny, a dokelž bjez ſchkody woſta, zaſ# po cźernjach cźahany.
Wojacy, kiž joho cžwělowachu, buchu wo# lacžnoſcźe tuženi, a doſtachu
wodu ze ſkały, hdźež běſche Venantius klecžał a kſchiž ſcžinił. Pſchez
tónle dźiw ſo zaſy mnozy# k Jězuſej wobrocźichu. Wſchitkim tym a
Venantiej daſche boho# hłowu wotrubacź. Zemja pocža ržecź, tak zo
nabojany boho# cźekny, a za někotre dny žiwjenjo zrudnje ſkóncži.
Venantia # joho towaŕſchow kſcheſcźenjo cžeſcźownje pohrjebachu.

Swjata Viktoria, 23. decembra. We italſkim měſcźe Tibur ſłužeſche
knježna Viktoria ze ſwojej towaŕſchku Anatoliu hako potajna kſcheſcźanka
Bohu. Pohan Eugenius žadaſche <pb n="219"/>ju za mandźelſku a wona
běſche k tomu zwólna. Jeje towaŕſchka Anatolia pak wotpokaza Arelia, kiž
wo nju žadaſche. Viktoria bu k njej póſłana, zo by ju narycžała a k
mandźelſtwej zwólnu cžiniła. Ale cyle hinak ſo ſta. Anatolia wobrocźi
Viktorijne myſle a wobej Bohu ſlubiſchtej, zo chcetej hacž do ſmjercźe
knježnje woſtacź. Tele ſlubjenjo dźeržecź bu Viktorii jara wobcźežene.
Eugenius chcyſche na njej prawo wobkhowacź. Dokelž wona ſo jomu z dobrym
njepodwoli, wza ju wón na ſwoje kubło a chcyſche ju z hłodom, lacžnoſcźu
a wſchelakej ſurowoſcźu pſchewinycź. Hdyž to nicžo njepomhaſche, bu hako
kſcheſcźanka pſched ſud wjedźena a z mjecžom morjena.

Swjata Agatha, knježna; 5. februara. Z woſebje cźežkim bědźenjom je ſebi
ſwjata Agatha knježniſku a martraŕſku krónu wudobyła. Wona běſche wot
woſobneju ſtarſcheju we Sicilii rodźena. Wot dobreju ſtarſcheju k
dobromu nawodźowana, ſo wona zahe Bohu ſlubi. Jeje bohatoſcź a rjanoſcź
wabjeſche bohota Kwintiana a wón ju za ſo žadaſche, ale bu krucźe
wotpokazany. Za to daſche ju kſcheſcźanſtwa dla zajecź a do měſta
Katanea pſchiwjeſcź. Hdyž po nju pſchińdźechu, modleſche ſo wona: „Jězu
Khryſchcże, najwyſchſchi knježe wſchitkich wěcow. Ty widźiſch moju
wutrobu a wěſch, ſchto žadam. Měj Ty wſchitko, ſchtož ſym a mam. Ty ſy
mój paſtyṙ, o Božo, a ja ſym Twoja wowca. Cžiṅ mje doſtojnu, zo bych
djaboła pſchewinyła.“ Ducy do jaſtwa wona njepſcheſta, Boha wo
poſylnjenjo proſycź. Bohot poda ju njepóccźiwej žónſkej Afrodiſii. Tu
mějeſche wona najhórſche ſpytowanja wuſtacź, ale bu pſchecy wot Boha
poſylnjana. Po měſacu podarmownoho prócowanja zjewi jeje ſpytowaŕka
bohotej, zo jn wot kſcheſcźanſtwa a póccźiwoſcźe wotwobrocźicź njemóže.
Bohot ju nětko k ſebi žadaſche a praſcheſche ſo ju za mjenom a ſwójbu a
rjekny: „Njehańbujeſch ſo ty, z woſobnoho ſplaha rodźena, nizke a
ſłužowniſke žiwjenjo kſcheſcżanow wjeſcź?“ Agatha jomu wotmołwi:
„Khryſtuſej ſłužicź je najwjetſcha woſobnoſcź. Ja ſym Khryſtuſowa
ſłužownica; toho dla ſo nizka bycź zdam. Wjele woſobniſcha je nizkoſcź a
ſłužownoſcź kſcheſcźanow, dyžli hordoſcź a zamožnoſcź kralow.“ Bohot
daſche jej wuzwolicź, pak bohow cžeſcźicź, abo cžwělowana bycź.
Wobſtajna we wěrje bu wona do woblicža bita a do jaſtwa dowjedźena. Na
druhi dżeń ſo ju bohot zaſy wopraſcha, <pb n="220"/>hacž je ſwoje myſle
pſcheměniła? Wona wotmołwi: „Moj žiwjenjo a zbožo je Khryſtus.“ Bohot
jej znowa hrožeſche Wona rjekny: „Hdyž mi z dźiwimi zwěrjatami hrozyſch,
woklud# njeja wone na Khryſtuſowe mjeno. Hdyž woheń nałožujeſch budźeja
mi jandżelojo khłódnjacu roſu z njebjes podawacź. Bohot da ju na
cžwělidło wupſcheſtrjecź a wobpalicź. Pſch tym jej rycžeſche, zo by tola
Khryſtuſa wopuſchcżiła. Won pak ſo we cźeŕpjenju wjeſeleſche. To ſudnika
bóle rozmjerz# Wón daſche ju k ſtołpej pſchiwjazacż, a porucži, zo bychu
j# njadra wotrězali. Wona ſo k Bohu wołaſche: „Mojeje cžiſtoſc# dla
pomhaj mi, o Knježe, we cžwělowanju mojeju njadrow.“ Bohotej pak
porokowaſche: „Surowy, dźiwi bjezbóžniko! njeha# bujeſch ſo, žónſkej
wotrězacź, ſchtož ſy ſam na ſwojej macźe# wužiwał?“ Po cźežkej cžwěli bu
knježna zaſy do jaſtwa wjedźen# a wona dźěſche wjeſoła kaž k hoſcźinje.
Surowy pſcheſcźěh# běſche zakazał, jej rany zawobalecź abo jěſcź dacź.
Agath# ſwoje rany a cźeŕpjenjo Bohu woprowaſche, prajicy: „Knjež# ty ſy
moje bědźenjo widźał. Dokelž jich kaznjam njejſym po# ſłuchacź chcyła,
ſu mje na njadrach cžwělowali.“ W nocy ſ# jaſtwo z njebjeſkej ſwětłoſcżu
rozjaſni a cžeſcźowny ſchědżim# zaſtupi, a ſlubi zahojenjo jeje ranow.
Wona ſo wopraſcha# „Schtó ſy ty, kiž ſy pſchiſchoł moje rany zahojicż?“
Wón wo# mołwi: „Ja ſym japoſchtoł Khryſtuſowy. Toho dla dowěŕ ſ# mi. Tón
je mje k tebi póſłał, kotrohož z cžiſtej myſlu a wutro# lubujeſch. We
joho mjenje budżeſch wuſtrowjena.“ — Z dobo# běchu jeje rany zahojene a
wona ſo Khryſtuſej dźakowaſche # hnadnu ſpodżiwnu pomoc. Po ſchtyrjoch
dnjach bu zaſy pſche# bohota wjedźena a na zaprěcźo Jězuſoweje wěry
wabjena. Wo# wotmołwi: „Wot Knjeza podpjerana budu we wuznawanju to#
zwoſtawacź, kotryž mje zbóžnu cžini. Wón je mje tróſchtow# a pſchez
japoſchtoła moje rany zahojił. Cžaſne lěkaŕſtwo njejſy# za ſwoje cźěło
nałožowała, ale mam Knjeza Jězuſa Khryſtuſ# kotryž ze ſwojim ſłowom
wſchitko wobnowja. Wón je moje# wutrobje zaſy njadra dał. K njomu ſo
wołam, k mojom# žiwomu Bohu.“ Bohot daſche ju na cžropach a žehliwym
wuh# nahu walecż. Pſchi tym naſta wulke zemjerženjo a bohotowa#
najhórſchej radnikaj Sylvin a Falkonius buſchtaj wot padace# murje
zaraženaj. Nětko ſo bohot zběžka we měſcźe bojeſche # daſche Agathu na
poł morwu do jaſtwa dowjeſcź. Tu wo# rucy k njebju pozběhny a ſo
modleſche: „Knježe Jězu Khryſchcź# <pb n="221"/>najlěpſchi wucžerjo mój!
kiž ſy mje wot dźěcźatſtwa zakitał a wote mnje wzał luboſcź k ſwětej; ja
ſo tebi dźakuju, zo ſy mje pſched wonjeſchwarnjenjom cżěła zakitał a mi
dracžby cžwělowarjow pſchewinycź dał. Wzmi moju duſchu k ſebi a daj mi
zbožownje do Twojeje njezahiniteje hordoſcże pſchińcź.“ Z tymi ſłowami
Agatha zbóžnje wumrje. Jeje cźěło bu wot kſcheſcźanow pohrjebane a Bóh
pſchekraſni jeje row z wjele dżiwami. Na kóždej božej mſchi ſo jeje
mjeno wopomina.

♣c)♠ Swjecżi martrarjo we Gallii.

Swjaty Saturnin, biſkop; 29. novembra. Wokoło lěta 245 póſła bamž Fabian
póſłow wěry do Gallie (Francózſkeje). Mjez nimi běſche biſkop Saturnin.
Na cyłym pucźu wón wěru kſchižowanoho prědowaſche a zaſydli ſo we lěcźe
250 we měſcźe Toloſa hako biſkop. Tam běſche wulki pſchibójſki templ,
nimo kotrohož Saturnin k božim ſłužbam khodźeſche. Wot toho cžaſa
pſcheſta wěſchcźeŕſki pſchibóh na praſchenja wotmołwjecź. Winu toho
pſchipiſachu kſcheſcźanſkomu biſkopej. Hdyž wón zaſy junu ze ſwojimi
měſchnikami nimo templa k božim ſłužbam dźěſche, zawoła něchtó: „Tamle
dźe njepſchecźel bohow. Popadńcźe joho, zo by boham woprował abo
wumrjeł.“ Lud ſo na biſkopa wali a joho popadny, mjez tym zo towaŕſchojo
rozcźěkachu. Joho wlecžechu do templa, zo by tam woprował. Saturnin
rjekny: „Ja znaju jenicžkoho wěrnoho Boha. Jomu podawam wopor. Waſchi
bohojo ſu djabliſka, kotrymž ze ſmjercźu ſwojeje duſche ſłužicźe. Kak
mohł ſo ja tych bojecź, wo kotrychž wy prajicźe, zo ſu ſo mje nabojeli.“
Tale rycž jich złoby pozbudźi. Pſchiwjazachu joho za nozy wopornomu
bykej a tón joho roznjemdrjeny za ſobu wlecžeſche. Hłowa ſo jomu
rozrazy, zo mozy wuſtupichu. Morwe cźěło byk dale wlecžeſche a ſtawy ſo
wottorhachu. Dwě kſcheſcźanſkej žónſkej zhromadźiſchtej rozmjetane ſtawy
a pohrjebaſchtej ſwojoho biſkopa.

Swjata Regina, knježna; 7. ſeptembra. Pohanſcy ſtarſchi ſu nic zrědka
ſwoje kſcheſcźanſke dźěcźi ſami pſcheſcźěhali. To je tež knježna Regina
nazhoniła. Wona běſche we měſtacžku Aliks we Burgundźe rodźena. Na jeje
porodźe wumrje jej macź. Jeje nan Klimant, woſobny a bohaty muž, běſche
zaſlepjeny pohan. Kſcheſcźanſka pěſtoncža daſche dźowcžicžku <pb
n="222"/>ſkradźu wukſchcźicź a rozwucžeſche ju we kſcheſcźanſtwje a
kazaſc# jej mjeno „Jězus“ cžaſto wuprajecź. Wona lubowaſche Jězu# a
žadaſche ſebi jeno ſwjate martraŕſtwo. Hdyž nan jeje luboſ# k
kſcheſcźanſtwej pytny, pocža jej hramicź a wotehna ju wot ſ# Nětko
pſchebywaſche Regina pola ſwojeje dobreje pěſtoncže # pomhaſche jej
dźěłacź. Hdyž khěžorowy bohot Olibrij tam# krajinu wobkhodźeſche,
wohlada wón tule rjanu knježnu a chcyſc# ju za ſwoju žonu měcź. Wona
jomu wotmołwi: „Ja ſym ſe# Jězuſa Khryſtuſa za nawoženju wzała. Jomu
ſwěrna woſtanu. # Bohot wabjeſche, lubjeſche, hrožeſche. Skóncžnje póſła
ju d# jaſtwa a jejny nan ju ſam z dwěmaj rjecźazomaj k muri pſch# ſpina,
tak zo ſo wona hibnycź njemóžeſche. Tak woſta cy# měſac. Hdyž po tutym
cžaſu we ſwojim prědkwzacźu woſt# daſche ju bohot ſchwikacź a zaſy do
jaſtwa dowjeſcź. Bóh p# jej jaſtwo rozſwětli a rany zahoji. Hdyž běſche
to bohot zhon# rjekny wón: „Njechaſch nětko boham woprowacź, hdyž ſu
teb# hnadnje zahojili?“ Regina wotmołwi: „Ja jeno Jězuſej Khr# ſtuſej
wopruju; wón je mje zahojił. Za njoho ſwoju krej rad# pſcheliju.“
Olibrij ſo mjerzaſche, zo mohła joho pjatnacźelět# knježna pſchewinycź.
Toho dla daſche jeje cźěło roztorhacź, wo# palecź a do zymneje wody
podnurjecź. Pſchi tym wona Bo# khwaleſche a ſłyſcheſche pſchi tym hłós:
„Pój, Regina! wz# krónu wot ſwojoho nawoženje!“ Na to ſo mnozy k jeje
wěr# wobrocźichu. Bohot pak daſche jej hłowu wotrubacź.

♣d)♠ Swjecżi martrarjo we Aſii.

Swjaty Neſtor, biſkop; 27. februara. Kaž dalo# móc pohanſkoho Roma
doſahaſche, tak daloko wupſcheſcźerachu # pſcheſcźěhanja kſcheſcźanow.
Tak ſrěbaſche tehdom tež aſiſka z# mja martraŕſku krej. Prjedy
wſchitkich mjenujemy Neſtor# biſkopa we Sida we Pamfilii. Wón běſche tež
wot pohan# cžeſcźeny. Hdyž pſcheſcźěhanja wudyrichu, napominaſche w#
kſcheſcźanow k cźěkanju. Sam pak woſta we měſcźe a modleſ# ſo za ſwoju
woſadu. Pohanjo joho pytachu. Wón ſtupi pſch# durje a wopraſcha ſo:
„Dźěcźi, ſchto was ke mni wjedźe? Woni prajachu: „Sudnik žada tebje k
ſebi.“ Biſkop wozn# mjeni ſo z kſchižom a dźěſche z nimi. Hdyž do
ſudniſchcźa z# ſtupi, ſtanychu ſudnikojo a poſtrowichu joho. Wón ſo
wopraſch# cžoho dla ſu joho žadali? Sudnik Irenarch rjekny: „Knje#
wěſcźe znajeſch khěžorowy zakoṅ?“ Neſtor wotmołwi: „Zna# <pb
n="223"/>zakoṅ wſchohomócnoho, nic khěžorowy.“ Irenarch: „Podwol ſo
zakonjej, zo njeby ſudźeny był.“ Neſtor: „Do cžoho mam zwolicź?“
Irenarch: „Do khěžorowoho zakonja.“ Neſtor: „Ja zwolu do kaznjow
njebjeſkoho khěžora.“ Irenarch: „Ty ſy ze złym duchom wobſynjeny.“
Neſtor: „Zo byſchcźe jeno wy wobſynjeni njebyli a ſo djabołam
njemodlili.“ Irenarch rjekny: „Kak móžeſch ſebi wěricź bohow djaboły
mjenowacź?“ A chcyſche biſkopa z cžwělemi mocowacź, zo by pſchibohow za
wěrnych bohow wuznał. Neſtor ſcžini ſebi kſchiž a rjekny: „Schto mi
cžwěle hrozyſch? Ja ſo jeno khoſtanjow mojoho Boha boju, twojich nic.
Wyſche toho budu tež we cžwělach Khryſtuſa, ſyna žiwoho Boha,
wuznawacź.“ Sudnik daſche nětko biſkopa do hłownoho měſta Perge
wotwjeſcź a wozjewi tam bydlacomu bohotej, kak ſu z biſkopom hnadnje
wobkhadźeli, zo bychu joho za ſo dobyli. Wſcho je podarmo było a wón je
bohow a khěžora hanił.

