♣Zběrna♠

♣I.♠

♣serbskich katholskich pastyrskich listow,♠

♣modlitwow, prědowanjow♠

♣a t. d.♠

♣Zlětow♠ 1862 — 1889.

♣Maćične zběrki♠

♣Serbske cyrkwinstwo♠

♣Zběrka serbskich katólskich♠

♣pastyrskich listow, modlitwow, prědowanjow♠

♣atd. z l.♠ 1862-1889 ♣(ćišće)♠

Pſcheproſchenjo, katholſkim Serbam podate.

Katholſch Serbja maja z połnym prawom tu khwalbu, zo ſu nabożni ludżo a
zo ze wſchej ſwěrnoſcżu ſwoju ſwjatu cyrkej lubuja. Tohodla ſu ſo hižom
naſchi prjedownich ſwěru za jich duchowne potrjebnoſcże ſtarali a tež
pſchihodne knihi wudawali, kaž k pſch. ſenior Swótlik, ſenior Kilian,
tachant Wóſki, kanonikus Wałda, klóſchtyrſki duchowny Tecelin atd. Tež w
nowiſchim cžaſu ſu někotſi na podobne waſchnjo ſkutkowali. Tola to
wſchitko hiſchcźe njedoſaha! Katholſcy Serbja žadaja ſej wſchelake
rozwucženja wo ſwojej wěrje a ſwojej cyrkwi, kotrež ſo we dotalnych
ſerbſkich knihach njenamakaja. Woni ſej pſcheja zhonicź a wjedżecż, kak
a hdźe jich cyrkej pſchibjera, hdże ma ta ſama ſwojich pſchecżelow abo
njepſchecżelow, ſchtó a kotſi ſo najbóle za jeje lěpſche ſtarachu a
ſtaraja. Někotryžkuli by tajke a podobne powjeſcże na njedżelſkich a
ſwjatych dnjach rady cžitak a tak tón cžas, kiž njeje k wſchědnomu dżěku
poſtajeny, na wužitne a jomu ſpodobne waſchnjo pſchecžinił. Korcžmowſka
hara joho njewjeſeli; wón žada za duchownym wokſchewjenjom.

Dokelž pak jedyn ſam njemóže tajkim wužitnym potrjebnoſcżam tak bórzy
wotpomhacź, je ſo wobzanknyło, zo ma ſo towaŕſtwo załožicź, kiž by
jenych k ſpiſowanju katholſkich knihow a druhich k cžitanju a
rozſchěrjenju tych ſamych zbudźowało. Kaž ſo ze ſcżěhowacoho widżi,
njeje pſchiſtupjenjo k tomu ſamomu jara wobcźežne, dokelž je kóždolětny
pjenježny pſchinoſchk jara mały. Tele towaŕſtwo pak dyrbi „towarſtwo
ſwjateju Cyrilla a Methoda” rěkacź, dokelž z pſchichodnym jubilejſkim
lětom 1863 ſkutkowacź zapocžnje. Budźe tehdom mjenujcy 1000 lět, zo ſtaj
mjenowanaj ſwjataj japoſchtołaj Słowjanow wěru Jězuſowu do Morawſkeje
pſchinjeſłoj, z kotrychž ſtronow je ſo ta ſama potom naſchim wótcam
doſtała. Wonaj ſtaj takrjec załožerjej ſłowjanſkoho piſmowſtwa a tohodla
poſwjecźimy jimaj ſwoje towaŕſtwo, kiž chce ſo za mału nětko cžródku
katholſkich wěriwych z pomocu ſłowjanſkoſerbſkeje rycže po móžnoſcźi
ſtaracż.

Nadżijamy ſo, zo budźa naſchi katholſcy Serbja w žadanej mnohoſcżi do
towaŕſtwa pſchiſtupowacż; pſchetož cžim wjacy ſobuſtawow budże, cżim
wjacy knihi móže ſo cźiſchcźecź a cźim tuniſcho móža ſo pſchedawacż.
Proſymy tohodla najnaležniſcho, zo bychu wſchitcy Serbja, kotſiž wo
pſchiſporjenjo katholſkeje wěry z piſmom rodża, naſchu wěc ze ſkowom a
ſkutkom horliwje podpjerali. Wyſodoſtojnych knjezow duchownych pak
proſymy, zo bychu tych, kiž chcedża k towaŕſtwu pſchiſtupicź, ſapiſowali
a ſobupodpiſanomu vikarej Hórnikej wozjewili.

Z pomocu towaŕſtwa budźe nowy cžaſopis wukhadżecż pod mjenom „Katholſki
Poſoł”, kotrohož za lěto 12 połliſtnow po 8 ſtronach we wulkoſcżi tutoho
„Pſcheproſchenja” wuńdże. Płacźizna za lěto je na 10 nſl. poſtajena;
cžiſty zbytk z pſchedpłacźerſkich pjenjez woteda redakcia towaŕſtwu.
„Katholſki Poſol” chce podawacż: cyrkwinſke a ſchulſke powjeſcźe z
Lužicy, ze ſakſkich herbſkich krajow, z Pruſkeje a cuzych krajow;
miſſionſke powjeſcźe; rozrycžowanja wo wěrje; wſchelake powucženja z
cyrkwinſkich ſtawiznow; podawki ze žiwjenja ſwjatych atd. Wě-zo budźe
tež naležnoſcźam towaŕſtwa poſwjecźeny. Prěnje cžiſło wuńdźe 17. januara
1863.

K tutomu pſcheproſchenju pſchidawamy bórzy namjetowane wuſtawki
towaṙſtwa. Dozałoženjo towaŕſtwa, pſchi cžimž maja ſo tute wuſtawki po
ſpodobanju pſcheměnicź abo wobkrucźicź, kaž tež prědkſtejeŕſtwo ſo
wuzwolicź, ſtanje ſo w zhromadźiznje 13. decembra t. l. popołdnju w 2.
hodź. w tachantſkej ſchuli w Budyſchinje; k cžomuž ſo z tutym
pſcheproſchuje.

Puſtawki towarſtwa SS. Cyrilla a Methoda.

§. 1.

Towatſtwo SS. Cyrilla a Methoda chce ſo z wudawanjom dobrych knihow a
cžaſopiſa na podłožku katholſkeje wěry za powucženjo katholſkich Serbow
ſtaracź.

§. 2.

Sobuſtaw móže kóždy katholik bycź, kiž kóžde lěto 10nſl. do pokładnicy
towaŕſtwa zapłacźi. Za to doſtanje pſchiſtupny liſt, a exemplar kóždych
knihow, „z nakładom” towaŕſtwa wudatych. „Z pomocu” towaŕſtwa
cźiſchcźane knihi (na cžaſopis płacźi ſo woſebje) wotpuſchcża ſo
ſobuſtawam tuniſcho dyžli druhim.

§. 3.

Kóždy ſobuſtaw wotebjera ſej towaŕſtwowe knihi na poſtajenym měſcźe we
ſwojej woſadże. Daliſchim pſchipoſcżełu ſo te ſame po požadanju.

§. 4.

Dokhody towaŕſtwa ſu:

1) lětne pſchinoſchki,

2) dobrowólne dary,

3) wuwikowane pjenjezy z pſchedawanja knihow a cžiſty zbytk z
„Katholſkoho Póſła.”

4) dań.

§. 5.

Wubjerk towaŕſtwa wuzwola ſo we hłownej zhromadżiznje na tſi lěta. Do
njoho ſłuſcheja tſjo zaſtojnicy a ſchtyrjo wubjerkowniey. Prěniſchi ſu:

1) pſchedſyda, kiž ma zhromadźizny powołacź a wjeſcź, kaž tež hewak
wſchě dźěła wobſtaracź, kiž ſu z pſchedſydſtwom zjednocźene;

2) piſmawjedżeŕ, kiž je tež redaktor „Katholſkoho Pófła” a korreltor
cźiſchcźomnych knihow.

3) pokładnik.

§. 6.

Kóžde lěto je hłowna zhromadźizna, kotraž ſo w towaŕſtwowym cžaſopiſu do
prědka wozjewi, a wubjerkowe poſedźenja wotbywaja ſo po potrjebnoſcźi.

W Budyſchinje, dźeń poſwjecźenja cyrkwje S. Pětra.

M. Hȯrnik, J. Kucżank, P. Scholta,

tachantſki vikar. faraŕ ſerbſkeje woſady. direktor tachantſkeje ſchule.

J. Herrmanu, H. Ducžman,

tachantſki vikar. kapłan w Radworju.

Cżiſchcżał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Ludwik Forwerk,

z Bożeje miwoſcże ha japożtowskoho ſtowa hnadé biſkop z Leontopolis,
japożtowſki vikar wo ſakſénſkim kraleſtẇe, ♣administrator
ecclesiasticus♠ wo ſakſénſkej horṅej Wużiczé, tachant pżi ſẇatém Pėtṙe
wo Budéſchiṅe,

poſtroẇa ha żohnuje wo tém Kṅezu téch ſebi porutżenéch wėriwéch.

Ṗeſeſubuwani wo Khréſtuſu!

Pżi pżibliżuwaṅu ſẇatoho poſta zeṅdże z nowa na nas ſwowo bȯjſkoho
wumożnika: „hlejeże, mȯ dżemó hoṙe do Jeruzalema, ha tam budże wſchitko
doṗelṅene, żtoż jo pżez profetow wot ſéna „toho tżwojeka piſane. Pohanam
budże wón podatė, haṅené, ſchwikané ha wopluwané; ha potém” „hatż budże
ſchwikané, budża joho moricż; na tſecżi dżeṅ pak budże wón zaſė
hoṙeſtanécż.” Tele profetſke, wutrobé jimacze ſwowo bójſkoho zbóżnika
pohoṅa nas móczṅe, woſobṅe wo tutém tżaſu wutrobneje pokuté ha zrudobé
wo duchu z nim do Jeruzalema cżahnécż ha tam wulkoſcż ha hordoznoſcż
doſpownoho wopora pobożṅe rozpominacż, kotréż jo wón naſchoho ſpomożeṅa
dla na zdonku kżiża pżiṅes. Wopor joho żiẇeṅa ſpotżina dṙe ſo hiżon z
joho wotżwojetżeṅom, hdéż wón trȯn ſwojeje hordoſcże wopuſchcżi, ſo
ſamoho ſo wotṙekné, żtawtnoſcż wotrotżka na ſo wza ha wo wſchim nam ruṅa
namakané bȯ, jeno wo hrėchu nicz. Joho czéwe żiẇeṅo na zemi bė dṙe
ſtajné wopor, hdéż wȯn wſchėch tżeſcżow, kubwow ſa ẇeſelow ſo wotṙekné;
hale dokoṅané bȯ tónlej za nas pżiṅeſené wopor hakle pżez krawnu ſṁercż
na kżiżu. Na Golgatha wza wón najẇetſchu khudobu ha nizkoſcż, najwóſchu
haṅbu ha zacṗecżo, najcżeżſche boloſcże ha cżeṙṗeṅa ſwobodṅe na ſo ha
wupi hȯrki martrowné kheluch hatż do poſledṅeje krepki, z dżėcżaczém
podacżom do najſẇecżiſcheje wole ſwojoho wȯteza. — O tute joho
najẇetſche poniżeṅo, wotṙekṅeṅo ha zaprėwaṅo ſebe ſamoho, kak jo teſame
czéle pżihodne, wo naſchich wutrobach wuboku żelnoſcżiwu boloſcż na
naſchu pżeczé hiżcże tak wulku luboſcż k tżeſcżam, kubwam ha ẇeſelam
toholej ſwėta zbudżicż ha ſpomożne prėdkwzacża polėpſcheṅa nam blizko
zẇeſcż. Powni nutrneje żelnoſcże chczemó, ẇelelubuwani wo Khréſtuſu,
naſchomu kżiżuwanomu zbȯżnikej ſlnbicż, nicz ſwėt ha żtoż wo nim jo
pżejara lubuwacż: dokelż ſwėt ze ſwojej radoſcżu zaṅdże; dokelż
pożadoſcże ṁaſa ha wotżow ha hordoſcż żiẇeṅa ṅejſu z Boha, — luboſcż k
Bohu ha k bliżſchomu z naſchich wutrobow wucżėṙa ha tohodla też k Bohu
ṅeẇedu; dokelż móża jenoj cżi, kotſiż bożu wolu tżiṅa, na ſudném dṅu
wobſtacż.

Z wėrnoſcżiwém pokutném zmóſleṅom chczemó bėdżicż napżecżo duchej
hordoſcże pżez pilne ha poniżne modlitwó, pżez huſcżiſche doſtojne
wużiwaṅo ſẇateju ſakramentow pokuté ha wowtaṙa ha pżez ſtajne wopominaṅo
téch jara ẇele ṅezaſwużenéch dobrotow, kotreż jo nam Bȯh wot naſchich
dżėcżaczéch dṅow ſem hatż do toholej dṅa wopokazaw. — Pożadoſcże
naſchoho ṁaſa chczemó pżewinécż, woſobṅe wo pżichodném pokutném tżaſu
poſta pżez wėrne ha ſwėdomniwe doṗelṅeṅo czérkwinſkeje póſtneje kazṅe,
pżez dobrowólṅe ſebi napowożene wotṙekṅeṅa ha pżez zdaluwaṅo wot
harwaczéch ẇeſelow. — Ducha nahramnoſcże, kotréż ſwėcżaté ṗeṅez lubuje
ha ṁechku tżwȯjetżu wutrobu tak lochczé do twerdoho kaṁeṅa pżewobrocża,
chczemó pżez pilne wopokazuwaṅa darniwoſcże ze ſeƀe wupokazacż. — Jeno
na kżidwach pacżeṙow, ſaprėwaṅa ſeƀe ſamoho, k woporam zwólniweje
luboſcże mȯże naſch ṅeſṁertné duch wot zẇazkow zeṁe ſo wuſwobodżecż ha k
wėrnej duchownej ſwobodnoſcżi dżėcżi bożich ſo pozbėhuėcż. —

Na wſchelakich pżileżnoſcżach, naſchu nutrnu ſobużelnoſcż ha naſche
wėrne dżėlbracżo z nuzu naſchich bratrow ha ſotrow wo Khréſtuſu
wopokazacż, nam woprawdże ṅepobrachuje! Każ wulka pak też cżėwna nuza
jo, ẇetſcha hiżcże jo duchowna, pod kotrejż millioné żawoſcża. Zależi
ſo, cżėlṅe khudém po mȯżnoſcżi pomhacż, ruṅe tak praẇe jo ha zależi ſo,
wotpomhaṅu duchowneje nuzé po ſwojej moczé ſobuſkutkuwacż. Wot tutoho
pżepokazané dżerżu za ſwoju winwatoſcż, téch mojomu ẇedżeṅu porutżenéch
wėriwéch pżez lėtuſchi paſtérſki liſt k żiwomu wobdżėleṅu ha k podṗeraṅu
dwojoho jara ſpomȯżṅe ſkutkuwaczoho zjednoſcżeṅa pżeproſécż ha
napominacż.

Prėṅe tutej zjednoſcżeṅow jo Lyonſke miſſionſke towarſtwo k
wupżeſtrėwaṅu wėré pod ṁenom ha zakitom ſẇatoho Franziſkuſa Xaveriuſa,
indiſkoho japożtowa. Telej towarſtwo bó 3. meje 1822 zawożene, z
wotpohladaṅom, katholſkich miſſionarow wo czuzéch krajach z pacżeṙemi ha
z jawmożnu podṗeracż. K tomu poſtajené pacżeṙ jo: wſchėdné wotſenaſch ha
jandżelſke powitaṅo. Mȯże pak też za wſchė tżaſé tón zamos ſo tżinicż,
jedén wotſenaſch ha jandżelſke powitaṅo ſwojich wſchėdnéch raṅſchich abȯ
ẇetżornéch pacżeri za to pwacżicż dacż. Jeno dérbi kȯżdé krȯcż te krótke
zdéchuwaṅo pżiſtajene bócż: „ſwaté Francziſkuſo Xaveriuſo, proſch za
nas!” Tȯn za ſobuſtawow poſtajené pżinoſchk jo jedén ♣sou,♠ abo 4 nowe
ṗeṅeżki na kóżdé tédżeṅ.

Wot zawożeṅa tutoho ſwawnoho, za wſchitke katholſke miſſioné czéwoho
ſwėta tak mȯczṅe ſkutkuwaczoho zjednoſcżeṅa ſu wſchitczé weṙchojo
naſcheje ſẇateje czérkẇe ƀez wuṁeṅeṅa, cżi bamżojo Pius ♣VII.,♠ Leo
♣XII.,♠ Pius ♣VIII.,♠ Rehoṙ ♣XVI.,♠ ha naſch nėtſiſchi ſwawṅe kṅeżaczé
bamż Pius ♣IX.♠ pżiſtup k tutomu zjednoſcżeṅu ha podṗeraṅo tohoſamoho
wėriwém należṅe porutżeli ha teſamo joho wulkich zaſwużbow dla z
czérkwinſkimi hnadami (:z wotpuſkami:) wobdarili. Poſledni cżiſchcżané
pżehlad dokhodow ha wudawkow pokazuje, zo jo wot lėta 1860 zbȯtue
zwoſtawo: 135945 toleṙ, wo tém jeném lėcże 1861 pak wo wſchitkich
ṗecżich dżėlach ſwėta: 1,253394 toleri na pżinoſchkach ſo nawdawawo k
ſkutkej wupżėſtrėwaṅa wėré. Nimale dwė tſecżiṅe tutéch ṗeṅez jo woporna
luboſcż franczowſkoho luda nawdawa. Najẇaczé nawdachu potém Italſka,
Belgiſka, Nėmſka, Jeudżelſka ha pownȯczna Amerika. Wudawkow bė wo
témſamém lėcże 1,275369 toleṙ. Tſi żtwȯrcżiné wot téchſaméch tṙebachu
miſſionė wo Aſiſkei, w Africzé, w Americzéc ha w Auſtraliſkej. Ẇacz hatż
ṗaté dżėl téch ṗeṅez bȯ na miſſioné w Europiſkej nawożené. Zbȯ k bȯ
pżetṙebané na wocżiſchcżeṅo miſſionſkich poẇeſcżow wo 9 rétżach ha 14
wſchelkich wudawkach ha druhe potṙebnoſcże. Cżi wóſchi zaſtojniczé
towarſtwa ſkutkuja wſchudżom ha pżeczé darmo.

Telej krótke rozeſtajeṅa rétża ſame za ſo; jeno nėkotre powſchitkomne
pżiſpomṅeṅa pżiſtaju. Pżed nėkotrémi ṅedżelemi ſẇecżachmȯ hodowu
ſẇatotżnoſcż ha khwalachmȯ ṅezkȯntżnu miwoſcż bożu, kiż ſwojoho
jednorodżenoho ſéna ṅepżelutwa, hale joho pżepoda, zo béchu wſchitczé,
kotſiż do ṅoho wėṙa, k zhubeṅu ṅepżiſchli, hale wėtżne żiẇeṅo mėli. Ha
na wȯſokim ſẇedżeṅu pżizjeẇeṅa zraduwachmȯ ſo nutrṅe, zo bė narod
Zbóżnika ſwėta pżez hwėzdu mudrém z raṅa pżipoẇedżené ha tak hordoſcż
wumożnika nicz jeno za Żidow hale też pohanow wotżwojetżenoho hiżon pżi
żwobju bożoho dżėſcża wozjeẇena. Kiż mȯ wſchitke žohnuwaṅa
kżeſcżijanſtwa wobſedżimȯ, ſmȯ pżed krótkim na dṅu tżiſtoſcżaczoho
wopora, kiż zbȯżna kṅeżna Marija wo Jeruzalemſkim templu pżiṅeſe, ze
ſẇatej ẇeſowoſeżu radoſtné khėrluſch bohabojaznoho Simeona ſobu
zaſpėwali: „mojej wotżi ſtej „widżawoi ſpomożeṅo, kotreż Té pżihotwaw ſé
pżed wobletżom wſchitkich ludow, hako ſwėtwo k „rozſwėtleṅu pohanow ha k
tżeſcżi twojoho ludu Israel!” —

Smȯli pak nutṅe pżepokazani, zo jo naſcha ſẇata katholſka wėra drohi
ṅeƀeski dar ha wozbȯżṅacza bȯjſka mȯcz, ṅedérbimȯ potém wot wutrobé
żadacż, zo bȯ Jėzus Khréſtus też wot ludow, kiż hiżcże wo tżmi pohanſtwa
ha wo ſeżiṅe ſṁercże żawoſcża, hako ſwėtwo ſwėta, hako ſwȯnczo
ſprawnoſcże, hako ſén żiwoho Boha bȯle ſpȯznaté, tżeſcźené ha khwalené
bȯw?

Tu porutżnoſcż toho Kṅeza: „dżicże ha wutżcże wſchitke ludé ha kcżicże
jich wo ṁeṅe wȯtcza, „ſéna ha ducha ſẇatoho” poſwuſchṅe wuẇeſcż, jo ſo
kath. czérkej ſtajṅe prȯczuwawa. Wo wſchėch lėtſtotétkach jo taſama
khrobwéch ha k woporam zwȯlniwéch poſowow wėré do wſchėch dżėlow ſwėta
wupóſwawa, zo bó ſo wſchitkim ſtwoṙeṅam te ſcżeṅo boże zjewiwo. Swėcżate
zaſwużbó téch, kotſiż Khréſtuſa dla nicz jeno wſchitko wopuſchcżichu,
hale też ſṁercż ẇeſele pżecżerṗachu, jo kath. czérkej pžiſwuſchṅe
ſpóznawawa ha tżeſcżiwa. Woſṙedża wſchėch wuzkoſcżow naſchoho tżaſa jo
tón powſchitkomṅe tżeſeżené wėrch naſcheje ſẇ. czérkẇe, bamż Pius ♣IX.,♠
ſẇatki zandżenoho lėta na ṅebeſku ſwawu martrarſtwa mȯczṅe pokazaw, hdéż
wȯn 26 nadobnéch bėdżeŕow za kraleſtwo Khréſtuſowe do ṙada Sẇatéch
ſtaji, kotſiż ſu wo lėcże 1597 wo wotleżaném Japanſkim kraju khėrluſche
k tżeſcżi bożej ſpėwajo ſo na kżiż pżibież ha z lebijemi pżekwócż dali.
Ha wo tutėch naſchich dṅach hakle ſwȯſchachmȯ zaſé tu zrudnu poẇeſcż, zo
bó jeno wo zandżeném lėcże ẇele tawzént kżeſcżijanow wot pohanow pak
moṙenéch, pak do wotrotżſtwa ẇedżenéch. Ṅedérbimȯ cżim nutniſcho żadacż,
zo bȯchu tajke ſurowe ṅeſkutki ſlepéch pohanow ſkóntżene bówo pżez ducha
ſwėtwa ha luboſcże, kotréż ze ſpȯznacża Khréſtuſa wuṅdże? Najṁeṅſche,
żtoż za to tżinicż móžemó jo, zo za miſſionarow pacżeṙe ſpėwamȯ ha k
podṗeraṅu jich prȯczuwaṅow lėtnu mawu jawmożnu wotwożimó. Kak ẇele huſto
wudawamȯ radé naſchoho powowaṅa dla, k polėpſcheṅu naſchoho wonkownoho
poſtajeṅa, za naſchu ſtrowoſcż za naſchich znatéch ha pżecżelow, za
naſche towarſtwa ha ẇeſela! Smėlmȯ ſo tola też zwólniẇe nad naſchimi
khudémi, wo jara zrudnej duchownej nuzé zajatémi bratrami ha ſotrami!
Swėrniſchomu ha ſwėdonmiwiſchomu wobſtaraṙej ṅemóżemó naſche mawe daré
luboſcże dowėricż, hatż to Lyonſke miſſionſke towarſtwo jo. Hdéż ma
telej towarſtwo, każ praẇe ha pżiſwuſchṅe, pohanſke kraje woſobṅe
kedżbu, ṅezabȯwa teſamo też wſchelake ha wulke duchowne potṙebnoſcże
katholſkich kżeſcżijanow wo europiſkich krajach. Tak jo wone wot
nėkotréch lėt ſem też za naſchu Sakſénſku ṙanu pomocz pżizwoliwo. Pżez
hromadżeṅo téchſaméch bȯ twaṙeṅo czérkẇe wo Nowém Leutersdorfje móžne.
Dżeṅ 5. oktobra zandżenoho lėta mėjach te zbożo, z božej hnadnej pomoczu
tutȯn nowé dom bożi ſẇecżicż. Wo herbſkich krajach bȯchu lyonſke
pomȯczne daré k twaṙeṅu ṙaueje kath. czérkẇe w Lipſku ha w nowém mėſcże
w Dreżdżanach ſobu tṙebane. Wo poſlednich lėtach pak ſu te z Lyona
dóſtate pomoczne daré ſwużiwe k podṗeraṅu katholſkich ſtarſchich, kiż
daloko wot katholſkeje czérkẇe ha ſchule bȯdla, zo mȯhli ſwoje dżėcżi wo
kath. wėṙe wocżahnécż. Też ṅemȯżu ṅeſpomṅene woſtajicż, zo jo teſamo
towarſtwo nam zẇetſcha tſi krȯcż tak ẇele ſobudżėliwo, hatż jo wot nas
doſtawo. Woprawdże winé doſcż, zo ſo też pżichodṅe z dżakom pżi témſamém
wobdżėlimȯ. —

Nicz ṁeṅe zaſwużi naſche dżėlbraṅo towarſtwo ſẇ. Bonifacziuſa. Hiżom na
prėṅej ha druhej powſchitkomnej zhromadżizṅe nėmſkich kath.
czérkwinſkich zjednoſcżeṅow wo nazéṁe 1848 wo Mainczu ha wo nalėcżu 1849
wo Wroczwaẇe bò rétżane wot wulkeje mnohoſcże katholſkich kżeſcżijanow,
kiż wo nėmſkich krajinach, rozṗerſcheni ƀez czuzowėriwémi, ſwojich
zrudnéch wobſtejeṅow dla pomoczé jara potṙebaju. Na tſecżej
powſchitkomnej zhromadżizṅe, kiż ſo nazému 1849 wo Regensburku
dżerżeſche, bȯ zawożeṅo woſebitoho towarſtwa wobzankṅene, tomuſamomu
ṁeno ſẇ. Boniſacziuſa, japożtowa Nėmſkeje pżipowożene, joho wuſtawki
poſtajene ha hrabja Jȯzef ze Stollberg za pżedſédu wuzwolené, kotréž
porutżnoſcż dòſta, wſcho nowomu zjednoſcżeṅu potrėbne wuẇeſcż. Ẇele
tehdén pżitomnéch wotpóſwanéch pżiſtupichu zdobom ha powożichu ſwoju
jawmożnu do rukow pżedſédé. Tónlej nadobné bohużel pżezahe wotemŕetė
pṙėni pżedſéda jo pżez ſwoje pilne prȯczuwaṅo, wobkrucżeṅo ha
wupżeſtṙewaṅo zjednoſcżeṅa ſẇ. Bonifaziuſa tak deṙe ẇed, zo jo teſamo wo
najẇaczé nėmſkich diöczeſach zaẇedżene. Wotpohladaṅo tutoho zjednoſcżeṅa
ſẇ. Bonifacziuſa jo podṗeraṅo wo czérkwinſkich ha ſchulſkich
należnoſcżach téch kath. kżeſcżijanow, kiż wo Nėmſkej, każ tež wo
Schwiczé ha z Nėmſkej wo ſwėtném habo czérkwinskim zẇazku ſtejaczéch
krajach rozṗerſcheni bȯdla. Srėdki k wuẇedżeṅu toho ſu pacżeṙe ha
jawmożna. Kȯżdé, kiž chcze czérkwinſke dobroté, kotreż też tute
zjednoſcżeṅo pżez hnadu naſchoho ſẇ. wótcza doſta, ſobu wużiwacż, ſpėwa
wſchėdṅe wotezenaſch ha jandżelſke powitaṅo z tej pżiſtajenej próſtwu:
„Sẇaté Bonifacziuſo, proſch za nas!” ha pwacżi za tém hatż zamożi ha ſo
jomu ſpodoba, mėſaczné habȯ lėtné pżinoſchk. Wo jėdnacże lėtach ſwojoho
wobſtacża jo tute zjednoſcżeṅo 327,763 toleṙ k zawożeṅu nowéch ha k
podpeṙaṅu hiżon wobſtejaczéch czérkẇow ha ſchulow wudawawo. — Po ſwowach
ſẇ. Pawowa wo liſcże k Galat „ſkim: chczemȯ dobro tżinicż ha nicz
womutžnécż; chczemȯ wſchitkim dobro tżinicż, woſobṅe pak tém jeneje wėré
z nami” dérbeli też mó radé ha ẇeſele jedén mawé lėtné wopor luboſcże
zjednoſcżeṅu ſẇ. Bonifacziuſa k podṗeraṅu joho wotpohladaṅow
ſobudżėlicż. Wo pownócznéch nėmſkich krajach bódla tawzénté ha zaſé
tawzénté rozṗerſchenéch katholſkich kżeſcżijanow ha nimaju nicz czérkej
anicz ſchulu, nicz duchownoho ha wutżeṙa. Poſtajmó ſo jeno praẇe wo
duchu na jich mėſto. Pżi najlėpſchej woli ṅemóża ſo anicz na ṅedżelſkich
dṅach k zhromadnej pobożnoſcżi, k ſwóſcheṅu bożoho ſwowa, k ſẇecżeṅu
bożeje mſchė ſkhadżuwacż. Móża, joli ſu ſtrowi ha móczni, lėdéma jedén
habo druhi krócż wo lėtu mil daloko wotleżanu czérkej wopótacż. Pżi
khudoƀe ha potṙebnoſcżi ẇele wot nich jo tajki pucż ṅemawé wopor, kiż
pżiṅeſu. Ha tola jo jich nicz mawo ƀez nimi tak k woporam zwólniwéch, zo
wſchitke z tém zjednoſcżene wobcżeżnoſcże na ſo wozmu, zo móhli jeno na
zhromadnéch bożich ſwużbach po wėṙe ſwojich wótezow dżėl bracż ha pżez
dóſtawaṅo ſẇ. ſakramentow ſo poſélṅecż.

Hale ruṅe cżi, kiż ſu najẇaczé hnadow wėré potṙebni, cżi khori, ſwabi,
wobſtarni, dérba jich tradacż, ha wotemru nicz porėdko ƀez ſẇ. ſpoẇedże
ha bożoho wopraẇeṅa. Wótczojo ha macżeṙe zaſé zamóža jeno z
ṅewuṙeknitémi wobcżeżnoſcżemi ha woporami te wot Boha jim dowėṙene
dżėcżi wo ſwojej ſẇatej wėṙe rozwutżicż ha wocżahnécž. Skóntżṅe ſu
tajczé rozṗerſcheni kath. kżeſcżijeṅo, kiż nimaju kath. kemſche, anicz
kath. rozwutżeṅa ſtracham zapadṅeṅa do liwkoſcże ha ṅewėré a wſchitkim z
tém zjednoſcżeném ſtracham jara wuſtajeni. Ṅedėrbja tajke zrudne
wobſtejeṅa <pb/>ẇele tawzéntow téchſaméch, kiż z nami tuſamu wėru
wuznawaja, nas k wutrobnej ſobużelnoſcżi zbudżicż ha k ſkutkuwaczej
pomoczé pohoṅecż?

Też wo naſchim wótczném kraju jo ẇele tajkich wo rozṗerſcheṅu żiwéch
kath. kżeſcżijanow, za kotréchż duchowne potrėbnoſcże ſo dowho tak
ſtaracż ṅehodżi, każ bó wużitne ha trėbne bowo. Joli mó zjednoſcżeṅu ſẇ.
Bonifacziuſa naſchu luboſcż wo ſkutku praẇe wopokazujemó, ſmėmó wėſteje
nadżije bócż, zo budże teſamo też nam, każ jo też polubiwo, ſwoju pomocz
ſobudżėlicż.

Najlėpſchi pucż, wobſtaine dżėlbraṅo móżne tżinicż, zda ſo wupiſaṅo
lėtṅe ſo wrócżaczéch czérkwinſkich woporow bócż, pżi kotréchż móże kóżdé
kath. kżeſcżijan po ſwojej moczé ha ſpodobaṅu ſwój pżinoſchk wotedacż.
Też najṁeṅſchi dar luboſcże budże z dżakom pżiwzaté.

Tohodla dżerżu za ſwoju winwatoſcż poſtajicż: zo budże wot lėtuſchoho
lėta wo wſchéch kath. czérkẇach ha khapawkach Sakſénskeje dwoji, kóżde
lėto ſo wrócżaczé, czérkwinſki wopor ſo wotdżerżecż, ƀez toho zo bó każ
dotal wo Wużiczé za Lyonſke zjednoſcżeṅo tónſamón woſeƀe wupiſané bócż
dérbjaw.

Prėni tutej czérkw. woporow ha to tón k lėpſchomu Lyonskoho miſſionskoho
zjednoſcżena, dérbi na jenej ſcheſcżich ṅedżelow ſẇ. poſta wotdżerżané
bócż, za tém hatż ſo hodżi.

Tón druhi k lėpſchomu zjednoſcżeṅa ſẇ. Bonifacziuſa ṅech ſo na ṅedżelu
pṙedé habó po ṗatém Junija, habó na tutón dżeṅ ſamón, joli na ṅedżelu
padṅe, wotdżerżi. Znate jo, zo bó ſẇ. Bonifaczius na 5. Junija 755 wot
Friſiſkich zarażené, hdéż bė ruṅe na tém, ſẇ. ſakrament fėrmuwaṅa
wudżėlecż.

Wot mojich lubuwanéch ſobudżėwacżeṙow wo winiczé Kṅeza wotżakuju z
dowėru, zo budża cżiſami tele czérkwinske woporé nicz jeno tu ṅedżelu
pżed jich wotdżerżeṅom po prėdwaṅu zjewicż, hale też k najṁeṅſchomu
nėkotre ſwowa k porutżeṅu na dṅu wopora ſamoho k zhromadnej woſadże
praẇicż.

Wunoſchk wopora ma ſo wo herbſkich krajach na japożtowſki vikariat, wo
horṅej Wużiczé na tachantſke konſiſtorium wotpóſwacż. Toſamo déri ſo z
nahromadżenémi pėtrowémi ṗeṅežka mi ſtacż, za kotréż ma ſo lėtſa każ
loni ṅedżelu do habo po ſẇ. Michale wopor wotdżerżecż.

Za prėdkſtejaczé póſtné tżas pwacża poſtajeṅa pṙedawſchich lėtow. Te wo
naſchich czérkẇach wużiwane pacżeŕe ha pobożnoſcże dėrbja każ dotal
bėchu, ṅepżeṁenite zwoſtacż. Wot ṁaſajėdże zdżerżecż mamó ſo jeno ſŕedu
ha pjatk, wo ſuchich dṅach też ſobotu, ha wo martrowném tédżeṅu wot
ſṙedé hatż do ſoboté. Na wſchėch druhich dṅach poſta jo ṁaſne jédżeṅo
dowolene, z tém dwojim wuṁeṅeṅom, zo rébó ha ṁaſo pżi jenej ſa tejſamej
jėdżi ſo ṅewużiwaja, każ też, zo ſo winwatoſcż, nėżto wot jėdże ſebi
woteżahnécż, ṅezakomdżi; kotreż wotcżehṅeṅo wo tém wobſteji, zo ſo za
dżeṅ, z wuwzacżom ṅedżele, jeno jedén krócż naſécżimó.

Hnada naſchoho kṅeza Jėzuſa Khréſtuſa, kiż jo nas cżeżczé wukupiw pżez
ſwoju drohu krej, ẇedż nas k prawej pokucże ha k polėpſcheṅu naſchoho
żiẇeṅa ha zapal wo nami woheṅ ſwojeje luboſcże, zo bóchmó wěrne pwodé
nakazaṅa pżiṅeſli ha dobre ſkutkuwacż ṅewomutżnéli.

W Budyſchiṅe na tachantſtẇe, dżen 5. mawoho różka 1863.

Na wopomnaczém dṅu kżiżuwaṅa 26 ſẇatéch martraṙow na hórczé Nangaſaki wo
Japanſkej.

Cżiſcheżał L. A. Donnerhak we Budyſchinje.

Ludwik Forwerk,

z Božeje miłoſcźe a japoſchtołſkoho ſtoła hnady biſkop z ♣Leontopolis,♠
japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje, ♣administrator ecclesiasticus♠
w ſakſkej Hornjej Łužicy, tachaut pſchi ſwjatym Pětrje w Budyſchinje,
poſtrowja a žohnuje we tym Knjezu jomu porucženych wěriwych.

Wulke, jara wulke ſu žohnowanja měrnych cžaſow za kóždoho, za kóždu
ſwójbu, kóždy kraj a lud. Z wutrobnym dźakom dyrbimy pſchecy z nowa
ſpóznawacź, zo ſmy tele žohnowanja w naſchim lubym wótcnym kraju pok ſta
lět dołho w połnej měrje wužiwali a dotal wužiwamy. Wjacy krócź drje we
zańdźenych lětach hrožachu nam wójnſke njewjedra a wubudźachu ſtraſchnu
bojoſcź. Pſchecy pak wjedźeſche Boža prědkwidźownoſcż tak, zo wójnſke
zapuſcźenjo wot mjezow naſchoho wótenoho kraja zdalene woſta. Zawěſcźe
ſmy nowe lěto ſpocžinali we ſtraſchnych politiſkich wobſtejenjach. Pſchi
wſchim tym njeſměmy makomyſlnje ſo bojecź, dowěriwje dyrbimy wjele wjacy
ſwojej wocži tam wobrocźicź, hdźež wſchitka wěrna pomoc ſem pſchińdźe.
Naſcha pomoc je w mjenje toho Knjeza. Tón Knjez ſam zamože wichoram a
žołmam porucžecź, zo z dobom wulka cźiſchina naſtanje. Na druhej ſtronje
pak njeſměmy bjez ſtaroſcźe žiwi bycź. Tež nam płacži ſłowo wěcžneje
wěrnoſcźe hako za wſchitke cžaſy prajene a wěcžnje płacźace ſłowo:
„Wachujcźe a modlcźe ſo, zo byſchcźe do ſpytowanja njepanyli.” Hacžrunje
bě naſch zbóžnik ſwoje blizke cźeŕpjenja japoſchtołam tak huſto a tak
wěſcźe prjedy prajił, njechachu woni tola tajke ſłowa zrozemicź.
Hlejcźe, jich njekedźbnoſcź a njeſtaroſcźiwoſcź bě wina, zo we
ſpytowanju njewobſtachu. Wěſcźe njebychu wucžownich toho Knjeza bojaznje
wopuſchcźili a zaprěli, njebychu-li ſpali, hdyž wón wachowaſche a ſo
modleſche. Tež my pſchizanknjemy ſo we dnjach naſchich cźeŕpjenjow a
domapytanjow Khryſtuſej jenož tehdom, hdyž hižom zahe na cžaſy pilnje
kedźbujemy, wachujemy a ſo modlimy. Pſchi njewěſtoſcźi pſchichoda budźe
ſnadź to pſchihodne ſłowo, kotrež ja pſchi zapocžatku lětuſchoho
póſtnoho cžaſa lubowanym woſadam Sakſkeje ſcźełu, hdyž tych ſamych na to
pokazam, kak ma ſo kſcheſcźan po Jězuſowej wucžbje na te prjedy abo
pozdźiſcho pſchikhadźace ſtruchłe cžaſy pſchihotowacź.

Najprjedy dyrbi ſo kſcheſcźan pſchez ſtajne zwucžowanjo we poddacźu do
Božeje wole na tajke cžaſy pſchihotowacź. Wſchědnje ſo modlimy: „Twoja
wola ſo ſtan kaž w njebjeſach tak tež <pb n="2"/>na zemi.” Na dwoje
waſchnjo móžemy a dyrbimy Božu wolu dopjelnicź, z tym, zo najprjedy joho
ſwjatym kaznjam poſłuchamy a potom zo ſo joho mudrym wjedźenjam
podcźiſujemy. Z cžoho pak te zrudne zhonjenjo, zo jich tak wjele pſchi
cźeŕpjenjach a pſchecźiwnoſcźach, kotrež tón Knjez na nich póſcźele, tak
cžaſto dowěru zhubja, małomyſlnje ſo boja, hórcy žałoſcża, haj hrěſchnje
morkotaja a na Božej hnadźe a miłoſcźi zacwofluja? Wuznajmy ſo jenož,
wulka mnohoſcź kſcheſcźanow powjeda hiſchcźe po pohanſkej myſli wot
ſlepoho wotſudźenja, kotrež ſo pſcheměnicż njeda. Hdźež jena tak
zakładnych wucžbow naſcheje ſwjateje katholſkeje wěry, wucžba wot
ſkutkowanja wſchohomócneje a wſchohomudreje, žiwjenjo kóždoho wot nas
kaž cyłe ludy wodźaceje prědkwidżownoſcźe pak ſo prěje, pak tola we
wěriwej wutrobje žiwa njeje a njeſkutkuje, tam njemóže wſchak we
cžkowjecžej wutrobje poddacźo do Božeje wole bydlicź. Wjele druhich
kſcheſcźanow je žiwych a pſchewzatych wot wſchelakich wjeſelow a
wotſtorkuje wot ſo njelube pomyſlenjo na njewobſtajnoſcź wſchoho
cžaſnoho. Pſcheměnja-li ſo nětko cžaſy nahle, dha ſteja tu poraženi,
hako bychu prjedy njewjedźeli, zo je wſchitko próznoſcź a hinitoſcź.
Wě-zo je jim dwójcy cźežko, ſo wjedźenjam Božeje prědkwidźownoſcźe
podcźiſnycż, hdyž ſu zakomdźili, dobroty wot Božeje ruki z dżakom
wužiwacź a pſchez modlitwu ſwjatoſcźicź. Wjelelubowani w Khryſtuſu! Ani
tym, kiž ſo pohanſkoho błuda dźerža, ani tym, kiž ſu we złej
njeſtaroſcźi žiwi, nochcemy ſo pſchizanknycź. My chcemy pſchecy zaſy
pomyſlicź, zo dobre a złe dny, zbožowne a ſtruchłe cžaſy wot toho Knjeza
pſchińdu, a zo ſu dny cźeŕpjenjow nic mjenje a druhdy hiſchcźe bóle hacž
dny wjeſołoſcźow hnadypołne domapytanja Bože k naſchomu ſpomoženju.
Zdobne a prawe je, zo naſche najnutrniſche žadanja a próſtwy za
zdźerženjo měra bjez wjeŕchami a ludami ſwěta k njebju ſcźelemy. Naſcha
ſwjata cyrkej dawa nam pſchiležnoſcź k tomu w pſchikhadźacym poſcźe.
Wona nas napomina, pſchecy zaſy w tymle cžaſu rjanu modlitwu wo měr
ſpěwacź: „Popſchej měr, o Knježe, w naſchich dnjach, dokelž žadyn druhi
njeje, kotryž by za nas wojował, hacž ty, naſch Bóh! Budź měr pſchez
twoju móc a nadobnoſcź we twojich twjerdźiznach. O Božo, wot kotrohož
ſwjate požadoſcźe, prawe wotmyſlenja a dobre ſkutki pſchińdu, daj twojim
ſłužownikam tamny měr, kotryž ſwět dacź njemóže, zo bychu naſche wutroby
twojim kaznjam podcźiſnjene byłe a naſche cžaſy wot bojoſcźe pſched
njepſchecźelemi zakhowane pod twojim zakitom měrne woſtałe!” Ale k
zwucžowanju we poddacźu do Božeje wole a k pſchihotowanju na pſchichodne
cźeŕpjenja pſchiſtajmy pſchecy: „Wotcže, nic moja, ale twoja wola ſo
ſtań! Hdyž ſmy dobroty w tak bohatej měrje wot tebje dóſtawali, cžohodla
njedyrbjeli tež te zło z twojeje ruki z ponižnym podcźiſnjenjom bracź?
Cžiń z nami, kaž ſo tebi ſpodoba! Njech ty bjerjeſch abo dawaſch, njech
žohnujeſch abo ſchtraſujeſch, njech ty ranjeſch abo hojiſch, pſchecy je
ta ſama wótcowa ruka, kiž je nad nami wupſcheſtrjena, te ſame wótcowe
wócžko, kiž nad nami wachuje, ta ſama wótcowa wutroba, kiž za nas
cźepje! Tohodla njechamy pſcheſtacź twoje mjeno khwalicź.”

Tola ſtajne zwucžowanjo we poddacźu do Božeje wole ſamo njedoſaha k
prawomu pſchihotowanju na dny cźeṙpjenjow. My dyrbimy nic jeno naſchu
wolu Božej woli ponižnje podcźiſnycź; naſcha wola dyrbi tež po tym ſamym
naſtajenju a za te ſamo wotpohladanjo dźěława bycż, kaž Bóh to chce. Te
wotmyſlenjo dyrbi pſchede wſchim we nami žiwe bycź, zo dopuſchcźenja
Bože k ſpěchowanju naſchoho ſpomoženja wužiwamy. Pſchetož Boža wola je
naſche ſwjatoſcźenjo. Hacžrunje ſu pucźe, po kotrychž nas wón wodźi,
ſchkropawe, kamjenjate a cźernjojte, cźěmne a potajne, je tola tak wěſte
a wěrne, kaž wěſcźe mudry a luboſcźiwy Wóte wyſche hwězdow knježi, zo
chce wón pſchez wſchitko, ſchtož na nas dopuſchcźi, nas k ſebi na ſwoju
wutrobu ſcźahnycź a nas k ſobuwużiwauju kraſnoſcźe ſwojoho jenorodźenoho
Syna doſtojnoſcźicź a pozběhnycź. Hdyž pak chce tón Kujez nas domapytacź
a do nutrniſchoho zjenoſcźenja z nami ſtupicż, njeſměmy my pſched nim
cźěkacź. Schto mohło nas dźělicź wot Khryſtuſoweje luboſcźe? <pb
n="3"/>Zrudoba abo ſtrach? abo hłód? abo nahota? abo ſtraſchnoſcź? abo
pſcheſcźěhanjo? abo mjecž? Ale my wěmy, zo wſchitko pſchewinjemy pſchez
ſmilnu luboſcź a hnadu toho, kiž je nas prjedy lubował a cźežcy wukupik
pſchez ſwoju drohu krej na zdónku ſwjatoho kſchiža. Cžim ſwěrniſcho ſo
Khryſtuſej na joho boloſcźiwym pucźu pſchizankujemy, cźim bóle wot njoho
wuknjemy tu měrniwoſcź, kotraž wuſměſchena a hanjena zaſy njehanjeſche;
tu ſmilnoſcź, kotraž we ſudźenju ſwojich pſchecźiwnikow njewopomina jich
winu, ale ſchtož jich zamołwja; tu miłoſcź, kiž ſłaboſcźe a wopacžnoſcźe
druhich bjez hórkoſcźe a nahłoſcźe znjeſe; tu luboſcź, kotraž je k
wodawanju a zabywanju kóždy cžas pſchihotowana; tu wulkomyſlnoſcź,
kotraž žehliwe wuhlo na hłowach ſwojich njepſchecźelow hromadźa; te
zaprjewanjo ſebje ſamoho, kotrež tradanja zwólniwje na ſo wozmje, wopory
rady pſchinjeſe, boloſcźe ſcźeŕpnje njeſe; tu ſcźeŕpnoſcż, kiž wutraje
hacž do kónca: cźim bóle budże kſchižowny pucź, kotryž tón Knjez nas
wjedźe, tež nam tróſcht a měr za naſche duſche podawacź. Pſchetož tym,
kiž Boha lubuja, dyrbja dźě wſchitke wěcy k lěpſchomu bycź.

K prawomu pſchihotowanju na pſchichodne cżeŕpjenja ſłuſcha po wucžbje
Jězuſowej ſkóncžnje tež njepſcheſtawace prócowanjo, zo bychmy dźěcźacu
dowěrnoſcż k Bohu we ſebi wobkrucżili. Woſebje we cżaſu cźeŕpjenjow
bliži ſo Bóh k nam z pomocu ſwojeje hnady. Tohodla praji ſwjaty
japoſchtoł Pawoł z pſchedobywacej, krutej dowěru: „Hdyž ſym ſłaby,
tehdom ſym ſylny.” Pſchi najžiwiſchim a najponižniſchim ſpóznacźu
ſwojeje ſłaboſcźe cžuje wón z najnutrniſchim dźakom k Bohu njebjeſku
pomoc, kotraž jomu z horjeka pſchiṅdźe. Tohodla, byrnje ze wſchěch
ſtronow zrudźeny był, njeſtrachuje ſo; byrnje jomu cźežko było, njezhubi
nadźiju; byrnje pſcheſcźěhany był, njewidźi ſo wopuſchcźeny. Derje nam,
tſi krócź derje nam, jeli tajki japoſchtełſki duch a zmyſlenjo nas
napjelnja. Cźim lóžo budźe nam, w kóždym cžaſu wobſtacź. My budźemy
wjeſeli w nadżiji na ſtajny zakit Božeje hnady, kotraž nas na wſchěch
naſchich pucźach pſchewodźa a nas wobłhowa pſched najhłubſchim padom,
pſched wotpadom wot Boha pſchez zacwoſlowanjo. Ale naſcha dowěrnoſcź
dyrbi nic jeno na tónle wyſchſchi zakit ſo złožowacż, kotryž tón Knjez
we cźeṙpjenjach nam ſobudźěli, ale dyrbi tež wotpohladanjo tych ſamych
wobkedźbowacź. — Kóžoa krocžel cżeŕpjacoho zbóžnika na joho boloſcźiwym
pucźu ſłužeſche jenož k dokonjenju joho ſkutka, k pſchekraſujenju joho
parſchony, k naſchomu wumoženju, k woměrjenju a k zbóžnoſcźenju.
Njeſkóncžne žohnowanja kſchižownoho pucźa Khryſtuſowoho, te kužoły
hnadow, kotrež na Golgatha žórlachu, hdyž krej ſyna cžłowjeka hrěſchnu
zemju wujedna, ſu nam jara změrowace dopokazanjo za to, zo tež my pſchez
nóc k ſwětku, pſchez bědźenjo k dobycźu, pſchez njezaſkužene poniženjo k
derje zaſłuženomu powyſchenju, pſchez tradanja a wopory k połnomu
wužiwanju zbóžnoſcźe dóńdźemy. Połni tajkoho pſcheſwědcženja nochcemy
naſchu dowěru zhubicź, kotraž ma wulke myto. Wjele wjacy chcemy to za
žórło wjele rjanych wjeſelow měcź, hdyž do wſchelakich prudżenjow
padnjemy.

Duž wužiwajmy, wjelelubowani we tym Knjezu, tón pſchikhadźacy póſtny
cžas prawje doſtojnje, a wopominajmy pſchi pobožnym rozpominanju
cźeŕpjenja naſchoho zbóžnika tež te cźeŕpjenja a cźěſnoſcźe, kotrež po
Božej njewobſahnitej radźe ſnadź prjedy abo pozdźiſcho hako ſudźenja a
pruhowanja Bože na nas pſchińdu. Pſchez woſebje pilne wopytowanjo
zjawnych Božich ſłužbow runje w tutym cžaſu, pſchez huſcźiſche wužiwanjo
Božoho woprawjenja, pſchez cžaſcźiſche domjace pobožnoſcźe chcemy ſo
wobronicź a pſchihotowacź k dobromu bědźenju napſchecźo ſwětej a joho
cźeŕpjenju. Hdyž z tym njepſcheſtawace zwucžowanja we poddacźu do Božeje
wole zjenoſcźimy, te prědkwzacźo pſchecy zaſy wobnowjamy, zo chcemy
dopuſchcźenja Bože k naſchomu ſpomoženju wužiwacź a dźěcźacu dowěrnoſcź
k Bohu wobkrucźecź, potom budźemy tež w cžaſu najtyſchniſchich boloſcźow
hódni wucžownicy naſchoho kſchižowanoho zbóžnika. Njetrjebamy ſo bojecż,
zo <pb n="4"/>budźemy něhdy na ſudnym dnju z joho ſudźacoho horta
ſtraſchne ſłowo ſłyſchecź: „Dokelž njejſcźe mój kſchiž na ſo wzali a
njejſcźe mje ſcźěhowali, njejſcże mje hódni.”

Za prědkſtejacy póſtny cžas płacźa z cyła te ſame poſtajenja, kaž w
prjedawſchich lětach. Modlitwy a pobožnoſcźe, kiž ſu w naſchich
cyrkwjach zawjedźene, dyrbja njepſcheměnjene wobſtacź. Wot mjaſajědźe
zdźeržecź mamy ſo jenož ſrjedu a pjatk, we ſuchich dnjach tež ſobotu, a
we martrownym tydźenju wot ſrjedy hacž do ſoboty. Wſchě druhe dny je
mjaſojědźenjo dowolene, z tym dwojim wuměnjenjom, zo ryby a mjaſo pſchi
jenej a tej ſamej jědźi njewužiwamy, kaž tež zo winowatoſcź, něſchto wot
jědźe ſebi wotcźahnycź, njezakomdźimy; kotrež wotcźehnjenjo we tym
wobſteji, zo ſo za dźeń z wuwzacżom njedźele jeno jedyn krócź naſycźimy.

K wotſtronjenju wſchelakich wobcźežnoſcźow je katholſkim ſłužownym a
dźěłacźerjam, kaž tež domjacym njekatholſkich knježich a ſwójbow, kotrež
tajkim jědź dawaja, zjawnje dowolene, zo ſmědźa na wſchitkich dnjach
lěta mjaſne jědźe wužiwacź z wuwzacźom wulkoho pjatka. Tež za nich pak
płacźi tamne dwoje ſpomnjene wuměnjenjo. Khori a ſłabi maja ſo tež w
naſtupanju póſtneje kaznje po wukazanjach lěkarja zadźeržecź.

Hewak pak njech ſpomina kóždy katholſki kſcheſcźan na wažnu
pſchiſłuſchnoſcź, kotruž cyrkwinſka kaznja jomu napołoža, zo by ſwjataj
ſakramentaj pokuty a wołtarja k najmjeńſchomu junkrócź za lěto a to w
jutrownym cžaſu po hódnym pſchihotowanju z wěrnej pobožnoſcźu dóſtał.

Pokoj naſchoho Knjeza Jězuſa Khryſtuſa budź z nami wſchitkimi a woſtań
pſchi nami!

W Dreždźanach, njedźelu ♣Sexagesima♠ 1864.

Cźiſchcźał E. M. Monſe w Budpſchinje.

<pb/>

Ludwik Forwerk,

z Božeje miłoſcźe a japoſchtołſkoho ſtoła hnady biſkop z ♣Leontopolis,♠
japoſchtołſki pikar w ſakſkim kraleſtwje, ♣administrator ecclesiaslicus♠
w ſakſkej Hornej Łužicy, tachant pſchi ſwjatym Pětrje w Budyſchinje,

poſtrowja a žohnuje we tym Knjezu jomu porucženych wěriwych.

Wjelelubowani we Khryſtuſu!

Zaſy je ſo nam pſchibližił cžas ſchtyrcycźidnjowſkoho poſta, kotryž
dyrbi po woli naſcheje mudreje a luboſcžiweje macźerje. katholſkeje
cyrkwje, we zdalowanju wot harowatych ſwėtnych wjeſelow pſchežiwjeny a
pſchez cźichi nutskhód do naſcheje wutroby ſwjatoſcżeny bycź. K tomule
cżichomu nutskhodej ſłuſcha woſebje pſchepytowanjo a pruhowanjo naſchoho
ſamſuoho kſcheſcżanſcypóccżiwoho žiwjenja. Zo by nas ze ſpanja
bjezſtaroſcźe wubudżiła a wužitnje pohnuka, poznamjeni cyrkej pſchi
zaſtupjenju do tohole wažnoho cžaſa cžoko wěriwych z kſchižom z popjeła
a praji jim: Spominaj, cžtowjecže, zo ſy proch a do procha ſo
pſchewobrocźiſch. Wſchitke jeje modlitwy w tymle ſwjatym cžaſu pokazuja
ducha želnoſcżiwoho wuznawanja: Wſchitcy ſmy hrěſchnicy a nimamy khwalby
pſched Bohom. Jeje napominanja k pokucźe a polěpſchenju bywaja z kóždym
tydźenjom mócniſche a ſu w poſlenim, tym martrowuym tydźenju, wutrobu
najbóle hnujace. Hdyž ſo zrudne ſpěwy profety Jeremiaſa na rozpadankach
Jeruzalema ſpěwaja, dyrbimy z hórkej boloſcźu na to myſlicź, zo je Bože
kraleſtwo we wutrobje wjele cžkowjekow, kiž ſo kſcheſcżenjo mjenuja,
wjele zrudniſchim rozpadankam podobne. Pſchi tych porokow poknych
ſkóržbach, w kotrychž naſch Zbóžnik židowſkomu ludej wopokazane dobroty
a wobſwědcženja jich žakoſtuoho njedżaka wopomina, dyrbimy z ponižnoſcźu
na to myſlicź, zo tele ſkóržby z połnym prawom tež nam placźa, jeli jmy
mako abo jeli njejſmy nicžo za njoho cžinili, hdyž je wón tak
njeſkóncžnje wjele za nas cżinił a cźerpjeł. K wažuomu pruhowanju ſebje
ſamoho pak napomina nas tež poſleni wokolny liſt nadobnoho wyſchſchoho
wjercha naſcheje ſwjateje cyrkwje, bamža Piusa ♣IX.♠ wot 8. decembra
1864, kotryž je na wſchěch patriarchow, primatow, arcybiſkopow a
biſkopow na zemi złoženy. W tejle encyklicy (wokolnym liſcźe) je wjele
bkudow naſchoho cžaſa pomjenowanych a wotſudźenych, kotrež ſu
kſcheſcźanſcypóccźiwomu žiwjenju ſtraſchne. Pſchi wupiſanju a
wozjewjenju jubilejſkoho wotpuſka, wot ſwjatoho wótea w tymle wokolnym
liſcźe na jedyn měſac tutoho lěta pſchizwolenoho, kotryž je wažnych
winow dla hakle za druhu pokojcu lěta wotmyſleny, poſkicźi ſo tež witana
pſchiležnoſcź, k wopſchijecźu encykliki ſo wrócźicź a wſchelake hanjace
wukładowanja, ketrež je zhonika, wotpokazacż. Nětko wužiju jenož
pſchiležnoſcź, zo bych wo błudźe, w naſchim cžaſu cžaſto ſłyſchanym a
wyſocy khwalenym a we encyklicy tež wotſudźenym, ſkowo powucženja a
napominanja lubym katholſkim woſadam w Sakſkej pſchipóſłał. Je to
indiſſerentismus abo to měnjenjo, zo je jene za póceźiwoſcź a zbóżnoſcż,
kotrej wěrje pſchiſłuſchamy, hacž abo ſchto wěrimy. Ja chcu najprjedy
wopacžnoſcź, potom ſchkódnoſcź tohole daloko rozſchěrjenoho měnjenja
dopokazacź a ſkóncžnje wopacžne rozſudźenja wotpokazacź, z kotrychž wone
najbóle naſtawa.

Měnjenjo, zo je wſcho jene, hacž abo ſchto wěrimy, pſchecźiwja ſo
najjaſuiſchim a najwěſcźiſchim wuprajenjam bójſkoho Zbóžnika. Wón ſam
poznamjenja ſwoje wocžkowjecženjo hako dopokazmo njeſkóncžneje
wótcowſkeje luboſcźe Božeje k wumoženju a wozboženju naſchoho ſplaha ze
ſłowami: „Tak jara je Bóh ſwět lubował, zo je ſwejoho jenorodżenoho ſyna
dał, zo bychu cżi, kiž do njoho wěrja, zhubjeni njebyli, ale wſchitcy
wěcžne žiwjenjo měli.” (Jan 3, 16.) Wón ſam poznamjenja zawinjenu
njewěru do Wumožnika, z njebjes póſłanoho, hako winu zatamanja: „Schtóž
njewěri, je hižom ſudźeny, dokelž njewěri do mjena jenorodźenoho ſyna
Božoho.” (Jan 3, 18.) Wón ſam wopiſuje wozbožace płody wěry z nadobnymi
pſchirunanjemi: „Ja ſym khlěb žiwjenja. Schtóž ke mni pſchińdźe,
njebudże hłódny, a ſchtóž do mnje wěri, tomu njezechce ſo wjacy picź.”
(Jan 6, 35.) „Ja ſym ſwětło ſwěta. Schtóž mje ſcźěhuje, njekhodźi
pócżmje, ale změje ſwětło žiwjenja.” (Jan 8, 12.) Wón woznamjenja ſwoje
powyſchenjo na kſchižu a ſwoju z tym zjenocźenu wopornu ſmjercź hako
wuměnjenjo naſchoho wumoženja wot wěcžneje ſmjercźe. „Kaž je Mójzes hada
w puſcźinje powyſchik, tak dyrbi ſyn cžłowjeka powyſcheny bycź, zo bychu
cźi, kiž do njoho <pb n="2"/>wěrja, zhubjeni njebyli, ale wſchitcy
wěcžne žiwjenjo měli.” (Jan 3, 14. 15.) Hako wuměnjenjo wumoženja,
kotrež ma ſo wot nas dopjelnicź, mjenuje wón zjawnje ſwjatu kſchcźeńcu.
„Zawěrno, zawěrno praju tebi” — tak rycži wón k Nikodemuſej —, „njeje-li
něchtó zaſynarodźeny z wody a Ducha ſwjatoho, dha njemóže nuts hicź do
Božoho kraleſtwa.” (Jan 3, 5.) Wón ſlubi njebjeſke žohnowanja hódnym
doſtawarjam joho ſwjateje wjecžerje. „Ja ſym žiwy khlěb, kiž je z
njebjes pſchiſchoł. Schtóž wot tohole khlěba jě, budźe žiwy do
wěcžnoſcźe. Tón khlěb pak, kotryž ja dam, je moje mjaſo za žiwjenjo
ſwěta. Schtóž moje mjaſo jě a moju krej pije, ma wěcžne žiwjenjo; a ja
joho zbudźu na ſudnym dnju.” (Jan 6, 51., 52., 55.) Napſchecźo tomu
hrozy wón njewěriwym hidźerjam ſwojeje ſwjateje wjecžerje njezbožo za
cžas a wěcžnoſcź. „Zawěrno, zawěrno praju wam, njebudźecże-li mjaſo
cžłowjekowoho ſyna jěſcź a joho krej picź, njezmějecźe žiwjenjo we
ſebi.” (Jan 6, 54.) Wjecžor pſched ſwojim cžeṙpjenjom rycži Khryſtus z
wěſtoſcźu, zo je cžłowjeſtwu k mudroſcźi, ſprawnoſcżi a wumoženju
darjeny a zo bjez njoho a z wonka njoho žana zbóžnoſcź njeje: „Ja ſym
pucź, wěrnoſcź a žiwjenjo. Nichtó njepſchińdźe k Wótcej, khiba pſcheze
mnje.” (Jan 14, 6.) A hiſchcźe krótko pſched ſwojim hordoznym
donjebjesſpěcźom pſchipowjedźa wón ſwjatocžnje ſwojim japoſchtołam:
„Schtóž wěri a ſo kſchcźicź da, budźe zbóžny; ſchtóž pak njewěri, budźe
zatamany.” (Mark. 16, 16.) Schtóž chcył z tychle zjawnych wuprajenjow
toho Knjeza tola wobtwjerdźenjo toho měnjenja wupytacź, zo je jene, hacž
abo ſchto wěrimy, tón dyrbjał woprawdźe na błaznoſcź cźeŕpjecź. Kóždy,
kiž ſwoju wěru do bójſkeje natury a doſtojnoſcźe Wumožnika zhubik njeje,
dyrbi wjele bóle ſpóznacź, zo naſch Zbóžnik w tamnych nadobnych
wuprajenjach nic jeno pſchecźiwo njewěrje, ale tež pſchecźiwo
indifferentismej na najkrucżiſcho wojuje a jón zacźiſuje. Za
potrjebnoſcź wěry do bójſkoho a nam pſchez Khryſtuſa datoho wozjewjenja
wojuja wot ſwjatoho Ducha rozſwětleni japoſchtołojo z tej ſamej
krutoſcźu. Měſto mnohich chcu jenož tſi njezaprějomne ſwědcženja
naſpomnicź. Pětr wukładuje ſwjatocžnje pſched wyſokej radu w
Jeruzalemje: „W žanym druhim njeje zbóžnoſcź; pſchetož njeje žane druhe
mjeno — hacž mjeno naſchoho knjeza Jězuſa Khryſtuſa — cžłowjekam pod
njebjom date, pſchez kotrež dyrbimy zbóžni bycź.” (Japoſchtołſke
ſtawizny 4, 12.) A Jan, lubowany wucžownik toho Knjeza, z potajnoſcźemi
Božoho kraleſtwa najbóle znaty japoſchtoł, wozjewja kſcheſcźanam ſwojoho
a kóždoho cžaſa: „Kóždy duch, kiž wuznawa, zo je Jězus Khryſtus we mjaſu
pſchiſchoł, je z Boha. Žadyn duch pak, kiž Jězuſa njewuznawa, njeje z
Boha. To je wěc antikhryſta.” (1. Jan. 4, 2. 3.) „Wſchitko ſchtož je z
Boha rodźene, pſchewinje ſwět. To je dobycźo, kiž ſwět pſchewinje,
naſcha wěra.” (1. Jan. 5, 4.) Wulki japoſchtok Pawoł pak wobkrucźa w
liſcźe k Hebrejſkim: „Bjez wěry je njemóžne, Bohu ſo ſpodobacź. Pſchetož
ſchtóž chce k Bohu pſchińcź, dyrbi wěricź, zo wón je a zo tych wopłacźa,
kiž joho pytaja.” (11, 6.) Pſchi tejle mnohoſcži ſwědcženjow njemóže
njewěſte bycź, zo běchu Khryſtus a joho japoſchtokojo najprěniſchi a
najkrucźiſchi wojowarjo pſchecźiwo indifferentismej. Směmy ſo pſchi
tajkich wobſtejenjach dźiwacź, zo je katholſka cyrkej, ſwěrna
wobkhowaŕka jej pſchepodateje wucžby Khryſtuſoweje, we wſchitkich
cžaſach to ſame cžiniła? Je dźě wěra po wuprajenju koncilija
(cyrkwinſkeje zhromadźizny) w Triencźe ſpocžatk cžłowjeſkeje zbóžnoſcźe
a podłožk a korjeṅ wſchoho woſprawnjenja. Bjez wěry je potajkim
njemóžne, zo bychmy do bohuſpodobnoho dźěcźatſtwa Božoho a do
bohupodobnoſcże pſcheſadźeni byli.

Ale tež ze ſtrowym rozomom ſpóznaje ſo wopacžnoſcź indifferentisma
(tamnoho błudnoho měnjenja). Nabožniſtwo (wěra) wobſteji najprjedy z
wucžbow wěry we wužſchim zrozymjenju tohole ſłowa. Tele wucžby
wopſchijeja dopokazanja pſchiſłuſchnoſcźe a pohnuwadła k prawomu
žiwjenju po woli Jězuſowej. Zawěſcźe njemóže potajkim za naſche
kſcheſcźanſcypóccźiwe žiwjenjo jene bycź, hacž wěrimy do wěcžnoho,
wſchohomócnoho, wſchudźompſchitomnoho, najſwjecźiſchoho a
najſprawniſchoho Boha abo do wěcžnoſcże nježiwoho ſwěta; hacž do
njeſkóncžnje mudreje a dobrocžiweje prědkwidźiwoſcźe abo do ſlepeje
pſchipadnoſcźe abo do nuzowacoho pſchiſudźenja; hacž do njeſmjertnoſcźe
naſcheje duſche abo do jeje zachodnoſcźe kaž kwětki na polu. Nabožniſtwo
(wěra) ma pak tež pſchikaznje za žiwjenjo. Po Jězuſowej pſchikazni ſtej
luboſcź k Bohu a luboſcź k bližſchomu dwě hłownej kazni, z kotrejuž
wſchě druhe kaznje kaž ſame wukhadźeja. Podrywa-li abo znajmjeńſcha
wukładuje-li něchtó wěru do trojjenicžkoho Boha hako za něſchto ſnadne,
dha podrywa tež to, ſchtož z tuteje wěry ſcźěhuje a z njej w
najnutrniſchim zwjazku ſteji: ſwjatu luboſcź k Bohu a bližſchomu, kotraž
je zaſy najwěſcźiſchi podłožk a podpjera wſcheje póccźiwoſcźe a
ſwjatoſcźe. Nicžo, z cyła nicžo njemóže jeje měſto zaſtupicź.
Cžeſcźežadoſcź móže drje pſched hrubymi złóſcźemi, pſched njecžeſtnym
cžinjenjom zakitacź; ale wona njemóže ženje njepſcheſtawacu dźěławoſcź,
nadobnu dobrocźiwoſcź, krute ſebjewobknježenjo a ſebjezaprjecźo
wuſkutkowacź. Cžeſcźežadoſcź njemóže ženje te kraſne domjace
póccźiwoſcźe wupłodżicź, kotrež ſu najtrěbniſcha a najwěſcźiſcha
podpjera ſwójbnoho zboža. Do kſcheſcźanſkeje wucžby ſłuſcha ſkóncžnje
tež wucžba wo ſrědkach k póccźiwoſcżi. Najwoſobniſche ſrědki k
zbóžnoſcźi, kaž k hnadźe a póccźiwoſcżi ſu zawěrno ſwjate ſakramenty.
Nihdy njemóže bjez ſkutkowanja na naſche kſcheſcźanſkopóccźiwe žiwjenjo
woſtacź, hacž do ſwjatoſcźaceje mocy ſydom ſwjatych ſakramentow wěrimy,
abo do mjenje tych ſamych abo do žanych. Sta druhich njeprějomnych
pſchikładow mohł wopominacź k dopokazanju, zo njeje wſcho jene, hacž abo
ſchto wěrimy. Hdyž nětko pomyſlimy, zo runje wucžby naſcheje ſwjateje
katholſkeje wěry najmócniſche pſchikaznje a pohnuwadła k prawomu
žiwjenju we zrozymjenju a duchu Jězuſowym wopſchijeja, najkraſniſche
hnadowne ſrědki nam podawaja, najmócniſche ſrědki k póccźiwoſcźam nam
poſkicźeja, najſkódſche poſylnjenja w cźeŕpjenjach a pſchecźiwnoſcźach
nam pſchihotuja, a najwjeſelſche wuhlady pſchez ſmjercź a row
wotewrjeja; dha dyrbimy tež najdźakowniſcho pſchipoznacż, zo je naſcha
ſwjata katholſka wėra wozbožaca móc Boža za wſchitkich, kiž ſo ſwěrnje k
njej dźerža. Wutrobnje dyrbimy ſo zradowacź, zo ſmy ſtawy teje bójſkeje
cyrkwje, kotruž je tón Knjez ſam załožił a pod wjedźenjo ſwjatoho Ducha
ſtajił; kotrejž je pokne wobſedźeńſtwo ſwojoho jenicžcy wozbožacoho
pokłada ſwojich hnadow a wěrnoſcźow za wſchitke cžaſy dowěrit z tymi
ſłowami: <pb n="3"/>„Ja ſym pola was wſchitke dny hacź do ſkóncżenja
ſwěta.” (Matej. 28, 20.) Cźim bóle pak dyrbimy też pſchiſłuſchnoſcż
ſpóznacź, zo mamy ſo ſami wſcheje liwkoſcźe a lochkomyſlnoſcże we wěcach
wěry woſtajicź. Cźim njebojazniſcho dyrbimy pſchecy a kóždy cžas tón
błud potłocžecż, hako by wſcho jene było, hacž abo ſchto wěrimy. Wón
pſchecźiwja ſo nic jeno Božomu wozjewjenju a rozomej; wón je tež
kſcheſcźanſkopóccźiwomu žiwjenju jara ſchkódny a zahubny.