Bohot ſo joho za mjenom wopraſcha. Neſtor wotmołwi: „Moje prawe mjeno je
kſcheſcźan. Chceſch-li pak moje cžaſne mjeno wjedźecź, dha rěkaja mi
Neſtor.“ Bohot lubjeſche jomu khěžorowu hnadu a woſobnu ſłužbu, jeli
boham wopruje. Neſtor k njebju pohladnywſchi rjekny: „Byrnje moje cźěło
na kajkežkuli waſchnjo roztorhał, byrnje rjecźazy, dźiwje zwěrjata,
mjecže napſchecźo mi nałožował: ja mjeno ſwojoho Knjeza Jězuſa Khryſtuſa
njezaprěju, tak dołho hacž budźe dych we mni.“ — Bohot daſche joho
ſurowje ſchwikacź, a ſtorkachu jomu železne kałacže do ſtrony, tak zo
buchu rjebła widźecź. Neſtor mjez tym Boha khwaleſche. Bohot rjekny:
„Njezbožowny cžłowjeko, njehańbujeſch ſo, ſwoju nadźiju pſchecy na
cžłowjeka ſtajecź, kiž je na kſchižu wiſał?“ Neſtor wotmołwi: „Tule
hańbu dźeržu za cžeſcź.“ Lud wołaſche, zo dyrbja Neſtora ſkóncowacź.
Tohodla ſo bohot hiſchcźe wopraſcha: „Chceſch boham woprowacź abo nic?“
Neſtor wotmołwi: „Njekhmany ſyno djabołowy! ty ſo Boha njebojiſch, a
chceſch tež mje k tomu mocowacź, zo bych wěrnoho žiwoho Boha wopuſchcźił
a ſo kamjeńtym pſchiboham modlił!“ Bohot rjekny: „Schto chceſch, z nami
abo z Khryſtuſom dźeržecź?“ Neſtor wotmołwi: „Ja ſym ſo pſchecy k
Khryſtuſej dźeržał, a k njomu ſo dźeržu nětko a do wěcžnoſcźe.“

Hdyž bohot joho wobſtajnoſcź widźeſche, wuſudźi wón: „Njeſtorje, dokelž
ſo khěžorej a wulkim boham podcźiſnycź njechaſch, ale radſcho
kſchižowanoho Khryſtuſa ſcźěhujeſch, budźeſch <pb n="224"/>kaž wón
kſchižowany.“ A to na nim dopjelnichu. Hdyž wón na kſchiž pſchibity
wiſaſche, rycžeſche hiſchcźe k zhromadźenym kſcheſcźanam: „Lube dźěcźi!
naſche wuznawanjo budź wobſtajne. Nichtó njechamy Boha zaprěcź, kiž je
za nas cźeŕpjeł. Chcemy z nim cźeŕpjecź, zo bychmy z nim pſchekraſnjeni
byli. Njezaprějmy joho, zo tež wón nas njezaprěje. Spominajcźe, zo je
njebjeſki Wótc toho, kiž běſche bjez hrěcha, za wumožnika naſchich
duſchow a za wopor naſchich hrěchow ſcžinił. A Wótc j# jomu nas
wſchitkich podał, zo bychu ſo pſched nim wſchitke kolen# zhibowałe a
kóždy jazyk wuznawał, zo Knjez Jězus Khryſtus j# we kraſnoſcźi Boha
Wótca.“ Hdyž běſche tak rycžał, wumrjeſwjaty biſkop na kſchižu.

Swjataj Lucian a Marcian, 26. oktobra. Bó# wodźi wutroby cžłowjekow a wě
złe wotpohlady k dobromu wobrocźicź. Bratraj Lucian a Marcian běſchtaj
pohanaj # ſlepjeſchtaj hako kuzłarjej wjele ludźi. We jeju měſcźe
Nikomed# bydleſche kſcheſcźanſka knježna, rjana na cźěle a połna
bohabojoſcźe. Na njej chcyſchtaj wonaj ſwoje kuzłaŕſtwo ſpytacź# Ale
wona ſo k Bohu modleſche a tak djaboł žaneje mocy na# njej njemějeſche.
Hdyž wonaj to widźeſchtaj, ſpóznaſchtaj, zo j# Jězus Khryſtus mócniſchi,
dyžli ſchtó druhi, a tohodla ſo k njom# wobrocźiſchtaj. Swoje kuzłaŕſke
knihi na torhoſchcźu zjawnj# ſpaliſchtaj a prajeſchtaj ſo dźiwacomu
ludej: „Knjez je nama# wocži wotewrił, zo bychmoj ze cźmy na ſwětło
pſchiſchłoj. Schto# ſmoj dotal cžiniłoj, běſche nicžomnoſcź a błaznoſcź
a ſkutkowanj# złych duchow. Nětko ſpóznawamoj, zo Khryſtus je wěrny Bó#
a na njoho ſtajamoj wſchitku ſwoju nadźiju.“ Na to dźěſchta# do
zhromadźizny kſcheſcźanow a wuznawaſchtaj ſwoje wopacž# noſcźe. Po
rozwucženju buſchtaj kſchcźenaj. Wopuſchcźiwſch# wſchitko, dźěſchtaj na
ſamotne měſtno, a modleſchtaj a poſcźeſchta# ſo, kóždy tſecźi dźeń jeno
něſchto wody a khlěba wužiwajo. Po# tom prědowaſchtaj pohanam Jězuſa.
Hdyž ſo lud na tym dźiwaſche, rjeknyſchtaj: „Wěŕcźe namaj, bratſja, hdyž
ſo njebychmo# wo wěrnoſcźi pſcheſwědcžiłoj, njebudźechmoj ſo ženje k
Jězuſe# wobrocźiłoj. Toho dla wobrocźcźe ſo tež wy k njomu, zo byſchcź#
zbóžnoſcź namakali.“ Lud ſo rozmjerza; popadnychu jej a do# wjedźechu k
bohotej Sabinej ze ſkóržbu: „Hlej, tutaj rycžita# napſchecźo ſłužbje
bohow a wozjewjataj Jězuſa, napſchecźo kotromu# <pb n="225"/>ſtaj
najprjedy ſamaj byłoj.“ Sabin wopraſcha ſo Luciana za mjenom a dźěłom.
Tón wotmołwi: „Ja ſym Lucian. Prjedy ſym ſwjaty zakoń pſcheſcźěhał,
nětko ſym njedoſtojny wozjewjeŕ toho ſamoho.“ Sabin rjekny: „Schtó je
tebi porucžnoſcź k tomu dał?“ Lucian wotmołwi: „Kóždomu ſo ſłuſcha,
ſwojoho bratra z błuda wumožicź, zo by ſam hnadu měł a tamnoho z
djabołowych paſlow wumožił.“

Bohot ſo Marciana wopraſcha: „Schtȯ je waj narycžał, cžeſcźowanych bohow
wopuſchcźicź a ſo k kſchižowanomu wobrocźicź, kotryž ani ſebi pomhacź
njemóžeſche?“ Marcian wotmołwi: „Tón ſamy kſchižowany je namaj to dał,
ſchtož Pawołej, zo bu z pſcheſcźěharja wucžeŕ wěrnoſcźe.“ Bohot rjekny:
„Starajtaj ſo za ſo a wrócźtaj ſo zaſy k naſchim boham. Tak ſebi hnadu a
žiwjenjo zdźeržitaj.“ Jomu wotmołwi Lucian: „Ty rycžiſch kaž njemudry.
Mój pak ſo ſtajnje Bohu dźakujemoj, zo je naj ze cźmy wutorhnył a k
prawomu ſpóznacźu dowjedł.“ Sabin dźeſche: „Kak dha waj wón zakita, hdyž
je waj do mojeju rukow podał? Cžoho dla wamaj njepomha, hdyž ſmjercźi
napſchecźo dźetaj?“ Marcian wotmołwi: „Kſcheſcźanowa ſława we tym
wobſteji, zo wěcžne žiwjenjo doſtanje. Mój pſchejemoj, zo by Bóh tež
tebi hnadu dał, zo by ty ſpóznał, ſchtó wón je a ſchto tym wudźěla, kiž
do njoho wěrja.“ Sabin rjekny: „Widźecź je, ſchto wón dokonja, hdyž je
wamaj do mojeju rukow pſchińcź dał.“ Lucian na to dźeſche: „Mój ſmoj
hižo prajiłoj, zo je to kſcheſcźanowa ſława a Knjezowe ſlubjenjo, zo tón
wěcžne žiwjenjo doſtanje, kiž pſchecźiwo djabołej wojuje a hroženja
zacpěje.“ Sabin prajeſche: „Wój hłupoſcźe rycžitaj. Woprujtaj boham, abo
khoſtam waj z wupytanymi cžwělemi.“ Marcian rjekny: „Mój radſcho twoje
cžwěle na ſo wozmjemoj, hacž zo žiwoho Boha zaprějemoj a tak do
najdalſcheje cźmy a njewuhaſnitoho wohnja pſchińdźemoj.“

Hdyž bohot podarmoſcź ſwojoho prócowanja widźeſche, wuſudźi wón: „Dokelž
Lucian a Marcian naſche zakonje pſcheſtupujetaj a ſo kſcheſcźanſtwej
podałoj ſtaj a naſche napominanja ſłyſchecź njechataj: porucžam, zo
budźetaj ſpalenaj.“ Na pucźu k ſmjercźi ſo hiſchcźe Bohu dźakowaſchtaj:
„Knježe Jězu Khryſchcźe! Tebi ſo dźakujemoj, zo ſy naju z pohanſkoho
błuda wutorhnył a naj k ſławnomu cźeŕpjenju za twoje mjeno dowjedł a
namaj nětko podźěl ſwjatych poſkicźeſch. Tebi budź cžeſcź a khwała. <pb
n="226"/>Tebi ſwoju duſchu porucžamoj.“ Drjewo bu zapalene a wonaj we
Knjezu dokonjeſchtaj.

Swjaty Pionius, měſchnik; 1. februara. We Smyrnje běſche měſchnik
Pionius pſchez ſwjatu wucženoſcź we # wěrje, pſchez mócnu wurycžnoſcź a
krutobne žiwjenjo znaty. Joho ſłowo a pſchikład dobywaſche pohanow za
wěru. Hdy# wón we lěcźe 250 ſwjedźeń ſwjatoho Polykarpa ſwjecźeſche, bu#
wón z Aſklepiadom a kſcheſcźanku Sabinu zajaty. Dźeń prjedy hižo běſche
jomu Bóh zjewił, zo změje wěry dla cźeŕpjecź. Po modlenju a poſcźenju
ſwjecźeſche wón ſwjaty wopor, hdyž pop Polemon ze ſłužownikami pſchiṅdźe
a joho zaja. Woni buchu na torhoſchcźo dowjedźeni a wot nich pſched
židami a pohanami žadane, zo bychu boham woprowali. Woni to
njecžinjachu. Polemon ſo Aſklepiada wopraſcha, kajkomu Bohu ſo modla?
Tón wotmołwi: „Jězuſej Khryſtuſej.“ Polemon rjekny: „Je to druhi Bóh,
hacž tón, wo kotrymž hewak rycžicźe?“ Aſklepias wotmołwi: „To je jedyn a
tón ſamy Bóh, kotrohož wuznawamy.“ Zaſy žadachu woprowanjo a hrožachu ze
ſmjercźu. Někotſi z luda prajachu: „O, kak rjenje je, ſwětło ſwěta
widźecź!“ Pionius na to rjekny: „Derje je žiwy bycź a ſwětło widźecź,
ale to ſwětło, kotrež my žadamy. My na lěpſche ſwětło cžakamy.“ Sabina
ſo pſchi tym wjeſele ſmějeſche. Lud wołaſche: „Schto, ty ſo ſmějeſch?“
Wona wotmołwi: „Ja ſo ſměju, hdyž ſo to Bohu ſpodoba: pſchetož my ſmy
kſcheſcźenjo.“ Zaſy lud wołaſche: „Tak ſo tebi ſtanje, ſchtož ty
njechaſch. Žónſke, kotrež njewoprujeja, budźeja do hańbjeŕnje
dowjedźene.“ Sabina zdychny: „Bóh budźe mje zakitacź.“

Hdyž jich nicžo njepſchemó, buchu wſchitcy tſjo do jaſtwa# dowjedźeni. Z
modlenjom a pobožnymi rycžemi ſebi tam cžas# pſchikrótcžachu. Lud
ſtajnje pſchikhadźeſche, zo by jich k woporej# narycžał. Polemon wozjewi
jim, zo je biſkop Eudemon woprował a zo wyſchnoſcź tež jich do templa
žada. Z mocu buch# do templa wlecženi. Hdyž woprowacź njechachu, buchu
za winu# tajkoho wobaranja praſcheni. Woni wotmołwichu: „Dokelž ſmy#
kſcheſcźenjo.“ A Pionius pſchiſtaji: „My cžeſcźujemy toho Boha, kotryž
je njebjeſa z hwězdami wudebił; toho, kotryž je zemju załožił a ze
ſchtomami a róžemi wupyſchił.“ Sudnik rjekny: „Měniſch ty
kſchižowanoho?“ Pionius wotmołwi: „Haj, toho, <pb n="227"/>kotrohož je
Wótc k naſchej zbóžnoſcźi póſłał.“ Nětko chcychu Pioniej na hłowu wěnc
ſtajicź, kajkiž mějachu, kotſiž boham wopruja. Wón jón roztorhny
prajicy: „My ſmy kſcheſcźenjo.“ Za to joho do woblicža bijachu. Zaſy
buchu do jaſtwa dowjedźeni.

Po někotrych dnjach pſchińdźe bohot Kwintilian do Smyrny a žadaſche jich
pſched ſud a porucži jim, zo bychu woprowali. Hdyž to njechachu, buchu
na cžwělidło wupſcheſtrjeni a ze železnymi kłakami torhani. Potom
woſudźi bohot Pionia do ſmjercźe pſchez woheń. Wjeſoły dźěſche wón
ſwojej ſmjercźi napſchecźo, wuſlěka ſo draſtu a daſche ſo ſtołpej
pſchibicź. Lud zaſy wołaſche: „Pionio, wobrocź ſwoje myſle.“ Wón
wotmołwi: „Cyły lud njech ſo pſcheſwědcži, zo budźe něhdy horjeſtacźo
morwych.“ Nětko zapalichu ſchcźěpowc a woheń k njebju ſapaſche. Pionius
ſo hiſchcźe modleſche: „Knježe, wzmi ty moju duſchu.“ Tak wón wumrje.
Joho morwe cźěło běſche njewobſchkodźene. Aſklepias a Sabina pak
buſchtaj kſchižowanaj.

Swjataj Tryfon a Reſpicius; 10. novembra. Tryfon běſche we Bithynii
rodźeny a prědowaſche hako cyrkwinſki ſłužownik Jězuſowu wucžbu. We
Deciowych pſcheſcźěhanjach bu we rjecźazach do Niceje pſchiwjedźeny a do
jaſtwa ſadźeny. Hdyž běſche někotre dny we jaſtwje pobył, bu pſched
bohota Akwilina ſtajeny a wuznawaſche pſched nim wěru. Zaſtojnik
napominaſche joho, zo njeby napſchecźo ſebi ſamomu ſurowy był. Tryfon
jomu wotmołwi: „Njemóžu lěpje ze ſobu měnicź, hacž hdyž Jězuſa Khryſtuſa
wuznawam, kiž budźe wſchitkich cžłowjekow ſudźicź.“ Akwilin měnjeſche,
zo je tola ſtary doſcź a móže wjedźecź, ſchto cžini. Tryfon wotmołwi:
„Toho dla chcu tež doſpołnoſcź praweje mudroſcźe doſtacź, a Khryſtuſa
ſcźěhowacź.“ Bohot daſche joho na cžwělidło wupinycź. Tryfon ſam draſtu
wotpołoži a bu ze železnymi kłacžkami torhany, ze žehliwymi hozdźemi
pſchekłóty, z kijemi bity a ze ſwěcami paleny. Nicžo joho pſchewinycź
njemóžeſche. Hdyž wojeŕſki wyſchk Reſpicius joho wobſtajnoſcź widźeſche,
wobrocźi ſo wón we wutrobje k Jězuſej a wuznawaſche, zo je tež wón
kſcheſcźan. Za to bu tež wón cžwělowany, a potom buſchtaj hromadźe do
jaſtwa ſadźenaj. Po někotrym cžaſu žadaſche jej bohot zaſy k ſebi a
radźeſche jimaj, zo byſchtaj ſebi tola žiwjenjo zdźeržałoj. Hdyž pſchi
ſwojim woſtaſchtaj, buſchtaj z nowa cžwělowanaj a potom do templa <pb
n="228"/>wjedźenaj. Tam na Tryfonowu modlitwu pſchibóh rozpadny. Za to
buſchtaj ſurowje ſchwikanaj a potom bu jimaj hłowa wotrubana.

Swjata Dionyſia a towaŕſchojo, 15. meje# We měſcźe Lampſakus knježeſche,
kaž tež druhdźe, njehańbite # njepóccźiwe cžeſcźenjo pſchibohow. Tu bu
młody kſcheſcźa# Pětr pſched bohota Optima pſchiwjedźeny. Tón ſo joho
wopraſcha, hacž je kſcheſcźan? Wón to wobkrucźi. Na to boho# rjekny: „Ty
znajeſch naſche zakonje. Wopruj naſchej bohowcy.“ Pětr dźeſche: „Mi je
dźiw, zo chceſch mje narycžecź, zo byc# njehańbitej žónſkej woprował. Mi
ſo ſłuſcha, wopory dawa# žiwomu a wěrnomu Bohu, Khryſtuſej, kralej
wěcžnoſcźe.“ Boho# daſche joho na koło połožicź a wupſcheſtrjecź a jomu
ſtaw# złamacź. Z boloſcźu pſchiběraſche joho ſylnoſcź. Bohot daſch# joho
z mjecžom moricź. — Bórzy po tym buchu bohotej tſj# kſcheſcźenjo
Handrij, Pawoł a Nikomach pſchiwjedźeni. Hdy# ſo za kſcheſcźanow
wuznachu, porucži jim woprowacź. Nikoma# wotmołwi jomu: „Kſcheſcźan
djabołam njewopruje.“ Boho# daſche joho toho dla na kole cžwělowacź. We
cžwělach zhu# wón ſylnu wolu a rjekny: „Ja ženje kſcheſcźan był njejſym
chcu boham woprowacź.“ A wón bu z koła wzaty a wopro#waſche. Tu zawoła z
luda pjatnacźelětna knježna Dionyſia# „Bjezbožny cžłowjecže! jeneje
hodźiny dla ſy ſo do njeſkóncžnej# a njewuprajneje cžwěle ſtajił.“ Tež
ju daſche bohot pſched ſ# pſchiwjeſcź a wopraſcha ſo, hacž je
kſcheſcźanka? Dionyſia wot# mołwi: „Haj; a toho dla žałoſcźach wo tutoho
njezbóžnika, z# njecha khwilu cźeŕpjecź a potom wěcžny pokoj namakacź.“
Boho jej porucži: „Tež ty dyrbiſch woprowacź abo budźeſch žiw# palena.“
Dionyſia wotmołwi: „Mój Bóh je mócniſchi, dyž# ty. Wón da mi móc k
pſchenjeſenju wſchoho, ſchtož na m# cžiniſch. Toho dla ſo twojich
hroženjow njeboju.“ Bohot pod# ju njeduſchnymaj młodźencomaj k
wonjecžeſcźenju; Handrija # Pawoła póſła zaſy do jaſtwa. Hrěſchnaj
młodźencaj chcyſchta# knježnje kſchiwdu ſcžinicź, ale boži jandźel
pſchiſtupi a won# naſtroženaj wo hnadu proſcheſchtaj. Na druhi dźeṅ
žadaſche lu# ſmjercź Handrija a Pawoła. Bohot daſche jej ſchwikacź a do#
woli ludej, jej kamjenjowacź. Hdyž to Dionyſia zhoni, wuto# huy ſo wona
wobkedźbowarjam, zo mohła z martrarjomaj wu# <pb n="229"/>mrjecź a z
nimaj we njebjeſach žiwa bycź. Jeje wola ſo ſta. Wonaj buſchtaj
kamjenjowanaj, knježnje pak hłowa wotrubana.

Sedmjo ſpancojo, 27. julija. We lěcże 250 wuznawachu we Efeſu ſedmjo
młodźi kſcheſcźenjo pſched bohotom Jězuſowu wěru. Bohot daſche jich
wſchelako cžwělowacź: Jan, Konſtantin a Makſimilian buchu z hejemi
bicźi, Malchus a Martinian buſchtaj ze ſekeru rubanaj, Serapion bu ze
ſwěcu paleny, Daneſius pak z dołhim hozdźom cžwělowany. Potom buchu
wſchitcy ſedmjo do dźěry zamurjowani a wuſnychu tam we Knjezu. We lěcźe
479 buchu jich koſcźe namakane a pokazuje ſo nětko hiſchcźe tamna dźěra,
we kotrejž ſu za Khryſtuſa wumrjeli.

Dźeſacźo martrarjo we Kreta, 23. decembra. Tež na kupje Kreta (Kandia)
zakhadźeſche pod Deciom pſcheſcźěhanjo. Z tych, kotſiž tam ſwoju wěru z
krewju woſwědcžichu, ſo woſebje dźeſacźo mjenuja: Theodul, Saturnin,
Eupor, Gelaſius (Helas), Eunician, Gotikus, Kleomenes, Agathopus,
Baſilides a Evariſt. Wſchitcy běchu wot gortynſkoho biſkopa Cyrilla
ſwjatu kſchcźeńcu doſtali. Hdyž běchu popadnjeni, žadaſche ſo wot nich,
zo bychu pſchiboham woprowali. Woni ſo wobarachu. Sudnik prajeſche jim:
„Wy nazhonicźe móc bohow, a podarmo ſo napſchecźo nim
njepſchehrěſchicźe.“ Woni pak pokazowachu na njeduſchnoſcź joho bohow.
Toho dla buchu cžwělowani: ze železnymi kłakami drjeni, z kijemi kałani
a ſchwikani. Woni we cźeṙpjenju njeſkoržachu a ſo njewobcźežowachu, ale
prajachu: „My ſmy kſcheſcźenjo, a za Jězuſa rady wumrjemy.“ Po dołhim
cžwělowanju buchu k ſmjercźi wjedźeni. Woni ducy Boha za pſcheſcźěharjow
proſchachu. Kóždomu z nich bu hłowa wotrubana. Kſcheſcźenjo pohrjebachu
jich cźěła.

Swjaty Cyrill z Cäſareje, 29. meje. We kappadociſkim měſcźe Cäſareji
běſche dwanacźelětny hólcžec Cyrill k wjeſołoſcźi pohanſkeju ſtarſcheju
žiwy. Wón běſche ſkradźu we kſcheſcźanſtwje rozwucženy a powjedaſche
rady wo Jězuſu. To <pb n="230"/>ſo ſtarſchimaj njeſpodobaſche. Nan ſo
joho wuwopraſchowaſch# a hólcžec ſo za kſcheſcźana wuzna. Nan joho
ſwarjeſche, hanjeſche a pſcheſcźěhaſche, ale z tym ſwoje dźěcźo jeno
bóle we wěrj# wobkrucźeſche. Junu běſche joho nan hacž do krewje
pſchebi# a wopraſcha ſo joho na to, hacž chce hiſchcźe kſcheſcźan bycź.
Hólcžec wotmołwi, zo Jězuſa woſtajicź njemóže. Toho dla joh# nan z domu
wuhna. Zaſtorcženy khodźeſche wón wokoło a njebjeſki Wótc joho
tróſchtowaſche. Powjeſcź wo tym ſo bórz# we měſcźe roznjeſe a pohanjo na
zatwjerdźenoſcź ſyna ſwarjachu# kſcheſcźenjo joho khwalachu. — Bohot
krajiny daſche joho pytacż a k ſebi pſchiwjeſcż a měnjeſche, zo joho
bórzy k poſłuſchnoſcż# pſchinjeſe. Toho dla rycžeſche jomu: „Moje
dźěcźo, ja chc# tebi njepoſłuſchnoſcź wodacż a tebje tež z nanom
wujednacź, z# by tebje zaſy do ſwojoho domu wzał. Budż rozomny. Scht#
budźe z tebje, hdyž nan tebje wopuſchcźi? Chceſch ſnadź hak# proſcheŕ
wokoło khodźicź a we nuzy zahinycź?“ Cyrill jomu wotmołwi: „Ja ſo tuteje
ſurowoſcźe dla wjeſelu; pſchetož, cźi# pſchecźelniſchi budźe mi za to
Bóh; pola njoho je mi rjeńſch# wobydlenjo pſchihotowane. Za ſwoju
khudobu doſtanu njebjeſk# kubła.“ Nětko chcyſche joho bohot ze ſmjercźu
traſchicź, a daſch# joho zwjazanoho na ſudniſchcźo wjeſcź, kaž hdyž
bychu joho ſkóncowacź chcyli. Zapalichu tam wulki woheń. Ale hólcže# ſo
njebojeſche. Bu zaſy k bohotej wjedźeny, kotryž jomu z dobrym rycžeſche:
„Lube dźěcźo, ty ſy woheṅ a železo widźał. To jara boli. Budź rozomny a
njekhwataj do zahinjenja.“ Cyrill jomu wotmołwi: „Ty ſy njeprawje
cžinił, zo ſy mj# zaſy ſem powołał. Ja ſo wohnja a mjecžow njeboju. Chc#
k njebjeſkomu Wótcej hicź. Njedźerž mje, ale daj mi wumrjecź, zo k Bohu
pſchińdu.“ — Sudnik joho hako njepoſłuſchnika # ſmjercźi wotſudźi.
Někotſi pſchitomni z wobžarowanjom płakachu. Tym rjekny Cyrill: „Cžoho
dla płakacźe? Wjeſelcźe ſo zo mnu. Tola wy njeznajecźe moju nadźiju a
njewěſcźe wo kraju, do# kotrohož ja pſchińdu.“ Mjecž wotrubny jomu hłowu
a zemj# ſo z cžeŕwjenej krewju macžeſche. W njebjeſach powitachu
jandźelojo młodoho martrarja.

Swjaty Akacius, biſkop; 31. měrca. Akacius (abo Achatus) běſche biſkop
we frygiſkim měſcźe Antiochii. Běſche tak dobry a ſwěrny we ſwjatej
ſłužbje, zo jomu „dobry <pb n="231"/>jandźel“ rěkachu. Pſchez njoho
poſylnjeni, pſchetrachu joho wěriwi Deciowe pſcheſcżěhi. Wón ſam bu jaty
pſched ſudnika Marciana ſtajeny a tón rjekny jomu: „Dokelž maſch zbožo,
zo ſy pod romſkim zakonjom žiwy, dyrbiſch wjeŕchow lubowacź a
cžeſcźowacź tych, kotſiž ſu naſchi zakitarjo.“ Akacius wotmołwi: „Mjeze
wſchitkimi khěžorowymi poddanami nichtó khěžora bóle njelubuje, dyžli
kſcheſcżenjo. My ſtajnje Boha proſymy, zo chcył jomu dołhe a zbožowne
žiwjenjo, ducha ſprawnoſcźe a mudroſcźe dacź, zo by ludy derje
wobknježił a wſchitkim krajam ſo měr zdźeržał.“ Na to dźeſche Marcian:
„To je khwalobne. Tola zo by khěžor hiſchcźe mócniſche dopokazmo twojeje
poddatoſcże a ſwěry měł, pój a wopruj jomu z nami.“ Akacius wotmołwi:
„Ja ſo ſwojomu žiwomu Bohu za khěžorowe zbožo modlu. Wopory khěžor wot
nas žadacź njemóže a my je jomu pſchinjeſcź njeſměmy: „ſchtó ſmě
cžłowjeka hako Boha cžeſcźicź?“ Marcian rjekny: „K kajkomu Bohu ſo
modliſch?“ Akacius rjekny: „K Bohu Abrahama, Izaaka a Jakuba.“ Marcian
ſo wopraſcha, hacž ſu to tež bohojo? Akacius joho powucži: „Ně; to ſu
cžłowjekojo, k kotrymž je wěrny Bóh rycžał. Bóh je jeno jedyn, a tomu
maja ſo wſchitcy modlicź.“ Zaſy ſo Marcian wopraſcha: „Schtó je tónle
Bóh?“ Akacius wotmołwi: „Adonai, Najwyſchſchi, kiž nad Cherubim a
Serafim knježi.“ Marcian ſo wopraſcha, ſchto je Serafim? Akacius rjekny:
„To ſu ſłužownikojo najwyſchſchoho Boha a wjeŕchojo we njebjeſach.“

Marcian radźeſche, zo by njewidźownoho Boha wopuſchcźił a ſo k widźownym
wobrocźił. Akacius wotmołwi: „Kak mohł ſo tym modlicź, kotrychž
wobſkoržuju a zacpěju, dokelž ſu złóſcźe a njeduſchnoſcźe wobeſchli,
kotrež tež waſch zakoń khoſta.“ Marcian dźeſche: „Haj, wy naſchich bohow
pſchecy hanicźe. Tola nětko pój a wopruj, abo dyrbiſch wumrjecź.“
Akacius wotmołwi: „Haj, to je waſchnjo rubježnikow, kiž pucźowarja
napadnu a pjenjezy abo žiwjenjo wot njoho žadaja. Runje tak ty cžiniſch,
hdyž mi złóſcź kazaſch abo ze ſmjercźu hrozyſch. Ale ja tebi praju, zo
ſo nicžoho njeboju. Zakonje khoſtaja mandźelſtwołamarjow, paduchow,
mordarjow a tym podobnych złóſtnikow. Sym-li ja ſchto tajke wobeſchoł,
wotſudźu ſo ſam, prjedy hacž ty ſudźiſch. Ja nicžo tajke wobeſchoł
njejſym. Ty chceſch mje khoſtacź, dokelž ſo žiwomu Bohu modlu. Pſchi tym
njeſudżi mje zakoń, ale ſudnikowa njeſprawnoſcź.“

Na to dźeſche Marcian: „Ja nimam porucžnoſcź, tebje <pb n="232"/>wo tym
ſudźicź, ale mocowacź. Njechaſch-li poſłuchacź, bud# njepoſłuſchnoſcź
khoſtacź.“ Akacius napſchecźiwi: „A ja mam# porucžnoſcź, zo ſwojoho Boha
ženje zaprěcź njeſměm. Hdy# chceſch ty ſmjertnomu cžłowjekej poſłuchacź,
dyrbju ja wjel# bóle wſchohomócnomu Bohu poſłuchacź, pſchez kotrohož mó#
wſchitko wobſteji, ſchtož je na ſwěcźe. Hdy bych ja joho pſche#
cžłowjekami zaprěł, by wón tež mje zaprěcź dyrbjał, hdyž bož# Syn we
kraſnoſcźi pſchińdźe ſudźicź žiwych a morwych.“

Marcian dźeſche: „Tu ſy błud ſwojeje wutroby wozjewi# Ty prajiſch, zo ma
Bóh ſyna?“ Hdyž běſche joho Akacius w# Jězuſu Khryſtuſu powucžił,
žadaſche Marcian zaſy, zo by boha# woprował a k tutomu woporej cyłu
woſadu powołał. Al# Akacius wotmołwi: „Kſcheſcźenjo njedadźa ſo wote
mnje, al# wot božoho zakonja wobknježicź. Toho dla na mnje poſłuchaja
dóńž ſprawne wot nich žadam. Hdy bych něſchto zło kaza# bychu moje ſłowa
zacpěli.“

Nětko chcyſche Marcian mjena kſcheſcźanow wjedźecź. Akacius wotmołwi:
„Jich mjena ſu we njebjeſkich knihach zapiſane. Bóh ſam wě, kotſi jomu
pſchiſłuſcheja.“ Marcian žadaſche z nowa mjena kſcheſcźanow. Akacius
rjekny: „Ja ſteju pſche# ſudom a ty chceſch mjena wjedźecź?“ Měniſch
ſnadź, zo na# ſkerje podcźiſnjech, hdyž ſmy mnozy hromadźe, hdyž ſo ja
njedam mocowacź, byrnje ſym ſam? Je pak tebi na mjenje ležane, rěkam ja
Akacius, a tutaj měſchnikaj Piſo a Menander. Cžiṅ nětkoſchtož chceſch.“
Marcian nětko wuſudźi: „Ty ſo zaſy do jaſtw# wrócźiſch a twoja wěc ſo
khěžorej wozjewi. Njech wón poſtaji# ſchto ma ſo z tobu ſtacż.“ —
Marcian póſła pſcheſłyſchenjo khěžorej. Dokelž ſo tomu biſkopowe
wotmołwjenja ſpodobachu, da jom# zaſy ſwobodu. Pozdźiſcho wón cźicheje
ſmjercźe wumrje. Wó# ſłuſcha do ſchtyrnacźoch pomocnikow we nuzy.

<pb n="233"/>

55.

Swjecźi martrarjo z cžaſa khěžorow Galla a Voluſiana.

Surowy pſcheſcźěhaŕ kſcheſcźanow, Decius, namaka myto za ſwoje
njeſprawnoſcźe bórzy. We wójnje napſchecźo Gotham bu wón wot nich
napadnjeny; joho ſtarſchi ſyn a wjetſchi dźěl wójſka bu zabity. Wón ſam
zapadny ſo pſchi cźěkanju do tymjeſchcźa a zahiny tam na zrudne waſchnjo
a njedoſta ani pohrjeba. Joho ſmjercź (27. oktobra 251) pſchinjeſe
cyrkwi na někotry cžas měr. Wojeŕſki wjednik Gallus bu khěžor a wza
ſwojoho ſyna Voluſiana za ſobukhěžora. Někotry cžas hižon zapuſcźeſche
zły mór kraje a khěžor porucži wopory pſchibohej Apollonej woprowacź.
Dokelž kſcheſcźenjo na tajkich woporach ſo njepodźělichu, bu wina złeje
khoroſcźe na nich ſtorkana a woni pſcheſcźěhani. Tola njebě
pſcheſcźěhanjo tak krute, kaž pod Deciom. We lěcże 253 padny khěžor na
bitwiſchcźu a joho potomnik Ämilian knježeſche jeno tſi měſacy. Joho
wojacy joho morichu.