Judifferentismus (tamne błudne měnjenjo) podpjera najſylniſcho
powolnoſcź, zapadnjenjo do cžaſnoho, ſtrachowanjo pſched woporami a
cźeṙpjenjemi. Po ſtowach ſwjatoho japoſchtoła dyrbimy wſchitko pruhowacż
a najlěpſche wobłhowacž. Schtó pak, kiž měni, zo je cyle wſcho jene,
hacž abo ſchto wěrimy, budźe ſej ſamo najmjeṅſchu prócu dawacź, zo by
wſchelake wucžby bliže zeznał a potom k tej ſo pſchidał, kotruž hako
jenicžcy wěrnu a hako najlěpſchu ſpóznawa? Abo budże katholſki
kſcheſcźan, kotryž ſo k indifferentismej pokhiluje, wulku horliwoſcż we
wojowanju pſchecźiwo tym njemudrym porokam wopokazowacź, kotrež
pſchecźiwnicy katholſkeje cyrkwje z tajkej horliwoſcźi pſchecźiwo njej
rozſchěrjeja? Změje wón na ſtaroſcźi, zo by ſwoje, jomu wot Boha
dowěrjene dźěcźi zahe w kſcheſcźanſkej wucžbje rozpokazowacź a
rozwucžowacź dał? Z hłubokej boloſcźu to praju: Někotſižkuli katholſcy
ſtarſchi dawaja dźěcźi wo wſchelakich wěcach prjedy hacž wo
kſcheſcźanſkej wucžbje rozwucžecź. Z toho pſchińdźe, zo ſo huſto
dźěcźowſkej myſli najhórſche wopacžne rozſudźenja pſchecźiwo katholſkej
cyrkwi, jeje wucžbam, wuſtajenjam a duchownym zaſchcźěpja. Potom dadźa
jim pſchiſtojnoſcźe dla krótke a po móžnoſcźi wobmjezene rozwucženjo
wudźělicź, hako by nabožniſtwo (kſcheſcźanſka wucžba) zwonkowna draſta
było, kotruž tola cyle parowacź njemóžemy. Tajcy ſtarſchi, wot
indifferentisma zaſlepjeni, ani njemyſla, kak cźežcy ſo na zbóžnoſcźi
duſche ſwojich dźěcźi pſchehrěſcha, hdyž jim najlěpſchu pomoc za
žiwjenjo njeſwědomiwje wotrjeknu! — Schtóž indifferentismej hołduje,
dyrbi wſchitke miſſionſke towaŕſtwa a ſpěchowanjo jich wotpohladanjow za
něſchto cyłe njetrěbne dźeržecž a móže jenož pſchecź, zo bychu na to
wudate pjenjezy lěpje a pſchihodniſcho nałožene byłe. Pſchetož hdyž je
cyle jene, hacž abo ſchto wěrimy, je dźě tež cyle njetrěbne, zo ſo
wutrobicźi póſkojo wěry do dalokich dźělow ſwěta podadźa a wulke wopory
pſchinjeſu, zo bychu evangelium tym prědowali, kotſiž hiſchcźe pócźmje a
w ſmjertnym ſcźěnje ſedźa. Po měnjenju indifferentiſtow (tamnych
błudnikow) ſu martrarjo Khryſtuſowi we prěnim a we ſcźěhowacych
lětſtotkach — wot cyrkwje wyſoko cžeſcźeni a jeje najrjeniſche
debjeńſtwo, jeje hordoſcź a jeje wjeſelo — jenož wobžarowanja hódni
zabłudžency, kotſiž kubło, krej a žiwjenjo njepodachu za najwyſchſche a
najwažniſche wobſedźeńſtwo cžtowjekow, ale jenož za cyle njewažne wěcy.
Tola njech je doſcź na pomjenowanju zrudnych błudźenjow rozoma a
wutroby, do kotrychž błud indifferentisma zawjedźe.

Z cżoho pak pſchińdźe, zo je tele měnjenjo pſchi wſchej ſwojej
wopacžnoſcźi a zahubnoſcźi tola tak khwalene a porucžane? Zjawnje jenož
někotrych zapſchijatych wopacžnych rozſudźenjow dla. Cžłowjek mjenujcy
wězo cyle wopak myſli, zo je indifferentismus trěbny k wotwobrocźenju
hordźenja z wěru, tamaŕſtwa a proſelytaŕſtwa (wobrocźerſtwa z
njedowolenymi ſrědkami). Hdyž pak ma něchtó drohotny pokład a ſo nad nim
wjeſeli, njeſcźěhuje z toho hiſchcźe, zo ſo tež z nim hordźi a zo dyrbi
khudoho, kiž tajki pokład nima, mało wažicź abo cyle hidźicž. Hordy
fariſejſki drje praji: „Božo, dźakuju ſo tebi, zo njejſym kaž druzy
ludźo.” Katholſki kſcheſcźan pak, ſwojej wěrje nutrnje podaty, praji we
ponižnoſcźi: Božo, dźakuju ſo tebi, zo ſym bjez ſwojeje zaſkužby pſchez
twoje hnadypołne wjedźenjo hako dźěcźo katholſkeju ſtarſcheju narodźeny;
zo ſym zahe pod macźeŕſcy ſo ſtaracym wodźenjom katholſkeje cyrkwje
dobre kſcheſcźanſke rozwucženjo doſtał a tak tež zbožo, zo jej
pſchiſłuſcham, ſej wažicź wěm, ſchtož bohužel wjele mojich ſamſnych, do
indifferentisma zabłudźenych wěrybratrow ſej wažicź njewjedźa. Moje
zbožo pak njeſmě mje k hordoſcźi a wyſokomyſlnoſcźi zawjeſcź. Cžim
hłubſche je moje pſcheſwědcženjo, zo je moja wěra lěpſcha dyžli wěra
druhich, cźim ſylniſcho cžuju pſchiſkuſchnoſcź, zo dyrbi tež moje
póccźiwe žiwjenjo lěpſche bycź dyžli žiwjenjo druhich. Je tež pſchecy
tomu tak? K ſwojej ſamſnej najwjetſchej hańbje dyrbju wuznacź, zo kraſny
mi dowěrjeny talent hnady a wěrnoſcźe hiſchcźe dokho tak njenałožich,
kak móžach a dyrbjach. Kak mohł tych jich wěry dla mako wažicź, kotſiž
ſu we ſwojim zmyſlenju a we ſwojim cžinjenju huſto wjele cžeſcźowniſchi
dyžli někotryžkuli mojich ſamſnych wěrybratrow? — Zo pak je tajke
myſlenjo nic jenož myſlenjo někotrych we cyrkwi, ale myſlenjo cykeje
cyrkwje, to praji nam bjez druhim wozjewjenjo, kotrež w lěcźe 1848 we
Würzburgu zhromadźeni biſkopowje z Němſkeje jenomyſlnje podachu wo
zadźerženju k tym, kiž ke katholſkej cyrkwi njeſluſcheja. Dokelž je
katholſka cyrkej runje w naſchim cžaſu z wjele hidźenjom a hanjenjom
pſcheſcźěhana, mam cźim bóle za pſchiſłuſchnoſcź, zo na tele wozjewjenjo
hako ſwědcženjo za wěrnoſcź pſchecźiwo kži a pſchiſtodźenju dopominam.
Wone je wzate ze ſpiſa němſkich biſkopow, 14. novembra 1848 knježeṙſtwam
němſkich krajow póſłanoho, a rěka po ſłowje: „Napſchecżo wuznawarjam
druhich wěrywucžbow płacźeſche a płacźi cyrkwi hako prawidło ſtajnje
tale wucžba: zo wona wſchitkich cžkowjekow wſchitkich krajow a rycžow
hako po Božim woblicžu ſtworjenych a wumoženja potrjebnych z jenajkej
luboſcźu wobjima, zo wona za wuwjedźenjo a pſchewjedźenjo ſwojoho
ſwětwumožacoho póſłanja jenož połnu ſwobodu (frejotu) a famoſtatnoſcź
żada a zo pſchecżiwo parſchonam wſchitkich, kotſiž ſo k jeje wucžbje,
wuſtajenju a kazni njepſchiznawaja a njedźerža, wſchudźom tamnu jenajku
połnu měru luboſcże a ſprawnoſcźe wobkedźbuje, kotraž krajny měr bjez
ſtawami wſchelalich wěrywuznacźow zawěſcźa, bjez toho zo by
indifferentismus wſchitkim wuznacżam jenak zahubny a jeje wucžbam ſo
pſchecźiwjacu ♣communicatio in sacris♠ ſpěchowała. Biſkopowje ſpóznawaja
a wuprajeja, zo budźa ſo tohole zakłada krucźe dźeržecź a zo we
wſchitkich wobſtejenjach k druhowěriwym ſwoje pſchez tamny zakład
tworjene cyrkwinſke poſtajenjo (ſtejiſchcźo) wobkhowaja.” — Ale tež to
je falſchne rozſudźenjo, hdyž ſo měni, zo dyrbi ſo indifferentismej
hołdowacż, zo njebychmy do tamaṙſtwa zapadnyli. K tomu njezawjedźe
prawje zrozymjena wucžba wo jenicžcy zbóžnocžinjacej mocy naſcheje wěry.
Cyrkej zacźiſuje pſchecy jenož błud, zawoſtaja pak ſudźenjo błudźacych
parſchonow pſchecy Bohu, kotryž jenicžcy wutroby a jěrchenje <pb
n="4"/>pruhuje ze wſchitkowidźacym wócžkom. Wſchitcy mamy porucžnoſcż
Khryſtujowu za ſwjatu: „Njeſudźcźe, zo byſchcźe ſudźeni njebyli;
njetamajcźe, zo byſchcże tamani njebyli.” (Luk. 6, 37.) Pſchecy a
wſchudźom móže ſo jenož tam wo khoſtanju (ſchtrafje) a zacżiſnjenju
rycžecź, hdźež je hrěch a wina. Naſch ſwjaty wóte praji zjawnje w ſwojej
allokuciji (rycži) 9. decembra 1854: „Za wěſte ma ſo dźeržecź, zo cźi,
kiž na njepoznacźo prawoho kſcheſcźanſkoho wucženja cźeŕpja, hdyž je
tale njewědomoſcź njepſchewinita, njejſu pſched Božimaj wocžomaj ze
žanej winu wobcźeženi.” Wjele z tych, kotſiž ſwjatoho wótca
njepſcheſtawajcy hanja, zamjelcža tele zjawne wuprajenjo ze zamyſkom, a
ſu pſchez to jenož pſchiſkodnicy. Hdźe drje zwaži ſo katholſki
kſcheſcźan z wěſtoſcźu wobkrucźecź, cźi abo tamni ſu we lochcy
pſchewinjomnej njewědomoſcźi? Kotry katholſki njewě, zo ruka toho Knjeza
njeje pſchikrótſchena, zo by wumehła a zbóžnych ſcžiniła, kotrychž chce,
a zo ſu hnadne pucźe Bože kóždy cžas njedoſlědźite a huſto cyle
ſpodżiwne? — Skóncżnje je hiſchcźe jene indifferentismus ſpěchowace
falſche rozſudźenjo, zo horliwoſcź we wěrje k proſelytaŕſtwu wjedźe.
Bójſki Zbóžnik njeje nam žane druhe ſrědki mjenował, zo bychmy na myſle
cžłowjekow a jich pſcheſwědcženja wo wěrje wužitnje ſłutkowali, hacž
modlitwu, ſłowo a pſchikład. Schtóż druhe njedowolene a njehódne ſrědki,
ſlubjenja a wobtykanjo nakožuje, zo by cuzowěriwych k ſwojej cyrkwi
pſchiwjedł, njecžini w myſli Khryſtuſa a katholſkeje cyrkwje. Schto tež
by z kupjenymi tajencami za nich ſamych a za cyrkej dobyte było? W
naſchich woſebitych wobſtejenjach leži ſkóncžnje najwažniſche
wottraſchenjo wot kóždoho proſelytaŕſtwa. Cžim wjetſche ſu potrjebnoſcźe
za naſche cyrkwje a ſchule, a cžim mjenje ſrědki doſahaja, zo bychmy
wſchitkich, woſebje rozpjerſchenych katholſkich w naſchim wótenym kraju,
we cyrkwinſkim naſtupanju prawje zaſtarali, cźim wjetſchi a njezamołwity
by hrěch był, ſrědki za njedowolene wěcy rozmjetacż a ſwojim dżěcźom
nuzu cźeŕpjecż dacź.

Hdyž pak ſmy nětko z porucžnoſcźow Bożoho wozjewjenja a rozoma ſpóznali,
zo je indifferentismus ſchkódny błud, kotryž ſwoje naſtacžo a daloke
rozſchěrjenjo jenož wěſtym nětko knježacym, njewěrnym cžaſowym měnjenjam
a wopacžnym rozſudźenjam ſo dźakuje, zadźeržmy ſo tež, wjelelubowani we
tym Knjezu! po tej ſpóznatej wěrnoſcźi. Spominajcy na ſłowa naſchoho
bójſkoho Zbóžnika: „Schtóż njeje zo mnu, je pſchecźiwo mi, a ſchtóž zo
mnu njehromadźa, tón rozpjerſcha” (Luk. 11, 23.) pſchizankujmy ſo z
nanajkrucżiſchej ſwěru k njomu, tomu zapocžerjej a dokonjerjej naſcheje
ſwjateje wěry a k tej na ſkału, kotraž je Pětr, załoženej katholſkej
cyrkwi, a njedajmy ſo pſchez kſchicženjo jeje pſchecźiwnikow w ſwojej
ſwěrje pokhabłacź. Nochcemy pak tež z nutrneje pſchikhilnoſcźe k
Khryſtuſej a cyrkwi ženje luboſcź a ſprawnoſcź pſchecżiwo tym ranicż,
kotſiž k njej njeſłuſcheja. Tak dopokazamy ze ſwojim žiwjenjom najlěpje,
zo njetrjebamy indifferentisma, zo bychmy ſo pſched njeſprawuoſcżu a
njelubowanjom bližſchoho zakitali.

Za pſchikhadźacy póſtny cžas płacźa tón krócż hiſchcźe zhromadnje
poſtajenja prjedawſchich lět. Modlitwy a pobožnoſcźe, kiž ſu w cyrkwjach
wobeju diöceſow zawjedźene, dyrbja tež lětſa ſo wobkhowacź. Mjaſajědźe
mamy ſo zdźeržecź jenož ſrjedu a pjatk, we ſuchich dujach tež ſobotu, a
we martrownym tydźenju wot ſrjedy hacž do ſoboty. Wſchě druhe dny
póſtnoho cžaſa je mjaſajědźenjo dowolene pod dwojim wuměnjenjom, zo
pſchi tej ſamej jědźi ryby a mjaſne jědźe njewužiwamy, kaž też zo ſej po
pſchikazni něſchto wot jědźe wotcźehnjemy, ſchtož we tym wobſteji, zo ſo
za dźeń z wuwzacźom njedźele jenož jedyn krócź naſycźimy.

K wotſtronjenju wſchelakich wobcźeżnoſcźow je katholſkim ſłužownym a
dźěłacźerjam, kaž tež domjacym njekatholſkich knježich a ſwójbow, kotrež
tajkim jědź dawaja, zjawnje dowolene, zo ſmědźa na wſchitkich dnjach
lěta mjaſne jědźe wužiwacź z wuwzacźom wulkoho pjatka. Tola tež za nich
płacźi tamne dwoje ſpomnjene wuměnjenjo. Khori a ſłabi maja ſo tež w
naſtupanju póſtneje kaznje po wukazanjach lěkarja zadźeržecź.

Hewak pak njech ſpomina kóždy katholſki kſcheſcźan na wažnu
pſchiſłuſchnoſcź, kotruž cyrkwinſka kaznja jomu napołoża, zo by ſwjataj
ſakramentaj pokuty a wołtarja k najmjeṅſchomu junkrócź za lěto a to w
jutrownym cžaſu po hódnym pſchihotowanju z wěrnej pobožnoſcżu dóſtał.

Luboſcź, hnada a pokoj naſchoho Knjeza Jězuſa Khryſtuſa budź z nami
wſchitkimi a woſtań pſchecy z nami!

W Budyſchinje,

na tachantſtwje,

njedźelu ♣Sexagesimæ♠ 1865.

Ludwik Forwerk.

Cźiſchcźał E. M. Monſe w Budyſchinje.

<pb/>

Ludwik Forwerk,

z Božeje miłoſcźe a japoſchtołſkoho ſtoła hnady biſkop z ♣Leontopolis,♠
japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje, ♣administrator ecclesiasticus♠
w ſakſkej Hornjej Łužicy, tachant pſchi ſwjatym Pėtrje w Budyſchinje,

poſtrowja a žohnuje we tym Knjezu jomu porucženych wěriwych.

Wjelelubowani we Khryſtuſu!

Widżomny wjeŕch naſcheje ſwjateje cyrkwje, bamž Pius ♣IX.,♠ je w ſwojim
liſcźe na wſchěch patriarchow, primatow, arcybiſkopow a biſkopow ſwěta,
wot 8. decembra 1864 bjez druhim tež ſcźěhowace wuprajił: „Je-li hdy, je
woſobnje nětk, woſrjedź wulkich cźěſnoſcźow za cyrkej a kraj, pſchi
wulkim njepſchecźelſtwje pſchecźiwnikow cyrkwje a tutoho japoſchtołſkoho
ſtoła a pſchi pſchibjeranju błudow jara trěbne, zo ſo z dowěrnoſcżu
trónej Božeje hnady bližimy, zo bychmy ſmilnoſcź doſtali a hnadu k
pomocy we prawym cżaſu. Tohodla ſmy za to dźerželi, zo je wokomiknjenjo
pſchiſchło, pobožnoſcź wſchěch wěriwych wubudźicź, zo bychu z nami a z
wami najſmilniſchoho wótca ſwětła a miłoſcźe z najnutrniſchim a
najponižniſchim žadanjom proſyli a w połnoſcźi wěry ſtajnje k naſchomu
knjezej Jězuſej Khryſtuſej wucźek brali, kotryž je nas ze ſwojej krwju
wukupił, a k joho najſłódſchej wutrobje, kotraž je woporny dar
najſłódſcheje luboſcźe k nam, nutrnje a njepſcheſtajnje ſo wołali, zo by
wón ze zwjazkami ſwojeje luboſcże wſchitko k ſebi cźahnyk, zo bychu
wſchitcy cžłowjekowje po joho ſpodobanju hódnje khodźili, Bohu we wſchim
ſo ſpodobali a w kóždym dobrym ſkutku płody njeſli. Dokelž pak ſu
zawěſcźe modlitwy cžłowjekow Bohu ſpodobniſche, hdyž ſo jomu z
wucžiſcźeneje wutroby bliža, ſmy to za pſchihodne ſpóznali, nam
dowěrjene cyrkwinſke pokłady z japoſchtołſkej darniwoſcźu wotewricź, zo
bychu wěriwi w prawej pobožnoſcźi nutrniſcho zahorjeni a pſchez
ſakrament pokuty wot hrěchow wucžiſcźeni ſwoje modlitwy Bohu z wjetſchej
dowěrnoſcźu pſchinjeſli a joho miłoſcż a hnadu doſtali. Z tymle piſmom
wudźělamy tohodla z połnoſcžu naſcheje japoſchtołſkeje mocy wſchitkim a
kóždomu wěriwomu wobeju ſplahow na cyłym katholſkim ſwěcźe doſpołny
jubilejſki wotpuſk, kotryž pak ſmě jenož pſchez jedyn měſac lěta 1865 a
nic dlěje wot was, cžeſcźedoſtojni bratſja, a wot druhich cyrkwinſkich
prědkſtejerjow poſtajeny bycź, cyle po tym waſchnju, kaž ſmy tajki w
ſpocžatku naſchoho knježeṙſtwa pſchez ſwoje japoſchtołſke piſmo wot 20.
novembra 1846 wozjewili, a ze wſchěmi dowolnoſcżemi, kajkež běchu tehdom
wudźělene. Chcemy pak tež, zo by wſchitko, ſchtož ſmy w tamnym liſcźe
prědkpiſali, wobkedźbowane, a ſchtož ſmy wuwzali, wuwzate było.”

Naſch ſwjaty wóte je z tutymi ſłowami ſwjatocžnoſcź jubilejſkoho
wotpuſka za cyku katholſku cyrkej wupiſał, a biſkopam poſtajenjo cžaſa
dopuſchcźił, kotryž dyrbi w běhu lěta 1865 wotdźeržany bycź. Prjedy hacž
pak tute poſtajenjo widźomnoho wjeŕcha naſcheje ſwjateje cyrkwje po
pſchiſłuſchnoſcźi wuwjedu a woſebite wuměnjenja wozjewju, pod kotrymiž
móže wupiſany doſpołny wotpuſk jenicžcy doſtaty bycź, chcu tute
wuměnjenja ſame z krótka rozeſtajecź.

Z cyła je wopomnjenja hódne, wot cžoho naſch ſwjaty wótc polěpſchenjo
naſchich wobſtejenjow, wotwobrocźenjo Božich wotſudźenjow a měrniſche
zbožowniſche cžaſy wocžakuje. Wón te ſame wocžakuje 1) wot pobožneje
horliwoſcźe w modlenju, 2) wot wěrnoho pſchewobrocźenja naſchoho
zmyſlenja a žiwjenja, 3) wot wěrnych płodow pokuty.

Naležnje nam pſchede wſchitkim pobožnu horliwoſcź we modlenju porucža.
Žadyn rozomny njepſchepóznaje wulke khwalobne a zwjeſelace
wudoſpołnjenja, kotrež ſu ſo w naſchim cžaſu we wſchelakich wědomoſcźach
a wuſtojnoſcźach, w naſtupanju cžaſnoho wužitka ſtałe a pſchecy ſo
ſtawaja. Pſchi tejle wulkej wědomoſcźi we wěcach ſwětnoho žiwjenja bydli
pak cžaſto njewědomoſcź we bójſkich wěcach a naležnoſcźach zbóžnoſcźe
naſcheje duſche, kotraž žałoſtnu dżiwjoſcź w zadźerženju zawinja. Z
wjelewjedźenja, kotrež je tola pſchecy njedoſpołne, je we wjele
wutrobach hordźenjo z wědomoſcźu naſtako, kotrež ſłabe ſwětło ſamſuoho
rozoma pſcheměrnje wuzběhuje a wyſchſche rozſwětlenjo Božoho wozjewjenja
mało waži a zacźiſuje. Wot njewěry do Božoho wozjewjenja hacž k
zacźiſnjenju wěrnoſcźow pſchez rozom póznajomnych je jenož <pb
n="2"/>mała krocžel. Žekoſtnje zrudno je prajicź, ale wėrno je, zo
mnohoſcż tamnych njezbóžnych, kiž ani do Boha ani do wěcžnoſcźe ani do
Božoho wotrunanja njewěrja, ſkerje pſchibjera hacž wotebjera. Syła
njewěriwych knihow a piſmow ſłuži tamnomu złoženju duchow, na
najwyſchſchi ſkhodźeńk złóſniſtwa pak je wone ſtupiło w tamnych
lochkomyſlnych a bohahanjacych nadpadach na žiwjenjo toho
najwyſchſchoho, najcžiſcźiſchoho, najnadobniſchoho a najdoſpołniſchoho.
Napſchecźo žiwjenju Jězuſa Khryſtuſa, jenorodźenoho Syna Božoho, połnoho
hnady a wěrnoſcźe, ſu ſo najzaſakliſche hidźenja bohazaprějerjow
naſchoho cžaſa wobrocźiłe. Kaž mało ſłónco pytnje, hdyž ſta błaznych
jědojte kłoki na nje tſěleja, runje tak mało móže ſłónco ſprawnoſcźe,
kotrež je Jězus Khryſtus, khwaleny do wěcžnoſcźe, pſchez te bjezmócne
prócowanja tajkich zaſlepjenych zacźěmnjene bycź. Tola ſchkodźa tajke
jědojte kłoki tym wutrobam, kotrež napſchecźo złóſcźi njepſchecźelow
Khryſtuſowych prawje wobronjene njejſu a pſchihotuja jim duchownu
ſmjercź pſchez to, zo jim najdróżſche kubło rubja — wěru do toho, kiž je
pucź, wěrnoſcź a žiwjenjo. Dźak, nutrny dźak ſmy naſchomu ſwjatomu
wótcej za to winojcźi, zo je z japoſchtołſkej njebojaznoſcźu ſwój hłós
napſchecźo błudnoſcźam naſchoho cžaſa a woſobnje napſchecźo njewěrje
pozběhnył a njehańbite wucženja we rycži a piſmje tamajo pomjenował, z
kotrymiž ſo wſchitko ſwjate hani a wuſměchuje a do procha tepce. Ale
trjebajmy tež ſwěrnje a ſwědomicźe te ſrědki, kotrež wón hako woſobnje
wužitne k wotwobrocźenju wulkich duchownych ſtrachow za naſche a druhich
duchowne zbožo nam naležnje porucža. Woblecžmy ſo bróń Boži, zo bychmy
ſylni byli w tym Knjezu a w mocy joho ſylnoſcźe a pſchecźiwo lecženjam
djaboła wobſtali. Pſchede wſchim pak chcemy dźeržecź naſtawu wěry, z
kotrejž wſchě žehliwe kłoki złoho wuhaſnjemy, a kłobuk ſpomoženja a
mjecž Ducha, kotryž je ſłowo Bože. Z próſtwami a zdychowanjemi chcemy
kóždy cžas we duchu ſo modlicź a we wſchej wobſtajnoſcźi a zaſtupnej
próſtwje za wſchěch wěriwych zwoſtawacź. Modlmy pak ſo tež prawje pilnje
za njezbožownych zawjedźerjow a zawjedźenych, kiž ſu wěru do Boha a
Khryſtuſa, bohacžłowjeka, zhubili, zo bychu z cźěmnoty pohanſkich
błudnoſcźow k wozbožacomu ſwětłu ſpóznacża jenicžcy wěrnoho Boha
pſchiſchli. Woſobnje pak chcemy tež w tym nam prědkſtejacym hnadnym
cžaſu ſo pilnje a wobſtajnje modlicź kaž w domjacych pobožnoſcźach tak
pſchi zjawnych Božich ſłužbach! Jeno pſchez pilne modlitwy móžemy
ſpóznacź, kak khudźi ſmy we duchu, kak wot wyſchſcheje mocy cyle
wotwiſujemy, kak wulka je wſcha duchowna njedoſpołnoſcź. W modlenju
ſpóznajemy pſchecy lěpje njeſkóncžne doſpołnoſcźe Bože a ſkutki joho
dźiwow we ſtwórbje, kaž tež hiſchcźe wjetſche dźiwy Božeje hnady, mudre
a dobrocźiwe wodźenja Božeje prědkwidźownoſcźe w ſtawiznach cžłowjeſtwa
a w podawkach naſchoho ſamſnoho žiwjenja. W modlitwje zacžujemy tak
žiwje wěrnoſcź, bójſkoſcź a bohahódnoſcź wſchitkich jenotliwych wucžbow
naſcheje ſwjateje katholſkeje wěry, woſobnoſcź Jězuſowych zakonjow,
luboznoſcź joho ſlubjenjow, ſtraſchnoſcź joho hroženjow, wozbožnjacu móc
wſchěch wot njoho poſtajenych ſydom ſrědkow ſpomoženja a hnady,
ſłódkoſcź joho njebjeſkich nadźijow we wſchěch cźeṙpjenjach naſchoho
cžaſa, a kraſnoſcź pſchichoda, kotryž je nam pſchez ſmjercź a row
wotewrik. Jenož hłubſcha pokornoſcź, nutrniſcha luboſcź, dowěrniſcha
nadźija na toho, kotryž je nam k mudroſcżi, ſprawnoſcżi, ſwjatoſcźenju a
wumoženju wot wótca wſchoho ſwětła a wobradźerja kóždoho dobroho dara
daty, móża te rjane płody naſchoho modlenja bycź. Kak wjele lěpje by z
cžtowjeſtwom ſtało, hdy bychu wſchitcy cžłowjekowje ſo wěriwje
Khryſtuſej a tej wot njoho poſtajenej cyrkwi pſchizamknyli, cyrkej hako
podłožk a ſtołp wěrnoſcźe, hako ſwěrnu wobkhowaŕku a zakitaŕku wot
Khryſtuſa jej dowěrjenoho pokłada wěry pobožnje cžeſcźili! Potom
njebychu zahubjace wucžby tak zjawnje we žiwjenju a wobkhadżenju
cžłowjekow ſchkodźiłe.

Hako druhe trěbne wuměnjenjo k doſtacźu wupiſanoho jubilejſkoho wotpuſka
žada ſwjaty wótc wěrne pſchewobrocźenjo zmyſlenja a polěpſchenjo
žiwjenja. Wón dźě praji, zo ſměmy ſo jeno tehdom z dowěrjenjom k ſtołej
Božeje hnady bližicź, hdyž ſmy prjedy pſchez ſakrament pokuty wot
wſchitkoho hrěcha ſo wucžiſcźili. Wſchak tola kóžde derje rozwucžene
katholſke ſchulſke dźěcźo wě, ſchtož njepſchecźeljo katholſkeje wěry
njewjedźa pak wjedźecź njechadźa, zo wotpuſk njeje wodacżo winy naſchich
hrěchow a wěcžneje ſchtrafy, ani žana hanibna dowolnoſcź za pſchichodne
hrěchi. Wotpuſk je jeno ſpuſchcźenjo cžaſnych ſchtrafow za naſche
hrěchi. Samo ſo rozymi, zo móže ſo tajke ſpuſchcźenjo hakle tehdom
ſtacż, hdyž je pſchez doſtojne wužiwanjo ſwjatoho ſakramenta pokuty wina
hrěchow a wěcžna ſchtrafa nam wodata. Hdyž pak je k doſtojnomu wužiwanju
ſwjatoho ſakramenta pokuty wěrna pſchenaturſka želnoſcź, ponižne
wuznawanjo hrěchow a doſcźcžinjenjo po móžnoſcźi nuznje trěbne, ſcźěhuje
hižo z toho, zo je njeſpuſchcźomne wuměnjenjo wſchoho wodawanja cžaſnych
ſchtrafow wěrne pſchewobrocźenjo zmyſlenja a polěpſchenjo žiwjenja.
Njemóžne je, ſpodobanjo najſwjecźiſchoho pſchez kajkežkuli dobre ſkutki
zaſy doſtacź, hdyž we hrěchu, wědomnym a ſamowólnym ſpjecženju
napſchecźo Jězuſowomu ſwjatomu zakonju zwoſtawamy. Pſchezwažnu błaznu
nadżiju bychmy měli a ſo ſamych zjebali, hdy bychmy myſlili, zo
najſprawniſchi Bóh ſwoje ſudźenja prjedy abo pozdżiſcho na toho pſchińcź
njeda, kotryž ſchtraſowacu ruku Božu ſtajnje z nowa pſchez ſwoje
wobſtawanjo w hrěchu abo pſchez wrócźenjo do toho ſamoho na ſo woła. Nic
jeno japoſchtokam ale wſchitkim płacźa ſłowa bójſkoho wumóżnika: „Jeli
waſcha ſprawnoſcź doſpokniſcha njebudźe hacž ſprawnoſcź farizejerjow a
piſmawucženych; jeli ſo wy njepſchewobrocźicźe a njebudźecźe kaž te
dźěcźi, njemóžecźe nuts hicź do njebjeſkoho kraleſtwa.” Wěrna pokuta,
woprawdźite pſchewobrocźenjo zmyſlenja a polěpſchenjo žiwjenja ſu
wjelewopſchijace ſłowa. Pohladnjenjo na jedyn rozſchěrjeny brach
naſchoho cžaſa pokaže nam wulku wažnoſcź tohole pſchewobrocźenja a
polěpſchenja; ja měnju, ſchtož lubowany wucžownik Jězuſowy ſwjaty Jan
požadoſcź mjaſa mjenuje. Kak wobſchěrne knjejſtwo tohole požadanja je,
wobſwědcža nam mnohoſcź njemandźelſkich porodow a njezbožownych
mandźelſtwow. Wjele ludźi njepyta we ſwěrnym, ſwědomitym dopjelnjenju
winowatoſcżow ſwojoho powołanja kaž tych pſched Božim wołtarjom na ſo
wzatych pſchiſłuſchnoſcźow napſchecźo ſwojomu ſobumandźelſkomu a tym wot
Boha darjenym dźěcźom ſwoje najwyſchſche ſpokojenjo, ſwoju wjeſołoſcź a
ſwoje zbožo, ale we hubjenych, wonkownych wěcach, we wobdźělenju na
wſchelakich <pb n="3"/>wjeſelach, we pſchezměrnym wopytowanju korcžmow,
we wutrobu a ducha morjacym picźu a hracźu. Druzy zaſy pytaja ſwoju
cžeſcź a wjeſołoſcź we zwonkownej pyſche we bydłach, draſtach a waſchnju
žiwjenja, kotrež jich wobſtejenjo a zamoženjo njedowola. Dawno ſu tajcy
ſłowo japoſchtoła zabyli: „Pobožnoſcż z poměrnoſcźu je wulke dobycźo.”
Wſchitke pomjenowane wěcy pak ſu drohe, jara drohe. Schtož ſam nimaſch a
njezaſłužiſch, to pytaſch ſebi wobſtaracź pſchez lochkomyſlne a
njerozomne požcžowanjo, pſchez njecžeſcźace wunuzowanjo pola pſchecźelow
a znatych, pſchez wobſchkodźenjo dowěrjenoho cuzoho kubła abo z jenym
ſłowom pſchez paduſchſtwo a jebanjo. Hiſchcźe druzy padnu tak do ſwojich
zmyſlniwych požadoſcźow, zo ſo k zaklecźa hódnomu hrěchej rubjeńſtwa a
mordaŕſtwa zawjeſcź dadźa. W ſwojim hrózbnym zaſlepjenju njedżiwaja na
to, zo krej morjenoho njewinowatoho bratra runja krewi Abelowej k
njebjeſam woła. — Hdyž ſu nětko tajcy zmyſlniwi na pucźu złóſcźow
njepokutnje dlěſchi cžas woſtali a ſwoju ſwětnu cžeſcź a powołanjo
zhubili, potom póznaja pſchepozdźe, kak hłuboko ſu padnyli. W ſwojim
doſpołnym wotwobrocźenju wot Boha a wěry njemyſla někotſižkuli tutych
hłuboko padnjenych na želnoſcźiwe wotwobrocźenjo wot błudnych pucźow a
na ponižne noſchenjo ſamozawinjeneje njecžeſcźe; ale cźiſnu ſo
njedowěriwje runja Judaſchej do hiſchcźe hłubſchoho hubjeńſtwa. Pſchez
žałoſtne ſamomordaṙſtwo poſtaja ſo ſami pſched ſudny ſtoł ſwojoho
ſtworicźerja, z kotrohož ruki ſu hnadne dary ſwojoho žiwjenja doſtawali,
kotrež ſu hacž do poſlenjoho wokomiknjenja na złe waſchnjo njewužitnje
trjebali! — Hdy by naſch Zbóžnik dźens widźomnje bjez nami khodźił a te
hubjeńſtwo tak wjele pſchez zmyſlniwoſcź njezbožownje padnjenych widźał,
by wón kaž něhdy na Jeruzalem ſylzy wutrobneje zrudoby a ſobuželnoſcźe
na tutych njezbóžnych płakał a prajił: „O zo byſchcźe a k najmjeńſchomu
na tymle dnju ſpóznali, ſchto k waſchomu pokojej ſłużi!” — Dźakujmy ſo
joho widźownomu zaſtupnikej na zemi, zo je nam tak mócnje te wulke
ſtrachi pokazał, kotrež wot Boha wotwobrocźene, zmyſlniwoſcźi podate
žiwjenjo na jenotliwych a na ſwójby pſchinjeſe! Dźakujmy ſo jomu
wutrobnje, zo je nam ſwjaty cžas hnady k cźichomu pſchepytowanju
naſchoho nutskownoho, k ſpóznacźu a zaprėwanju ſebje ſamoho poſtajił! O
zo z hrěſchnoho ſpanja, liwkoſcźe a njeſtaroſcżiwoſcźi napſchecżo wěrje
a póccźiwoſcźi wubudżeni njebychmy dlěje wjacy po žadoſcźach nizkeje,
zmyſlniweje, za wužiwanjom ſtejaceje natury khodźili, ale pſchede wſchim
ſo prócowali toho ſcźěhowacź, kiž je prajił: „Schtóž chce za mnu hicź,
zaprěj ſo ſamoho, wzmi ſwój kſchiž na ſo a ſcźěhuj mje!” Te za
prědkſtejacy hnadny cžas porucžene ſkutki ſebjezaprěcźa chcemy we
dźěcźacej poſłuſchnoſcźi naſcheje mudreje a luboſcźiweje macżerje
cyrkwje, we ſtajnym wopominanju boloſcźow, wopora a tradanja toho,
kotryž je nas pſchez ſwoju drohu krej z wotrocžſkoho pſchaha hrěchow
droho wukupił, a w tym wotpohladanju zwólniwje na ſo wzacź, zo bychmy z
tym naſche małe, jeno pſchez wumožacu ſmjercź Khryſtuſa płacźace
zarunanjo za cžaſne ſchtrafy hrěchow wotłožili.

Swjaty wótc porucža nam ſkóncžnje hiſchcźe prawje naležnje dokonjenjo
dobrych ſkutkow hako wěrne płody pokuty. Pódla hordoſcźe žiwjenja a
požadoſcźe mjaſa je požadoſcź wocžow tſecźi hłowny kužoł njeſměrnje
wjele hrěchow. Wot njeměrneje luboſcźe k cžaſnym kubłam praji wulki
japoſchtoł zjawnje: „Korjeń wſchoho złoho je nahramnoſcź. Kiż chcedźa
bohacźi bycź, panu do ſpytowanja a lecženjow djaboła a wjele
njewužitnych a ſchkódnych požadoſcźow.” Wulka mnohoſcź w naſchim cžaſu
cyrkej wobcźežowacych cźěſnoſcźow wukhadźa z tohole kužoła. Njenaſytna
nahramnoſcź wutorhny japoſchtołſkomu ſtołej wjetſchi dżěl joho ſwětnoho
wobſedźeńſtwa, kiž je za ſwobodnoſcź najwyſchſchoho cyrkwinſkoho
zaſtojnſtwa tak nuzne a wažne. Njenaſytna nahramnoſcź pyta w nělotrych
krajach cyrkwi pſchiſłuſchne, z wjetſcha z miłoſcźiwych darow a
zawoſtajenjow naſtate zamoženjo rubicź. Bjez pſchehnacźa móže ſo
prajicź: zo žadyn wuſtaw, žane towaŕſtwo na cyłym ſwěcźe njeje, kiž by w
poſlednim lětſtotku hacž do dźenſniſchoho dnja tak ze zamyſłom ze
wſchěmi móžnymi ſrědkami mocy a leſcźe wurubjene było, kaž katholſka
cyrkej. Hacżrunje je ſo te wotpohladanjo, cyrkej khudu ſcžinicź, we
wjele krajach cyle radźiło, woſta tola druhe wotpohladanjo: cyrkwinu móc
na wutroby złamacź, njedopjelnjene. Pſchi wſchej zwonkownej khudobje je
wona tola nutskownje wjele wjacy bohata, dokelž duch k woporam
zwólniweje luboſcźe we wjeŕchu a ſtawach bydli. Hdyžkuli hłós za pomocu
k wótcowſkomu wuchu a wótcowſkej wutrobje wyſchſchoho wjeŕcha naſcheje
ſwjateje cyrkwje dóńdźe, wotewri wón pſchi wſchěch ſwojich ſamſnych
wuzkoſcźach ſwoju miłoſcźiwu ruku a wobdari bohacźe a wjeſele khudych a
nuzucźjerpjacych. Joho kraſny pſchikład ſcźěhuja joho ſwěrne dźěcźi we
wſchěch krajach, a ſmila ſo nad ſwojimi khudymi bratrami a ſotrami a
twarja za nich cyrkwje, ſchule a wſchelake dobrocźiwe wuſtawy. Kotſiž
pak ſu ſamowólnu khudobu ſebi wuzwolili, pſchinjeſu na druhe a rjeńſche
waſchnjo ſwoje wopory. Te ſtare cyrkwinſke rjady a nowiſche nabožne
zjenocźenſtwa ſu na bitwiſchcźach na Krimje, w Italſkej, w Schleswigſkej
rycźeŕſke ſkutki miłoſcźiweje ſamaritiſkeje luboſcźe wuwjedłe. Samo
Turkowje buchu k ſpodżiwanju a k cžeſcźowanju tajkeje duchowneje
wulkoſcźe hnucźi. Kotſiž buchu w połnócnych krajach z hanjenjom a
wuſměſchenjom powitani, buchu pozdźiſcho z njetajenymi dopokazmami
cžeſcźe a dźakownoſcźe domoj puſchcźeni, dokelž bě kóždy z wocžomaj
ſpóznał jich cźiche, znjeſliwe, Bohu a cźeŕpjacym cžłowjekam wſchitko
woprowace žiwjenjo a ſkutkowanjo.

O ſwjata móc zwólniwje a wjeſele ſo woprowaceje luboſcźe! Ty jeno
zamóžeſch zwjazki njezbóžnych wopacžnych ſudźenjow roztorhacź! Nic ze
ſwětnym wohenjom a mjecžom móže a ſmě kraleſtwo wulkoho wjeŕcha měra na
zemi rozpſcheſcżerane bycź. Njebjeſki woheṅ ſwjateje luboſcźe k Bohu a
cžłowjekam ma wjele dale doſahacu móc, dokelž wón zahrěje a zahori
wutrobu. O zo by tónle ſwjaty woheń ženje we nas njewuhaſnył; zo tola
njeby ženje zymny morwy pjenjez naſch pſchibóh był a naſche wutroby
njezatwjerdźił! Dżakownje chcemy wot ſwjatoho wótca nam darjenu
pſchiležnoſcź wužiwacź a w blizkim hodownym měſacu khudym jałmožnu po
naſchich mocach dawacż. Ach kak wjele ſprawnych cźeŕpi pſchez khoroſcźe,
pobrachowanjo dźěła a zaſłužby, wjetſche potrjeby za zymu, drohotu
nuznoho zežiwjenja huſto njewinowacźe hóŕku nuzu! Tohodla chcemy do
zrudoby a žałoſcźe jich pſchez wjele ſtaroſcźow napjelnjenych wutrobow
ſwětło <pb n="4"/>naſcheje wěry a naſcheje luboſcźe pſchez ſkutki
cźělneje a duchowneje miłoſcźe ſwěcźicź dacź, zo bychu tež woni na
ſwjatym hodownym ſwjedźenju wjeſele wuznawali: Zjewika je ſo nam hnada a
ſchcźedriwoſcź naſchoho wocžłowjecženoho Wumožnika, kiž je bohatych
wucżił dobre cžinicź a ſo z dobrymi ſkutkami wobohacźicź, rady dawacź a
ſobudźělicź, a ſebi pokłady hromadżicź hako dobry podłožk za
pſchichodnoſcź, zo bychu wěrne žiwjenjo doſpěli. Nas pak ſpodźiwnje
zwjeſela ſłowa njebjeſkoho Zbóžnika: „Zbóžni cźi miłoſcźiwi, dokelž
budźa miłoſcź doſtacź. Stłócžena, ſtſchaſena a pſchepjelnjena měra budźe
do waſchoho klina data; dokelž z tej ſamej měru, z kotrejž wy měricźe,
budże wam zaſy měrjene.”

Cžas k doſtacźu wotpuſka je cyły hodowny měſac, tak zo dokonjenjo
pſchiporucženych ſkutkow hižo 1. měſaca ſo zapocžnje, dale poſledujoho
dnja tohole měſaca pak ſo wotſtorcžicź njeſmě.

Schtož te w tutym cžaſu dopjelnjomne wuměnjenja naſtupa, pod kotrymž
móže jubilejſki wotpuſk jenicžcy doſtaty bycź, ſu to za pſchitomne
jubileum zaſy płacźace wuměnjenja japoſchtołſkoho liſta wot 20. novembra
1846, měnujcy tele ſchtyri:

1. Jedynkrócźne dóſtacźo ſakramentow pokuty a wołtarja.

2. Jedynkrócźne wopytanjo dweju cyrkwjow abo khapałow bydleńſkoho měſta
abo woſady, abo dwajkrócżne wurjadne wopytanjo jeneje a teje ſameje
cyrkwje abo khapały bydleńſkoho měſta abo farſkeje woſady a dlěſche
pobožne modlenjo tam na měnjenjo ſwjatoho wótca.

Wurjadne wopytanjo rěka tu te, kotrež hižo ſamo na ſebi pſchikazane
njeje, kaž n. pſch. k ſłyſchenju Božeje mſchě na njedźelſkich a ſwjatych
dnach.

Na měnjenjo ſwjatoho wótca a po joho myſli pak ſo modlimy, hdyž proſymy
za roſcźenjo a pſchibjeranjo katholſkeje cyrkwje, za zakitanjo
japoſchtołſkoho ſtoła napſchecźo nadpadnikam a pſcheſcźěharjam, za
zjenocźenjo wſchěch we wěrje bjeze wſchoho rozſchcźěpjenja a prócża, za
wobkhowanjo měra a jednoty bjez kſcheſcźanſkimi wjeŕchami, za
rozſwětlenjo a poſylnjenjo wſchěch duchownych a ſwětnych wyſchnoſcźow a
za wobrocźenjo njewěriwych a hrěſchnikow.

Porucžene, nic pak pſchikazane ſu ſcźěhowace modlitwy: japoſchtołſke
wěrywuznacźo, modlitwa za powſchitkowne naležnoſcźe kſcheſcźanſtwa,
ſydom wótcženaſchow a jandźelſkich powitanjow, litanija wot ſłódkoho
mjena Jězuſowoho, wot najſwjecźiſchoho ſakramenta wołtarja abo wot
wſchitkich Swjatych z pſchiſłuſchacymi modlitwami.

3. Tſikrócżne poſcźenjo na ſrjedu, pjatk a ſobotu jenoho a toho ſamoho
tydźenja, k cžomuž ſłuſcha nic jenož zdźerženjo wot mjaſnych jědźow, ale
tež te jenož jedyn krócź dowolene naſycźenjo.

Dokelž pak ſu w tydźenju wot 17. — 24. decembra tſi pſchikazane póſtne
dny ſuchich dnow, ſcźěhuje z toho, zo dyrbja te k doſtacźu wotpuſka
porucžene tſi póſtne dny w jenym tſjoch druhich tydźenjow decembra
wotdźeržane bycź.

4. Jałmožna za khudych, kajkuž kóždomu dobra wutroba nuts dawa.

We wſchěch katholſkich cyrkwjach a khapałach dyrbi tohodla jenu njedźelu
měſaca zjawny cyrkwinſki wopor po poſtajenju duchownoho wotdźeržany
bycź, zo bychu cźi, kiž chcedźa ſwoje dary duchownomu k rozdźělenju na
woprawdźe potrjebnych a doſtojnych ſwojeje farſkeje woſady dowěricź, k
tomu pſchihodnu pſchiležnoſcź měli. W januaru wocžakuje ſo ze ſtrony
tachantſkoho konſiſtorija powjeſcź wot duchownych wo wunoſchku wopora a
waſchnju joho nałožowanja za khudych.

Zjawnje pak ma ſo pſchiſpomnicź, zo je jenož woprawdźite wotedacźo
jałmožny wuměnjenjo k doſtacźu wotpuſka, nic pak wobdźělenjo na
cyrkwinſkim woporje, pſchi kotrymž móže ſo kóždy wobdźělicź abo
njewobdźělicź.

Hewak je ſpowjednikam wyſche dowolnoſcźow pſchez bamžowy liſt wot 20.
novembra 1846 we naſtupanju ſchtyri ſpomnjenych wuměnjenjow tola jenož
we ſwjatej ſpowjedźi tuto dwoje dopuſchcźene, najprjedy: dźěcźi, kotrež
hiſchcźe njejſu k ſwjatomu woprawjenju byłe, wot toho ſamoho wotwjazacź,
bjez nakładowanja druhoho dobroho ſkutka za to; a potom: tajkim, kiž
pſchez khoroſcź abo druhe zadźěwki wotdźeržowani, te w druhim, tſecźim a
ſchtwórtym wuměnjenju ſpomnjene dobre ſkutki abo jedyn a druhi z nich
dokonjecź, te ſame z druhimi dobrymi ſkutkami pſcheměnicź abo je na
druhi blizki cžas wotſtorcžicź.

Njech dha z pomocu Najwyſchſchoho tón wozjewjeny hnadny cžas wěrne
pſchewobrocźenjo zmyſlenja a polěpſchenjo žiwjenja bjez nami ſpěchuje,
wěriwych k pobožnej horliwoſcźi w modlenju, k zwucžowanju
ſebjezaprěwanja a k bohuſpodobnym ſkutkam miłoſcźe z nowa zahori, a tak
zbóžny pokoj nam dobudźe, kotryž móže nam wjedźenjo wo wobſedźenju
dźěcźatſtwa Božoho a zjenoſcźenja z Bohom jenicžcy dacź!

W Budyſchinje, na tachantſtwje, dźeń ſwjatoho biſkopa a wuznawarja
Měrcźina Toursſkoho.

Cźiſchcźał E. M. Monſe w Budyſchinje.

Ludwik Forwerk,

z Božeje miłoſcźe a japoſchtołſkoho ſtoła hnady biſkop z ♣Leontopolis,♠
japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje, ♣administrator ecclesiasticus♠
w ſakſkej Hornjej Łužicy, tachant pſchi ſwjatym Pětrje w Budyſchinje,

poſtrowja a žohnuje we tym Knjezu jomu porucženych wěriwych,

Wjelelubowani we Khryſtuſu!

Cżežke, ſtraſchne lěto leżi zady nas. Ja njecham rany wobnowicź a
tohodla ſo zdźeržu, na wſchitku žałoſcź a na wſchitke hubjenſtwo
ſpominacź, kiž je njezbóžna bratrowſka wójna we zańdźenym lěcźe na
němſke kraje pſchinjeſła. Schto je nas zdźeržało, a ſchto je naſchu
wutrobu woložowało we zrudobje tamnych dnjow? Pſchede wſchěm nutrna wěra
do božeje prědkwidźownoſcźe, kotraž ma pſchi wſchěm, ſchtož cžini a
dopuſchcźa, ſwoje, krótkomu cžłowjecžomu rozomej drje huſto
njewuſlědźite, tola kóždy cžas mudre wotpohladanja; kotraž tež ze złoho,
ſchtož cžłowjekowje cžinja, pſchez ſwoju wſchohomóc dobre ſcźěhowacź da.
Tež je nas zwjeſeliło jednomyſłne doſtojue zadźerżenjo naſchoho ludu.
Kak ſu naſchi ſynojo na bitwiſchcźach khroble wojowali, kak je cyły lud
na rjad a zakoń dźeržał, cźežke brjemjo měrnje njeſł, wulke wopory
zwólniwje dawał, woſobnje pak ſwojej pſchinarodźenej kralowſkej ſwójbje
ſwěrnje pſchiwiſował, to ſu druhdźe wſchudźom po zaſłužbje pſchipóznali.
We ſakſkich ſtawiznach budźetaj ſo dnaj 26. oktobra a 3. novembra
pſchecy rjenje ſwěcźicź, tamnaj wulcy zwjeſelacaj dnaj, na kotrymajž je
naſch cžeſcźeny kral ze ſwojej ſwójbu, nowe zbožo a žohnowanjo nam
wěſchcźo, do wótenoho kraja a hłownoho měſta ſo wrócźił. Nutruiſchu
cžeſcź, dźakownoſcź a luboſcź, hacž je tehdom naſch cźeżcy pruhowany
wóte wot ſwojich dźěcźi dóſtał, njemóžemy ſebi myſlicź. Tajke dny
zawěrno rjenje ſwědſenjo dawaja wot cžeſcźownoſcźe naſchoho ludu, kiž
pſchi wſchej cżeżkoſcźi cžaſa, pſchi wſchěm njehódnym zadźerženju
někotrych, we njekhabłacej ſwěrje wobſta, a žane wokomiknjenjo njezabu,
ſchto na ſwojej pſchinarodźenej kralowſkej ſwójbje wobſedźi. — Ze
ſlódkej wjeſoloſcźu pak je kóždy pſchecźel cžlowjekow tež wobkedźbował,
kak je złoho ducha njepſchez jednoſcźe, kiż hluboke rany cźepje,
wſchudźom dobry jandźel ſamaritanſkeje luboſcże pſchewodźał, zo by wot
tamnoho bite rany zahojił. — Cźěmny, njewěſty leżi pſchichod pſched
nami. Tohodla dyrbimy ſo ſlowa pſalmiſty dźeržecź: „♣Adjutorium nostrum
in nomine Domini♠”, to rěka: „Naſcha pomoc je we mjenje toho Knjeza.”
Haj, lubowani we Khryſtuſu, chcemy pſchede wſchěm ſwoju dowěru na toho
Kujeza ſtajicź! Kiž je hacž dotal hnadnje wupomhał, budźe tež dale
pomhacź. Hewak chcemy po hordym pſchikładże naſchoho kralowſkoho knjeza
wſchitko po ſwojich mocach ſwěrnje podpjeracź, ſchtož k cžeſcźi a k
zbožu naſchoho ſakſkoho a dalſchoho němſkoho wótcnoho kraja ſłuži.

Wot tutoho krótkoho pohladujenja na naſche wobſtejenja wobrocźu ſo k
tomu, ſchtož mi woſobnje naleži. Sakſke katholſke woſady chcu
napominacź, zo bychu pſchikhadźacy pokutny a póſtny cžas mudrje
wužiwali. — K tym wot naſcheje ſwjateje cyrkwje woſobnje porucženym
dobrym ſkutkam ſłuſcheja, kaž je znate, modlenjo, poſcźenjo a
jałmožnudawanjo! Te poſlednje naſtupajo mam dźakownje pſchipóznacź, zo
ſu katholſcy Sakſkeje ſwoju dobrocźiwoſcź kaž napſchecźo khudym a nuzu
cźeŕpjacym, tak za cyrkwinſke wotpohladanja tež we zańdźenym lěcźe pſchi
wſchěm cźežkim cžaſu na wſchelake waſchujo rjenje wopokazali.

Hdyž ſym na tym, waſchu dobrocźiwoſcź za cyrkwinſke wotpohladanja z nowa
naproſchowacź, naleži mi tež, te pohnuwanja k tajkej dobrocźiwoſcźi
wobſchěrniſcho wukłaſcź.

Dobrocźiwoſcź za cyrkwinſke wotpohladanja žada wot nas najprjedy naſcha
ſwjata katholſka wěra. Duch dźěcźi tutoho ſwěta je duch wuzběhowanja
ſebje ſamoho, nahramowanja a wužiwanja. Tón wucžownik, kotrohož tón
Knjez lubowaſche, wupraji to zjawnje z tymi ſłowami: „Wſchitko, ſchtož
je na ſwěcźe, je požadoſcź mjaſa, požadoſcź wocžow, hordoſcź žiwjenja,
ſchtož njeje z Wótca, ale ze ſwěta.” (1. Jana 2, 15.) Duch
kſcheſcźanſtwa pak je duch ponižnoſcźe, wotrjekowanja a zwóluiwoſcźe k
woporam. Wſchak je tež jednorodźeny Syn Boži ſam ſo wotrjekł teje
hordoſcźe, kotruž wot ſpocžatka pola Wótca mějeſche, a ſchtałtnoſcż
wotrocžka na ſo wzał. Wot žłobja we Bethlehemje hacž k kſchižu na
Golgatha bě cyłe žiwjenjo Bohacžłowjeka žiwjenjo wonkowneje nizkoſcźe
<pb/>a khudoby, ſtajny rjad wſchitkich móžnych tradanjow a woporow.
Najwjetſchi a najhordżiſchi wopor pak pſchinjeſe wón na zdónku kſchiża.
Tam poda wón ſwoje žiwjenjo, zo by ſwoju cyrkej ſwjecźił a cžiſcźił we
kſchcźeńcy wody pſchez ſłowo žiwjenja, a ju kraſnu poſtajił, bjez
zranjenja, bjez zmorſkow, zo by ſwjata a njewoblakowana była (Epheſ. 5,
26). A hlej! duch zwólniwoſcźe k woporam, wot bójſkoho wucžerja pſchez
joho cyłe žiwjenjo na zemi a ſkóncżnje pſchez krawny wopor na kſchižu
tak mócnje zjewjeny, je žiwy we joho cyrkwi. Połni tohole ducha
wopuſchcźichu japoſchtołojo wſchitko, dżěchu do cyłoho ſwěta, zjewjachu
ſcźenjo wſchitkim ludam, wjeſelachu ſo, hdyž běchu Khryſtuſowoho mjena
dla hidźeni, hanjeni a pſcheſcźěhani, a podachu ſwoje żiwjenjo zwólniwje
za Khryſtuſa. Wot poruneje zwólniwoſcźe k woporam napjelnjene widźimy
njepſchehladne ſyły martrarjow a wuznawarjow we prěnich kſcheſcźanſkich
lětſtotkach. Schědźiwey, mužojo a żony, młodźencojo a knježny, haj ſame
dźěcźi pſchecźerpja z rycźeŕſkim zacpěwanjom ſmjercźe wſchě martry
Khryſtuſa dla. Połni toho ſamoho ducha woporow podawaja ſo wot prěnich
kſcheſcźanſkich cžaſow hacž do naſchich dnjow ſławni miſſionarojo do
wotležanych krajow a dźělow ſwěta, zo bychu tych rozſwětleli, kiž we
cźěmnoſcźi a ſcźěnje ſmjercźe ſedźa. — Żiwi ſwědkojo we cyrkwi bydlacoho
ducha woporow ſu tež cyrkwinſke rjady a nowonaſtate nabożne
zjednoſcźenja. Dokelž z wotrjeknjenjom toho, ſchtož je hewak cžłowjekam
lube a drohe, podadźa ſo k ſłužbje božej a huſto jara wobcźežnej ſłužbje
cźeŕpjacych. — Rycžace ſwědcženja toho ſamoho ducha woporow ſu pak też
te kraſne cyrkwje ze ſtarych cžaſow. Jich ſylne murje, jich wyſoke
ſtołpy, wobłuki a tórmy wozjewjeja wótſe a zrozymliwje, ſchto wěriwy a
ſwojeje wěry wjeſoly cžas dokonjecź zamoži. Jeno pſchez wulke wopory
wjele zjednoſcźenych běchu tajke hobrowſke ſkutki k cżeſcźi božej móžne.
— Jeli pak cyły duch kſcheſcźanſtwa duch najcžiſcźiſcheje,
najnadobniſcheje zwólniwoſcźe k woporam, njeſměmy tež my ſwoju wutrobu
zanknycź, hdyž ſo wot woporow za cyrkwinſke wotpohladanja rycži. My
ſměmy to cźim mjenje, hdyž ſo wot nas dołho tak wulke a tak cźežke
wopory nježadaja, kaž japoſchtołojo, martrarjo a wuznawarjo za wěru
pſchinjeſechu.

K darniwoſcźi za cyrkwinſke wotpohladanja wubudźeja nas tež ſłowa a
napominanja naſchoho bójſkoho wumožnika. Z mudrym zamyſłom wón nas
ſpěwacź wucżi: „Wótce naſch, kiž ty ſy w njebjeſach! Swjatoſcźene budź
twoje mjeno. Pſchińdź k nam twoje kraleſtwo! Twoja wola ſo ſtaṅ, kaž na
njebju, tak tež na zemi!” (Matej. 6, 9. 10.) Naſch pacźeŕ pak by jeno
wonkowny a tajacy ſkutk naſchoho horta był a njeby z wutroby we Bohu ſo
ſtał, njeby-li we naſchim żiwjenju a ſkutkowanju płód pſchinjeſł. We tym
krutym, wěſtym prědkwzacźu dyrbi nas tónſamón poſylnicź, zo pſchez
ſkutki a wopory ſobuſkutkujemy, a tak naſche próſtwy a zdychowanja
pſchecy rjeniſcho ſo dopelnja. Prawe ſwjatoſcźenjo božoho mjena móžemy
ſpěchowacź, hdyž k natwarjenju katholſkoho domu božoho pſchinoſchujemy.
Tajki dom je najprjedy dom modlitwow, we kotrymż te horde ſkutki
najſwjecźiſcheje Trojicy ſo khwala a cžeſcźa, za dóſtate hnady a dobroty
ſo dźakuje, za nowe dary we poniżnoſcźi ſo proſy, rano boža miłoſcź a
wjecžor joho ſwěra ſo zjewi. W tajkich božich domach je ſwjate měſto
załožene, z kotrohož ſo ta njepſcheměnita, ſwjata, katholſka a
japoſchtołſka wěra wopowjeduje. We tajkich božich domach je dale tón
woporny wołtaŕ. Na tutym ſwjecźi ſo wſchědnje znowa njekrawne
wobnowjenjo krawnoho wopora na kſchižu. A tak ſo dopjelni profetiſke
ſłowo: „Wot ſłónca ſkhadźenja hacž do joho zakhowanja budźe moje mjeno
kraſne bjez ludami; na wſchěch měſtach budźe mojomu mjenu woprowane a
cžiſty wopor pſchinjeſeny.” (Mal. 1, 10. 11.) Tajki dom boži je pak też
měſto hnadow. Wo tymſamym žórli ſo njepſcheſtajnje hnadypołny kużoł
ſwjatych ſakramentow, z kotrohož cźi morwi we duchu nowe pſchenaturſke
žiwjenjo we Khryſtuſu a cźi we duchu žiwi wokſchewjenjo, poſylnjenjo a
nadobywanjo žiwjenja we hnadźe božej cžerpaju. Tajki dom boži je
ſkóncžnje tež bydło bože bjez cžłowjekami. Swěrny ſwojomu ſlubjenju: „Ja
ſym pſchi wami kóždy dźeṅ hacž do kónca ſwěta” (Mat. 28, 20) je Khryſtus
we najſwjecźiſchim ſakramencźe wołtarja we widźownej ſchtałtnoſcźi
wěrnje a woprawdźe ze ſwojim bycźom pſchitomny a z darami ſwojich
bójſkich hnadow nam pſchecżelnje blizko. Pſchinoſchejmy rady a zwólniwje
twarne kamjenje k tajkim bydłam božim bjez cžłowjekami! Hdyž pak tež
jenož k nutskownomu abo wonkownomu wudebjenju božoho domn, k
ſwjatocžnomu wotdźerženju božich ſłužbow pſchinoſchujemy, pomhamy z tym
ſobuſwjecžicź bože mjeno. Dokelž z tym mnohoſcźimy luboſcź k božomu
domu, k božim ſłužbam a tak tež luboſcź k wótcej ſwětła, wot kotrohož
kóždy dobry a doſpołny dar pſchiṅdźe. Hdyž wotpohladanja miſſionſkich
towaṙſtwow podpjeramy, pomhamy k tomu, zo ſo Khryſtuſowe kraleſtwo na
zemi dale bóle wupſcheſtrěwa, a boža wola ſo dopjeluja, kotraž chce, zo
bychu wſchitcy cžłowjekojo zbóžni byli a k ſpóznacźu wěrnoſcźe
pſchiſchli. (1. Tim. 2, 4.) Bójſki zbóżnik je ſwjatocžnje ſlubił, zo
najmjeṅſchi dar luboſcźe, napojenjo lacžnoho, njezapłacźeny njewoſtanje.
(Mat. 10, 42.) Cźim bóle budźe wón <pb/>tych žohnowacź, kotſiž ſo ſwěru
ſtaraja, zo žadanjo za božim ſłowom a dóſtacźom ſwjatych ſakramentow
njedopjelnjene njewoſtanje. Běda pak tym, kotſiž pokłady hromadźeja, kiž
zerzawoſcź a mole zežeru a paduſchi wuhrjebaju a kranu; pokłady za
njebjeſa hromadźecź pak zakomdźa (Mat. 5, 19. 20). Běda tym, kotſiž
cyrkwinſkej nuzy ſwojich bratrow we wěrje měrnje pſchihladuja, kak cźi
ſami dale bóle do liwkoſcźe zapaduja a ſkóncžnje drohi pokład wěry kaž
ſtaru njewažnu draſtu wotcźiſnu, dokelž jim wucžba pobrachowaſche a
dokelž tohodla ſwoju wěru żenje prawje ſpóznacź, ſej wažicź a ju
lubowacź njenawuknychu. Schto wotmołwja tamni ſłužownicy mamona na
ſudnym dnju tomu Knjezej, hdyž budźe k nim prajicź: „Zawěrno wam praju:
ſchtož ſcźe jenomu tutych najutjeṅſchich njecżinili, to ſcźe mi
njecžinili” (Mat. 25, 45). Smy-li wo wěrnoſcźi a bójſkoſcżi naſcheje
ſwjateje katholſkeje wěry nutruje pſchepokazani, njeſměmy žanoho wopora
ſo bojecź, kiž k tomu na prawe waſchnjo ſobu ſkutkuje, zo tele
pſchepokazanjo we cžłowjecžich wutrobach hłubſche korjenje zapuſchcźa.
Pſchi kóždej bożej mſchi njech nas te „♣Sursum corda!♠ Pozběhṅcźe
wutroby!” pohonja, tež naſchu wutrobu k njebjeſam pozběhowacź a tu ſamu
wot pſchwulkeje luboſcźe cžaſnych kubłow a wjeſelow wottorhnycź. Su dźě
tola tele prózne zachodne wěcy Bohu žel! za tak wjele cžłowjekow
cźernje, kiż ſymjenju božoho ſłowa ſkhadźecź njedadźa a ducha
kſcheſcźanſkeje zwólniwoſcźe k woporam we korjenju poduſcha.

Nic jenož wěra, tež luboſcź pohonja nas k dobrocźiwoſcźi za cyrkwinſke
wotpohladanja. Smy-li naſchej mudrej a luboſcźe połnej macźeri, tej
katholſkej cyrkwi ſwěru podacźi, dyrbi jeje zbožo, nadobywanjo a cžeſcź
nam pſchede wſchěm wutrobnje naležecź. Hako jeje dobre dźěcźi njeſměmy
žadyn wopor zanjechacź, kiž chce tu we Jězuſu Khryſtuſu zjewjenu hnadu a
wěrnoſcź za zhromadne kubło wſchitkich ſcžinicź. — Nutrnu cžeſcź a
luboſcź dyrbimy tež woſobnje k naſchomu ſwjatomu wótcej měcź, tomu
nadobnomu widźownomu wjeṙchej katholſkeje cyrkwje. Joho nimale
jedynadwacycźilětne knježeṙſtwo je połne wſchelakich cźěſnoſcźow a
cźežkich pruhowanjow. Ale pſchi wſchěch wichorach cžaſa wopokaza ſo wón
hako njepowalna ſkała a zakitaṙ wěrnoſcźe a prawa. Cżim bóle ſo jomu
cžłowjeſka pomoc wotcźehnje, cźim dowěrniſcho pohladuje wón k njebjeſam
prajicy: „♣In te Domine speravi, non confundar in aeternum.♠ Na tebje,
Knjeże, ſo dowěrich a do wěcžnoſcźe njebudu wohaṅbjeny.” Jomu, kiž jedyn
najſtarſchich ſwětnych trónow w Europje wobſedźi, ſu wjetſchinu
cyrkwinſkoho kraja rubili. A mamy ſo woprawdźe bojecź, zo njeměrne,
cźěmne mocy zběžkaṙſkoho ducha jomu tež poſledui zbytk ſwětnoho
knjejſtwa wutorhnu. Prawje derje wěmy, zo tež potom, hdyž ſo tole
ſtanje, joho wyſchſche duchowuſke paſtyṙſtwo njepſcheměnite woſtanje.
Tola pak by wulcy k wobžarowanju było, hdy by k wukonjenju
najwyſchſcheje duchowneje mocy tak požadana haj nuzna wonkowna
njewotwiſnoſcż do ſtracha ſtajena była. Cżim mócniſcho njepſchecżelojo
japoſchtołſkoho ſtoła ſo prócuja, ſwoje njekhmane złóſtniwe
wobzankujenja wuwjeſcż, cżim nutrniſcho dyrbja ſwěrni katholſcy wſchěch
krajow na zemi horce zaſtupne próſtwy k njebju ſłacż, zo chcył tón
Kujez, kotryž wětram a morju porucża, te hrožace njewjedro hnadnje
wotwobrocżicż. Mała ſyła katholſkich Sakſkeje njezamoža, pſchi wjele
nuzuych potrěbnoſcżach za ſwoje cyrkwje, ſchule a dobrocżeṙſke wuſtawy,
z darami luboſcże ſwjatomu wótcej doſahacu pomoc poſkicżecż. Tola pak
ſmy hižo wjacy krócż zhonili, zo we Sakſkej zhromadżene dary ſwjatoho
wótca zwjeſelichu. Z nich ſpózna tón cžeſcżeny wóte, zo katholſka cyrkej
Sakſkeje njeje zymny, połmorwy ſtaw na cźěle powſchitkowneje cyrkwje,
ale zo ſo pſchez ſwoju horliwu luboſcż hako żiwy wopokazuje.

K dobrocżiwoſcżi za cyrkwinſke wotpohladanja dyrbi nas dale luboſcż k
naſchim wěrybratram zbudżowacż. We zawěſcże wulkej cyrkwinſkej nuzy
namakaja ſo katholſcy, kiž daloko wotleženi wot cyrkwje huſcżiſcho bože
ſłužby wopytowacż a ſwjate ſakramenty wužiwacż njemóža. Na jenej ſtronje
pobrachuja jim wſchitke ſpomožne pohnuwanja a žohnowanja porjadnych
božich ſłužbow. Na druhej ſtronje ſu woni ſtoterym ſtracham a
ſpytowanjam k wotpadej cżim bóle wuſtajeni. Njepſchecżelojo
kſcheſcżanſtwa a wſcheje nabożnoſcże hidża woſobnje katholſku cyrkej.
Winy toho leža blizko. Njepſcheſtajnje ju napaduja, hanja, jej wſchelake
podtykuja, ſo na nju pſchiſłodżeja. Najprjedy wukladuja wopaki a
zawjercża wucžby naſcheje ſwjateje wěry, a potom wuſměchuja tele ſwoje
błudne wunamakanja a wumyſlenja. Kak lochcy ſtanje ſo pſchi tym, zo cżi
we ſwojej wěrje doſcż njerozwucženi a njewobkrucżeni do liwkoſcże
zapadnu, ſo zabłudża a woliwknu a na poſledku wot wěrnoſcże cyle
wotpadnu. K zadżěwanju toho njeſmě nam žadyn wopor cżežki bycż.
Naſtupajo cyrkwinſku nuzu pſchi pobrachowanju cyrkwjow a ſchulow, ſu
bližſchi, kotrymž pomhacż dyrbimy, zjawnje naſchi wěrybratſja. Jow
płacżi ſłowo japoſchtoła: „Cžińmy wſchěm dobro, woſobnje pak
wěrybratram.” (Gal. 6, 10.) Tohodla njemóżu naležnje doſcż porucžecż, zo
bychu katholſke woſady Sakſkeje tež pſchichodnje pſchi woporach za
Boniſacijowe towaṙſtwo ſo prawje wobdżěleli. Te ſame je ſebi wot
<pb/>ſwojoho załoženja w lěcże 1849 pſchez nadobnoho njeboh grofu Józefa
ze Stolberg hacž dotal hiżo wulke zaſłužby wo rozpjerſchenych
katholſkich we połnócnej Němſkej dobyło.

Skóncžnje pohnuwa k woporam za cyrkwinſke naležnoſcźe tež luboſcź k tym,
kiž zwonka cyrkwje ſu. Wſchitcy ſebi wutrobnje pſchejemy, zo bychu
wſchitcy zjednoſcźeni byli we wěrje bjez wſchoho rozkocźenja a prócźa.
Swětne kraleſtwa powjetſcheja ſo pſchez wójnſku móc a dobywanjo.
Kraleſtwo Khryſtuſowe njeſmě ſo z wohnjom a mjecžom rozpſcheſtrěwacź.
Swětne brónje njemóža cžłowjecže wutroby dobycź; to zamoža jenož
njebjeſke brónje ſwětła a luboſcźe. Tohodla dyrbimy ſwoje ledźby
wopaſacź z wěrnoſcźu, z draſtu ſprawnoſcźe, z naſtawu wěry, z kłobukom
ſpomoženja a z mjecžom ducha, a ſo wobucź z hotowoſcźu za ſcźenjo
pokoja. Cžim zwólniwiſchu luboſcź k woporam za naſchu wěru wopokazamy,
cźim bóle ſpózuaja tež cźi, kiž z nami we wěrje zjednoſcźeni njejſu, zo
we naſchej ſwjatej wěrje ſpodźiwna, wutrobu zapſchijaca a wozbožaca móc
leži. Tak pomhamy najlěpje k tomu, zo tamny zbožowny cžas ſkerje
pſchiṅdźe, hdźež budźe jedyn paſtyṙ a jene ſtadło.