♣a)♠ Swjaty Kornelius, bamž; 16. ſeptembra. Kornelius, ſyn Romjana
Kaſtina, běſche wot młodoſcźe we ſłužbje cyrkwje a doſta měſchniſku
ſwjecźiznu. Joho žiwjenjo bjez poroka, pokornoſcź, knježniſka myſl,
luboſcź k wſchitkim Boha dla, joho cźiche, ponižne ſkutkowanjo
zaſłužichu jomu cžeſcźenjo cyłeje woſady. We cžaſu Deciowych
pſcheſcźěhanjow wuznamjenjeſche ſo wón hako poſylnjeŕ a pomocnik
wěriwych we nuzy. Hdyž běſche we lěcźe 250 bamž Fabian morjeny,
njeběſche pſcheſcźěhanjow dla nowa wólba móžna. Schěſnacźe měſacow
mějeſche cyłe duchownſtwo hromadźe zarjadowanjo cyrkwje we rucy, jich
duſcha pak běſche Kornelius. Hdyž běſche Decius we wójnje zahinył,
wocźichny pſcheſcźěhanjo we Romje a běſche móžno, z nowa paſtyrja za
Jězuſowe ſtadło wuzwolicź. Schěſnacźo biſkopojo, ſchěſcź a ſchtyrcycźo
měſchnikojo, ſchtyrnacźo diakonojo, ſchtyri a dźewjecźdźeſacźo nižſchi
cyrkwinſcy ſłužownikojo a cyły wěriwy lud hłownoho měſta wuzwolichu we
ſwjatej zhromadźiznje (4. junija 251) Kornelia za zhromadnoho biſkopa
cyrkwje. Hacž runje ſo wón wobaraſche, dyrbjeſche tola na jich žadoſcź
<pb n="234"/>wyſoku ſłužbu na ſo wzacź. Hdyž běſche ſo powjeſcź wo tym
po krajach roznjeſła, pſchejachu jomu biſkopojo ze wſchitkich krajinow
zbožo a wozjewichu jomu ſwoju poddatoſcź.

Dokelž mějeſche cyrkej zwonkowny měr, dha wubudźi zł# duch
ſtraſchniſchoho nutskownoho njepſchecźela we měſchniku Novatianu. Tutón
běſche wucženy a wurycžny muž a mějeſch# wjele pſchecźelow. We cžaſu
pſcheſcźěhanjow běſche ſo wón nabojał a ſkhował a wěriwym měſchniſku
pomoc zarjekł. Po pſcheſcźěhanjach chcyſche ſebi pſchez tajeŕſku
krutoſcź zaſy mjeno ſcžinicź. Wotehnaty měſchnik Novatus běſche jomu z
pomocnikom. Ta# zaſlepi wón tſjoch biſkopow a někotrych měſchnikow a
wuznawarjow a cźi joho napſchecźo Korneliej za bamža wuwołachu #
hromadźachu jomu pſchecźelow. Pſchez póſłow a liſty wozje# wón
woſobniſchim cyrkwjam ſwoju wólbu a wupjerſcheſche wſchelake
wobſkorženja a łžě napſchecźo Korneliej. Wón porokowaſch# jomu, zo je
ſebi we cžaſu pſcheſcźěhanjow wot pohanſkeje wyſchnoſcźe zakitne piſmo
žadał a zo nětko z kſcheſcźanami wobkhadźuje, kotſiž běchu pſchiboham
woprowali. Tola biſkopojo kſcheſcźanſtwa zakitachu Kornelia a
wuzamknychu Novatiana hak# njeměrnika z cyrkwje. Na to joho pſchecźeljo
joho wopuſchcżichu, ale wón ſwój zamyſł tak lohey njewoſtaji.
Zapſchijecźo k tomu namaka wón we zadźerženju cyrkwje napſchecźo tym,
kotſiž běchu we pſcheſcźěhanjach wot wěry wotpadnyli a ſo zaſy z cyrkwju
wujednacź chcychu. We Romje dyrbjachu tajcy hacž do ſmjercźe pokucźicź a
hakle na ſmjertnym łožu ſakrament pokuty doſtacź. Zo by we tutym we
cyłej cyrkwi jenajkoſcź była, powoła Kornelius cyrkwinſku zhromadźiznu,
na kotrejž běſche ſchěſcźdźeſa# biſkopow a wjele měſchnikow
pſchitomnych. Tudy bu wobzamknjene, zo ma ſo tajkim pokutnikam po jich
zawinowanju pſchiſłuſchna pokuta na wěſty cžas napołožicź, po
dopjelnjenju tutej# pokuty pak ſmědźa ſo zaſy do cyrkwje pſchiwzacź a
dźělbracź# na ſwjatych potajnoſcźach ſo jim dowolicź. Napſchecźo tomu
wucžeſche Novatian, zo tajcy drje móža a dyrbja pokutu cžinicź# a wot
Boha miłoſcź wocžakowacź, ale do cyrkwje ſo na žan# waſchnjo wjacy
pſchiwzacź njeſmědźa. Tejele krutoſcźe dla dźer# žachu ſo joho
pſchiwiſnikojo za „cžiſtych“ a rěkachu Novatianoj# abo Katharojo.[2]⁾
Tola woni buchu z cyrkwje wuzamknjeni # <pb n="235"/>mnozy, ſwój błud
ſpóznawſchi, wrócźichu ſo pokutni do cyrkwje a wotproſchachu zjawnje
ſwój pohorſchk. Tak wotwobrocźi ſo hrožace njezbožo a ſchkoda wot
cyrkwje.

Lědma běſche ſo cyrkej zaſy změrowała, naſta nowy njeměr. Khěžor Gallus
a joho ſyn Voluſian daſchtaj kſcheſcźanow hako njepſchecźelow bohow
zajecź. Kornelius wopyta prěnjoho jatoho a bu pſchi tym ſam popadnjeny.
Joho khrobłe wuznawanjo wěry zbudźowaſche wſchitkich wěriwych a
wſchelacy, kiž běchu prjedy wotpadnyli, narunachu ſwoju ſtaru winu z
dobrym wuznacźom Jězuſowoho mjena. Mnohoſcź tutych wuznawarjow naſtroži
Galla a wotdźeržowaſche joho wot wjetſchoho krewjepſchelecźa. Kornelia a
někotrych měſchnikow wón do Centumcellä (Civita vecchia) do wuhuanſtwa
póſła. Hdyž karthagiſki biſkop Cyprian joho zajecźo zhoni, póſła jomu
liſt, pſchejeſche jomu zbožo k cźeŕpjenju, a napominaſche joho: „Žadyn
njech na druhoho njezabudźe. Jena wutroba, jena myſl wožiwjej nas
wſchitkich. Modlmy ſo tudy a tam pſchecy za ſo, woložejmy ſebi pſchez
zhromadnu luboſcź ſwoju nuzu a podcźiſchcźenja. A kotrohož z nas hnada
boža prjedy do wěcžnoſcźe wotwoła, tón zwoſtawaj tež tam we naſchej
luboſcźi a njepſcheſtań tež tam za ſwojich bratrow a ſotry
najmiłoſcźiwſchoho Wótca proſycź.“ Tež Kornelius wotmłowjeſche
Cyprianej. Ale tajke dopiſowanjo běſche ſobu wina, zo khěžor Kornelia
zaſy do Roma powoła a joho z wołowjanymi ſchwikadłami ſchwikacź a jomu
potom hłowu wotrubacź daſche. To ſta ſo 14. ſeptembra 252. Pobožna
žónſka Lucina joho z pomocu duchownych na ſwojim kuble pohrjeba.

♣b)♠ Swjaty Lucius, bamž; 4. měrca. Woſobny Romjan Porfyrius mějeſche
ſyna Lucia, kotryž ſo zahe cyrkwinſkej ſłužbje poda a hižon pod bamžom
Fabianom cyrkwi hako měſchnik ſłužeſche. Po Korneliowej ſmjercźi bu wón
za romſkoho biſkopa wuzwoleny. Hako tajki wuda wón kaznju, zo dyrbi
biſkop pſchecy wot dweju měſchnikow a tſjoch diakonow pſchewodźany bycź.
Khěžor Gallus joho z někotrymi druhimi z měſta wuhna. Tež jomu Cyprian
zbožo pſchejeſche. Bórzy ſo wón <pb n="236"/>zaſy do Roma wrócżi a bu z
wulkej wjeſołoſcźu powitany. A# joho cžas k kóncej khwataſche. Prjedy
ſwojeje ſmjercźe pod# wón cyrkwine zamoženjo prěnjomu diakonej
Schcźěpanej k zaſta# ranju. Schtwórtoho měrca 253 bu jomu hłowa
wotcźata.

♣c)♠ Swjaty Cenſurin a towaŕſchojo; 5. ſept. Cen# ſurin běſche woſobny
khěžorſki zaſtojnik a ſkradźu kſcheſcźa# Modlenjo, poſcźenjo a
jałmožnudawanjo běſche joho wjeſołoſcź kſcheſcźanam we jaſtwje wón nuzu
woložeſche a we pſcheſcźěha# njach jich napominaſche. Hdyž khěžor to
zhoni, daſche joho pſche# ſłyſchecź. Cenſurin ſo za kſcheſcźana wuzna a
prajeſche, zo pſchi# bohow zacpěje a jenož žiwoho Boha cžeſcźuje. A wón
rozeſtaj# jim wumoženjo cžłowjeſkoho ſplaha. Khěžor rjekny: „Pſcheſta# z
tajkimi bladami cžas zabijecź. Wopruj boham, zo by naſch# dotalnu
pſchikhilnoſcź njezhubił a wo dobre mjeno njepſchiſcho# kotrež maſch
ſwěrneje ſłužbje dla.“ Cenſurin wotmołwi: „T# ſy cžłowjek, kotryž wucho
wot ſłyſchenja božoho ſłowa wotwo# brocźa. Tale twoja rycž budźe tebje
něhdy ſudźicź. Žadoſcź z# twojej hnadu mje wot Khryſtuſa njewotwjedźe.“
Rozmjerza# póſła joho khěžor do Oſtije do jaſtwa.

Tam běſche měſchnik Makſimus a diakon Archelaus # ſłužownica Aurea. Hdyž
běſche Cenſurin we jaſtwje, doſtach# woni k njomu pſchiſtup. Woni ſo
rozrycžowachu a Bohu khwalb# ſpěwachu. Cenſurinej rjecźazy ſame wot ſo z
rukow ſpadnychu# Nad tym ſo ſtražnikojo dźiwachu. Měſchnik Makſimus
pocž# jim wo Jězuſu rycžecź, kotryž je wjele dźiwow ſkutkował, kotr# tež
jich we cźeŕpjenjach poſylnjuje a wěcžne žiwjenjo pſchihotuj# tym,
kotſiž ſwoje žiwjenjo za njoho wopruja. Wſchitcy ſydom# nacźo ſtražni
wojacy padnychu na kolena, prajicy: „O běd# žiwjenjo, kiž ſmy dotal
wjedli. Ale nichtó njeje nam pucź po# kazał, na kotrymž wy ſtejicźe a
zbožowni ſcźe. Tež my chcem# do ſłužby toho ſtupicź, kotrohož hnada
dźiwy ſkutkuje.“ Makſimu# žadaſche wot nich tſi dny pſchihot z
poſcźenjom, modlenjom # ſłyſchenjom kſcheſcźanſkich rozwucženjow. Potom
doſtachu wſchit# ſwjatu kſchcźeńcu. Pozdźiſcho wopyta jich biſkop Cyriak
a ža# bowaſche jich je ſwjatym khriſmom. Woni pak nowe žiwjenj# we
bojoſcźi Knjeza zapocžachu. Hdyž ſo junu hromadźe m#dlachu, bu morwy
dźeſacźlětny hólcžec wožiwjeny. Tónle dżi# tež khěžor zhoni a měnjeſche:
„Woni kuzłaṙſtwo cźěrja. Dy# <pb n="237"/>bimy jich pſchez krucźiſche
khoſtanjo potłócžicź.“ Tohodla póſła wón zaſtojnika do Oſtije, zo by
wſchitkich kſcheſcźanow z dobrym abo ze złym wot wěry wotwjedł.
Wotpadnikam mějeſche myto lubicź, ſwěrnym khoſtanjo hrozycź. Tón dha
daſche Cyriaka, Makſima, Archelaa, Aureu, Cenſurina a ſydomnacźoch
wojakow pſched ſo pſchiwjeſcź. Najprjedy ſo jich wopraſcha, hacž ſu
kſcheſcźenjo? Hdyž to wobkrucźichu, rjekny wón: „Naſch knjez a khěžor je
porucžił, zo wy ſwoju wěru woſtajicźe a ſo joho boham modlicźe.“ Woni
wotmołwichu: „Hdyž khěžor něſchto napſchecźo Bohu porucža, dyrbimy Bohu
bóle poſłuchacź, dyžli cžłowjekam. My ſo pſchiboham nihdy njepomodlimy.“

Sudnik jich do jaſtwa póſła. Po někotrym cžaſu buchu zaſy praſcheni,
hacž pſchi ſwojim zwoſtawaja? Hdyž to wobkrucźichu, buchu wuſlěkani a
pſched ludom ſurowje ſchwikani. A ſudnik jich hanjeſche: „Hdże dha je
nětko tón, kotrohož cžeſcźicźe? Cžoho dla dha wam z khoſtanja njepomha?“
Woni jomu wotmołwichu: „Cžoho dla to khoſtanjo mjenujeſch, cžohož ſo my
zradujemy? Tele razy za Jězuſowe mjeno ſu nam ſłódke.“ Sudnik pak we
ſurowoſcźi pokracžeſche a daſche jenomu po druhim hłowu wotrubacź.

56.

Woſme wulke pſcheſcźěhanjo pod khěžorom Valerianom.

Khěžor Valerian (253—260) běſche z woprědka kſcheſcźanam pſchikhileny;
tola joho dowěrnik Makrian pohnu joho k pſcheſcźěhanju. We lěcźe 257 wón
porucži, zo dyrbja ſo biſkopojo a měſchnikojo do cuzby wuhnacź, a
zhromadźenja k božim ſłužbam ſo zakazacź. Schtóž by ſo tomu pſchecźiwił,
ma ſo ſadźicź a cžwělowacź. Krucźiſchi zakoń wuńdźe we lěcźe 258
napſchecźo kſcheſcźanam a pſchiſudźi biſkopam, měſchnikam a diakonam
ſmjercź, rycźerjam a zaſtojnikam wotſadźenjo a wotewzacźo zamoženja,
haj, pſchi wobſtajnoſcźi we wěrje tež ſmjercź. Pſchez khěžora wubudźene
pſcheſcźěhanjo trajeſche hacž do 260, hdźež bu khěžor <pb n="238"/>we
wójnje napſchecźo Perſam jaty. Tu pſchińdźe na njoho bože khoſtanjo za
pſchelatu krej kſcheſcźanow. Perſiſki kral mějeſche joho za podnožk
ſwojimaj nohomaj. A hdyž běſche Valerian po wulkim hubjenſtwje wumrjeł,
bu jomu koža wotedrjena a wutykana we pſchibójſkim templu k hańbje
romſkoho mjena wupowiſnjena.

Swjecźi martrarjo we Utika (24. auguſta). Hdy# afriſki bohot Galerius
Makſimus do Utiki pſchińdźe, daſche wón wſchitkich kſcheſcźanow pſched
ſo pſchiwjeſcź, kotſiž běchu we jaſtwach. Tych běſche ſto a
tſiapjecźdźeſat. Hdyž woni po bohotowej žadoſcźi pſchiboham woprowacź
njechachu, bu kóždomu # nich hłowa wotrubana, we lěcźe 253. Jich cźěła
buchu do khalkowych pjecow zmjetane a ſpalene. Wěriwi zhromadźichu jich
z khalkom naměſchany popjeł k drohomu wopomnjecźu.

Swjaty Feliks Nolanſki, měſchnik a martraṙ, 14. januara. We Nola,
ſchtyri hodżiny wot Neapola, narodźi ſo Feliks. Hacž runje běſche joho
nan dobru ſłužbu we khěžorowym wójſku měł a tež joho bratr Hermias do
wójſka zaſtupił, chcyſche Feliks radſcho Jězuſowej cyrkwi ſłužicź. Po
nanowej ſmjercźi njeběſche napſchecźo tomu žadyn zadźěwk wjacy a ſwjaty
Makſimian, biſkop we Nola, wza młodźenca do cyrkwinſkeje ſłužby a
wuſwjecźi joho pozdźiſcho za měſchnika. Swoje zamoženjo běſche Feliks
zwjetſcha mjez khudych rozdźělił a ſłužeſche biſkopej hako ſwěrny
pomocnik. Hdyž ſo 250 Deciowe pſcheſcźěhi woſebje napſchecźo
wjedźicźerjam cyrkwje nazběhnychu, dźěſche biſkop na Felikſowe próſtwy
do puſcźiny a Feliks zarjadowaſche we joho njepſchitomnoſcźi cyrkej. Za
to bu wón popadnjeny, z prutami ſchwikani a do cźěmnoho jaſtwa ſadźeny.
Na ſchiji a rukomaj z rjecźazami zeſpinany, mějeſche nozy do kłódy
tyknjenej; jaſtwo pak běſche z wótrymi cžropami pokładźene. We tutym
cźeŕpjenju ſo wón z Jězuſom tróſchtowaſche.

Mjez tym cźeŕpjeſche hižon zeſtarjeny biſkop Makſimian we puſcźinje
hłód, lacžnoſcź a zymu. Joho wutroba ſo tyſcheſche ze ſtaroſcźu wo
lubowanu woſadu, za kotruž ſo wodnjo a w nocy k Bohu modleſche. Wón
trjebaſche pomoc we ſwojim hubjenſtwje, a tu jomu Bóh póſła. Boži
jandźel ſtupi k Felikſej do jaſtwa a porucži jomu, zo by ſwojomu
biſkopej na pomoc ſchoł. <pb n="239"/>Puta wotpadnychu, jaſtwo ſo
wotewri, Feliks ſcźěhowaſche jandżela a namaka biſkopa na poł morwoho
ležo. Dokelž joho z nicžim wokſchewicź njemóžeſche, proſcheſche Boha, a
hlej, tu namaka zrału kicź a wutłócži ju lacžnomu do huby. Biſkop
pſchińdźe zaſy k ſebi a chcyſche zaſy k ſwojomu ſtadłej ſo wrócźicź. Ale
hicź běſche jomu njemóžno. Feliks wza joho na ſwoje ramjo a pſchenjeſe
joho w nocy do biſkopſkoho wobydlenja a wěriwi joho zwjeſeleni
zaſtarachu. Biſkop žohnowaſche dobroho měſchnika. Feliks wrócźi ſo do
ſwojoho domu a woſta tam, hacž ſo pſcheſcźěhanjo zlehny. Nětko wón zaſy,
kaž prjedy, lud wucžeſche.

Ale pohanjo ſo znowa rozzłobichu a cžrjóda ſo do Felikſowoho domu
cźěrjeſche, ale joho tam njenamakachu. Hdyž joho na to po měſcźe
pytachu, zetkachu joho, a dokelž joho njeznajachu, wopraſchachu ſo, hacž
njeje Felikſa widźał? Wón wotmołwi, zo joho widźał njeje. Hdyž woni dale
běžachu, ſkhowa ſo wón we ſtarych murjach. Něchtó joho pohanam
pſcheradźi a woni pſchiběžachu, joho tam pytacź. Ale pawk běſche tam
dźěru zapſchadł a woni měnjachu toho dla, zo tam wón bycź njemóže, a
woteńdźechu. W nocy ſo Feliks druhdże ſkhowa, do ſtareje ſtudnje, hdźež
jomu kſcheſcźanſka žónſka ſkradźu jěſcź pſchinoſchowaſche. Tſi měſacy
woſta wón tudy ſkhowany, a pſchińdźe po pſcheſtacźu pſcheſcźěhanjow k
wjeſołoſcźi woſady zaſy na zjawne.

Mjez tym wumrje biſkop a lud žadaſche ſebi Felikſa k tutej ſłužbje. Wón
pak ſo wobaraſche a rycžeſche ludej, zo bychu ſtarſchoho měſchnika
Kwinta wuzwolili. Jomu běſche wón ſwěrny radźicźeŕ. — We
pſcheſcźěhanjach běſche wón ſwoje poſlednje zamoženjo zhubił. Nětko
móžeſche je zaſy doſtacź, ale wón je njerodźeſche, prajicy: „Schtož je
dowolene, njeje tola pſchecy wužitne. Schtož ſym wuznawanja dla zhubił,
njecham zaſy žadacź. Cžoho dla njechał Jězuſa rady we khudobje
ſcźěhowacź, zo bych wěcžne kubła cźim bohatſcho doſtał? Mam wěſtu
nadźiju, zo tón, kiž je mje z jaſtwa wumožił, mje tež dale zaſtara, hdyž
jomu ſwěrny woſtawam.“ Wón dźěłaſche ze ſwojimaj rukomaj, zo mohł khudym
jałmožnu wudźělicź. Wokoło lěta 256 wón po ſwjatym žiwjenju wumrje. Joho
row bu pſchez wjele dźiwow pſchekraſnjeny. Wón ſo hako martraŕ
cžeſcźuje, dokelž je wěry dla wjele cźeŕpjeł.

<pb n="240"/>

Swjatej Rufina a Sekunda, knježnje martraŕcy 10. julija. — Sotſe Rufina
a Sekunda běſchtej knježnje w Romje. Jeju nan Aſterius ſlubi jej
młodźencomaj Armentarie# a Verinej za mandźelſkeju. Ale wonej to
njechaſchtej, dokel# běſchtej Jězuſej ſwoje knježniſtwo ſlubiłoj. A
wonej ſtejeſchte# na ſwojim zamyſłu cźim krucźiſcho, dokelž běſchtej
nawoženjej w# pſcheſcźěhach wěru zaprěłoj a tež wot njeju ſo tajke
zaprěcź# žadaſche. Toho dla wonej ſkradźu z měſta cźeknyſchtej, a#
buſchtej popadnjenej a pſched bohota Junia ſtajenej. Hdyž # z lubjenjom
a hroženjom njedaſchtej zamolicź, daſche bohot Ru# finu z prutami
ſchwikacź. Sekunda prajeſche mjez tym ſudnikej# „Schto je, zo moju ſotru
cžeſcźujeſch, mje pak haniſch? D# naj wobeju hromadźe ſchwikacź, kiž
Khryſtuſa hako Boha hro# madźe wuznawamoj.“ Na tele ſłowa ſo ſudnik
rozhněwa # daſche jej do cźmowoho a ſmjerdźacoho jaſtwa dowjeſcź. Hdy ſo
jaſtwo hnydom z jaſnym ſwětłom a z jara luboznej wónj# napjelni,
buſchtej do rozpyrjeneje kupjele zamknjenej, ale nje# wobſchkodźenej z
njeje wuſtupiſchtej. Hnydom bu jimaj kamje# za ſchiju zwjazany a wonej
tak do Tibery cźiſnjenej. Pſche# božoho jandźela ze žołmow wumoženej,
buſchtej pſched měſto# na Aurelſkej drozy ſcźatej, wokoło lěta 257.
Žónſka Plautill# jej na ſwojim kuble pohrjeba.

Swjaty Hippolyt a joho towaŕſchojo, martrarje 2. decembra. — Njedaloko
Roma we zeſkej jamje běſche Hi# polyt žiwy. Joho mudroſcź běſche daloko
znata, a joho rozw# cženja pohnuchu někotrych pohanow k wěrje. Romſki
biſk# Schcźěpan tutych kſchcźijeſche a ze ſwjatym khriſmom žałbowaſch#
To zhoni khěžor Valerian a chcyſche jich khoſtacź. Schcźěp# ſo
pſchihotowaſche a napominaſche wěriwych, zo bychu ſo z khro# łoſcźu k
naſtawacym bědźenjam napjelnili a ze wſchitkej pró# na wobrocźenju
ſwojich hiſchcźe pohanſkich pſchiwuznych (krejny# pſchecźelow) dźěłali.
Hippolytowa ſotra Paulina běſche hiſchc# pohanka a mějeſche ze ſwojoho
mandźelſtwa z Adriom d# dźěſcźi, Neona a Mariju. Hippolyt mějeſche
dźěſcźi pſchi ſe# ale wonej njeběſchtej hiſchcźe kſchcźenej. Hdyž joho
junu Adri# a Paulina wopytaſchtaj, rycžeſche jimaj Hippolyt, zo byſcht#
ſo kſchcźicź dałoj. Ale bojoſcź pſched cźeŕpjenjom jeju wot to#
wotdźeržowaſche. Tež měſchnik Euſebius a diakon Marce# <pb n="241"/>jej
k tomu napominaſchtaj, ale podarmo. We ſcźěhowacej nocy wukſchcźi
měſchnik wicźniwe dźěcźo, pſchez cžož wone wotkhorje. Tónle dźiw Adria a
Paulinu k wěrje pſchiwjedźe. Bamž Schcźěpan pſchepyta jeju zmyſlenjo a
kſchcźijeſche jej a dźěſcźi. Nětko ſo wſchitcy do Hippolytowoho bydła
blizko Roma pſcheſydlichu, tež Marcell a Euſebius ſo pſchi nich
ſkhowaſchtaj. Adrias jich druhdy wopuſchcźi, zo by ſwoje zamoženjo
khudym rozdźělił. Khěžor porucži jich zajecźo. Piſaŕ Makſimus mějeſche
to wobſtaracź. Do njoho zły duch zajědźe a piſaŕ proſcheſche
kſcheſcźanow wo pomoc. Woni ſo za njoho modlachu a jomu běſche pomhane.
Z dźakownoſcźe daſche ſo wón kſchcźicź, a wozjewi khěžorej, zo je
kſcheſcźan. Za to daſche joho khěžor z moſta do Tibry cźiſnycź. Euſebius
namaka joho cźěło a pohrjeba je 20. januara. Adrias, Paulina a jeju
dźěſcźi buchu z Euſebiom, Hippolytom a Marcellom jecźi do mamertinſkoho
jaſtwa ſadźeni. Po tſjoch dnjach buchu z jaſtwa na cžwělniſchcźo
wjedźeni, zo by cžwělny naporjad jim hrozu nacžinił, ale woni zacpějachu
cžwěle. Paulina wumrje we rukach katow. Euſebiej a Marcellej bu 20.
oktobra hłowa wotrubana. Diakon Hippolyt zahrjeba cźěła tutych tſjoch
martrarjow tam, hdźež běchu ſo prjedy khowali. Adrias, joho dźěſcżi a
Hippolyt buchu dale cžwělowani. Ran napominaſche dźěſcźi k khrobłoſcźi a
wobſtajnoſcźi. Z jeju horta njeběſche nicžo ſłyſchecź, hacž: „Jězuſo
Khryſtuſo, ſtej pſchi nami.“ Jimaj bu hłowa wotcźata. Adrias a Hippolyt
buſchtaj ze ſwěcami palenaj, potom z wołowjanymi ſchwikalcami do
ſmjercźe bitaj. Diakon Hippolyt jich cźěła 9. decembra pohrjeba.

Swjaty Schcźěpan ♣I.,♠ bamž a martraŕ; 2. auguſta. Wón běſche z Roma
rodźeny a hižon pod bamžomaj Korneliom a Luciom prěni diakon romſkeje
cyrkwje. Běſche podpjera cyrkwje we pſcheſcźěhach, a wopytowaſche
wěriwych we jaſtwje. Na ſmjertnym pucźu žadaſche joho bamž Lucius za
ſcźěhowarja we ſwjatej ſłužbje. 13. meje 252 bu wón za bamža wuzwoleny.
Tehdom běſche ſo błudniſtwo Novatianowe we Gallii khětrje rozſchěriło,
tež biſkop Marcian we Arles běſche ſo jomu podał. Schcźěpan piſaſche
ſwěrnym biſkopam liſty a wuſtorcži Marciana ze zhromadźenſtwa wěriwych.
We Schpaniſkej běſchtaj dwaj biſkopaj wot wyſchnoſcźe wopiſma žadałoj,
hako byſchtaj boham woprowałoj. Pſchez to chcyſchtaj pſcheſcźěhanjam ſo
wuwinycź. <pb n="242"/>Ale tajkeje njeſwěry dla buſchtaj wotſadźenaj a
jeje ſłužbu doſtaſchtaj doſtojniſchej mužej. Tamnaj pak dźěſchtaj do
Roma a ſlepjeſchtaj Schcźěpana ze zełhaŕnymi rycžemi, tak zo wón za
njeju ſkutkowaſche. Hdyž pak běſche ſo wo jeju zawinowanju
pſcheſwědcžił, wuzamkny jej z cyrkwje.

We joho cžaſu ſo woſebje we Africy praſchenjo nazběhny, hacž kſchcźeńca,
wot błudnikow wudźělena, ſchto płacźi? Horliwi wojowarjo pſchecźiwo
błudnym wucžerjam chcychu jich kſchcźeńcu zacźiſnycź. Pſchecźiwo tajkim
nowotam wuſtupi bamž Schcźěpan, a pokazowaſche na podawizny
japoſchtołow. „Nicžo njech ſo njenowi pſchecźiwo tomu, ſchtož je nam
podate.“ Někotſi chcychu jomu to za zło měcź, hako by błudniſtwu
polěkował; tola pomału ſo njeměr zlehny. To wěmy, płacźiwoſcź kſchcźeńcy
njewotwiſuje wot hódnoſcźe a nutskowneje ſwjatoſcźe toho, kotryž
kſchcźije, ale zaleži na tym, zo ſo woda nałožuje a poſtajene ſłowa we
mjenje najſwjecźiſcheje Trojicy wupraja a to wſchitko z wotmyſlenjom, zo
chcemy cžinicż, ſchtož cyrkej cžini. Hacžrunje mějeſche Schcźěpan z
naležnoſcźemi cyłeje cyrkwje doſcź cžinicź, njezakomdźi wón pſchi tym
ſwoju romſku woſadu. Wón ſam cžaſto prědowaſche a ſakramenty
wudźěleſche, a běſche wſchitkim wucžeŕ, radźicźeŕ a tróſchtaŕ. Wón
pſchiſporjeſche cyrkej pſchez dobycźo pohanow a pſchez wrócźenjo
błudnikow. Mjez pohanami, kotrychž wón za cyrkej dobu, běchu woſebje
wyſchk Olympius z mandźelſkej Ikſuperiu a ze ſynom Theodulom, wyſchk
Nemeſius z cyłej ſwójbu, po tym hacż běſche Schcźěpan dźowcy Lucilli
pſchez modlitwu widźenjo zaſy wrócźił. Wſchitcy cźile buchu martrarjo
Khryſtuſowi.

Hdyž Valerian kſcheſcźanow pſcheſcźěhacź pocža, podwoji ſwjaty biſkop
ſwoju ſtaroſcźiwoſcź. Ze ſłowom a pſchikładom napominaſche wěriwych k
wobſtajnoſcźi. Joho ſłowa běchu najbóle: „Moji bratſja! woſtajcźe cžaſne
kubła, zo byſchcźe wěcžne doſtali. Njebojcźe ſo mócnych tuteje zemje,
ale hladajcźe na Knjeza njebjes a na joho ſyna Jězuſa Khryſtuſa, kotryž
je doſcź mócny, nas z rukow njepſchecźelow wutorhnycź a pſched ſtoł
ſwojich hnadow pſchiwjeſcź.“ Wón bu najprjedy z Roma wuhnaty, ale wrócźi
ſo bórzy zaſy na ſwoje měſto. Tudy bu popadnjeny a do templa wlecženy,
zo by woprował. Wón ſo wobaraſche, djabliſkam cžeſcź wopokazacź, kiž
ſamomu Bohu pſchiſłuſcha. Pſchi tym zarža templ a pſchibóh rozpadny.
Hdyż naſtróženi rozcźěkachu, kiž joho dźeržachu, wrócźi ſo bamž k wě<pb
n="243"/>riwym do pohrjebniſchcźa Luciny. Tam wón bože ſłužby
dźeržeſche. Hdyž wón po božej mſchi lud napominaſche, bu wot wojakow
popadnjeny a jomu 2. auguſta 257 hłowa wotrubana.

Swjaty Sikſtus ♣II.,♠ bamž a martraŕ; 6. auguſta. Sikſtus druhi, rodźeny
w Athenach, bu z pohanſkoho mudrowca Khryſtuſowy wucžownik, a běſche pod
bamžom Schcźěpanom diakon we Romje. We lěcźe 257 bu za romſkoho biſkopa
wuzwoleny a ſwjaty Cyprian mjenuje joho „biſkopa, kiž pokoj lubuje a ſo
we wſchitkich póccźiwoſcźach wuznamjenja.“ Po nowej khěžorowej wukazni
bu wón prědowanja dla wobſkorženy a jaty do templa wjedźeny, zo by
pſchiboham woprował. Hdyž to njecžinjeſche, bu z diakonomaj Feliciſſimom
a Agapitom a z poddiakonami Januariom, Magnom, Vincentiom a Schcźěpanom
k ſmjercźi wjedźeny. Ducy hiſchcże tróſchtowaſche diakona Ławrjenca.
Dźeń 6. auguſta bu jomu a joho towaŕſcham na kalliſtinſkim
pohrjebniſchcźu hłowa wotrubana.