Hdyž ſym pohnuwanja k dobrocźiwoſcźi za cyrkwinſke naležnoſcźe trochu
wobſchěrniſcho rozpokazał, chcu hiſchcźe wyſche prjedy poſtajenych
kóždolětnych cyrkwinſkich woporow za lyonſke miſſionſke towaṙſtwo, za
Bonifaciowe towaṙſtwo a za ſwjatoho wótca, tón krócź wurjadny wopor za
woſebite wotpohladanjo z někotrymi ſłowami porucžicź.

Hižon dołhi cžas pſchejeſche ſebi Schěrachowſka woſada, zo by jeje w
lěcźe 1740 rjenje twarjena a derje ležana cyrkej wutwarjena była. Dwaj
tórmaj mjenujcy drje ſtaj załoženaj, ale hacž na dźenſniſchi dźeṅ
njedokonjanaj. Pſchi pſchetwarjenju cyrkwinoho krywa pokaza ſo we
wſchelakim naſtupanju za pſchihodne, zo by ſo z tymle trěbnym dżěłom tež
wutwarjenjo tórmow zjenocżiło. Wozjewjenjo tutoho pſchez fararja namaka
pola woſadnych wjele pſchecżelow. We krótkim cžaſu bu wjele pjenjez
ſlubjenych a zapłacżenych. Też khudżi a najkhudſchi darichu wjeſele ſwój
pſchinoſchk. Napſchecżo tajkej zwólniwoſcżi woſady dżeržeſche duchowne
knjejſtwo za winowatoſcż, tónle k cžeſcżi božej, k debjenſtwu božoho
domu, k pyſche cyłeje wokołnoſcże ſłužacy ſkutk po móžnoſcżi podpjeracż.
Tola pak ſu pſchecy hiſchcże wulke wopory trěbne, dokelž cyrkej ſama
zamoženja nima. Pſched někotrymi lětami hižo ſym ſlubił, zo chcu ſo k
podpjeranju tutoho khwalobnoho prědkwzacża na katholſke woſady w Hornjej
Łużicy wobrocżicż. Bjez tym je ſo twarjenjo wloni zapocžało a dyrbi ſo
lětſa mócnje dale wjeſcż. Hdyž z tutym ſwoje ſlubjenjo dopjelnjam,
proſchu lube katholſke woſady w Hornjej Łužicy, zo chcyli ſwoju tak
huſto a rjenje wopokazanu zwólniwoſcż k woporam za cyrkwinſke
wotpohladanja tež pſchi tejle pſchileżnoſcżi zjewicż a ſotrowſkej
woſadże z darami luboſcże wupomhacż a tak tež zwjazk luboſcże bjez ſobu
wobkrucżicż. K doſpěcżu toho poſtajam, zo ma ſo we wſchitkich
katholſkich cyrkwjach a khapałach Hornjeje Łužicy po ſpodobanju fararjow
pak druhi dżeṅ jutrow, pak prěnju abo druhu njedżelu po jutrach tutoho
lěta njedżelu prjedy wozjewjeny cyrkwinſki wopor wotdżeržecż a wunoſchk
toho w měſacu meje tachantſkomu konſiſtorijej pſchipóſłacż.

Za pſchikhadżacy póſtny cžas płacża tež tón krócż poſtajenja
prjedawſchich lět. Modlitwy a pobožnoſcże, kiž ſu w cyrkwjach
zawjedżene, dyrbja njepſcheměnjene zwoſtacż. Mjaſajědże mamy ſo
zdżeržecż jenož ſrjedu a pjatk, we ſuchich dujach tež ſobotu a we
martrownym tydżenju wot ſrjedy hacž do ſoboty. Wſchě druhe dny póſtnoho
cžaſa je mjaſajědżenjo dowolene pod tym dwojim wuměnjenjom, zo pſchi tej
ſamej jědżi ryby a mjaſne jědże njewužiwamy, kaž tež zo ſebi po
pſchikazni něſchto wot jědże wotcżehnjemy, ſchtož we tym wobſteji, zo ſo
za dżeṅ z wuwzacżom njedżele jenož jedyn krócż naſycżimy.

K wotſtronjenju wſchelakich wobcżežnoſcżow je katholſkim ſłužownym a
dżěłacžerjam, kaž tež domjacym njekatholſkich knježich a ſwójbow, kotrež
tajkim jěſcż dawaja, zjawnje dowolene, zo ſmědża na wſchitkich dnjach
lěta mjaſne jědże wužiwacż z wuwzacżom wulkoho pjatka. Tola tež za tych
płacżi tamne dwoje ſpomnjene wuměnjenjo. Khori a ſłabi maja ſo tež we
naſtupanju póſtneje kaznje po wukazanjach lěkarja zadźeržecż.

Hewak pak njech kóždy katholſki kſcheſcżan ſpomina na wažnu
pſchiſłuſchnoſcż, kotruž cyrkwinſka kaznja jomu napołoža, zo by ſwjataj
ſakramentaj pokuty a wołtarja k najmjeṅſchomu jedyn krócż za lěto a to w
jutrownym cžaſu po hódnym pſchihotowanju z wěrnej pobožnoſcżu doſtał.

Hnada naſchoho Knjeza Jězuſa Khryſtuſa budż z wami wſchitkimi. Amen.

W Budyſchinje, na tachantſtwje, na ſwjedżenju ſtoła ſ. Pětra w Antiochii
1867.

Ludwik Forwerk.

Cźiſchcżał E. M. Monſe w Budyſchinje.

♣BULLA „INEFFABILIS“♠

♣S. P. PII P. IX.♠

♣In linguam Soraborum Lusatiae Superioris♠

♣vertit♠

♣Michael Hornig,♠

♣presbyter dioecesis Budissinensis.♠

♣Pius, Biskop,♠

♣słužownik słužownikow Božich, k wěčnemu wopomnjenju.♠

♣Njewuprajomny Bóh, kotrehož puće su smilnosć a wěrnosć, kotrehož wola
je wšehomócnosé a kotrehož mudrosé wot kónca do kónca mócnje dosaha a
wšitko mile rjaduje, hdyž wot wěčnosće přezrudny pad čłowjestwa, z
Hadamoweho přestupjenja nastaty, předwidźeše a we potajnej radże wot
spoěatka prěni skutk swojeje dobroty přez wočłowječenje Słowa na hišće
potajnišim puću wudokonjeć wobzamkny, zo by čłowjek, přez lesć
djabołskeje złósće do winy zawjedźeny, přećiwo jeho smilnemu wotmyslenju
zahubjeny njebył a zo by tak, štož měješe padnyć w prěnim Hadamje, w
druhim ćim zbožownišo pozběhnjene było: wuzwoli a postaji wot spočatka a
před wšitkim časom swojemu jednorodźenemu Synej maćeŕ, z kotrejež by so
w zbožownej połnosći časow wočłowječeny narodżił, a wobja ju před wšěmi
stworjenjemi z tajkej lubosću, zo měješe na njej samej swoje najnutrniše
spodobanje. Teho dla wobdari ju daloko přede wšěmi jandźelskimi duchami
a přede wšěmi swjatymi z mnohosću wšěch hnadow z pokłada swojeho bójstwa
wzatej tak spodźiwnje, zo by Wona přecy wot wšeje nječistosće hrěcha
cyle swobodna a cyła krasna a dokonjana z tajkej njewinowatosću a
swjatosću so wuznamjenjała, kotraž so po Bohu wjtša nikak myslié njeda a
kotruž nimo Boha nichtó wopřijeć njezamože. A woprawdże so słušeše, zo
by z błyšćom najdospołnišeje swjatosėe přecy debjena so swěćiła a wot
winy prěnjeho hrěcha cyle njedótknjena najdospołniše nad starym hadom
dobyće docpěła tak česćowna maćeŕ, kotrejž Bóh Wóte swojeho jeničkeho
Syna, kotrehož jako sebi runeho a ze swojeho byća spłodźeneho kaž sebje
sameho lubuje, tak podaé chcyše, zo by we byću jedyn a tón samy Boha
Wótca a Knježny Syn był, a kotruž Syn sam za bytnu maćeŕ sebi wuzwoli a
z kotrejež měješe po woli a skutkowanju Ducha swjateho podjaty być tón,
z kotrehož Duch swjaty sam wukhadźa.♠

♣Tule počatnu njewinowatosć nadobneje Knježny, ze spodżiwnej swjatosėu a
wysokej dostojnosėu maćerje Božeje zjednoćenu, je katholska eyrkej,
kotraž je jako wot Ducha swjateho stajnje rozwučowana stołp a
twjerdżizna prawdy, kaž wot Boha dostatu a w pokładże njebjeskeho
zjewjenja wopřijatu wuěbu wobkhowujo stajnje na wšelake wašnje a z
błyšćacymi skutkami přecy bȯle wukładować, předstajeć a zakitować ženje
njepřestała. Přetož tule wučbu, wot najstaršich časow knježacu, we
wutrobje wěriwych hłuboko zakorjenjenu a ze staranjom a horliwosću
duchownych předstejićerjow po wšim katholskim swěće spodźiwnje
rozšěrjenu, je cyrkej sama najjasnišo woznamjeniła, hdyž so njekomdźeše,
podjeće swjateje Knježny zjawnej pobožnosći a česćowanju wěriwych
porućować. Z tymle błyšćiwym skutkom je wona podjeće s. Knježny jako
wosebite, spodżiwne a wot počatka druhich čłowjekow cyle rozdźělne a
dospołnje swjate, k česćowanju wustajiła, dokelž cyrkej jenož swjedżenje
swjatych postaja. Teho dla tež wona tamne słowa, z kotrymiž swjate pisma
wo njestworjenej mudrosći ryča a jeje wěčny počatk wozjewjeja, kaž w
cyrkwinskich hodźinach tak w liturgii Božeje mšě nałožuje a na počatk
tejele Knježny přenošuje, kotryž bu z tym samym wobzamknjenjom kaž
wočłowječenje Božeje mudrosće předpostajeny.♠

♣Hačrunje pak wšitko to, wot wěriwych wšudźom přijate, dopokazuje, z
kajkej horliwosću romska cyrkej, maćeŕ a wučeṙka wšěch cyrkwjow, sama
wučbu wo njewoblakowanym podjeću Knježny wopřiješe; zasłuža tola
błyšćace skutki tejele cyrkwje wosebite spominanje, hdyž je dostojnosć a
nahladnosć tuteje cyrkwje, kaž so cyle <pb n="2"/>přisłuša, jara wulka,
dokelž je wona srjedżizna katholskeje prawdy a jednoty, w kotrejž
jeničkej je nabožnistwo njezranjene zakhowane a z kotrejež wšě druhe
cyrkwje podawiznu wěry dostaė dyrbja. Tale romska cyrkej njestaraše so
po tajkim wo ničo bȯle, jako wo to, zo by njewoblakowane podjeće
Knježny, kaž jeho česćenje a wučenje najryčniwišo wuprajiła, zakitała,
spěchowała a hajiła. To dopokazuje najzjawnišo a najdospołnišo telko
znamjenitych skutkow romskich bamžow, našich předkhadnikow, kotrymž bu
we wosobje japoštołskeho wjeŕcha wot Knjeza Khrystusa na bójske wašnje
najwyšša starosć a móc dowěrjena, jehnjata a wowey pasć, bratrow
posylnjeć a cyłu cyrkej wjesć a wobknježić. Přetož naši předkhadnicy
wažachu sej za wysoku česć, z japoštołskej nahladnosću swjedźeń podjeća
w romskej cyrkwi postajić, jón z wosebitymi duchownymi hodźinami a
wosebitej Božej mšu, hdźež prědnosć wuwzaća wot prěnjeho hrěcha
najjasnišo so wupraja, powyšić a česćić, hižo wobstejace česćowanje
wšelako spěchować a rozšěrić, z dźěla přez wudźělene wotpuski, z dźěla
přez dowolnosć, jednotliwym městam, krajinam a kralestwam datu, zo móža
sebi Boharodźićeṙku pod pomjenowanjom „njewoblakowaneho podječa“ za
zakitaŕka wuzwolić, z dźěla přez wobtwjerdźenje bratrstwow a towaŕstwow
a k česći njewoblakowaneho podjeća postajenych zjenoćenstwow, z dźěla
přez pokhwalenja pobožnosći tych spožčene, kotřiž klóštry, špitale,
wołtarje a cyrkwje pod mjenom njewoblakowaneho podjeća załožichu, abo z
přisahu slubichu, njewoblakowane podjeće maćerje Božeje zastupować. Wyše
teho su woni z wulkej radosću postajili, zo by cyła cyrkej swjedźeń
podjeća z narodom runej swjatočnosću a z oktavu swjećiła, zo by tón samy
wot wšitkich za přikazany swjaty dźeń dźeržany był a zo by bamžiska
khapala w našej patriarchalnej liberianskej basilicy kóžde lěto so
wotbywała. Žadajcy pak tule wučbu wo njewoblakowanym podjeću dżeń wote
dnja we wutrobje wěriwych bóle spěchować, a jich pobožnosć k česćenju a
khwalenju bjez hrěcha podjateje Knježny zahorić, dowolichu z radosću a z
najwjetšej podwolnoséu, zo by so w lauretanskej litanii a we samej
praeſacii Božeje mšě njewoblakowane podjeće Knježny wuprajało a tak
prawidło wěry hižo z předpósłanej modlitwu so załožowało. My pak, do
stopow tajkich prjedownikow stupajcy, smy nic jenož to, štož bu wot nich
najpobožnišo a najmudrišo postajene, wobkrućili a přijeli, ale smy tež
wopominajcy jednanje Sixta IV. wosebite officium wo njewoblakowanym
podjeću ze swojej mocu wobtwjerdźili a wužiwanje teho sameho cyłej
eyrkwi z radosćiwej wutrobu dowolili.♠

♣Dokelž pak to, štož swjatu słužbu nastupa, přez najwužši zwjazk z jeje
předmjetom zjenoćene je a krute ani wěste być njemóže, je-li wón sam
khabłacy a dwělny; dha su naši prjedownicy, romscy bamžowje, ze wšej
starosću česćowanje podjeća rozšěrjujcy, tež jeho předmjet a wučbu wo
tym wukładować a najnaležnišo zašćěpjować so prócowali. Přetož jasnje a
zjawnje su woni wučili, zo so swjedźeń na podjeće Knježny poćahuje, a su
jako wopačne a wot cyrkwineho ducha wotkhadźace zaćisli měnjenje tych,
kotřiž měnjachu a wobkrućachu, zo cyrkej njećesćuje podjeće samo ale
swjatosćenje. Tež njeměnjachu měrnišo postupować přećiwo tym, kotřiž, zo
bychu wučbu wo njewoblakowanym podjeću potorhnyli, wumysliwši rozdżěl
mjez prěnim a druhim wokamikom podjeća, wobtwjerdźowachu, zo so drje
podjeće swjeći, ale nic z pohladom na jeho prěni wokamik. Naši
prjedownicy mějachu za swoju přisłušnosć, runje tak swjedźeń podjeća
Knježny kaž podjeće w jeho prěnim wokamiku jako prawy předmjet
počesćowanja ze wšej horliwosću hajić a zakitać. Z tuteho wukhadźeja
tamne rozsudźace słowa, z kotrymiž Alexander VII., naš prjedownik, prawy
zmysł cyrkwje wukładźe prajo: „Zawěrno stara je přez pobožnosć wěriwych
křesćanow k najzbóžnišej Knježnje Mariji wozjewjowana wěra, zo je jejna
duša w prěnim wokamiku jeje stworjenja a zjenoćenja z ćěłom, přez
wosebitu prědnosć a miłosć Božu, z pohladom na zasłužby Jězusa
Khrystusa, swojeho syna, Wumožnika čłowjeskeho splaha, wot woblakowanja
prěnjeho hrěcha čista zakhowana była; a kotřiž su w tym zmysle swjedżeṅ
jeje podjeća swjatočnje swjećili.“♠

♣A tež wo to starachu so naši prjedownicy, zo wučbu wo njewoblakowanym
podjeću Maćerje Božeje ze wšej rozhladnosću, horliwosću a prócu
njezranjenu zakitać pytachu. Woni nic jenož njećeŕpjachu, zo by tale
wučba někak wot někoho tupjena a hanjena była, ale hišće dale pokročujcy
ze zjawnymi wukładowanjemi zasy a zasy wuprajichu, zo ma wućba, z
kotrejž njewoblakowane podjeće Knježny wuznawamy, ze wšim prawom so
dźeržeć za dospołnje přezjenu z cyrkwinskej swjatej słužbu, zo je stara,
nimale powšitkowna a tajka, kajkuž je romska cyrkej wobkhować a zakitać
sebi wotmysliła, kaž tež z cyła dostojna, zo by so w samej swjatej
słužbje a we swjatočnych modlitwach wopominała. Ani z tym hišće
spokojeni, zo by wučba wo njewoblakowanym podjeću Knježny njezranjena
wostała, zakazowachu woni najkrućišo, měnjenje tejle wučbje napřećiwne
zjawnje abo privatnje hajić, a chcychu to same takprajo ze wšelakimi
ranami porazyć. A zo bychu so tele wobnowjane a najzjawniše wuprajenja
bjezmócne njezdałe, spožčichu jim tamne wobkruéenje, kotrež naš hižo
spomnjeny prjedownik Alexander VII. z tymile słowami wopřija:♠

♣„Wopominajcy, zo swjata romska cyrkej swjedźeń podjeća stajnje
njewoblakowaneje Knježny Marije swjeći a hižo prjedy po zbóžnym,
bohalubym a khwalobnym poručenju, kotrež wot našeho prjedownika Sixta
IV. wuńdźe, wosebite a samsne officium za njón postaji; a přejicy, tule
khwalobnu pobožnosć, kaž tež tele swjećenje <pb n="3"/>a česćenje, po
tej samej dżeržane a w romskej cyrkwi wot jeho zawjedźenja njezměnjene,
po přikładźe romskich bamžow, našich prjedownikow, spěchować a tele
wašnje pobožneho česćenja a khwalenja najzbóžnišeje Knježny, jako z
předkhadźacej hnadu Ducha swjateho wot prěnjeho hrěcha wobarnowaneje,
zakitać; a żadajcy, w stadle Khrystusowym jednotu ducha we zwjazku
pokoja přez wurunanje postorkow a zwadow a wotstronjenje pohorškow
zakhować: wobnowjamy z tutym na žadanja a próstwy mjenowanych biskopow z
kapitlemi jich cyrkwi, kaž tež krala Filipa a jeho krajow, postajenja a
wobzamknjenja, wot romskich bamžow, našich prjedownikow, a wosebje wot
Sixta IV., Pawoła V. a Hrjehorja XV. k wužitku teho měnjenja wudate,
kotrež wobtwjerdżuje, zo je duša zbóžneje Knježny Marije při stworjenju
a zjednoćenju z éěłom z hnadu Ducha swjateho wobdarjena a před prěnim
hrěchom wobarnowana była, kaž tež k wužitku swjećenja a česćenja, kotrež
so podjeću knježniskeje Boharodżiéeŕki po zmysle tamneho pobožneho
měnjenja wopokazuje, a poručamy pod censurami a khostanjemi w tychle
postajenjach wopřijatymi, zo bychu tele postajenja a wobzamknjenja
wobkedżbowane byłe. A nad to wšitcy a jednotliwi, kotřiž mjenowane
postajenja a wobzamknjenja tak wukładować pokračuja, zo bychu
spěchowanje, přez te same tamnemu měnjenju a swjedżenju a na tym
załoženemu česćowanju dawane, zaničili, abo kotřiž bychu sebi zwažili
tónle swjedźeń abo tele česćowanje do prawowanja brać abo přećiwo temu
samemu kažkuli posrědnje abo njeposrědnje pod kotrymžkuli zamołwjenjom,
tež pod zamołwjenjom přepytowanja, hač móže so wo tym kónčnje
dowusudżić, abo pod tym, zo so swjate pisma, swjeći wótcowje a
cyrkwinscy wučerjo wujasnjeja a wukładuja, abo pod kajkimžkuli druhim
zamołwjenjom abo při kajkejžkuli přiležnosći pisownje abo rtnje
wuprajić, prědować, pojednać, prawować, přeéiwo tejle wučbje něšto
postajejo abo wobtwjerdżejo abo dopokazma přećiwo njej přednošejo a bjez
powróćenja je wostajejo, abo na kajkežkuli njewumyslomne wašnje přećiwo
tejle wučbje postawajo; — wšitcy ćile maja wyše khostanjow a censurow w
postajenjach Sixta IV. wobjatych, kotrymž po našej woli podéisnjeni
wostanu a kotrymž jich z tutym z nowa podćisujemy, tež zhubiė prawo
prědowanja, zjawneho přednošowanja, wučenja a wukładowanja pisma, kaž
tež aktivnych a passivnych hłosow při kajkichžkuli wólbach, z tym samym
skutkom bjeze wšeho dalšeho wotsudźenja, kaž woni tež khostanju stajneje
njepřihódnosće k prědowanju, k zjawnemu přednošowanju, wučenju a
wukładowanju pisma z tym samym skutkom bjeze wšeho dališeho wuprajenja
podleža; wot kotrychž khostanjow móža jeničey wot nas samych abo našich
nastupnikow, romskich bamžow, woswobodźeni a wotwjazani być. Tež chcemy,
zo bychu ći sami tež druhim khostanjam, kotrež bychu so jim wot nas a
romskich bamžow, našich nastupnikow, napołožiłe, podležeć, kotrež z
tutym na nich kładźemy, wobnowjejcy horjeka spomnjene postajenja a
wobzamknjenja Pawoła V. a Hrjehorja XV.♠

♣A knihi, w kotrychž mjenowane měnjenje, swjedźeń abo jeho česćenje so
wobdwěluje abo we nich přećiwo njemu na kajkežkuli horjeka spomnjene
wašnje něšto so piše abo přednošuje, abo we kotrychž wuprajenja,
prědowanja, pojednanja a prawowanja přećiwo temu wobjate su, kaž tež
spisy po horjeka spomnjenym wobzamknjenju Pawoła V. wudate a te, kiž
bychu so pozdżišo kažkuli wudałe, zakazujemy pod khostanjemi a censurami
w zapisu zakazanych knihow wobjatymi, a chcemy a poručamy, zo bychu so z
tym samym bjeze wšeho druheho wusudżenja za wusłownje zakazane
wobhladowałe.“♠

♣Wšitcy pak wjedźa, z kajkej horliwosću bu tale wučba wo njewoblakowanym
podjeću knježniskeje Boharodźićeŕki wot najnahladnišich rjadow,
najsławnišich theologiskich wustawow a najwubjernišich wučerjow
wědomnosće bójskich wěcow wučena, wobtwjerdźana a zakitowana. Wšitcy tež
wjedźa, kak jara duchowni předstejićerjo na cyrkwinskich zhromadźiznach
jasnje a zjawnje wuznawać so starachu, zo Boharodżićeṙka Knježna Marija
dla předwidżanych zasłužbow Khrystusa, Knjeza a Wumożnika, żenje njeje
hrěchej podleżała, ale zo je cyle zakhowana před počatnym hrěchom a teho
dla na hišće nadobniše wašnje wumožena była. K temu přistupuje hišće
woprawdźe přewažna a najwosobniša wobstejnosć, zo tež sama Tridentska
synoda, hdyž dogmatiske wusudżenje wo prěnim hrěchu wuda, z kotrymž po
swědčenjach swjatych pismow, swjatych wótcow a znamjenitych konciliow
wobzamkny a postaji, zo so wšitcy ludźo z prěnim hrěchom woblakowani
narodźa: tola swjatočnje wupraji, zo njeje jejny wotmysł w tymle
wobzamknjenju a w tejle powšitkownosći wusudźenja zbóžnu a
njewoblakowanu Knježnu Boharodźićeṙku Mariju sobu wobjimować. Přetož z
tymle wuprajenjom su Tridentscy wótcowje po tehdomnišich časach a
poměrach dosć zjawnje poznamjenili, zo je najzbóžniša Knježna wot
prěnjeho hrěcha njedótknjena, a z tym jasnje pokazali, zo so ze swjatych
pismow, z podawizny a z nabladnosće Wótcow cyle ničo wuwjesć njemóže,
štož by so tajkejle prědnosći s. Knježny někak napřećiwiło.♠

♣A woprawdźe najwěsćiše pomniki česćowneje staroby kaž naranišeje tak
nawječorneje cyrkwje mócnje swědča, zo tale wučba wo njewoblakowanym
podjeéu najzbóžnišeje Knježny, dźeń wote dnja z přewažnym přeswědčenjom
cyrkwje, z jejnym wučeŕstwom, staranjom, z jejnej wědomnosću a mudrosću
tak sławnje rozwiwana, wuložowana, wobkrućana a pola wšěch ludow a
narodow katholskeho swěta spodźiwnje rozšěrjena, w cyrkwi samej přecy
jako wot prjedownikow dostata a ze znamjenjom wozjewjeneje poznamjenjena
wučba so namaka. <pb n="4"/>Přetož cyrkej Khrystusowa, kedźbna
wobkhowaŕka a zakitaṙka wěrnosćow w njej zapołoženych, njepřeměnja ženje
ničo we nich, njewotebjera ničo a njepřidawa ničo; ale ze wšej prócu
swěrnje a mudrje ze starymi pomnikami wobkhadźejo stara so wona to, štož
je wěra wótcow rozsyła, tak wupilić a wudokonjeć, zo tamne stare
wěrnosće njebjeskeje wučby jasnosć, swětło a wěstosć dostanu, ale při
tym swoju połnosć, njezranjenosć a prěnjotnosć wobkhowaju a jenož we
swojim wašnju rostu, mjenujcy w tym samym wučenju, w tym samym
zrozymjenju a w tym samym wuznamje.♠

♣Wótcowje zawěrno a cyrkwinscy spisowarjo, powučeni z njebjeskimi
wuprajenjemi, starachu so přede wšitkim, we knihach k wukładowanju
pisma, k zakitanju wěrnosćow, k rozwučenju wěriwych wudźěłanych, zo
bychu přewysoku swjatosć a dostojnosć Knježny a jeje njedótknjenosć wot
wšeho hrěcha, jeje krasne dobyće nad najžadławišim njepřećelom
čłowjestwa na wšelakore a spodźiwne wašnje kaž na přemoh wopowjedźić a
wukhwalować. Teho dla wučachu wukładujey słowa, z kotrymiž Bóh srědki, k
wobnowjenju čłowjestwa přihotowane, hnydom na spočatku swěta připowjedźi
a khrobłosć zawjedneho hada porazy a nadźiju našeho splaha spodźiwnje
pozběže, prajo: „Njepřećelstwo staju mjez tobu a žónskej, mjez twojim a
jejnym symjenjom“: zo bu z tymle bójskim wuprajenjom jasnje a zjawnje
předpowjedźeny miłosćiwy Wumožnik čłowjestwa, jednorodźeny Syn Boži
Jězus Khrystus, a zo je sobu poznamjenjena jeho najzbóžniša maćeŕ
Knježna Marija, a zo je tež njepřećelstwo wobeju přećiwo djabołej cyle
jasnje wuprajene. Kaž po tajkim Khrystus, srjedźićeŕ mjez Bohom a
čłowjekami, přijawši čłowjesku přirodźenosć, zapisk wotsudźenja, kotryž
bě přećiwo nam, znići a jón jako dobyćeṙ na křiž přibi, tak je tež
najswjećiša Knježna z najwužšim a njerozwjaznym zwjazkom z Nim
zjednoćena, sobu z Nim a přez Njeho wěčne njepřećelstwo přećiwo
jědojtemu hadej wjedźo a nad nim dospołnje dobywši jeho hłowu z
njewoblakowanej nohu poteptała.♠

♣Tole jenićke a wosebite dobyće Knježny, jeje wubjerna njewinowatosć,
čistosć a swjatosć, jeje njewoblakowanosć wot wšeho hrěcha, kaž tež
njewuprajnu połnotu a wulkosć wšěch njebjeskich hnadow, póećiwosćow a
prědnosćow wuhladowachu ći sami wótcowje pak w tamnej arše Noeowej,
kotraž na Božu poručnosć twarjena z powšitkowneho potepjenja cyłeho
swěta cyła a njezranjena wuńdźe; pak w tamnym rěbliku, kotryž Jakub wot
zemje hač k njebju dosahować widźeše, po kotrehož štelkach jandźelowje
Boži horje a dele stupachu a na kotrehož wjeŕšku Knjez sam wotpočowaše;
pak we tamnym keŕku, kotryž Mójzes na swjatym měsće přezcyłnje so palić,
ale we sapatych płomjenjach nic jeno so njepóžrjeć a najmjeńšeje škody
njewzać, ale tež luboznje so zelenić a rozkćěwać widżeše; pak tež we
tamnej wot njepřećela njepředobytnej wěži, z kotrejež tysacy škitow a
wšitke brónje sylnych wisaja; pak w tamnej zamknjenej zahrodźe, kotraž
ze žanymi nadpadami njepřećela ani skóncowana ani wobškodźena być
njemóže; pak w tamnym so błyšćacym měsće Božim, kotrehož zakłady su na
swjatych horach połožene; dale w tamnej nadobnej swjatnicy Božej, kotraž
w bójskim błyšću so swěćo połna je Knjezoweje krasnosće; a tak tež we
wjele druhich wobrazach, z kotrymiž bu po podawiznje wótcow nadobna
dostojnosć Boharodżićeṙki, jeje njewoblakowana njewinowatosć a jeje
žanemu brachej njepodležaca swjatosć wosebiće předznamjowana.♠

♣Zo bychu pak tule takprajo najwyššu bójskich hnadow, tu počatnu
njewinowatosć Knježny, z kotrejež so Jězus narodżi, wopisali, su ći sami
wótcowje, wuprajenja profetow nałožujcy, tule nadobnu Knježnu přecy tak
khwalili jako čisteho hołbika, jako swjaty Jeruzalem, wysoki trón Boži,
jako archu poswjećenja a dom, kotryž je sebi wěčna mudrosć natwariła, a
jako tamnu kralownu, kotraž z radosću přepjelnjena a so zepjerajo na
swojeho wuzwoleneho ze rta Najwyššeho wuńdźe jako cyle dospołna, krasna
a Bohu we wšim spodobna a ženje ze žanym woblakowanjom hrěcha zranjena.
Hdyž pak ćile wȯtcowje a cyrkwinscy spisowarjo při sebi pomyslichu, zo
bu najzbóžniša Knježna wot jandźela Gabriela, kiž jej najwyššu
dostojnosć Maćerje Božeje přizjewi, w mjenje a porućnosći Božej połna
hnady mjenowana, wučachu woni, zo so z tymle jenićkim a swjatočnym,
hewak nihdźe njesłyšanym postrowjenjom pokazuje, zo je Boharodżićeŕka
sydło wšěch bójskich hnadow, ze wšěmi darami bójskeho Ducha wudebjena,
haj kaž njeskónčny pokład a njewučerpajomna hłubina tychle hnadnych
darow, tak zo ženje zakleću njepodležawši a sobu ze synom na wěčnej
khwalbje dźělbjerjaca zasłuži wot Hilžbjety, z Duchom Božim pohnuteje,
tamne słowa słyšeć: Žohnowana sy ty mjez žónskimi, a žohnowany je płód
Twojeho žiwota.♠

♣Teho dla je měnjenje tychle wótcow kaž zjawne tak přezjene, zo je
khwalobna Knježna, kotrejž je tón wulke wěcy činił, kiž je mócny, z
tajkej mnohosću bójskich darow, z tajkej połnotu hnadow a z tajkej
njewinowatosėu so błyšćiła, zo bu z tutym njewuprajny dźiw Boži, haj
wšěch dżiwow wjeṙšk a Boha dostojna maćeṙ, a zo bu k Bohu samemu, kaž
daloko je stworjenju móžne, najbliže přistupiwši nad wšitke jandźelske a
čłowjeske khwalby powyšena. A dla zakitanja prěnjotneje njewinowatosće a
sprawnosće Boharodżićeŕki přirunowachu ju nic jeno z Jěwu, hdyž bě hišće
knježna, hišće njewinowata, hišće njezranjena a hišće z morjacymi
nadpadami lesćiweho hada njezjebana, ale pozběhowachu ju ze spodźiwnej
wšelakosću słowow a myšli hišće <pb n="5"/>wyše teje sameje. Jěwa
mjenujcy hada njezbožownje posłuchawši zhubi prěnjotnu njewinowatosć a
bu jeho njewólnica; ale najzbóžniša Knježna stajnje prěnjotny dar
rozmnožujo a hadej słyšenja njespožčujo powali ze sylnosću wot Boha
dostatej jeho móc a knjejstwo.♠

♣Teho dla mjenuja njepřestawajcy Boharodźićeŕku pak liliju mjez
ćernjemi, pak njedȯtknjenu, knježnisku, njezranjenu, njewoblakowanu,
přecy žohnowanu a wšeho natyknjenja z hrěchom swobodnu, z kotrejež bu
nowy Hadam wutworjeny, pak bjezporokowy, błyšćacy najlubozniši paradiz
njewinowatosće, njesmjertnosće a radosće, kotryž je Bóh sam nasadźał a
přede wšěmi lečenjemi jědojteho hada zakhował, pak njetłajite drjewo,
kotrež čeṙẇ hrěcha ženje njepřetoči, pak studnju ženje njezmućenu a z
mocu Ducha swjateho zapječećenu, pak bójsku swjatnicu, pak pokład
njesmjertnosće, pak jeničku a samu dźowku nic smjerće ale žiwjenja,
kołošk nic hněwa ale miłosće, kotryž stajnje so zelenjejo ze skaženeho a
zajědojćeneho korjenja přez wosebitu předwidźiwosć Božu přećiwo
powšitkownje płaćacym zakonjam rozkćě. A jako by to, byrnje překrasne,
tola njedosahace było, wuprajichu woni we wosebitych a wěstych słowach,
zo hdyž so wo hrěchach jedna, žana ryč wo swjatej knježnje Mariji być
njemóže, kotrejž bu přebohata hnada wudźělena k wšostronskemu dobyću nad
hrěchom; woni wuznawachu, zo bu najkhwalobniša Knježna wobnowjeŕka
prěnjeju staršeju a žiwjenjedawaŕka potomnikow wot wěčnosće wuzwolena,
wot Najwyššeho sebi přihotowana a wot Boha, hdyž k hadej rjekny:
„Njepřećelstwo staju mjez tebje a žónsku,“ předpowjedźena, hdyž je
zawěrno jědojtu hłowu tehole hada rozteptała; woni wobtwjerdźuja teho
dla, zo bě ta sama najzbóžniša Knježna z hnadu Božej wot wšitkeho hrěcha
čista a wot wšeho woblakowanja ćěła, duše a mysle swobodna, a zo stajnje
z Bohom wobkhadźujo a we wěčnym zwjazku z nim zjednoćena, njeje ženje we
ćěmnoće, ale přecy we swětle a teho dla dospołnje přisprawne bydło za
Khrystusa była, nic přez přirodźenu samotnosć ćěła, ale přez prěnjotnu
hnadu.♠

♣K temu přińdu krasne wuprajenja, w kotrychž woni wo podjeću Knježny
ryčicy wobtwjerdźowachu, zo je přiroda hnadźe tłochowała a njemóžo dale
pokročić dyrkotajo zastała; dokelž bě postajene, zo knježniska
Boharodźićeŕka wot Hany prjedy podjata njebudźe, hač by hnada swój płód
njesła; přetož přisłušeše so, zo by jako prěnjorodźena podjata była ta,
z kotrejež měješe jednorodźeny wšeho stworjenja podjaty być. Woni
swědča, zo ćěło Knježny, byrnje wot Hadama wukhadźejo, hrěch Hadamowy
njepřipušći a zo je teho dla najzbóžniša Knježna bydło wot Boha sameho
stworjene a wot Ducha swjateho sčinjene, woprawdźe z purpura
přihotowane, kotrež je nowy Beseleel ze złotom wutkane wudebił; zo je a
khwali so z prawom jako ta, kotraž jako Bože wosebite arcydźěło bu
zakhowana před wohniwymi kłokami złeho, zo je cyle rjana wot přirody a
wo žanym zranjenju njewjedźo jako błyšćace zerjo w swojim
njewoblakowanym podjeću do swěta zastupiła. Přetož njesłušeše so, zo by
tamne sudobjo wuzwolenja z powšitkownym skaženjom poćeŕpjało, dokelž wot
druhich čłowjekow daloko rozdźělna jenož přirodźenosć nic pak winu z
nimi dźěleše; haj z cyła so přisłušeše, zo by Jednorodźeny, kaž w
njebjesach Wótca ma, kotrehož Serafowje jako třikróć Swjateho khwala,
tež maćeṙ měł, kotrejž ženje błyšć swjatosće njebrachowaše. A tale wučba
zaja tak wuley ducha a mysl prjedownikow, zo bu pola nich wosebite a
spodźiwne prajenje knježace, po kotrymž Boharodźićeŕku často mjenowachu
cyle njewoblakowanu a cyle njezranjenu, swjatu a wšeho hrěšneho zmazanja
najzdalenišu, cyle čistu, njedótknjenu, takprajo přikład čistosće a
njewinowatosće, krasnišu dyžli krasnosć, luboznišu dyžli luboznosć,
swjećišu dyžli swjatosć, samu swjatu, na duši a ćěle najčisćišu, kotraž
je wšu njezranjenosć a knježniskosć přetrjechiła a sama bydło wšitkich
hnadow Ducha swjateho była, kotraž z wuwzaćom Boha sameho wyše wšitkich
steji a wot přirody krasniša, lubozniša, swjećiša je dyžli sami
Cherubowje a Seraſowje, kotruž khwalić ani čłowjeske ani jandźelske
jazyki njedosahaju. Kóždy wě, zo je tajke prajenje do pomnikow swjateje
liturgie a do cyrkwinskich officiow samo wot sebje přešło, časćišo w
nich so wospjetuje a přezcyłnje knježi, hdyž so tudy Boharodżićeŕka na
pomoc woła a khwali jako jeničey njezranjeny hołbik krasnosće, jako
přecy kćějaca róža, z cyła najčisćiša, stajnje njewoblakowana, stajnje
zbóžna, jako ženje njezranjena njewinowatosć, jako druha Jěwa, kotraž je
Emmanuela porodźiła.♠

♣Njeje po tajkim dżiwno, hdyž tule wučbu wo njewoblakowanym podjeću
Boharodźićeṙki, po wusudźenju wótcow we swjatym pismje wopřijatu a z tak
mnohimi wažnymi swědčenjemi tych samych podawanu, z tak jasnymi
pomnikami ćesćowneje staroby wuprajenu a khwalenu a z najwyššim a
najwažnišim rozsudźenjom cyrkwje předstajanu a potwjerdźenu, z tajkej
pobožnosću, horliwosću a lubosću pastyrjo cyrkwje sami a wěrjace ludy
bóle a bóle wuznawać so khwalachu, tak zo ničo słódše a dróžše
njeznajachu, dyžli knježnisku bjez woblakowanja prěnjeho hrěcha podjatu
Boharodźićeŕku z najhłubšej nutrnosću wšudźe swjećić, česćić, na pomoc
wołać a khwalić. Teho dla su hižo wot starych časow předstejerjo
cyrkwje, duchowni, nabožne rjady a sami khěžorowje a kralowje tónle
japoštołski stoł najnutrnišo prosyli, zo by njewoblakowane podjeće
najswjećišeje Boharodźićeŕki jako wučba katholskeje wěry so wuprajiło.
Tele próstwy buchu też w našim času wospjetowane, a wosebje našemu
předkhadnikej Hrjehorjej XVI. zbóžneho wopomnjenja a nam samym kaž wot
biskopow tak wot swětskich duchownych, kaž wot nabožnych rjadow, tak wot
wysokich wjeŕchow a wěriwych ludow podate.♠

<pb n="6"/>

♣My po tajkim z wosebitej radosću našeje wutroby to wšitko derje
wjedźicy a woprawdźe rozwažujcy, hdyž běchmy po potajnym zrjadowanju
Božeje předwidźiwosće byrnje njehódni na tónle nadobny stoł Pětrowy
powyšeni wjedźenje cyłeje cyrkwje na so wzali, njemějachmy zawěrno ničo
za wažnišu wěc, dyžli zo bychmy pobožnosći, česćownosći a lubosći k
najswjećišej Boharodźićeŕcy Knježnje Mariji, kotruž wot najprěnišeje
młodosće mějachmy, wšitko to wukonjeli, štož mohła sej cyrkej hišće
přeć, zo by česć najzbóžnišeje Knježny so rozmnožiła a jeje wosebnosće
we ćim połnišim swětle so błyšćiłe. Cheyjo pak ze wšej rozwahu
pokračować, postajichmy wosebitu kongregaciu z našich česćownych
bratrow, kardinalow swjateje romskeje cyrkwje, z pobožnosću, mudrosću a
swjatej wědomnosću wuznamjenjenych, a wuzwolichmy mužow ze swětskeho a
rjadoweho duchownstwa, w bohosłownych wědomnosćach wudokonjanych, zo
bychu wšitko to, štož njewoblakowane podjeće Knježny nastupuje,
najdokładnišo rozpominali a swoje wusudźenje nam přednjesli. Hačrunje
pak běše nam z dostatych próstwow wo skónčny rozsud ze strony
njewoblakowaneho podjeća Knježny měnjenje wjetšeho dźěla duchownych
předstejićerjow hižo znate, smy tola dźeń 2. februara 1849 z Gaety
cirkular k wšitkim našim česćownym bratram, biskopam katholskeje cyrkwje
pósłali, zo bychu po próstwje wo Božu pomoc nam pisownje pobožne
zmyslenje swojich wěriwych wo njewoblakowanym podjeću Boharodźićeŕki
wozjewili, kaž tež to, što wosebje cyrkwinscy pastyrjo sami wo tajkim
wudajomnym wusudżenju měnja a što sebi přeja, zo bychmy swój najwyšši
wusud ćim swjatočnišo wuprajić móhli.♠

♣Zawěrno z njemałym spokojom buchmy napjelnjeni, hdyž wotmołwjenja
tychle našich česćownych bratrow k nam dóńdźechu. Přetož takprajo z
njesměrnej wjesołosću a radosću wotmołwichu nam horliwje a
wobtwjerdźichu swoju a swojeho duchownstwa a wěriweho luda wosebitu
přikhilenosć a česćownosć k njewoblakowanemu podjeću Knježny, ale
žadachu tež z nimale jednohłósnej próstwu wot nas, zo by njewoblakowane
podjeće z našim najwyššim rozsudom kruće wusudźene było. Z nic mjeńšej
radosću buchmy napjelnjeni, hdyž naši česćowni bratřa, kardinalowje
spomnjeneje wosebiteje kongregacie a mjenowani wuradźowacy bohosłowcowje
z tej samej horliwosću po starosćiwje dokonjanym přepytanju tónle wusud
wo njewoblakowanym podjeću Boharodżićeŕki wot nas žadachu.♠

♣Na to do stopow našich woswětlenych prjedownikow stupajcy a po prawje a
rjedźe pokračować žadajcy wozjewichmy a dżeržachmy konsistorium, w
kotrymž k česćownym našim bratram kardinalam swjateje romskeje cyrkwje
ryčachmy; a słyšachmy tež jich z najwyššim spokojom našeho ducha wot nas
žadać, zo bychmy dogmatiski wusud wo njewoblakowanym podjeću
knježniskeje Boharodźićeŕki wudali.♠

♣Duž kruće na Boha so dowěrjacy, zo je so přibližił přihodny čas za
wusudżenje wo njewoblakowanym podjeću najswjećišeje Maćerje Božeje
Marije, kotrež swjate pismo, česćowna podawizna, wobstajna wěra cyrkwje,
wosebita jednomyslnosć katholskich pastyrjow a wěriwych kaž tež
znamjenite skutki a wobzamknjenja našich prjedownikow tak spodźiwnje
dopokazuja a wukładuja, smy po starosćiwym rozpominanju wšěch
wobstejnosćow a po wobstajnym nutrnym modlenju k Bohu myslili, zo
njesměmy dlěje so komdźić, ze swojim najwyššim wusudom njewoblakowane
podjeće Knježny kruće postajić a rozsudźić a tak pobožnym přećam
katholskeho swěta a swojej samsnej pobožnosći k najswjećišej Knježnje
dosć činić a sobu we njej jeje Jednorodźeneho Syna, Našeho Knjeza Jězusa
Khrystusa bóle a bóle česćić, dokelž na syna překhadża, štožkuli česće a
khwały maćeri so wopokazuje.♠

♣Teho dla ženje njezabywajcy w pokorje a posće swoje samsne a zjawne
modlitwy cyrkwje Bohu Wótcej přez jeho Syna woprować, zo by z mocu Ducha
swjateho našeho ducha wodźić a posylnjeć chcył, po wołanju wo pomoc
cyłeho njebjeskeho dwora, a po zdychowanjach k spokojićerjej Duchej
swjatemu a z jeho nadychnjenjom wusudźamy, wuprajamy a postajamy k česći
najswjećišeje a njerozdźělneje Trojicy, ke khwalbje a debjenju
knježniskeje Boharodżićeŕki, k powyšenju katholskeje wěry a k přiběranju
křesćanskeho nabožnistwa, z mocu našeho Knjeza Jězusa Khrystusa,
swjateju japoštołow Pětra a Pawoła a swojej samsnej: „zo je wučba,
kotraž wuznawa, zo bu najzbóžniša Knježna Marija w prěnim wokamiknjenju
swojeho podjeća z wosebitej hnadu a z wosebitym wuznamjenjenjom přez
wšehomóeneho Boha z pohladom na zasłužby Jězusa Khrystusa, Wumožnika
čłowjeskeho splaha, wot wšeho woblakowanja prěnjeho hrěcha čista
wobkhowana, wot Boha zjewjena a zo ma so teho dla wot wšitkich wěriwych
kruće a wobstajnje wěrić.“ Jeli by po tajkim něchtò, štož cheył Bóh
wotwobroćić, sebi zwažił hinak, dyžli je wot nas postajene, myslić,
njech wot nětka wě a spóznaje, zo je ze swojim samsnym wusudom
wotsudżeny na wěrje škodu ćeŕpił, wot jednoty cyrkwje wotpadnył a zo
wyše teho z tymle samym skutkom khostanja po prawje postajene zasłužuje,
hdy by swoje znutřkowne myslenje ze słowom abo pismom abo na kajkežkuli
druhe zwonkowne wašnje wozjewić sebi zwažił.♠

♣Napjelnjeny z radosću je naš rt a z wyskanjom naš jazyk, a najpokorniši
a najwjetši dźak dawamy a budżemy stajnje dawać Khrystusej Jězusej,
našemu Knjezej, zo je ze swojej wosebitej dobrotu nam byrnje
njedostojnym spožčił, tule česć, tule sławu a tule khwału najswjećišeje
jeho maćerje poswjećić a připóznać. Z <pb n="7"/>najwěsćišej nadżiju a z
połnej dowěru pak wočakujemy, zo tale najzbóžniša Knježna, kotraž cyła
krasna a njewoblakowana jědojtu hłowu přesuroweho hada roztepta a swětej
zbóžnosć přinjese, ta, kotraž je khwała proſetow a japoštołow, ćesć
martrarjow a radosć a króna wšěch swjatych, najwěsćiši wućek a
najswěrniša pomocnica wšitkich we strašnosći, wšeho swěta najmócniša
srjedźićeŕka a wujednaŕka pola swojeho Jednorodźeneho, najkrasniša
wozdoba a pycha swjateje cyrkwje, kotraž je stajnje wšě błudnistwa
zaničiła a wěriwe ludy a narody z najwjetšich wšelakorych ćěsnosći
wutorhnyła a nas samych z telko hrožacych strašnosći wuswobodźiła, — ze
swojim najmócnišim zakitanjom wuskutkuje, zo by swjata maćeŕ katholska
cyrkej po wotwobroćenju wšitkich zadźěwkow a po přewinjenju wšěch błudow
wšudźom dźeń wote dnje bóle so posylnjała, rozkćěwała a knježiła wot
morja k morju a wot rěki hač do kónčinow zemje a wšeho měra, wšeho
pokoja a wšeje swobody wužiwała, zo bychu winowaći wodaće, khori
strowjo, małomyslni sylnosć, zrudni změrowanje, w strašnosćach so
namakacy pomoc dostali, a zo bychu wšitcy błudźacy po zahnatych
ćěmnosćach swojeho ducha na puć prawdy a sprawnosće so wróćili a jena
wowčeŕnja a jedyn pastyṙ był.♠

♣Tute naše słowa njech słyša wšitcy nam přelubi synowje katholskeje
cyrkwje a njech pokračuja z přecy nutrnišej horliwosću, pobožnosću a
lubosću najzbȯžnišu bjez hrěcha podjatu Boharodźićeŕku a Knježnu Mariju
česćić, na pomoc wołać a prosyć a tutej najsłódšej maćeri smilnosće a
hnady we wšěch strašnosćach, ćěsnosćach, nuzach, njewěstosćach a
wuzkosćach ze wšej dowěru swój wućek brać. Přetož ničeho njetrjeba so
bojeć, nad ničim zadwělować, kohož Wona wjedźe a rjaduje, komuž je Wona
miłosćiwa a kohož Wona zakituje, kotraž dźě woprawdźe maćeŕsku wutrobu k
nam ma a naše spomoženje wobkedźbujo wo cyłe čłowjestwo so stara, a nad
wšitkich jandżelow chory a swjatych rjady powyšena, stejo na prawicy
jednorodżeneho swojeho Syna našeho Knjeza Jězusa Khrystusa ze swojimi
maćeŕskimi próstwami najmócnišo prosy, a štož žada, dostanje a
njewusłyšana wostać njemóže.♠

♣Zo by skónčnje tónle naš wusud wo njewoblakowanym podjeću najzbóžnišeje
Knježny Marije k wědomnosći cyłeje cyrkwje přišoł, chcemy, zo by tónle
naš japoštołski list k wěćnemu wopomnjenju so wobkhował a poručamy, zo
by jeho wotpisam abo woćišćam, kotrež su z ruku kotrehožkuli zjawneho
notara podpisane a z pječatom wosoby we cyrkwinskej dostojnosći
stejaceje wobstarane, ta sama wěryhódnosć so přicpěwała, kotraž by so
tutej lisćinje dała, hdy by předpołožena abo pokazana była.♠

♣Žanemu čłowjekej njebudź po tajkim dowolene, tule lisćinu našeho
wozjewjenja, wuprajenja a wusudźenju pokazyć abo zwažniwje so jej
spjećować abo přećiwo njej jednać. Hdy by pak něchtó to sebi zwažił,
njech wě, zo hněw wšehomócneho Boha a swjateju japoštołow Pětra a Pawoła
na so wobroća.♠

♣Date w Romje pola swjateho Pětra w lěće wočłowječenja našeho Knjeza
tysac wósom stow štyriapjećdźesatym, dźeń 8. decembra, w dźewjatym lěće
našeho bamžistwa.♠

♣Pius P. P. IX.♠

♣Ćišćał K. M. Monse w Budyšinje.♠

Ludwik Forwerk,

z Božeje miłoſcźe a japoſchtołſkoho ſtoła hnady biſkop z ♣Leontopolis,♠
aſſiſtent bamžowoho tróna, japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje,
♣administrator ecclesiasticus♠ w ſakſkej Hornjej Łužicy, tachant pſchi
ſwjatym Pětrje w Budyſchinje,

poſtrowja a żohnuje we tym Knjezu jomu porucżenych wėriwych.

Wjelelubowani we Khryſtuſu!

Wot ſwjatoho měſta, wot rowa ſwj. Pėtra, wjeŕcha japoſchtołow, pozběże
ſo pſched mėſacami, na 17. oktobra 1867, pohnuwacy hłȯs wyſchſchoho
wjeŕcha naſcheje ſwjateje katholſkeje cyrkwje bamža Piuſa ♣IX.,♠ kiž
ſkoržeſche na ſtrachi, cźeŕpjenja a wuzkoſcźe japoſchtolſkoho ſtoła a
katholſkeje cyrkwje we wſchelakich krajach. Spominajo, zo je knjez
njebjes a zemje jenicżki wěrny pomocnik we wſchitkich nuzach a naſcha
ſylnoſcż we wſchěch zrudobach, kiž k njomu ſo dowěrjacych k hańbje
njepoda, ale wotmyſlenja złóſtnikow ſkazy a porazy: pſcheproſy ſwjaty
wȯte katholſku cyrkej cyłoho ſwėta k wobſtajnym nutrnym modlitwam.
Woſebje běchu tſi dny poſtajene k prȯſtwam, zo chcył Bóh ſpominacź na
ſwoju wěcżnu ſmilnoſcż a ſwȯj hněw wotwobrocźicź, ſwoju ſwjatu cyrkej a
japoſchtołſki ſtoł wot tak wulkoho złoho wumožicż; wuznawarjam tuteje
ſwojeje cyrkwje, kotſiż ſu ſkoro we wſchěch krajach tak wjele napadam
wuſtajeni a wot tak wjele hubjenſtwa domapytani, ze ſwojej wſchohomȯcnej
ruku na pomoc pſchińcż, jich zakitacż, we ſwěruym wuznawanju katholſkeje
wěry a jeje ſpomožnych wucžbow wſchědnje wobkrucźecź a poſylnjecż,
złóſtniwe wotpohladanja njepſchecźelſkich cżłowjekow pak ſkazycź, a
tychſamych z hłubiny jich złóſcźow na pucź ſpomoženja ſwojich kaznjow
powołacź a wrócźicź.

Tež my ſmy tule wot ſwjatoho wótca poſtajenu pobožnoſcź we pokutnym
cžaſu adventa, na 13., 14. a 15. decembra zańdźenoho lěta pſchiſłuſchnje
wotdźerželi. Z nutruym dźakom k Bohu pſchipóznaju, zo cźi ſwojej cyrkwi
tak ſwěrnje podacźi katholſcy tež we naſchim wótcnym kraju ſo pſchi tym
jara a wutrobnje wobdźělichu, tež te lubjene hnady pſchez hódne dóſtacźo
ſwjateju ſakramentow pokuty a wołtarja dóſtacź ſo prócowachu.

Z dźakownoſcźu k Bohu pak dyrbimy tež joho njeſkȯncžnu miłoſcź khwalicź,
zo je te wobſtajne modlitwy zhromadneje cyrkwje za ſwojoho we
najwjetſchej ſtraſchnoſcźi ſtejacoho wyſchſchoho wjeŕcha hnaduje
wuſłyſchał, a wotmyſlenja tych k nicžomu ſcžinił, kiž chcychu we wěcźnym
měſcźe Romje zapuſcźenjo Jeruzalema wobnowicź.

Njepſchecźeljo japoſchtolſkoho ſtoła a katholſkeje cyrkwje pak nimaja
měra a myſla na nowe njeſkutki. Nic bjez hlubokeje wutrobneje boloſcźe
zhonimy ze ſpomnjenoho japoſchtolſkoho piſma te ſurowoſcźe k potłócženju
cyrkwje, kotrychž wěrnoſcź zaprěcź ſo hiſchcźe nichtó njezwaži. Schtož
pſchi tym cžujemy, je zawěrno pſchejara zrudżace a poražace. To mje
pohnuwa, tu pſchiležnoſcź pſchi wupiſanju póſtnoho porjada k tomu
wužicź, zo ſłowa tróſchta lubowanym katholſkim woſadam ſakſkoho
kraleſtwa wupraju.

Tohodla chcu ſpytacź, na praſchenjo wotmołwicź: Schto dyrbi nas
tróſchtowacź pſchi cźeŕpjeujach a wuzkoſcźach, kotrež katholſku cyrkej
runje we tutych naſchich dujach domapytaju?

Ja wotmołwjam: tróſchtowacź dyrbi nas pſchi tym cźeŕpjenjo, pſchikład,
móc a dobycżo Jězuſa Khryſtuſa, wocžłowjecženoho ſyna božoho.

Prěnja wina tróſchta pſchi cźeŕpjenjach cyrkwje je cźeŕpjenjo Jězuſowe.
Wažne ſłowo rycži naſch zbóžuik we dźenſniſchim njedźelſkim ſcźenju k
ſwojim japoſchtołam prajicy: „Hlejcźe, my dźemy do Jeruzalema a tam
budźe wſchitko dopjelnjene, ſchtoż je pſchez profetow piſane wot ſyna
toho cžłowjeka. Wȯn budźe pohanam podaty, wuſméſcheny, ſchwikany a
wopluwany; a hdyž ſu joho wuſchwikali, budża joho moricź, a na tſecźim
duju budźe wȯn zaſy horjeſtanycź. (Łuk. 18, 31—33.) Schtož bě jow tón
zbȯžnik za wěſte prjedy prajił, je ſo we krótkich dujach po piſmiku
dopjelniło. Tón jednorodźeny wot wȯtca, połny hnady a wěrnoſcźe, pſched
kotrymž wſchitke kolena ſo zhibowacź dyrbja we njebjeſach a na zemi, bu
pſchepóznaty, falſchnje wobſkoržowany, wuſměſcheny, hanjeny,
rozſchwikany, a z cźernjemi krónowany, wot pohanſkoho bohota Ponciuſa
Pilatuſa njeſprawnje wotſudźeny, z cźežu kſchiža wobcźeženy, ſwojeje
draſty <pb n="2"/>wurubjeny, na kſchiž pſchibity, ſrjedźa mordarjow na
drjewje kſchiża powyſcheny a wumrje tak we najhłubſchim zwonkownym
poniženju ſmjercź złóſtnikow. Tole wſchitko powjeda nam z krótka a
hnucźiwje ſtawizna cźeŕpjenja toho knjeza. Wjecżor pſched ſwojim
cźeŕpjenjom prajeſche pak zbóžnik tym ſwojim podobne cźeŕpjenja do
prědka. „Hdyž was ſwět hidźi, wězcźe, zo je mje prjedy hidźił.
Byſcheźe-li wy wot ſwěta byli, by ſwėt te ſwoje lubował. Dokelž pak wot
ſwěta njejſcźe, ale ja was wot ſwěta wuzwolił ſym, tohodla hidźi was
ſwėt. Spominajcźe na moje ſłowa, kiž ſym k wam rycžał: Wotrocžk njeje
wjetſchi dyžli joho knjez. Hdyž ſu mje pſcheſcźěhali, budźa tež was
pſcheſcźěhacź.” Jan. 15, 18 — 20. „Budźa was ze ſynagogow wuſtorkacź;
haj pſchińdźe ſchtunda, hdźež budźe kóždy, kiž was mori, měnicź, zo Bohu
ſłužbu wopokaza.” Jan. 16, 2. Tele wėſchcźenja dopjelnichu ſo, kaž
ſtawizny wobſwědcžuja, nic jeno nad tymi japoſchtołami a prěnimi
wucžownikami toho knjeza; wone ſu we wſchitkich lětſtotkach nad
ſcźěhowacźerjemi japoſchtołow a nad wſchitkimi wucżownikami Jězuſowymi
ſo dopjelniłe, a dopjelnjeja ſo ſtajnje hacž do dźenſniſchoho dnja nad
cyrkwju Jězuſowej. Dokelž wona ze ſwojimi wucžbami cžłowjecžu hordoſcź
njeſpokoja a po njeprawdźe a złóſcźach ſo njezłožuje, dokelž ponižne
podcźiſnjenjo rozoma pod wěru, cžiſtu pobožnoſcź a bohabojoſcź, krute
wobknježenjo a zaprěwanjo ſebje ſamoho, pȯccźiwoſcź a poměrnoſcź žada,
dha zběhaja ſo pſchecźiwo njej hordoſcź rozoma a wſchitke złe požadoſcźe
wutroby a hidźa a hanja tu ſamu. Tak k pſch. wobnowja ſo ſtajnje te
wohidne wobſkoržowanjo pſchibójſtwa. A tola wě kóžde derje rozwucžene
katholſke dźěcźo, zo my we najſwjecźiſchim ſakramencźe wołtarja pod
ſchtałtnoſcźomaj khlěba a wina potajnje pſchitomnomu bójſkomu zbóžnikej
z tym wot wěrnoho horjeſtacźa Jězuſowoho pſchepokazanym Domaſchom hako
naſchomu knjezej a Bohu ſo modlimy. Kóžde derje rozwucžene katholſke
dźěcźo wě, zo ſmy jenicžcy wjeŕſchnomu knjezej njebjes a zemje
najwyſchſchu cźeſcź winojcźi, bjeztymzo ſwjatych jenož hako ſtworjenja,
we kotrychž žiwjenju je ſo Bóh pſchez dźiwy ſwojeje hnady pſchekraſnił,
a hako njebjeſkich pſchecźelow wſchitkich póccźiwoſcźow cžeſcźimy. Nic
wo pomoc z jich mocy, ale jenicžcy wo jich zaſtupnu próſtwu pſched
trónom toho Wſchohomócnoho ſo k nim wołamy. — Jara huſto ſu cyrkej hako
podpjeraŕku duchowneje cźmy wuwołali, a tola bě runje wona, kiž je
najjaſniſche ſwětła Ducha Božoho, kotrež we ſwjatych kuihach ſtaroho a
nowoho zakonja a we piſmach cyrkwinſkich wucžerjow a wótcow wobſedźimy,
a najwubjeruiſche płody cžłowjecžoho ducha, kotrež we romſkich a
grichiſkich ſpiſach mamy, pſchez ſpodźiwnu pilnoſcź ſwojich mnichow
pſched zahubjenjom wobkhowała. Pohladnjemy-li jenož na poſlenje ſto lět,
móžemy bjez najmjeṅſchoho pſchehnacźa po prawdźe wobkrucźecź: na cyłym
ſchěrokim ſwěcźe njeje žane wuſtajenjo a žane towaŕſtwo, kiž by we tak
wjele krajach z wotmyſlenjom ſwojoho ſprawnoho wobſedźenſtwa wurubjene
było, kaž je ſo katholſkej cyrkwi ſtało. Hacžrunje je ſo cyrkej pſchez
ſwojich biſkopow jenohłóſnje wjelekrócź wuprajiła, zo je ſwětne
kujejſtwo japoſchtołſkoho ſtoła zjawne poſtajenjo Božeje
prědkwidźownoſcźe, a w nětcžiſchich wobſtejenjach za ſpomoženjo cyrkwje
a za njezadźěwane wjedźenjo najwyſchſchoho paſtyŕſtwa nuzna potrěbnoſcź:
dha je tola tute ſwětne knjejſtwo wobſtajnje hacž do naſchoho cžaſa
njepſchecźelſcy nadpadowane. Wyſoki wjeŕch naſcheje ſwjateje cyrkwje
pak, cžeſcźomny bamž Pius ♣IX.,♠ tónle njepſchewinjeny a njepowalny
zakitaŕ wěrnoſcźe a prawa, njeſe ſwěrnje ſwój kſchiž a je tež ſwojomu
zbóžnikej we tym podobny, zo tomu „hoſianna” te „kſchižuj joho!” tak
bórzy ſcźěhowaſche. Podobnoſcź podeńdźenjow cyrkwje a jeje wyſchſchoho
wjeŕcha z podeńdźenjom jeje bȯjſkoho založerja dyrbi za nas bohate žȯrło
tróſchta bycź. Cyrkej wopokazuje ſo we tym hako njewjeſta Khryſtuſowa,
kiž ſebi lěpſche podeńdźenja nježada hacž te ſwojoho nawoženje. Jeje
cźeŕpjenja a wuzkoſcźe ſu wot toho knjeza po mudrej radźe prjedy
poſtajene, depuſchcźene a pſchiměrjene. Wón je ſo we njeſkóncžnej
luboſcźi za nju podał, zo by ju ſwjatoſcźił a wucžiſcźił we kupjeli wody
pſchez ſłowo bože, a ju kraſnu ſcžinił bjez bracha a zmorſkow abo
něcžoho tajkoho; ale zo by ſwjata a njewoblakowana była (Epheſ. 5, 26.
27). Tak chce tón knjez tež ſwoju cyrkej pſchez kſchcźeńcu wohenja
zrudobow cžiſcźicź, zo bychu jeje ſtawy po zmyſlenju, ſkutku a žiwjenju
hako cžiſte złoto namakane byłe.

Nic jenož cźeŕpjenjo, tež pſchikład Jězuſowy we joho cźeŕpjenjach dyrbi
nas tróſchtowacź pſchi wuzkoſcźach cyrkwje. Wobſtajnje dyrbimy na
bójſkoho cźeŕpjerja pohladowacź a wot njoho wuknycź, pokorni bycź a
ponižni wot wutroby. (Mat. 11, 29.) Wón njeſwarjeſche zaſy, hdyž bu
ſwarjeny. (1. Pětr. 2, 23.) Hdyž bu martrowany, njewotewri ſwój hort kaž
jehnjo, k rěznej ławcy wjedźene. (Iſai. 53, 7.) Bróń łžow a
pſchiſłodźenja, hordoſcźe a hanjenja, kotraž napſchecźo nam a naſchej
ſwjatej cyrkwi ſo trjeba, njeſměmy my nałožecź napſchecźo jeje
njepſchecźelam. Dokelž ſmy powołani, do ſtopow toho ſtupacź, kotryž ani
hrěcha njewobeńdźe a we kotrohož horcże jebanjo ſo njenamaka. (1. Pětr.
2, 22.) Tole budźe ſo nam cźim wėſcżiſcho radźicź, hdyž pſchi wſchěch
cźeŕpjenjach a wuzkoſcźach cyrkwje k modlenju ſwój wucźek wozmjemy. Ze
modlenjom dźěcźowſkoho podacźa do wótcoweje wole naſtupi bójſki wumožnik
ſwoje cźeŕpjenjo we zahrodże Gethſemane. We wobſtajnym pohladowanju na
ſwojoho njebjeſkoho wótca pokrocżowaſche we tymſamym a modleſche ſo
wjacy krócż na kſchižu. Z modlitwu dźěſcźowoho dowěrjenja: „Wótce, do
twojeju rukow porucžam ſwoju duſchu!” (Luk. 23, 46) wudychny wón ducha.
O wukńmy wot njoho wachowacź a ſo modlicż, zo njebychmy do ſpytowanjow
paduyli! Wukńmy wot njoho, zmužicźi a ſylni bycź a bjez pſcheſtacźa ſo
modlicź. Cžim mócniſcho wichory howrja, cžim wjetſche mórſke žołmy
cžołmik cyrkwje wobhroża, cźim jednomyſlniſcho a wobſtajniſcho chcemy k
tomu knjezej ſo wołacź, <pb n="3"/>kotryž wichoram a mórſkim žołmam
porucžecź móže: hacž ſem a nic dale! Woſebnje chcemy, wjele lubowani we
tym kujezu! Boha wſcheje miłoſcźe pſchecy z nowa najnutrniſcho proſycź,
zo chcył naſchoho wyſokocžeſcźenoho a wjelelubowanoho ſwjatoho wótca,
kotromuž je wón móc dał, pſchi najcźežſchich ſpytowanjach a
domapytanjach pſchez wjacy dyžli 21 lět Jězuſowu cyrkej wodžicź, k
wjeſołoſcźi a k tróſchtej wſchitkich jeje ſwěruych ſtawow, hiſchcźe
wjele, wjele lět ſtrowoho na cźěle a na duſchi nam zdźeržecź, a joho
wobſtajnje pſched złóſcźu joho njepſchecźelow zakitacź.

Zbóžnikowy pſchikład we joho cźeŕpjenjach wucži nas kaž pokornoſcź a
nutrnoſcź w modlitbach, tak tež ſo zjednacu a wulkomyſlnu luboſcź. Tón
zbóžnik ſo na kſchižu modli za ſwojich najhórſchich njepſchecźelow, za
ſwojich mordarjow a wuſmèſcherjow: „Wótce, wodaj jim, dokelž njewjedźa,
ſchto cžinja.” (Luk. 23, 34.) Tak dyrbimy tež my ſprawny hněw na
njeprawdu, napſchecźo naſchej ſwjatej cyrkwi wobeńdźenu, tak daloko
změrowacź, zo tónle hněw nas ſamych k njeprawdźe a byrnje tež jenož we
ſłowach njezawjedźe. Proſchmy pſchecy z nowa za wſchitkich
njepſchecźelow katholſkeje cyrkwje: Wótce wodaj jim, dokelž woni
njewjedźa, ſchto cžinja! Jich wocži ſu wot wopacžnoho rozſudźenja
zaſlepjene, zo njewoblakowanu rjanoſcź a njezachodnu kraſnoſcź
Khryſtuſoweje njewjeſty njepóznaju. Woni ſu pſchez njeſpomožne
wotmyſlenja za jednotu a ſwobodnoſcź a njerozomne ſpěchowanja ſwojeje
narodnoſcźe tak pſchewzacźi, zo wulkotny a ſpodźiwny twar katholſkeje
cyrkwje njerozemja, pod kotrejež zakitacej tſěchu jednota a ſwobodnoſcź
we pokoju hromadźe bydlitej, a wſchitke ludy hako runoprawni bratſja we
pſchezjednoſcźi bjez ſobu bydlicź móža a dyrbja, a zo tohodla cyrkej k
ſłužownicy njewobſtajnych cžaſowych měnjenjow ponižicź chcedźa. Zbožo
nam, kiž mamy pſchez njezmólniwy pſchikład Jězuſowy wěſty pucź pokazany,
po kotrymž khodźicź dyrbimy. My njeſtejimy bjez rady napſchecźo cźmowym
mocam. Z brónju pokornoſcźe, modlenja, a luboſcźe dyrbimy po pſchikładźe
Jězuſa Khryſtuſa napſchecźo pſcheſcźěharjam cyrkwje ſtacź.