Swjaty Ławrjenc, diakon a martraŕ, 10. auguſta. Ławrjenc, rodźeny
Romjan, bu wot bamža Sikſtuſa za prěnjoho diakona wuzwoleny. Hdyž tutoho
biſkopa z joho ſłužownikami k ſmjercźi wjedźechu, pſchińdźe jomu
Ławrjenc napſchecźo a ze zrudobu ſo joho wopraſcha: „Wótcže, hdźe dźeſch
bjez ſwojoho ſyna? Swjaty měſchniko, hdźe khwataſch bjez ſwojoho
ſłužownika? Ty ženje wopor bjez ſwojoho ſłužownika pſchinjeſł njejſy.
Schto ſo twojomu wótcowſkomu wócžku na mni njeſpodoba? Sy ſnadź mje
njeporadźenoho namakał? Spytaj hiſchcźe junu, hacž ſy ſebi hódnoho
ſłužownika wuzwolił, kotromuž ſy dowěrił wudźělenjo Knjezoweje krewje.“
— Sikſtus jomu wotmołwi: „Njerudź ſo, ſyno! ja tebje njewopuſchcźu. Na
tebje wjetſche bědźenja za Khryſtuſowu wěru cžakaja. My hako ſtari mamy
pucź lóžſchoho bědźenja; na tebje pak, hako młodźenca, cžaka woſobniſche
dobycźo nad ſurowcom. Za tſi dny mje měſchnika hako ſłužownik (levita)
ſcźěhujeſch. Rozdźěl do khudych, jeli maſch žane zamoženjo.“

Lawrjenc khwataſche, porucžnoſcź ſwojoho biſkopa dopjelnicź. Wón
wjedźeſche, zo wyſchnoſcź cyłe zamoženjo cyrkwje zebjerje. Toho dla wón
woſobne a drohe cyrkwinſke ſudobja pſcheda, zo mohl wuwikowane pjenjezy
mjez khudych, wudowy a ſyroty roz<pb n="244"/>dźělicź. Romſki bohot
běſche wo zamoženju cyrkwje ſłyſchał a zhonił, zo je biſkop wſchitko
Ławrjencej do mocy dał. Toho dla powoła joho k ſebi a rycžeſche jara
pſchecźelnje: „Wy kſcheſcźenjo ſo wobcźežujecźe, zo ſmy na was krucźi.
Nětko ja wo cžwělowanju njerycžu, ale praſcham ſo z dobrym, ſchto
móžecźe mi dacź? Ja wěm, zo maja waſchi měſchnikojo k woporej złote
ſudobja, a zo ze ſlěbornych kheluchow pijecźe. Pſchi waſchich nócnych
woporach ſteja ſwěcžki na złotych ſwěcžnikach. — Dajcźe mi pokłady, kiž
khowacźe. Khěžor je trjeba. Po ſwojej wucžbje dyrbicźe khěžorej dacź,
ſchtož khěžorej ſłuſcha. Waſch Bóh žane pjenjezy njedźěła a njeje žane
pjenjezy na ſwět pſchinjeſł. Wón je jeno ze ſłowami pſchiſchoł. Toho dla
dajcźe mi ſwoje złoto, a ſpokojcźe ſo, bohacźi na ſłowach bycź.“
Ławrjenc jomu wotmołwi: „Haj, cyrkej je bohata, a ſam khěžor nima tajke
pokłady, kaž my. Rjany dźěl tych ſamych chcu tebi pokazacź. Jeno daj mi
něſchto cžaſa, zo wſchitko derje zrjaduju.“ Rady dowoli jomu bohot tſi
dny.

Ławrjene khodźeſche nětko po měſcźe a rozdźěli wſchitko. Na tſecźi dźeń
zhromadźi tych, kotſiž wot cyrkwje jałmožny doſtawachu: ſchědźiwcow,
ſlepych, němych, wuſadnych, braſchnych, wudowy, ſyroty a knježny. Na to
dźěſche bohotej prajicź, zo by ſebi ſlubjene pokłady wobhladacź
pſchiſchoł. Ale kak ſo tón dźiwaſche, hdyž jeno khudych a hubjenych
widźeſche. Wón znowa pokłady widźecź žadaſche. Ławrjenc jomu rjekny:
„Njelubi dha ſo to tebi? Złoto, kiž ty žadaſch, je hubjena wěc a žórło
wjele złóſcźow. Prawe złoto je ſwětło z njebjes, kotrež cźile khudźi
wužiwaja. We ſwojich cźeŕpjenjach a hubjenſtwje maja woni dobytk. W
tutych khudych widźu pokłady, kiž ſym tebi pokazacź chcył. Jim pſchidam
parle a drohe kamjenje: Bohu ſwjecźene wudowy a knježny. Jich dla ſo
cyrkej Bohu ſpodoba a wone ſu jeje pycha. Druhe pokłady cyrkej nima.“
Dale bohot na njoho njepoſluchaſche; joho hněw wudyri a wón rjekny:
„Bjezbóžny, ty ſebi wěriſch mje wuſměſchicź? Ja wěm, zo ſebi ſmjercź
žadaſch ſwojeje hordoſcźe dla. Tola ty njedyrbiſch nahle wumrjecź, ale
chcu twoje cžwěle podlějicź, zo by twoja ſmjercź cźim boloſtniſcha
była.“ Ławrjenc jomu wotmołwi: „Ja ſwojoho Boha cžeſcźuju a jomu ſamomu
ſłužu; toho dla ſo twojich cžwělow njeboju.“

Bohot daſche železny róžeń pſchinjeſcź a na žehliwe wuhlo ſtajicź.
Ławrjenc bu draſtu wuſlecženy a ze zwjazanymi ſtawami <pb n="245"/>na
róžeṅ połoženy. Ławrjenc Boha proſcheſche: „Knježe Jězu Khryſchcźe, ſmil
ſo nade mnu twojim ſłužownikom.“ Woheń z wuhla joho cźěło pražeſche,
joho woblicžo ſo jaſnjeſche a lubozna wóń z pſcheſcźěhanych ſtawow
wuſtupowaſche. Woheń božeje luboſcźe jaſnu wutrobu zahori, tak zo wón na
wonkowuy woheń njemyſleſche. Luboſcź k Khryſtuſej njehodźeſche ſo pſchez
płomjenja poduſycź. Hdyž běſche ſo Ławrjenc khwilu pražił, rjekny wón
bohotej: „Wobrocź moje cźěło, na tejle ſtronje je doſcź pražene.“ Hdyž
běchu joho wobrocźili, rjekny wón zaſy: „Moje mjaſo je doſcź pjecžene;
nětko ſo najěz!“ Wot nětka ſo cźiſche modleſche za njewěriwe měſto Rom.
Hdyž běſche ſo pomodlił, pozběhny hiſchcźe junu wocži k njebju a
prajeſche: „Ty ſy moju wutrobu ſpytał a mje w nocy wopytał: z wohnjom ſy
mje ſpytał a na mni njeje namakana njeſprawnoſcź. Moja nóc nima žaneje
cźmy, ale wſchitko ſo w rjanym ſwětle błyſchcźi. Knježe Jězu Khryſchcźe!
tebi ſo dźakuju, zo ſym dóſtał hicź pſchez twoje durje.“ Z tymile
ſłowami poda ſwjatu duſchu ſwojomu Bohu. Někotſi zaſtojnikojo, ſwědkojo
joho krutoſcźe a pobožnoſcźe, wobrocźichu ſo k wěrje do Khryſtuſa. Woni
wzachu potom Ławrjencowe cźěło a pohrjebachu joho 10. auguſta 258 na
veranſkim polu. Na joho rowje bu pozdźiſcho cyrkej natwarjena. Swjecźata
pokazuja nam ſwjatoho Ławrjenca we levitſkej draſcźe, dźeržo we rukomaj
róžeń.

Swjaty Romau, martraŕ; 9. auguſta. Wón běſche wojak we Romje. Hdyž
wobſtajnoſcź kſcheſcźanow we cźeŕpjenjach widźeſche, bu wón wot božeje
hnady hnuty, wobrocźi ſo k Jězuſowej wěrje a bu wot diakona Ławrjenca
rozwucžowany. Hdyž joho rozwucženja ſłyſcheſche, widźeſche pſched
Ławrjencom kraſnoho młodźeṅca ſtacź, a to joho žadoſcź za kſchcżeṅcu
pſchiſpori. Hdyž běſche wot Ławrjenca pſchez ſwjatu kupjel wucžiſcźeny,
wozjewi ſo ſam wyſchnoſcźi hako kſcheſcźan a bu jomu dźeń pſched
Ławrjencowej ſmjercźu hłowa wotrubana.

Swjaty Hippolyt a joho towaŕſchojo, martrarjo; 13. auguſta. — Wojak
Hippolyt běſche ſtražnik ſwjatoho Ławrjenca we cźeŕpjenju. Ławrjenc joho
rozwucžeſche a rjekny: „O Hippolyto, jelizo do knjeza Jězuſa Khryſtuſa
wěriſch, pokazam tebi <pb n="246"/>pokłady a ſlubju tebi wěcžne
žiwjenjo.“ Wón daſche ſo na to kſchcźicź, ale bu pſcheradźeny,
popadnjeny a na ſwoju wěru napraſchowany. Hdyž Jězuſa wuzna, bu z kijemi
bity. Tola joho wěra ſo we cźeṙpjenju wobkrucźeſche. Woni lubjachu jomu
cžeſcż a dobru ſłužbu, tola podarmo. Za to wotſudźichu joho k ſmjercźi.
Hdyž zaſtojnik do joho domu pſchińdźe, zo by joho zamoženjo pſchedał,
zhoni wón, zo je joho cyła ſwójba kſcheſcźanſka. Po wſchelakich
hroženjach buchu wſchitcy pſched tiburtinſkimi wrotami morjeni. Hippolyt
bu wot dźiwich konjow wlecženy a joho cźěło tak roztorhane, zo
dyrbjeſche wumrjecź. Wón a joho ſwójbni buchu wot měſchnika Juſtina
pohrjebani. Na tym ſamym dnju bu kſcheſcźanſki wucžeŕ Kaſſian ſurowje
morjeny. Rucy buſchtej jomu na khribjet zwjazanej. Pohanſke dźěcźi,
kotrež běſche rozwucžował, zakałachu joho po dołhich boloſcźach ze
železnymi kałacžemi. To běſche mzda, kiž ſwojomu wucžerjej dachu.

Swjaty Cyprian, biſkop, martraŕ, cyrkwinſki wótc; 16. ſept. — Wón
narodżi ſo wokoło l. 200 we Karthago, hłownym měſcźe afriſkeje krajiny,
wot bohateju pohanſkeju ſtarſcheju. Wón nawukny wědomoſcźe a bu zjawny
wucžeŕ. Hordoſcź a hrěſchne žiwjenjo pohanow mějeſche tež joho we mocy.
Pſchi tym pak wón wjele ze ſwjatym měſchnikom Cäciliom wobkhadźeſche.
Pſchez rozrycžowanja z nim wotewri ſo joho wutroba Jězuſowej wucžbje a
hnadźe. Wokoło lěta 246 daſche ſo wón kſchcźicź. Ale luboſcź k ſwětej ſo
jomu tak lohcy njepſchewiny: po cźežkim, z božej hnadu podpjeranym
bědźenju hakle ju pſchewiny. Z dźakom ſpominaſche Cyprian na měſchnika
Cäcilia, kotryž běſche joho k ſpóznacźu wěrnoſcźe pſchiwjedł a wón
mjenowaſche ſo po nim Thaſcius Cäcilius Cyprian. Wón ſwěrnje ſwjate
piſma a wukładowanja cžitaſche a wobkedźbowaſche wſchě wucžby, kiž k
ſwjatomu žiwjenju wjedźeja. Wón pſcheda ſwoje kubła a rozdźěli ſwoje
zamoženjo khudym. Dokelž běſche joho žiwjenjo nětko pokutne, wón ſylnje
we dobrym pſchiběraſche. Z tohole cžaſa je tež joho piſmo wo
„zadźerženju knježnow“, hdźež wón praji: „My rycžimy tudy k knježnam, wo
kotrež ſo cźim bóle ſtaramy, cźim woſobniſcha je cžeſcź knježniſtwa.
Wone ſu róže božeje cyrkwje, pycha a kraſnoſcź duchowneje hnady,
młodoſtna radoſcź jich ſplaha, cžiſte, njeſkažene ſudobja cžeſcźe a
khwalby, podobnoſcź boža a najwoſobniſchi dźěl Khryſtuſowoho ſtadła.
Wone <pb n="247"/>ſu wjeſołoſcź macźerje cyrkwje. Cžim bóle ſo
knježniſtwo pſchiſporja, cźim wjetſcha je radoſcź macźerje.“ Po tejle
khwalbje knježniſtwa napomina wón knježny, zo dyrbja ſo draſtneje pychi
wotrjec a pſchiſtaji: „Twoja njeſwjata pycha tebje wobſkoržuje. A dokelž
ſy tak žiwa, zo chceſch ſo ſpodobacź, dha njeſłuſcheſch hižon wjacy do
rjadu kſcheſcźanſkich kuježnow.“

Lud žadaſche ſebi, zo by ſo Cyprian za měſchnika wuſwjecźicź dał. Lědom
běſche wón lěto we tutej ſłužbje, žadaſche lud a duchowuſtwo po ſmjercźi
biſkopa Donata joho za ſwojoho biſkopa. Hdyž ſo wón wobaraſche a
cźeknycź chcyſche, wobſtupi lud joho wobydlenjo a mocowaſche joho k
pſchizwolenju. We lěcźe 248 wón biſkopſku ſwjecźiznu doſta. Nichtó ſo
njetrjebaſche kacź, zo ſu joho wuzwolili. We lěcźe 250 pſchińdźe do
Karthago kaznja k pſcheſcźěhanju kſcheſcźanow. Lědma bu kaznja znata,
zběža ſo pohanſki lud hromadźe a žadaſche Cyprianowu ſmjercź. Bóh jomu
zjewi, zo cžas joho ſmjercźe hiſchcźe pſchiſchoł njeje, a zo dyrbi toho
dla z měſta woteńcź. Wón woteńdźe z diakonom Viktorom a ſkhowa ſo. We
tymle cžaſu piſaſche ſwojim wěriwym cžaſto liſty, zo by jich napominał a
tróſchtował. Wón jim naſpomnjeſche, zo je tónle prut boži jich liwkoſcź
we měrnych cžaſach pſchihotowała, a zo dyrbja ſo toho dla polěpſchicź.
Jatym kſcheſcźanam wón měſchnikow ſcźeleſche, kiž jich pſchez božu
wjecžeŕ poſylnjachu. Z boka tych, kotſiž we pſcheſcźěhanjach krucźe
ſtejachu, běſche tež wjele ſłabych, kotſiž wěru zaprěchu. Cyprian
widźeſche winu jich wotpada we měrje, kiž běſche cyrkej we tutej
krajinje prjedy měła. Někotryžkuli liwki běſche ſo do kſcheſcźanſtwa
pſchiwzacź dał. Chcychu-li tajcy wotpadnikojo zaſy pſchiwzacźi bycź,
dyrbjachu najprjedy někotre lěta krutu pokutu cžinicź. Jeno we ſtraſche
ſmjercźe doſtachu wotwjazanjo hrěchow prjedy; woſtachu-li pak tajcy
žiwi, dyrbjachu ſwoju pokutu dokonjecź. Tajkele ſpuſchcźenjo
cyrkwinſkeje pokuty we ſmjertnym ſtraſche ſo wotpuſtk mjenowaſche.
Wotpuſtk doſtachu tež tajcy, kotſiž běchu woſebicźe horliwi we
pokucźenju. We cžaſu pſcheſcźěhanjow bu wſchitkim pokucźerjam wotpuſtk
daty, zo bychu, z cyrkwju wujednani, a pſchez doſtacźo Knjezowoho
ſwjatoho Cźěła poſylnjeni, we naſtawacych cźeŕpjenjach ſkerje dobycź
móhli. Tež na próſtwu martrarjow a wuznawarjow bu cžaſto cyrkwinſke
pokucźenjo ſpuſchcźene. Tola napominaſche Cyprian wuznawarjow, zo ſo z
tajkimi zaſtupnymi próſtwami pſchekhwatali njebychu a tež nic za tajkich
proſyli, kotſiž njejſu płody ſwěrneje pokuty <pb n="248"/>pokazali.
Měſchniſtwej wón porucži, zo dyrbja na dopjelnjenjo pokuty prjedy
wotwjazanja hrěchow krucźe dźeržecź. — We ſwojim piſmje „wo padnjenych“
wobžaruje wón njezbožo tych, kotſiž ſu we pſcheſcźěhanjach wěru zaprěli
a wón pokazuje jim pucź k wujednanju a wodacźu: krutu pokutu. Wón
pokaza, zo cźi ſo ſamych jebaja, kotſiž z někajkej lohkej pokutu wodacźo
zaſłužicź měnja. Pſchi tym naſpomni wón někotre ſpodźiwne bože khoſtanja
tych, kotſiž běchu bjez praweje pokuty bože Cźěło wonjecžeſcźili. Z toho
bjerje wón napominanjo k ródnej a ſwěrnej pokucźe, prajicy: „Kóždy z was
njech ſwoje hrěchi wuznawa (ſo ſpowjeda), kaž dołho je hiſchcźe žiwy,
hdyž ſo joho ſpowjedź hiſchcźe ſłyſchecź a pſchez měſchnika
doſcźcžinjenjo napołožicź a wotwjazanjo dacź hodżi.“