Troſchtuje-li nas potajkim Jězuſowy pſchikład, tak zawěrno nic mjenje
Khryſtuſowa móc. Epiſtla zańdźeneje njedźele ♣Sexagesimae♠ pſchiwjedźe
nam ſłowa ſwjatoho japoſchtoła Pawoła do pomjatka, kiž praji: „Zo mje
wulkoſcź tych zjewjenjow njeby pſchezběhnyła, je mi date wabjenjo mojoho
mjaſa, jandżel ſatana, zo by mje z pjaſcźemi bił. Tohodla ſym tſi krócź
toho knjeza proſył, zo by wote mnje wotſtupił: a wón je mi prajił: doſcź
je tebi na mojej hnadźe, dokelž ta móc budźe we ſłaboſcźi doſpołna. Rady
chcu tohodla mojich ſłaboſcźow ſo khwalicź, zo by móc Khryſtuſowa we mni
bydliła.” (2. Kor. 12, 7—9.) Kak derje pſchihodźa ſo tele ſłowa na
pſchitomne wobſtejenja cyrkwje! Schtó chce prěcż, zo jandżel ſatana tam
a ſem wokolo khodźi, Khryſtuſowu cyrkej z pjaſcźemi bije, jeje
ſwobodnoſcź a prawa poteptuje, a ſo prócuje jeje ſtawy wot jeje žiwoho
cźěła ze wſchěmi ſrědkami mocy a leſcźe wotdźělicź. Wjele lět ſem hižon
proſcha cźi ſwojej cyrkwi ſwěrnje podacźi katholſcy po cyłym ſchěrokim
ſwěcźe wobſtajnje, zo by tónle jandźel ſatana wot cyrkwje prjecž ſchoł.
Tón knjez pak komdźi ſo, tute próſtwy wuſłyſchecź, a praji k njej: „Daj
ſebi na mojej hnadźe doſcź bycź. Móc budźe we ſłaboſcźi doſpołna!” A
woprawdźe ſtanje ſo tak, kaž je tón knjez prajił. Pod cźeŕpjenjemi a
wuzkoſcźemi cyrkwje roſcźe pſchecy hiſchcźe ſylnoſcź wěry jeje ſtawow.
We měrnych cžaſach, bjez bědźenja woſłabjuje cžaſto cyrkwinſke žiwjenjo.
We ſtraſchnych cžaſach pak wotucźi žiwjenjo z nowa. Tehdom hakle
wuknjemy prawje ſpóznawacź a wažicź a lubowacź drohi pokład wěry, hdyž
chce nam leſcź abo móc tóuſamóm wutorhnycź. Potom roſcźe pſchezjednoſcź,
a pſchezjednoſcź płodźi ſylnoſcź. Wot dawnoho cžaſa ſwět njeje tak
nadobne wopokazmo powſchitkomneje jednoty a pſchezjednoſcźe bjez
wjeŕchom a ſtawami widźał, kaž we naſchich cžaſach wobſteji. — We
wuzkoſcźenjach nadobywa pak tež ſylnoſcź k woporam zwólniweje luboſcźe.
Hdyž jenož po cžłowjeſkim waſchnju tu wěc wobhladujemy, móhli za to
měcź, zo dyrbjeli wěriwi wſchu wjeſołoſcź a dobru wolu zhubicź, za
cyrkwinſke wotpohladanja něſchto cžinicź, hdyž widźa, kak ſo z tymi
nalutowanjemi a woporami jich prjedomnych cžaſto w někotrych krajach
nětk hoſpodari. Ale o ſpodźiwny podawk! wot dawnoho cżaſa drje njeje
katholſka cyrkej tak zwjeſelacu zwólniwoſcź k woporam widžała, kaž
dźenſniſchi dźeń. Tale zwólniwoſcź k woporam ſo wupſchěſtrjewa nic jenož
na dary luboſcźe, ale tež na krej a žiwjenjo. Synojo najnadobniſchich
ſwójbow z Francózſkeje, z Jendźelſkeje, z Irlandſkeje, z Němſkeje, z
Belgiſkeje, z Hollandſkeje wopuſchcźa kubła a wodſedźenſtwo, nana a
macź, žonu a dźěcźi, zo bychu za najſwjecźiſche prawa japoſchtolſkoho
ſtoła rycżeŕſcy wojowali. O ſpodźiwna móc Khryſtuſowa! Nicžo ſo jej
ſpjecźicź njezamoži! Hidźenjo njepſchecźelow twojeje cyrkwje ſłuži jenož
k tomu, ſwjaty woheń pſchezjeneje wěry a jednomyſlneje k woporam
zwólniweje luboſcźe we wutrobach wſchitkich ſwěrnych ſtawow k wjetſchomu
plomjenju zahoricź! Tohodla njechamy jenož pſchejara ſkoržicź a
žałoſcźicź. wjelelubowani we Khryſtuſu! dla hanjenjow, pſcheſcźěhanjow a
wuzkoſcźenjow cyrkwje, ale wjelewjacy ſo wjeſelicź, hdyž ſmy tež my
doſtojnoſcźeni, Khryſtuſa dla hidźenja cźeŕpjecź. Słowo tróſchta njech
woſtanje ſtajnje za nas japoſchtołſke ſłowo: móc budźe we ſlaboſcźi
doſpołna.

Pſchi pſcheſcźěhanjach Jězuſoweje cyrkwje dyrbi nas ſkóncžnje tež
Khryſtuſowe dobycźo tróſchtowacź. Hako hordozny dobycźeṙ nad złóſcźu
wſchěch ſwojich njepſchecźelow, hako dobycźeŕ nad hrěchom, ſmjercźu a
helu wuńdźe bójſki wumožnik na tſecźi dźeṅ po ſwojej ſmjercźi z cźěmnoho
rowa. Kraſne rańſche zerja na duju joho horjeſtacźa pſchizjewichu tež
joho cyrkwi lěpſchi pſchichod: te ſkóncžne dobycźo Jězuſoweje <pb
n="4"/>cyrkwje. Po joho zjawnych ſlubjenjach njezamóža mocy hele joho
cyrkej powalicź. Mnohe pſchikłady z woſymnacźe ſtow lětnych cyrkwinſkich
ſtawiznow wobſwědſja njezmólniwu wėrnoſcź joho ſłowow a dopokazuja
jaſnje, zo cyrkej z najcźežſchich bědźenjow a najhórkoſtniſchich
cźeŕpjenjow pſchecy z dobycźom wuńdźe. Dopomńmy ſo jenož na pſchikładaj
ze ſtarodawnych cžaſow. Połtſecźa ſta lět dołho wjedźechu romſcy
khěžorojo ſurowje krawnu wójnu k wukorjenjenju młodoho kſcheſcźanſtwa we
wulkim romſkim kraleſtwje, kaž ſwět žanu druhu tak dołhu, tak
wobſchěrnu, tak ſurowu widźał njeje. Wjele tawzyntow we wuznawanju
ſwojeje wěry ſwěrnych kſcheſcźanow buchu na wſchě móžne waſchnjo
pſcheſcźěhani, cžwilowani, martrowani, kóncowani. Swjate měſto Rom je
cžeſcźowne pohrjebniſchcźo njeſměrneje mnohoſcźe martrarjow. A ſchto bě
kónc tutoho zahubjacoho ſurowoho wojowanja? Tej pod krawnej kſchcźeńcy
pſchecy jenož poſylnjenej cyrkwi njezwažichu ſo dobre prawo dlěje
zapowjeſcź. Znamjo kſchiža zjewjeſche potom we wſchěch cyrkwjach, na
wſchěch wołtarjach dobycźo pſcheſcźěhaneje cyrkwje nad pohanſtwom.
Khěžor ſam kłonjeſche kolena pſched kſchižowanym Bóh-cžłowjekom a daſche
ſo na mjeno trojjenicžkoho Boha kſchcźicź. — Junkrócź hiſchcźe woſrjedź
ſchtwórtoho lětſtotka ſpyta jedyn krejny pſchecźel khěžora Konſtantina
Wulkoho, khěžor Julian, tón wotpadnik, pohanſtwo pſchez zwonkownu
kraſnoſcź ſwojich woporow a ſwjedźenjow zaſy wobnowicź; kſcheſcźanſtwo
pak z tym wukorjenicź, zo wuſtawy wyſchſchoho wudokonjenja kſcheſcźanam
zankny a jich wěru we ſwojich piſmach ſměcham, hanjenju, žortam a
zacſpěwanju pſchepoda. Ale tež nad nim dopjelni ſo ſłowo piſma: „Bóh
njeda ſo za ſměch měcź.” We perſiſkej wójnje wón padny wot kłoka
trjecheny a wuzna mrějo: „Nazarenſki ty ſy dobył!” Z nim rozpadny
nutskownje hoły twar zwonkewnje jenož z nowa wudebjenoho pohanſtwa
docyła. — Wjelelubowani we tym knjezu! pohladajcy na kraſne dobycźo
Jězuſa Khryſtuſa njechamy nihdy njewěſcźi bycź ſkóncžnoho dobycźa joho
ſwjateje naležnoſcźe na zemi! Krucźe chcemy pſchepokazani zwoſtacź, zo
móža drje wſchitke ſrědki mocy a leſcźe jeje dobycźo na khwilu
zadźeržecź, ale na žane waſchnjo je cyle wotſtronicź! Spuſchcźejmy ſo z
krutym dowěrjenjom na to, zo prjedy abo pozdžiſcho tón zbóžny cžas
pſchiṅdźe, hdżež budźe jedyn wowcžeŕ a jena wowcžeŕnja. Zo by wón k
zbožu a k měrej cžłowjeſtwa prawje bórzy pſchiſchoł, k tomu chcemy ſwěru
ſobu ſkutkowacź pſchez modlitwy a próſtwy, pſchez bědźenjo a wojowanjo,
cźeŕpjenja a wopory. Tele krótke rozpominanjo ſkóncžu z najnutrniſchej
žadoſcźu, zo by cźeŕpjenjo, pſchikład, móc a dobycźo Jězuſa was
wſchitkich pſchi eźeŕpjenjach a wuzkoſcźach cyrkwje ze ſłódkim
wolóženjom a z nowej nadźiju napjelniło!

Za pſchikhadźacy póſtny cžas płacźa tež tón krócź poſtajenja
prjedawſchich lět. Dotalne woſebite póſtne modlitwy a pobožnoſcźe dyrbja
njepſcheměnite zwoſtacź. Mjaſajědźe mamy ſo zdźeržecź jenož ſrjedu a
pjatk, we ſuchich dnjach tež ſobotu, a w martrownym tydźenju wot ſrjedy
hacź do ſoboty. Wſchě druhe dny póſtnoho cžaſa je mjaſajědźenjo dowolene
pod dwojim wuměnjenjom, zo pſchi tejſamej jědźi ryby a mjaſne jědźe
njewužiwamy, kaž tež zo ſebi po pſchikazni něſchto wot jědźe
wotcźehnjemy, ſchtož we tym wobſteji, zo ſo za dźeń z wuwzacźom njedźele
jenož jedyn krócź naſycźimy.

K wotſtronjenju wſchelakich wobcźežnoſcźow je katholſkim ſłužownym a
dźěłacźerjam, kaž tež domjacym njekatholſkich knježich a ſwójbow, kotrež
tajkim jědź dawaja, zjawnje dowolene, zo ſmědźa na wſchitkich dujach
lěta mjaſne jědźe wužiwacź z wuwzacźom wulkoho pjatka. Tola tež za nich
płacźi tamne dwoje ſpomnjene wuměnjenjo. Khori a ſłabi maja ſo tež w
naſtupanju póſtneje kaznje po wukazanjach lěkarja zadźeržecź.

Póſtnu kaznju, ſchtož naſtupa měru jědźe, dyrbja wſchitcy dźeržecź, kiž
ſu 21. lěto doſpěli a 60. hiſchcźe njepſchekrocžili, khiba zo ſprawna
wina jich zamolwja, kaž cźežke dźěło, khoroſcź a tomu runja. Póſtnu
kaznju, ſchtož mjaſajědźe naſtupa, ſu wſchitcy wot ſwojoho ſydmoho lěta
a tež pſchez 60. lěto ſtaroby dźeržecź winowacźi.

Skóncžnje pak njech kóždy katholſki kſcheſcźan ſpomina na wažnu
pſchiſłuſchnoſcź, kotruž cyrkwinſka kaznja jomu napołoži a kotraž bjez
cźežkoho hrěcha ſo zakomdźicź njeda: ſwjataj ſakramentaj pokuty a
wołtarja k najmjeńſchomu junkrócź za lěto a to w jutrownym cžaſu po
hódnym pſchihotowanju z wěrnej pobožnoſcźu dóſtacź.

Tež ſpominamy na tſi we póſtnym paſtyŕſkim liſcźe we lětu 1863 poſtajene
a kóžde lěto ſo wrócżace cyrkwinſke wopory, zo bychu ſo we wſchěch kath.
cyrkwjach a khapalach porjadnje wotdźeržałe: prěni k lěpſchomu Lyonſkoho
miſſionſkoho towarſtwa na jenej ſchěſcź póſtnych njedźelow; druhi k
lěpſchomu towaŕſtwa ſwj. Bonifaciuſa na njedźelu do 5. junija abo po tym
ſamym; tſecźi hako pětrowy pjenježk njedźelu do ſwj. Michała abo po nim.

W Dreždźanach,

na dnju ſwj. Valentina, martrarja.

1868.

Ludwik.

♣BEATISSIME PATER! ♠

♣W krajinach Łužicy, we kotrychž je swjaty biskop Benno Knjezowu winicu
plahował a sebi wěčne wopomnjeće zawostajił, je njezbožowne rozšćěpjenje
zańdźenych stotytkow, kaž we wjele druhich krajach, Cyrkej božu
zapusćiło, tak zo je jeno mały dźěl teho luda, kotryž swojeho Boha we
serbskosłowjanskej ryěi khwali, we tamnych časach přećiwnosćow a
tyšnosćow katholskej Cyrkwi swěrny wostał.♠ ♣In Lusatiae regionibus, ubi
Sanctus Benno Episcopus vineam Domini plantavit et perpetuam sui
memoriam reliquit, infausta praeteritorum saeculorum haeresis, ut in
multis aliis terris, Ecclesiam Dei devastavit, ita quidem ut minor
tantum pars gentis illius, quae Deum suum lingua sorabicoslavica colit,
in istis adversitatum et angustiarum temporibus fidem servaverit
Ecclesiae catholicae.♠

♣Tutȯn mjeńši dźěl serbskeho luda (přetož smy jeno 12000 katholikow
porno 180000 njekatholskich Serbow) zwostawa hač do dźensnišeho dnja we
swěrnej posłušnosći pod nawjedowanjom, zakitom a požohnowanjom romskeho
biskopa.♠ ♣Minor haec sorabicae gentis pars (12000 enim sumus
catholicorum Soraborum inter 180000 acatholicorum), perseverat ad
hodiernam usque diem in obedientia fideli sub gubernatione, praesidio et
benedictione Pontificis Romani.♠

♣Zjenosćeni ze zwjazkom teje sameje wěry, tych samych sakramentow a teje
sameje posłušnosće napřećo japoštołskemu Stołej dźakujemy so Bohu za
zbožo, zo smy tež my sobustawy tuteje wulkeje a krasneje zhromadźizny, a
jako stawy teho sameho ćěła, kotrehož hłowa je Khrystus, rudźimy so nad
přećiwnosćemi tuteje po wšitkich krajach našeje zemje wupřestrjeneje
Cyrkwje. Wosebje pak we našich časach, hdźež rozwuzdźena samowólnosć
powalić spytuje zakonje a kaznje wot Boha postajene, hdźež bjezbóžna
złósć złoby a namóc wobroća napřećo Jězusowemu naměstnikej: pohladujemy
tež my jako lubowace dźěći ze starosćiwym wóčkom na zrudne a wjele
tyšene postajenje, kotrež njepřećelojo prawa a sprawnosće přihotuja Tebi
našemu wulcy lubowanemu najwyššemu pastyrjej a biskopej našich dušow.
Zaćiskamy tehodla wšitke łžě a hanjenja, kotrež woni z njehańbitej
khrobłosću napřećo Twojemu knježeŕstwu roznošuja, wuprajamy za kranidbu
a rubjeństwo namócne a njesprawne wotewzaće swětneho kralestwa a
wuznawamy wobkhowanje teho sameho wobsedźeństwa S. Pětra za nuzne k
swobodnemu wobknježenju a zarjadowanju Cykwje božeje.♠ ♣Ejusdem fidei,
eorundem sacramentorum, ejusdem obedientiae erga Sedem Apostolicam
juneti vinculo, gratias agimus Deo, quia contigit et nobis, magnae hujus
atque praeclarae Societatis esse sodales; et membra ejusdem corporis,
cujus caput est Christus, dolemus afflictiones hujus per omnes nostrae
terrae regiones dilatatae Ecclesiae. Nostris vero praeprimis temporibus,
quum libido effrenata leges et praecepta divinitus instituta evertere
conatur, quum impia malitia furorem et violentiam convertit in Jesu
Christi Vicarium: nos quoque filiali dilectione oculos nostros
sollicitos in tristem et valde afflictam conditionem conjicimus, quam
inimici juris et justitiae Tibi, dilectissimo pastori et episcopo
animarum nostrarum, machinantur. Rejicimus igitur omnia mendacia
omnesque calumnias, quas impudenti cum audacia contra Tuam gubernationem
divulgant, violentam et injustam spoliationem regni saecularis furtum et
rapinam declaramus, atque integritatem Patrimonii saneti Petri
necessariam esse ad libere gubernandam et administrandam Dei Ecclesiam
profitemur.♠

♣Ze wšitkimi, kotřiž su woprawdźe katholscy, zjenosćamy so w tej
žadosći, zo dyrbi njewobškodźene wobsedźeństwo Cyrkwje być a wostać a ze
wšitkimi dowolenymi a sprawnymi srědkami so zakitać, štož je Bóh we
swojej njedoslědźitej mudrosći tutej swojej Cyrkwi wot časnych kubłow
sobudźělił. Zo bychmy tele swoje žadanja nic jeno ze słowami wuprajili a
z ponižnej modlitwu wot miłosćiweho Boha wuprošeli, ale tež, byrnje ze
słabym skutkom wopokazali a tak sobu swoju dżakownosć wozjewili za
wšitke nam a našim wótcam, kiž nětko we Knjezu wotpočuja, wot tuteho
romskeho Stoła wopokazowane žohnowanja a dobroty: smy z časnych, nam wot
Boha hnadnje wobradźenych, kubłoẇ, po přikładźe wšitkich katholskich
ludow dary dobrowólnje a rady nahromadżili a połožimy je nětko k
Twojimaj nohomaj jako pomoc k wotraženju njesprawnych nadpadow a
nadběhow krajerubjacych bjezbóžnikow a k zakitanju swjateho města, přez
přelatu krej swjateju japoštołow Pětra a Pawoła a tysacow krewjeswědkow
Khrystusowych swjatosćeneho, přez swjatosé njeličbnych wuznawarjow
božich překrasnjeneho a ze stawiznami cyłeje Cyrkwje njerozdźělnje
zjenosćeneho.♠ ♣Cum omnibus, qui vere catholici sunt, conjungimur
desiderio, ut inviolata Ecclesiae possessio sit et maneat omnibusque
licitis et justis adjumentis defendatur, quodquod temporalium bonorum
Deus in inscrutabili sua sapientia Ecclesiae suae tribuere dignatus est.
Quos sensus nostros non verbis solum ut pronuntiemus atque suppliciter
rogando a Deo benigno impetremus, sed etiam exiguo licet facto testemur,
simulque gratam benedictionum omnium et beneficiorum memoriam nobis
nostrisque patribus, qui jam in Domino requiescunt, ab hac Sede Romana
collatorum declaremus: de bonis temporalibus, nobis a Deo benigne
praestitis, exemplo omnium populorum catholicorum ducti, munera
voluntarie ac lubenter oblata collegimus eaque Tibi suppeditamus tanquam
auxilium ad injustos incursus et impetus terras rapientium maleficorum
repellendos, ad tuendam sanctam Urbem, profuso sanctorum Apostolorum
Petri et Pauli atque tot millia Martyrum Christi sanguine sacratam,
candore innumerabilium Dei Confessorum decoratam, cum totius Ecclesiae
sorte inseparabiliter cohaerentem.♠

♣Woprujcy tak z wunoška wosebje rataŕskeho dźěła podawamy swoju ruku
wojakej, kotryž swoju bróń za prawo, wobsedźeństwo a swobodnosć cyłeje
Cyrkwje nosy, a we nadźiji, zo Bóh tute wopokazmo a dar našeje lubosće
požohnuje a přez khorhojnika njebjeskeho kralestwa, swjateho arejandźela
Michała do brónjeŕnje swjateje Cyrkwje přiwozmje: zwostawamy hač do
swojeho poslednjeho wodycha swěrni synojo swjateho romskeho Stoła a
prosymy wo Twoje požohnowanje k zbožu swojich dušow a za zasyzjenosćenje
swojich serbskich sobukrajanow do jenosće stadła Jězusoweho, zo by, štož
chcył Bóh wjeŕšny dać, skerje a lěpje přišoł čas, hdźež cyły serbski lud
na Słowo japoštołskeho stoła posłucha a ze wšitkimi narodami khwali
Knjeza Boha Izraeloweho, zo je domapytał a dokonjał wumoženje swojeho
luda.♠ ♣Offerentes itaque denarios de fructu laboris praecipue agros
colentium quos congessimus, manus porrigimus militi, arma sua pro jure,
possessione ac libertate totius Ecclesiae capienti, et sperantes, Deum
huic signo et dono dilectionis nostrae benedicturum, atque per
Signiferum regni coelestis, beatum Michaelem Archangelum, in
armamentarium Ecclesiae sanctae suscepturum esse: usque ad extremum
spiritum filii fideles sanctae Sedis Romanae permanemus, Tuamque
benedictionem pro salute animarum nostrarum nec non pro reconciliatione
conterraneorum nostrorum Soraborum in unitatem gregis Jesu humillime
exoramus; ut, quod Deus supernus tribuat, quam primum fiant tempora,
quibus tota gens sorabica verbo Apostolicae Sedis obediat atque una cum
omnibus nationibus benedicat Dominum Deum Israel, quia visitavit et
fecit redemptionem plebis suae.♠

♣W Khrósćicach, na dnju swj. Michała arcjandźela we lěće 1868.♠
♣Chrostitii, die Dedicationis S. Michaelis Archangeli Anno Domini
MDCCCLXVIII.♠

♣Serbjo Hornjeje Łužicy♠ ♣Sorabi Lusatiae Superioris♠

♣z katholskich wosadow we♠ ♣e parochiis catholicis♠

♣Budyšinje,

Kulowje,

Khrósćicach,

Njebjelčicach,

Radworju,

Ralbicach,

Wotrowje.♠ ♣Budissae,

Culoviae,

Chrostitŕi,

Nebelschicii,

Radiborii,

Ralbicii,

Ostrovii.♠

♣Budissae. Typis E. M. Monaii.♠

Nažnaj liſtaj

za katholſkich Serbow

z lěta 1868.

K wopomnjecźu

wudał

M. H.

W Budyſchinje 1869.

Cżiſchcžal L. A. Donnerhak.

A. Liſt ſwjatomu wótcej, wot katholſkich Serbow.

Swjaty wótcže! W krajinach Lužicy, we kotrychž je ſwjaty biſkop Benno
Knjezowu winicu plahował a ſebi wěcžne wopomnjecźo zawoſtajił, je
njezbožowne rozſchcźěpjenjo zańdźenych ſtotytkow, kaž we wjele druhich
krajach, Cyrkej božu zapuſcżiło, tak zo je jeno mały dźěl toho luda,
kotryž ſwojoho Boha we ſerbſkoſłowjanſkej rycži khwali, we tamnych
cžaſach pſchecźiwnoſcźow a tyſchnoſcźow katholſkej Cyrkwi ſwěrny woſtał.

Tutón mjeńſchi dźěl ſerbſkoho luda (pſchetož ſmy jeno 12,000 katholikow
porno 180,000 njekatholſkich Serbow) zwoſtawa hacž do dżenſniſchoho dnja
we ſwěrnej poſłuſchnoſcźi pod nawjedowanjom, zakitom a požohnowanjom
romſkoho biſkopa.

Zjenoſcźeni ze zwjazkom teje ſameje wěry, tych ſamych ſakramentow a teje
ſameje poſłuſchnoſcźe napſchecźo japoſchtołſkomu Stołej dźakujemy ſo
Bohu za zbožo, zo ſmy tež my ſobuſtawy tuteje wulkeje a kraſneje
zhromadźizny, a jako ſtawy toho ſamoho cźěła, kotrohož hłowa je
Khryſtus, rudźimy ſo nad pſchecźiwnoſcźemi tuteje po wſchitkich krajach
naſcheje zemje wupſcheſtrjeneje Cyrkwje. Woſebje pak we naſchich
cžaſach, hdźež rozwuzdźena ſamowólnoſcź powalicź ſpytuje zakonje a
kaznje wot Boha poſtajene, hdźež bjezbóžna złóſcź złoby a namóc wobrocźa
napſchecźo Jězuſowomu naměſtnikej: pohladujemy tež my jako lubowace
dźěcźi ze ſtaroſcźiwym wócžkom na zrudne a wjele tyſchene poſtajenjo,
kotrež njepſchecźelojo prawa a ſprawnoſcźe pſchihotuja Tebi, naſchomu
wulcy lubowanomu paſtyrjej a biſkopej naſchich duſchow. Zacźiſkamy
tohodla wſchitke łžě a hanjenja, kotrež woni z njehańbitej khrobłoſcźu
napſchecźo Twojomu knježeŕſtwu roznoſchuja, wuprajamy za kranidbu a
rubjeṅſtwo namócne a njeſprawne wotewzacźo ſwětnoho kraleſtwa a
wuznawamy wobkhowanjo toho ſamoho wobſedźeńſtwa S. Pětra za nuzne k
ſwobodnomu wobknjeżenju a zarjadowanju Cyrkwje božeje.

Ze wſchitkimi, kotſiž ſu woprawdźe katholſcy, zjenoſcźamy ſo w tej
žadoſcźi, zo dyrbi njewobſchkodźene wobſedźeńſtwo Cyrkwje bycź a woſtacź
a ze wſchitkimi dowolenymi a ſprawnymi ſrėdkami ſo zakitacź, ſchtož je
Bóh we ſwojej njedoſlědźitej mudroſcźi tutej ſwojej Cyrkwi wot cžaſnych
kubłow ſobudźělił. Zo bychmy tele ſwoje žadanja nic jeno ze ſłowami
wuprajili a z ponižnej modlitwu wot miłoſcźiwoho Boha wuproſcheli, ale
tež byrnje ze ſłabym ſkutkom wopokazali a tak ſobu ſwoju dźakownoſcź
wozjewili za wſchitke nam a naſchim wótcam, kiž nětko we Knjezu
wotpocžuja, wot tutoho romſkoho Stoła wopokazowane žohnowanja a dobroty:
ſmy z cžaſnych, nam wot Boha hnadnje wobradźenych kubłow, po pſchikładźe
wſchitkich katholſkich ludow dary dobrowólnje a rady nahromadźili a
połožimy je nětko k Twojimaj nohomaj jako pomoc k wotraženju
njeſprawnych nadpadow a nadběhow krajerubjacych bjezbóžnikow a k
zakitanju ſwjatoho měſta, pſchez pſchelatu krej ſwjateju japoſchtołow
Pětra a Pawoła a tyſacow krewjeſwėdkow Khryſtuſowych ſwjatoſcźenoho,
pſchez ſwjatoſcź njelicžbnych wuznawarjow božich pſchekraſnjenoho a ze
ſtawiznami cyłeje Cyrkwje njerozdźělnje zjenoſcźenoho.

Woprujcy tak z wunoſchka woſebje rataŕſkoho dźěła podawamy ſwoju ruku
wojakej, kotryž ſwoju bróń za prawo, wobſedžeńſtwo a ſwobodnoſcź cyłeje
Cyrkwje noſy, a we nadźiji, zo Bóh tute wopokazmo a dar naſcheje
luboſcźe požohnuje a pſchez khorhojnika njebjeſkoho kraleſtwa, ſwjatoho
arcjandźela Michała do brónjeŕnje ſwjateje Cyrkwje pſchiwozmje:
zwoſtawamy hacž do ſwojoho poſlenjoho wodycha ſwěrni ſynojo ſwjatoho
romſkoho Stoła a proſymy wo Twoje požohnowanjo k zbožu ſwojich duſchow a
za zaſyzjenoſcźenjo ſwojich ſerbſkich ſobukrajanow do jenoſcźe ſtadła
Jězuſowoho, zo by, ſchtož chcył Bóh wjeŕſchny dacź, ſkerje a lěpje
pſchiſchoł cžas, hdźež cyły ſerbſki lud na ſłowo japoſchtołſkoho Stoła
poſłucha a ze wſchitkimi narodami khwali Knjeza Boha Izraelowoho, zo je
domapytał a dokonjał wumoženjo ſwojoho luda.

W Khróſcźicach, na dnju ſwj. Michała arcjandźela we lěcźe 1868.

Serbjo Hornjeje Lužicy z katholſkich woſadow we Budyſchinje, Kulowje,
Khróſcźicach, Rjebjelcżicach, Radworju, Ralbicach, Wotrowje.

♣(Přełožk.)♠

♣Beatissime Pater!♠

♣In Lusatiae regionibus, ubi Sanctus Benno Episcopus vineam Domini
plantavit et perpetuam sui memoriam reliquit, infausta praeteritorum
saeculorum haeresis, ut in multis aliis terris, Ecclesiam Dei
devastavit, ita quidem ut minor tantum pars gentis illius, quae Deum
suum lingua sorabicoslavica colit, in istis adversitatum et angustiarum
temporibus fidem servaverit Ecclesiae catholicae.♠

♣Minor haec sorabicae gentis pars (12000 enim sumus catholicorum
Soraborum inter 180000 acatholicorum), perseverat ad hodiernam usque
diem in obedientia fideli sub gubernatione, praesidio et benedictione
Pontificis Romani.♠

♣Ejusdem fidei, eorundem sacramentorum, ejusdem obedientiae erga Sedem
Apostolicam juncti vinculo, gratias agimus Deo, quia contigit et nobis,
magnae hujus atque praeclarae Societatis esse sodales; et membra ejusdem
corporis, cujus caput est Christus, dolemus afflictiones hujus per omnes
nostrae terrae regiones dilatatae Ecclesiae. Nostris vero praeprimis
temporibus, quum libido effrenata leges et praecepta divinitus instituta
evertere conatur, quum impia malitia furorem et violentiam convertit in
Jesu Christi Vicarium: nos quoque filiali dilectione oculos nostros
sollicitos in tristem et valde afflictam conditionem conjicimus, quam
inimiei juris et justitiae Tibi, dilectissimo pastori et episcopo
animarum nostrarum, machinantur. Rejicimus igitur omnia mendacia
omnesque calumnias, quas impudenti cum audacia contra Tuam gubernationem
divulgant, violentam et injustam spoliationem regni saecularis furtum et
rapinam declaramus, atque integritatem Patrimonii sancti Petri
necessariam esse ad libere gubernandam et administrandam Dei Ecclesiam
profitemur.♠

♣Cum omnibus, qui vere catholici sunt, conjungimur desiderio, ut
inviolata Ecclesiae possessio sit et maneat omnibusque licitis et justis
adjumentis defendatur, quodquod temporalium bonorum Deus in inserutabili
sua sapientia Ecclesiae suae tribuere dignatus est. Quos sensus nostros
non verbis solum ut pronuntiemus atque suppliciter rogando a Deo benigno
impetremus, sed etiam exiguo licet facto testemur, simulque gratam
benedictionum omnium et beneficiorum memoriam nobis nostrisque patribus,
qui jam in Domino requiescunt, ab hac Sede Romana collatorum declaremus:
de bonis temporalibus, nobis a Deo benigne praestitis, exemplo omnium
populorum catholicorum ducti, munera voluntarie ac lubenter oblata
collegimus eaque Tibi suppeditamus tanquam auxilium ad injustos incursus
et impetus terras rapientium maleficorum repellendos, ad tuendam sanctam
Urbem, profuso sanctorum Apostolorum Petri et Pauli atque tot millia
Martyrum Christi sanguine sacratam, candore innumerabilium Dei
Confessorum decoratam, cum totius Ecclesiae sorte inseparabiliter
cohaerentem.♠

♣Offerentes itaque denarios de fructu laboris praecipue agros colentium
quos congessimus, manus porrigimus militi, arma sua pro jure,
possessione ac libertate totius Ecclesiae capienti, et sperantes, Deum
huic signo et dono dilectionis nostrae benedicturum, atque per
Signiferum regni coelestis, beatum Michaelem Archangelum, in
armamentarium Ecclesiae sanctae suscepturum esse: usque ad extremum
spiritum filii fideles sanctae Sedis Romanae permanemus, Tuamque
benedictionem pro salute animarum nostrarum nec non pro reconciliatione
conterraneorum nostrorum Soraborum in unitatem gregis Jesu humillime
exoramus; ut, quod Deus supernus tribuat, quam primum fiant tempora,
quibus tota gens sorabica verbo Apostolicae Sedis obediat atque una cum
omnibus nationibus benedicat Dominum Deum Israel, quia visitavit et
fecit redemptionem plebis suae.♠

♣Chrosticii, die Dedicationis S. Michaelis Archangeli Anno Domini
MDCCCLXVIII.♠

♣Sorabi Lusatiae Superioris♠

♣e parochiis catholicis Budissae, Culoviae, Chrosticii, Nebelschicii,
Radiborii, Ralbicii, Ostrovii.♠

♣B.♠

♣Pius PP. IX.♠

♣Venerabilis Frater, salutem et Apostolicam Benedietionem.♠

♣Non leve solatium duximus, Venerabilis Frater, a litteris tuis et
Soraborum in tantis, quibus premimur, angustiis. Quo minor est enim in
hisce regionibus fidelium numerus, et quo majore eircumfunditur
acatholicorum copia, eo splendidius emicat ejus fides, quae tot
circumventa periculis et insidiis, non solum immota constat, sed
incensiore quoque se praebet informatam caritate. Aperta enim eorum ac
libera propriae religionis professio inter dissidentes, et indignatio
magnanima, qua palam execrantur universas impietatis machinationes et
quidquid adversus Ecclesiae Santaeque hujus Sedis jura fraus et
violentia sunt ausae, sicuti eximia per se commendatione sunt digna, sic
mirifice praeterea exornantur a studio, quo non solum suam conferre nisi
sunt symbolam communi catholicorum liberalitati in indigentiae Nostrae
levamen; sed hoc filialis pietatis pignore non contenti peculiarem
quoque stipem addere voluerunt ostiatim emendicatam et ex animo largitam
ab inope ruricolarum populo, qua juribus Nostris propugnandis novus
miles comparari valeret. Quae quidem munera eam nobilitatem ab affectu
mutuantur, ut praeclarum prorsus exhibeant offerentium fidei
testimonium, Nobisque, qui hac maxime delectamur, jucundissima fiant.
Significa ergo iis, Venerabilis Frater, tuque ipse excipito, grati animi
Nostri sensus ac vota, quibus a Deo petimus, ut egregiam istam animi
comparationem in iisdem confirmet, ipsosque benedictionibus cumulet, cum
coeli desuper, tum etiam terrae deorsum. Earum vero auspicem et
praecipuae benevolentiae Nostrae testem esse volumus Apostolicam
Benedictionem, quam tibi, Venerabilis Frater, totique huic populo
peramanter impertimus.♠

♣Datum Romae apud S. Petrum die 18. Novembris 1868.♠

♣Venerabili Fratri♠

♣Ludovico episcopo Leontopolitano, Pius PP. IX.♠

♣Vicario Apostolico in Regno Saxoniae. Dresdam.♠

(Pſchełożk.)

Liſt bamža Piusa ♣IX.♠ biſkopej Ludwikej z Leontopolis.

Poſtrowjenjo a japoſchtołſke požohnowanjo. Cžeſcźedoſtojny bratſje!
Njemały tróſcht ſmy doſtali z twojoho a Serbow liſta w tak wulkich
cźěſnoſcźach, z kotrymiž ſmy pocźiſchcźowani. Pſchetož cžim mjeńſcha je
w tychle krajinach licžba (Zahl) wěriwych, a z cžim wjetſchej mnohoſcźu
njekatholikow je wobdawana, cźim jaſniſcho zabłyſchcźuje jeje wěra,
kotraž wobeńdźena z tak wjele ſtraſchnoſcźemi a lecženjemi nic jenož
njehibita ſteji, ale tež w najhorcyſchej luboſcźi wobkrucźena ſo
wopokazuje. Jich wotewrjene a ſwobodne wuznacźo ſamſnoho nabožniſtwa
(Religion) bjez druhowěriwymi, a zmužita rozhorjenoſcź, z kotrejž
zjawnje tamaja wſchitke najebanſtwa bjezbȯžnoſcźe a ſchtożkuli leſcź a
mócowanja pſchecżiwo prawam Cyrkwje a tutoho Stoła ſebi zwažichu, kaž
ſtaj ſamaj na ſebi khwalenja hȯdnaj, tak wudebjataj ſo wyſche toho
ſpodźiwnje pſchez prȯcowanjo, z kotrymž nic jeno ſwój dźěl k zhromadnomu
darej katholikow k polóženju Naſcheje nuzy pſchinoſchowacź pytaja; ale z
tymle zawdakom dźěſcżowſkeje pſchiwiſnoſcźe njeſpokojeni tež hiſchcźe
wurjadny pjenjez pſchidacź chcychu, kotryž bu dom wot domu hromadźeny a
zwólniwje dawany wot njebohatoho rólniſkoho luda, zo by z nim k
zakitanju Naſchich prawow nowy wojowaŕ ſtajeny bycź mohł. Tajkele dary
doſtawaja ſwoju nahladnoſcź wot pſchikhilenja, tak zo z cyła kraſne
ſwědcženjo wo wěrje dawacźerjow podawaja a Nam, kotſiž ſo nad njej
najbóle zradujemy, najzwjeſelniſche bywaja. Wozjeẇ jim tohodla,
cžeſcźedoſtojny bratſje, a wzmi ſam, zacžucźa Naſcheje dźakownoſcźe a
pſchecźa, z kotrymiž Boha proſymy, zo by tele woſobne zmyſlenjo ducha we
tych ſamych wobkrucźił a jich ze žohnowanjemi napjelnił, kaž z njebjes
dele tak na zemi deleka. A wěſchcźenjo tych ſamych a ſwėdcženjo Naſchoho
woſebitoho derjeměnjenja ma te japoſchtołſke požohnowanjo bycź, kotrež
tebi, cžeſcźedoſtojny bratſje, a tutomu cyłomu ludej najluboſcźiwiſcho
wudźělamy.

Date w Romje pola ſ. Pětra 18. dźeń novembra 1868.

W 23. lěcże naſchoho wyſchſchoho měſchniſtwa.

Cžeſcźedoſtojnomu bratrej

Ludwikej biſkopej z Leontopolis, Pius bamž ♣IX.♠

japoſchtokſkomu vikarej w kraleſtwje Sakſkej.

Ludwik Forwerk,

z Božeje miłoſcźe a japoſchtołſkoho ſtoła hnady biſkop z ♣Leontopolis,♠
aſſiſtent bamžowoho tróna, japoſchtolſki vikar w ſakſkim kraleſtwje,
♣administrator ecclesiasticus♠ w ſakſkej Hornjej Lužicy, tachant pſchi
ſwjatym Pětrje w Budyſchinje,

poſtrowja a žohnuje we tym Knjezu jomu porucženych wėriwych.

Bjez wſchěmi ſydom ſakramentami naſcheje ſwjateje cyrkwje je ſakrament
wołtarja najwyſchſchi. Tónſamón dźěli, kaž te druhe, nic jeno hnady
ſobu, ale wobdźeržuje žórlo wſchitkich hnadow, Jězuſa Khryſtuſa ſamoho.
Wſchitke ſakramenty ſu ſwjate, ſakrament wołtarja pak najſwjecżiſchi,
dokelž nicžo bóle ſwjate we njebjeſach a na zemi njeje, hacž tón
pſchekraſnjeny Bóh-cžłowjek, kiž je we tutym ſakramencźe pod
ſchałtnoſcźomaj khlěba a wina wěrnje, woprawdźe a ze ſwojim bycźom
pſchitomny. Tale pozběhowaca wěrnoſcź naſcheje ſwjateje wěry złožnje ſo
na ſwjate piſmo a na wobſtajne hortne podawizny. Ja pſcheṅdu dopokazanja
ze ſwjatoho piſma, hdźež je we ſchěſtym ſtawje ſcźenja ſwj. Jana
nutsſtajenjo tohole ſwjatoho ſakramenta prjedyprajene; njeſpomnju na
ſłowa nutsſtajenja ſame we ſcźenjach Matthäuſa, Marka a Lukaſcha; tež
nie na ſłowa wulkoho japoſchtoła Pawoła wo joho prěnim liſcźe na
Korinthſkich. Jenož najſtarſchich ſwědkow wěry do wěrneje pſchitomnoſcźe
Jězuſa Khryſtuſa we najſwjecźiſchim ſakramencźe woltarja z prěnich
lětſtotytkow kſcheſcźijanſtwa chcu z krótka wopomnicź. Swj. Ignacius,
biſkop we Antiochia, wucžownik ſwj. japoſchtoła Jana, piſa we ſwojim
liſcźe k Smyrnenſkim wot błudnych wucžerjow ſwojoho cžaſa: „woni ſo
zdźeržuja woprawjenja, dokelž z nami njewuznawaja, zo je we
najſwjecźiſchim ſakramencźe te mjaſo naſchoho zbóžnika Jězuſa
Khryſtuſa.“ S. Juſtin, martraŕ, kiž bu pſchez božu hnadu z pohanſkoho
mudroho wubjerny zakitaŕ kſcheſcźijanſtwa, praji we ſwojim prěnim
zakitaŕſkim piſmje: „nic kaž wſchědny khlěb, anic kaž wſchědny napoj
dóſtawamy ſwjate woprawjenjo; ale runje kaž je naſch zbóžnik Jězus
Khryſtus, pſchez ſłowo bože wocžłowjecženy, mjaſo a krej naſchoho zboža
dla měł, tak ſmy my powucženi, zo je ta z mocu joho ſłowa požohnowana
jědź kaž mjaſo, tak tež krej wocžłowjecženoho Jězuſa. Swjaty Cyprian
radźi: „tym we pſcheſcźěhanju wotpadnjenym, jeli ſu wěrnu pokutu
cžinili, Khryſtuſowe cźěło a krej zaſy podawacź, zo bychu pſchez to
ſylnoſcźeni ſwoju krej za Khryſtuſa pſcheleli; a porokuje měſchnikam,
kotſiź tym wotpadujenym, hdyž doſahacu pokutu njewopokazachu, ſwjate
woprawjenjo podawaja, a pſchez to cźěło toho Knjeza wonjecžeſcźa.“
Swjaty Cyrillus z Jeruzalema praji we jenej kſcheſcźijanſkej wucžbje:
„khlěb a wino najſwjecźiſchoho ſakramenta bě pſched modlitwu k najſwj.
Trojicy jenož khlěb a wino; pſchez modlitwu pak je tón khlěb Jězuſowe
cźěło a te wino Khryſtuſowa krej.“ W jenej druhej kſcheſcźijanſkej
wucžbje piſa tónſamón zjawnje: „tohodla wužiwaj to z tym doſpołnym
pſchepokazanjom hako joho cźěło a joho krej; dokelž we ſchtałtnoſcźi
khlěba dawa ſo tebi joho cźěło a we ſchtałtnoſcźi wina joho krej, tak zo
budźeſch ty, hdyž cźěło a krej Khryſtuſowu wužiwaſch, jene cźěło a jena
krej z nim; powucženi wo tym a krucźe wěrjacy, zo to, ſchtož khlěb bycź
ſo zda, khlěb njeje, hacžrunje tak ſłodźi, ale cźěło Khryſtuſowe, a
ſchtož wino bycź ſo zda, njeje wino, hacžrunje po ſłodźenju ſo zda, ale
Khryſtuſowa krej.“ Swjaty Rjehoŕ z Niſſa pak piſa: „z tutym ja prawje
wěrju, zo khlěb, pſchez ſłowo bože ſwjecźeny, ſo pſchewobrocźi do cźěła
toho Słowa, kotrež je Bóh.“ Swjaty Ambroſius piſa: „hdyžkuli ſakramenty
wužiwamy, kotrež ſu pſchez potajnu ſwjatu modlitwu do cźěła a krewje
Khryſtuſa pſchewobrocźene, zjewimy ſmjercź toho Knjeza.“ Swjaty Auguſtin
pak praji: „Khryſtus njeſeſche ſo ſamoho we ſwojimaj rukomaj, hdyž ſwoje
ſwjate cźěło podawajo praji: „To je moje cźěło.“

Tutym ſwědſenjam z najſtarſchich cžaſow kſcheſcźijanſtwa, kotrež nichtó
zaprěcź njemóže, móhli mnohoſcź druhich ze wſchěch ſcźěhowacych
lětſtotytkow pſchiſtajicž. Teſame wſchě wobſwědſja naſchu wěru, zo je
Jězus Khryſtus, tón jednorodźeny wot wótca, połny hnady a wěrnoſcźe ze
ſwojim bójſtwom a cžłowjeſtwom, z mjaſom a z krewju, z cźěłom a z duſchu
wěrnje, woprawdźe a ze ſwojim bycźom pod ſchtaltnoſcźomaj khlěba a wina
pſchitomny wot toho wokomiknjenja, we kotrymž ſo potajne ſłowa toho
nutsſtajenja na khlěb a wino wupraja. Ta ſpodźiwna pſchitomnoſcź
naſchoho hnadypołnoho wumožnika wotwiſnje potajkim wot wuprajenja joho
bójſkich ſłowow, nic pak wot cžłowjecžoho ſkutka dóſtacźa a wužiwanja
abo ſwjatoho woprawjenja. — Z wěry do wěrneje pſchitomnoſcźe Jězuſa
Khryſtuſa we najſwj. ſakramencźe wołtarja ſcźěhuje ſamo wot ſo
winowatoſcź huſcźiſchoho ſwjatoho woprawjenja. Jara rjenje praji wot
toho ſwj. Khryſoſtomus: „Pſchezwažnoſcź njeleži w huſcźiſchim
woprawjenju, ale we njedoſtojnym, byrnje tež jenož junkrócź za cyły cžas
pſchiſtupił.“ Hdyž pak naſcha ſwjata cyrkej nutrnje žada, zo bychu
wěriwi huſcźiſcho k blidu hnady a luboſcźe Jězuſoweje ſo pſchibližowali,
je taſama tola wot ſpocžatka tſinatoho lětſtotytka z najwažniſchich
winow jenož tu powſchitkownu kaznju poſtajiła, po kotrejž je wuźiwanjo
najſwj. ſakramenta wołtarja jenicžcy we jutrownym cžaſu za wěriwych
kruta winowatoſcź, kotrejež pſcheſtupjenjo cźežki hrěch za ſobu wjedźe.
Kaž daloko moje zhonjenja doſahaja, dha ſo tale kaznja, Bohu dźak, wot
najwjacy ſakſkich katholikow po ſwědomju ſwěrnje dopjelnja. Tola ſu we
wſchelakich woſadach tež někotſi, kotſiž, — z najhłubſchej duchownej
boloſcźu to wupraju, — dopjelnjenjo tuteje winowatoſcźe cžaſto lěta
dołho wotſtorkuja <pb n="2"/>a ſo tohole zakomdźenja dla na wſchelake
prózne waſchnjo zamołwjeja. Tymlez bych rady z božej pomocu we lětuſchim
paſtyŕſkim liſcźe wulkoſcź a cźežkoſcź jich zawinjenja na Khryſtuſu a
joho cyrkwi k wutrobje wjedł. Ale tež wſchěm druhim lubowanym wěriwym,
kiž ze ſwojoho ſamotnoho nutskownoho wutrobnoho hnucźa wjele wjacy
cžinja, hacž piſmik cyrkwinſkeje kaznje žada, móže jenož witane bycź,
hdyž ſo jim woſebite winy wužiwanja jutrownoho božoho woprawjenja z nowa
naležnje wukładuja. Tohodla ſym ſebi prědkwzał, dwoju winu
pſchiſłuſchnoſcźe jutrownoho woprawjenja na tutym lětuſchim póſtnym
paſtyŕſkim liſcźe trochu wobſchěrniſcho wuwjeſcź.

I. Prěnja hłowna wina je potrěbnoſcź wuznacźa naſcheje wěry do
Khryſtuſa, naſcheje luboſcźe k Khryſtuſej, naſcheje nadźije na Khryſtuſa
w jutrownym cžaſu.

Na požadanjo wyſchſchoho měſchnika: „pola žiwoho Boha tebje
wopſchiſaham, zo nam powjeſch, hacž ſy ty Khryſtus, ſyn bożi,“ wotmołwi
tón zbóžnik a wobkrucźi ſwjatocžnje na měſcźe pſchiſahi: „Ty ſy je
prajił.“ Zo pak by najmjeṅſcha njewěſtoſcź we tym njebyła, kak maja ſo
tele ſłowa zrozemicź, pſchiſtaji wón tymſamym, na ſwoju bójſku móc a
majeſtoſcź pokazujo: „ja wam praju: wot nětka budźecźe widźecź ſyna
cžłowjeka ſedźacoho na prawicy božeje mocy a pſchikhadźacoho na
mrócželach njebja.“ Tón wyſchſchi měſchnik ſpózna, ſchto tele ſłowa
wupraja tak derje, zo ſwoju draſtu rozſtorže prajicy: „wón je Boha
hanił.“ Bjez pſchepytanja wěrnoſcźe ſwojich ſłowow bu naſch zbóžnik
ſmjercźe hódny namakany. Pſchez tamne ſwjatocžne wobkrucźenjo je tón
bójſki wumcžnik tež wſchě prjedawſche wuprajenja wot ſwojeje bójſkeje
natury a ſwojoho bójſkoho wotpóſłanja ſobu wobkrucźił. Schtó njeſpomni
pſchi tym hnydom na joho ſłowa: „ja a wótc ſmój jedyn. (Jan. 10, 30.)
Schtóž mje widźi, widźi wótca. (Jan. 14, 9.) Prjedy hacž Abraham bě, ſym
ja. Jan. 8, 58.) Ja ſym tón pucź, ta wěrnoſcź a žiwjenjo. Nichtó
njepſchińdźe k wótcej, khiba pſcheze mje. (Jan. 14, 6.) Ja ſym ſwětło
ſwěta. Schtóž za mnu dźe, njekhodźi we cźěmnoſcźi, ale změje ſwětłoſcź
žiwjenja. (Jan. 8, 12.) Ja ſym kral. K tomu ſym rodźeny, a do ſwěta
pſchiſchoł, zo bych wěrnoſcźi ſwědſił. (Jan. 18, 37.) Syn cžłowjeka
njeje pſchiſchoł, ſebi ſłužicź dawacź, ale zo by ſam ſłužił a ſwoje
žiwjenjo k wumoženju za wjele pſchepodał. (Mat. 20, 28.) To je moja
krej, krej nowoho zakonja, kotraž budźe za wjele pſchelata k wodawanju
hrěchow. (Mat. 26, 28.) Ja mam móc, žiwjenjo dacź a móc, je zaſy wzacź.“
(Jan. 10, 18.) — Wěrnoſcź tutych ſłowow wobkrucźi pak wón tež ze ſwojej
krewju na zdónku kſchiža, a dopokaza ju znowa pſchez ſwoje horjeſtacźo.
Napſchecźo tajkim drohim zawěſtoſcźenjam naſcheje ſwjateje wěry do
parſchony a ſkutka Božoho ſyna by k najmjeńſchomu wulku liwkoſcź
pſcheradźiło, hdy bychmy ſo z tym ſpokojicź chcyli, naſchu wěru jenož z
hortom wuznawacź, měſto toho, zo mamy ju tež we ſkutku a žiwjenju
wopokazacź. K tajkomu wuznawanju ze ſkutkom pak njeje we jutrownym cžaſu
žana pſchihódniſcha a rjeńſcha pſchiležnoſcź, hacž ta, kiž ſo nam podawa
pſchez pſchiſtupjenjo k blidu hnady a luboſcźe Jězuſoweje. Tu dyrbimy
jomu wopokazanja naſchoho cžeſcźowanja a modlenja pſchinjeſcź, z
Domaſchom pſched nim na kolena panycź prajicy: „Mój Knježe a mój Božo!“
(Jan. 20, 28.)

Swjate woprawjenjo we jutrownym cžaſu je pak tež winowatoſcź wuznawanja
naſcheje luboſcźe k Khryſtuſej. Runje jutry je naſch zbóžnik
najwyſchſche wopokazanja ſwojeje njeſkóncżneje luboſcźe dał. Wjecžor
pſched ſwojim cźeŕpjenjom wuſtaji wón tamnu potajnu ſpodžiwnu hoſcźinu
hnady, wopora a zwjazka a luboſcźe, w kotrejž wón wſchitke dny hacž do
kónca ſwěta pſchi ſwojich zwoſtanje, do najnutrniſchoho duchownoho
zjednoſcźenja z nimi ſtupi, jich ſycźi a ſylnoſcźi k wěcžnomu žiwjenju.
Kajke hanjenja a wuſměchowanja, kajke wohidźenja a zacpěwanja, kajke
cźeŕpjenja a boloſcźe, kajke cžwile a martry cźeŕpjeſche wón zwólniwje
naſcheje zbóžnoſcźe dla wot hórkoho ſmjertnoho ſtyſkanja w zahrodźe
Gethſemane hacž do poſlenjoho wokomiknjenja na kſchižu! Pſchez ſwój
krawny wopor na kſchižu je wón doſcźcžinjenja, kotrež my božej
ſprawnoſcźi a ſwjatoſcźi wotłožicź njemóžachmy, wotłožił, dołžny liſt
hrěſchnoho cžłowjeſtwa roztorhnył a zanicžił a wěcžnje płacźace
wumoženjo załožił, tak zo ſo wot njebjeſkoho wótca wodacźa hrěchow,
hnady a pokoja nadźecź ſměmy, jeli pokutnje wot błudnych pucźow hrěcha
ſo k njomu wobrocźimy. Hako dobycźeŕ nad hrěchom, ſmjercźu a helu ſtany
wón na tſecźim duju po ſwojej ſmjercźi ze ſwojej mocu wot morwych. Po
ſwojim horjeſtacżu załoži wón ſwjaty ſakrament pokuty, z tym nas
napominajo, zo bychmy wot hrěſchnoho ſpanja ſtanyli a nowe žiwjenjo we
Khryſtuſu zapocželi. Schtó mohł tele kraſne wopokazanja bójſkeje
luboſcźe pobožnje wopominacź, a njedyrbjał mócnje pohnuty bycź, toho
zaſy lubowacź, kotryž je nas prjedy a tak jara lubował, zo je naſcheje
zbóžnoſcźe dla poſłuſchny był, poſłuſchny hacž k ſmjercźi na kſchižu.
Lěpſche a jomu ſpodobniſche wopokazmo nutrnoho zaſylubowanja njemóžemy
pak jomu dawacź, dyžli te, zo we doſtojnoſcźi k tomu blidu khwatamy, k
kotromuž wón ſwojich tak lubje pſcheproſchuje. Tu dyrbimy, tu chcemy
jomu woſebje w jutrownym cžaſu wopory naſcheje dźakownoſcźe a luboſcźe
pſchinjeſcź. Wjedźicy, zo je wſchitka horliwoſcź w ſamych ſlowach
prózna, chcemy tomu, kotrohož cyłe žiwjenjo na zemi wot žłobja w
Bethlehemje hacž do kſchiža na Golgotha běſche ſtajny wopor luboſcże,
zaſy lubicź, naſch cžas a naſche mocy k ſłužbje Božej a cžłowjeſtwa
ſwěrnje nałožecź, za cyrkwinſke a ſmilne wotpohladanja wulke wopory
pſchinjeſcź, a wſchitkim wonkownym woporam tón wjetſchi nutskowny wopor
pſchewinjenja a zaprěwanja ſebje ſamoho pſchiſtajicż. Wopominajcy, zo je
jenož tón ſwěrny wucžownik ſwojoho miſchtra, wulkoho muža boloſcźow,
njewinowatoho Jehnjecźa Božoho, kotryž ſwój kſchiž zwólniwje na ſo
wozmje a joho ſcźěhuje, dyrbimy jomu pſchi ſwjatym woprawjenju ſlubicź,
tón kſchiž, kotryž tón Wóte nam napołoži, w zmyſlenju a duchu joho
lubowanoho Syna, z joho dźěcźacym poddacźam a podcźiſujenjom pod wótcowu
wolu z joho ſcźeŕpnoſcźu a wobſtajnoſcźu njeſcź. Jenož zrudnu zymnoſcź,
ſurowu liwkoſcź, hrubu njecžucźiwoſcź wopokazuja cźi na wobžarowanja
hódne waſchnjo, kotſiž, hdyž je Khryſtus jutry najwjetſchi wopor
pſchinjeſł, najwjetſche cźeŕpjenja zujeſł, najwyſchſche dobroty nam
wopokazał, w jutrownym cžaſu wot joho ſwjateje hoſcźiny luboſcźe ſo
zdaluja; potajkim nicžo z luboſcźe k njomu, nicźo k joho cžeſcźi, nicžo
k zbóžnoſcźi ſwojich njeſmjertnych duſchow njecžinja, kotrež je wón ze
ſwojej krewju droho wukupił, a ze ſwojej ſwjatej luboſcżu a krewju
ſycźicź a ſylnoſcźicź chce!

<pb n="3"/>

Jutrowne ſwjate woprawjenjo njeje jenož winowatoſcź wuznawanja naſcheje
wěry do Khryſtuſa a naſcheje luboſcźe k Khryſtuſej; teſame je tež
winowatoſcź wuznawanja naſcheje nadźije na Khryſtuſa. Wutrobu
pozběhowace a tróſchta połne ſlubjenja pſchizankuje naſch wumožnik
doſtojnomu wužiwanju joho ſwjateje wjecžerje. Wone ſu w ſłowach, kiž wón
pſchi prjedyprajenju jeje nutsſtajenja praji. Najwažniſche tychſamych
ſu: „ja ſym žiwy khlěb, kiž ſym z njebjes dele pſchiſchoł. Schtóž wot
tohole khlěba jě, budże żiwy do wěcžnoſcźe (Jan. 6, 52). Moje mjaſo je
zawěrno jědź a moja krej zawěrno napoj. Schtóž moje mjaſo jě a moju krej
pije, woſtanje we mni a ja we nim. (Jan. 6, 56, 57.) Schtóž moje mjaſo
jě a moju krej pije, tón ma wěcžne žiwjenjo a ja budu joho zbudźicź na
ſudnym dnju.“ (Jan. 6, 55.) Smy-li žiwje pſchepokazani wot ſwěry toho,
kiž je prajił: „njebjo a zemja zańdźetaj, moje ſłowa pak njezańdu“ (Mat.
24, 35.): dha dyrbimy ſo tež nuzowani cżucź, pſchez nutrne zjednoſcźenjo
z nim w najſwjecźiſchim ſakramencźe wołtarja dóſtawacź ducha wot joho
ducha, móc wot joho mocy, pomoc k ſwěrnomu dopjelnjenju winowatoſcźow
naſchoho powołanja a zaſtójuſtwa, khrobłoſcź k bědźenju ze wſchěmi
zadźěwkami ſpomožnoho ſkutkowanja, ſylnoſcź k ſpjecźenju napſchecžo
wſchěm wabjenjam k hrěchej. Nic hłuchim ſmě ſo joho luboſcźiwe
pſcheproſchenjo zjewicź: „pójcźe ke mni wſchitcy, kiž mucžni a
wobcźeženi ſcźe; ja chcu was wokſchewicź.“ (Mat. 11, 28.) A nochcemy-li
joho ſlubjenjow ſamych dla wobzanknycź, joho pſcheproſchenju zwólniwje
poſłuchacź a we jutrownym cžaſu zawdak wěcžnoho žiwjenja dóſtawacź,
njech nas k najmjeńſchomu joho ſurowe hroženja k tomu pohonjeja. Wutrobu
pſchewzace ſu joho ſłowa: „zawěrno, zawěrno wam praju, jeli wy mjaſo
ſyna cžłowjeka njejěſcźe a joho krej njepijecźe, njezmějecźe žiwjenjo we
ſebi.“ (Jan. 6, 54.) Straſchne wobſtejenja cžłowjecžoho ducha: „žane
žiwjenjo w ſebi njeměcź, ſlepy a hłuchi bycź napſchecźo wſchěm
napominanjam božeje huady, njemócny wſchěm požadoſcźam podležecż, žanu
duchownu móc k pozběhowanju z hłubokoho pada w ſebi njenoſycź, w połnej
liwkoſcźi napſchecźo Bohu, nabožnoſcźi a póccźiwoſcźi pſchebywacź!“
Knježe Jězuſo, poſylń nas pſchez twoju ſwjatu wjecžeŕ wſchėch hnadow, zo
ženje tajkomu ſtraſchnomu duchownomu zmyſlenju njepſchepadnjemy, zo
wjelewjacy kóždy cžas wot nas płacźi: „nic my, ale ty ſy žiwy we nami!“

Tak dha nas napominaja wěra, nadżija a luboſcż a pſchiſłuſchnoſcź, tele
dobre zmyſlenja we ſkutku a żiwjenju wopokazowacź, najmócniſcho, zo ſo k
blidu toho kujeza w jutrownym cžaſu pſchibližimy.

♣II.♠ Druha wina woprawjenja w jutrowym cžaſu je zjednoſcźenjo z
cyrkwju.

Pſchez poſłuſchnoſcź pſchecźiwo cyrkwinſkim kaznjam wopokazamy naſche
zjednoſcźenjo z cyrkwju hako jejne żiwe a ſwěrnje poddate ſtawy. W
cžaſu, w kotrymž tak wjele ludźi z wotmyſlenjom na to dźěła, nahladnoſcź
kóždeje wyſchnoſcźe, duchowneje kaž ſwětneje podrywacź, dyrbi na cžaſu
bycź, zo na poſłuſchnoſcź, kiž ma ſo cyrkwi wopokazacź, dopomnimy. K
ſwojim japoſchtołam praji bójſki wumožnik: „Zawěrno praju wam, ſchtož wy
na zemi wjazacźe, dyrbi tež w njebjeſach wjazany bycź; a wſchitko,
ſchtoż na zemi wotwjazacźe, dyrbi też w njebjeſach wotwjazane bycź“
(Mat. 18, 18). Z tymile ſłowami pſchepoda tón knjez japoſchtołam móc a
prawo, kaznje dawacź, kotrychż pſcheſtupjenjo je hrěch, a je zaſy
zběhnycź, kaž tež ſchtraſy za pſcheſtupjenja poſtajicź a wot nich
wotwjazowacź. Pſchi druhej pſchiležnoſcźi praji wón: „ſchtóž was
ſłyſchi, ſłyſchi mje; ſchtóž was zacpěje, zacpěje mje; ſchtóž pak mje
zacpěje, tón zacpěje toho, kiž je mje póſłał (Luk. 10, 16). Z tymile
ſłowami žady wón zjawnje, zo bychmy japoſchtołow hako joho a božich
zaſtupjerjow měli a cžeſcźili, a wupraji, zo ſo pſchez njepoſłuſchnoſcź
napſchecžo njomu a njebjeſkomu wótcej pſchehrěſchimy. Pſchez ſlowa
ſkóncžnje: „Jeli něchtó cyrkej njeſłyſchi, budź tebi hako pohan a zjawny
hrěſchnik“ (Mat. 18, 17), pſchipraji wón zjawnje cyrkwi te prawo,
njepoſłuſchne ſtawy z jeje zhromadżeńſtwa wuzanknycź. Tule jim dowěrjenu
móc ſu japoſchtołojo po ſwědſenju japoſchtolſkich ſtawiznow a ſwojich
ſamſnych piſmow, wjacy krȯcź k zbožu wěriwych trjebali a ſwojim
naſtupnikam, biſkopam, tu ſamu móc pſchepodali. Měſto wſchěch druhich
dopokazmow ſpomnju jenož na tamne kraſne poſlenje ſłowa, kotrež ſ.
japoſchtoł Pawoł k někotrym zhromadźenym biſkopam Małeje Aſije
rycžeſche: „Kedźbujcże na ſo a na cyłe ſtadlo, w kotrymż je was Duch
ſwjaty hako biſkopow poſtajił, cyrkej Khryſtuſowu wodźicź, kotruž je ſej
ze ſwojej krewju dobył“ (Jap. ſtaw. 20, 28). Schtóž nětko prěje, zo je
Khryſtus japoſchtołam a jich ſcźěhowacźerjam tajku duchownu móc
pſchepodał, w naſtupanju wěry a ſwědomja, w naſtupanju zarjadowanja a
wudźělenja ſwjatych ſakramentow, ſwjecźenja Božich ſłužbow, kaž tež za
wodźenjo duſchow w ſwědomju wjazace kaznje dawacź, tón wuzanknje ſo z
tym wot zhromadźeńſtwa katholſkeje cyrkwje. Toſame cźini tón, kotryž
drje tule móc zjawuje njeprěje, ale tola kaznje tejele mocy ze zamyſlom
njewobkedźbuje.

Z toho zjawuje ſcźěhuje, zo maja widźowni prědtſtejicźerjo cyrkwje, z
bamžom zjenoſcźeni, te prawo, kazuju jutrowneje ſpowjedźe poſtajicź.
Rozpomńmy pak tež pobožnje, lubowani we tym Knjezu, kak ſo w tej kazni
tak derje wyſoka mudroſcź kaž tež macźeŕſka luboſcź cyrkwje, tak derje
jeje wulka miloſcź kaž jeje ſprawna krutoſcź wopokazuje. Wjele
wobſtejnoſcźow ſo zjenoſcźi, tule kaznju hako jara wužitnu ſpóznacź.
Jutram pſchedkhadźacy pokutny cžas poſta ſchtyrcycźi dujow je cyle za
tym, nas k wažnym myſlam pozběhnycź, a prawomu zhromadźenju ducha a
doſtojnomu pſchihotowanju na doſtacźo najſwjecźiſchoho ſakramenta
wołtarja pſcheproſycź. Wopomnjecżo hórkoho cżeŕpjenja a ſmjercźe Jězuſa
dyrbi wutrobu ſpodźiwnje hnucź a tomu wobzankujenju zahoricź, zo pſchez
doſtojne doſtacźo najſwjecźiſchoho ſakramenta płody joho wumožeŕſkeje
ſmjercźe ſebi pſchewobrocźimy. Swjecźenjo najwjetſchoho zrudnoho
tydźenja cyłoho cyrkwinſkoho lěta, martrownoho tydźenja z joho wutrobu
hnujacymi ceremonijemi a waſchnjemi pokazuje nam tu drohu płacźiznu, za
kotruž ſmy wukupjeni a napomina nas mócnje, zo krej tutoho zwjazka z
nohomaj njeteptamy. Radoſcź jutrownoho cžaſa nas napomina: „runje kaž je
Khryſtus wot morwych ſtanył, dyrbicźe tu wy we nowym żiwjenju khodźicż.“
(Romſk. 6, 4.) Jara mudre poſtajenjo cyrkwje tež je, zo jutrowny cžas
někotre tydźenje traje. Zjawnje dyrbi ſo z tym wěriwym, kiž huſto mile
daloko wot cyrkwje bydla, dopjelnjenjo cyrkwinſkeje kaznje woložecź.
Pſchi tych wažnych powſchitkownych winach k dóſtacźu ſwj. woprawjenja
zda ſo někotrym woſebita cyrkwinſka kaznja w naſtupanju jutrownoho cžaſa
njetrěbna. A tola wopokaza pſchez tule kaznju cyrkej ſwoju woprawdźe
macźeŕſku ſtaroſcźiwoſcź a luboſcź k tym ſwojim. Wona <pb n="4"/>znaje
cžłowjecžu ſłaboſcź. Wona wě, tak jara wjele ſo pſchez lochkomyſlnoſcź a
zabycźiwoſcź, pſchez ſtotyre wobwjeſelenja a rozpjerſchenja, pſchez
ſtaroſcźe a rudźenja wotdźeržecź dadźa, najſwjecźiſche winowatoſcźe
dopjeluicź. Spominajo na bójſku porucžnoſcź, wſchě ludy wucžicź, zo
bychu wſchitko dźerželi, ſchtož je Khryſtus tym japoſchtołam pſchikazał,
chce cyrkej pſchez tule kaznju kaž pucź pokazacź a ſwoje dźěcźi
napominacź, zo njebychu pucź ſwojoho ſpomoženja cyle zabyli. Wona praji:
chcecźe-li wy, lube dźěcźi, w zhromadźenſtwje z cyrkwju zwoſtacź,
njeſměcźe woprawjenjo we jutrownym cžaſu zakomdźicź! Hdyž je tak mało,
ſchtož cyrkej wot nas žada, pokazuje wona z tym ſwoju wulku miłoſcź.
Cyrkej je cyle pſchepokazana, zo móža, runje kaž winowe pruty jenož wot
pjeńka mjezu a płódnoſcż dóſtawaju a wot njoho dźělene wuſkhnu, tež cźi
wěriwi jenož we zhromadźenſtwje ze ſwojim zbóžnikom pſchez ſwjate
woprawjenjo wjele płodow za wěcžne žiwjenjo pſchinjeſcź. W tajkej wěrje
dóſtawachu prěni kſcheſcźijenjo nimale wſchědnje, (Japoſcht. ſtaw. 2,
26) k najmjeńſchomu kóždu njedźelu (Jap. ſtaw. 20, 7) cźělo toho knjeza.
Tale horliwoſcź trajeſche pſchez někotre lětſtotki. Pozdźiſcho pak wona
pſcheſta a wjele liwkich kſcheſcźijanow zwoſtawachu k ſwojomu ſamotnomu
njezbožu dlěſchi cžas wot blida toho kujeza zdaleni. Tohodla bu na
ſynodźe wo Agde w lěcźe 605 poſtajene, zo dyrbja wěriwi k najmjeńſchomu
na tſjoch wyſokich ſwjedźenjach cyrkwinſkoho lěta, hody, jutry a ſwjatki
najſwjecźiſchi ſakrament wołtarja dóſtacź. Hdyž pak pozdźiſcho
horliwoſcź kſcheſcźijanow dale bóle woliwkny, poſtaji ſchtwórta
lateranſka powſchitkowna cyrkwinſka zhromadźizna w lěcże 1215 pod bamžom
Junocentom ♣III.♠ kaznju, kotraž hiſchcźe dźens płacźi. Trientſka
cyrkwinſka zhromadźizna wo 16. lětſtotytku tule kaznju wobnowi a
wobkrucźi. Zjawnje wona wuznaje, kak jara drje žada, zo bychu pſchi
wſchěch božich mſchach cźi pſchitomni wěriwi nic jenož na duchowne
waſchnjo, ale tež ſakramentaluje ſwjate woprawjenjo dóſtawali, njeſpȯzna
tola po ſwojej mudroſcži, luboſcźi a miloſcźi za dobre pſchez zjawnu
kaznju wjacy žadacź, hacż ſwj. woprawjenjo we jutrownym cžaſu. Tola pak
chce wona, zo by ſo krutoſcź napſchecźo zacpěwarjam jeje zhromadźeṅſtwa
nałožowała. Tym, kiž cyrkwinſku kaznju njewobkedźbuja a we ſmjercźi
pokutu njecžinja, dyrbi ſo cyrkwinſki pohrjeb zapowjeſcź. Na tutej
krutoſcźi ſo njerozomni a mjechcy ludźo pohorſchuja. Ale cyłe njeprawje.
Tajcy zakitaja dźěcżo, kotrež ſwoju macźeŕ zacpěje a wonjecžeſcźi a
porokuja macźeri, zo wona dźěcźo, kiž ſo ſamowólnje wot jeje
zhromadźeńſtwa wotdźěli, tak njecžeſcźi kaž ſwoje dźakowne a ſwěrne
dźěcźi. Kajka njeſprawna ſtroniſka luboſcź ſo w tym za zacpěwarjow
cyrkwinſkoho zhromadźeńſtwa pokazuje! Tajcy powołaja ſo k zakitanju
ſwojeje njeprawdy huſto na to, zo zapowjedźenjo cyrkwinſkoho pohrjeba
zawoſtajenych najcźežo potrechi. Su pak tucźi zawoſtajeni ſwojej ſwj.
cyrkwi ſwěrnje podacźi, dha budźa woni boloſcźiwje ranjeni, zo bě jich
wotemrjety ſwójbny ſtaw cyrkwi tak napſchecźiwny a budźa nutrnje
wobžarowacź, zo je ſo ſamoho z cyrkwinſkoho zhromadźeńſtwa wuzanknył.
Ženje pak njebudźa wot cyrkwje njeſprawnje žadacź, zo by taſama
ſobuſtawy, kiž wěru a cyrkej hanja, a bože blido zacpěwaja, runje kaž
ſwěrne ſtawy cžeſcźowała.

Njech tele moje krótke rozeſtajenja bjez ſpomožnoho wužitka njezwoſtanu
a njech ſo mnohoſcź tych pſchiſpori, kotſiž ſwoju poſłuſchnoſcź k cyrkwi
nic jenož pſchez ſwěrne dopjelnjenjo pſchikazuje ſwjatoho woprawjenja w
jutrownym cžaſu wopokazaja, ale tež we zmyſlenju ducha a po nutrnej
žadoſcźi naſcheje cyrkwje najſwj. ſakrament wołtarja k ſwjatoſcźenju
ſwojoho žiwjenja huſcźiſcho hacž junkrócź za lěto dóſtawaja.

Po zaſtarſkim waſchnju zapocžina ſo jutrowny cžas we Lužicy z popjelnej
ſrjedu, we herbſkich ſakſkich krajach hakle z pjatej njedżelu poſta. Po
cyłej Sakſkej pak ſo ſkóncżi ſobotu po ſwjatkach.

Za prědkſtejacy póſtny cžas płacźa z cyła teſame poſtajenja, kaž w
prjedawſchich lětach. Modlitwy a pobožnoſcźe, kiž ſu zawjedźene, dyrbja
njepſcheměnite wobſtacź. Wot mjaſajědźe zdźeržecź mamy ſo jenož ſrjedu a
pjatk, wo ſuchich dujach tež ſobotu, a we martrownym tydźenju wot ſrjedy
hacž do ſoboty. Wſchě druhe dny je mjaſojědźenjo dowolene z tym dwojim
wuměnjenjom, zo ryby a mjaſo pſchi jenej a tejſamej jědźi njewužiwamy,
kaž tež zo winowatoſcź, něſchto wot jědźe ſebi wotcźahnycź,
njezakomdźimy; kotrež wotcźehnjenjo we tym wobſteji, zo ſo za dźeń z
wuwzacźom njedźele jeno jedyn krócź naſycźimy.

K wotſtronjenju wſchelakich wobcźežnoſcźow je katholſkim ſłužownym a
dźěłacźerjam, kaž tež domjacym njekatholſkich knjeżich a ſwójbow, kotrež
tajkim jěſcź dawaja, zjawnje dowolene, zo ſmědźa na wſchitkich dnjach
lěta mjaſne jědźe wužiwacź z wuwzacźom wulkoho pjatka. Tež za tych pak
płacźi tamne dwoje ſpomnjene wuměnjenjo.

K wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju mnohoſcźe jědźe, ſu
wſchitcy winowacźi, kiż ſu 21. lěto docpěli a 60. lěto hiſchcźe
njepſchekrocžili, a kotſiž njejſu hewak pſchez žanu ſprawnu winu
zamołwjeni, kaž cźežke cźěłne dźěło, khoroſcź a toho runja. K
wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju wſchelakoſcźe jědźow je
kóždy wot ſydymoho lěta a tež hiſchcźe pſchez 60. lěto winowaty.

Tež ſo z tutym wobnowja porucžnoſcź, zo maja ſo tamne tſi cyrkwinſke
wopory, kotrež ſmy w paſtyŕſkim liſcźe 1863 wupiſali,

tón prěni za lyonſke miſſionſke towaŕſtwo na jenej tych ſchěſcź póſtnych
njedźelow,

tón druhi za towaŕſtwo ſ. Boniſaca njedźelu do 5. junija abo po nim,

tón tſecźi pak, wopor pětrowoho pjenježka, njedżelu do dnja ſ.
arcjandźela Michala abo po nim we wſchitkich katholſkich cyrkwjach a
khapałach Sakſkeje wodźeržecź.

W Dreždźanach,

na duju ſ. Jana Khryſoſtoma, cyrkwinſkoho wucžerja. 1869.

† Ludwik.

Cżiſcheżał L. A. Donnerbak w Budyſchinje.

Tudwik Forwerk,

z Božeje miłoſcźe a japoſchtołſkoho ſtoła hnady biſkop z ♣Leontopolis,♠
aſſiſtent bamžowoho tróna, japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje,
♣administrator ecclesiasticus♠ w ſakſkej Horujej Lužicy, tachant pſchi
ſwjatym Pětrje w Budyſchinje,

poſtrowja a žohnuje we tym Knjezu jomu porucżenych wėriwych.

Wjelelubowani we Khryſtuſu!

Bamž Pius ♣IX.,♠ nadobny wyſchſchi wěrch naſcheje ſwjateje cyrkwje, je
dźeṅ 11. hapryla, na kotrymž ſwój połſtalětny měſchniſki jubilej
dżerżeſche, pſchez to woſobnje ſwjecźił, zo na tymſamym japoſchtołſki
liſt na wſchėch Khryſtuſawěriwych wotpóſła, we kotrymž wón dla
powſchitkowneje cyrkwinſkeje zhromadźizny (ökumeniſkoho koncila)
doſpołny wotpuſk po waſchnju jubilejſkoho dowoli. Po ſwojej winowatoſcźi
wozjewjam najprjedy tutón japoſchtołſki liſt po ſłowje, z wuwzacźom
toho, ſchtož ſpowjednikow naſtupa.

♣Pius P. P. IX.♠

Poſtrowjenjo a japoſchtołſke žohnowanjo wſchěm Khryſtuſawěriwym, kotſiž
wot tutoho piſma wědomnoſcź dóſtanu.

Wěſcźe njeje nikomu njeznate, zo je ökumeniſki koncil wot nas
pſchipowjedźeny, kotryž dyrbi w Naſchej vatikanſkej cyrkwi 8. decembra
t. l. na dnju njewoblakowanoho podjecźa ſwjateje Boharodźicźeŕki a
knježny Marije ſo zapocžecź. Tohodla njepſcheſtawamy woſobnje w tymle
cžaſu w ponižnoſcźi wutroby hnadnoho wótca ſwětła a miłoſcźe, wot
kotrohož koždy dobry a doſpołny dar pſchińdźe (Jak. 1, 17), z
najnutrniſchimi modlitwami proſycź, zo by z njebjes mudroſcź póſłał,
kotraž pſchi joho trónje ſteji, a taſama z Nami była, a z Nami dźěłała,
a my ſpóznali, ſchto je jomu ſpodobne. (Kniha mudroſcźe 9, 4. 10.) Zo
chcył Bóh Naſche próſtwy ſkerje wuſłyſchecź a ſwojej wuſchi Naſchim
modlitwam pſchikhilecź, ſmy wobzanknyli, pobožnoſcź a nutrnoſcź wſchěch
Khryſtuſawěriwych pſcheproſycź, zo bychmy pſchez zjednoſcźenjo jich
modlitwow z tymi Naſchimi ſebi pomoc bójſkeje prawicy a njebjeſke ſwětło
wuproſyli a pſchi tutym koncilu wſchitko to poſtajicź zamožili, ſchtož k
zhromadnomu zbožu cyłoho kſcheſcźanſkoho ludu, k wužitkej, k wjetſchej
cžeſcźi, ſpomoženju a woſobnje k měrej katholſkeje cyrkwje ſłużi. —
Dokelž pak ſu modlitwy cżłowjekow Bohu ſpodobniſche, kiž z wutroby wot
kóżdoho hrěcha cżiſteje ſo jomu bliża, ſmy wobzanknyli, pſchi tym te nam
dowěrjene njebjeſke pokłady wotpuſkow z japoſchtołſkej darniwoſcźu
Khryſtuſawėriwym wotewricź, zo móhli pſchez to k wěrnej pokucźe
pohonjeni a pſchez ſakrament pokuty wot kóždoho hrěcha wucžiſcźeni z
wjetſchej dowěru k trónej božomu pſchiſtupicź, joho miłoſcź dóſtacź a
hnadu pomocy namakacź we prawym cžaſu.

Z tutym wotpohladanjom pſchizjewjamy katholſkomu ſwětej wotpuſk po
waſchnju jubileja. Tohodla dowolimy a wudźělamy pſchez miłoſcź
wſchohomocnoho Boha a złoženi na prawo ſwjateju japoſchtołow Pėtra a
Pawoła, z tamneje mocy wjazanja a wotwjazowanja, kotruž je Nam tón
Knjez, hacżrunje ſmy toho njedoſtojni, pſchepodał, wſchitkim
Khryſtuſawěriwym wobeju ſplahow z tutym piſmom miłoſcźiwje we tym Knjezu
doſpołny wotpuſk a wodacźo wſchitkich hrėchow, kiż móże ſo dóſtacź wot
I. junija hacž do dnja, na kotrymž budźe pſchizjewjeny ökumeniſki koncil
wobzanknjeny; — a to najprjedy wot tych, kotſiž we tutym Naſchim měſcźe,
Romje, pſchebywaja, abo ſem pſchińdu, jeli cyrkwje ſwj. Jana we
Lateranu, ſwj. Pětra, japoſchtołſkoho wěrcha, a ſwj. Marije Wulkeje, abo
jenu tychſamych dwójcy wopytaja, tam khwilu za pſchewobrocźenjo
wſchitkich błudnowěriwych, za wupſchěſtrėwanjo ſwjateje wēry, a za
pſchczjednoſcż, měr a dobycźo katholſkeje cyrkwje pobožnje ſo modla;
kotſiž potom tež wyſche tych ſuchich dnjow na tſjoch dnjach, ſrjedu,
pjatk a ſobotu ſo poſcźa a we tym ſpomnjenym cžaſu ſwojich hrěchow ſo
wuſpowjedaja, najſwjecźiſchi ſakrament wołtarja pobožnje dóſtanu a
khudym jenu jałmožnu wotedadża, kaž kóždomu joho pobožnoſcź nutedawa.
Potom móże ſo tutón wotpuſk w tymſamym cžaſu wot 1. junija hacž do
wobzanknjenja koncila też wot wſchitkich dóſtacź, kiž zwonka měſta Roma
abo hdźežkuli bydla, jeli te wot jich biſkopa abo na joho měſcźe wot
njoho poſtajenych duchownych pomjenowane cyrkwje abo jenu tychſamych
dwójcy wopytaja a te druhe ſpomnjene ſkutki pobožnje dopjelnja. Wſchitcy
cźi dóſtanu doſpołny wotpuſk a wodacźo wſchėch ſwojich hrėchow, kajkiž
we jubilejſkim lėcźe tym ſo dowola, kotſiż wėſte cyr<pb n="2"/>kwje we
měſcźe Romje a zwonka měſta wopytaja. Tutón wotpuſk móže tež tym, kotſiž
ſu z Bohom we luboſcźi zjednoſcźeni z toho žiwjenja wuſtupili, ſo
pſchiwobrocźicź po waſchnju zaſtupjenja. Tež dowolimy tón ſamón wotpuſk
tym, kiž ſo na pucźu namakaja, hdyž domoj wrócźeni te ſpomnjene ſkutki
dopjelnja a cyrkej ſwojoho bydliſchcża dwójcy wopytaja. Runje tak
dowolamy, zo móże klóſchtyrſkim parſchonam wobeju ſplahow, tež tym, kiž
ſtajnje w klóſchtrach pſchebywaju, ſwėtnym abo duchownym; tak tež tym,
kiž ſu w jaſtwje abo popanjenſtwje, abo pſchez cźėłnu khoroſcź abo
kajkiżkuli zadźěwk wotdźerženi, a ſpomnjene ſkutki abo někotre
tychſamych dopjelnicź njemóža, tón prawje poſtajeny ſpowjedny wóte
teſame do druhich pſcheměnicź abo na druhi blizki cžas pſchepołożicź a
to jim napołožicź, ſchtož pokutni dopjelnicź zamoža. Tež móża dźěcźi,
kiž hiſchcźe njejſu k prěnjomu božomu woprawjenju pſchipuſchcźeni, tola
pak k ſwjatej ſpowjedźi pobyli, tónle wotpuſk bjez wužiwanja ſwjatoho
woprawjenja doſtacź.

Z mocu ſwjateje poſłuſchnoſcźe porucžamy z tutym pſchitomnym piſmom a
pſchikazujemy krucźe wſchitkim biſkopam, hdźeżkuli ſu, a jich
naměſtnikam, a hdźež tajcy njejſu, wſchitkim duchownym, zo po dóſtacźu
tohole liſta tónſamón bjez komdźenja we pſchihodnym měſcźe a cžaſu we
ſwojich cyrkwjach, diöceſach, měſtach a wſach wozjewja abo wozjewicź
dadźa a wobydlerjam, pſchez prědowanjo božoho ſłowa po móžnoſcźi derje
pſchihotowanym, tu cyrkej abo tej cyrkwi k wopytanja za tutón jubilej
pſchipokazaja.

Tež poſtajamy, zo maja wot ſpomnjenoho 1. junija hacž do dnja ſkóncženja
ökumeniſkoho koncila wſchitcy ſwětni a klóſchtyrſcy duchowni wſchědnje
na božej mſchi modlitwu wot Ducha ſwjatoho pſchiſtajicź; a zo dyrbi ſo
pódla konventualneje bożeje mſchě we wſchěch patriarchalſkich,
kathedralſkich a kollegiatſkich cyrkwjach katholſkoho ſwěta wot
kanonikuſow, a tež we klóſchtyrſkich cyrkwjach kóždoho rjada, hdźež ſo
konventualna boža mſcha dżeržecź ma, kóždy ſchtwórtk, na kotrymž ſwjaty
dżeń prěnjoho abo druhoho rjada njeje, boža mſcha wot Ducha ſwjatoho
dźeržecź.

Date w Romje pola ſwjatoho Pětra pod rybowym ſyglom na 11. hapryla 1869
w 23. lěcźe naſchoho wyſchſchoho měſchniſtwa.

Mikławſch kardinal ♣Paracciani Clarelli.♠

Wjelelubowani we Knjezu Jězuſu Khryſtuſu! Prjedy hacž k ſpomožnomu a
žohnowanomu dóſtacžu doſpołnoho wotpuſka pola nas potrěbne poſtajam,
chcu někotre ſłowa prjedy póſłacź wo pſchiležnoſcźi runje wozjewjenoho
japoſchtołſkoho liſta, kaž tež wo wupiſanym doſpołnym wotpuſku ſamym.

Pſchileżnoſcź k japoſchtołſkomu liſtej je tón na 8. decembra tutoho lěta
pſchipowjedźeny ökumeniſki koncil t. j. zhromadźizna biſkopow po cyłym
ſwěcźe wupſcheſtrjeneje katholſkeje cyrkwje, pod pſchedſydſtwom jeje
wěrcha, k wuradżenju powſchitkownych naležnoſcźow cyrkwje. K cżomu je
koncil powołany, praji nam zjawnje a jaſnje bulla wot 29. junija 1868,
kotraż ſo ze ſłowami: „♣Aeterni Patris unigenitus filius,♠ j. r.
wěcžnoho wótca jednorodźeny ſyn“ zapocžina, a pſchez kotruž bamž koncil
pſchipowjeduje. Po njej dyrbja ſo wſchitke mocy nałožecź, zo by cyrkwi
nacžinjena wſchelaka ſchkoda ſo zarunała, ſpomożenjo cyłoho ſtadła toho
Knjeza ſo wobſtarało a ſmjertne napady a prócowanja tych, kiž chcedża,
hdy by móžno było, cyrkej a ſwětne wobſtejenja porazycż, ſo wotpokazałe.
K tomu zdaſche ſo ſwjatomu wótcej zhromadźizna ökumeniſkoho koncila hako
woſobnje wužitny ſrědk, kotrohož dźěło by było: wſcho to z najwjetſchej
ſtaroſcźiwoſcźu rozpomnicź a wobzanknycź, ſchtož mohło w tak prudźenych
cžaſach wjetſchu cžeſcź božu, połnu njezranjenoſcź wěry, hódne
ſwjecźenjo božich ſłužbow, kaž wěcžne zbožo duſchow, doſtojnu cźahnitbu,
ſpomožnu a doſpołnu zdźěłanoſcź ſwětnych a klóſchtyrſkich duchownych,
wobkedźbowanjo cyrkwinſkich kaznjow a polěpſchenjo žiwjenja,
wocźehnjenjo młodoſcźe we kſcheſcźanſkim duchu, powſchitkowny měr a
pſchezjednoſcź wſchitkich ſpěchowacź. Te we liſcźe ſpomnjene
wuzkoſcźenja, pod kotrymiž cyrkej žałoſcźi, zawěrno njejſu pſchehnate.
Njeſłyſchimy ſkoro kóžde lěto z powjeſcźow z wotleżanych raniſchich
krajow, zo ſo zemja z krewju ſwěrnych njebojaznych wuznawarjow
katholſkeje wěry cžeŕwjeni? Njejſu kraje, w kotrychž wſchitka bróń
tajenja a mocy najdróžſche ludowe kubło, wěru, rubicź pyta? Njejſu we
druhich krajach najnuzniſche prawa towaŕſchenja, kotrež ſo prěnjomu
lěpſchomu towaŕſtwu dowola, a ſo zapowjeſcź njezwaža, cyrkwi
wotdżeržane? Njepſchimaja ſo we druhich kraleſtwach ſprawnoho cyrkwinoho
kubła, kotrež cyrkej hako ſwětne ſrědki k wěſcźiſchomu wuwjedźenju
wyſchſchich wotpohladanjow trjeba? Njepobrachuje we wjele krajach cyrkwi
wſchitka pomoc, zo mohła po bójſkim a cžłowjecżim prawje jej ſłuſchace
ſtawy pſchez bože ſłużby a nabożnu wucžbu pſched ſtrachami njewěry a
liwkoſcźe wobkhowacź? Njewuliwa nimale we wſchěch krajach
njepſchecźelſke piſmowſtwo mucźenki njehódnoho hanjenja a žorta,
wobſkoržowanja a pſchiſłodźenja na cyrkej, jeje wucžby a wuſtawy, jeje
mėſchnikow a ſwěrne ſtawy, zo by ſłabych zaſtraſchiło a khabłacych k
wotpadej wot wěry zawjedło? We cžaſach tak wjele wuzkoſcźow pokazuje ſo
prawje zjawnje, zo je cyrkej jow ta wojowaea. Smě wona wſchěm tym
njepſchecźelſkim napadam napſchecźo změrom rucy do klina połožicź? To by
rěkało, wot njeje žadacź, ſo ſamu wopuſchcźicź. Cyrkej ma nic jenož
prawo, ale tež winowatoſcź, wſchě ſwoje mocy napinacź, zo by derje
wojowała za te jej z njebjeſkeje wyſokoſcźe dowěrjene kubła ſpomoženja
napſchecźo wſchěm njepſchecźelnym mocam. Tele prawo cyrkej wužiwa, tule
winowatoſcź dopjelnjuje bjez druhim pſchez to, zo ſo jeje prědkſtejerjo
wokoło toho wot Khryſtuſa poſtajenoho zakitarja a wokoło ſrjedźizny
ſwojeje jednoty zhromadźa, zo bychu pod joho wjedźenjom wuradźili, ſchto
je pſchede wſchěm za zbóžnoſcź duſchow wěriwych nuznje trěbne. Žadyn
rozomny katholik njezměje z pſchewažnym dowěrjenjom te błazne měnjenjo,
hako mohł ökumeniſki koncil wſchitke zrudne wobſtejenja nadobo
wotwobrocźicź. Ale kóždy ſwojej cyrkwi ſwěru podaty twari na to z
dowěrjenjom, zo budźe tutón ökumeniſki koncil pod mócnej hnadnej pomocu
božej ſrėdki a pucźe namakacź, zo by ſo nětcžiſchomu njezbožu njewěry a
bjezbóžnoſcźe a tym z toho za cyrkej a lud naſtawacym hrożacym ſtracham
mócniſcho a wužitniſcho napſchecźo dźěłało, hacž je ſo to dotal ſtało a
ſtacź mohło. Je dżėn tola naſch zbóżnik ſwojim japoſchtołam a jich
naſtupnikam ſlubił, zo budźe tón tróſchtaŕ, Duch ſwjaty, kotrohož Wótc
wo joho mjenje póſcźele, jich wſchitko wucžicź a na wſcho dopomnjecź,
ſchtož je wón jim prajił (Jan 14, 26.). Prjedy hižon ſlubi wón Pětrej
zjawnje: Ty ſy Pětr, t. j. ſkała, a na tule ſkału chcu moju cyrkej
twaricź a mocy hele ju njebudźa <pb n="3"/>pſchemocowacź (Mat. 16, 18).
A wſchitke ſwoje prjedawſche lubjenja wobkrucźi wón ſwjatocžnje ſkcótka
do ſwojoho donjebjesſtpěcźa z tymi hordoznymi ſłowami: „ja ſym pſchi
wami wſchitke dny hacž do ſkóncženja ſwěta.” (Mat. 28, 20). Na tele
lubjenja złožuje ſo powſchitkowna wěra katholſkeje cyrkwje hako na
njezmólniwe wucżeŕſtwo, kotrež we wuprajenjach wo zjewjenych wucžbach
wěry a žiwjenja wot wěrnoſcźe ſo zdalicź njemóže. Nam katholſkim je
cyrkej ſtołp a krucźizna wěrnoſcźe (1. Tim. 3, 15.), kotraž njekhabła a
runja ſcźinje wot wětſika nowych měnjenjow tam a ſem ſo njehiba. — Tola
tuta dowěra na cyrkwi ſlubjenu wobſtajnu pomoc Ducha ſwjatoho
njewuzběhnje naſchu winowatoſcź za bohacźe z njebjes žohnowane
ſkutkowanjo ökumeniſkoho koncila horce próſtwy k njebjeſam ſłacź. Płody
joho ſkutkowanja budźa wěſcźe wjetſche a mócniſcho zapſchimace, cžim
ſwěrniſcho cyłe katholſke kſcheſcżanſtwo na pſchecźelne pſcheproſchenjo
a požadanjo ſwojoho wyſchſchoho paſtyrja wokoło njoho ſo zhromadżi a
zjednoſcźene z nim te ſydom dary Ducha ſwjatoho, dar mudroſcźe, rozoma a
wėdomnoſcźe, rady a ſylnoſcźe, bohabojaznoſcźe a pobožnoſcźe na wótcow
koncila naproſchuje. Hdyž japoſchtołojo a prěni wucžownicy Knjeza
zhromadnje we modlitwach pſchebywachu, buchu napjelnjeni wot Ducha
ſwjatoho. Pod bożej hnadnej pomocu budźe z nowa na tutym koncilu
wulkotna a ſpodźiwna jednoſcź katholſkeje cyrkwje a jeje pſchezjednoſcź
we wěrje ſo wopokazowacź. Bjez tym zo we wſchėm druhim cžlowjeſkim
zmyſlenju a pſchepytowanju wſchelake ſtrony ſebi njepſchecżelſcy
napſchecźo ſteja: budźa jow wſchitcy w jednomyſłnym wuznawanju jenicžcy
wěrnoho Boha a joho jednorodźedoho Syna połnoho hnady a wěrnoſcźe
hromadu ſtacź. Tajka jednota dyrbi wſchě wutroby, kiž z wěrnoſcźu derje
měnja, k rozomnomu pſchemyſlenju a k njeſtroniſkomu pruhowanju
napominacź. Tež cźi, kiž ſu ſwoju wěru zhubili, budźa pſchipóznacź
dyrbjecź, zo cžołm Khryſtuſoweje cyrkwje wſchě wichory a njewjedra
pſchedobudźe. Liwcy budźa ze ſpanja wubudźeni ſpóznawacź, zo ſchtóž z
Khryſtuſom njeje, napſchecźo jomu je, a ſchtóž z nim njehromadźi,
rozpjerſcha. (Luk. 11, 23.) Pſchez ſpomožne pohonjenjo koncila budźa
woſobnje — toho ſo wěſcźe nadźijemy — wſchitcy měſchnikojo, kotſiž
hubjeni najecźi njejſu, z nowa we ſwojim ſwjatym powołanju zahorjeni,
ſebi pilnje naležane bycż dacż, jim dowěrjene duſche nic jenož pſchez
ſwoje ſłowa, ale tež pſchez ſwój wobkhad pokubłowacź. Tak budże z
njewuſakniteje mocy wěrnoho winowoho pjeńka, kotryž je Khryſtus khwaleny
do wěcźnoſcźe, nowa żiwa mjeza do wſchěch hałzow ſtupacż. Nowe žiwe mocy
pſcheběhnu cźěło Khryſtuſoweje cyrkwje, kiž budźa nowe żiwjenjo we wěrje
a luboſcźi we njej ſkutkowacź pomhacź. Tak, a jenož na tymle pucźu
nutskownoho wobnowjenja a ſwjatoſcźenja wſchěch jeje ſtawow pſchez
wěrnoſcź a hnadu wot horjeka budźa za cyrkej raniſche zerja lěpſchoho
pſchichoda zaſwitacź. O proſchmy a modlmy ſo wobſtajnje z ponižnej
wutrobu, zo by ökumeniſki koncil tajkele žohnowane płody za cyrkej, za
cžłowjeſtwo pſchinjeſł! Potom budźe wón tež k tomu ſobuſkutkowacż, zo by
pſchikhad zbóżnoho cžaſa pſchikrótſcheny był, we kotrymž te kraſne
lubjenjo: „budźe jedyn paſtyŕ a jena wowcżeŕnja” (Jan. 10, 16) ſo
dopjelni. — Pſchi wozjewjenju jubilejſkoho wotpuſka w lěcźe 1858 hiżon
ſym dopokazacź ſo prócował, zo je wotpuſk kſcheſcźanſkomu ludej wužitny,
hdyž jich pokutnoſcź a wěru wožiwja, roſcźenjo we tſjoch kſcheſcźanſkich
póccźiwoſcźach, we ponižnoſcźi, zaprěwanju ſebje ſamoho a we luboſcźi
ſpěchuje, a wěrnje pokutnych hrėſchnikow změruje. Pſchi wupiſanju
jubilejſkoho wotpuſka we lěcźe 1865 pak pokazowach na to, zo naſch
ſwjaty wótc polěpſchenjo zrudnych wobſtejenjow, wotwobrocźenjo božich
ſudow a měrniſche, zbožowniſche cžaſy pſchede wſchěm wot pobožneje
nutrnoſcże modlitwow, wot wěrnoho pſcheměnjenja zmyſlenja a polěpſchenja
žiwjenja a wot hódnych płodow pokuty wocžakuje. Tohodla chcu tón krócź
was jenož na to kedżbnych cżinicź, zo tón nowy pſchizjewjeny wotpuſk
potrěbnoſcż nutskownoho wobnowjenja a ſwjatoſcźenja wutrobow pſchez
hnadu a wěrnoſcź, kotrejż je Khryſtus nam z njebjeſkich wyſokoſcżow
pſchinjeſł, nam z nowa wozjewja.

Wužiwam tež ſobu tule pſchiležnoſcż, někotre ſtajnje ſo wrócźace
wobžarowanja hódne wopacžne ſudźenja katholſkeje wucžby wo wotpuſku
wotpokazacź. Praji ſo, hako by wotpuſk, ſpuſchcźenjo cžaſnych ſchtraſow
za hrěchi, blizko ſtupił krajnej mocy poſchtraſowanja. Na to
wotmołwjamy: połnoho prawa ſwětneje wyſchnoſcźe, złóſtnikow
ſchtrafowacź, njecha a njemóže ſo cyrkej mocowacź. Cyrkwiny wotpuſk
njenaſtupa cžaſne ſchtraſy wot ſwětneje wyſchnoſcźe pſchiſudżene, ale
jenicžcy te wot Boha napołožene cžaſne ſchtraſy za hrěchi. Krajny wěrch
ma prawo, wot ſwětnoho ſudnika poſtajene ſchtraſy z cyła abo z dźėla
ſpuſchcźicź. Katholſka cyrkej pak wucži, zo moža te wot Boha napołožene
cžaſne ſchtraſy hrěchow ſo z cyła abo z dźėla ſpuſchcźecź wot
wyſchſchoho wěrcha cyrkwje, kotromuž je Khryſtus najwyſchſchu móc
wjazanja a wotwjazanja dowěrił. — Druzy praja, zo drje dyrbi pſchi
wotpuſku tola něſchto wjacy hacż ſpuſchcźenjo cžaſnych ſchtrafow bycż,
dokelž te horjeka ſobudźělene japoſchtołſke piſmo ſamo rycżi zjawnje wot
doſpołnoho wotpuſka hako ſpuſchcźenja wſchitkich hrěchow. Na to ſo
wotmołwja: zjawna wucžba katholſkeje cyrkwje je, zo ſo pſchez doſtacźo
ſwjatoho ſakramenta pokuty wina a wěcžna ſchtrafa hrěchow wodawa; te k
pſchecźeŕpjenju zwoſtajene cžaſne ſchtraſy hrěchow pak ſwjaty wotpuſk
ſpuſchcźa. Hdyž nětko woboje, hódne wužiwanjo ſwjatoho ſakramenta pokuty
a doſtacźo doſpołnoho wotpuſka ſo zjednoſcźi, mjenuje cyrkej jeju
zhromadne ſkutkowanjo — doſpołny wotpuſk a wodacźo wſchitkich hrěchow. —
Najhórſchi ſu, kiž błaznje měnja, wotpuſk móhł do prědka pſchichodne
hrěchi wodacź. kotrež něchtó hakle wobeńcź chce. Tak by wotpuſk zawěrno
dowolnoſcź za hrěchi a njekhmanſtwa był, wuzběhnjenjo Jězuſowoho
zakonja, bohahanjacy žort z božej ſwjatoſcźu a ſprawnoſcźu. Jenož ſlepe
njepſchecźelſtwo móže tajke wudawacź. Pſchizjewjenjo wotpuſka žada
pokutne zmyſlenjo, wěrne wobżelnoſcźenjo wobeńdźenych hrěchow, krutu
wolu polěpſchenja hako nuznje trěbne pſchiſłuſchnoſcźe. Kóždy wotpuſk
móże jenoż tym wużitny bycź. kiž ſu we ſchtancźe ſwjatoſcźaceje hnady
božeje. Schtóž we cźežkim hrěchu wědomnje a ſwobodnje zwoſtanje,
wcźipnoſcźi wocžow, požadoſcżi mjaſa, hordoſcźi žiwjenja ſłuži, tón je
duchownje morwy ſtaw cyrkwje, ſłužownik pſchibohow tutoho ſwěta. Wón
hromadźi jenož hněw boži na ſwoju hłowu. Zo bychu ſo tola ſkoro
hańbowali, tu cyrkej tak njerozomnje wobſkorżowacź, kotraż ma na 200
millionow wuznawarjow a bjez nimi nic mało tajkich, kotſiż ſu ſo
wuznamjenili pſchez pobożnoſcź a bohabojaznoſcź, pſchez wědomnoſcź a
wucženoſcź, pſchez krutu ſwědomitoſcź a wubjerne žiwjenjo.

Po ſłowach japoſchtołſkoho liſta zapocžnje ſo cžas, we kotrymž ſo
doſpołny wotpuſk dobycź móže, na 1. junija tutoho lěta a ſkóncżi z tym
dnjom, na kotrymž budźe ökumeniſki koncil dokonjany. Schtož ma ſo we
tutym cžaſu dopjelnicź, je ſcźėhowace:

1) hódne doſtacźo ſwjateju ſakramentow pokuty a wołtarja;

2) wjackrócźne wurjadne wopytanjo cyrkwje k modlenju po měnjenju
ſwjatoho wótca;

3) poſcźenjo na tſjoch dnjach;

4) wotedacźo jałmożny za khudych.

Za naſchu diöceſu ſo poſtaja, zo za cyrkej, kiž ma ſo <pb n="4"/>dwójcy
wopytacź, płacźi kóźda cyrkej abo zjawna khapała bydliſchcźa abo
ſarſkoho wokrjeſa wěriwych. Wurjadne wopytanjo cyrkwje je te, kotrež
ſamo wot ſo pſchikazane njeje. Wopytanjo cyrkwje a ſłyſchenjo božeje
mſchě na njedźelſkich a ſwjatych dnjach k pſchikładej je ſamo wot ſo
pſchikazane.

Te tſoje poſcźenjo dyrbi ſo na tſjoch dnjach tohoſamoho tydżenja ſtacź,
t. j. ſrjedu, pjatk a ſobotu, a njeſmė na ſuche dny padnycź. Pſchi
tymſamym mamy ſo nic jenož mjaſa jėdźe zdźeržecź, ale tež jenož junkrócź
za dźeń ſo naſycźicź.

Wotedacźo jałmožny za khudych je pobožnoſcži a darniwoſcżi kóždoho
woſebje porucžene. Za jałmožnu płacźi wſchitko, ſchtož płacźiznu ma a
khudomu wužitne bycź móże. Khudżi njejſu wotwjazani wot winowatoſcźe,
hiſchcźe khudſchim dar luboſcźe, a byrnje mjeńſchi był, podacź. Jenoż
ſchtóž cyle nicżo wot ſwojoho daricż njezamożi, ſmė ſpowjednika wo
wotwjazanjo abo pſchemėnjenjo tutoho dobroho ſkutka do druhoho proſycź.

K rozmnohoſcźenju pobožnoſcźe zhromadnych zaſtupnych modlitwow za
ökumeniſki koncil a k wožiwjenju woprawdże pokutnoho ducha poſtaja ſo w
naſtupanju zjawnych božich ſłužbow za wſchitke katholſke cyrkwje a
khapały ſakſkoho kraleſtwa ſcźěhowace a ma ſo wot 1. junija ſtacź:

1) Na wſchěch bożich mſchach dyrbi ſo, hdyż ſo hodźi, k tej we
paſtyŕſkim liſcźe wot 24. oktobra 1859 porucżenej modlitwje za ſwjatoho
wótca (♣collecta pro Papa♠) modlitwa wot ſwjatoho Ducha (♣collecta de
Spiritu sancto♠) pſchiſtajicź a ſpěwacź.

2) Na wſchěch njedźelſkich a ſwjatych dnjach dyrbi ſo po prědowanju k
modlitwje za powſchitkowne naležnoſcźe kſcheſcźanſtwa modlitwa k
naproſchenju Ducha ſwjatoho prjedy póſłacź.

3) Na wſchěch njedźelſkich a ſwjatych dnjach dyrbi pſchi popołdniſchich
božich ſłužbach prjedy tych we paſtyŕſkim liſcźe wot 24. okt. 1859
ſobupoſtajenym modlitwam tamny kraſny hymnus ze ſwjatkowneje bożeje
mſchė, kiž ſo ze ſłowami: „♣Veni Sancte Spiritus,♠ t. j. pſchiṅdź Ducho
ſwjaty“ zapocžina, we macźeŕſkej rycži ſpěwacź.

4) Tſecźu njedźelu kȯždoho měſaca we jubilejſkim cžaſu dyrbi ſo pſchi
popołdniſchich božich ſłužbach pſched wuſtajenym najſwjecźiſchim kubłom
litanija wot wſchěch ſwjatych ſpěwacź.

Dale ſo za dźeṅ wotewrjenja ökumeniſkoho koncila, za 8. decembra, dżeń
njewoblakowanoho podjecża najſwjecźiſcheje knjeżny Marije, zhromadne
bože woprawjenjo wſchěm woſadam porucža.

Njech z mócnej pomocu hnady trojjenicžkoho Boha, Wótca, Syna a ſwjatoho
Ducha wozjewjeny cžas hnady płody žohnowanja za cžas a wěcžnoſcź
wſchitkim mojomu duchownomu wjedżenju porucženym bohacźe pſchinjeſe.

W Budyſchinje na tachantſtwje, ſwjatkownicžku 16. meje 1869.

† Ludwik.

Cżiſchcżal L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

We Fulda zhromadźeni němſcy biſkopojo ſwojim lubowanym wěriwym hnadu a
pokoj wot Boha naſchoho zbóžnika.

W duchu Jězuſa Khryſtuſa a joho ſwjateje cyrkwje, kotryž je pſchede
wſchěm duch jednoty a zhromadźenja, ſu ſo němſcy biſkopojo tež w tutym
lěcźe we Fulda pſchi rowje ſwj. Bonifaca k bratrowſkomu wuradżenju
zjednoſcźili. Wotpohladanjo tutych zhromadźenjow njeje te, zo bychu ſo
we cyrkwinſkich naležnoſcźach kaznje poſtajiłe, ſchtož je po cyrwinſkich
prawidłach jenož na woprawdźitych a na prawe waſchnjo wotdżeržanych
cyrkwinſkich zhromadźiznach móžne; ale naſche wotpohladanjo dźe jenož na
to, ſo ſamych pſchez zhromadne rozrycžowanjo k lěpſchomu dopjelnjenju
naſchoho ſwj. zaſtojnſtwa khntanoſcźicź a tamnu jednotu a luboſcź bjez
ſobu ſpėchowacź, kotraž je macźeŕ a zežiwjeŕka wſchoho dobroho.

Samo ſo rozemi, zo bě we tutym lěcźe hłowna wina naſchoho zhromadżenja
pſchihotowanjo na powſchitkowny koncil, kotromuž je naſch ſwjaty wóte
Pius ♣IX.♠ wſchěch biſkopow ſwěta powołał. Pohladajo na to ſmy za dobre
a ſpomożne dżerżeli, prjedy hacž ſo rozeńdźechmy, zhromadne krótke ſłowo
na ſwojich lubowanych wěriwych, duchownych kaž ſwětnych wotpóſłacź.

Hdyž bě powołanjo powſchitkownoho koncila wěſte, napjelni na jenej
ſtronje pobožne wocžakowanjo a wjeſoła nadźija wutroby wěriwych a
mnohoſcź wobrocźi ſwojej wocżi na Rom, nic hako by koncil dźiwy
ſkutkowacź a wſchitko zło a wſchė ſtrachi wotewzacź a zdobom woblicžo
zemje pſcheměnicź móhł; ale dokelž je Khryſtus w ſwojej bójſkej
mudroſcźi poſtajił, zo je zjednoſcźenjo potomnikow ſwjatych japoſchtołow
wokoło naſtupnika ſwj. Pětra na powſchitkownym koncilu najwoſobniſchi
ſrėdk, zo bychu ſo wozbožace wěrnoſcźe kſcheſcźijanſtwa do jaſniſchoho
ſwětła ſtajiłe a joho ſwjate zakonje do žiwjenja zawjedłe.

Schtož ſwj. bamž Rjehoŕ Wulki tak rjenje praji, zo ſo we běhu cžaſow
wrota bójſkeje wěrnoſcźe a mudroſcźe za kſcheſcźijanſtwo pſchecy dale
wotewrja, to ſo nanajbóle na powſchitkownym koncilu dopjelni. Dokelž wot
prawoho ſpȯznawanja Khryſtuſoweje wucžby, a wot pſchezcyłnoho
dopjelnjenja joho zakonja kaž wěcžne, tak tež wèrne cžaſne zbožo
cžłowjeſtwa wotwiſuje, tohodla ſu ſwěrne dżěcźi cyrkwje powſchitkowne
koncile pſchecy z wjeſołoſcźu a ze ſwjatej nadźiju powitali. Tele
zmyſlenjo tež we naſtupanju prědkſtejacoho koneila we nami ſamymi
pſchiſporjecź a bjez druhimi roznjeſcź, je ſwjata winowatoſcź. — Tomu
napſchecźo pak ſebi njemóžemy zamjelcžecź, zo na druhej ſtronje ſamo
dobre a ſwěrne ſtawy cyrkwje koncila ſo ſtrachuja, a z tym dowěru na
njón woſłabja. K tomu pſchiſtupi, zo pſchecźiwnicy cyrkwje
wobſkorźowanja roznoſchuja, kotrež nicžo druhe njechadźa, hacž wopacžne
ſudźenja a hidźenja dale rozpſcheſtrjecź a ſamo pola krajneje
wyſchnoſcźe njedowěru wubudźicź. Na tele waſchnjo wunjeſe ſo bojoſcź,
hako by koncil nowe wėrnoſcźe wěry, kotrež bože wozjewjenja a cyrkwinſke
podawizny njeznaja, wozjewieź a porucžnoſcźe poſtajecź mohł a chcył,
kotrež hako naležnoſcźam kſcheſcźijanſtwa a cyrkwje ſchkódne z tym ſo
njeznjeſu, ſchtož kraj, zdźěłanoſcź, wědomnoſcź, kaž tež ſwobodnoſcź a
cžaſne zbožo ludow ſebi žadacź połne prawo maja. — Hiſchcźe dale cźile
du, a wobſkoržuja ſwjatoho wótca, hako chcył wón wot wěſteje ſtrony
wobdżěłany, koncil jenož za ſrědk trjebacź, zo by móc japoſchtołſkoho
ſtoła pſchez měru wuzběhnył, ſtare a prawe zarjadowanjo cyrkwje
pſcheměnił a duchowne knjejſtwo poſtajił, kotrež ſo z kſcheſcźijanſkej
ſwobodnoſcźu njeznjeſe. — Tajcy ſo njeboja, wyſchſchomu wěrchej cyrkwje
a biſkopam ſtroniſke mjena pſchipołožicź, kotreż běchmy hacž dotal jenož
we horcże zjawnych pſchecźiwnikow cyrkwje ſłyſchecź zwucženi. Tohodla
ſudźa potom, zo biſkopojo pſchi wuradźenju połnu ſwobodnoſcź njezměja a
zo budźe jim na potrěbnym ſpóznacźu a na njebojaznoſcźi pobrachowacź, zo
móhli ſwoju winowatoſcź na koncilu dopjelnicź; kaž tež, zo z toho
ſcźěhuje, hacž změje tutón koncil a joho wobzanknjenja žanu płacźiwoſcź.

Tajkele a tym podobne rycže, kažkuli ſu naſtałe, njewukhadźeja ze žiweje
wěry, ze ſwěrneje luboſcźe k cyrkwi, z krutoho dowěrjenja na tamnu
pomoc, kotruž Bóh ſwojej cyrkwi nihdy njezaprje. Tak ženje naſchi
wótcojo we wěrje, tak ženje ſwjecźi bożi njemyſlachu; tomu ſpjecżi ſo
tež, my to wěmy, waſche nutskowne pſchepokazanjo, lubowani wěriwi.

My pak chcemy tež zjawnje was napominacż, zo ſo njedacźe pſchez tajke
rycže zabłudźicź ani we waſchej wěrje a dowěrjenju woſłabicź.

Nihdy a żenje njebudźe a njemóže powſchitkowny koncil nowu wucžbu
wucžicź, kotraż we ſwjatym piſmje abo japoſchtolſkich podawiznach
wopſchijata njeje; kaž z cyła cyrkej žane nowe wucžby njewozjewja, ale
ſtaru a wot ſpocžatka wobſtejacu wěrnoſcź do jaſnoho ſwětła ſtaja a
pſched nowymi błudami zakita.

Nihdy a ženje njebudźe a njemóže powſchitkowny koncil wěrnoſcźe
wozjewicź, kotrež wuprajenjam ſprawnoſcźe, prawej kraja a krajnych
wyſchnoſcźow, zdźěłanoſcźi, wědomnoſcźam, abo prawej ſwobodnoſcźi a
zbožu ludow napſchecźo ſteja. Z cyła koncil nicžo nowe a nicžo druhe
poſtajecź njebudźe, hacž toſame, ſchtož je wam wſchitkim pſchez wěru a
ſwědomjo do wutroby zapiſane, ſchtož ſu kſcheſcźijanſke ludy we wſchěch
lětſtotytkach za ſwjate dźerželi, a na cžimž nětk a pſchecy zbožo
krajow, nahladnoſcź wyſchnoſcźow a ſwobodnoſcź ludow wotpocžuje a ſchtož
wſcha wěrna wědomnoſcż a zdźěłanoſcź pożada. — A cžohodla ſwěmy to z
tajkej wėſtoſcźu wuprajicź? Dokelž ſmy pſchez wěru wěſcźi, zo Jězus
Khryſtus pſchi ſwojej cyrkwi woſtanje wſchitke dny hacż do kónca ſwěta;
zo Duch Swjaty cyrkej ženje njewopuſchcżi, ju na wſcho dopomni, ſchtož
je Khryſtus wucžił, ju do wſcheje wěrnoſcźe wjedźe, tak zo cyrkej je a
woſtanje ſtołp a dno wěrnoſcźe, kotruž ani mocy hele pſchewinycź
njezamoža; a dokelž ſkóncžnje wěrimy a wěmy, zo ſu ſcźěhowacźerjo Pětra
a druhich japoſchtołow, mjenujcy bamž a biſkopojo, hdyž hako na
powſchitkownym koncilu prawje zhromadźeni we naležnoſcźach wěry a
kſcheſcźijanſkoho žiwjenja wuſudźeja, pſchez božu prědkwidźownoſcź a
pomoc pſched kóždym błudom zakitani. Kaž je Khryſtus wcžera a dźenſa a
do wěcžnoſcźe tónſamón a joho ſkutk nihdy njezańdźe, byrnje tež njebjo a
zemja zaſchłoj, tak woſtanje joho cyrkej kóždy cžas taſama a wěrnoſcź
Khryſtuſowa woſtanje pſchecy a njepſcheměnita we njej. A tež jenož
ſtrach, zo móhł powſchitkowny koncil we ſwojich poſtajenjach wěry
napſchecźo pſchepodatym wěrnoſcźam zmolicź a te wot Boha załožene
zarjadowanjo cyrkwje pſcheměnicź: rěka móc tych cyrkwi datych božich
lubjenjow a ſkutkowanjo bójſkeje hnady zaprěcź.

Tež njetrjeba ſo nichtó bojecź, zo budźe powſchitkowny koncil bjez
rozmyſlenja a z pſchekhwatanjom poſtajenja wobzanknycź, kotrež bjez nuzy
nětcžiſchim wobſtejenjam a potrěbnoſcźam pſchitomnoho cžaſa napſchecżo
ſtupja, abo zo budźe wón waſchnja, zmyſlenja a nutswjedźenja zańdżenych
cžaſow do naſchoho zaſy pſcheſadźecż chcycź. Kak jenoż móže něchtó wot
tajkeje zhromadźizny biſkopow cyłoho katholſkoho ſwěta ſo tajkoho
něcžoho bojecź; wot zhromadźizny mužow, kiž najbohacźiſche zhonjenja
žiwjenja wobſynu, z wobſtejenjemi wſchelakich krajow znacźi, ze
zamołwjenjom ſwojoho ſwjatoho zaſtojnſtwa wobcźeženi, wot wyſchſchoho
wěrcha cyrkwje woſobnje tohodla zhromadźeni ſu, zo bychu z nim radżili,
kak móhli najlěpje te wěcžne wěrnoſcźe wěry we naſchich dnjach do
žiwjenja pſchenjeſcź a tu dobrotu kſcheſcźijanſtwa pſchitomnym a
pſchichodnym ſplaham wobkhowacź a pſchepodacź.

Bjez winy a tež jara njeſprawny je tón porok, zo budźe na koncilu
ſwobodnoſcź pſchi wuradźenjach pſchikrótſena. Kak mało znaja cźi, kotſiż
takle rycźa zmyſlenjo bamža, zmyſlenja biſkopow a waſchnjo cyrkwinſkoho
ſkutkowanja! My wěmy hacž nanajwěſcźiſcho, kak je ſo ſwjaty wótc zjawnje
wuprajił, zo njebudźe anic ſwobodnoſcź anic cžas wuradźenjow
wobmjezowacź. A to ſo tež ſamo wot ſo rozemi. Dokelž na cyrkwinym
koncilu njewojuja wſchelake ſtrony pſchez wſchě ſrědki rycžniwoſcźe wo
dobycźo a njepytaja jednore ſobuſtawy pſchez mnohoſcź hłoſow pſchewahu
nad ſwojimi pſchecźiwnikami doſtacź. Wſchitcy ſu jow pſchi wſchej
wſchelakoſcźi ſwojich měnjenjow we druhich naležnoſcźach wot ſpocžatka
ſem pſchezjedni wo zakładach wěry a pytaja jene a teſame doſpěcź,
ſpomoženjo duſchow a lěpſche kſcheſcźijanſtwa. Wurycžowanja k
pſchedobycźu pſchecźiwnych abo podpjeranjo ſtroniſkich wotpohladanjow ſo
jow njeſtanu, ale zo by ſo wěrnoſcź ze wſchěch ſtronow wobſwětliła anie
prjedy wobzanknyła, doniž njeje wſchitka njewěſtoſcź wotſtronjena a
kóžda cźěmnoſcź wujaſnjena. Schtož woſobnje wěcžne wěrnoſcźe wěry
naſtupa, njebudźe koncil anic te najmjeńſche wobzanknycź, doniż njeje
wſchitke ſrědki wědomnoſcże a najlėpſchoho pſchekładźenja nałožował.

A ſchto dyrbimy k tamnomu njehódnomu wobſkoržowanju prajicź, zo budźe
biſkopam z cžłowjecžeje bojoſcźe na prawej khrobłoſcźi k wuprajenju
ſwojoho měnjenja po pſchiſłuſchnoſcźi pobrachowacź? Spominajo na
pſchikaznju naſchoho knjeza, zo njeſměmy tych zaklecź, kiž nas hanja,
chcemy jenož zkrótka prajicź: biſkopojo katholſkeje cyrkwje nihdy a
ženje njezabudu na powſchitkownym koncilu we najwažniſchim wobſtaranju
ſwojoho cyłoho biſkopſkoho zaſtojuſtwa a ſkutkowanja, na najſwjecżiſchu
wſchěch ſwojich winowatoſcźow, zo maja wěrnoſcźi ſwědſenjo dawacż.
Spominajo na japoſchtołſke ſłowo: „zo, ſchtóž cžłowjekam ſo ſpodobacź
chce, Khryſtuſowy ſłužownik njeje”, ſpominajo na zamołwjenjo, kotrež
změja ſkoro pſched bójſkim ſudnym ſtołow wotpołožicź, njebudźa žanoho
druhoho rozkazowarja znacź, hacž ſwoju wěru a ſwoje ſwědomjo.

My njejſmy za njehódne za nas dźerželi, katholſkich biſkopow a
powſchitkowny koncil napſchecźo tajkim zrudnym wobſkoržowanjam zakitacź.
Wſchak tež ſwjaty Pawoł ſwojoho japoſchtołſkoho zaſtojnſtwa dla a z
luboſcźe k cyrkwi a duſcham njeje zaſpěł, ſo napſchecźo próznym
wobſkoržowanjam wobaracź.

Hdyž pak něchtó bjez wſcheje, cyrkwi a jeje wyſchſchomu wěrchej
winojteje cžeſcźe a luboſcźe wotpohladanja ſwjatoho wótca a ſamoho
japoſchtołſkoho ſtoła hani, kaž by tón wot Khryſtuſa hako paſtyŕ
wſchitkich a hako ſkała, na kotrejž cyrkej wotpocžuje, poſtajeny ſam
ſtrona był abo wěſtej ſtronje ſłužił; hdyž ſo jomu požadoſcź za cžeſcźu
a knjejſtwom pſchipiſuje, runje kaž bě tež Khryſtus, tón założeŕ
cyrkwje, hako zběžkaŕ a mucźeŕ ludu pſched Ponciom Pilatom wobſkorženy:
dha nam ſłowa pobrachuja, naſchu boloſcź na tajke rycże a na ducha, z
kotrohož naſtanu, wuprajicź. Nicžo žiwjenju katholſkeje cyrkwje bóle
cuze a bóle napſchecźo njeje hacž ſtronjenja a dźělenja, napſchecźo
nicžomu njejſu ſo Jězus, naſch bójſki wumožnik a joho japoſchtołojo
zjawniſcho wuprajili hacž napſchecźo rozdżělenjam a rozſchcźěpjenjam; a
zo bychu wſcho toho runja wuzanknyli, jednotu ducha a zwjazk pokoja
wobkhowali, je Khryſtus djez wſchěmi japoſchtołami jenoho za ſrjedźiznu
jednoty hako wyſchſchoho wěrcha poſtajił, wſchitkich joho wyſchſchej
porucžnoſcźi podcźiſnyl, — wſchitkich, biſkopow, měſchnikow a wěriwych
cyłoho ſwěta pſchez njerozdźělny zwjazk poſłuſchnoſcźe na wěrje a
luboſcźi załoženeje z nim zjednoſcźił. Cyrkej drje wopſchija wulku
wſchelakoſcź narodnych a cžłowjeſkich ſamotnoſcźow; wopſchija wſchelake
zjednoſcźenja, ſtowaŕſchenja a ſchtałtnoſcźenja nabożnoho żiwjenja,
cźěrpi a zakituje najwſchelakſche měnjenja, njech ſo wěrja abo njech ſo
we ſkutku wuwjeduja, ale ženje a nihdy njecźěrpi a njepſchipóznaje
ſtroniſtwa a rozdźělenja abo je traž ſama ſtroniſtwo. Za kȯżdu katholſku
wutrobu, tak dołho hacż we njej wěra a luboſcź pſchez nakhilnoſcź
njejſtej prudźenej, je njemóžne, we cyrkwinſkim abo nabožnym naſtupanju
ſtroniſkomu duchej pſchipadnycź. Wěra a luboſcź hnujetej wutrobu, zo
ſwoje rozſudźenja, a hiſchcźe bóle ſwoje naležnoſcźe a nakhilnoſcźe we
ponižnoſcźi, luboſcźi a z njewobſahnitym dowěrjenju najwyſchſchomu a
njezmólniwomu wucžeŕſtwu podcźiſuje, kotrež ſłyſchecź je nam Khryſtus
pſchikazał a wot kotrohož joho ſłowo wěcžnje płacżi: „ſchtóž was
ſłyſchi, ſłyſchi mje.” — We prědkſtejacym powſchitkownym koncilu budźe
tele wyſchſche njezmȯlniwe wucžeŕſtwo cyrkwje, abo wjelewjacy, budźe
Khryſtus a joho ſwjaty Duch pſchez teſame k wſchitkim rycżecź a
wſchitcy, kiž dobreje wole a kiž z Boha ſu, budźa joho hłós ſłyſchecż,
hłȯs wěrnoſcźe, ſprawnoſcźe a pokoja Khryſtuſowoho. Kaž Pětr a
japoſchtołojo na prěnim koncilu w Jeruzalemje jenoho měnjenja běchu a
jenu rycž wjedźechu, tak budźe tež lětſa; a budże cyłomu ſwětej
zjewjene, zo ſu kaž we prěnjej kſcheſcźanſkej woſadźe tak tež dźenſa
hiſchcźe we katholſkej cyrkwi wſchitey jena wutroba a jena duſcha.

Z tutoho kužoła jednoty žórli ſo cyrkwi wſcho wulke, dobre a ſpomožne,
wſchě kubła kſcheſcźanſtwa wot toho wotwiſuja. Jenoż we tutej jednoſcźi
bjerjemy dźěl na ſwětle a žiwjenju Khryſtuſowym. Tohodla je tež Khryſtus
w ſwojej wyſchſchoměſchniſkej modlitwje ſwojoho njebjeſkoho wótca
woſobnje wo te kubło tuteje jednoty proſył, dokelż w tymle kuble jednoty
wſchitke druhe kubła ſpomoženja, wěra, luboſcź, ſylnoſcż, pokoj a
wſchitke žohnowanjo wotpocžuje. Z rozſchcźěpjenja a z dźělenja ſu pak
najwjetſche njezboža naſtałe, kotrež hdy kſcheſcźanſtwo a ſwět
domapytachu, a na druhej ſtronje wotwiſuje wſcha pomoc wot z jednanja a
wot zaſywrócżenja k jednocźe.

Hdyž ſu we naſchich dnjach, kaž z dźakom k Bohu wuznacź dyrbimy,
někotrežkuli ſchkody prjedawſchich złych cžaſow zahojene, — hdyż je
cyrkwiuſke a nabožne žiwjenjo, hacžrunje cžaſy za tym njeběchu, ſo
poſylniło a wjele dobroho k ſpomoženju duſchow a k woloženju khudych a
cźěrpjacych ſo ſtało, — hdyž je bjez duchownymi a wěriwymi wutrobitoſcż
we wěrje a luboſcź k cyrkwi ſo pozběhowała, — hdyž po cyłym ſwěcźe
kraleſtwo bože z nowa młódnje roſcźe a płody njeſe, — hdyž ſamo wſchě
napady na cyrkej, a wſchě cźěrpjenja, kotrež ju domapytaju, ji jenož k
lěpſchomu ſłuža: dha ſmy pſchepokazani, zo to woſobnje tamnej nutrnej
pſchezjednoſcźi a jednocże zmyſlenja dźakujemy, kotraž pſchez božu
hnadu, z wuwzacźom někotrych zrudnych ale małowažnych błudźenjow, na
cyłym katholſkim ſwěcźe knježi. Nic prózne khwalenjo, ale hnadypołna a
zjawna wěrnoſcż je, zo ſu wſchitcy biſkopojo katholſkoho ſwěta bjez ſobu
a z japoſchtołſkim ſtołom najdoſpołniſcho zjednoſcźeni a zo ſu tohorunja
duchowni a lud ze ſwojimi biſkopami pſchezjedni, a tak wobſteji tež bjez
wſchelakimi zaſtojuſtwami cyrkwje wo wſchěm nutrua pſchezjednoſcź a
wjedźa ſo wſchitcy katholſcy wſchěch narodow jedni a pſchezjedni we
wěrje a we luboſcźi k cyrkwi. Nuza a njeměry cžaſa ſu tule jednotu jenož
powyſchiłe a woſobnje je lubowace zhromadne ſkutkowanjo wſchěch ludow k
zakitanju cźežcy wuzkoſcźenoho ſwjatoho wótea tutón zwjazk jednoty jenož
krucźiſcho zwjazało.

W duchu tuteje jednoty, hako póſłojo Khryſtuſowi, we Khryſtuſowym mjenje
a z Khryſtuſoweje wutroby napominamy, proſymy a zarocźamy wſchitkich,
woſobnje naſchich ſobudźěłacźerjow we měſchniſtwje a ſwjatym
wucžeŕſtwje, zo bychu po ſwojej móžnoſcźi pſchez ſłowo, piſmo a
pſchikład tamnu doſpołnu jednoſcź ducha pſchi wotſtronjenju tam a ſem
naſtatych njepſchezjednoſcźow podpjerali a ſpěchowali, a ſo wſchoho toho
zdźerżeli, ſchtož njepſchezjednoſcź ſkutkuje a cžłowjeſke nakhilnoſcże
zahorja.

We krótkim wopuſchcźimy na dlěſchim cžas naſche diöceſy a naſche wutroby
ſu hłuboko hnute pſchi pohladanju na wulke ſtrachi nětcżiſchoho cžaſa.
Tohodla ſmy wobzanknyli a porucžamy z tutym, zo by we wſchěch farſkich
woſadach naſchich diöceſow tſi dny trajaca pobožnoſcź k najſwjecźiſchej
wutrobje Jězuſowej ſo wotdźeržała a na 8. dnju hodownika tutoho lěta ſo
zapocžała. Dalſche poſtajenja we naſtupanju tuteje pobožnoſcże wozjewimy
hakle pozdźiſcho.

Hnada a pokoj Jězuſa Khryſtuſa, zaſtupua próſtwa najſwjecźiſcheje
kuježny a wſchitkich lubych Swjatych budż a zwoſtaṅ z wami wſchitkimi.

Dałe we Fulda, 6. ſeptembra 1869.

† Pawoł, arcbiſkop w Kölnje.

† Rjehoŕ, arcbiſkop w Mnichowje a Freiſingu.

† Heinrich, wěrchbiſkop w Wrótſławje.

† Jurij Anton, biſkop Würcburgu.

† Khryſtoſ Florenc, biſkop we Fulda.

† Wilhelm Emmanuel, biſkop w Maincu.

† Eduard Jakub, biſkop w Hildesheimje.

† Ludwik, biſkop z Leontopolis a japoſchtołſki w Sakſkej.

† Konrad, biſkop w Paderbornje.

† Pankrac, biſkop w Augsburgu.

† Matij, biſkop w Trieru.

† Mikławſch, biſkop z Halikarnaſſa a japoſchtołſki vikar w Luremburgu.

† Jan Heinrich, biſkop w Osnabrüku a provikar połnócnych němſkich a
danſkich miſſionow.

† Franc Leopold, biſkop w Eichſtadtu.

† Lothar, biſkop z Leuka a kapitularpikar arcdiöceſy Freiburg.

† Filip, biſkop z Ermelanda.

† Jan Nepomucki, biſkop we Kulmje, zaſtupjeny pſchez ♣Dr.♠ Haße,
domprobſta generalvikara.

† Mikławſch, biſkop w Speieru, zaſtupjeny pſchez ♣Dr.♠ W. Molitora,
domkapitulara.

† Karl Joſef z Hefele, wuzwoleny biſkop w Rottenburgu, po woſebitej
porucžnoſcźi.

Cżiſchcźał L. A. Deanerhał w Budyſchinje 1869.

Modlitwa za ökumeniſki koncil.

Bójſki Zbóžniko! Twój zaſtupnik na zemi, naſch ſwjaty wótc, je
zhromadźiznu wſchěch biſkopow katholſkeje cyrkwje do Roma tohodla
powołał, zo by ſo wſchitko to z najwjetſchej prócu wopomniło a
wobzanknyło, ſchtož mohło we tak ſtruchłych cžaſach wjetſchu cžeſcź
Božu, doſpołnu cžiſtoſcź wěry, doſtojne ſwjecźenjo Božich ſłužbow, kaž
wěcžne zbožo duſchow, krutu cźahnidbu ze ſpomožnej a hłubokej
wucženoſcźu ſwětnoho a klóſchtyrſkoho duchownſtwa, wobkedźbowanjo
cyrkwinych zakonjow a polěpſchenjo žiwjenja, rozwucženjo młodoſcźe w
duchu kſcheſcźanſtwa, ſkóncžnje powſchitkowny měr a pſchezjenoſcź
wſchitkich ſpěchowacź. Zbožowne docpěcźo tychle wažnych wotmyſlenjow
pſchez wyſchſchich cyrkwinſkich paſtyrjow, w Twojim mjenje
zhromadźenych, wocžakuja wſchitke ſwěrne dźěcźi naſcheje mudreje a
luboſcźiweje macźerje z pobožnej dowěru a w nadźiji na Twoje ſlubjenjo,
zo chceſch wſchitke dny hacž do ſkóncženja ſwěta pſchi Twojej cyrkwi
woſtacź; a proſcha wo to z nutrnej próſtwu. My pſchizanknjemy ſo tym
milijonam wěriwych we wſchěch dźělach ſwěta, kotſiž woſebje we tychle
dnjach ſwjatocžnoho wotewrjenja ökumeniſkoho koncila horce próſtwy a
zaſtupne modlitwy k njebju ſcźełu.

Pſchede wſchěm proſymy Tebje, bójſki Wumožniko! pohladuj hnadnje na
nadobnoho wjeŕcha naſcheje ſwjateje cyrkwje, Piusa dźewjatoho,
njekhabłacoho zakitarja jeje ſwjatych prawow, cźežcypruhowanoho, ale w
bohupoddatoſcźi a dowěrnoſcźi wobkrucźenoho cźeŕpjerja! Spožcž jomu po
Twojej luboſcźi, zo by wón, ſchtožkuli je, wjedźeny wot najnadobniſchich
wotmyſlenjow k Twojej cžeſcźi a k wužitkej cyrkwje zapocžał, tež
zbožownje dokonjał! Daj cžeſcźownomu měſchniſkomu ſchědźiwcej hiſchcźe
wjele žohnowanych płodow joho njepſcheſtawacych prócowanjow za zbožo
cyrkwje widźecź! Póſcźel pak tež z Twojoho njebjeſkoho hnadnoho tróna
pruhi ſwětła dele, zo bychu cźi, kotrychž je Duch ſwjaty poſtajił, zo
bychu cyrkej Božu regirowali, wot joho ſydom hnadnych darow napjelnjeni
z najwyſchſchim biſkopom wſchitko to wobzanknyli, ſchtož k wěrnomu
ſpomoženju a měrej za cyrkej a cžłowjeſtwo ſłuži! Rozſwětlej jich, zo
bychu prawe ſrědki ſpóznali, z kotrymiž móže ſo rozſchěrjenomu złomu
njewěry a błuda, hrěcha a złóſcźe nanajmócniſcho napſchecźo ſtupicź!
Poſylnjej jich z Twojej mocu, zo bychu wutrobite ſwědcženjo wotpołožili!
Pſchihotuj ökumeniſki koncil w Twojej rucy hako žohnowany ſrědk
pſchecźiwo cźeŕpjenjam naſchoho cžaſa! Njech wón pod Twojej ſylnej
pomocu k tomu wjedźe, zo by mjeno trojjenicžkoho Boha pſchecy bóle
ſpóznate, cžeſcźene a khwalene było, zo by Twoje kraleſtwo pſchecy bóle
k nam pſchiſchło, zo by Twoja wola pſchecy ſwěrniſcho a ſwědomniwiſcho
ſo dopjelnjała! Daj wſchitkich cžłowjekow pſchińcź k wozbožacomu
ſpóznacźu hnady a wěrnoſcźe, kiž je ſo nam w Tebi zjewiła, a ſwjatoſcź
jich pſchez Twoju hnadu a Twoju wěrnoſcź, zo bychu we wſchitkim ſwojim
myſlenju, zacžucźu, chcycźu, rycženju, ſkutkowanju a cźeŕpjenju z Tobu
jedni byli, kaž Ty jedyn ſy z Wótcom! Potom budźe tež Twoje ſlubjenjo,
Ty ſpodźiwny wjeŕcho pokoja, nad nami dopjelnjene, zo chceſch nam měr
dacź, kajkiž ſwět dacź njemóže!

Proſch tež za nas, ſwjata knježna a macźeŕ miłoſcźe! Wobrocź Twojej
miłoſcźiwej wocži k nam a wuſkutkuj nam pſchez Twoje mócne zaſtupjenjo
pola Twojoho bójſkoho ſyna, zo by naſcha próſtwa za powſchitkowny koncil
wuſlyſchenjo namakała!

Swjaty arcjandźelo Michale, podpjerarjo a zakitarjo cyrkwje, zaſtuṕ za
nju a proſch, zo by wona, kiž je we wichorach wſchitkich lětſtotkow hako
ſtołp a twjerdźizna wěrnoſcźe ſo wopokazała, z nowa ſwoju ſpodźiwnu
žiwjeńſku móc pſchez wobzanknjenja koncila wobſwědcžiła!

Swjataj japoſchtołaj Pětrje a Pawle, pſchi kotrejuž rowje koncil ſo
zhromadźi, proſchtaj za njón, zo by duch japoſchtołſkeje pſchezjenoſcźe
a luboſcźe wutroby wſchitkich na nim dźělbjerjacych napjelnił a wottam w
bohatej połnoſcźi na cyrkej a cžłowjeſtwo ſo wuliwał!

Najſwjecźiſcha wutroba Jězuſowa! njeſměrne morjo luboſcźe, hnady a
ſmilnoſcźe, wucž nas wſchitke dny naſchoho žiwjenja wopominacź, zo
jenož, ſchtož we luboſcźi woſtanje, w Bohu woſtanje a Bóh we nim. Amen.

Cźiſchcźane pola C. M. Monſy w Budyſchinje. 1869.

Próſtwa, Bitte,

nowu katholſku cyrkej naſtupaca. eine neue katholiſche Kirche
betreffend.

Katholſcy Serbja Hornjeje Lužicy, kotrychž ſo na 12,000 licži, maja
khwalbu pobožnoho luda. Woprawdźe ſu tež jich Bože domy kóždu njedźelu a
ſwjaty dźeń derje wopytowane a woni dżerža za wulke njezbožo, hdyž wot
katholſkeje cyrkwje zdaleni bydla. Die katholiſchen Wenden der
Oberlauſitz, deren man nugefähr 12,000 zählt, haben den Ruf eines
frommen Bolkes. In der That ſind auch ihre Gotteshäuſer jeden Sonn- und
Feſttag ſehr beſucht, und ſie halten es für ein großes Mißgeſchick, wenu
ſie weit entfernt von einer katholiſchen Kirche wohnen.

Hdyž je pſched 150 lětami pod tachantom Vickim za Zdźeŕ miſſionſka
ſtacija załožena, pſched 100 lětami pſchez biſkopa a tachanta Wóſkoho
Wotrow z wokolnoſcźu farſku cyrkej doſtał a nětko Kamjenc pſchez
darniwoſcź klóſchtra Marijneje Hwězdy ſtatoho duchownoho w krótkim
powita, ſu katholſcy Serbja z wjetſchoho dźěla w cyrkwinſkim naſtupanju
derje zaſtarani; tola jena wokolnoſcź žadoſcźi hiſchcźe jara za
woſebitym Božim domom. To je krajina bjez khróſcźanſkej woſadu z jeneje
a bjez radwoŕſkej a budyſchinſkej z druheje ſtrony t. r. krótkoraniſchi
dźěl khróſcźanſkeje woſady a diaspora (rozpjerſchenje bydlacy) w
ſuſodnych lutherſkich woſadach. Katholikow bydli tam po poſlenim
ludalicženju wokoło 400; Bacźoṅ mějeſche jich 63, Pozdecy 58, Cžornecy
49, Sulſchecy 28, Cźėſchkecy 25, Haſlow 21, Liboń 21, Banecy 20, Nowy
Luſcź 20, Wutołcžicy 15, Wětrow 15, Zarěcž 11, Lahow 6 atd. Nachdem vor
150 Jahren unter dem Decan Vitzki für Sdier eine Miſſionsſtation
errichtet wurde, vor 100 Jahren unter dem Biſchoſ und Decan Woſki Oſtro
mit Umgegend eine Pfarrkirche erhielt, und nun auch Kamenz (Spittel)
durch die Freigebigkeit des Kloſters Marienſtern einen ſtändigen
Geiſtlichen binnen Kurzem begrüßen wird, ſind die katholiſchen Wenden
zum größten Theile in kirchlicher Hinſicht gut verſorgt; doch ein
Landſtrich ſehut ſich noch ſehr nach einem eigenen Gotteshauſe. Es iſt
dies die Gegend zwiſchen der Kroſtwitzer Parochie einerſeits und
zwiſchen der Radiborer und Bautzener anderſeits, d. h. der ſüdöſtliche
Theil des Kroſtwitzer Pfarrſprengels und die Diaspora in den
augränzenden lutheriſchen Parochien. Nach der letzten Zählung wohnten
dort gegen 400 Katholiken; Storcha hat deren 63, Paßditz 58, Tſcharuitz
49, Sollſchwitz 28, Ziſchkowitz 25, Dreikretſcham 21, Libon 21,
Pannewitz 20, Neu-Laußke 20, Weidlitz 15, Wietrau 15, Saritſch 11 u. ſ.
w.

Njedoſtatk bližſcheje cyrkwje za tychle katholikow je drje ſo huſto
wopominał, tola w daliſchich ſtronach bu hakle pſchez naſtawk w 4.
cžiſle Katholſkoho Póſła (cyrkwinſkoho cžaſopiſa, w Budyſchinje
wukhadźacoho) prawje ſpóznaty. W nim bu dopokazane, zo je cyrkej w
tamnej wokolnoſcźi nic jenož wužitna, ale jara trěbna. Hdyž mjenujcy
Serbja, kaž prajachmy, z wulkej luboſcżu k Božomu domej ſo dźerža,
prócuja ſo woni ſwoje wobſedźenſtwa tam pſchedacź, tak zo katholſke
wobydleŕſtwo jenož tohodla wotebjeraſche (pſched dlěſchim cžaſom
běſchtaj ſamo w Prěcžecach hiſchcźe dwě kuble w katholſkich rukach) a
hiſchcźe wotebjera. Dokelž tola wſchitcy, kotrychž žadoſcź by to była, w
cyrkwinſkich wſach bydlicź njemóža, cźahnu do měſtow, hdźeż někotražkuli
ſwójba w druhim abo tſecźim ſtawje wokhudnje, ſchtož ſo njeby tak lohcy
ſtało, hdy bě na ſwojim wjeſnym ſtatoku zawoſtała. Hdy pak by w
Cžornecach abo w Bacźonju katholſka cyrkej była, bychu nic jenož
nětcžiſche katholſke ſwójby ſwoje wobſedźenſtwa wobkhowali, ale hiſchcźe
wjacy katholikow by ſo tam zaſydliło! Der Mangel einer nähergelegenen
Kirche iſt zwar oſt erwähnt worden, doch in weitern Kreiſen wurde
derſelbe erſt durch einen Auſſatz in No. 4. des „Katholſki Poſoł” (eine
in Bautzen erſcheinende Zeitſchriſt) v. J. 1869 recht erkannt. Ju jenem
Artikel war nachgewieſen, daß eine Kirche für jene Gegend nicht blos
nützlich, ſondern ſehr nöthig ſei. Da die Wenden, wie wir erwähnten, mit
großer Liebe zur Kirche halten, bemühen ſie ſich, ihre Beſitzungen dort
zu verkaufen, ſo daß die Anzahl katholiſcher Bewohner gerade deshalb
dort abgenommen hat (vor längerer Zeit waren noch in Priſchwitz zwei
Bauerngüter in katholiſchen Händen) und noch abnimmt. Weil aber nicht
Alle, die dies wünſchen, in Kirchdörfern wohnen können, ſo ziehen ſie in
die Städte, wo manche Familie in der zweiten oder dritten Generation
verarmt, was nicht ſo leicht geſchehen könnte, wenn ſie auf dem
ländlichen Beſitzthume geblieben wäre. Wenn nun in Tſcharnitz oder
Storcha eine katholiſche Kirche wäre, würden nicht nur die jetzt dort
wohnenden katholiſchen Familien ihre Beſitzungen behalten, ſondern es
würden ſich noch mehr Katholiken dort anſiedeln.