Tehdom naſta tež njeměr, kotryž měſchnik Novatus nacžini. Běſche to
njewobſtajny cžłowjek, kiž běſche wſchelake złóſcźe wobeſchoł. Toho dla
dyrbjeſche ſo wotſadźicź a z cyrkwje wuzamknycź. Wón pak ſo prjedy wot
biſkopow wotdźěli a wjedźeſche někotrych měſchnikow na ſwoju ſtronu
doſtacź. Tež pſchida ſo jomu mnohoſcź wotpadnikow, kotrymž ſo njechaſche
cyrkwinſku pokutu na ſo wzacź. Novat bjerjeſche kóždoho bjeze wſcheje
pokuty do cyrkwje. Hdyž Cyprian to zhoni, porucži wón duchowuſtwej, zo
dyrbja wjednikow tutoho błuda z cyrkwje wuzamknycź. Tež piſaſche wón
ſwojej woſadźe liſt, zo by ju pſched błudom zwarnował. We tutym liſcże
praji wón: „Je jeno jedyn Bóh, jedyn Khryſtus, jena cyrkej, jena wucžba,
jedyn wołtaŕ, jene měſchniſtwo. Schtóž druhdźe zběra, tón rozpjerſchuje.
Zdalujcźe ſo natyknjenja tajkich ludźi a njeſłyſchcźe jich rycže; woni
ſu ſlepi wjednikojo ſlepych. Hdyž pak ſlepy ſlepoho wjedźe, padnjetaj
wobaj do jamy. Njech was, najlubſchi bratſja, nichtó wot Knjezowoho
pucźa njewotwjedźe, nichtó wot Khryſtuſowoho ſcźenja njewotdźěli, njech
nichtó cyrkwi jeje dźěcźi njewozmje.“

Na to woteṅdźe Novat do Roma a pomhaſche tam Novatianej runje
napſchecźiwne měnjenjo rozſchěrjecź a pſchecźiwo bamžej Korneliej
ſkutkowacź. Toho dla piſaſche Cyprian knihu „wo jednoſcźi cyrkwje.“ Tam
wón piſa: „Błudne wucžby a rozſchcźěpjenja naſtanu, hdyž ſo njewrócźiſch
k žórłu wěrnoſcźe, hdyż njehladaſch na hłowu cyrkwje a ſo njedźeržiſch
wucžby njebjeſkoho wucžerja. Schtóž ſo jednoſcźe cyrkwje njedźerži, kak
móže wón rjec, zo z wěru dźerži. A ſchtóž ſo napſchecźo Khryſtuſowej
cyrkwi pozběhuje a wopuſchcźi wucžeŕſtwo ſwjatoho Pětra, na kotrež <pb
n="249"/>je cyrkej twarjena, kak chce tajki měnicź, zo je hiſchcźe
ſobuſtaw cyrkwje? Słóncžnych pruhow je wjele, ale ſłónco je jedne;
hałozow je wjele, ale pjeńk jedyn. Kaž wſchitke pruhi z jenoho ſłónca, a
wſchě hałozy ſchtoma z jenoho korjenja wukhadźeja: tak ſu wſchitke po
cyłym ſwěcźe rozſchěrjene woſady we jednej cyrkwi zjenocźene. Kaž ma
pruha jeno we ſłóncu jaſnoſcź, a hałoza jeno na ſchtomje kcźěje: tak
kſcheſcźan jeno we zjenocźeńſtwje cyrkwje. Schtóž we njej njeje, je
cuzownik a nima podźěl na Khryſtuſu. Schtóž cyrkej za macźeŕ nima,
njemóže Boha za nana (wótca) měcź.“

Hdyž běſche na kóncu lěta 250 nowy bohot pſchiſchoł, pſcheſta
pſcheſcźěhanjo we Karthagu, a na kóncu hapryla móžeſche ſo Cyprian zaſy
na ſwoje měſto wrócźicź. Z dobom powoła wón cyrkwinſku zhromadźiznu, we
kotrejž bu wucžba cyrkwje wujaſnjena a rozſchcźěpnikojo z cyrkwje
wuzamknjeni.

Mjez tym ſo nowe pruhowanja bližachu. Zatraſchny mór we lětach 250—262
po krajach cźehnjeſche. Bórzy tež do Karthaga pſchińdźe. Wſchědnje
mnohoſcź ludźi zemrje. Lud ſo rozcźěka a woſtaji khorych bjez pomocy,
morwych bjez pohrjeba. Cyprian zhromadźi toho dla we lěcźe 252 ſwoju
woſadu a napominaſche ju k ſkutkam kſcheſcźanſkeje luboſcże tež
napſchecźo pohanam. Wón ſam běſche jim tež we tymle najlěpſchi
pſchikład. Hdyž ſo někotſi kſcheſcźenjo wobcźežowachu, cžoho dla
kſcheſcźanſka wěra pſched mórom njezakita, wotmołwi Cyprian z piſmom, we
kotrymž praji: „Wěrimy ſnadź toho dla, zo bychmy radoſcźe tutoho ſwěta
bjez pſchekaženja wužiwali? Wſchak nas wěra wſchitku pſchecźiwnoſcź
znjeſcź a duſchu k pſchichodnym radoſcźam zakhowacź wucži. Hdyž mamy
ſmjertnoſcź hromadźe z pohanami, nima ſo nam to dźiwno zdacź. Kaž dołho
ſmy na ſwěcźe žiwi, je jenicžki rozdźěl na duſchi. Po mjaſu ſmy wſchitcy
jenajcy, we tym je kſcheſcźan pohanej runja. Haj, kſcheſcżan dyrbi ſo na
to pſchihotowacź, zo ma wjacy dyžli druzy cźeŕpjecź a bědźicź. To je
pucź ſprawnych. Bědźenjo wjedźe k dobycżu, a dobycżeŕ doſtanje krónu.
Pohanej je ſmjercż zatraſchna; kſcheſcżanej je wona wumoženjo z jaſtwa
tutoho ſwěta a pſchekhod k zbožu. My njetrjebamy ſwojich bratrow
wobžarowacż, hdyž Kujez jich ze ſwěta wotwoła, dokelž wěmy, zo njejſu
zhubjeni, ale zo prjedy nas dżeja. Dyrbimy za nimi žedżicż, ale nic
žałoſcżicż. Smjercż je móſt k njeſmjertnoſcżi. Wěcžne žiwjenjo móže jeno
po woteńdżenju z tohole ſwěta ſcżěhowacż. Njerudżmy <pb n="250"/>ſo
pſchi ſmjercżi ſwojich najlubſchich. Hdyž na nas rjad pſchińdże,
ſcżěhujmy Knjezowy hłós z podwolnoſcżu. My ſmy ſo ſwěta wotrjekli a ſmy
tudy cuzownicy a hoſcżo. Naſcha wótcžina je raj boži. Cžoho dla tam
njekhwatamy? Tam cžakaja na nas pſchecżeljo, ſtarſchi, bratſja, dżěcżi a
mnohoſcż zbóžnych cžaka tam, ſtaroſcżiwych wo naſche zbožo, na nas. Tam
ſu kraſni japoſchtołojo, tam njepſchehladny lud martrarjow, tam
dobycźeŕſke knježny, kiž ſu ſwoje cźěło k zdźeržliwoſcźi mocowałe. Toho
dla prajmy: Khryſtus je moje žiwjenjo, wumrjecźo mój dobytk.“

Tak tróſchtowaſche wón wěriwych we tyſchnoſcźi a woložeſche jich nuzu.
Hdyž běſche we lěcże 254 wjele kſcheſcźanow wot njepſchecźelow we wójnje
jatych, hromadźeſche wón pjenjezy k wukupjenju tych ſamych.

Po někotrych lětach měra zapocža ſo we lěcźe 257 zaſy pſcheſcźěhanjo z
wulkej ſurowoſcźu a zaſakłoſcźu. Kſcheſcźenjo ſo we cżeŕpjenju
wjeſelachu, a mnozy, kotſiž běchu we prjedawſchich pſcheſcźěhach
wotpadli, wuznawachu nětko z cźim wjetſchej wobſtajnoſcźu ſwoju wěru.
Pſchihladowarjo ſo nad tym dodźiwacż njemóžachu. Dwacytoho auguſta bu
tež biſkop Cyprian jaty a pſched bohota Paterna ſtajeny, kotryž ſo joho
za mjenom a powołanjom wopraſcha. Cyprian wotmołwi: „Sym kſcheſcźan a
biſkop. Znaju jeno jenoho Boha, kiž je njebjeſa a zemju ſtworił. Tomu my
kſcheſcźenjo ſłužimy a modlimy ſo k njomu wodnjo a w nocy.“ Hdyž ſo
bohot za mjenami měſchnikow praſcheſche, je Cyprian njezjewi. Na to bu
do měſtacžka Kurubis wuhnaty. Diakon Pontius a někotſi kſcheſcźenjo joho
pſchewodźachu. W nocy po joho pſchikhadźe do měſta ſwojoho wuhnanſtwa
jomu Bóh blizku ſmjercź zjewi. Wón piſaſche to ſwojej woſadźe: „Hiſchcźe
žiwy, wam piſam, žadajo wumrjecź. Moja luboſcż je kſchižowana, we mni
njeje žadyn woheń, kiž by wokhłódnjenja trjebał. We mojej wutrobje ſo
woła: pój k wótcej.“ — Ze wſchitkej pilnoſcźu ſo wón na ſmjercź
pſchihotowaſche, hacžrunje jomu wěriwi radźachu, zo by ſo ſkhował. —
Nowy bohot Galerius Makſimus zawoła Cypriana zaſy do Karthago. Hdyž
khěžorowa porucžnoſcź k wobuowjenju pſcheſcźěhanjow pſchińdźe,
pſchebywaſche bohot we Uticy. Wón póſła po Cypriana, ale tón ſo ſkhowa,
dokelž chcyſche pſched wocžemi ſwojeje woſady wumrjecź. Mjeztym
pſchiṅdźe bohot do Karthago a póſła dwejn zaſtojnikow po Cypriana. Hdyž
lud zhoni, zo je ſwjaty biſkop jaty, ſtróži ſo cyłe měſto. Tež pohanjo
joho wobžarowachu, <pb n="251"/>dokelž běchu we cžaſu mora wjele
dobrotow pſchez njoho doſtali. Rano bu Cyprian k bohotej wjedźeny, kiž
ſo joho wopraſcha: „Thaſcio Cypriano, ſy kſcheſcźan?“ Biſkop wotmołwi:
„Ja to ſym.“ Bohot: „Sy ty biſkop tych cžłowjekow był, kiž bohow hanja?“
Cyprian: „Ja njeprěju, zo ſym biſkop kſcheſcźanow.“ Bohot: „Khěžor je
porucžił, zo dyrbiſch woprowacź.“ Cyprian: „Ja tule porucžnoſcź
dopjelnicź njemóžu.“ Bohot: „Rozkładź ſebi, ſchto cžiniſch!“ Cyprian:
„Cžiń, ſchtož maſch kazane. Ja ſo we tak ſprawnej wěcy rozmyſlicź
njetrjebam.“ Bohot wuſudźi: „Thaſcius Cyprian ma ſo z mjecžom moricź.“
Cyprian rjekny k tomu: „Budź Bohu dźak.“ Kſcheſcźenjo chcychu z nim
wumrjecź. Hdyž Cypriana na ſudniſchcźo pſchiwjedźechu, wotpołoži wón
zwjeŕſchnu draſtu a modleſche ſo klecžo. Potom poda draſtu diakonej,
katej pak 25 złotych. Na to ſebi ſam wocži zawjaza, a bu jomu hłowa
wotcźata. Kſcheſcźenjo wupſcheſtrjechu ruby, zo bychu joho krej k
wopomnjecźu měli. Na blizkim polu joho cźěło zahrjebachu we lěcźe 258.
Wopiſaŕ joho žiwjenja, diakon Pontius, wo nim praji: „Schtó zamože joho
žiwjenjo doſtojnje wopiſacź? Kak wulka běſche joho pobožnoſcź, kak wulka
joho bohabojoſcź, kak wuznamna joho dobrocźiwoſcź k druhim a krutoſcź
napſchecźo ſebi ſamomu.“

Swjaty Cyprian je wſchelake piſma piſał, kiž ſu hacž na nas pſchiſchłe,
a to 81 liſtow a 13 druhich ſpiſow we łacźanſkej rycži.

Swjaty Montan a joho towaŕſchojo, martrarjo; 24. februara. Bohot
Galerius Makſimus, kiž běſche biſkopa Cypriana k ſmjercźi wotſudźił,
wumrje bórzy. Hacž k pſchikhadej nowoho bohota knježeſche Makſimowy ſyn
Solon. Karthagſcy wobydlerjo běchu z nim njeſpokojni, pozběhnychu ſo a
morichu wobrónjeni někotrych. Solon jich njekhoſtaſche, ale za to
kſcheſcźanow cźim bóle pſcheſcźěhaſche, zo by ludej ſpodobny był;
woſmjoch, najbóle duchownych, daſche wón popadnycź a do jaſtwa ſadźicź.
Mjez nimi běſchtaj měſchnikaj Lucius a Montan a diakon Flavian. We
jaſtwje namakachu woni měſchnika Viktora a někotrych wuznawarjow.
Wjeſele znjeſechu wſchitcy wobcźežnoſcźe jaſtwa. Jedyn z nich, Renus,
mějeſche zjewjenjo a widźeſche, zo někotſi jecźi ze ſwěcami z jaſtwa
dźeja, druzy pak woſtachu bjez ſwěcow we jaſtwje. To jich zwjeſeli, zo
Jězuſej hako martrarjo ſcźěhowacź móžeja k wěcžnomu ſwětłu. Na druhi
dźeń <pb n="252"/>pſched bohotom na joho praſchenja bjez bojoſcźe
wotmołwjachu, a buchu zaſy do jaſtwa dowjedźeni. Tu cžakaſche na nich
nowe bědźenjo: hłód a lacžnoſcź běſche najhórſche, dokelž ani kapku wody
njedóſtachu, a za pjecź dnjow ſo jim jeno něſchto mało jěſcź poda.
Diakon Flavian ſebi hiſchcźe wot tuteje ſnadneje pojědźe wotcźahny, zo
by druhim něſchto wudżělicź mohł. Dwaj katechumenaj[3]⁾, Donatian a
Primolus, wumrjeſchtaj bórzy we jaſtwje. Donatian móžeſche hiſchcźe we
jaſtwje kſchcźeńcu doſtacź, Primolus pak bě pſchez ſwoju žadoſcź za
kſchcźeńcu a pſchez ſwoje ſwěrne wuznawanjo wuſprawnjeny.

Zaſy buchu Khryſtuſowi wuznawarjo pſchez widźenjo poſylnjeni, kotrež
mějeſche měſchnik Viktor. Tón widźeſche w nocy dźěcźatko do jaſtwa
ſtupicź, kotrež mějeſche jaſne, rozſwětlene woblicžo. Wone kazaſche jim,
zo bychu je ſcźěhowali, dokelž wone chcyſche jich wumožicź. Ale žadyn
pucź z jaſtwa ſo njenamaka. Na to rjekny wone: „Njezhuƀ khrobłoſcź we
krótkim we cžaſu, kiž maſch hiſchcźe tudy pſchebywacź. Ja ſym pſchi
tebi. Dźi k ſwojim towaŕſcham a wozjeẇ jim moju pomoc a krónu
kraſnoſcźe.“ Scźěhowacu nóc mějeſche jata ſotra Kwartiloſia nowe
widźenjo. Jeje muž a ſyn běſchtaj pſched tſjomi dnjami wěry dla ſmjercź
doſtałoj. Nětko widźeſche wona ſwojoho ſyna do jaſtwa pſchińcź, a wón
ſyny ſo na kromu ſtudnje a prajeſche: „Bóh běſche ſwědk twojich
cźeŕpjenjow.“ Potom pſchińdźe ſpodźiwnje rjany młodźenc a poſylnjeſche
wſchitkich.