W ſpomnjenym naſtawku bu hižo prajene, kak mohło ſo tomule njedoſtatkej
po cžaſu wotpomhacż pſchez hromadźenjo dobrowólnych darow. Kaž je na
pſchikład Schěrachowſka woſada, kiž ma 2,300 duſchi, po wotkazanju
tamniſchoho młynka Kunze k wutwarjenju cyrkwineju tórmow 12,000 toleri
pſchinahromadźicź mohła, tak dyrbi tež 12,000 katholſkim Serbam bjez
ſobu a z pomocu ſwojich pſchecźelow ze zhromadnej luboſcźu a ſtaroſcźu
móžne bycź, ſrědki k załoženju trěbneje noweje cyrkwje wobſtaracź. In
dem erwähnten Artikel wurde ferner geſagt, wie einem ſolchen Mangel mit
der Zeit durch Sammlung von freiwilligen Beiträgen abgeholfen werden
könnte. Wie z. B. die Parochie Schirgiswalde, welche 2,300 Seelen zählt,
nach dem Legat des Müllers Kunze zum Ausbau zweier Kirchthürme noch
12,000 Thaler aufbringen konnte, ſo muß es auch den 12,000 katholiſchen
Wenden möglich ſein, in gemeinſamer Liebe und Sorge unter ſich und ihren
Gönnern die Mittel zur Gründung einer nothwendigen neuen Kirche zu
beſchaffen.

Tele myſle buchu w Katholſkim Póſłu pſched połſtalětnym měſchniſkim
jubilejom bamža Piusa ♣IX.♠ zaſy wobnowjene a tehdom namjetowane, zo by
ſo na zjawnej katholſkej zhromadźiznje 11. hapryla 1869 twarjenjo
cyrkwje w Cžornecach abo Bacźonju za zhromadnu naležnoſcź wſchitkich
katholſkich Serbow wuprajiło a zo by ſo wubjerk k pſchihotowanju
załoženja cyrkwje w Cžornecach abo Bacźonju poſtajił a dobrowȯlne dary
hromadżił. Wobaj namjetaj pſchiwzaſchtaj ſo 6. junija 1869 na katholſkej
zhromadźiznje w Khróſcźicach. Do wubjerka pak bu tehdom ſydomnacźe
ſobuſtawow wſchelakoho powołanja wuzwolenych, bjez nimi zaſtupjerjo
cžornecžanſkoho ſchulſkoho wokrjeſa a zaſtupjerjo wſchitkich ſydom
ſerbſich woſadow, mjenujcy: k. kapłan Jakub Werner z Khróſcźic hako
pſchedſyda; k. wucžeŕ Jakub Pjetaſch z Khróſcźic hako piſmawjedźeŕ; k.
kapłan M. Hórnik z Budyſchina hako pokładnik; k. žiwnoſcźeŕ Michał
Schewcžik z Bacźonja; k. kowaŕ Mikławſch Zynda z Cžornec, k. kubleŕ
Mikławſch Kokla z Pozdec, k. kubleŕ Jan Lipicž z Cźěſchkec, k.
žiwnoſcźeŕ M. Měrcźink z Haſlowa hako zaſtupjerjo cžornecžanſkoho
ſchulſkoho wokrjeſa; k. kubleŕ Jakub Kummer z Cžaſec a k. młynk Jurij
Wawrik hako zaſtupjerjej zbytknoho dźěla khróſcźanſkeje woſady; k.
kubleŕ Jakub Libſch z Hunjowa a k. kubleŕ Michał Wagner ze Smolic hako
zaſtupjerjej budyſchinſkeje woſady; k faraŕ Miklawſch Smoła hako
zaſtupjeŕ njebjelcžanſkeje, k. kaplan Handrij Ducžman hako zaſtupjeŕ
radwoŕſkeje, k. kubleŕ Jakub Symank hako zaſtupjeṙ wotrowſkeje, k. młynk
Michał Kummer z Łazka hako zaſtupjeŕ ralbicžanſkeje a k. pſchekupe Jan
Hornig hako zaſtupjeŕ kulowſkeje woſady. Dieſer Gedanke wurde im
Katholſki Poſoł vor dem fünſzigjährigen Prieſter-Jubiläum des Pabſtes
Pius ♣IX.♠ wieder angeregt und nunmehr beantragt, daß in einer
katholiſchen Volksverſammlung am 11. April 1869 der Bau einer Kirche in
Tſcharnitz oder Storcha als „gemeinſame Angelegenheit aller katholiſchen
Wenden” erklärt werde, und daß „ein Comité zur Vorbereitung der Gründung
einer Kirche zu Tſcharnitz oder Storcha” zur Sammlung von freiwilligen
Beiträgen zuſammentrete. Beide Anträge wurden dann in der
Katholiken-Berſammlung zu Kroſtwitz am 6. Juni angenommen. In dieſes
Comité wurden damals 17 Mitglieder aus verſchiedenen Ständen gewählt,
darunter Bertreter des Tſcharnitzer Schulbezirks und Bertreter aller
ſieben wendiſchen Parochien, nämlich Herr Kaplan Jakob Werner aus
Kroſtwitz als Vorſitzender, Herr Lehrer Jakob Petaſch aus Kroſtwitz als
Schriftführer, Herr Kaplan Michael Hornig aus Bautzen als Kaſſirer; Herr
Nahrungsbeſitzer Michael Schewtſchick aus Storcha, Herr Schmiedemeiſter
Nikolaus Sende aus Tſcharnitz, Herr Gutsbeſitzer Nikolaus Kokel aus
Paßditz, Herr Gutsbeſitzer Johann Lippitſch aus Ziſchkowitz, Herr
Nahrungsbeſitzer M. Mirtſchink aus Dreikretſcham, Herr Gutsbeſitzer
Jakob Kummer aus Tſchaſchwitz, Herr Mühlenbeſitzer Georg Waurick aus
Kannewitz, Herr Gutsbeſitzer Jakob Liebſch aus Oberuhna, Herr
Gutsbeſitzer Michael Wagner aus Schmole, Herr Pſarrer Nikolaus Schmole
aus Nebelſchitz, Herr Kaplan Andreas Deutſchmann aus Radibor. Herr
Gutsbeſitzer Jakob Simmank aus Oſtro, Herr Mühlenbeſitzer Michael Kummer
und Laßke und Herr Kauſmann Johann Hornig aus Wittichenau.

Tutón wubjerk zeſtaji ſwoje wuſtawki 10. julija a pſchepoda je z
pſchewodnym liſtom duchownej wyſchnoſcźi, wyſokodoſtojnomu tachantſkomu
konſiſtoriju ſ. Pětra w Budyſchinje. Te ſame wupraji z wotmołwjenjom wot
23. novembra wubjerkej „Swoje połne pſchipóznacźo za joho khwalby hódne
Bohu ſpodobne prócowanjo a pſchejeſche najlėpſchi wunoſchk.” Wuſtawki
pak, kajkež ſu wot duchowneje wyſchnoſcźe wobkrucźene, rěkaja nětko
takle: Dieſes Comité verfaßte ſeine Statuten am 10. Juli und überreichte
dieſelben mit einem Begleitſchreiben ſeiner geiſtlichen Behörde, dem
hochwürdigen domſtiftlichen Conſiſtorium St. Petri zu Bautzen. Daſſelbe
ſprach durch ein Reſcript vom 23. November dem Comité „für ſein
lobenswerthes, gottgeſälliges Streben Seine volle Anerkennung aus und
wünſchte ihm den beſten Erfolg.” Die Statuten lauten nun in der von der
geiſtlichen Behörde beſtätigten Faſſung alſo:

§ 1. Wubjerk ma wotpohladanjo, twarjenjo cyrkwje w Cžornecach abo
Bacźonju pſchihotowacź a za nahromadźenjo trěbnych ſrědkow po móžnoſcźi
ſo ſtaracź. § 1. Das Comité hat den Zweck, die Erbauung einer Kirche in
Tſcharnitz oder Storcha vorzubereiten und für Aufbringung der dazu
erforderlichen Mittel nach Kräften zu ſorgen.

§ 2. Hako tajke ſrědki maja woſebje dobrowólne dary w pjenjezach a
druhe, mjenowane wotpohladanjo ſpěchowace podpjery ſłužicź. §. 2. Als
ſolche Mittel ſollen hauptſächlich freiwillige Beiträge in Geld und
ſonſt den Zweck fördernde Unterſtützungen dienen.

§ 3. Wubjerk wobſteji z tſjoch ſłužbu cžinjacych a z najmjeńſcha
ſchtyrnacźe druhich ſobuſtawow wubjerka. Prěniſchi ſu: ♣a)♠ pſchedſyda,
kotryž poſedźenja powoła a wubjerk z wonka zaſtupuje; ♣b)♠ piſmawjedźeṙ,
kotryž najbóle protokoll wjedźe a po porucžnoſcźi wubjerka dopiſuje;
♣c)♠ pokładnik, kotryž pſchikhadźace pjenježne dary pſchijima. Druzy
wubjerkownicy wuzwola ſo z cžornecžanſkoho ſchulſkoho wokrjeſa a wyſche
toho z najmjeńſcha po jenym ze zbytknoho dźěla khróſcźanſkeje woſady a z
kóždoho katholſkoho ſerbſkoho farſkoho wokrjeſa. Wobſtejacy wubjerk
wuzwola ze ſwojeje ſrjedźizny horniſchich ſłužbu cžinjacych na jene lěto
a wudoſpołnja ſo ſam pſchez pſchiwzacźo nowych ſobuſtawow na měſto
wotkhadźacych. §. 3. Das Comité beſteht aus drei dienſtthuenden und
wenigſtens vierzehn anderen Ausſchußmitgliedern. Erſtere ſind: ♣a)♠ der
Borſitzende, welcher die Sitzungen beruftund das Comité nach Außen
vertritt; ♣b)♠ der Schriftführer, welcher in der Regel das Protokoll
führt und im Auſtrage des Comités korreſpondirt; ♣c)♠ der Kaſſirer,
welcher die eingehenden Geldbeiträge zu vereinnahmen hat. Die andern
Ausſchußmitglieder werden aus dem Schulbezirk Tſcharnitz und außerdem
wenigſtens je einer aus dem übrigen Theile der Parochie Kroſtwitz und
jedem der andern wendiſchen katholiſchen Pfarrbezirke gewählt. Das
Comité wählt aus ſeiner Mitte obige Funetionaire auf ein Jahr und
ergänzt ſich ſelbſt durch Hinzunahme neuer Mitglieder an die Stelle der
abgehenden.

§ 4. Prawo wobkedźbowanja nad wubjerkom wukonja tachantſke konſiſtorium
w Budyſchinje. §. 4. Das Auſſichtsrecht über das Comité übt das
domſtiftliche Conſiſtorium zu Bautzen aus.

§ 5. Wubjerk dźerži kóždolětnje z najmjeṅſcha dwě poſedźeni, hdźež
wjetſchina hłoſow wuſudźa. §. 5. Das Comité hält jährlich wenigſtens
zwei Sitzungen, in welchen die Stimmenmehrheit entſcheidet.

§ 6. Pſchikhadźace pjenjezy khowaja ſo wot pokładnika pod ſtajnym
wobkedźbowanjom tachantſkoho konſiſtorija w Budyſchinje a wupožcžuja ſo
na pſchihodne waſchnjo. Liſcżiny (urkundy) a knižki, na tajke
wupožcžowanja wuſtajene, změje jenicžcy tachantſke konſiſtorium w
zakhowanju. §. 6. Die eingehenden Gelder werden unter ſteter Auſſicht
des domſtiftlichen Conſiſtoriums zu Bantzen von dem Kaſſirer aufbewahrt
und in geeigneter Weiſe ſicher ausgeliehen. Die über ſolche Ausleihungen
ausgeſtellten Urkunden und Bücher wird lediglich das domſtiſtliche
Conſiſtorium in Berwahrung haben.

§ 7. Pozdźiſche poſtajenjo měſta, hdźe ma wotmyſlena cyrkej twarjena
bycź, zawoſtaja ſo ordinariatej we dorozymjenju z tymi, kotſiž ſu pſchi
dźělenju khróſcźanſkeje woſady po cyrkwinſkim prawje wobdźěleni. §. 7.
Die ſpätere Beſtimmung des Ortes, wohin die projektirte Kirche gebant
werden ſoll, wird im Einvernehmen mit den bei einer Theilung der
Parochie Kroſtwitz kirchenrechtlich Betheiligten nur dem Ordinariat
überlaſſen.

§ 8. Rozwjazanjo wubjerka ſtanje ſo, hdyž je wotpohladanjo toho ſamoho
doſpěte. §. 8. Die Auflöſung des Comité erfolgt, wenn der Zweck
deſſelben erreicht iſt.

§ 9. Měł-li ſo wubjerk dobrowȯlnje prjedy rozwjazacź, hacž je joho
požadane wotpohladanjo doſpěte, dyrbi wón nahromadźene ſrědki
tachantſkomu konſiſtoriju abo druhej wyſchnoſcźi k tomu kóncej
pſchepodacź, zo by wotpohladane twarjenjo cyrkwje w Cžornecach abo w
Bacźonju ſo pſched wocžomaj dźeržało, doſpěło a wuwjedło. §. 9. Sollte
das Comité ſich freiwillig eher auflöſen, als der von ihm erſtrebte
Zweck erreicht iſt, ſo hat es vorher die geſammelten Mittel dem
domſtiſtlichen Conſiſtorium oder einer andern Behörde zur Berwaltung zu
übergeben zu dem Behufe, das erſtrebte Ziel der Erbauung einer Kirche in
Tſcharnitz oder Storcha im Auge zu behalten, zu erreichen und in
Ausführung zu bringen.

Hdyž bě wubjerk z tutym wot wyſchnoſcźe pſchipóznaty, dźeržeſche wón
ſwoju prěnju zhromadźiznu 21. decembra 1869 w Cžornecach. Tam wupraji ſo
wjetſchina wubjerka, zo by za pſchichodnu cyrkej měſto na połnócnej
ſtronje Cżornec najpſchihódniſche było. Dale bu w tutym poſedźenju
wyſokodoſtojny knjez ♣scholasticus♠ Jakub Kucźank z Budyſchina za
prěnjoho pſchedſydu wubjerka jenohłóſnje wuzwoleny, kotruž wólbu je wón
potom zwólniwje na ſo wzał, k. kapłan J. Werner pak bu tež za
pſchichodnoſcź hako druhi pſchedſyda poźadany. „Katholſki Poſoł“ bu za
organ wubjerka poſtajeny, w kotrymž maja ſo pſchikhadźace pjenježne dary
kwitirowacź. Skóncžnje poſkicźichu Cžornecženjo wubjerkej twarne měſto
za wotmyſlenu cyrkej a tamniſchi k. kubleŕ Jan Wólman dari prěni 1000
toleri (za poł lěta wupłacźomne) k jeje twarjenju. Nachdem hiermit der
Ausſchuß von der Behörde anerkannt war, hielt er ſeine erſte Verſammlung
am 21. December 1869 in Tſcharnitz. Dort erklärte die Mehrzahl der
Ausſchußmitglieder, daß für die künftige Kirche ein Platz auf der
nördlichen Seite von Tſcharnitz am geeignetſten wäre. Weiter wurde in
dieſer Sitzung der hochwürdige Herr ♣Can Cap. Scholastieus♠ Jakob
Kutſchank aus Bautzen zum erſten Vorſitzenden des Ausſchuſſes einſtimmig
erwählt, welche Wahl er auch bereitwilligſt angenommen hat, und Herr
Kaplan J. Werner wurde auch für die Zukunſt als zweiter Borſitzender
erbeten. Der „Katholſki Poſoł” wurde als Bereinsorgan beſtimmt, in
welchem die eingehenden Gelder quittirt werden ſollen. Schließlich boten
die Beſitzer von Tſcharnitz dem Comité einen Bauplatz für die
projektirte Kirche an und Hr. Gutsbeſ. J. Wolman ſchenkte die erſten
Tanſend Thaler (Johannis 1870 zahlbar) zum Bau derſelben.

Duž wobrocźamy ſo najprjedy na Was, wobſedźerjo a wobydlerjo wokolnoſcźe
Cžornec a Bacźonja, kiž chcecźe w ſwojim cžaſu do wotmyſleneje noweje
cyrkwje ſłuſchecź, a napominamy Was najnaležniſcho. Pſchinjeſcźe
wſchitke Wam móžne wopory za to, ſchtož je Wam trěbne a wužitne! Stajcźe
ſebi wopomnik, na kotrymž Waſchi najdaliſchi potomnicy Waſchu luboſcź k
katholſkej cyrkwi ſpóznaja! Darum wenden wir uns zuerſt an Euch,
Beſitzer und Bewohner der Umgegend von Tſcharnitz und Storcha, die Ihr
einſt der projektirten neuen Kirche zugewieſen werden wollt, undermahnen
Euch angelegentlichſt. Bringet alle Euch möglichen Opfer für Das, was
Euch nothwendig und nützlich iſt! Bauet Euch ein Denkmal, an welchem die
fernſten Nachkommen Eure Liebe zur katholiſchen Kirche erkennen werden!

Proſymy potom Was, wobydlerjo khróſcźanſkeje woſady, kiž pſchi farſkej
cyrkwi woſtanjecźe, podpjerajcźe nowu załožomnu cyrkej, dokelž změjecże
z toho po cžaſu tohorunja duchowny a materialny wužitk! Dotal zhromadna
farſka cyrkej njepoſkicźa wjacy doſahace měſta za kemſchikhodźerjow, a
tež zhromadne pohrjebniſchcźo budźe ſo z wulkimi wudawkami powjetſchicź
dyrbjecź, jeli ſo dźěl woſady njewufaruje. Dann bitten wir Euch,
Bewohner der Kroſtwitzer Parochie, die Ihr bei derſelben bleiben werdet,
unterſtützt die neu zu gründende Kirche, denn Ihr werdet ebenfalls
daraus ſpäter geiſtigen und materiellen Nutzen ziehen! Die bisher
gemeinſame Pfarrkirche bietet nicht mehr hinlänglichen Raum für die
Kirchgänger und auch der Kirchhof wird mit großen Koſten erweitert
werden müſſen, wenn nicht ein Theil der Parochie ausgepfarrt wird.

Pſcheproſchujemy z tutym tež Was, wſchitcy katholſcy Serbja, zo byſchcźe
tónle ſwjaty ſkutk podpjerali, kotryž bu wſchudźom hako zhromadna
wutrobna naležnoſcź Serbow ſpóznaty! Wy ſcźe woſebje w nowiſchim cžaſu
wſchelake cyrkwje a wuſtawy w cuzbje z woporami podpjerali, wopokazujcźe
tu ſamu luboſcź ſynam a džowkam Waſchoho luda z pomocu pſchi załoženju
wotmyſleneje cyrkwje, zo by ſo tež w pſchichodnoſcźi prajicź ſměło:
Serbja ſu pobožny lud! Wir laden ferner Euch, alle katholiſche Wenden,
hiermit ein, dieſes heilige Werk zu unterſtützen, welches allerſeits als
eine gemeinſame Herzensangelegenheit der Wenden erkannt worden iſt! Ihr
habt in neuerer Zeit beſonders verſchiedene Kirchen und Anſtalten in der
Ferne mit Opfern unterſtützt, beweiſet nun diefelbe Liebe Eueren
Stammesgenoſſen, indem ihr Alle das beabſichtigte Gottes haus gründen
helfet, damit man auch in Zukunſt ſagen könne: Die Wenden ſind ein
frommes Bolk!

Spuſchcźamy ſo na Was, kiž chcecźe lětne wopomnjecźa załožecź, zo tež na
wulkoſcź ſwjatoho ſkutka njezabudźecźe, kiž we tym wobſteji, zo zjawne
Bože ſłužby móžne ſcžinicźe, hdźež z cyła hiſchcźe njejſu! Pſchez dary
za nowu cyrkej budźecźe ſtajnje wopominani hako ſobuzałožerjo! Tam budźe
kóždy wopor Božeje mſchě, kóžde wudźělenjo ſwjatych ſakramentow, kóžde
prědowanjo a wucžba Božoho ſłowa, kóžda pobožnoſcź a kóžde tam
zapſchijate dobre wotmyſlenjo tež Wam k duchownomu wužitkej! Wir
verlaſſen uns auf Euch, die Ihr Jahresgedächtniſſe ſtiften wollt, daß
Ihr nicht auf die Größe eines heiligen Werkes vergeſſet, welches darin
beſteht, öffentlichen Gottesdieuſt zu ermöglichen, wo er bis jetzt nicht
beſtand. Durch Schenkungen für eine nene Kirche werdet Ihr ſtets als
Mitgründer kommemorirt! Dort wird jedes Opfer der heiligen Meſſe, jede
Austheilung der heiligen Sakramente, jede Predigt und Lehre des
göttlichen Wortes, jedes Gebet und jeder dort gefaßte gute Entſchluß
auch Euch zum geiſtigen Nutzen ſein!

Myſlimy na zamožitych bjez Wami, kiž žanych dźěcźi abo potrjebnych
pſchecźelow nimacźe, zo w prawym cžaſu na naſche wotmyſlenjo ſo
dopomnicźe a za nowu cyrkej we Waſchim wotkazanju wulkomyſlne dary
poſtajicźe! Wir rechnen auf die Bermögenden unter Euch, die Ihr keine
Kinder oder bedürftige Verwandte habt, daß Ihr zur rechten Zeit an unſer
Unternehmen denkt und für die neue Kirche in Eurem Teſtamente
großmüthige Legate beſtimmet!

Cžinimy Was kedźbnych, kiž Wy rady k potrjebnoſcźam a wupyſchenjam
cyrkwjow pſchinoſchujecźe, zo byſchcźe to, ſchtož je nětko nuzniſche,
najprjedy ze wſchej horliwoſcźu za Boži dom a za cžeſcź Božu ſpěchowacź
pomhali! Wir machen Euch aufmerkſam, die Ihr gern zu kirchlichen
Bedürfuiſſen und zum Ausſchmuck der Kirchen etwas beitraget, daß Ihr
das, was jetzt nöthiger iſt, zuerſt mit allem Eifer für das Haus Gottes
und zu ſeiner Ehre befördern helfet!

Dopominamy Was ſkóncžnje, kiž chcecźe pſchi cžaſnym žohnowanju a
wſchelakich wjeſołych pſchiležnoſcźach ſwoju dżakownoſcź k Bohu
wopokazacź z darami na woſebite Waſche wotpohladanjo, kotrež ſo po
Waſchej žadoſcźi pſchi kwitirowanju wozjewi, zo by Waſch pſchikład tež
druhim ſwěcźił! Schließlich erinnern wir Euch, die Ihr bei zeitlichem
Segen und andern ſrohen Veranlaſſungen Eure Dankbarkeit gegen Gott
beweiſen wollt, unterſtützt uns durch Gaben auf Eure beſondere Meinung,
die wir gern nach Eurem Wunſche bei der Quittirung bekannt machen
werden, damit Euer Beiſpiel auch Anderen leuchte!

Tola nic jenož Serbow proſymy, ale pſcheproſchujemy tež kóždoho
pſchecźela ſerbſkoho luda bjez Němcami. Kaž ſerbſcy katholikowje za
cyrkwje bjez Němcami ſwoje pſchinoſchki dawaja a woſebje z kóždolětnym
woporom za towaŕſtwo ſwjatoho Bonifaca, japoſchtoła Němcow, ſwoju
ſkutkownu luboſcź wopokazuja: tak budźa zawěſcźe tež naſchi němſcy
wěrybratſja załoženjo cyrkwje w ſerbſkim kraju najpſchikhilniſcho
ſpěchowacź chcycź, ſpominajcy na ſłowo japoſchtoła Pawoła, zo maja
wſchitke ludy Boha khwalicź (Romſk. 15, 11). Wir bitten jedoch nicht
blos die Wenden, ſondern wir erſuchen auch jeden Freund des wendiſchen
Volkes unter den Deutſchen! Wie die wendiſchen Katholiken ſür die
Kirchen unter den Deutſchen ihr Scherflein beitragen und durch
alljährliche Opfer für den Berein des heiligen Bonifacius, des Apoſtels
der Deutſchen, ihre thätige Liebe beweiſen, ſo werden gewiß auch unſere
deutſchen Glaubensgenoſſen die Gründung einer Kirche in der wendiſchen
Gegend geneigteſt fördern wollen, eingedenk der Worte des Apoſtels, daß
alle Völker den Herrn loben ſollen. (Röm. 15, 11.)

Nětk roznjes ſo, ponižna próſtwa, po kſcheſcźanſkim kraju a po
kſcheſcźanſkich domach, měj dowěru na Boha, kiž cžłowjeſke wutroby wodźi
a praj kóždomu: „Maſch-li wjele, dawaj nadobnje, maſch-li mało, pytaj
tež mało rady dawacź.” (Tob. 4, 9.) Nun verbreite dich, demüthige Bitte,
im chriſtlichen Lande und in chriſtlichen Häuſern, habe Vertrauen zu
Gott, der die menſchlichen Herzen lenkt, und ſage jedem: „Haſt du viel,
ſo gib reichlich; haſt du wenig, ſuche auch das Wenige gern zu geben.”
Tobias 4, 9.

Pjenježne dary móža ſo z poſrědniſtwom wubjerkownikow abo direktnje k.
pſchedſydźe ♣Can. Cap.♠ ſcholaſtikuſej J. Kucźankej abo k. pokładnikej
kapłanej M. Hórnikej w Budyſchinje pſchepodacź abo pſchipóſłacź.
Geldbeiträge können durch Vermittelung der oben genannten
Ausſchußmitglieder oder direkt Herrn ♣Can. Cap. Scholasticus♠ J.
Kutſchank als Vorſitzendem oder Herrn Kaplan M. Hornig in Bautzen als
Kaſſirer übergeben oder zugeſandt werden.

W Budyſchinje, 6. januara 1870. Bautzen, den 6. Januar 1870.

Wubjerk k pſchihotowanju załoženja cyrkwje w Cžornecach abo Bacźonju.
Das Comité zur Vorbereitung der Gründung einer Kirche zu Tſcharnitz oder
Storcha.

Cżiſchcżał L. A. Donnerhak w Budyſchinje 1870. Gedruckt bei L. A.
Donnerhak in Bantzen 1870.

Ludwik,

z Božeje miłoſcźe a japoſchtołſkoho Stoła hnady biſkop z ♣Leontopolis,♠
aſſiſtent bamžowoho tróna, japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje,
♣administrator ecclesiasticus♠ w ſakſkej Hornjej Lužicy, tachant pſchi
ſwjatym Pětrje w Budyſchinje,

poſtrowja a žohnuje w tym Knjezu jomu porucženych wěriwych.

Mjelelubowani w knjezu khryſtulu!

Jene najcźežſchich domapytanjow je nadobnoho widźownoho wjeŕcha naſcheje
ſwjateje cyrkwje, naſchoho najcžeſcźomniſchoho bamža Piuſa ♣IX.♠
potrjechiło. Pod próznym, wſchitke prawo a wſchitku ſprawnoſcź hanjacym
wudawanjom je italſke knježeŕſtwo woſrjedź měra bjez pſchipowjedźenja
wójny, kaž prajeſche, k zakitanju ſwjatoho Stoła, woprawdźe pak k joho
wurubjenju z wulkej wójnſkej mocu hiſchcźe zbytkny bamžowy kraj
nadpanyło, je zmužite wobaranjo joho małoho ſwěrnoho wójſka, w kotrymž
ſo ſynowje najnahladniſchich a najwoſebniſchich ſwójbow z Němſkeje,
Francózſkeje, Belgiſkeje, Hollanda a z druhich narodow namakachu, ze
ſydomkrócźnej pſchemocu pſchewinyło, je z mocu měſto Nom wobſadźiło a
ſwjatoho wótea w joho ſamſnym domje jatoho ſcžiniło. Z tutym, zjawnomu
prawej napſchecźiwnym zakhadźenjom je mjenowane knježeŕſtwo nic jenož
jedyn najſtarſchich a zakońſkich trónow w Europje powaliło, ale tež
ſwobodu a njewotwiſnoſcź wjeŕcha naſcheje ſwjateje cyrkwje we wukonjenju
joho najwyſchſchoho paſtyŕſtwa wobſchkodźiło. Njebrachuja drje rjenje
klincžace pſchiſlubjenja wo ſwobodnej cyrkwi we ſwobodnym ſtacźe
(kraju). Tola kak wjele abo ſkerje kak mało tajke tajeńſke ſłowa płacźa,
dopokazuja hižo runje nětko njedźeržane prjedawſche ſlubjenja,
dopokazuja powjeſcźe njewotwiſnych a njeſtroniſkich ſwědkow tamnych
zapuſcźenjow na ſwjatym měſcźe. Kaž cźile wobkrucźeja, dha ſwobodnoſcź
jenož we tym wobſteji, zo je dowolene, ſwjatoho wótca, kſcheſcźanſku
wěru a jeje ſłužownikow zacpěcź a hanicź, wuhidźicź a wuſměſchicź, a
wſchitkich hrubje a ſtraſchnje pſcheſcźěſacź, kotſiž ſu ſwjatomu wótcej
ſwěrni. Wězo zraduje ſo nad tym revolucionſka ſtrona we wſchitkich
krajach. Z połnym prawom pak žaruja milijony a zaſy milijony ſwojej
cyrkwi ſwěru podatych katholikow nad tajkimle złóſtuiwym ſkutkom
pſchemocowanja. Hižo we wſchelakich krajach wopokaza ſo nutrue
dźělbracźo za ſwjatoho wótca, a ſrubeńſtwo, kiž je ſo nad nim wuwjedło,
bu po ſprawnoſcźi tamane. W najnowſchim cžaſu pak je zjawny liſt
ſwjatoho wótca na wſchitkich patriarchow, primatow, archiſkopow,
biſkopow a druhich ordinariow, kotſiž w hnadźe a zjenoſcźenju ze ſwjatym
Stołom ſteja, 1. nov. t. l. wudaty, na zaſtojnſkim pucžu k mojej
wědomnoſcźi pſchiſchoł. Dokelž dyrbi ſo tónſamy pſchez prjedy
pomjenowanych cyłej cyrkwi ſobudźělicź, mam po pſchiſłuſchnoſcźi k
najmjeńſchomu najwažniſche wěcy tohole liſta pſchez wozjewjenjo z klětki
mojomu duchownomu paſtyŕſtwu poddatym wěriwym znate cžinicź.

Wón wopſchija w ſwojim prěnim dźěle wutrobuzrudźace wopiſanjo
namocowanjow, pſchecźiwo zakońſkim njepoſtorcžnym prawam japoſchtołſkoho
ſtoła dokonjanym, a ſkóncži z wobnowjenjom ſwjatocžnoho proteſta
pſchecźiwo tymſamym. Tutón proteſt je woſebje w ſcźěhowacych ſłowach
wopſchijaty: „My, kotſiž ſmy wot Boha k wobknježenju a wjedźenju cyłoho
domu iſraelſkoho powołani a hako najwyſchſchi wobkhowarjo
kſcheſcźanſkeje wucžby a ſprawnoſcźe a hako zakitarjo cyrkwinych prawow
poſtajeni, wuprajamy, zo njeby nichtó Nas pſched Bohom a cyrkwju
wobſkoržował, hako bychmy mjelcželi a ze ſwojim mjelcženjom tak
njeſprawnomu změſchenju wobſtejnoſcźow pſchihłoſowali, wobnowjejcy a
wobkrucźejcy, ſchtož ſmy w ſpomnjenych allokucijach, encyklikach a
brevach hižo prjedy a njedawno w tamnym proteſcźe wuprajili, kotryž je
na Naſchu porucžnoſcź a w Naſchim mjenje kardinal a ſtatny ſekretaŕ na
20. ſeptembra póſłam, póſłancam a zaſtupnikam wukrajnych mócnaŕſtwow,
pola Nas a pola tutoho ſwjatoho Stoła pſchebywacym, ſam wozjewił, tak
ſwjatocžnje, kaž zamožemy, z nowa pſched wami, cžeſcźowni bratſja: zo je
Naſche krute wotmyſlenjo a wola, wſchitke wobſedźenſtwa tutoho ſwjatoho
Stoła a wſchitke joho prawa njepſchikrótcžene, njewobſchkodźene a
njezranjene zdźeržecź, a Naſchim naſtupnikam zawoſtajicź, a zo je kóžde
kaž nětcžiſche tak prjedawſche namócne wotewzacźo (uſurpacija)
tychſamych njeſprawne, ſurowe, njepłacźiwe, kaž tež zo My wſchitke
ſkutki pſcheradnikow a nadpadowarjow, kotrež ſu ſo dotal dokonjałe abo
kotreż ſnadź ſo pſchichodnje dokonjeja, zo bychu ſpomnjene wotewzacźo
někak wobtwjerdżiłe, hižo nětko doprědka tamamy, zanicžamy, zacźiſkamy a
zběhamy. Tež wuprajamy a proteſtirujemy pſched Bohom a pſched cyłym
katholſkim ſwětom, zo ſo w tajkim zajecźu namakamy, w kotrymž ſwoje
najwyſchſche paſtyŕſtwo na žane waſchnjo wěſcźe, bjez zadźewanja a
ſwobodnje wukonjecź njemóžemy. Skóncžnje wozjewjamy a wobſwědcžamy,
napominanjo ſwjatoho Pawoła poſłuchajcy: „Kajke towaŕſtwo ma ſprawnoſcź
z njeſprawnoſcźu? Abo ſchto ma ſwėtło cžinicź z cźěmnoſcźu? Abo kak je
Khryſtus pſchezjene z Belialom? (♣II.♠ Kor. 6, 14. 15.)“ zjawnje a
pſched wſchitkimi, zo My, wopominajcy Naſchu winowatoſcź a ſwjatocžnu
pſchiſahu, kotraž Nas wježe, ženje do žanoho zjednanja njezwolimy a je
za dobre njeſpóznajemy, kotrež by na někajke waſchnjo Naſche prawa a z
tym prawa Bože a prawa ſwjatoho Stoła zanicžiło abo pſchikrótcžiło; a
tohorunja wuznawamy ſo z pomocu Bożeje hnady hako pſchihotowani, we
Swojej wyſokej ſtarobje za Khryſtuſowu cyrkej kheluch, kiž chcyſche wón
ſam za nju prjedy picź, hacž do dna wupicź a ženje njepſchidacź, zo
bychu ſo njeſprawne žadanja, kiž ſo na Nas ſtajeja, pſchipózuałe a
dopjelniłe; pſchetož, kaž naſch prjedownik Pius ♣VII.♠ prajeſche, „na
najwyſchſche knježeŕſtwo tutoho japoſchtołſkoho Stoła móc złožicź, joho
ſwětne knjejſtwo wot duchownoho dźělicź, zaſtojnſtwo paſtyrja a wjeŕcha
jene wot druhoho wotdźělecź, wottorhnycź a wotrazycź, rěka: Boži ſkutk
zacźiſnycź a zanicžicź chcycź; to njeje nicžo druhe, khiba ſo prócowacź,
zo by kſcheſcźanſka wěra najwjetſchu ſchkodu cźeŕpiła, a nicžo druhe,
khiba ju najwažniſchoho zakitanja wurubicź, zo jeje najwyſchſchi
wjedźicźeŕ, paſtyŕ a naměſtnik Boži njemohł wjacy podpjeranjo, kotrež ſo
wot joho njezranjomneje duchowneje mocy žada, katholſkim wěriwym
poſkicźicź, kotſiž ſu we wſchitkich krajach rozpjerſcheni a toho dla
pomoc nutrnje ſebi wuproſcheja.“ (Allokucija 16. měrca 1808.)

Liſt ſwjatoho wótca wopſchija w ſwojim druhim dźěle napołoženjo
cyrkwinſkich khoſtanjow (ſchtrafow) na wſchitkich, kiž ſu na njeſprawnym
wurubjenju japoſchtołſkoho Stoła někak ſo wobdźělili. Tónſamy rěka:
„Dokelž pak běchu Naſche napominanja, žadanja a proteſty podarmo,
tohodla prajimy w mjenje wſchohomócnoho Boha, ſwjateju japoſchtołow
Pětra a Pawoła a w ſwojim ſamſnym Wam, cžeſcźowni bratſja, a pſchez Was
cyłej cyrkwi, zo ſu wſchitcy cźi, byrnje z kajkejkuli, tež woſebitoho
ſpomnjenja hódnej doſtojnoſcźu wuznamjenjeni, kotſiž ſu nadpad,
wotewzacźo a wobſadźenjo kotreježkuli Naſchich provincow (krajow) a
tutoho Naſchoho nahladnoho měſta abo něſchto z toho dokonjeli, a toho
runja jich porucžerjo, poſpěſcherjo, pomhacźerjo, radźicźerjo a wſchitcy
druzy, kotſiž wuwjedźenjo ſpomnjenych wěcow pod kotrymžkuli
wuzamolwjenjom a na kajkežkuli waſchnjo poſpěſcheja a je ſame dokonjeja,
do wjetſcheje erkommunikacije (wuzamknjenja) a do druhich, wot ſwjatych
wuſtawkow, prawidłow a wukazow powſchitkownych koncilow, woſebje
Tridentſkoho (♣Sessio XXII., c. 11. de Ref.♠) wuprajenych cyrkwinſkich
pokutow (cenſurow) a khoſtanjow (ſchtrafow) zapanyli, po waſchnju a
wopſchijecźu, kaž ſu w japoſchtołſkim piſmje wot 26. měrca 1860
wupiſane.“

Tſecźi wotdźěl liſta napomina hnydom z hnujacymi ſłowami k pobožnym
modlitwam za tamnych zabłudźenych, kaž tež za cyrkej a jeje wjeŕcha.
Wone rěkaja: „Wopominajcy pak, zo ſmy na zemi na měſcźe toho, kotryž je
pſchiſchoł pytacź a wozbožicź, ſchtož bě zhubjene, njepſchejemy nicžo
bóle dyžli to, zo móhli zabłudźenych ſynow, hdyž ſo k Nam nawrócźa, z
wótcowſkej luboſcźu wobjecź; tohodla pozběhujemy ſwojej rucy k
njebjeſam, a proſymy a zarocźamy Boha w ponižnoſcźi ſwojeje wutroby,
pſchepodawajcy a porucžejcy Bohu najſprawniſchu naležnoſcź, kotraž je
ſkerje joho, dyžli Naſcha, pſchi joho njeſkóncžnej ſmilnoſcźi, zo by wón
Nam a cyrkwi ze ſwojej pſchitomnej pomocu pomhał a miłoſcźiwje a hnadnje
wuſkutkował, zo bychu njepſchecźeljo cyrkwje tola wěcžne zahubjenjo, kiž
ſebi pſchihotuja, wopomnili, joho njeſkóncžnu ſprawnoſcź pſched dnjom
wjecźenja (rachi) wujednacź ſo prócowali, a ſwoje myſle pſcheměniwſchi,
zdychowanja ſwjateje macźerje cyrkwje a Naſchu ſtaroſcź změrowali. Zo
pak bychmy tele woſebite dobroty wot Božeje hnady doſtali, napominamy
Was należnje a wobſtajnje, cžeſcźowni bratſja! zo byſchcźe Wy a Waſchej
ſtaroſcźi poddacźi wěriwi ſwoje nutrne modlitwy z Naſchimi zjenocźeli a
wſchitcy tež, pſched trón hnady a ſmilnoſcźe ſtupiwſchi, njewoblakowanu
macźeŕ Božu a knježnu Mariju a ſwjateju japoſchtołow Pětra a Pawoła hako
zaſtupnikow wuzwolili. Cyrkej Boža je wot ſwojoho ſpocžatka hacž do
tutoho cžaſa wjacykrócź pſcheſcźěhana a wjacykrócź wuſwobodźena była.
Jeje hlós praji: „Wſchitcy ſu pſchecźiwo mi wojowali, wot mojeje
młodoſcźe, ale njejſu mje pſchewinycź móhli. Na mojim khribjecźe ſu
hrěſchnicy dźěłali a ſwoju njeſprawnoſcź podlěſchili.“ Tež nětko
njewoſtaji Bóh prut hrěſchnikow nad ſwojimi ſprawnymi. Ruka toho Knjeza
njeje pſchikrótcžena a njeje bjezmócna k wumoženju. Zawěrno wuzwobodźi
wón tež w tutym cžaſu ſwoju njewjeſtu, kotruž je ze ſwojej krewju
wukupił, ze ſwojim duchom wobdarił, z njebjeſkimi kubłami wudebił a
pſchi tym tež ze ſwětnymi wobohacźił.“ (S. Bernarda liſt 244. na krala
Konrada.)

Hdyž ſym z tutym najwažniſche z encykliki (liſta) ſwjatoho wótca
ſobudźělił, je mi naležne, Was, wjelelubowani w tym Knjezu! napominacź a
zbudźowacź, zo byſchcźe winowatoſcźe, kotrež napſchecźo zhromadnomu
wótcej katholſkoho kſcheſcźanſtwa mamy, w tutych zrudnych, joho
potrjechowacych domapytanjow z podwojenej horliwoſcźu dopjelnjeli.

Modlcźe ſo najprjedy pilnje za ſwjatoho wótca! Hako běſche ſwjaty Pětr
jaſtwje, modleſche ſo zhromadźizna wěriwych w Jeruzalemje bjez
pſcheſtacźa za njoho, kaž japoſchtolſke ſtawizny wobſwědcžeja. A
hlejcźe! modlitwa prěnich kſcheſcźanow bu wuſłyſchana, a Pětr bu
ſpodźiwnje pſchez jandźela z jaſtwa wuwjedźeny. Ruka toho Knjeza njeje
pſchikrótcžena. Wón zamože tež nětko pſchez ſrědki a na pucźach, kotrež
ſo nam prjedy njewuzdadźa, runje tehdom pomoc pſchinjeſcź, hdyž je nuza
najwjetſcha. Dokelź pak wěmy, zo Bóh hrěſchnika njewuſłyſchi (Jan. 9,
31), a zo wobſtajna modlitwa ſprawnoho wjele zamože (Jak. 5, 16), chcemy
z cžaſcźiſchim hódnym doſtawanjom ſ. ſakramenta pokuty naſche wutroby
pſchecy bóle wot hrěchow wucžiſcźecź.

Tola nic jenož modlicź ſo dyrbimy za ſwjatoho wótca, ale tež za njoho
rycžecź a joho ſprawnu wěc po móžnoſcźi zaſtupowacź. Hdy bychmy pſchi
njewuprajnych wuhidźenjach a hanjenjach ſwjatoho wótca mjelcželi a
změrom na nje poſłuchali, dha bychmy ſo liwkoſcźe a bojaznoſcźe
winowatych ſcžinili. Cžim khrobliſcho a zwažniwiſcho revolucionſka
ſtrona we wſchitkich krajach powrócźenjo wſchoho duchownoho a ſwětnoho
porjada hako najpſchihodniſchi ſrědk k pſchihotowanju zhromadnoho
wozboženja wukazuje, eźim horliwiſcho a wěſcźiſcho chcemy ſwoje
pſchepokazanjo wuprajecź, zo za ſwět žane woprawdźite ſpomoženjo a žadyn
woprawdźity měr bycź njemóže, jelizo wjeŕchowje a ludy Zbóžnikowu
porucžnoſcź: „Dajcźe khěžorej, ſchtož je khěžorowe, a Bohu, ſchtož je
Bože!“ w ſwojim ſkutkowanju njewobkedźbuja.

Skutkujmy pak tež zhromadnje a wojujmy za naſchoho ſwjatoho wótca! Runje
naſch cžas wucži prawje jaſnje, zo nicžo tak jara cžłowjecže mocy
njepoſłabja, dyžli njepſchezjenoſcź, a zo ſo ze zjenoſcźenjom a
jenomyſlnym hromadźeſkutkowanjom najwjetſche dobycźa dokonjecź hodźa.
Cžim jenomyſlniſcho ſo katholikowje wſchitkich krajow za poteptowane
prawo ſwjatoho wótca pozběhnjeja, za ſwobodu a njewotwiſnoſcź joho
wyſchſchoho paſtyŕſtwa dobre wojowanjo wojuja, bjezprawne wurubjenjo
japoſchtołſkoho Stoła hako złóſtnoſcź, pſchecźiwo katholſkej cyrkwi
ſamej cžinjenu, poznamjenjeja: cźim dowěrniſcho ſměmy wocžakowacź, zo
ſprawne žadanja tejko milijonow ſwojej cyrkwi podatych ſobuſtawow
małowažene a njedoſłyſchane njewoſtanu.

Skóncžnje njeſměmy tež we woprowacej luboſcźi za ſwjatoho wótca
wuſtawacź. Cžeſtna naležnoſcź katholikow je tamna ſtaroſcź, zo ſwjaty
wótc njetrjebał z hnady tych ſo zežiwicź, kotſiž ſu jomu joho ſprawne
wobſedźenſtwo rubili.

Zo pak bychmy ſwoju luboſcź k ſwjatomu wótcej a ſwoje nutrue dźělbracźo
pſchi joho cźěſnoſcźi tež pſchihódnje cyrkwinſcy wopokazali, porucžam z
tutym, zo ma ſo we wſchitkich katholſkich farſkich cyrkwjach w Sakſkej,
pſchi kotrychž je wjacy hacž jedyn duchowny, na 8. decembra, na
ſwjedźenju njewoblakowanoho podjecźa najzbóžniſcheje knježny Marije,
pſchi raniſchich kemſchach, kotrychž cžas ma ſo wot ſararja poſtajicź,
zhromadne zjawne ſwjate woprawjenjo dźeržecź a pſchi tymſamym litanija
wo najſwjecźiſchej wutrobje Jězuſa, a modlitwy wo najſwjecźiſchim
ſakramencźe wołtarja za cyrkej a jeje wjeŕcha ſo wuſpěwacź. Wſchě druhe
poſtajenja w naſtupanju tutoho ſwjatoho woprawjenja ſu kóždomu fararjej
po zdobnoſcźi zawoſtajene. Jenož dyrbja ſo wěriwi k nadobnomu
wobdźělenju pſchi tym kaž tež k woprowanju tutoho ſwjatoho ſkutka za
ſwjatoho wótca pſcheproſycź.

K powſchitkownej wědomnoſcźi ſo hiſchcźe wozjewja, zo po bamžowym
zjawnym liſcźe wot 20. oktobra t. l. pſchi wſchěm wotſtorcženju
ökumeniſkoho vatikanſkoho koncila dla nětežiſchich njezbožownych
podawkow wotpuſkny jubilejſki cžas, na 11. hapryla 1869 wupiſany, bjez
pſchetorhnjenja dale traje, a zo móže ſo potajkim wotpuſk pod tehdom
wozjewjenymi wuměnjenjemi dale doſtawacź.

Zo bych někotre njewěſtoſcźe w naſtupanju woſebitych modlitwow pſchi
Božej mſchi a pſchi zjawnych Božich ſłužbach wotſtronił, wobnowjam abo
pſcheměnjam prjedawſche poſtajenja nětko na ſcźěhowace waſchnjo:

1. Próſtwa ♣de Spiritu sancto♠ (k Duchej ſwjatomu) ma ſo we wſchitkich
Božich mſchach bjez wuwzacźa pſchiſtajecź.

2. Próſtwa ♣pro Papa♠ (za bamža) ma ſo we wſchitkich Božich mſchach,
hdźež to rubriki dowoleja hako druha porucžena kollekta nałožecź.

3. Hako tſecźa próſtwa pſchiſtaja ſo wot nětka měſto dotalneje ♣tempore
belli♠ (we wójuſkim cžaſu) próſtwa ♣pro pace♠ (za měr), hdyžkuli rubriki
to dowoleja.

4. Na wſchitkich njedźelach z wuwzacźom tych, na kotrychž ſu wyſoke
ſwjedźenje a z wuwzacźom tſecźich njedźelow w měſacu maja ſo na
nyſchporje tamne hižo 24. oktobra 1859 poſtajene modlitwy wo zaſtupne
próſtwy ſwjatych (♣ad poscenda suffragia Sanctorum♠), za cyrkej (♣pro
Ecclesia♠) a za bamža (♣pro Papa♠) w zjenoſcźenju z tſjomi
wótcženaſchemi a ſtrowa-ſy-Marijemi wuſpěwacź.

5. Na tſecźej njedźeli kóždoho měſaca w jubilejſkim cžaſu ma ſo na
nyſchporje pſched wuſtajenym Najſwjecźiſchim litanija wo wſchitkich
ſwjatych ſpěwacź, a z tym Boža woſebita hnadna pomoc za žiwjenjo,
ſtrowoſcź a wuſwobodženjo ſwjatoho wótca z joho cźěſnoho wobſtejenja
wuproſchowacź.

Wſchě druhe prjedawſche poſtajenja ſo z tutym zjawnje zběhun.

W Budyſchinje, na tachantſtwje, na dnju ſ. knježny a martraŕki Khatyrny
w lěcźe 1870.

(podpiſał) † Ludwik.

Cżiſchcźał L. A. Donnerbak w Budyſchinje.

Ludwik,

z Božeje miłoſcźe a japoſchtołſkoho Stoła hnady biſkop z ♣Leontopolis,♠
aſſiſtent bamžowoho tróna, japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje,
♣administrator ecclesiasticus♠ w ſakſkej Hornjej Lužicy, tachant pſchi
ſwjatym Pětrje w Budyſchinje,

poſtrowja a žohnuje w tym Knjezu jomu porucženych wěriwych.

Mjelelubowani w knjezu khryltulu!

Zaſy pſchibližuje ſo cžas cźichoho rozpominanja, ſchtyrcycźidnowſki
póſt. Po wotpohladanju naſcheje mudreje a luboſcźiweje macźerje, ſ.
cyrkwje, dyrbimy jón k wobnowjenju nutskownoho cžłowjeka w bohabojoſcźi
a ſprawnoſcźi ſwěru wužiwacź! Wyſche doſtojnoho doſtacźa ſwjateju
ſakramentow pokuty a wołtarja porucža nam cyrkej hako woſebje pſchihódny
ſrědk k wožiwjenju pokutnych myſlow pilne wopominanjo hórkoho cźeŕpjenja
a ſmjercźe Jězuſa Khryſtuſa. A woprawdźe móżemy ſebi z cźežka
pſchihódniſchi ſrědk myſlicź. Njech pohladujemy na njeſkóncžnu luboſcź
njebjeſkoho Wótca, kotryž ſwojoho jenorodźenoho Syna njepſchelutowa, ale
za hrěſchne cžłowjeſtwo na ſwět a k ſmjercźi poda, abo na bójſkoho
cźeŕpicźerja ſamoho, kotryž bě ze ſmilneje luboſcźe poſłuſchny hacž do
ſmjercźe, haj do ſmjercźe na kſchižu; njech wopominamy wulkoſcź a
mnohoſcź cźeŕpjenjow a boloſcźow, kiž wón na cźěle a duſchi cźeŕpjecź
mějeſche, abo tamne kraſne póccźiwoſcźe, kiž wón w najhórſchich cžwělach
wobſwědcži; njech pomyſlimy na te nadobne wotpohladanja, za kotrohož
docpěcźo wón cźežki kſchiź ſamowólnje na ſo wza a hórki kheluch
cźeŕpjenja do poſlenjeje krepki wuprȯzni, abo njech z wažnym
rozmyſlenjom ſo ſamych praſchamy, kajke ſu płody joho wumoženja w
naſchej wutrobje a w naſchim žiwjenju: wſchudźom wotewri ſo pſched
naſchimaj wocžomaj njepſchehladna, njeſměrna mnohoſcź pobožnych a
wutrobuhnujacych rozpominanjow. Dlěje pſchi nich woſtacź, njedowola mi
krótkoſcź pſchiměrjenoho cžaſa. Jenož jenu myſlicžku chcu wuprajicź,
kotraž pſchi ſpocžatku lětuſchoho póſtnoho cžaſa wſchitkim, ßwojej
cyrkwi poddatym katholſkim kſcheſcźanam ſama wot ſo a mócnje ſo
poſkicźa. Tamne, hižo wjacy měſacow trajace cźěſnoſcźenjo nadobnoho
wjeŕcha naſcheje ſwjateje katholſkeje cyrkwje mjenujcy ma we wjacy dyžli
jenym naſtupanju wulku podobnoſcź z cźeŕpjenjom Khryſtuſowym. Z
blizkoležacych winow ſo zdżeržuju, tule myſlicžku dale wuwjeſcź. Ale k
tomu cžuju ſo pſchede wſchitkim hnuty, pſchi dženſniſchim rozpominanju
Wam, wjelelubowani w Khryſtuju, na tute praſchenjo wotmołwicź: Kak
móžemy ſwoju ſwěrnu pſchiwiſnoſcź k widźownomu wjeŕchej naſcheje
ſwjateje crkwjewcźežkim cźeŕpjenju, kiž je joho potrjechiło, najlěpje
wopokazacź a wobſwědcžicź?

Pilna modlitwa za ſwjatoho wótca je prěnja pſchiſłuſchnoſcź luboſcźe,
kotruž mamy napſchecźo njomu dopjelnicź. Po ſwědcženju japoſchtołſkich
ſtawiznow modleſche ſo prěnja kſcheſcźanſka woſada w Jeruzalemje bjes
pſcheſtacźa za Pětra, hdyž běſche wón w jaſtwje. A hlejcźe! wobſtajna
modlitwa a próſtwa za wuſwobodźenjo Pětra z jaſtwa a zwjazkow bu
wuſłyſchana. Wón, kotremuž Khryſtus woſebje a jenicžcy prajił bě: „Ty ſy
Pětr t. r. ſkała, a na tule ſkału natwarju ſwoju cyrkej, a helſke mocy
ju njepſchewinu“ bu ſpodźiwnje pſchez jandźela z jaſtwa wuwjedźeny. Pius
♣IX.,♠ 257. naſtupnik japoſchtołſkoho wjeŕcha ſwjatoho Pětra w
najwyſchſchim poſtyŕſtwje, kotryž w ſwojim zjawnym liſcźe (encyklicy)
wot 1. novembra 1870 tamne pſchecźiwo njepſcheměnitym prawam
japoſchtołſkoho Stoła dokonjane pſchemocowanja bliže wopiſuje, praji tam
zjawnje: „Wuprajamy a wobſwědcžamy pſched Bohom a cyłym katholſkim
ſwětom, zo ſo w tajkim zajecźu namakamy, w kotrymž ſwoju najwyſchſchu
paſtyṙſku móc na žane waſchujo wěſcźe, bjez zadźewanja a ſwobodnje
wukonjecź njemóžemy.“ Pſchi tymle ſwjatocžnym ze zjawnymi podawkami
wobſwědcženym wuprajenju njeſměmy za hnujacym pſchikładom ſwěrneje
pſchiwiſnoſcźe prěnjeje kſcheſcźanſkeje woſady dozady woſtacź, a dyrbimy
wobſtajnje proſycź za wuſwobodźenjo ſwjatoho wótca z rukow joho
njepſchecźelow. Tola praja nam: Schto móže waſche modlenjo pomhacź?
Njeſpóznajecźe, zo w nětcžiſchich wobſtejnoſcźach, pſchi nětcžiſchim
zmyſlenju cżłowjekow žadyn prawy wuhlad njeje; abo chcecźe dha dźiwy
wocžakowacź? Měrnje wotmołwjamy na to: Nježadamy dźiwy, kaž wy myſlicźe.
My ſo modlimy, dokelž je pſchiſłuſchnoſcź, zo ſo ſtawy jenoho
zhromadźenſtwa z modlitwu podpjeraja. Hdyž wot cyrkwje, hako cźěła
Khryſtuſowoho, z prawom tamne ſłowo wulkoho japoſchtoła Pawoła płacźi:
„Hdyž jedyn ſtaw cźeŕpi, cźeŕpja wſchitke ſtawy“ (1. Kor. 12, 26), dha
płacźi hiſchcźe bóle tehdom, hdyž hłowa cźeŕpi. Hłowa pak cźeŕpi
nanajbóle, hdyž jej ſwobodnoſcź a njewotwiſnoſcź we wukonjenju
duchowneje mocy pak cyle pobrachuje abo hdyž je tola we najwažniſchim
wobmjezowana. Swobodnoſcź a njewotwiſnoſcź najwyſchſchoho paſtyrja je
najprěnje wuměnjenjo joho ſkutkowanja, katholikow wſchitkich krajow
wopſchijacoho. Hdyž tale ſwobodnoſcź a njewotwiſnoſcź njeje na wſchitke
ſtrony wěſta a zakitana, dha ſpóznaja ſo katholikowje cyłoho ſwěta
woprawdźe w ſwojich najwažniſchich naležnoſcźach a we ſwojich
najſwjecźiſchich prawach wobhroženi, ſkſchiwdźeni a ſkrótcžowani. Hdyž
je potajkim ſwobodnoſcź a njewotwiſnoſcź najwyſchſchoho paſtyrja tak
ſprawne žadanjo milijonow katholikow, ſwojej cyrkwi ſwěrnje podatych,
dha ſměmy hižo po cžłowjecžim rozſudźenju z wěſtoſcźu ſo na to
ſpuſchcźecź, zo ſo teſame njebudźe móc pſchecy małowažene a
njedopjelnjene woſtacź. Wyſche teho pak wěrimy, zo Knjezowa ruka njeje
pſchikrótcžena a zo je wón ze ſwojej pomocu tym blizki, kiž ſo joho boja
a joho pytaja. Stawizny wucža nas z wjele pſchikładami, zo je tón Knjez
ſwoju cyrkej we wſchitkich wichorach lětſtotkow ſpodźiwnje zdźeržał,
zakitał a wupſcheſtrěł, a zo je hižo cžaſto po ežaſach cźežkoho
domapytanja a zrudoby jej lěta ſpomoženja a pokoja zaſy ſpožcžił. Duž
ſměmy tež nětko ſo z wěſtoſcźu nadźijecź, zo wón na nutrne próſtwy a
zaſtupjenja milijonow ſwěrnych katholikow za jich zhromadnoho wótca
hnadnje pohladuje a je w prawym cžaſu wuſłyſchi.

Swoju ſwěrnu pſchiwiſnoſcź k widźownomu wjeŕchej naſcheje ſwjateje
cyrkwje mamy pak wopokazowacź nic jenož z pilnym modlenjom za njoho, ale
tež ze zakitanjom joho ſprawneje wěcy. Schtož je bójſki Zbóžnik ſwojim
japoſchtołam prjedy prajił: „Hdyž ſwět was hidźi, wězcźe, zo je mje
prjedy hidźił,“ to dopjelnja ſo pſchede wſchitkimi na ſcźěhowarju
wjeŕcha japoſchtołow; ſwjatoho Pětra. Wón ſam je, kotrohož njewuprajnje
hanja a wuſměchuja, kotrohož njeſměrnje zacpěja a wuhidźeja. Pſchi
wſchitkej ſprawnej boloſcźi, kokruž nad tym zaežujemy, dyrbi nam tola
wulke změrowanjo bycź, zo wón na jenej ſtronje ſwojoho ſwjatoho
zaſtojuſtwa dobre prawo z njekhabłacej krutoſcźu a wobſtajnoſcźu zakita,
a na druhej ſtronje ſwoju miłoſcź a wutrobnu dobrocźiwoſcź z njeſměrnej
dołhomyſlnoſcźu wobſwědcža. Kotry njepokaženy cžłowjek mohł njehnuty
woſtacź, hdyž widźi, zo tónle žałoſuje wuhanjeny cžeſcźowny měſchniſki
kral nic jenož ſam za wſchitkich ſwojich napſchecźnikow ſo modli, ale
tež wſchitkich wěriwych k pobožnym próſtwam za nich napomina. Hladajmy
ſo, zo njebychmy bojaznym wucžomnikam runja byli, kotſiž pſchi Jėzuſowym
zajecźu ſtrachocźiwje mjelcžachu, žane ſłowo k joho zakitanju wunjeſcź
ſebi njezwažichu, ale rozcźěkachu. Ze wſchej krutoſcźu chcemy na to
pokazowacź, zo je bjez 257 naſtupnikami ſ. Pětra wulka mnohoſcź bamžow
była, kotſiž ſu ſo z cžiſtej pobožnoſcźu, krutej ſwědomitoſcźu, nadobnym
ſebjezaprěcźom a wulkotnym ſkutkowanjom k zbožu cyrkwje wuznamjenili,
kaž žadyn druhi rjad regentow z runje tajkej muohoſcźu ſo wupokazacź
njemóže. Ze wſchitkej wutrobitoſcźu chcemy dobre ſwědcženjo za to
wotpołožicź, zo ſu bamžowje wo rozpſcheſtrjenjo kſcheſcźanſtwa we
wſchėch pjecźich dźělach ſwěta, wo zdźerženjo drohich pokładow
wuſtojnoſcźe a wědomnoſcźe ſtaroho pohanſkoho a kſcheſcźanſkoho cžaſa,
wo wobkhowanjo ſwjatoho piſma ſtaroho a nowoho zakonja w joho cžiſtoſcźi
a njezranjenoſcźi njeſměrne zaſłužby ſebi dobyli. Wyſche toho ſu
bamžowje w kóždym cžaſu za prawa njeſprawnje podcźiſchcźowanych ludow
ſwój hłós pſchecźiwo mócuym tuteje zemje z najwjetſchej wutrobitoſcźu
pozběhowali. Skóncžnje běchu woni pſchecy ſwěrni wobkedźbowarjo a
zakitarjo teje wěry, kotraž je w ſwjatym piſmje a w japoſchtołſkej
podawiznje nam pſchepodata, a ſu z tym ſpodźiwnu jednotu we wěrje w
katholſkej cyrkwi zakitali a zdźerželi. Hdyž pak by nas něchtó tajkoho
wutrobitoho ſwědcženja dla hanił, chcemy w tym mjenje złu wolu
ſpóznawacź, ale bóle wopacžne pſchedſudźenja a tu njemóc, kotraž nicżo k
napſchecżorycženju wupytacź njewě.

Skóncžnje dyrbimy ſwoju ſwěrnu pſchiwiſnoſcź k ſwjatomu wótcej w joho
zrudobje tež z dobrowólnymi darami luboſcźe ſtajnje wobſwědcžicź. Pſchez
znate podawki w Romje ſu ſrědki, kotrež wón k wjedźenju cyłeje cyrkwje
trjeba, jara pomjeńſchene. Zo by ſwoje prawa njewobſchkodźił, njemóže
wón wot tych, kiž ſu joho wobſedźenſtwo wzali, žane wotrunanjo bracź. W
ſpomnjenym liſcźe praji won ſam zjawnje: „Wozjewjamy a wobſwědcžamy
zjawnje a pſched wſchitkimi, zo woſpominajcy naſchu winowatoſcź a
ſwjatocžnu pſchiſahu, kotraž Nas wježe, ženje do žanoho zjednanja
njezwolimy a je za dobre njeſpóznajemy, kotrež by na někajke waſchujo
Naſche prawa a z tym prawa Bože a prawa ſwjatoho Stoła zanicžiło a
pſchikrótcžiło.“ Runje tohodla je cžeſtna pſchiſłuſchnoſcź katholikow
wſchitkich krajow, zo z dobrowólnymi darami wurunacź ſo prócuja, ſchtož
je jomu pſchecźiwo bójſkomu a cžłowjeſkomu prawej rubjene. Hižo dotal ſu
ſakſcy katholikowje tajke dary za ſwjatoho wótca woprowali. Hdyž ſu tole
jene cžinili, njejſu te druhe, ſchtož je trěbne, zakomdźeli. Zo bych
hanjacym wopacžnym ſudźenjam po pſchiſłuſchnoſcźi a ſwědomju napſchecźo
ſtupił, wobſwědcžam ja ſam, zo ſakſcy katholikowje po ſwojej móžnoſcźi
tež k hójenju tamnych pſchez wójnu bitych ranow pſchinoſchuja, a zo za
cyrkwje, ſchule, towaŕſtwa a wuſtawy ſtajnje dźakohódne wopory dawaja.
Ja móžu jenož pſchecź, zo njebychu pſchi wjeleſtronſkich žadanjach,
kotraž nětcžiſchi cžas na kſcheſcźanſku ſmilnoſcź ſtaja, we woprowacej
luboſcźi wuſtawali.

Zo bychmy ſwěrnu pſchiwiſnoſcź k ſwjatomu wótcej a nutrne dźělbracźo
pſchi joho cźěſnoſcźi tež pſchichódnje cyrkwinſcy wopokazali, porucžam z
tutym, zo ma ſo

♣a)♠ we wſchitkich katholſkich cyrkwjach Sakſkeje tſidnowſka pobožnoſcź
za ſwjatoho wótca dźeržecź, a to w tydźenju po prěnjej njedźeli poſta,
ſchtwórtk 2., pjatk 3. a ſobotu 4. měrca w cžaſu wot duchownoho paſtyrja
poſtajenym.

♣b)♠ Ta ſama dyrbi na wſchitkich tſjoch dnach w ſpěwanej votivnej Bożej
mſchi pſched wuſtajenym Najſwjecźiſchim wobſtacź.

♣c)♠ Na prěnim dnju wozmje ſo votivna Boža mſcha wo najſwjecźiſchim
ſakramencźe wołtarja, na druhim wo cźeŕpjenju naſchoho Knjeza Jězuſa
Khryſtuſa, na tſecźim wo najzbóžniſchej knježnje Mariji, a na wſchitkich
tſjoch dnach pſchipołoži ſo kollekta (modlitwa) wo zaſtupne próſtwy
ſwjatych z Božeje mſchě na prěnju póſtnu njedźelu a Modlitwa za bamža
(♣pro Papa♠).

♣d)♠ Po Božej mſchi ma ſo na prěnim dnju litanija wo Jězuſowej wutrobje,
na druhim litanija wo hórkim cźeŕpjenju Jězuſowym a na tſecźim
lauretanſka litanija nałožecź, a na to maja ſo tamne hižo 24. oktobra
1859 poſtajene modlitwy wo zaſtupne próſtwy ſwjatych (♣ad poscenda
suffragia Sanctorum♠), za cyrkej (♣pro Ecclesia♠) a za bamža (♣pro
Papa♠) z pſchidacźom tſjoch wótcže naſchow a tſjoch ſtrowa-ſy-Marijow
wuſpěwacź a pobožnoſcź z požohnowanjom wobzanknycź.

Za bych někotre njewěſtoſcźe w naſtupanju porucženych modlitwow pſchi
Božej mſchi a na nyſchporje wotſtronił, wobnowjam z dźěla a z dźěla
pſcheměnjam prjedawſche poſtajenja nětko na ſcźěhowace waſchnjo:

1. Modlitwa ♣pro Papa♠ ma ſo we wſchitkich Božich mſchach nałožecź,
hdźež rubriki to dowoleja.

2. Tamne w paſtyŕſkim liſcźe 24. oktobra 1859 bliże poznamjenjene
modlitwy maja ſo na wſchitkich njedźelach z wuwzacźom tych, na kotrychž
ſu wulke ſwjedźenje a z wuwzacźom tſecźeje njedźele w kóždym měſacu na
nyſchporje ſpěwacź.

3. Tſecźu njedźelu kóždoho měſaca ma ſo na nyſchporje pſched wuſtajenym
Najſwjecźiſchim litanija wo wſchitkich ſwjatych ſpěwacź a z tym Boža
woſebita hnadna pomoc za žiwjenjo, ſtrowoſcź a wuſwobodźenjo ſwjatoho
wótca z joho cźěſnoho wobſtejenja wuproſchowacź.

Po ſtarym waſchnju ſpocžina ſo jutrowny cžas we Lužicy z popjelnej
ſrjedu a w herbſkich krajach hakle z pjatej njedźelu póſta. W cyłej
Sakſkej pak ſkóncži ſo tónſamy ſobotu po ſwjatkach.

Za bližſchi póſtny cžas płacźa tež tónkrócź porucžnoſcźe prjedawſchich
lětach. Modlitwy a pobožnoſcźe, kiž ſu zawjedźene, dyrbja njepſcheměnite
wobſtacź. Wot mjaſajědźe zdźeržecź mamy ſo jenož ſrjedu a pjatk, wo
ſuchich dnjach tež ſobotu, a we martrownym tydźenju wot ſrjedy hacž do
ſoboty. Wſchě druhe dny je mjaſojědźenjo dowolene z tym dwojim
wuměnjenjom, zo ryby a mjaſo pſchi jenej a tejſamej jědźi njewužiwamy,
kaž tež zo winowatoſcź, něſchto wot jědźe ſebi wotcźahnycź,
njezakomdźimy; kotrež wotcźehnjenjo we tym wobſteji, zo ſo za dźeń z
wuwzacźom njedźele jeno jedyn krócź naſycźimy.

K wotſtronjenju wſchelakich wobcźežnoſcźow je katholſkim ſłužownym a
dźěłacźerjam, kaž tež domjacym njekatholſkich knježich a ſwójbow, kotrež
tajkim jěſcź dawaja, zjawnje dowolene, zo ſmědźa na wſchitkich dnjach
lěta mjaſne jědźe wužiwacź z wuwzacźom wulkoho pjatka. Tež za tych pak
płacźi tamne dwoje ſpomnjene wuměnjenjo.

K wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju mnohoſcźe jědźe, ſu
wſchitcy winowacźi, kiž ſu 21. lěto docpěli a 60. lěto hiſchcźe
njepſchekrocžili, a kotſiž njejſu hewak pſchez žanu ſprawnu winu
zamołwjeni, kaž cźežke cźěłne dźěło, khoroſcź a toho runja. K
wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju wſchelakoſcźe jědźow je
kóždy wot ſydymoho lěta a tež hiſchcźe pſchez 60. lěto winowaty.

Tež ſo z tutym wobnowja porucžnoſcź, zo maja ſo tamne tſi cyrkwinſke
wopory, kotrež ſmy w paſtyṙſkim liſcźe 1863 wupiſali,

tón prěni za lyonſke miſſionſke towaŕſtwo na jenej tych ſchěſcź póſtnych
njedźelow,

tón druhi za towaŕſtwo ſ. Bonifaca njedźelu do 5. junija abo po nim,

tón tſecźi pak, wopor pětrowoho pjenježka, njedźelu do duja ſ.
arcjandźela Michała abo po nim we wſchitkich katholſkich cyrkwjach a
khapalach Sakſkeje wodźeržecź.

W Budyſchinje, na tachantſtwje, na dnju ſ. knježny a martraŕki
Appolonije 1871.

(podpiſał) † Ludwik.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Podpiſani biſkopowje poſtrowjeja a požohnuja wěriwych we tym Knjezu!

Po wobzamknjenjach vatikanſkoho koncila je woſebje w Němſkej wjele
duchow wulki njepokoj zapſchijał. Bjez tym zo je ſo wěriwy katholſki lud
wſchudźom z wjeſołej podwolnoſcźu wuſudźenjam powſchitkowneje cyrkwineje
zhromadźizny podcźiſnył, namakamy bjez tajkimi, kotſiž chcedźa wucženi
rěkacź, wjele wotkhilenja a njeſpodobanja napſchecźo wozjewjenym
koncilowym wobzamknjenjam, woſebje w naſtupanju bamžowoho njezmólnoho
wucžeŕſtwa. Bjez tutymi, cyrkwi napſchecźiwnymi pak je ſo zahorjena a
daloko rozſchěrjena dżěławoſcź pozběhnyła, zo by cyrkej hanjena,
wohidźena, zwjazana, haj zanicžena była, hdy by cžłowjeſka moc zamohła,
ſchtož ſamo helſkim portam ſo ženje njeporadźi. Z cžoho to pſchińdźe?
Wědomnoſcź w Němſkej je huſto tež na polu bohawucženoſcźe w nowiſchim
cžaſu pucźe naſtupiła, kotrež ſo z bycźom praweje katholſkeje wěry
zjenocźicź njehodźa. Tónle wědomnoſtny pucź, kotryž je ſo cyrkwineje
zakońſkeje mócnoſcźe (auktority) wotrjekł a jenož do ſwojeje ſamſueje
njezmólnoſcźe wěri, njeznjeſe ſo z katholſkej wěru. Wón je wotpadnjenjo
wot prawoho ducha cyrkwje, hdyž duchej wopacžneje ſwobodnoſcźe polěkuje,
kotryž ſwoje parſchonſke nahlady a měnjenja bóle waži dyžli wěru do
bójſkeje, w cyrkwi pſchez ſwjatoho Ducha ſkutkowaceje wucžeŕſkeje
mócnoſcźe. Njewopokazuje ſo tu napſchecźo tajkim podawkam hako ſkutk
Božeje prjedywidżiwoſcźe, zo bu runje w naſchim cžaſu, hdźež je tak
mjenowana ſwobodna theologiſka (bohawucženſka) wědomnoſcź ſwoju hłowu
tak wyſoko pozběhnyła, wěrywucžba wo njezmólnym wucžeŕſtwje
najwyſchſchoho paſtyrja a wucžerja cyrkwje wozjewjena, kotraž je tamnomu
wopacžnomu pucźej we bohawucženoſcźi runje napſchecźiwo? Schto drje by
po cžaſu z tuteje tak mjenowaneje ſwobodneje wědomnoſcźe na polu
katholſkeje bohawucženoſcźe naſtało, hdy by vatikanſki koncil tamne
pruhowadło (Prüfſtein) duchow njepoſtajił, na kotrymž je ſo hordomyſlne
wuzdacźo wědomnoſcźe, ſebje ſamu za njezmólnu dźeržaceje, wotrazyło a na
kotrymž dyrbjeſche tež tamna wobžarujomna lochkomyſlnoſcź naſchoho cžaſa
ſo zjawna ſcžinicź, kotraž tak mjenowane zjawne měnjenjo hako
najwyſchſchoho ſudnika tež we naſtupanju wěry cžeſcźi, bjez tym zo
wucžeŕſke zaſtojuſtwo cyrkwje, kiž je wot Boha ſtajene, hidźi a
zaſtorcži?

Wſchitcy biſkopowje, wſchitcy naſtupnicy japoſchtołow, kotrymž je bójſki
Zbóžnik prajił: „Hlej, ja ſym pola was wſchitke dny hacž do ſkóncženja
ſwěta” a „ſchtóž was poſłucha, poſłucha mje, a ſchtóž was hidźi, hidźi
mje”, woni ſu pſchezjene, hdyž je naſtupnik ſ. Pětra rycžał. Woni
wſchitcy ſteja na tutej cyrkwinej ſkale, wot kotrejež ſo nichtó dźělicź
njemóže, ſchtóžkuli chce k ſtadłej Jězuſa Khryſtuſa ſłuſchecź.

Hdyž potajkim, w Khryſtuſu lubowani, w najnutrniſchim zjenocźenſtwje ze
wſchěmi biſkopami katholſkoho ſwěta ſwoje doſpołne pſchihłoſowanjo a
podcźiſnjenjo pod wſchitke wobzamknjenja vatikanſkoho koncila z tutym
jenohłóſnje wuprajamy, proteſtirujemy tež ze wſchitkej krutoſcźu
pſchecźiwo wudawanju, hako by z tutym nowa, w ſtarych podawiznach
cyrkwje njewopſchijata wucžba wozjewjena była, abo hako bychu pſchez
tule wozjewjenu wucžbu wo bamžowym njezmólnym wucžeŕſtwje a joho
zaſtojnſkej mocy wobſtejnoſcźe cyrkwje k ſtatej (krajej) pſcheměnjene
abo tež ſtatowej mocy ſtraſchne byłe. Tež warnujemy wſchitke ſtawy nam
wot Boha dowěrjenych ſtadłow pſched ſtraſchnoſcźemi poznamjenjenych
błudnych pucźow, kotrež wot zhromadźenſtwa ſwjateje cyrkwje dźěla.
Napominamy wſchěch wěriwych najuutrniſcho k ſwěrnomu a wobſtajnomu
dźerženju k wěrje naſcheje macźerje, ſwjateje katholſkeje cyrkwje,
kotraż je po ſłowje japoſchtoła ſtołp a twjerdźizna wěrnoſcźe. Žadamy
tež pobożne a wobſtajne modlitwy za wſchitkich, kotſiž khabłaja a błudźa
we wěrje.

Pſchi tutej pſchiležnoſcźi dyrbimy was, w Khryſtuſu lubowani, wſchitkich
napominacź k daliſchim modlitwam za cžeſcźenoho wjeŕcha naſcheje
ſwjateje cyrkwje, kotryž hiſchcźe pſchecy kaž jaty w ſwojim domje trěbnu
ſwobodu k wukonjenju ſwojoho ſwjatoho zaſtojnſtwa paruje. Hiſchcźe ſu
kraje ſtoła ſ. Pětra z měſtom Romom ſamym w mocy tych, kotſiž ſu je
cyrkwi a jeje wjeŕchej z bjezprawnej a hanibnej pſchemocu rubili a do
tohole cžaſa pokracžuja, ſwjatej cyrwi w Romje jejne kubła a nabožne
wuſtawy wurubicź, kotrychž je mnohoſcź pſched lětſtotkami k ſpomoźenju
kſcheſcźanſtwa wot bamžow załožena.

We Florencu ſu njedawno tak mjenowane garantirowace zakonje (ſlubjenja)
wuradźene a wobzamkujene byłe, kotrež maja po wudawanju ſwobodnoſcź a
njewotwiſnoſcź bamžowſkoho ſtoła zawěſcźicź. Ale nichtó rozomny njewěri,
zo budźa tajke zakonje wot italſkoho knježeŕſtwa wobkedźbowane, kotrež
ſtajnje prawa cyrkwje a ſwjatoho ſtoła z nohomaj tepce. Tamne wuradźenjo
a wobzamknjenjo wozjewja ſo hako jebanſtwo, kotrež dyrbi dokonjane
rubjeńſtwo porjeṅſchicź. Byrnje pak tež tamne zakonje ſo wobkedźbowałe,
njebudźe tola nichtó wěricź, zo by z tym wurubjeno mubamžej wſchitka, k
wukonjenju japoſchtolſkoho zaſtojuſtwa nuznje trěbna ſwoboda a
njewotwiſnoſcź, kotruž je wón ze ſwojej ſuverenſkej wjeŕchowſkej mocu
zhubił, zaſy data a wrócźena bycź mohła. Tale ſwoboda a njewotwiſnoſcź
móže jomu po cžłowjecžim rozomje jenicžcy ze zaſydacźom tuteje bjez
wſchitkoho prawa rubjeneje mocy zaſy data bycź. To žadacź, je prawo a
pſchiſłuſchnoſcź wſchitkich katholikow po cyłej zemi. Zo pak ſo tute
zaſywrócźenjo ſtanje, nadźijamy ſo pſchede wſchěm wot Božoho zaſtaranja,
kotrež je w ſtawiznach nimale dweju tyſacow lět cžaſto ſpodźiwnje na
naſchej ſwjatej cyrkwi ſo wopokazało a Pětrowy cžołmik z wětra a žołmow
wumožiło.

Po krótkim, na 16. junija t. l., da-li Boh, docžaka naſch ſwjaty wótc
Pius ♣IX.♠ ſwój 25. lětny dźeń wuzwolenja k bamžowſkej doſtojnoſcźi —
podawk, kotryž ſo wot dnow prěnjoho bamža, ſ. wjeŕcha japoſchtołow,
Pětra, njeje ſtał a hižo tohodla z woſebitym dźělbracźom w katholſkim
ſwěcźe ſwjecźeny budźe.

Nětcžiſche wobſtejnoſcźe naſchoho ſwobody wurubjenoho, z cźeŕpjenjemi a
zrudobami napjelnjenoho bamža drje njezdadźa ſo pſchihodne, blizki
jubilejſki dźeń hako wjeſoły ſwjedźeń w połnym zmyſłu tutoho ſłowa
ſwjecźicź; tola poſkicźi wón wſchitkim wěrnym dźěcźom ſwjateje cyrkwje
witanu pſchiležnoſcź, zo znowa w jich wutrobach žiwe, nutrne
pocžeſcźowanjo a dźěſcźowſku pſchiwiſnoſcź cžeſcźownomu jubilarej
wobſwědcža, kotryž je nětko hižo pſchez 50 lět cźežu a doſtojnoſcź
měſchniſtwa noſył a nětk 25 lět z tajkej japoſchtołſkej luboſcźu a
ſwěru, z tajkej wěrykrutoſcźu a njebojaznoſcźu, pſchi ſtajnych wichorach
a pſchecźiwnoſcźach zaſtojuſtwo naměſtniſtwa Jězuſa Khryſtuſa wjedł a
tak wjele a tak wulke k cžeſcźi Božej dokonjał a cźeŕpjeł. Modlitwy a
wopory wucžinja doſtojnu ſwjatocžnoſcź tohole dnja — modlitwy
dźakownoſcże za wſchitko, ſchtož je Bóh pſchez Piuſa ♣IX.♠ w ſwojej
cyrkwi ſkutkował, horce próſtwy k Wſchohomócnomu wo pſchikrótcženjo
pſchitomnoho horja, ſkóncžnje wopory za hłowu cyrkwje, kotraž je wſchěch
dotalnych pomocnych ſrědkow wurubjena. Zo bychmy w tym pſchecźa wěriwych
dopjelnili, ſmy z dźěla z woſebitymi piſmami we wſchitkich farſkich
woſadach nam dowěrjenych diöceſow na dnju bamžowoho jubileja wurjadne
pobožnoſcźe a ſkładowanjo luboſcźiwych darow za ſwjatoho wótca
poſtajili, z dźěla wudamy hiſchcźe tajke poſtajenja a pſcheproſchujemy
wſchěch wěriwych najualežniſcho, zo bychu ſo na tutych pobožnoſcźach a
na tutym woporje luboſcźe pilnje wobdźělili a wyſche toho za wulke
naležnoſcźe ſwjatoho wótca, kotrež ſu ſobu należnoſcźe cyłeje cyrkwje a
wſchitkich katholikow, ſwjate woprawjenjo z prawje doſtojnym
pſchihotowanjom doſtali a woprowali.

Skóncžnje wuprajamy pſchecźo, zo bychu wěriwi tež ſnadź hewak jim
poſkicźenu pſchiležnoſcź, jubelſki dźeń ſwjecźacomu wótcej
kſcheſcźanſtwa ſwoje dźělbracźo a luboſcź wopokazacź, po móžnoſcźi
wužiwali, zo by nadobnomu cźeŕpicźerjej w dnach joho pſchitomneje
zrudoby tróſcht a wjeſołoſcź pſchihotowana była.

Žohnowanjo Wſchohomócnoho a huada Ducha ſwjatoho budź a woſtań z Wami
wſchitkimi!

W měſacu meje 1871.

† Hrjehoŕ, arcbiſkop z München Freiſinga.

† Michał, arcbiſkop z Bamberga.

† Pawoł, arcbiſkop z Kölna.

† Heinrich, wjeŕchbiſkop z Wrótſławy.

† Heinrich, biſkop z Paſſau.

† Pětr Józef, biſkop z Limburga.

† Khryſtof Florene, biſkop z Fuldy.

† Wilhelm Emmanuel, biſkop z Mainza.

† Ludwik, biſkop z Leontopolis ♣i. p. i.,♠ japoſchtołſki vitar w
Sakſkej.

† Konrad, biſkop z Paderborna.

† Jan, biſkop z Kulma.

† Ignac, biſkop z Regensburga.

† Pankrac, biſkop z Augsburga.

† Matij, biſkop z Triera.

† Jan Heinrich, biſkop z Osnabrücka a japoſchtołſki provikar
połnócnoněmſkich a danſkich miſſionow.

† Franc Leopold, biſkop z Eichſtätta.

† Lothar, biſkop z Leuka ♣i. p. i.,♠ zarjadowaŕ arcbiſkopſtwa z
Freiburga.

† Filip, biſkop z Ermlanda.

† Adolf, biſkop z Agathopolis ♣i. p. i.,♠ pólny propſt kralowſkoho
pruſkoho wójſka.

† Jan Bernhard, biſkop z Münſtera.

† Jan Valentin, präkoniſirowany biſkop, kapitular-vikar z Würzburga.

Daniel Wilhelm Sommerwerk, pomjenowany Jakobi, kapitularvikar a
wuzwoleny biſkop z Hildesheima.

Jan Pětr Buſch, dompropſt, kapitular-vikar ze Speyera.

W naſtupanju wyſokoho jubelſkoho ſwjedźenja 25. lětnoho dnja wuzwolenja
naſchoho najcžeſcźowniſchoho a lubowanoho ſwjatoho wótca, khwalobnje
knjeźacoho bamža Piusa ♣IX.♠ k bamžowſkej doſtojnoſcźi dawamy za
wſchitke katholſke farſke cyrkwje ſcźěhowace porucžnoſcże:

1) Na dnju tutoho jubileja, 16. junija, dyrbi ſo ſwjatocžna boža mſcha,
ſwjedźeńſke prědowanjo po ſcźenju ſ. Mateja 16, 13—19 a ♣Te Deum
laudamus♠ z wudźělenjom požohnowanja z Najſwjecźiſchim dźeržecź. W Božej
mſchi wo ſwjatym krajuym patronje Benno ma ſo kollekta za ſwjatoho wótca
k ſwjedźeńſkej pſchiſtajicź, a to ze zhromadnym wobzamknjenjom.

2) Na wjeleſtronſke nutrne požadanjo ma ſo dla móžnoſcźe wjetſchoho
wobdźělenja hakle na ſcźěhowacej njedźeli, 18. junija, na dnju, kotryž
bjez lětnym wuzwolenſkim dnjom a krónowanjom ſwjatoho wótca, 21. junija,
ſrjedźa leži, zhromadna woprawjeńſka ſwjatocžnoſcź za wulke naležnoſcźe
ſwjatoho wótca a ſ. cyrkwje pſchi raniſchej Božej ſłużbje ſtacź,
kotrejež cžas a waſchujo ſo cżeſcźenym farſkim duchownym k poſtajenju
zawoſtaja.

3) Kaž pſchi dopołdniſchej božej ſłužbje na 16. junija tak tež pſchi
raniſchej na 18. junija ma ſo ſkładowanjo luboſcźiwych darow za ſwjatoho
wótca ſtacź, kotrohož wunoſchk dyrbi ſo do 25. junija w herbſkich
krajach japoſchtołſkomu vikariatej a w Hornjej Lužicy tachantſkomu
konſiſtoriju pſchipóſłacź.

Wjelelubowani wěriwi! Po mojim nutruym pſcheſwědcženju njeje žanych
daliſchich ſłowow trjeba, zo bych was k nowym rjanym ſkutkam ſwèrneje
pſchiwiſnoſcźe k ſwjatomu wótcej zahorił. Z hłubiny mojeje wutroby
proſchu jenož Boha, zo by tež tele wopokazanjo wěrywjeſołoſcźe a
luboſcźe katholikow w Sakſkej nadobnomu widźownomu wjeŕchej ſ. cyrkwje
žórło tróſchta a wjeſołoſcźe za cźežcy pruhowanoho cżeŕpicźerja było.

W Dreždżanach, 5. junija 1871.

† Ludwik,

biſkop, japoſchtołſki vikar, ♣Administrator ecclesiasticus♠ w kralowſkej
ſakſkej Hornjej Lužicy, a tachant.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Bubyſchinje. 1871.

<pb n="41"/>

Po porucžnoſcźi ordinariata ma ſo na 16. junija 1871 po prědowanju z
klětki tole woźjewicź:

Nadobny wjeṙch naſcheje ſwjateje cyrkwje, bamž Pius ♣IX.,♠ je pſchi
pſchiležnoſcźi dźenſniſchoho jubelſkoho ſwjedźenja 25. lětnoho dnja
ſwojoho wuzwolenja k bamžowſkej doſtojnoſcźi na ſwjedźenju
najſwjecźiſcheje Trojicy 4. junija wudaty a 11. junija wot nas dóſtaty
zjawny liſt na wſchěch patriarchow, primatow, arcbiſkopow, biſkopow a
druhich ordinariow, kotſiž w hnadźe a zjenocźenſtwje ze ſwjatym
japoſchtołſkim Stołom ſteja, póſłał, w kotrymž wſchitkim runje
ſpomnjenym połnomóc dawa, zo by kóždy w ſwojej diöceſy na 16. abo na 21.
tutoho měſaca abo na druhim po ſamſnym dobrozdacźu wuzwolomnym dnju
bamžowſke požohnowanjo z doſpołnym wotpuſkom na znate cyrkwinſke
waſchnjo po japoſchtołſkej mócnoſcźi ſobudźělicź mohł. Tohorunja pak je
ſwjaty wóte w luboſcźiwym ſtaranju za duchowny wužitk wěriwych w tym
ſamym liſcźe dowolił, zo móža wſchitcy wěriwi, kaž ſwětni tak w rjadach
żiwi kóždoho ſplaha, na kotrymžkuli měſcźe diöceſy ſo namakaja, hdyž ſu
hódnje k ſpowjedźi pobywſchi a ze ſwjatym woprawjenjom poſylnjeni,
pobožne modlitwy za pſchezjenoſcź kſcheſcźanſkich wjeŕchow, za
pſcheſtacżo błudnych wucžbow a za powyſchenjo ſwjateje macźerje cyrkwje
k Bohu ſo modlili, na tym dnju, kotryž ſo k wudźělenju ſpomnjenoho
požohnowanja poſtaji, doſpołny wotpuſk ſwojich hrěchow płacźiwje
doſtacź. Na tule jomu ſpožcženu móc złoženy je naſch najdoſtojniſchi
wyſchſchi paſtyŕ poſtajił, zo dla tamnoho na 5. junija za 18. junija
wupiſanoho powſchitkownoho woprawjeńſkoho ſwjedźenja za wulke
naležnoſcźe ſwjatoho wótca a ſ. cyrkwje ſo bamžowſke požohnowanjo na
runje mjenowanym 18. junija, tſecźu njedźelu po ſwjatkach wot njoho po
ſwjatocžnej Božej mſchi w katholſkej dwórſkej cyrkwi w Dreždźanach na
teſame waſchnjo wudźěli, kaž je ſo to 15. auguſta 1867 tam ſtało.

Pod Božej pomocu budźe tele wot naſchoho wjelelubowanoho ſwjatoho wótca
po joho japoſchtołſkej połnomocy ſlubjene ſpuſchcźenjo cžaſnych
ſchtrafow nowe ſpomožne napominanjo za wſchitkich, ſwojej ſwjatej cyrkwi
ſwěrnje podatych katholikow Sakſkeje, zo bychu ſo na tutej woprawjeńſkej
ſwjatocžnoſcźi we prawje wulkej mnohoſcźi wobdźělili.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb n="42"/>

Modlitwa,

kotraž ma ſo 18. junija 1871, tſecżu njedżelu po ſwjatkach, pſchi
powſchitkownym dżaknym a měrſkim ſwjedżenju měſto modlitwy za
naležnoſcże kſcheſcżanſtwa po prědowanju ſpěwacż.

Wſchohomócny wěcżny Božo! Knježe, njebjeſki Wótcže! Z hłubokoſcźe
wutroby khwalimy twoju njeſkóncžnu miłoſcź, kotraż je naſchu nutrnu
žadoſcź a próſtwu hnadnje wuſłyſchała a horcy požadany měr zaſy dariła!
Daj naſch khwalbny, dźakny a próſtny wopor, kiž dźenſa na dnju
powſchitkownoho dźaknoho a měrſkoho ſwjedźenja k cžeſcźi
najſwjecźiſcheje Trojicy woprujemy, ſebi luby a ſpodobny bycź! Z
radoſcźu wuznawamy: „Wulke wěcy je nad nami cžinił tón Knjez, kiž mócny
je, a joho mjeno je ſwjate. Wón je miłoſcźiwy wot ſplaha k ſplahej tym,
kotſiž ſo joho boja. Móc je wopokazał ze ſwojim ramjenjom, a
rozpjerſchił je, kotſiž ſu hordźi w myſlach ſwojeje wutroby. Mócnych je
ze ſtoła ſtorcžił a powyſchił ponižnych.” Haj, wulke ſkutki ſy nad nami
cžinił, Knježe njebjeſkich wójſkow! Pſchede wſchitkim khwalimy twoju
wótcowſku dobrotu za jenomyſlnoſcź, z kotrejž ſu němſcy wjeṙchowje a
němſke ludy pſchecźiwo złóſtniwomu, hordomyſlnomu, njeſprawnomu nadpadej
ſo pozběhnyli a bjez komdźenja zjenocźili. Dźakujemy ſo za wopornu
zwólniwoſcź, z kotrejž němſke wójſka do pſchinuzowaneje wójny
cźehnjechu; za zmužitoſcź, z kotrejž pod mudrym a mócnym wjedźenjom
najwyſchſchoho wójnſkoho knjeza a joho wójſkawjedźicźerjow w horcym
wojowanju dobycźo po dobycźu dobychu a njepſchecźelowu wulku móc
złamachu; za tu ſcźeṙpnoſcź a wutrajnoſcź, z kotrejž wſchelake
wobcźežnoſcźe a tradanja zwólniwje na ſo wzachu; za tu hotowoſcź k
ſmjercźi, z kotrejž tyſacy (tawzynty) a zaſy tyſacy ſwoje žiwjenjo za
drohi wótcny kraj podachu. Z tym ſy hnadnje wotwobrocźił, zo by naſch
wužſchi a ſchěrſchi wótcny kraj, kaž prjedy cžaſto, w ſurowej wójnje
zapuſcźeny był. Khwalimy twoju dobrotu tež za to, zo bu pſchez tule
žałoſnu wójnu žohnowanjo pſchezjenoho hromadźeſkutkowanja najjaſniſcho
dopokazane, ſpomožnoſcź nutrnoho zjenoſcźenja wſchěch němſkich ſplahow
hako ſtawow wulkoho luda k žiwomu ſpóznacźu pſchinjeſena a załoženjo
němſkoho khěžorſtwa k lěpſchomu zakitej Němſkeje wuwjedźene, w kotrymž
němſcy wjeŕchojo k ſpomoženju jenotliwych ſplahow kaž wulkoho cyłoho w
pſchezjenoſcźi ſkutkuja.

Dźakujemy ſo tebi za cžeſcźomny a wěcžnoho wopomnjecźa hódny měr, kotryž
ſy nam po dołhich krawnych bitwach wobradźił; měr, kotryž je we
prjedawſchich cžaſach z mocu a leſcźu rubjene němſke kraje z Němſkej
zaſy zjenoſcźił, a hódne rukowanja za to poſkicźił, zo nowe wójnſke
ſtrachi ſo tak lochcy zaſy njewrócźa. Haj, khwalba, cžeſcź a dźak budź
tebi, miłoſcźiwy Wótcže, dźenſa a wſchitke pſchichodne dny za to
pſchinjeſeny, zo ſy hnadnje pohladał na němſki lud a joho wjeŕchow,
ſpodżiwnje jich zakitał a horjo cuzoho knježenja wot nich wotwobrocźił.
Wuſłyſch pak tež hnaduje ponižne modlitwy a zaſtupne próſtwy, kotrež
dźenſa pſched twój trón z dźěſcźowſkej dowěru ſcźelemy. Daj, zo by
kraleſtwo wěrnoſcźe a póccźiwoſcźe, kotrež je twój jenorodźeny Syn na
zemi załožił, ſo pſchecy dale a dale rozſchěrjało a žórła
njepſchezjenoſcźe a wójnow ſo zhubiłe. Daj, zo by ſo twoje mjeno wot
wſchitkich ſwjatoſcźiło, zo by ſo twoja wola, kotraż w nicžim druhim
njewobſteji, hacž w naſchim ſwjatoſcźenju a wozboženju pſchez wěrnu
luboſcź k Bohu a k bližſchomu, kóždy cžas ſtała. Zakitaj a žohnuj tež
pſchichodnje naſch wužſchi a ſchěrſchi wótcny kraj. Schkituj a požohnuj
dobycźeŕſkoho khěžora a wſchitkich wjeŕchow němſkoho khěžorſtwa. Pſchede
wſchim pak zakitaj a žohnuj naſchoho lubowanoho krala a knjeza, kiž je
ſtajuje Sakſkeje, kaž Němſkeje cžeſcź, prawo a zbožo ze ſłowom, ſkutkom
a nadobnej woporniwoſcźu mužnje zaſtupił, a nětko ſłódku wjeſołoſcź a
ſpokojenjo wużiwa, hdyž ſwojeju zmužiteju ſynow z wulkimi zaſłužbami
wudebjeneju ſo domoj wrócźicź widźi! Zapłacź z twojim žohnowanjom cyłomu
němſkomu, a tež naſchomu ſakſkomu wójſku ſwěrnu ſłužbu, kotruž je za
wóteny kraj cžiniło. A wotemrjetym, kotſiž ſu za krala a wótcny kraj w
bitwje abo w khoroſcźach žiwjenjo pſchiſadźili, daj wěcžny wotpocžink a
wěcżne ſwětło njech jim ſwjecźi. Zaſtaraj wſchitkich, kiž ſu pſchez
wójnu do horja a nuzy pſchiſchli. Tebi njech ſu porucženi woſebicźe,
kotſiž hiſchcźe na ſwojich ranach abo khoroſcźach cźeŕpja, kotſiž ſu wo
ſwoje cžiłe ſtawy pſchiſchli a woſłabnyli, kotſiž ſu ſwojich ſynow,
mandźelſkich, a nanow zhubili! Budź wudowam a ſyrotam ſylny ſchkit a
wucźek w kóždej nuzy! Njedaj woliwknycź dźakownej a woporniwej luboſcźi
we wutrobach naſchoho ludu, zo by ſo ſwěrnje ſtarał za zawoſtajenych
tamnych, kotſiž ſu ſwoje žiwjenjo woprowali. Pomhaj pak tež hnadnje
tamnomu ludej, kotryž je tule ſurowu wójnu zawinył, a za to nětko tak
cźežcy domapytany bu pſchez ſtajne pſchedobycźa a pſchez bjezbóžnu
domjacu wójnu. Zbudź w nim žadoſcź za měrom a pſchezjenoſcźu a zahoŕ w
nim prócowanjo, zo by ſo runja naſchomu němſkomu ludej ſwěrnje za prawu
zdźěłanoſcź ludu a dobru ſchulſku wucžbu ſtarał. Dowjedź jón k prawomu
ſpóznacźu, zo wěrne zbožo poſkicźowaca ſwobodnoſcź je ſwoboda dźěcżi
Božich, kotraž w podwolnym podcźiſnjenju pod ſwjate kaznje Khryſtuſowe a
pod te wot Boha poſtajene wyſchnoſcźe wobſteji. Daj nam wſchitkim
žohnowanja dołhotrajacoho měra a wucž nas cžas měra tak mudrje wužiwacż,
zo bychmy to ſpóznawajcy, ſchtož je nam pſchede wſchěm trěbne, w
njetajenej pobožnoſcźi a bohabojoſcźi, we wuſtojnoſcźach a
wědomnoſcźach, a z cyła we wſchitkim, ſchtožkuli wěrne zbožo luda
pſchihotuje, pilnje dale krocžili. Wo to proſymy cźe pſchez njeſkóncžne
zaſłužby Jězuſa Khryſtuſa, twojoho Syna, naſchoho Knjeza. Amen.

Cźiſchcźał L. A Donnerhak w Budyſchinje.

<pb n="43"/>

Ludwik,

z Božeje miłoſcźe a japoſchtołſkoho Stoła hnadny biſkop z ♣Leontopolis,♠
aſſiſtent bamžowoho trȯna, japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje,
♣administrator ecclesiasticus♠ w ſakſkej Hornjej Lužicy, tachant pſchi
ſwjatym Pětrje w Budyſchinje,

poſtrowja a žohnuje w tym Knjezu jomu porucženych wěriwych.

Wjelelubowani w khryſtuſu!

Wnjeſkóncżnej luboſcźi k hrěſchnomu cžłowjeſtwu je ſo jenorodźeny Syn
Boži, połny hnady a wěrnoſcźe, ſam ponižił a cžłowjeſku ſchtałtnoſcź na
ſo wzał. Bjez tym zo ſam khude žiwjenjo wjedźeſche, pytaſche wón druhich
z njebjeſkimi kubłami wobohacźicź. Wón khodźeſche wokoło wſchitkim
dobrotu cžinjo. Slepych ſcžini widźacych, hluchich ſłyſchacych, khromych
khodźacych, wuſadui buchu wuſchwarnjeni, morwi ſtawachu, a khudym
prědowaſche wón wjeſołe powjeſtwo wo Božim kraleſtwje. Tak poznamjeni
wón kóždu ſwojich krocželi z dobrotami. Najwyſchſchu dobrotu pak
wopokaza wón hrěſchnomu ſplahej z dobrowólnym podacźom ſwojoho žiwjenja;
pſchetož pſchez ſwoju ſwjatu krej je nas z poddanſtwa hrěcha droho
wukupil a wěcžnje płacźace wujednanjo załožił. Tak dha je joho cyłe
žiwjenjo, ſkutkowanjo, ſmjercź a cźeŕpjenjo za nas wulke prědowanjo, zo
bychmy ſkutkowali, kaž dołho je dźeń, a w dobrym njewuſtawali. Runja
luboſcźi Khryſtuſowej dyrbi tež naſcha luboſcź powſchitkowna bycź. Z
luboznej pſchecźelnoſcźu powucži wón Samaritanku pſchi Jakubowej ſtudni
wo tym jenym, ſchtož je trěbne. We wokolnoſcźi Sidona a Tyruſa wuſtrowi
wón dźowku kananejſkeje žony, kotraž dowěriwje k njomu rjekny: „Tež
pſycžki jědźa wot drjebjencžkow, kotrež z blida jich knjezow padaja.”
Japoſchtołam pak porucži: „Dźicźe a wucžcźe wſchitke luby.” Nikoho,
kotrohožkuli powołanja, luda abo wěry je, njeſměmy wot wopokazanjow
naſcheje luboſcże wuzankuycź. Móžemy-li někomu ze ſłowom, radu abo
ſkutkom wužitni bycź a pomhacź, dha je runje tónle cžłowjek naſch
bližſchi, kotrohož je nam Bóh pſchipokazał, zo bychmy jomu ſamaritanſku
ſłužbu wopokazali. Tola pódla tuteje, wſchitkich wopſchijaceje luboſcźe
k bližſchomu ma tež luboſcź k wěrybratram ſwoje połne prawo. Wulki
japoſchtoł Pawoł, najrycžniwiſchi prědaŕ luboſcźe Khryſtuſoweje pódla ſ.
Jana, najbóle lubowanoho wucžownika, praji zjawnje w ſwojim liſcźe na
Galatiſkich (6, 10): „Tohodla cžiúmy, hdyž hiſchcźe cžas mamy, wſchitkim
dobre, najbóle pak tym, kiž ſu naſcheje wěry.” Wſchak je zwjazk teje
ſameje wěry, kotryž nas z druhimi zjenocźuje, cyle woſebite napominanjo,
zo bychmy po najlěpſchej mocy za jich nabožne wudokonjenjo ſo ſtarali, a
zo bychmy z horliwoſcźu na to dźiwali, zo woni njebychu do liwkoſcźe a
zymnoſcźe w bójſkich wěcach — haj do njewěry zapanyli.

Z nutrnym dźakowanjom pſchecźiwo dawacżerjej kóždeje dobroty a kóždoho
doſpołnoho dara dyrbju pſchipóznacź, zo ſu katholikowje w Sakſkej tež w
zańdźenym lěcźe, pſchi wſchitkich, zbožownje ſkóncženeje wójny dla
nuznych woporach, pſchi powyſchenej płacźiznje wſchěch žiwjeńſkich
ſrédkow, pſchi woſebitych potrěbnoſcźach za ſwoje cyrkwje a ſchule, z
pohladanjom na jich mnohoſcź njemałe luboſcźiwe wopory za katholſke
cyrkwinſke wotpohladanja dawali. Wſchelake wobſtejnoſcźe nuzuja mje, zo
njeſměm pſchiležnoſcź lětuſchoho póſtnoho liſta njewužitu woſtajicź, zo
bych k daliſchej, a je-li móžno, powyſchenej darniwoſcźi za cyrkwinſke
naležnoſcźe napominał. Ja njemóžu to lěpje wuwjeſcź, hako hdyž wo
jenotliwych towaŕſtwach, kotrychž ſpemožne ſkutkowanjo mamy pſchede
wſchitkim podpjeracź, něſchto nadrobniſche ſobudźělu.

1. Lyonſke miſſionſke towaŕſtwo k rozſchěrjenju wěry pod mjenom a
zakitom ſ. Franca Xaverſkoho, japoſchtoła Indiſkich, ſwjecźi 2. meje
1872 połſtalětny dźeń ſwojoho załoženja. W lěcźe 1869 je ſo za joho
wotpohladanja 1,391,224 toleri nawdało. K tejle ſummje běſche Francózſka
nimale tſi ſchtwórcźiny, Italſka něhdźe tſinaty, Belgiſka ſydomnaty,
Němſka z rakuſkim khěžorſtwom pak jenož dwacyty dźěl pſchinoſchała.
Pſchi tym pak njeſměmy zabycź, zo mataj Rakuſka a Bajerſka woſebite
miſſionſke towaŕſtwa za wukrajne miſſiony. Wjacy dyžli połojca lětnych
nutspſchińdźenjow za 1869, mjenujcy 1,431,832 toleri, bu w tym ſamym
lěcźe za miſſiony we wſchěch pjecź ſwětadźělach wudate. Cźim bóle ma ſo
wobžarowacź, zo budźe nutspſchińdźenjo za lěto 1870 a najſkerje tež za
lěto 1871 wo wjele mjeńſche. Tajke pomjeńſchenjo je najbóle zawinowała
tamna njezbožowna wójna, do kotrejež je ſo Francózſka pſchez ſwoju winu
podała. Dokelž pak Francózſka po tajkich njezbožach w tu khwilu a ſnadź
na dołhe lěta njemóže tak nadobnje kaž dotal pomhacź, dha je to
mócniſche napominanjo za druhe katholſke kraje a ludy, zo z wjetſchim
ſkutkowanjom k wužitku miſſionow měſto Francózſkeje zaſtupja. Tohodla je
tež 21. generalna zhromadźizna němſkich katholikow, kiž ſo w ſeptembru
zaṅdźencho lėta w Mainzu dźeržeſche, podpjeranjo lyonſkoho miſſionſkoho
towaŕſtwa katholikam Němſkeje naležnje porucžiła. Pſchetož blizko leži
tamna ſtaroſcź, zo budźa, jeli ſo mjeńſche nutspſchińdźenja na druhich
ſtronach njewurunaja, wſchelake miſſiony tohodla wulku nuzu cźeŕpicź
dyrbjecź, haj zo budźa někotrežkuli we ſwojim wobſtacżu wobhrožene. Tež
dyrbimy z nacionalnoho (narodnoho) ſtejiſchcźa na to dżiwacź, zo kóžde
lěto znamjenita mnohoſcź katholſkich Němcow ſwój wótcny kraj wopuſchcźi,
zo by ſebi w Americy nowu domiznu załožiła. Wyſche toho ſmy my
kóždolětnje hacž do lěta 1870 tſi abo ſchtyri krócź to zaſy doſtali,
ſchtož bu za lyonſke miſſionſke towaŕſtwo w Sakſkej nahromadźene, a ſmy
tute dary luboſcźe zdźěla k cyrkwinſkim twaram, zdźěla k załoženju
jenoho duchownſkoho měſta, z dźěla k podpjeranju dźěcźi, kotrež mějachu
ſo katholſcy wocźahnycź, we katholſkich farſkich ſchulach nałožili. W
lěcźe 1871 je pjenježny dar z Lyona za lěto 1870 prěni krócź cyle
wuwoſtał a dyrbjeſche wuzbytk hromadźenja w Sakſkej pſchez 2,000 frankow
k podpjeranju wukrajnych miſſionow do Lyona póſłany bycź.

2. Druhe towaŕſtwo, kotrež ſkutkownu podpjeru jara zaſłuži, je
Bonifacijowe towaŕſtwo. Wone je ſebi hako nadawk ſtajiło, za nabožne
potrěbnoſcźe katholikow, kotſiž ſu w Němſkej rozpjerſcheni, ſo ſtaracź.
Po ſobudźělenju generalnoho pſchedſydſtwa w Paderbornje je mjenowane
towaŕſtwo w kóždym poſlenich lět, mjenujcy 1868, 1869 a 1870 pſchez
100,000 toleri za ſwoje wotpohladanja doſtało. Zhromadne
nutspſchińdźenjo tychle tſjoch lět pſcheſaha tamne w tſjoch
prjedawſchich lětach wo 107,000 toleri. Ze ſwojimi dowěrjenymi ſrědkami
je wone wot ſwojoho naſtacźa w lěcźe 1849 hižo 220 duchownſkich měſtow a
260 ſchulow załožiło. Tola je pſchecy hiſchcźe w Němſkej — a tale cyfra
je ſkerje pſchenizka dyžli pſchewyſoka — 150,000 katholikow, kotſiž dla
pſchewulkeje zdalenoſcźe wot katholſkeje cyrkwje zjawne Bože ſłužby a
doſtawanjo ſwjatych ſakramentow paruja; a 20,000 dźěcźi, kotrež teje
ſameje winy dla žanu katholſku ſchulu wopytacź njemóža. Zawěrno nuza,
kotraž wotpomhanjo należnje żada! Tamne 150,000 katholikow žadaja něhdźe
300 miſſionſkich ſtacijow, a tamne 20,000 dźěcźi trjebaja wokoło 400
ſchulow.

Z pohladom na tak wobſchěrne polo, za kotrohož wobdźěłanjo doſahace
ſrědki pobrachuja, je hižo ſpomnjena generalna zhromadźizna němſkich
katholikow w Mainzu podpjeranjo wotpohladanjow Bonifacijowoho towaŕſtwa
najnaležniſcho porucžiła. Tudy płacźi cyle woſebicźe: Cžińmy dobre
wſchitkim, najbóle pak tym, kiž ſu naſcheje wěry.

3. Pſchi horliwych woporach za lyonſke miſſionſke a za Bonifacijowe
towaŕſtwo njeſmě wobdźělenjo na hromadźenju pětrowoho pjenježka
woliwknycź. Cźěſnocźow połne wobſtejnoſcźe nadobnoho widźownoho wjeŕcha
naſcheje ſwjateje cyrkwje traja z cyła bjez pſcheměnjenja dale. Wſchitcy
ſwojej cyrkwi ſwěrnje podacźi katholikowje jara wobžaruja, zo w
nětcžiſchich wobſtejenjach ſwobodnoſcź a njewotwiſnoſcź najwyſchſchoho
paſtyŕſtwa w cyrkwi njeje na žane waſchnjo doſcź zawěſcźena. Tola pſchi
liwkoſcźi a njewobdźělenju tak mnohich z tych, kotſiž ſu pſched druhimi
powołani prawo a prawdoſcź zakitacź, dyrbi nam to ſpodobne změrowanjo
bycź, zo ſwěrnje ſwojej, na ſ. Pětra twarjenej cyrkwi podacźi
katholikowje wſchitkich krajow a ſwětadźělow ſwój hłós pſchecy mócniſcho
za cźežcy ranjene prawo ſwjatoho wótca pozběhuja a we wopokazmach
nutrnoho dźělbracźa a ſwěrneje pſchiwiſnoſcźe jedyn druhoho
pſchetrjechuja. Swjaty wótc pak dowěrja ſo tak jara na daletrajacu
woporniwoſcź ſwojich dźěcźi, zo ſwoje pſchipóznate prawo, ſebi ſrědki k
wjedźenju cyrkwje na pucźu zakonja wobſtaracź, hacž dotal njeje wužiwał.
Z napſchecźa wuſměſchenja a ſchcźěrjenja joho njepſchecźelow chcemy ſo,
kaž wjele we naſchich ſłabych mocach leži, za to ſtaracź, zo joho dowěra
na njewuſtawacu luboſcź joho poddatych duſchow njeby zahańbjena była.
Njepſcheſtajnje chcemy pak też Najſmilniſchoho proſycź, zo by cźežcy
pruhowanomu bědźicźerjej a cźeŕpicźerjej cžaſy ſpomoženja a měra za
cyrkej wohladacź dał!

4. Skóncžnje ſym hiſchcźe wo zawjedźenjo nowoho lětnoho cyrkwinſkoho
wopora žadany, mjenujcy wot pſchedſydy centralnoho wubjerka, kotryž ma
wobzanknjenja 21. generalneje zhromadźizny němſkich katholikow w Mainzu
wuwjeſcź, wot wjeŕcha Karla z Löwenſteina. Tuta zhromadźizna je mjenujcy
namjet wubjerka za kſcheſcźanſku ſkutkownu luboſcź jenohłóſnje
pſchiwzała, kotryž takle rěka: „Generalna zhromadźizna chcyła ſ.
Józefowe towaŕſtwo k podpjeranju cyrkwinſkich potrěbnoſcźow Nėmcow we
wukraju, woſebje k zdźerženju němſkoho miſſiona w Parizu, katholikam
Němſkeje z nowa naležnje porucžicź, a tež biſkopow proſycź, zo bychu za
ſtajnje pſchiběrace potrěbnoſcźe tohole towaŕſtwa kóždolětnu cyrkwinſku
kollektu pſchizwolili.” Runje pſched 10 lětami, w lěcźe 1862, bu w
Aachenje pod mjenom a zakitom ſwjatoho Józefa towaŕſtwo k podpjeranju
katholſkich miſſionow za Němcow we Francózſkej a Jendźelſkej, woſebje w
Parizu, Havre a Londonje załožene.

Rozprawa pſchedſydſtwa tutoho towaŕſtwa wot 15. julija 1871 wopſchija
tak zajimawe ſobudźělenja, zo ſebi njemóžu zapowjeſcź, z toho
znajmjeńſcha něſchto wuzběhnycź. Wot tych woſmjoch miſſionarow, kotſiž w
Parizu pſchi cyrkwi ſ. Józefa na drozy ♣Lafayette♠ za duchowne zbožo
Němcow dźěłaja, dyrbjachu 1. ſeptembra 1870 ſchtyrjo z Němſkeje rodźeni
měſto wopuſchcźicź, zo by jich dla fanatiſki lud cyrkej a dom
njenadpanył a njezapuſcźił, a ſchtyrjom druhim ze Schwajcaŕſkeje a
Elſaßa rodźenym ſtacijon zawoſtajicź. Dokelž je najwjacy katholſkich
Němcow w Parizu z Elſaßa, Lothringſkeje abo Luxemburgſkeje, kotſiž
njebuchu wupokazani a z wjecźenjom wobhroženi, dha mějachu tam
zawoſtawacy miſſionarowje podwojene dźěło. Pſchi tym njewoſta jim ani
połojca nutspſchińdźenja, haj ſkoro žane, dokelž tamniſche pomocne žórła
běchu zaprahnyłe a z Němſkeje tež nicžo njepſchińdźe. Tak běſche
wobleženjo Pariza za jara wobcźeženych duchownych a za jich dowěrjenych,
kiž běchu z wjetſcha bjez dźěła a zaſłužby, cžas wulkeje nuzy a
ſtaroſcźe, hiſchcźe ſtraſchniſchi pſchez najkrucźiſchu zymu a pſchez
natykowace khoroſcźe, woſebje złe jětra. Tola wopytowanjo Božich ſłužbow
a doſtawanjo ſwjatych ſakramentow w němſkej cyrkwi njewotebjeraſche; tež
wobſtejeſche němſka hólcža ſchula, wot bratrow kſcheſcżanſkeje luboſcźe
dźeržana, bjez pſchetorhnjenja, bjeztymzo bě wulki dźěl francózſkoho
wobydleŕſtwa w Parizu w cžaſu wobleženja hiſchcźe bjezbóžniſcho a
njepóccźiwſcho žiwy dyžli prjedy. Tež bu cyrkej ſ. Józefa a dom tam
pſchebywacych miſſionarow ſpodźiwnje zakitany. Wſchitke druhe cyrkwje
kołowokoło buchu zanknjene, wurubjene, wonjecžeſcźene, zapuſcźene; tamna
pak njebu, pſchi wſchim ſwojim ſtraſchuym mjenje hako němſka cyrkej, wot
žanoho njepſchecźela naſtupjena; Boža ſłužba tam njebu pſchetorhujena,
ſwjecźenjo mejſkoho měſaca k cžeſcźi najzbóžniſcheje knježny Marije bu
kaž hewak dźeržane, na njedźelach bě cyrkej połna hacž k wołtarjej. Tež
pſchizanknychu ſo Němcam Francózowje, kotrymž žana jich cyrkwjow wjacy
wotewrjena njebě. Jenicžcy w poſlenich hrózbnych dnach, hdyž wojacy ze
zběżkarjemi wokoło cyrkwje ſ. Józefa wojowachu, cźeŕpjeſche tež wona
wulku ſchkodu. Tſi kraſne we Winje dźěłane ſchkleńcowe wobrazy w
chorowych woknach buchu rozražene; piſchcźele pak buchu tak
wobſchkodźene, zo ſo zcźežka zaſy porjedźicź hodźa. W domje miſſionarow
je jenož mało ſtwow, hdźež njebychu ſlědy flintowych, kanónowych a
mitrailleuſowych kulow abo bombow byłe. Tak je tónle hižo prjedy z
wulkim dołhom wobcźeženy němſki miſſionſki ſtacijon nětko z nowymi
cźežemi pokładźeny, a pohladuje ze ſtyſknej ſtaroſcźu do pſchichoda.
Poſlenju podpjeru towaŕſtwa ſ. Józefa ſu tamni duchowni kaž njebjeſki
dar powitali. Na tej ſamej drozy ♣Lafayette♠ w Parizu ſo namakacy wuſtaw
miłoſcźiwych ſotrow wot ſ. Karla Borromejſkoho za němſke holcže ſchule a
za pſchebytk němſkich ſłužownicow, kiž ſłužbu nimaja, je hiſchcźe
woſebite pruhowanjo wobſtał. Joho dołh bě ſo w lěcźe 1860 wot 20,000 na
90,000 frankow powyſchił pſchez trěbne nowe twarjenja k rozſchěrjenju
holcžich ſchulow a holcžoho aſyla, kotrež buchu na pſchipóznacźo
nadobnoho parizſkoho arcbiſkopa Darboy, kiž wuſtaw kóždolětnje z wulkim
pjenježnym darom podpjeraſche, derje zapocžate. Tola prjedy hacž buchu
tute twarjenja hotowe, bu tónle dobrocźeŕ wot bjezbóžnych nawjedowarjow
ludźiſka zajaty a dobry paſtyŕ wot wopluſka ſwojoho ſtadła ſkóncowany.
Tak ſwojich nutspſchińdźenjow wurubjene, z dołhom wobcźežene, z dawkami
pocźiſchcźowane, bjez zamożenja a zaſłužby njewjedźa wbohe ſotry, z cžim
mohłe ſo ſame (jich je 16) a ſwoje ſyroty a ſwoje ſchule za khude
dźěcźi, a k tomu dźělbu bjez ſłužby tam ſo namakacych ſłužownicow
zežiwicź. Pſchi trajacym hněwje Parizſkich pſchecźiwo Němcam nimaja
němſke ſotry za ſwoje němſke wucžownicy žanych ſmilnych darow wot
Francózow ſo nadźijecź. Wone dyrbjałe ſwój dobry ſkutk złožicź, hdy
bychu ſo krucźe na Božu mócnu prědkwidźiwoſcź njedowěriłe, kotrejež
hnadne wjedźenjo wone woſebje we darach ſ. Józefowoho towaŕſtwa
dźakownje pſchipóznawaja.

Pſchi tajkich wobſtejnoſcźach woſprawnja ſo zawěrno, zo na naſchich
němſkich bratrow a ſotry we Francòzſkej, Jendźelſkej a Belgiſkej,
pſchede wſchitkim w Parizu, z nutruym dźėlbracźom ſpominamy a tež za
jich ſpomoženjo kóždolětnje mały dar luboſcźe wuzbytkowacź ſo prócujemy.

Woſebitu winu k jich podpjeranju namakam w tej wobſtejnoſcźi, zo je
widźowny wjeŕch naſcheje ſwjateje cyrkwje ſ. Józefa, zakitarja
bjezdomnych a pucźowaŕſkich ludźi, na 8. ſeptembra 1870 za patrona
katholſkeje cyrkwje ſwjatocžnje wuprajił a jomu woſebite cyrkwinſke
cżeſcźe pſchipokazał. Jara rjane dopokazmo naſchoho pocžeſcźowanjo
pſchecźiwo nawoženjej najzbóžniſcheje knježny a zaſtaracźerjej Khryſtuſa
móžemy z tym podacź, hdyž tomu towaŕſtwu, kotrež je ſo pod joho mjenom a
zakitom załožiło, pjenježny dar poſkicźimy. Hdyž je k tomu ſwjedźeń ſ.
Józefa runje na 19. měrca, potajkim kóždy krócź w póſtnym cžaſu, dha
leži tež ta myſlicžka blizko, zo pſchikazane zdźeržowanjo wot
harowatych, tak mnohe a tak wulke pjenježne wopory žadacych wjeſelow k
tomu wužijemy, zo bychmy cźěłnej a duchownej nuzy naſchich bratrow a
ſotrow cźim mócniſcho wotpomhali. Pſchetož to je pſchede wſchitkim Bohu
ſpodobne poſcźenjo a zdźeržowanjo, zo to, ſchtož ſebi ſamym zapowjemy a
wulutujemy, naſchim khudſchim ſobucžłowjekam pſchiwobrocźimy.

Z pocźahowanjom na runje prajene poſtajeja ſo nětko za lěto 1872 a za
pſchichodne lěta ſchtyri prawidłowne cyrkwinſke ſkładowanja abo wopory,
kotrež maja ſo we wſchěch katholſkich cyrkwjach a khapałkach Sakſkeje po
ſcźěhowacym rjedźe dźeržecź:

Prěni wopor za lyonſke miſſionſke towaŕſtwo na jenej ſcheſcźich póſtnych
njedźelow,

druhi za ſ. Józefowe towaŕſtwo w Aachenje na póſtnej njedźeli, kotraž po
19. měrcu ſcźěhuje, jelizo ſwjedźeń ſ. Jȯzefa ſam na njedźelu njepanje,

tſecźi za Bonifacijowe towaŕſtwo na njedźelu pſched 5. junija abo po
nim,

ſchtwórty ſkóncžnje, hromadźenjo pětrowoho pjenježka na njedźeli pſched
ſwjedźenjom ſ. arcjandźela Michała abo po nim.

Wunoſchk tutych cyrkwinſkich ſkładowanjow ma ſo w ſchtyrjoch njedźelach
w herbſkich krajach japoſchtołſkomu vikariatej a w Hornjej Lužicy
tachantſkomu konſiſtorijej w Budyſchinje pſchipóſłacź.

Po ſtarym waſchnju zapocžina ſo jutrowny cžas we Lužicy hižo z popjelnej
ſrjedu, w herbſkich krajach hakle z pjatej njedźelu poſta. Po wſchej
Sakſkej pak ſkóncži ſo wón ze ſobotu po ſwjatkach. Kóždy katholſki
kſcheſcźan je pod cźeżkim hrěchom winowaty, w jutrownym cžaſu
ſakramentaj pokuty a wołtarja doſtojnje doſtacź.

Zwucžene póſtne pobožnoſcźe maja ſo njepſcheměnjene wobkhowacź.

Za pſchikhadźacy póſtny cžas płacźa tež tón krócź porucžnoſcźe
prjedawſchich lět. Mjaſajědźenja mamy ſo zdźeržecź jenož ſrjedu a pjatk,
w ſuchich dnach tež ſobotu, a w martrowuym tydźenju wot ſrjedy hacž do
ſoboty. Na wſchěch druhich dnach póſtnoho cžaſa je mjaſajědźenjo
dowolene pod tym wuměnjenjom, zo pſchi jenej a tej ſamej pojědźi rybjace
a mjaſne jědźe njewužiwamy, kaž tež, zo ſebi po pſchikazni něſchto jědźe
wotcżehnjemy, ſchtož w tym wobſteji, zo ſo za dżeń z wuwzacźom njedźele
jenož jedyn krócź naſycźimy.

K wotſtronjenju wſchelakich wobcźeżnoſcźow je hewak hiſchcże katholſkim
domjacym, cželadnikam a dźěłacźerjam njekatholſkich ſwójbow, knjejſtwow
a prědkſtejicźerjow, kotſiž wot tutych jěſcź doſtawaja, zjawnje
dowolene, zo ſmědźa na wſchitkich dnach lěta, z jenicžkim wuwzacźom
wulkoho pjatka, mjaſne jědźe wužiwacź. Tola tež za nich wobſteji tamne
ſpomnjene dwoje wuměnjenjo.

K wobkedźbowanju póſtneje kazuje w naſtupanju mnohoſcźe abo měry w jědźi
ſu wſchitcy zwjazani, kotſiž ſu 21. lěto žiwjenja doſpěli a 60. hiſchcźe
njepſchekrocžili, a hewak pſchez žanu doſahacu winu, kaž cźežke cźěłne
cźěło, khoroſcź a toho runja w tym wuzamołwjeni njejſu. K wobkedźbowanju
póſtneje kaznje w naſtupanju zdźeržowanja wot mjaſnych jědźow ſu
wſchitcy wot 7. lěta a tež hiſchcźe pſchez 60. lěto dżerženi.

Bóh wſcheje hnady a ſmilnoſcźe ſpožcž nam móc, zo bychmy wažny pokutny
cžas ſchtyrcycźidnowſkoho poſta k ſpěchowanju zbóžnoſcźe naſcheje
njeſmjertneje duſche ſwěru wužili, pſchi wſchitkich wabjenjach a
ſpytowanjach we wěrje a najſwěrniſchej pſchiwiſnoſcźi naſcheje ſwjateje
cyrkwje ſo krucźe dźerželi a ſtajnje dobre wojowanjo wojowali pſchecźiwo
njepſchecźelam ſpomoženja.

W Dreždźanach, na dnju ſ. knježny Ottilije 1872.

† Ludwik,

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb n="44"/>

Ludwik,

z Božeje miłoſcźe a japoſchtołſkoho Stoła hnady biſkop z ♣Leontopolis,♠
aſſiſtent bamžowoho tróna, japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje,
♣administrator ecclesiasticus♠ w ſakſkej Hornjej Lužicy, tachant pſchi
ſwjatym Pětrje w Budyſchinje,

poſtrowja a žohnuje w tym Knjezu jomu porucženych wěriwych.

Wjelelubowani w khryſtulu!

Pſchiležnoſcź lońſchoho paſtyŕſkoho liſta běch k tomu wužił, zo bych was
k daliſchej, a je-li móžno, wjetſchej darniwoſcźi za cyrkwinſke
wotpohladanja napominał. K tomu kóncej běch krótke powjeſcźe wo
žohnowanym ſkutkowanju lyonſkoho miſſionſkoho, Bonifaciowoho a ſwj.
Józefowoho towaŕſtwa ſobudźělił. Z dźakownym pohladnjenjom k Bohu dyrbju
pſchipóznacź, zo bu moja próſtwa wuſłyſchana. Pſchi wſchim powyſchenju
płacźizny wſchitkich žiwjeńſkich potrěbnoſcźow ſu za mjenowane towaŕſtwa
runje w zańdźenym lěcźe bohate dary luboſcźe ke mni pſchiſchłe. W
dowěrje na tu luboſcź, kotraż njewuſtawa, zwažu ſebi tež lětſa cžeſcźene
katholſke cyrkwinſke woſady ſakſkoho kraleſtwa k nowomu ſkutkej luboſcźe
napominacź. Ja měnju z tym tamne pod protektoratom (zakitom)
najdoſtojniſchoho kujeza arcbiſkopa w Kölnje ſtejace „towaŕſtwo Božoho
rowa”, kotrež je wot ſwjatoho Stoła za dobre ſpóznate a z cyrkwinſkimi
hnadami wobdarjene. Wone ma ſcźěhowace wotpohladanjo. Wone chce
najprjedy te wot widźownoho wjeŕcha naſcheje ſwjateje cyrkwje, bamža
Piuſa ♣IX.,♠ z nowa załožene biſkopſtwo (patriarchat) katholſkeje
cyrkwje w Jeruzalemje, kaž tamniſchich franciskanarjow, kiž ſwjate měſta
wobkedźbuja, podpjeracź. Wone chce potom druhe cyrkwinſke wuſtawy
(inſtituty), kotrež pak w ſwjatym kraju ſamym wobſteja pak z nim
zjenocźene ſu, ſobu zdźerżecź pomhacź, woſebje te, kotrež ſu wucženju,
duchownomu wocźehnjenju a miſſionſtwu poſwjecźene. Wone chce dale
pjenježne pſchinoſchki k pſchikupjenju, zdźeržowanju a ponowjenju
ſtarych cżeſcźownych ſwjatych měſtnow poſkicźecż a cyrkwje w ſwjatym
kraju z pſchipóſłanjom cyrkwinſkich ſudobjow, draſtow a druhich
potrěbnoſcźow k zjawnej Božej ſłužbje wuhotowacż. Wone chce ſkóncžnje
tych z khoroſcźu, njepłódnym cžaſom, a druhej wulkej nuzu cžaſto
domapytanych katholſkich kſcheſcźanow ſwjatoho kraja podpjeracź.
Sobuſtaw towaŕſtwa móže kóždy katholſki kſcheſcźan bycź, kiž kóžde lěto
pjecź nowych ſlébornow pſchinoſchka do towaŕſtwa płacźi. Schtóž
kóždolětnje dwaj tolerjej pſchinoſchuje, doſtanje exemplar towaŕſtwowoho
cžaſopiſa, kotryž ſo pod mjenom: „Das heilige Land” kóždolėtuje w
ſcheſcźich zeſchiwkach wudawa. Kóžde dwanacźe ſobuſtawow, kotſiž
wſchědny lětny pſchinoſchk płacźa, doſtanu potajkim tež exemplar jara
powucžacoho towaŕſtwowoho cžaſopiſa. Po wozjewjenym pſchehladu dokhodow
(nutspſchińdźenjow) a wudawkow towaŕſtwa Božoho rowa wot 1. januara do
31. decembra 1871 je ſo za nje 24,241 toleŕ 8 nſl. 6 np. porjadnych a
wurjadnych pſchinoſchkow nawdało, k cžomuž zbytk wot lěta 1870 ze 6,404
tol. 7 nſl. 7 np. pſchińdźe, tak zo zhromadne dokhody 30,645 tol. 16
nſl. 1 np. wucžinjeja. Nimale wſchitke biſkopſke diöceſy němſkoho
khěžorſtwa pſchiwobrocźeja tutomu towaŕſtwej ſwoje dary za ſwjaty kraj.
W někotrych tychle diöceſach je na wulkim pjatku ſkładowanjo (kollekta)
zawjedźene, kotrež je ſo hako wunoſchne žórło jałmožny wopokazało. Wot
prjedy mjenowanych dokhodow lěta 1871 bu 24,386 tol. 9 nſl. 6 up.
hiſchcźe w tym ſamym lěcźe hako podpjeranjo do ſwjatoho kraja póſłane.

Hdyž ſym nětko wot wſchelakich ſtronow a wjacy krócź wo to žadany był,
tež katholikow w Sakſkej k daram luboſcźe za ſwjaty kraj napominacź, dha
myſlu tele zdobne a ſprawne žadanjo z tym najlěpje ſpokojicź, hdyž
pohnuwanja z krótka rozeſtajam, kotrež nas k tutomu ſkutkej luboſcźe
wubudźeja.

1. Prěnje a zawěrno najwažniſche pohnuwanjo je dźakownoſcź a luboſcź k
naſchomu bòjſkomu zbóžnikej. Swjaty kraj je měſto najwjetſchich Božich
zjewjenjow. Swjate ſu měſtniſchcźa w Nazarecźe a Bethlehemje, hdźež
jenorodźeny njebjeſkoho Wótca, połny hnady a wěrnoſcźe, pſchez móc Ducha
ſwjatoho z knježny Marije ſo wocžłowjecži a narodźi. Zemja Galilejſkeje,
Samariſkeje a Judejſkeje je pſchez ſtopy a krócžele Bohacžłowjeka we
wotrocžſkej ſchtałtnoſcźi tam khodźacoho poſwjecźena. Swjate měſto je
pſched wſchitkimi Jeruzalem ze ſwojej bližſchej wokołnoſcźu, hdźež
zbóžnik ſwěta naſchoho ſpomoženja dla hórki ſmjertny ſtyſk cźeŕpjeſche,
hdźež bu wot jenoho njeſprawnoho ſudnika k druhomu wodźeny, hdźež bu
ſchwikany, z cźernjemi krónowany, na Golgatha won wlecženy a na kſchiž
pſchibity. Sławne ſu měſtna joho horjeſtacźa a donjebjesſpěcźa. Jenož
tón, kotryž je ſwoju wěru zhubił, móže bjez pokornoſcże, bjez
dźělbracźa, bjez nutrnoho hnucźa na tele ſwjate měſtna myſlicź.
Wſchitkim ze žiwej wěru do ſwojoho wocžłowjecženoho zbóžnika
napjelnjenym duſcham ſu teſame jara cžeſcźowne a drohe. Tak běſche to
hižo wot ſpocžatka kſcheſcźanſtwa. Tohodla njemóžachu wone pola
kſcheſcźanow w Paläſtinje ženje do zabycźa pſchińcź, byrnjež měſto
Jeruzalem wot romſkoho wójnſkoho wjedźicźerja Tituſa dobyte a zahubjene
było, byrnje tež po nowym ſpjecźenju Židow pod khěžorom Hadrianom ſamo
ſwjate wopomnjeńſke měſtnoſcźe kſcheſcźanow zapuſcźene a wonjecžeſcźene
byłe. Macź prěnjoho kſcheſcźanſkoho khěžora Konſtantina Wulkoho, pobožna
khěžorna Helena, daſche je wobnowicź a wobtwari je z cyrkwjemi. Wot
tutoho cžaſa bu pucźowanjo do ſwjatoho kraja pſchecy cžaſcźiſche a
njewotebjeraſche tež, hdyž w lěcźe 636 Jeruzalem a bórzy potom cyła
Paläſtina do mocy Arabſkich pſchińdźe, pozdźiſcho pak we ſeldſchukſkich
Turkach hiſchcźe ſurowiſchich kujezow doſta. Pobožna žadoſcź
kſcheſcźanſkich pucźowarjow za wohladanjom tamnych ſwjatych měſtnow,
hdźež je jich zbóžnik žiwy był, wucžił, dźiwy cžinił a cźeŕpił,
njedaſche ſo pſchez wſchelake pocźiſchcźowanja, wunucźene dawki a
namocowanja wottraſchicź. Pſchecy bóle rozſchěrjeſche ſo we
kſcheſcźanſkim ſwěcźe ta myſlicžka, zo je njedoſtojne, kolebku
kſcheſcźanſtwa w rukach muhamedanow (turkow) woſtajicź. Z teje myſlicžki
naſtachu kſchižne wójny. Tele poſpytki, zo by ſo ſwjaty kraj knjejſtwu
muhamedanow wutorhnył, kotrež najprjedy z nabožneje (kſcheſcźanſkeje)
horliwoſcźe wukhadźachu a pſchez dwaj lětſtotkaj ſo dale wjedźechu,
njemějachu drje žadyn trajacy wunoſchk. Tola njedachu ſo tež w
ſcźěhowacych lětſtotkach tyſacy (tawzyuty) a zaſy tyſacy pobožnych
pucźowarjow wotdźerżowacź, zo bychu tamnu pſchez krej zbóžnika
poſwjecźenu zemju njenaſtupili. A kaž ſo w cžaſu kſchižnych wójnow ſta,
zo krucźi wojowarjo na ſwoje kolena padźechu a ſylzy ſwjatoho wjeſela
ronjachu, hdyž Jeruzalem wuhladachu: tak ſtawa ſo to ſame hiſchcźe
dźenſniſchi dźeń, hdyž wěriwi kſcheſcźenjo ſwjatomu měſtu ſo
pſchibližuja. O njech wopominanjo hórkoho cźeŕpjenja Jězuſowoho w tymle
póſtuym cžaſu podobne zacžucźa dźakownoſcźe a luboſcźe w nas wožiwi!
Potom poſtajimy wěſcźe rady a wjeſele mały dar luboſcźe k tomu, zo by na
ſwjatych měſtnoſcźach, hdźež bójſki wumožnik ſo narodźi a cźeŕpjeſche,
doſpołny wopor nowoho zakonja ſtajnje hako pobožny wopor khwalby a dźaka
woprowany był za tu nam w Khryſtuſu zjewjenu miłoſcź a ſchcźedroſcź
Božu. Potom budźemy z luboſcźe k tomu, kiž praji: „Dajcźe mólicžkim ke
mni pſchiṅcź a njewobarajcźe jim — Schtóž dźěcźo w mojim mjenje
horjewozmje, mje horjewozmje — Schtožkuli ſcźe najmjeńſchomu mojich
bratrow cžinili, to ſcźe mi cžinili” rady mały dar k tomu dawacź, zo
bychu w ſwjatym kraju załožene ſyrotne domy, wuſtawy za wocźehnjenjo a
rczwucženjo na najnuzniſchich potrěbnoſcźach nuzu njecźeŕpiłe, ale zo
bychu ſo dale rozſchěricź a powjetſchicź mohłe.

2. My dyrbimy ſo k tajkim woporam luboſcźe cźim bóle hnucźi zacžucź,
dokelž woporniwoſcź miſſionarow naſche połne pſchipóznacźo a ſkutkowne
podpjeranjo jich prócowanjow zaſłužuje. Žiwjenjo miſſionara w zmyſłu a
duchu Jězuſowym a po pſchikładźe ſwjatych japoſchtołow zawěrno njeje
nicžo lochke a hołdowace. Je to žiwjenjo pod wjele wſchelakimi
wobcźežnoſcźemi, woporami a tradanjemi. Wſchitkim jich wužitnym
podewzacźam ſtaja ſo zwjetſcha njewuprajite zadźěwki a cźeżkoſcźe
napſchecźiwo. Woni ſami ſu huſto wſchelakim njepſchecźelſtwam wuſtajeni.
Tola we wojowanju powjetſcha ſo móc! K wobdźiwanju je, ſchtož ſu
miſſionarowje ze ſylnoſcźu a wobſtajnoſcźu ſwojeje wole dokonjeli.
Spominam tu jenož na cžeſcźedoſtojnoho mnicha karmelitarja Fra Battiſta,
kotryž w ſpocžatku ſchtyrcytych lět tež w Salſkej dary k wobnowjenju
prěnjoho klóſchtra ſwojoho rjada na horje Karmel hromadźeſche. Wot wjacy
dyžli 30 lět ſem namakaja pucźowarjo bjez rozdźěla wěry w tamniſchim
wulkotnym twarjenju hoſpodliwoſcź. Na ſpodźiwne waſchnjo w Romje k
kſcheſcźanſtwu wobrocźeny ♣P.♠ Ratisbonne wufkutkowa zbožowuje, zo ſo na
tym měſcźe, hdźež bu Khryſtus wot Pilatuſa ze ſłowomaj „Hlejcźe,
cžłowjek” ludej pokazany, a hdźež zaſlepjeni Židźa wołachu: „Joho krej
pſchińdź na nas a na naſche dźěcźi!” nětko cyrkej pod mjenom ♣Ecce Homo♠
k wujednanju za wobeńdżenu złóſcź pozběhuje, w kotrejž ſyroty pódla
natwarjenoho a wot kongregacije dźowkow Siona wubjernje wjedźenoho
inſtituta ſtajnje za wſchitkich njepſchecźelow Khryſtuſowych modlitwu
luboſcże ſo modla: „Wótce! wodaj jim, woni <pb n="45"/>njewjedźa, ſchto
cžinja!” Na 11. februara zańdźenoho lěta bu wot energiſkoho, bjez
pſcheſtacźa dźěławoho patriarchi Józefa Valergi nowa, najſwjecźiſchomu
mjenej Jězus poſwjecźena kathedralna (biſkopſka) cyrkej w Jeruzalemje
ſwjatocžnje ſwjecźena. Hiſchcźe w tym ſamym lěcźe 2. decembra podleža
wón njeſměrnje wulkim napinanjam ſwojoho biſkopſkoho zaſtojnſtwa. Wo
joho doſpołnym ſebjewotrjeknjenju, z toho ſcźěhowacym doſpołnym podacźu
do Božeje wole a ſpodźiwnym pokoju duſche dawaja joho ſłowa, kotrež w
ſwojej poſlenjej khoroſcźi prajeſche, dobre ſwědcženjo. Tym, kotſiž jomu
radźachu, zo by ſo za ſwoje wuſtrowjenjo modlił, wotmołwi wón: „Mi ſtaj
ſmjercź a žiwjenjo jenak witanej. Schtož jenicžcy pſcheju, je, zo by ſo
Boža wola ſtała! Za tſi dny budu morwy. Wy nadeńdźecźe wſchitko w
najlěpſchim rjedźe;” a Božu martru do rukow wzawſchi a ju nutrnje
wokoſchejo pſchiſtaji wón: „Smjercź mi z cyła žanoho ſtracha njecžini.
Ja mam tu wědomoſcź, zo ſym wſchudźom za cžeſcź Božu ſkutkował. Mój
miſſion je ſkóncženy.”

3. Tak wulke wopory, kajkež miſſionarowje pſchinjeſu, ſo wot nas
nježadaja. Cźim bóle dyrbimy pſchihotowani bycź, jich žiwjenjo z małymi
luboſcźiwymi woporami wolóżecź a jich prócowanja podpjeracź. Wſchak je
tu tola wo wyſoke, kraſne wotpohladanjo cžinicź. Jich hłowny nadawk je
rozſchěrjenjo kſcheſcźanſtwa. Schtož ſo z mocu zem2ſkich brónjow doſpěcź
njehodźeſche, wumoženjo Jeruzalema z muhamedanſkich rukow, to dyrbi ſo z
njebjeſkimi brónjemi ſwětła a luboſcźe Jězuſoweje pſchihotowacź.
Khryſtus je ſwojim japoſchtołam za wſchitke pſchichodne cžaſy a ſplahi
płacźacu porucžnoſcź dał: „Dźicźe, wucžcźe wſchitke ludy, a kſcheźicźe
jich w mjenje Wótca, a Syna a Ducha ſwjatoho.” Katholſka cyrkej je tule
porucžnoſcź ſwojoho bójſkoho załožerja we wſchitkich lětſtotkach hacž do
tutoho cžaſa nanajſwěrniſcho dopjelnjała. Bamžowje njewuſtawachu, póſłow
evangelija do krajow muhamedanow a pohanow wupóſłacź, zo bychu tych
rozſwėtleli, kotſiž hiſchcźe w cźěnmoſcźi a ſmjertnym ſcźinje ſedźa.
Tola kotry bjez wſchitkimi krajemi na zemi zaſłuži bóle naſche nutrne
dźělbracźo, dyžli tón, w kotrymž ſłónco ſprawnoſcźe k ſpomoženju
hrěſchnoho cžłowjeſtwa zeſkhadźa? Njeje to woprawdźe k wobžarowanju, zo
na ſwjatych měſtnach, hdźež zbóżnik ſwěta dźiwy ſwojeje ſmilnoſcźe a
luboſcźe ſkutkowaſche a cžłowjeſtwu najwjetſche dobroty wopokazowaſche,
tyſacy (tawzynty), ze ſlepym wuſudźenjom a zaſakłym hidźenjom pſchecźiwo
njomu napjelnjeni, joho hanja a njeſpóznaja, ſchto je jim k pokojej?
Rěki žiweje wody ſu ſo z Paläſtiny na wjecžorny kraj wulinyłe a jón
wopłodźiłe. Njeſměrne žohnowanja kſcheſcźanſkeje zdźěłanoſcźe a
kſcheſcźanſkoho žiwjenja dźakuje ſo wón narańſchomu krajej. Njeje
tohodla ſwjata pſchiſłuſchnoſcź wjecžornokrajnych kſcheſcźanow, zo ſo
ſtajnje na to dopomnjeja, z wotkel je jim ſpomoženjo pſchiſchło, a
horliwje za to ſtaraja, zo by tamón něhdy tak kcźějacy, nětko pak puſty
a zahubjeny kraj pſchez kſcheſcźanſku kulturu (wobdźěłanjo) wot toho
poklecźa, kotrež na nim wotpocžuje, wumoženy był a cžeſcźepołne měſto
bjez kſcheſcźanſkimi krajemi doſtał?

Tak napominaja nas dźakownoſcź a luboſcź k naſchomu bójſkomu zbóžnikej,
woporniwoſcź miſſionarow a ſtaroſcź za rozſchěrjenjo kſcheſcźanſtwa w
raniſchim kraju móenje k tomu, zo bychmy towaŕſtwo Božoho rowa
podpjerali. W naſchich wobſtejnoſcźach ſnadź je najpſchihodniſcho, zo ſo
kóždomu ſamomu zawoſtaja, hacž chce k towaŕſtwu hako ſobuſtaw
pſchiſtupicź abo nic. Na druhej ſtronje zda ſo po pſchikładźe nimale
wſchěch biſkopſkich diöceſow němſkoho khěžorſtwa ſkładowanjo na wulkim
pjatku najpſchiſprawniſche.