Rano žadachu wuznawarjo za jědźu, dokelž zaṅdźeny dźeń# nicžo doſtali
njeběchu. Měſchnik Lucian, kiž běſche pozdźiſche biſkop we Karthagu,
póſła jim pſchez diakona Hereniana a nowowěriwoho Januaria něſchto k
wokſchewjenju.

Wſchitcy mějachu toho ſamoho ducha, kiž jich we modlenju a pobožnym
rozrycžowanju zjenoſcźeſche. Tale pſchezjenoſcź na khwilu pocźeŕpi,
dokelž ſo Montan na Juliana rozhněwa dla cžłowjeka, kiž běſche ſo k nim
ſtowaŕſchił, hacž runje do nich njeſłuſcheſche! Tola pſchez widźenjo,
wot Boha jomu póſłane, wujedna ſo wón zaſy z nim. Wón mjenujcy ſwoju
draſtu běłu, ſwoju wutrobu rozſwětlenu, ale z někotrymi njeſchwarami
womazanu widźeſche. Na to wotpołoži wón liwkoſcź napſchecźo Julianej.

Někotre měſacy běchu woni hłód a lacžnoſcź a cźěmne jaſtwo <pb
n="253"/>znjeſli, hdyž buchu k druhomu pſcheſłyſchenju wjedźeni. Zaſy
ſwoju wěru derje wuznawachu, a buchu k ſmjercźi wotſudźeni, z wuwzacźom
diakona Flaviana, wo kotrymž ſudnik njewjedźeſche, zo duchowuſtwej
pſchiſłuſcha. — Wotſudźeni dźěchu ſwojej ſmjercźi wjeſeli napſchecźo a
napominachu lud. Młody Lucius běſche pſchez khoroſcź a jaſtwo tak
zeſłabjeny, zo dyrbjeſche ſo bojecź, zo tłócžacy ſo joho zacźiſchcźi a
wón tak cžeſcź zhubi, krej za wěru pſchelecź. Toho dla dźěſche wón z
někotrymi bratrami do prědka. Někotſi za nim wołachu: „Spomń na nas,
hdyž k ſwojomu zbóžnikej pſchińdżeſch.“ Wón wotmołwi: „Bratſja, ja mam
wo waſchu modlitwu proſycź.“ Julian a Viktor napominaſchtaj
kſcheſcźanow, zo bychu mjez ſobu pokoj dźerželi a měſchnikow zaſtarali,
kiž běchu hiſchcźe we jaſtwje. Montan hiſchcźe junu zjawnje wěrnoſcźi
ſwědcžeſche, prajo: „Schtóžkuli komu druhomu hacž wěrnomu a žiwomu Bohu
wopruje, tón zahinje.“ Błudnikam wón prajeſche, zo je prawa cyrkej na
ſwojich martrarjach ſpóznacź. Wón jich k ſwěrnej pokucźe napominaſche.
Knježnam pſchikazowaſche, zo bychu na ſo kedźbowałe, zo njebychu
jaſnoſcź ſwojeje cžiſtoſcźe z nicžim zacźěmniłe. Wſchitkim wěriwym wón
porucžeſche, zo bychu biſkopam poſłuchali a mjez ſobu we wobſtajnej
pſchezjenoſcźi žiwi byli. — Prjedy hacž jomu kat hłowu wotcźa, modleſche
ſo wón hiſchcźe za Flaviana, zo by tež z nimi zjenoſcźeny był. Tež wón
poſtaji, zo bychu z boka njoho za Flaviana row woſtajili.

Flavian žadaſche ſebi martraŕſku krónu a proſcheſche Boha, zo chcył jomu
cžas wopora pſchibližicź. Joho macź woſta pſchi nim a napominaſche joho.
Wona dźeržeſche to za najwjetſche zbožo, zo by jeje ſyn ſwoju krej za
Jězuſa pſchelał. Flavian rjekny jej: „O moja macźi, kak žadam ja
palmu[4]⁾ martraṙſtwa. Ty wěſch, ſchto ſym cžinił, zo bych ju zaſłužił.“
Tſecźi dźeń po Montanowej ſmjercźi bu Flavian pſched ſudnika wjedźeny.
Lud chcyſche joho wumožicź a wołaſche, zo wón žadyn diakon njeje. Hdyž
pak Flavian ſwoje diakonſtwo wobkrucźeſche, pokaza ſtotnik piſmo, we
kotrymž někotſi podpiſani wobſwědcžachu, zo wón diakon njeje. Sudnik
joho naſwari, cžoho dla je łhał, zo by k ſmjercźi wotſudźeny był.
Flavian wotmołwi: „Kak móžeſch <pb n="254"/>wěricź, zo móžu tajku złóſcź
wobeńcź. Wjele bóle ſo na tych ſkoržicź ſłuſcha, kotſiž napſchecźo
mojomu wuprajenju rycža.“ Nětko joho ſudnik k ſmjercźi wotſudźi. Někotſi
měſchnikojo a wjele wěriwych joho pſchewodźeſche. Hdyž běchu na pucźu,
rozehna ſylny deſchcź pſchihladowacych pohanow. Flavian wokoſchi
kſcheſcźanſkich bratrow hiſchcźe junu na „wěcžny pokoj“. Na
cžwělniſchcźu buſchtej jomu wocži zawjazanej, wón ſo poklakny a hłowa bu
jomu wotrubana, w lěcźe 259.

Swjaty Fruktuoſus, biſkop, a joho towaŕſchej Eulogius a Augurius,
martrarjo; 21. januara. We Tarragonje, tehdomnym hłownym měſcźe
Schpanſkeje krajiny, běſche Fruktuoſus biſkop. Wěriwi joho hako
zhromadnoho wótca lubowachu a pohanjo joho najrjeńſchich pocžinkow dla
cžeſcźowachu. Njedźelu ſchěſnatoho januara 259 wobſtupichu wojacy joho
dom, zo bychu joho a diakonow Eulogia a Auguria pſched ſudnika dowjedli.
Biſkop hiſchcźe wotpocžowaſche. Na kłapanjo wotcucźiwſchi ſo khwatajcy
zwobleka a jim napſchecźo ſtupi. Hdyž jich žadoſcź zhoni, rjekny wón:
„Pójmy“. Pola žadaſche wo dowolnoſcź, zo ſmě ſo prjedy ſwoje cžrije
wobucź. Dowoliwſchi to dowjedźechu joho do cźěmnoho jaſtwa, hdźež wón
katechumena Rogatiana wukſchcźi. Wěriwi joho zrudźeni wopytowachu, wón
pak jich tróſchtowaſche, wjeſele cžakajo na martraṙſtwo. Scheſty dźeń po
zajecźu daſche jich bohot Aemilian pſched ſo pſchiwjeſcź a wopraſcha ſo
Fruktuoſa, hacž wón khěżorowu poſlednju kaznju znaje. Wón wotmołwi: „Ja
ju njeznaju, ale na wſchě waſchnjo tebi zjewju, zo ſym kſcheſcźan.“
Aemilian rjekny: „khěžor porucža, zo dyrbja wſchitcy joho poddanjo boham
woprowacź.“ Fruktuoſus: „Ja ſo jenicžkomu Bohu modlu, kiž je njebjeſa a
zemju a wſchitko ſtworił.“ Aemilian: „Njewěſch dha, zo ſu bohojo?“
Fruktuoſus: „To ja njewěm!“ Aemilian: „Tak tebje to ſkoro nawucžimy.“
Biſkop pozběhny wocżi k njebju a modleſche ſo. — Bohot dale rycžeſche:
„Koho ſo boji a komu dha ſo modli, ſchtóž khěžorowych bohow a khěžora
zacpěje?“ A wobrocźiwſchi ſo k Auguriej prajeſche: „Njehladaj na to,
ſchtož Fruktuoſus rycži.“ Augurius jomu wotmołwi: „Ja cžeſcźuju
wſchohomócnoho Boha.“ Bohot ſo Eulogia wopraſcha: „Wopokazujeſch tež ty
Fruktuoſej bójſku cžeſcź?“ Eulogius jomu wotmołwi: „Ja ſo ſwojomu
biſkopej njemodlu, ale <pb n="255"/>Bohu, kotromuž ſo mój biſkop modli.“
„Tak ty ſy biſkop?“ wopraſcha ſo ſudnik Fruktuoſa. „Ja to ſym“, tón
wotmołwi. „Praj radſchi, ja ſym to był“, rjekny bohot a wotſudźi
wſchitkich tſjoch k ſmjercźi pſchez woheń. — Samo pohanam běſche žel,
hdyž dobroho biſkopa k ſmjercźi wjeſcź widźachu. Kſcheſcźenjo pak jomu
martraŕſku krónu njezawidźachu. Někotſi wěriwi podachu jomu wodu z winom
k wokſchewjenju, ale wón to njewza, dokelž běſche hakle dopołdnja w 10.
hodźinje a cžas poſcźenja[5]⁾ ſo hiſchcźe minył njeběſche.

We wjeſołej nadźiji ſtupi do dźiwadła. Tu pſchińdźe jomu cžitaŕ[6]^(*))
Auguſtal napſchecźo a chcyſche jomu cžrije wotwjazacź. „Njeprócuj ſo,
ſyno, ja ſo ſam cžrije wuzuju,“ rjekny jomu biſkop. Kſcheſcźanſki wojak
Feliks ſtupi k njomu z próſtwu, zo chcył na njoho ſpominacź. Biſkop jomu
wótſe wotmołwi: „Ja dyrbju ſo za cyłu cyrkej modlicź.“ Z tym chcyſche
jomu prajicź, zo dyrbi ſobuſtaw Jězuſoweje cyrkwje woſtacź a změje
podźěl joho modlitwy. Wěſty Martial joho proſcheſche, zo by wěriwym
někotre ſłowa k tróſchtej prajił. Biſkop ſo k kſcheſcźanam wobrocźi a
rjekny: „Tón Knjez was bjez paſtyrja njewoſtaji. Wón je ſwěrny we
ſwojich ſlubjenjach. Njerudżcże ſo pſche mnje. Hodżina cżeŕpjenja ſo
bórzy pominje.“

Mjez tym buchu wſchitcy tſjo k ſtołpej pſchiwjazani a drjewo zapalene.
Woheń ſpali najprjedy jich zwjazki a woni rucy k modlitwje
wupſcheſtrjechu a klecžo wudychnychu ducha. W nocy pſchińdżechu
kſcheſcżenjo, wuhaſnychu z winom žehlacy popjeł, zebrachu ſebi
powoſtanki ſwjatych martrarjow a pohrjebachu je hromadże. — O zbóžni
martrarjo, kiž ſcże wy kaž cžiſte złoto pruhu pſchez woheń pſchetrali,
nětko ſcże krónowani z njezahinitymi krónami, dokelž ſcźe njepſchecżelej
hłowu rozteptali. Wy ſcże njebjeſke wobydlenja zaſłužili a ſtejicże
nětko na prawicy Wumožnika a khwalicże Boha wſchohomócnoho Wȯtca a joho
Syna, naſchoho Knjeza Jězuſa Khryſtuſa.

<pb n="256"/>

Swjataj Jakub a Marian a jich towaṙſchojo, martrarjo; 30. hapryla.
Valerianowe pſcheſcźěhanjo njemdrjeſche we Numidii w lěcże 259. Mjez
woporami tutoho pſcheſcżěhanja běſchtaj diakon Jakub a cžitaŕ Marian.
Wonaj běſchtaj z dalſcheje afriſkeje krajiny do Numidije pſchiſchłoj a
bydleſchtaj njedaloko hłownoho měſta Cyrta. Tam buſchtaj biſkopaj
Agapius a Sekundin pſchiwjedżenaj, zo byſchtaj po wuſudżenju we cuzbje
pſchebywałoj. Jakub a Marian ſo z nimaj cžaſto rozrycžowaſchtaj a pſchez
to ſwoju luboſcż k Jězuſej a žadoſcż za martraŕſtwom bóle zahorjeſchtaj.
Agapius a Sekundin buſchtaj zaſy wotwjedżenaj. Dwaj duaj pozdżiſcho
pſchihna ſo cžrjóda pohanow a zajachu Jakuba a Mariana a biſkopa,
kotrohož mjeno znate njeje, a wjedżechu jich pſched wyſchnoſcż do Cyrty.
Jakub wuzna, zo je kſcheſcżan a diakon. Toho dla bu z Marianom ſurowje
cžwělowany. Marian bu za rucžnaj palcaj powiſnjeny a joho nohomaj cżežke
wěcy pſchiwjazane. Potom buſchtaj z druhimi kſcheſcźanami do jaſtwa
wjedżenaj. Kóždy dżeń buchu někotſi morjeni, mjez nimi Agapius a
Sekundin, kotrajž ſo 29. hapryla cžeſcżitaj.

Kotſiž hiſchcże morjeni njeběchu, mějachu wſchitke cżeŕpjenja
pſchetracż, kiž ſo wumyſlicż hodża, woſebje buchu z hłodom cžwělowani.
Jich cyroba a wokſchewjenjo we tymle tradanju běſche ſłowo bože. Jedyn z
jatych Aemiliau, z rycżeŕſkeje ſwójby a hižon połſta lět ſtary, ſo we
jaſtwje pſchecy modleſche a ſo tak krucże poſcżeſche, zo druhdy za dwaj
duaj za ſobu ani najmjeńſche njewužiwaſche. Wón běſche we cžiſtoſcżi
ſwój cyły cžas žiwy był. Tón mějeſche w nocy tele widżenjo: joho bratr,
hiſchcże pohan, pſchiṅdże k njomu a wopraſcha ſo, kak ſo jim wjedże we
cżěmnym jaſtwje a krutym tradanju? Wón jomu wotmołwi: „Słowo bože je
Khryſtuſowym wojownikam ſwětło a cyroba.“ Bratr ſo we widżenju dale
wopraſcha: „Ty tola wěſch, zo maja wſchitcy z was, ſmjercż wocžakowacż,
kotſiž krucżi woſtanu. Měnicże dha, zo wot ſwojoho Boha wſchitcy te ſame
myto doſtanjecże?“ Wón jomu wotmołwi: „Pozběhń wocži k njebju. Maja
hwězdy, kiž widżiſch, wſchitke jenajku ſwětłoſcż? Runje tak doſtanjeja
najkraſniſchu krónu cźi, kotſiž ſu najwjacy cżeŕpjeli a najcźežſche
bědżenja pſchetrali.“ Tele widżenjo joho a towaŕſchow njemało poſylni.

Hdyž ſudnikojo jich wobſtajnoſcż widźachu, póſłachu Jakuba a Mariana a
mnohoſcż kſcheſcżanow k bohotej krajiny do Lambeſa.

[1] ⁾ Mjena ſchtyrnacźoch pomocnikow we nuzy ſu tele: ſſ. Błažij, Jurij,
Erasmus, Vitus, Marata (Margaretha), Khryſtophor, Pantaleon, Kyriak,
Egid, Euſtachius, Dionys, Khatyrna, Akacius (Achates) a Borbora. Cyrkej
njeznaje žane zhromadne wopominanjo tychle ſwjatych, kiž ſu z wuwzacźom
ſ. Egida a ſ. Akacia martrarjo. Cžohodla a hdy je lud w Němcach runje
tychle ſwjatych k zhromadnomu cžeſcźowanju dowěrnje wubrał, je njeznate.

[2] ⁾ „Katharos“ rèka ſerbſki „cžiſty“. Z toho wujaſni ſo nam wuzna#
njeluboznoho ſłowa „kecaṙ (Ketzer)“, ſchtož by ſo po ſerbſku „cžiſtak“
pr#jicź hodźiło k woznamjenjenju tajkoho cžłowjeka, kotryž ſo ſamoho za
cžiſtoho dźerži a tež pokutnych hrěſchnikow hako njecžiſtych z cyrkwje
wuſtorkuje. Tež hodźi ſo tele mjeno za tajkich, kotſiž z wopacžnoſcżu wo
ſebi praja, zo maja ſami „cžiſte“ ſłowo bože.

[3] ⁾ „Katechumen“ ſo tajki mjenowaſche, kotryž bu pſchez rozwucże wanja
k ſwjatej kſchcźeńcy pſchihotowany.

[4] ⁾ Palma (bołmoṅ), palmowa hałza je znamjo martrarjow, dopomnja na
pſchewinjenjo ſmjercże, hrěcha a złoho ducha, kotrež ſu woni na zemi
dokonjeli, a pokazuje na jich woſobne myto we wěcžnoſcźi.

[5] ⁾ Tele poſcźenjo, kóždu ſrjedu a pjatk, trajeſche hacž popołdnju do
3 hodźin, hdźež hakle běſche dowolene, něſchto wužicź.

[6] ^(*)) Cžitaŕ (lektor) běſche ſwjecźeny nižſchi cyrkwinſki ſłužownik,
kotryž mějeſche wěriwym dźěle ſwjatoho piſma we tych pobožnych
zhromadźiznach cžitacż, na kotrychž boža mſcha njeběſche.