Potajkim poſtajam z tutym, zo by ſo wot lětuſchoho kóžde lěto we
wſchitkich katholſkich cyrkwjach a khapalkach Sakſkeje, w kotrychž ſo po
pobożnym waſchnju kóždolětnje Boži row twari, na wulki pjatk zamknjena
buſchkwicžka (pikſa) w blizkoſcźi Božoho rowa z napiſmom: „Za
wotpohladanja towaṙſtwa Bożoho rowa” wuſtajiła a hacž do wjecžora
pſchedjutrowneje ſoboty wuſtajena woſtała. Tež wocžakuju wot prědarjow
Božoho ſłowa z dowěrnoſcźu, zo w ſwjatym póſtnym cžaſu pſchiležnoſcź
wužija, zo bychu wěriwych tež k tomule ſkutkej luboſcźe zbudźowali. Samo
ſo rozymi, zo ſo kóžda, tež najmjeṅſcha jałmožna dźakownje pſchiwozmje.

Wyſche toho pſchiſpominam, zo maja ſo te hižo prjedy poſtajene ſchtyri
kóždolětne cyrkwinſke ſkładowanja abo wopory po ſcźěhowacym rjedźe
dźeržecź:

Prěni wopor za lyonſke miſſionſke towaŕſtwo na jenej ſcheſcżich póſtnych
njedźelow,

druhi za ſ. Józefowe towaŕſtwo w Aachenje na póſtnej njedźeli, kotraž po
19. měrca hako ſwjedźenju ſ. Józefa ſcźěhuje,

tſecżi za Bonifacijowe towaŕſtwo na njedźelu pſched 5. junija abo po
nim,

ſchtwórty ſkóncžnje, hromadźenjo pětrowoho pjenježka, na njedżeli pſched
ſwjedżenjom ſ. arcjandźela Michała abo po nim.

Wunoſchk cyrkwinſkich ſkładowanjow na wulkim pjatku a tamneju na
póſtnymaj njedźelomaj wotdźeržaneju ma ſo lětſa najpoſledy hacž kónc
hapryla w herbſkich krajach japoſchtołſkomu vikariatej a w Hornjej
Lužicy tachantſkomu konſiſtorijej w Budyſchinje pſchipóſłacź; tola
woſtanje pſchi tym, zo ſo wunoſchk wobeju z poſleda mjenowaneju
ſkładowanjow najpozdźiſcho ſchtyri njedżele po jeju wotdźerženju
pſchipóſcźele.

Po ſtarym waſchnju zapocžina ſo jutrowny cžas we Lužicy hižo z popjelnej
ſrjedu, w herbſkich krajach hakle z pjatej njedźelu poſta. Po wſchej
Sakſkej pak ſkóncži ſo wón ze ſobotu po ſwjatkach. Kóždy katholſki
kſcheſcźan je pod cźežkim hrěchom winowaty, w jutrownym cžaſu
ſakramentaj pokuty a wołtarja doſtojnje doſtacź.

Zwucžene póſtne pobožnoſcźe maja ſo njepſcheměnjene wobkhowacź.

Za pſchikhadźacy póſtny cžas płacźa tež tón krócź porucžnoſcźe
prjedawſchich lět. Mjaſajědźenja mamy ſo zdźeržecź jenož ſrjedu a pjatk,
w ſuchich dnach tež ſobotu, a w martrownym tydźenju wot ſrjedy hacž do
ſoboty. Na wſchěch druhich dnach póſtnoho cžaſa je mjaſajědźenjo
dowolene pod tym wuměnjenjom, zo pſchi jenej a tej ſamej pojědźi rybjace
a mjaſne jědźe njewužiwamy, kaž tež, zo ſebi po pſchikazni něſchto jědźe
wotcźehnjemy, ſchtož w tym wobſteji, zo ſo za dźeń z wuwzacźom njedźele
jenož jedyn krócź naſycźimy.

K wotſtronjenju wſchelakich wobcźežnoſcźow je hewak hiſchcźe katholſkim
domjacym, cželadnikam a dźěłacźerjam njekatholſkich ſwójbow, knjejſtwow
a prědkſtejicźerjow, kotſiž wot tutych jěſcź doſtawaja, kaž tež
wſchitkim, kiž ſami ſwoje blido njewjedu, zjawnje dowolene, zo ſmědźa na
wſchitkich dnach lěta, z jenicžkim wuwzacźom wulkoho pjatka, mjaſne
jědźe wužiwacź. Tola tež za nich wobſteji tamne ſpomnjene dwoje
wuměnjenjo.

K wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju mnohoſcźe abo měry w jědźi
ſu wſchitcy zwjazani, kotſiž ſu 21. lěto žiwjenja doſpěli a 60. hiſchcźe
njepſchekrocžili, a hewak pſchez žanu doſahacu winu, kaž cźežke cźěłne
dźěło, khoroſcź a lěkaŕſke wukazowanja, ſłaboſcźe abo druhich winow dla,
w tym wuzamołwjeni njejſu. K wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju
zdźeržowanja wot mjaſnych jědźow ſu wſchitcy wot 7. lěta a tež hiſchcźe
pſchez 60. lěto dźerženi, jelizo runje ſpomnjene wuzamołwjace winy žane
wuwzacźa njepſchipuſchcźa.

Bóh wſcheje hnady a ſmilnoſcźe ſpožcź nam móc, zo bychmy pſchez pobožne
modlenjo, poſcźenjo a jałmožnudawaujo pſchibjerali we woprawdźitej
nutrnoſcźi, w krutym ſebjezaprěcźu a w luboſcźi, kotraž je cyłoho
ſwjatoho zakonja Jězuſowoho dopjelnjenjo!

W Dreždźanach, na dnju ſſ. japanſkich martrarjow 1873.

† Ludwik.

Cźiſcheźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Franc Bernert,

z Božeje ſmilnoſcźe a japoſchtołſkoho ſtoła miłoſcźe japoſchtołſki vikar
w ſakſkim kraleſtwje, tachant kapitla ſ. Pětra w Budyſchinje,
♣administrator ecclesiasticus♠ w Hornjej Lužicy,

poſtrowja a žohnuje jomu porucženych wěriwych.

Wjelelubowani w knjezu khryſtuſu!

Naſch Knjez a Zbóžnik Jězus Khryſtus póſła ſwojich wucžownikow do měſtow
a wſow, do kotrychž ſam pſchińcź chcyſche, z napominanjom, zo bychu
pſchi zaſtupjenju do domu poſtrowjeli prajicy: „Pokoj budź z tutym
domom.” (Luk. 10.) Tajke zaſtupjenjo japoſchtołow do woſadow pſchinjeſe
pak tež wěriwym změrowanjo a pokoj; pſchetož woni widźachu póſłow wěry
do ſwojeje ſrjedźizny pſchińcź w mjenje Knjeza, kotryž chce, zo bychu
wſchitcy cžłowjekowje zbóžni byli a k ſpóznacźu wěrnoſcźe pſchiſchli, a
tež z póſelſtwom, zo bychu wěriwym z joho pomocu Bože kraleſtwo
wozjewili a pſchinjeſli.

Pſchez ſmilnoſcź Božu ſtupam tež ja nětko hako duchowny wyſchſchi paſtyŕ
mjez dowěrjenych wěriwych. Hdyž pak wulkoſcź mi pſchiſłuſchnych
winowatoſcźow, njedoſahanjo ſwojich mocow, žadanja cžaſnych
wobſtejnoſcźow w naſtupanju duchownych pſchedſtejicźerjow a hižo docpěte
lěta ſwojoho žiwjenja wopominam, ſměm dha tehdom tež tamne poſtrowjenjo
z dowěru trjebacź, zo bych wěriwym z nim ſłowo k ſpokojenju prajił?
Wotmołwjenjo na tele praſchenjo ſcźěhuje najprjedy z toho, ſchtož ſwjata
katholſka wěra wo zaſtupjenju duchownych paſtyrjow do woſadow
dowěrjenych wěriwych nas wucži.

Po tutej wěrje ſu duchowni wyſchſchi paſtyrjo k ſwojomu powołanju
wupóſłani wot wjeŕcha cyrkwje, wot bamža hako prawomócnoho naſtupnika
ſwjatoho Pětra, kotrohož je ſebi Jězus ſam za ſwojoho naměſtnika na zemi
wuzwolił prajo: „Ty ſy Pětr, a na tule ſkału natwarju ſwoju cyrkej”
(Matej 16, 18), kaž tež pſchiſlubjejo: „Kaž mje Wótc póſłał je, tak
ſcźełu ja was” (Jan. 20, 21). Kaž potajkim Jězus Khryſtus wot Boha
ſwojoho njebjeſkoho Wótca móc mějeſche, ſwojich japoſchtołow a
wucžownikow wuzwolicź, tak bu tež Pětrej a kóždomu joho naſtupnikow z
tamuym wuprajenjom móc data, zo by wěriwym paſtyrjow z połnomocy wot
Boha dateje póſłał, a hdyž woni potom do ſwojich woſadow pſchińdźechu
abo dźens hiſchcźe pſchikhadźeja, dha pſchińdźechu a pſchikhadźeja w
Knjezowym mjenje, dźělbjericy na wupóſłanju, kotrež je Khryſtus wot
ſwojoho Wótca w njebjeſach dóſtał.

W tutym wupóſłanju wot Boha mějachu duchowni paſtyrjo do ſwojich woſadow
potom zaſtupicź z poſtajenjom, zo bychu wyſoke duchowne kubła abo
pokłady, kotrež bě wón we cžłowjekach a mjez cžłowjekami wužitnje
zapołožił, wobkhowali a hajili. „Wobkhowaj”, tak piſa ſwjaty Pawoł k
Timotheej, a we nim k wſchitkim duchownym wyſchſchim paſtyrjam,
„wobkhowaj, Timotheo, dobry pokład pſchez Ducha ſwjatoho, kotryž we nas
bydli.” 2. Tim. 1, 14.

Najprjedy je Bóh w cžłowjeku wužitnje zapołožił ſwoje woblicžo we tym,
zo móžemy joho, ſtworicźerja a knjeza wſchitkich wěcow a tež joho ſwjatu
wolu ſpóznacź, a za dopjelnjenjom joho wole a tež za docpěcźom joho
zbóžnoſcźe ſo prócowacź. Tola wot ſpocžatka hacž do nětka ſu ſo mnohe a
wſchelake mocy zjenocźiłe, zo bychu rozwicźu tohole zapołožka Božoho we
cžłowjeku zadźěwałe, wócžko za wohladanjo žiwoho Boha zacźěmniłe,
wutrobu za pokoj we Bohu zamknyłe, a wolu za joho ſwjaty zakoń poſłabiłe
abo z njeje cyle njewólniſku ſłužownicu njeprawa a hrěcha ſcžiniłe. Kaž
ſwjaty Pawoł w liſcźe k Romſkim w 1. ſtawje z hrózbu wopiſuje, ſtawa ſo
potom cžaſto a huſto, zo dobry zapołožk, Bože woblicžo w cžłowjeku,
pſchez nuzu, wužiwanjo, pſchikład, zawjedźenjo a wſchelake złóſcźe hacž
do wohidźenja a njepóznacźa zapadnje, hacž runje tež we wulcy hrěſchnym
cžłowjeku po Božej ſmilnoſcźi tola hiſchcźe zbytki prěnjotneje
doſtojnoſcźe zwoſtawaja, kotrež móža, kaž dołho na zemi pucźujemy, z
pomocu Božeje hnady k nawrócźenju k Bohu a k zaſyzjenocźenju z nim
wubudźene a wožiwjene bycź.

Dale je Bóh po ſwojej njeſkóncžnej ſmilnoſcźi mjez cžłowjekami wužitnje
zapołožił ſkutk wumoženja a wozboženja, kotryž je po joho ſwjatej radźe
wot joho jenorodźenoho Syna dokonjany, a ze ſwojimi žohnowanjemi,
ſwojimi wucžbami a kaznjemi, ſwojimi tróſchtowanjemi a ſlubjenjemi,
ſwojimi ſrědkami hnady a póccźiwoſcźe ſwjatej wot njoho załoženej cyrkwi
pod ſlubjenej pomocu Ducha ſwjatoho k wobkhowanju za wſchitke cžaſy
dowěrjeny. Tónle wumožeńſki ſkutk w Jězuſu Khryſtuſu ze wſchitkimi
ſwojimi hnadami je naſche najwyſchſche kubło. Z nim docpějemy, zo Boži
zapołožk, Bože woblicžo we nas prawje wutworjamy a zo ſpóznacźo Božoho
bycźa a Božeje wole, ſpokojenjo a wozboženjo wutroby, ſwjatoſcźenjo a
poſylnjenjo wole k dopjelnjenju Božich kaznjow dóſtanjemy, kajkež ſwět
dacź njemóže. „Schto by nam pomhało, zo bychmy ſo narodźili, hdy by
žohnowanjo wumoženja nam date njebyło?” (Hl. modlitwu pſchi ſwjecźenju
jutrowneje ſwěcy.) „Tež njeje w žanym druhim zbóžnoſcź; pſchetož njeje
žane druhe mjeno pod njebjom cžłowjekam date, w kotrymž mamy zbóžni
bycź.” (Jap. ſkutki 4, 12.) Tola kak mócne a mnohe ſu ſtraſchnoſcźe,
kotrež ſwěru a pſchiwiſnoſcź k naſchej ſwjatej katholſkej cyrkwi a wěru
do wſchitkich wot Jězuſa Khryſtuſa nam zaſłuženych a zawoſtajenych
žohnowanjow, wěru do joho wucžbow, ſlubjenjow a hnadow hacž do zakłada
pokhabłaja, wobhrožuja, a cžłowjekej z wěru wſchitke wumoženjo, wſchitke
ſpomoženjo a wſchitke wozboženjo w Khryſtuſu rubicź zamožeja!

Skóncžnje dyrbimy hako dobry pokład wot Boha, dawacźerja wſchoho
dobroho, ſpóznacź mnohe dobre, ſchtož ſu nazhonjeni a wobſwědcženi
prjedownicy w powołanju z Božej hnadu we woſadach a w diöceſy
ſkutkowali, ſpomožne wuſtawy, kotrež ſu woni załožili abo rozſchěrili,
zarjadowanja, kotrež ſu poſtajili, pocźeſcźowanjo, pſchipóznacźo a
dowěrjenjo, kotrež ſu z Božej pomocu za ſwoju woſobu a za ſwoje
ſkutkowanjo dobyli a hako dobry podłožk za wužitne a žohnowane
ſkutkowanjo naſtupnikam we powołanju zawoſtajili. Cžim bóle cžaſne
wobſtejnoſcźe ſkutkowanjo duchownych wyſchſchich paſtyrjow z njedowěru a
wſchelakimi zadźěwkami wobhrožuja, cźim wyſche ma ſo ważicź, hdyž woni
pſchi naſtupjenju zaſtojnſtwa tajki dobry pokład za ſpomožne ſkutkowanjo
namakaja.

Ze ſłowow ſwjatoho Pawoła k Timotheej: „Wobkhowaj dobry pokład!”
wukhadźa po tajkim za wſchitkich duchownych wyſchſchich paſtyrjow pſchi
naſtupjenju jich powołanja hako porucžnoſcź, zo bychu ſwojim dowěrjenym
wěriwym wobkhowali a hajili Bože woblicžo, wěru do Khryſtuſa a joho
cyrkwje, kaž tež dobry podłožk, kotryž ſu prjedownicy w powołanju za
wutwarjenjo Božoho kraleſtwa z prócu a ſtaroſcźu zapołožili. Dokelž pak
ſłaby, hrěchej podcźiſujeny cžłowjek, kotromuž ſo tajkale porucžnoſcź
dawa, ſtrachocźiwje ſo praſchecź dyrbi, kak budźe jomu móžne, tule
wyſoku pſchiſłuſchnoſcź tola trochu dopjelnicź, tohodla je Jězus
Khryſtus, hižo pſchi załoženju cyrkwje, wupóſłanju wucžownikow tež
ſlubjenjo pomocy ſwojoho a ſwjatoho Ducha pſchiſtajił, prajicy: „Hlej!
ja ſym pola was wſchitke dny hacž do kónca ſwěta.” (Mat. 28, 20.) „Ja
chcu Wótca proſycź, a wón da wam druhoho tróſchtarja, zo by do
wěcžnoſcźe z wami woſtał, ducha wěrnoſcźe, kotrohož ſwět dóſtacź
njemóže.” (Jan. 14, 16—17.) Tohorunja je bójſki Zbóžnik z dalſchimi
ſłowami: „Kaž mje Wótc póſłał je, tak ſcźełu ja was” tamne wozbožace
ſlubjenjo tež na wſchitkich druhich pſchepodał, kotſiž buchu pozdźiſcho
wot japoſchtołow a jich naſtupnikow k tomu ſamomu powołanju wupóſłani.

Hdyž nětko tež ja z wupóſłanjom hako duchowny paſtyŕ do ſrjedźizny
dowěrjenych wěriwych zaſtupuju, pſchikhadźam drje z połnej wědomnoſcźu,
zo k tak wyſokomu a zamołwitomu powołanju zaſłužbu a móc w ſebi ſamym
njenamakam, tola pak tež w połnej wėrje do Khryſtuſa a ſwjateje
katholſkeje cyrkwje z dowěru, zo pola wěriwych zaſtupuju w mjenje Knjeza
naſchoho Zbóžnika, z wupóſłanjom, kotrež jich cyłe ſpomoženjo nanajbóle
ſtara, a pod ſlubjenjom joho a ſwjatoho Ducha pomocy. A tale wěra
poſylnjuje mje pſchi naſtupjenju mojoho powołanja, zo wěriwych z dowěru
poſtrowjam prajicy: „Pokoj budź z wami”, „pokoj budź z tutym domom”;
tale wěra poſylnjuje tež dowěrjenych wěriwych, zo moje poſtrowjenjo w
dowěrje na Boha z nadźiju wote mnje pſchiwozmu.

Směm pak tele poſtrowjenjo z nadźiju trjebacź; pſchetož pſchez Boże
wjedźenjo je mi pſchi naſtupjenju mojoho zaſtojnſtwa popſchate, zo móžu
dowěrjenym wěriwym ſwjecźenjo jubileja pſchipowjedźecź, kotrež je ſwjaty
wóte bamž Pius ♣IX.♠ w zjawnym piſmje 24. decembra 1874 na lěto 1875 za
katholſke kſcheſcźanſtwo wupiſał.

Runje hdyž wažne praſchenja naſchoho cžaſa, kotrež ſu z wěru a z cyrkwju
we wſchelakim nutrnym zwjazku, hdyž tež woſebje njezapomnita ſmjercź
wjelenazhonjenoho wjedźicźerja naſchich cyrkwinſkich naležnoſcźow w
tutym cžaſu nas ze ſtyſkniwym wocžakowanjom pſchichodnoſcźe napjelnicź
dyrbi: tu dopomina nas ſwjecźenjo cyrkwinoho jubileja mócnje na
ſcźěhowace wěrnoſcźe. Wone praji: Nad wſchitkimi podawkami cžaſa a
ſwěta, nad wſchitkim cžinjenjom a woſtajenjom cžłowjekow knježi Bóh ze
ſwojej pſchedwidźiwoſcźu z mudroſcźu, dobrocźiwoſcźu a ſprawnoſcźu. Dla
zaſłužbow ſwojoho Syna wopokazuje hrěſchnomu <pb n="47"/>cžłowjeſtwu
ſwoju njeſkóncžnu ſmilnoſcź; tola pak njeſpuſchcźuje cžłowjekam, hdyž
jim winu hrěcha a zaſłužene wěcžne khoſtanjo wodawa, kóždy krócź ſobu
tež cžaſne khoſtanjo, cžaſne horja a domapytanja, cźeŕpjenja a
pſchecźiwnoſcźe, a to woſebje tehdom, hdyž ſebi hnady w ſwjatej
kſchcźeńcy dóſtate njejſu wobkhowali, ale je z pſcheſtupjenjom joho
kaznjow njedźakownje wotcźiſli ſu. Wón pozawoſtaji jim potom tajke
cžaſne khoſtanja, zo by nahladnoſcź ſwojich kazni zakitał, a ſpomožnu
bojoſcź pſched jich pſcheſtupjenjom wubudźił, kaž je w ſtarym zakonju
Iſraelitam a kralej Davidej drje wodacźo hrěcha pſchipowjeł, tola pak
wotpokucźenjo tych ſamych ze znjeſenjom cžaſnych horjow hiſchcźe
pozawoſtajił, a jenož tehdom, hdyž ſo cžłowjekowje we wěrnej želnoſcźi z
woprawdźitym prócowanjom k njomu wobrocźichu, zo bychu tež ze ſwojeje
ſtrony pſcheſtupjenja po ſwojich mocach zapokucźili a njezbožowne
ſcźěhwki tych ſamych po móžnoſcźi zběhnyli, potom bě a potom je Bóh
zwólniwy, na cžłowjeku Khryſtuſa dla hiſchcźe dalſchu ſmilnoſcź cžinicź
a jomu tež tamne pozawoſtajene cžaſne khoſtanja ſpuſchcźicź. „Hdy bychmy
ſo ſami ſudźili, njebychmy ſudźeni byli”, piſa k wobkrucźenju tohole
ſwjaty Pawoł (1. Kor. 11, 31).

Dokelž pak cžłowjek lochcy k tomu njepſchińdźe, njenapominany z
woprawdźitym pokucźenjom tež ze ſwojeje ſtrony z Božej pomocu Božej
ſmilnoſcźi napſchecźo pſchińcź, tohodla napomina naſcha ſwjata cyrkej
wěriwych z wozjewjenjom prawidłownje po 25 lětach ſo wrócźacych
jubilejow abo druhich wotpuſkow, zo wopominajcy Božu ſprawnoſcź ſo z
pokutu a polěpſchenjom komdźili njebychu, tak zo potom Bóh tež njeby ze
ſwojej hnadu ſo dlějił, to, ſchtož hrozy, ſchtož ze ſtrachom,
ſtaroſcźiwoſcźu a zrudobu napjelnjuje, wotwobrocźicź, wolóžicź a k
ſpomoženju a žohnowanju wjeſcź. Cyrkej dopjelnja z tym, ſchtož je něhdy
na podobne waſchnjo kral we Ninive cžinił, kotryž po pokutnym prědowanju
profety Jonaſa napominanjo ſwojim poddanam wozjewicź da: „Kóždy wobrocź
ſo wot ſwojich złych pucźow a wot złóſcźe ſwojeju rukow. Schtó wě, hacž
Bóh ſo njewobrocźi a njewoda, hacž njeſpuſchcźi wot ſwojoho wulkoho
hněwa, zo bychmy njezahinyli. A Bóh, tak rěka dale, widźeſche jich
ſkutki, zo ſo wobrocźichu wot ſwojich złych pucźow, ſmili ſo a
wotwobrocźi zło, z kotrymž bě hrozył.” (Jon. 3, 9—10.)

Kak njedyrbjał nětko ja, wulku potrěbnoſcź pokuty za ſpomoženjo
wopomnjejo, wot naſchoho ſwjatoho wótca wozjewjeny jubilej k tomu
wužicź, zo bych was, wjelelubowani wěry bratſja a ſotry napominał, ſo na
ſwjecźenju toho ſamoho horliwje wobdźělicź? Nichtó rady do zady
njewoſtanje, nichtó ſo rady njewuzamknje, hdźež je w cžaſnym žiwjenju
pſcheproſcheny, ze ſwojim wobdźělenjom kotrežkuli zło wotſtronicź abo
wolóžicź, něſchtožkuli dobre ſpěchowacź. Bratſja a ſotry w Khryſtuſu!
Duž njewoſtawajcźe tež tudydo zady, njewuzamkcźe ſo tež tudy, ale
pſchinoſchejcźe wjele bóle ſwój dźěl wěrneje pokuty, zo byſchcźe z
modlitwami pokutneje wutroby, z woprawdźitym wobrocźenjom k Bohu a joho
kazujam, z prócowanjom, prjedawſche pſcheſtupjenja zarunacź a wſchitke
pſchiſłuſchnoſcźe dopjelnicź, joho ſmilnoſcź, joho pomocnu hnadu a joho
ſpomožace žohnowanjo proſyli a wuproſyli.

Zawěrno, lubowani wěry bratſja a ſotry, ſměm z nadźiju poſtrowjenjo:
„Pokoj budź z wami!” trjebacź pſchi mojim zaſtupjenju; pſchetož dla
lětſa ſwjecźenoho jubileja zjenocźuju teſame z napominanjom, zo byſchcźe
z wěrnej pokutu zaſyzjenocźenjo z Bohom pytali, a tute je žórło pokoja a
najwėſcźiſchi zawdawk hnady, kotraž je mócna, zo by hrožace zło
wotwobrocźiła abo wolóžiła a podawki k ſpomoženju wodźiła.

W naſtupanju ſwjecźenja jubileja w naſchimaj diöceſomaj poſtaja ſo nětko
ſcźěhowace:

1. Wone ſpocžina ſo 8. ſeptembra a ſkóncži ſo 31. decembra tutoho lěta.
Swjecźenjo ma ſo na pſchedwjecžorje 8. ſeptembra w cžaſu
ſwjatowjecžornoho zwonjenja ze ſwjatocžnym zwonjenjom ze wſchěmi zwonami
pſchipowjedźecź a 8. ſeptembra ze ſwjatocžnymi kemſchemi zapocžecź,
pſched kotrymiž ſo pſchi wuſtajenym Najſwjecźiſchim ♣Veni Sancte
Spiritus♠ z verſiklom a modlitwu wuſpěwa. Wobzamknjenjo jubileja ſtanje
ſo 31. decembra w cžaſu, hdyž ſo popołdniſcha Boža ſłužba dźerži, z
pobožnoſcźu, kotrejž ſo ♣Te Deum laudamus♠ pſchizamknje. W cyrkwjach, w
kotrychž ſo pobožnoſcź wobzamknjenja lěta dźerži, płacźi tale
pobožnoſcź, hdyž ſo z ♣Teum Deum♠ ſwjecźi, ſobu hako wobzamknjenjo
jubileja.

2. W běhu tutoho cžaſa móže ſo wot kóždoho wěriwoho jedyn krócź doſpołny
wotpuſk dobycź a ſmě ſo tón ſamy ſobu tež po waſchnju zaſtupneje próſtwy
cźeŕpjacym duſcham w cžiſcźu pſchiwobrocźicź.

K dobycźu wotpuſka pak ſo žada:

♣a.♠ doſtojne dóſtacźo ſwjateju ſakramentow pokuty a wołtarja. Dźěcźom,
kotrež drje ſo ſpowjedaja, ale k Božomu blidu hiſchcźe njekhodźa, ſmě ſo
wot ſpowjednikow na měſto doſtacźa ſwjatoho woprawjenja druhi dobry
ſkutk napołožicź;

♣b.♠ wopytanjo ſchtyrjoch cyrkwjow na měſcźe bydlenja, abo hdźež, kaž
najbóle w naſchich tukrajnych woſadach, jenož jena cyrkej abo zjawna
khapała ſo namaka, ſchtyrikrócźne wopytanjo jeneje a teje ſameje, na
pjatnacźich njepoſrědnje abo z pſchetorhnjenjom po ſebi ſcźěhowacych
dnjach. Tola tajkim, kotſiž ſu pſchez měſtne abo parſchonſke
wobſtejnoſcźe zadźěwani, wopytowanjo cyrkwje na runje ſpomnjene waſchnjo
dopjelnicź, je dowolene, mėſtnu (woſadnu) cyrkej abo zjawnu khapału na
pjatnacźich njepoſrědnje abo z pſchetorhnjenjom po ſebi ſcźěhowacych
dnjach jedyn krócź wopytowacź, a tohole wotpuſchcźenja dla ſmilny dar
khudym abo za dobrocźeŕſke wotpohladanja po ſwojim zamoženju wotedacź.
Wyſche toho dóſtawaja ſpowjednikowje połnomóc, zo ſmědźa tajkim wěriwym,
kotſiž we ſwojich wobſtejnoſcźach wopytowanja cyrkwje ani w tutej
pomjeńſchenej měrje dokonjecź njemóža, hiſchcźe daliſche polóženja w
naſtupanju měſta a mnohoſcźe cyrkwinych wopytowanjow dowolicź za
napoloženjo dobrych ſkutkow pobožnoſcźe, kſcheſcźanſkeje miłoſcźe abo
ſebjezaprěcźa. Wopytanjo cyrkwje, kotrež je hižo hewak porucžene,
njemóže hako dopjelnjenjo wuměnjenja k dobycźu wotpuſka płacźicź.

♣c.♠ Pſchi wopytowanju cyrkwje k dobycźu wotpuſka, abo pſchi wſchěch
hewak ſnadź woſebje napoloženych modlitwach, maja wěriwi po porucžnoſcźi
ſwjatoho wótca ſo modlicź za nadobywanjo naſcheje ſwjateje cyrkwje a za
jeje widźomnoho wjedźicźerja, za pſchezjenoſcź we wěrje bjez
rozſchcźěpjenja a prócźa, za rozſwětlenjo tych, kiž ſu we wěcach
ſpomoženja we błudźe, za měr a pſchezjenoſcź mjez kſcheſcźanſkimi
wjeŕchami a ludami.

3. Dokelž ſlubjeny wotpuſk ſo njeby dobył, hdy by něchtó poſleni k tomu
trěbny ſkutk we ſwjatoſcźacej hnadźe njedokonjał: dha ſo wěriwi
dopomnjeja, zo bychu ſo za to ſtarali a po potrěbnoſcźi tohodla hiſchcźe
junu prjedy ſo ſpowjedali.

4. Wěriwi maja z cyła jubilejſki cžas z woprawdźitym pokucźenjom a
wobrocźenjom k Bohu hako hnady połny cžas nałožecź a z horliwym
prócowanjom we dopjelnjenju Božeje wole ſwjecźicź. Tež ſu knježa
duchowni proſcheni, zo bychu we prědowanjach, kotrež ſo w tutym cžaſu
dźerža, na jubilej pſchiſłuſchnu kedźbnoſcź złožowali.

Tak dha, lubowani wěry bratſja a ſotry, wuprajam za woſady w naſchim
kraju jubilej hako wotewrjeny, kotryž je namėſtnik Khryſtuſowy, naſch
ſwjaty wótc po naſchej wěrje a po wjeleſtowlětnym waſchnju za tute lěto
wozjewił. Njech teſame zjenocźeni po poſtajenju ſwjecźimy, njech
dowěriwje wótcowſkej luboſcźi Božej wſchitke naležnoſcźe naſchoho
žiwjenja ponižnje porucžamy, a njech zepjerani na zaſłužby Khryſtuſowe a
pod wuproſchenjom zaſtupneje próſtwy ſwjateje Marije, najzbóžniſcheje
knježny, a wſchěch Swjatych proſymy, zo chcył Bóh tež w naſchich dnjach
ſwoju dobrotu a ſmilnoſcź zjewicź a naležnoſcźe naſchoho žiwjenja,
woſebje pak tež moje zaſtupjenjo do pſchipokazanoho powołanja ze ſwojej
mócnej hnadu k cžeſcźi ſwojoho ſwjatoho mjena, k zhromadnomu ſpomoženju
a žohnowanju dowěrjenych wěriwych wobrocźecź.

W Dreždźanach, na duju ſwjatoho japoſchtoła Bartromja 1875.

Cźiſcheźal L. A. Donuerhak w Budyſchinje.

<pb n="48"/>

Franc Bernert,

z Božeje ſmilnoſcźe a japoſchtołſkoho ſtoła miłoſcźe japoſchtołſki vikar
w ſakſkim kraleſtwje, tachant kapitla ſwjatoho Pětra w Budyſchinje,
♣administrator ecclesiasticus♠ w Hornjej Lužicy,

poſtrowja a žohnuje jomu dowěrjenych wěriwych.

Wjelelubowani w knjezu khryſtuſu!

W nocy, w kotrejž běſchtaj Marija a Józef do Bethlehema pſchiſchłoj, zo
byſchtaj ſo tam po porucžnoſcźi khěžora Auguſta wukazałoj, zaſłyſchachu
khudźi paſtyrjo powjeſtwo: Dźenſa je ſo wam w Davidowym měſcźe Zbóžnik
narodźił, kotryž je Khryſtus tón Knjez. (Luk. 2, 11.)

W naſchim němſkim khěžorſtwje je nětko tež kazuja wuſchła, po kotrejž
dyrbja pſchiłuſchnicy toho ſamoho ſebje a ſwojich pſchi najwažniſchich
naležnoſcźach žiwjenja pſched nowymi zaſtojuſtwami wupokazowacź. Zo
tutón zakoń runje nětko móc nabywa, hdyž kſcheſcźanſtwo narod a
pſchikhad Jězuſa Khryſtuſa, Syna Božoho, mjez cžłowjekami ſwjecźi, to je
wěriwym němſkoho khěžorſtwa zrozymliwe a mócne napominanjo, zo nowy
zakoń na tajke waſchnjo dopjelnja, po kotrymž njebychu dary ſpomoženja
zhubili, kotrež je Zbóžnik do ſwěta pſchinjeſł. Stat (krajna wyſchnoſcź)
mjenujcy njebudźe kſcheſcźanſkich krajanow wjacy woſebje z hroženjom
ſwětnych khoſtanjow (ſchtrafow) nuzowacź, zo bychu ſebje a ſwojich
ſwjatej kſchcźeńcy a cyrkwinſkomu wěrowanju poddali. Tola, wjelelubowani
w Khryſtuſu! woſebje wy katholſcy nanojo a macźerje! Pſchi dopomnjenju
na bójſke dźěcźo we žłobju we Bethlehemje dopomnicźe ſo zawěſcźe, kak
tež waſche dźěcźi ſłabe, njemócne a pomocy potrěbne do žiwjenja
zaſtupuja. Jich prěnje žiwjeńſke znamjo je wołanjo wo pomoc. W luboſcźi
a ſtaroſcźi, kotruž za nje we wutrobje noſycźe, pſchejecźe wy, njech
ſcźe bohacźi abo khudźi, nizkoho, wyſchſchoho abo najwyſchſchoho ſtawa,
wſchitcy ſwojim dowěrjenym mólicžkim wſchitke docpějomne dobre a
ſpomožne wobſtaracź. Tohodla njebudźecźe ſo komdźicż. zo byſchcźe waſche
nowonarodźene dźěcźo do zapiſka ſtatowych krajanow zapiſacź dali, zo
byſchcźe tak jomu a joho krajanſkim prawam pſchipóznacźo, zakit a
wobkrucźenjo ſtata (krajneje wyſchnoſcźe) zawěſcźili, a we tym cžinicźe
tež prawje. Tola waſche ſłabe dźěcźo trjeba za ſwoje žiwjenjo, za ſwoju
ſtrowotu a za ſwoje poradźenjo na cźěle a na duſchi tež pomoc a zakit,
kiž wy a z cyła cžłowjekowje dacź njezamoža. Kak wjele trjeba wone za
ſwoje derjeměcźo, kak wjele ſtraſchnoſcźam dźe napſchecźiwo! Wſchitka
zem2ſka móc a wědomnoſcź njebudźe je cyle ſpokojecź, njebudźe je móc
pſchecy zakitacź. Samo wot ſo wobrocźi ſo tu waſche wócžko k njebjeſam k
tomu, w kotrohož mjenje nam pomoc pſchińdźe, kotryž dawacź, pomhacź a
zakitacź móže, hdyž cžłowjekowje žadyn dar, žanu pomoc, žadyn zakit za
waſche dźěcźo wjacy nimaja. Tutón jedyn, najdobrocźiwſchi a
najſmilniſchi Bóh, chce ſo tež za waſche dźěcźo poſtaracź. To je wón
pſchez ſwojoho Syna Jězuſa Khryſtuſa ſlubił, a chce to tež ſtrachocźiwym
ſtarſchim zawěſcźicź z wobkrucźenjom ſakramenta ſwjateje kſchcźeńcy. Tón
Wſchohomócny a Najdobrocźiwſchi chce waſchomu dźěſcźu na woſebite
waſchnjo nan, pomocnik, zakitaŕ a wjednik bycź. Wón chce cžiſtu wutrobu
a prawoho ducha w nim ſtworicź, dobru zemju w nim pſchihotowacź a dobre
ſymjo w nim wuſywacź, hdyž wone z dóſtacźom ſwjatoho ſakramenta
kſchcźeńcy do hnadownoho zwjazka z nim, njebjeſkim wótcom, dowjedźene a
hako dźěcźo Bože pod najžohnowaniſche ſkutkowanjo ſwjatoho Ducha ſtajene
budźe. Zawěrno byrnje ſtatna abo ſwětna wyſchnoſcź ſtarſchich z
nucźenjom abo z hroženjom ſwětnych khoſtanjow k tomu njenuzowała, zo
bychu za ſwoje dźěcźo wudźělenjo ſwjateje kſchcźeńcy žadali, dyrbi jich
luboſcź a ſtaroſcź za nje pohnuwacź, zo bychu to nic jenož
njezakomdźili, ale tež zo bychu bjez nuzy donjeſenjo dźěſcźa k ſwjatej
kſchcźeńcy njewotſtorkowali. „Hladajcźe”, tak prajeſche w ſwjatocžnej
rycži Jězus Khryſtus ſam, „hladajcźe, zo žanoho tutych mólicžkich
njezacpějecźe; pſchetož praju wam, zo jich jandźeljo w njebjeſach
pſchecy widźa woblicžo mojoho Wótca, kiž w njebjeſach je.” (Matej. 18,
10.) Waſche dźěcźo by dyrbjało něhdy waſch, to rěka ſwojeju ſtarſcheju
wobſkoržowaŕ bycź a was ſo praſchecź: nano, macźi, kak móžeſchtaj wój to
zanjechacź, zo nam poſkicźanu ſwjatoſcźacu Božu hnadu, joho woſebity
zakit a pomoc pſchez ſwjatu kſchcźeńcu wudźělicź njedaſchtaj! a hdy by
waſche dźěcźo mjelcžało, njeby joho jandźel waſch ſudnik był?

Stat (krajna wyſchnoſcź) njebudźe potom tež ſlubjenych z nałožowanjom
žanoho nucźenja wjacy nuzowacź, zo bychu ſo pſchez cyrkwinſke wěrowanjo,
kaž je pſchiſłuſchnoſcź katholſkich kſcheſcźanow, k zjenocźenju
mandźelſtwa zwjazacź dali. Tola wjelelubowani w Khryſtuſu! z tym
njezběhuje ſo potrěbnoſcź Božoho žohnowanja za waſche mandźelſtwo;
pſchetož nětko kaž prjedy woſtanje pſchi rjedźe, kotryž je Bóh za ſwět
poſtajił, wo kotrymž rěka: „Hdyž tón Knjez dom njetwari, prócuja ſo
podarmo joho twarcy; a hdyž tón Knjez měſto njeſtražuje, kedźbuje
podarmo ſtražnik, kiž ſtražuje.” (Pſalm 126, 1. 2.) Nětko kaž prjedy
budźe to, ſchtož mandźelſcy k ſpokojnomu a zbožownomu mandźelſtwu
trjebaja, jenož z dźěla w cžłowjeſkej mocy ležecź, z wjetſchoho a
woſebniſchoho dźěla pak w rucy Božej, w rucy wótca ſwětła, wot kotrohož
kóždy dobry dar pſchińdźe. Pſchi tej wažnoſcźi, z kotrejž mandźelſtwo na
cyłe zhromadne derjeměcźo mandźelſkich ſkutkuje, je jim Bóh w ſwojej
njeſkóncžnej dobrocźe tež w Jězuſu Khryſtuſu hako kwaſny dar te hnady
pſchihotował, kotrež woni za woprawdźe zbožowne mandźelſtwo trjebaja, a
hdyž ſlubjeni ſwój zwjazk w Khryſtuſu a joho cyrkwi wobzanknu,
zawěſcźuje jim Bóh pod ſkutkownym znamjenjom ſwjatoho ſakramenta tež
wudźělenjo tutych hnadow. „Mandźelſtwo je wulki ſakrament, praju pak, w
Khryſtuſu a joho cyrkwi” (Eſeſ. 5, 32), tak piſa wot ſwjatoho Ducha
rozſwětleny ſwjaty Pawoł. Tole piſa wón nawoženjam a njewjeſtam hako
napominanjo, zo mandźelſtwej ſlubjenu a jara trěbnu Božu hnadu z wěſtej
dowěru wocžakacź njemóža, hdyž te wot ſwjatoho <pb n="49"/>Ducha ſtajene
wuměnjenjo njedźerža, a ſwój zwjazk w Khryſtuſu a joho cyrkwi
njewobzanknu. Tohodla dha, lubowani wěry bratſja a ſotry! pſchi
woženjenju a wudacźu njezakomdźcźe, z dopjelnjenjom krajuych poſtajenjow
za waſch zwjazk pſchipóznacźo a zakit ſtata pytacź; runje tak pak tež
njezanjechajcźe, ze žadanjom cyrkwinſkoho wěrowanja ſebi rukowanjo
pſchipóznacża a zakita waſchoho mandźelſkoho zwjazka pſchez nadobnoſcź a
móc žiwoho Boha wobſtaracź. Byrnje was nětko ſtat k tomu njenucźił,
njech pokornoſcź pſched Bohom a doſtojnoſcź mandźelſtwa, kaž tež
dźiwanjo na ſwoje a powſchitkowne zbožo was k tomu wjedźe, zo ſebi
njebyſchcźe na ſwědomjo wzali, hako mužſki a žónſka w tajkim zwjazku
pſchebywacź, kotryž njeje poſwjecźenjo a žohnowanjo Bože pſchez
wěrowanjo w Khryſtuſu a joho cyrkwi dóſtał. Wobkedźbujcźe pſchi tym, zo
waſchu mandżelſtwowu naležnoſcź najprjedy w naſtupanju pſchipowjedanja
po krajnej a cyrkwinej kazni tak zrjadujecźe a zapocžnjecźe, zo hnydom
po wuprajenju pſched ſtawnym zaſtojnikom abo ſtawnikom, je-li móźno,
hiſchcźe na tym ſamym dnju cyrkwinſke wěrowanjo dóſtanjecźe, a pſched
tutym w hromadźe njebydlicźe, kaž hižo ſtare cžeſtne rozpokazanjo w
romſkim ritualu duſchepaſtyrjam porucža: „Faraŕ napominaj ſlubjenych, zo
njebychu w tym ſamym domje w hromadźe bydlili, dóńž njejſu w Božej
ſwjatnicy měſchniſke požohnowanjo dóſtali.” Duž dha njezabudźcźe, je-li
trjeba, hižo pſchi ſkazanju krajanſkoho abo ſwětnoho pſchipowjedanja tež
pola ſwojoho duſchepaſtyrja w prawym cžaſu ſo praſchecź, hacž waſchomu
cyrkwinſkomu wěrowanju žane zadźewki napſchecźiwo njeſteja, a hdźež
tajke ſo namakaja, wo jich wotſtronjenjo z diſpenſaciju (cyrkwinſke
dowolenjo), hdźež ſo wone wocžakowacź hodźi, tež pſchez waſchoho fararja
proſycź, zo byſchcźe potom, hdyž ſwětne wobſtaranjo waſcheje
mandźelſkeje naležnoſcźe dokonjecźe, hižo wěſtoſcź měli, zo njebudźecźe
w žadanju cyrkwinſkoho wěrowanja wjacy zadźewani. Hdyž pak by ſo we
pſchepytanju waſcheje mandźelſkeje naležnoſcźe wupokazało, zo waſchomu
cyrkwinſkomu mandźelſkomu wobzanknjenju zadźewk napſchecźiwo ſteji, wot
kotrohož ſo žane wotpuſchcźenjo dóſtacź njehodźi, potom drje wam ſtat
njeby wobarał, do tajkoho zwjazka ſwětnje zaſtupicź, tola porucžnoſcź, w
tajkim padźe mandźelſtwo wobzanknycź, njeje wón wudał. Tehdom je na
wami, zo byſchcźe ze ſkutkom wuznali, zo ſcźe katholſcy kſcheſcźenjo.
Wužiwajcźe potom ſwoju ſwobodnoſcź w tym naſtupanju, zo z cžeſcźownoſcźe
pſched ſwjatym ſakramentom mandźelſtwa ſo zaſtupjenja do tajkoho
mandźelſkoho zjenocźenja woſtajicźe, kotrež drje ſtat dowola, kotrež pak
by pſched Bohom a pſched zakonjom waſchoho ſwědomja a waſcheje cyrkwje
hrěſchne a khoſtanja hódne było.

Khěžorſtwowy zakoń ſam wupraja zjawnje takle: „Cyrkwinſke
pſchiſłuſchnoſcźe w naſtupanju kſchcźeńcy a wěrowanja ſo pſchez zakoń wo
krajnym wozjewjenju parſchonſtwa a mandźelſtwa njedótkaja.” Hdyž wy
nětko, lubowani w Khryſtuſu! nowomu zakonjej na te waſchnjo doſcź
cžinicźe, zo ſwědomicźe dopjelnjecźe, ſchtož ſtat w ſwětnym naſtupanju
poſtaja, ale tež njezakomdźicźe, ſchtož nam naſcha ſwjata wěra porucža,
potom dopjelni ſo woprawdźe, zo ſo cyrkwinſke pſchiſłuſchnoſcźe w
naſtupanju kſchcźeńcy a wěrowanja njedótkaja a njepſchikrótſcheja.
Tehdom nałožujecźe nowy zakoń tak, kaž was ſwjaty hodowny cžas napomina.
Wſchudźom wubudźa tónle rócžny ſwjedźeńſki cžas we wěriwych nutrnu a
hłuboku žadoſcź za dóſtacźom hnadownych darow w Jězuſu Khryſtuſu. Tež
pola tych, pola kotrychž w běhu lěta wobſtaranja, ſtaroſcźe, dźěła a
druhe žiwjeńſke wobſtejnoſcźe ſnadź myſle na Khryſtuſa a joho ſpomoženjo
wotſtorkuja, tež pola tajkich wobnowja ſo na hody žadoſcź, zo by tola
hinak było, zo by tola Khryſtus a joho ſpomoženjo tež do jich wutroby a
do jich domu pſchiſchło. Hdyž za tele napominanjo waſchu wutrobu
njezatwjerdźicźe, ale wjele bóle ſo poſtaracźe, zo byſchcźe nicžo
njezakomdźili, ſchtož krajanſka pſchiſłuſchnoſcź je, a zo byſchcźe tež
ſwěru cžinili, ſchtož hako katholſcy kſcheſcźenjo cžinicź winowacźi
ſcźe, dobudźecźe ſebi a ſwojim nic jenož prawo a zakit ſtatnoho krajana,
ale tež prawo a zakit dźěcźi Božich w joho wulkim Božim kraleſtwje.
„Tohodla dajcźe khěžorej, ſchtož je khěžorowe, a Bohu, ſchtož je Bože.”
(Mat. 22, 21.) Njezabudźcźe pak tež, ſchtož Jězus, naſch knjez,
tohorunja praji: „Schtóž mje wuznaje pſched cžłowjekami, toho tež ja
wuznaju pſched mojim Wótcom, kiž je w njebjeſach.” (Matej. 10, 32.)

W Budyſchinje, na tachantſtwje, na ſwjedźenju Wozjewjenja toho Knjeza
1876.

Cźiſchcźał E. M. Monſe w Budyſchinje.

<pb n="50"/>Franc Bernert,

z Božeje ſmilnoſcźe a japoſchtołſkoho Stoła miłoſcźe biſkop z Azota,
japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje, ♣administrator ecclesiasticus♠
w kralowſkej ſakſkej Hornjej Lužicy, tachant kapitla ſ. Pětra w
Budyſchinje,

poſtrowja a žohnuje jomu porucženych wěriwych.

Wjelelubowani w khryſtuſu!

Lědma běſche po powjedanju ſwjatoho ſcźenja za dźenſniſchu njedźelu
(Luk. 18, 31—43) wbohi ſlepy pola Jericho wo pſchibližowanju Jězuſa
zaſłyſchał, proſcheſche wón zaſy a zaſy a z wótrym hłoſom: Jězuſo, ſyno
Davidowy, ſmil ſo nade mnu! Naſch zbóžnik njeſmědźeſche nimo njoho hicź,
khiba zo by joho wot ſlepoſcźe wuhojił. Tak, wjelelubowani w Khryſtuſu!
njemóže za nas wſchitkich ſpomoženjo tež nětko „nichtó druhi zakład
połožicź, khiba tón, kiž je połoženy a kotryž je Khryſtus Jězus.” (1.
Kor. 3, 11.) Pſchikhadźacy póſtny cžas dyrbi tohodla woſebje wopomnjecźo
naſchoho wumoženja pſchez cźerpjenjo a ſmjercź naſchoho Knjeza zaſy
wobnowicź a potajkim tež po pſchiſłuſchnoſcźi hako cžas pokuty w
zdźeržowanju wot harowacych ſwětnych wjeſelow a we wobkedźbowanju
poſtajenoho rozdźěla a wottorhowanja w jědźi wot nas ſo ſwjecźicź. Bliže
dyžli hewak hdy w cyrkwinſkim lěcźe dyrbi naſch Knjez a zbóžnik nimo nas
pſchińcź. Kak mamy tohodla tutón ſwjaty cžas nałožicź, zo by nam podobne
ſpomoženjo pſchinjeſł, kaž je pſchibližowanjo Jězuſa ſlepomu pola
Jericho pomoc a ſmilnoſcź pſchinjeſło?

1. Swjaty póſtny cžas mamy nałožicź, k tomu, zo bychmy wotdźěleni a
ſwobodni wot zacźiſchcźow (ſkutkowanjow) ſwěta we měrnej pokojnej duſchi
naležnoſcź naſchoho duchownoho ſpomoženja ſebi wopominali. Pſchetož pod
ſkutkowanjom zwonkownoho ſwěta, z jeneje ſtrony pſchewzaty wot wabjenjow
joho cžeſcźow, wjeſelow a bohatſtwow, z druheje ſtrony potłócžowany wot
joho nuzy, hubjenſtwa, ſtaroſcźe abo hańby, njerozſudźa cžłowjek ſkoro
nicžo wjacy po wěrnoſcźi, ſprawnoſcźi a zdobnoſcźi. Wjele bóle, ſchtož
ſo jomu ſpodoba abo joho zwjeſeli; ſchtož jomu wužitk, dobytk abo cžeſcź
pſchinjeſe abo lubi, ſchtož joho z tukhwilneje nuzy a cźěſnoſcźe
woprawdźe abo po zdacźu wumože, tuto je jomu wěrne, prawe a dobre.
Tohodla njewobhladuje wón tež ſwoje winowatoſcźe, wopacžnoſcźe a ſkutki,
ſwoje pſchiſłuſchnoſcźe pſchecźiwo ſobucžłowjekam, ſwójbje a cžłowjeſtwu
po prawidłach wěcžneje, njepſcheměniteje wěrnoſcźe a ſprawnoſcźe, ale
kaž joho cžeſcźelakomnoſcź, prózna luboſcź ſwěta, žadoſcź za
wobſedźenjom a wužiwanjom, zawiſcź, hněw, wopacžne ſudźenjo a kajkežkuli
druhe požadoſcźe wabja, a tak pſchińdźe k tomu, zo hako cžłowjek, hako
kſcheſcźan, hako katholik, hako krajownik ſwoju winowatoſcź, byrnje
najſwjecźiſchu a najjaſniſchu, wjacy njeſpóznaje a cžinjenu njeprawdu,
byruje najwjetſchu a najwěſcźiſchu, wjacy njedowidźi. To je tajke
wobſtejenjo, w kotrymž je w cžłowjeku cźěmnoſcź, ſchtož je w nim ſwětło
(Mat. 6, 23), hdźež z wocžomaj njewidźo a z wutrobu njezrozymjo (Jan.
12, 40) prawdu Božu ze łžu pſcheměnjuje (Romſk. 1, 25) a njepſchehladne
a njeſměrne hubjenſtwo a rozkoru do wſchěch ſtronow cžłowjeſtwa
pſchinjeſe. Tola kak porědko a cźežko pſchińdźe cžłowjek ze ſamſnoho
pohnucźa k tomu, zo by ſo byrnje jenož na krótki cžas wot tajkich
zawjedźacych zacźiſchcźow (ſkutkowanjow) tohole ſwěta wotcźahnył a
ſwojej duſchi požadany pokoj wot ſtajneje rozpuſchcźitoſcźe a zbudźenja
zmyſłow wobſtarał! Kak mało pſchiſtupny je cžaſto próſtwam a
napominanjam, kotrež jomu pſchecźeljo a ſwójbni k měrniſchomu
rozſudźenju pſchedpołoža. Tohodla je jomu naſcha ſwjata cyrkej w ſwojim
powołanju, po kotrymž ſo za ſwjatoſcźenjo ſwojich ſtawow ſtara, runja
rozhladnej a mudrej macźeri, pſchikazała, zo by ſo tola někotre tydźenje
wobſtajnje harowacych, požadoſcźe wubudźacych wjeſelow zdalował a z
wjacytydźeńſkim zwucžowanjom nic jenož hewak pſchecy pſchiſłuſchneje
poměrnoſcźe, ale zo by wyſche toho z wobſtajuym, pſchiſłuſchnoſcź
wſchědneje poměrnoſcźe pſchekrocžowacym wobkedźbowanjom rozdźěla we
jědźi a wottorhowanja wot jědźe, wudobycźo z rozpuſchcźitoſcźe ſwojeje
duſche a jaſne, prawe rozſudźenjo ſebi wobſtarał. Tohodla je tež ſwjata
winowatoſcź, tónle ſwjaty cžas na tajke waſchnjo wužiwacź, a ſwobodnje
wot zacźiſchcźow (ſkutkowanjow) zwonkownoho ſwěta, z pokojnej duſchu
naležnoſcźe naſchoho duchownoho ſpomoženja wažnje a ſtaroſcźiwje
wopominacź. Bóh dopjelni potom w ſwojej hnadźe tež nad nami ſwoje pſchez
profetu prajene ſłowo: „Chcu jich do ſamoty wjeſcź a k jich wutrobam
rycžecź” (Oſ. 2, 14) a někotrežkuli naležnoſcźe ſo k naſchomu ſpomoženju
a pokojej za druhich nam cyle hinak hako prjedy wopokazaja.

2. Potom dyrbimy ſo w póſtnym cžaſu z cyła w ſebjezaprěcźu zwucžowacź,
zo bychmy z Božej pomocu ſpytowanja w žiwjenju pſchewinycź móhli.

Wjelelubowani w Knjezu! W póſtnym cžaſu změjemy Jězuſa wopominacź, kak
wón po ſłowach ſ. ſcźenja jaſnje do prědka widźeſche, zo budźe pohanam
podaty, ſchwikany, a najbolozniſcho a najhanibniſcho morjeny, a kak joho
to tola njewotdźerža, do Jeruzalema hicź. Budźemy joho widźecź, kak bu
wón we wědźenju a prjedycžucźu dokonjomnoho wopora ze ſmjertnym ſtyſkom
napadnjeny a kak na kſchižu mrějo žanoho wokſchecźa a poſylnjenja
njemějeſche, a kak tola hiſchcźe ſo modleſche: „Wótce, nic moja, ale
twoja wola ſo ſtań! Wótce, do twojeju rukow porucžam ſwojoho ducha!” Po
Jězuſowym pſchikładźe a pſchez joho móc ſcźěhowachu joho potom w
tymſamym zmyſlenju do Jeruzalema abo na druhe měſta ſwojich cźerpjenjow
japoſchtołowje, martrarjo, wuznawarjo kóždoho powołanja a kóždeje
ſtaroby. Tež woni wědźachu a widźachu, ſchto změja Boha dla wutracź a
cźerpjecź; a tola ſo woni njewotwlakowachu. W mjenje wſchitkich
wobkrucźeſche ſwjaty Pawoł: „Ani ſmjercź, ani žiwjenjo, ani jandźel, ani
kujejſtwa, ani mócnoſcźe, ani pſchitomne, ani pſchichodne, ani ſylnoſcź,
ani wyſoke, ani hłuboke, ani druhe ſtworjenjo njemóže nas dźělicź wot
luboſcźe Božeje, kotraž je w Khryſtuſu Jězuſu, naſchim Knjezu.” (Romſk.
8, 38. 39.) Tola kajki pohlad poſkicźa nam, tutomu pſchikładej Jězuſa a
joho ſwěrnych napſchecźiwo, ſwět woſebje w tutych naſchich dnach? Tu
wobdźiwamy wulke ſkutki, kotrež je ſwět na jenej ſtronje dokonjał, a na
druhej widźimy cžaſcźiſcho dyžli hdy prjedy cžłowjeka w joho cyłej
moralnej njemocy a ſłaboſcźi! Huſto ma wón najwjetſche a najſwjecźiſche
winowatoſcźe napſchecźiwo Bohu, napſchecźiwo ſwojej duſchi, ſwojej
cžeſcźi, ſwojim ſwójbnym, pſchedſtejicźerjam a poddatym. Tola wón by
dyrbjał, zo by te ſame dopjelnił, wěſtoho wužitka, wjeſela, khwalby abo
druheje dobroty tohole ſwěta ſo wotrjec, a tohodla ſo wón komdźi a
zanjecha dopjelnjenjo ſwojeje ſwjateje winowatoſcźe. Pohladujmy dale na
njoho; wón je napominany, zo by tola te abo druhe njeprawo njecžinił a
ſo njepſchehrěſchił pſchecźiwo Bohu a cžłowjekam. Tola zo by to
njewuwjedł, by dyrbjał cźerpjenju, pſchecźiwnoſcźi, abo tradanju,
poniženju abo napominanju, abo hewak někajkej wobcźežnoſcźi ſo
podcźiſnycź, a wón cžini tute njeprawo, a nima mocy, zo by ſwojeje
winowatoſcźe dla něſchto njelube znjeſł. Njedyrbimy ſo tu ze ſłowami
ſwjatoho Pawoła praſchecź: „Njezbožowny cžłowjecže! Schtó wumože cźe z
cźěła tuteje ſmjercźe?” (Romſk. 7, 24). Nětko pak je Jězus Khryſtus
pſchez cyłe žiwjenjo ſo ſamoho zacpěł, a ſo pod wolu ſwojoho njebjeſkoho
Wótca podcźiſnył. Joho ſcźěhujcy ſu japoſchtołowje a ſwjecźi Boži ſebje
ſamych zaprěcź nawuknyli. Sebjezaprěcźo potajkim, wjelelubowani w
Khryſtuſu! wozmje ſpytowanjam ſchkódnu móc, wone dawa cžłowjekej
ſylnoſcź, zo wabjenja a hroženja ſpytowanjow z pomocu Božeje hnady
pſchewinje. Duž nałožujmy ſwjaty póſtny cžas k tomu, zo ſo w ſebje
zaprěcźu zwucžujemy; ſtarajmy ſo woprawdźe, zo ſebi to, ſchtož je hewak
dowolene, wotrjeknjemy a zo z tym nawuknjemy, to znjeſcź, ſchtož je
njelube, ſchtož nam prócowanja a wobcźežnoſcźe cžini, byrnje kruta
winowatoſcź njebyła. Zwucžujmy ſo woſebje, te pſchecźiwnoſcźe, kotrež
Bóh nam nakładuje; kotrež naſche powołanjo a poſtajenjo ſobu pſchinjeſe,
a kotrež naſche wſchědne žiwjenjo hewak pſchihotuje, we pokoju z Bohom
na ſo bracź. Pſchikazane wottorhowanjo w naſycźenju a poſtajeny rozdźěl
we jědźach njech njejſtaj jenicžke a najwyſchſche wotpohladanjo póſtneje
kaznje. Napominace cyrkwinſke lekcijony a ſcźenja tutoho cžaſa maja nas
nawodźowacź, zo ſchtyrcycźidnowſki póſt ſwjecźimy hako cžas, w kotrymž
dyrbimy ſtaroſcźiwiſcho dyžli hewak hrěcha ſo zdalowacź, zo bychmy ſo
tež po duchu poſcźili, to rěka, naſche cžinjenjo a woſtajenjo, naſche
zmyſły, myſle a žadanja wot toho wotdźeržowali, ſchtož mohło žadaujo po
hrěſche, požadoſcź za cžeſcźu, wužiwanjom a wobſedźenjom, abo
nakhilnoſcź k hněwej, k zawiſcźi, k ſurowoſcźi a njecžiſtocźe někak
poſylnjowacź. — Tak budźemy póſt dźeržecź, kajkiž Bóh pſchez profetow
Iſaiaſa a Joela pſchipowjeduje ze ſłowami: „Njeje to poſcźenjo, kajkež
ſebi pſcheju: rozwjazacź zwjazki złóſcźe, wotankacź puta potłócženja,
wottorhnycź kóždu cźežu? Lamaj hłódnomu twój khlěb, khudych a
bjezbydłowuych dowjedź do <pb n="51"/>twojoho domu. Potom zeſkhadźa
twoje ſwětło kaž ranjo” (Jſ. 58, 6—8). Wobrocźcźe ſo ke mni z
poſcźenjom! Roztorhajcźe waſche wutroby, a nic waſche draſty, dźeržcźe
poſcźenjo, ſwjecźcźe zhromadźiznu” (Joel 2). Tajke nałožowanjo póſtnoho
cžaſa k zwucžowanju we ſebjezaprěcźu budźe nam k žohnowanju we
wſchitkich cžaſach, woſebje pak w nětcžiſchim, w kotrymž ſo hrěſchnej
požadoſcźi ſwobodne a njewobmjezowane knjejſtwo w žiwjenju tak cžaſto
popſcheje.

3. Skóncžuje dyrbimy dobre nałožowanjo ſwjatoho póſtnoho cžaſa z tym
dokonjecź, zo ſwoje dobre duchowne dary a khmanoſcźe we nas woſebje w
tutym cžaſu za jich wot Boha poſtajene wotpohladanjo trjebamy. Mnozy
wukładuja nětko ſwobodnoſcź ſwědomja tak, zo jenicžcy wěrnoho Boha, a
kotrohož je wón póſłał, Jězuſa Khryſtuſa wjacy ſpóznacź a wuznawacź
nochcedźa. Tola, wjelelubowani w Khryſtuſu! Bóh je nas z rozomom a
ſwědomjom wobdarił, zo bychmy joho a joho ſłowo ſpóznacź móhli. Hako
najdobrocźiwſchi wótc je wón, po powucženju pſchez profetow, napoſledku
pſchez ſwojoho jenorodźenoho Syna Jězuſa Khryſtuſa nam doſpołne
zjewjenjo wo ſwojim bycźu a ſwojej woli, kaž wo wſchěch naležnoſcźach
naſchoho duchownoho ſpomoženja dał, a te ſame potom w tej wot Khryſtuſa
załoženej ſwjatej katholſkej cyrkwi zapołožił, zo by je wona pſchi
ſlubjenym zakitanju Ducha ſwjatoho zjewjenjo Božoho Syna za wſchitke
cžaſy zdźeržała a pſchipowjedowała. Tak dha dyrbi ſtajnje, woſebje pak
we pſchikhadźacym póſtnym cžaſu naſche wotmyſlenjo bycź, zo chcemy Boha
naſchoho knjeza a naležnoſcźe naſchoho ſpomoženja zeznawacź, a k
docpěcźu prawoho ſpóznacźa wo Bohu a ſpomoženju ſo pſchecy zjewjeneje
wucžby Jězuſa Khryſtuſa, a jeje ſtołpa a twerdźizny, naſcheje ſwjateje
katholſkeje cyrkwje dźeržecź. Kaž ſu něhdy japoſchtołowje wucžownicy
Jězuſa byli, a we wěcach zbóžnoſcźe wot njoho wuknyli, tak njech ſmy my
a tak njech ſu z naſchim poſtaranjom wſchitcy nam dowěrjeni w
naležnoſcźach ſwojeje wěcžneje zbóžnoſcźe ſwěrni wucžownicy naſcheje
ſwjateje cyrkwje; kaž ſo Jězuſowi wucžownicy joho evangelija (wucžby)
njejſu hańbowali, tak, wjelelubowani w Khryſtuſu! chcemy w tutym ſwjatym
cžaſu ſo wubudźowacź, zo bychmy ſo naſcheje ſwjateje katholſkeje wěry
ženje njehańbowali, ale ju wjele bóle, podobni tak mnohim wobſtajnym
wěryſwědkam naſchoho cžaſa a poſłuſchni napominanju widźomnoho wjeŕcha
naſcheje cyrkwje, ſwjatoho wótca Piusa ♣IX.,♠ zmužicźe ze ſłowom a
ſkutkom wuznawali. — Pódla rozoma je Bóh cžłowjekej tež wutrobu abo myſl
dał, z kotrejž ſmy khmani, hiſchcźe druhe kubła lubowacź a dobywacź,
hacž te hinite na tymle ſwěcźe, a ſwobodnu wolu, kotraž tež to wuzwolicź
zamože, ſchtož winowatoſcź a ſwědomjo žadatej. Nic jenož nazhonjenjo
lětſtotkow, ale lěttyſacow dopokazuje, zo móże cžłowjek Boha, wěrnoſcź,
ſprawnoſcź, ſwěru, njewinowatoſcź a z cyła póccźiwoſcźe tež tam lubowacź
a cžeſcźicź, hdźež tute kubła jomu žanoho cžaſnoho dobytka njenjeſu,
hdźež ſu wot ſwěta małowažene a hdźež dyrbi ſo jich dla wſchelake horjo
znjeſcź. Ze ſwojim pſchecźom a ze ſwojej nadźiju móže wón tehdom wot
zemje k njebjeſam, wot cžaſa k wěcžnoſcźi, wot ſmjercźe k
njeſmjertnoſcźi a horjeſtacźu ſo pozběhnycź a wſchitke byrnje
najwjetſche zeḿſke kubła we pſchirunanju z wěcžnymi pluwam a prochej
runja dźeržecź. Haj hiſchcźe wjacy, myſl cžłowjeka je khmana, z hnadu
Božej woſprawnjenjo a wumoženjo pſchez Khryſtuſa žadacź a z tym do ſebje
pſchiwzacź žohnowanja pokoja, změrowanja, ſmilnoſcźe, miłoſcźe a
dobrocźiwoſcźe, kotrež ſo z wótcowſkeje wutroby Božeje pſchez hnadu na
cžłowjekow wuliwaja a jich potom ze zbóžnoſcźu napjelnjeja, kotruž
móžemy na ſwěcźe drje zacžucź, ale kotruž wurjec ſłowa njezamoža. — A
ſchtož ſwobodnu wolu cžłowjeka naſtupa, ſu drje mnozy, kotſiž, zo bychu
ſo hako ſwobodni, ſamoſtatni a ſamomócni wopokazali, zło a njeprawo
wuzwoleja a cžinja, a tak ſwobodu za wodźewk ſwojeje złóſcźe wužiwaja, w
kotrejež ſłužbje zło a njeprawo dokonjeja. Tola móžemy tež druhich a
mnohich widźecź, kiž hinak wuzwoleja a ſkutkuja. Tu njeje nichtó, kiž
jich nuzuje a woła, a wjele krutoho a wobcźežnoho ſo druhdy zjenocźuje,
zo by jich wotdźeržowało wot wotmyſlenja, kotrež ſu po hłoſu ſwojoho
ſwědomja wuwjeſcź wobzanknyli; a tola ſo jim poradźi, zo z Božej hnadu
ſwobodnje a bjez zadźewka ſo k tomu wobrocźa, ſchtož ſu za prawe
ſpóznali. Tohodla, lubowani w Khryſtuſu! ſwjecźmy ſwjaty póſtny cžas w
dźakownym pſchipóznacźu tutych dobrych, nam a naſchim ſwójbuym wot Boha
darjenych duchownych darow. Ale njezabudźmy pſchi tym, zo tele dary, kaž
wſchitke druhe, nam wot Boha date, ſebi wudokonjenjo žadaja, a to z tym
bóle, cžim nadobniſche ſu. Hdyž nětcžiſchi ſwět tak cžaſto nam widźecź
dawa, kak cžłowjekowje z rozomnej njeſmjertnej duſchu a ſwobodnej wolu
cyle wot cžaſnych kubłow, ſwětnych wabjenjow a hroženjow ſo pſchedobycź
dadźa: njech ſwjaty póſtny cžas k tomu ſłuži, te dobre duchowne dary we
nas a naſchich bližſchich z pomocu kſcheſcźanſkeje wucžby a Božeje hnady
tak wudokonjecź, zo nawuknjemy, dobrowólnje a rady nakhilnoſcź k cžaſnym
kubłam pod winowatoſcź a prócowanjo za wěcžnymi kubłami podrjadowacź a
podcźiſnycź, a tak tež pſchi cźežkim wuzwolenju z Božej hnadu k tomu ſo
wobrocźicź, ſchtož je prawe a dobre. Pomńmy tute wotpohladanjo w ſwjatym
póſtnym cžaſu pſchi naſchej modlitwje, pſchi domjacej pobožnoſcźi a
pſchi zhromadnej zjawnej Božej ſłužbje; njech je ſpěchujemy z
huſcźiſchim wopomnjecźom cźerpjenja Jězuſowoho, ze ſłyſchenjom Božoho
ſłowa, z cžaſcźiſchim wopytowanjom póſtnych pobožnoſcźow a z doſtojnym
dóſtacźom ſwjatych ſakramentow; njech jomu žohnowanjo a pſchibywanjo we
nas a druhich woſebje ze ſwědomitym dopjelnjenjom naſcheje
jutrownocžaſneje pſchiſłuſchnoſcźe wobſtaramy. Zawěrno, tajke
nałožowanjo ſwjatoho póſtnoho cžaſa, k ſpóznacźu ſebje ſamoho, k
zwucžowanju we ſebjezaprěcźu a k wudokonjenju dobrych duchownych darow
pſchinjeſe nam a druhim ſpomoženjo a žohnowanjo. Wone budźe, kaž
cyrkwine modlitwy w tymle cžaſu wuprajeja, hrěchej zadźewacź, ducha
pozběhowacź, póccźiwoſcź poſylnjecź a myto w njebjeſach zaſłužecź.

Za pſchikhadźacy póſtny cžas płacźa tež tón krócź porucžnoſcźe
prjedawſchich lět. Zwucžene póſtne pobožnoſcźe maja ſo njepſcheměnjene
wobkhowacź. Mjaſajědźenja mamy ſo zdźeržecź jenož ſrjedu a pjatk, w
ſuchich dnach tež ſobotu, a w martrownym tydźenju wot ſrjedy hacž do
ſoboty. Na wſchěch druhich dnach póſtnoho cžaſa je mjaſajědźenjo
dowolene pod tym wuměnjenjom, zo pſchi jenej a tej ſamej pojědźi rybjace
a mjaſne jědźe njewužiwamy, kaž tež, zo ſebi po pſchikazni něſchto jědźe
wotcźehnjemy, ſchtož w tym wobſteji, zo ſo za dźeń z wuwzacźom njedźele
jenož jedyn krócź naſycźimy.

K wotſtronjenju wſchelakich wobcźežnoſcźow je hewak hiſchcźe katholſkim
domjacym, cželadnikam a dźěłacźerjam njekatholſkich ſwójbow, knjejſtwow
a prědkſtejicźerjow, kotſiž wot tutych jěſcź dóſtawaja, kaž tež
wſchitkim, kiž ſami ſwoje blido njewjedu, zjawnje dowolene, zo ſmědźa na
wſchitkich dnach lěta, z jenicžkim wuwzacźom wulkoho pjatka, mjaſne
jědźe wužiwacź. Tola tež za nich wobſteji tamne ſpomnjene dwoje
wuměnjenjo.

K wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju mnohoſcźe abo měry w jědźi
ſu wſchitcy zwjazani, kotſiž ſu 21. lěto žiwjenja docpěli a 60. hiſchcźe
njepſchekrocžili, a hewak pſchez žanu doſahacu winu, kaž cźežke cźěłne
dźěło, khoroſcź a lěkaŕſke wukazowanja, ſłaboſcźe abo druhich winow dla,
w tym wuzamołwjeni njejſu. K wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju
zdźeržowanja wot mjaſnych jědźow ſu wſchitcy wot 7. lěta a tež hiſchcźe
pſchez 60. lěto dźerženi, jelizo runje ſpomnjene wuzamołwjace winy žane
wuwzacźa njepſchipuſchcźa.

Po ſtarym waſchnju zapocžina ſo jutrowny cžas we Lužicy hižo z popjelnej
ſrjedu, w herbſkich krajach hakle z pjatej njedźelu poſta. Po wſchej
Sakſkej pak ſkóncži ſo wón ze ſobotu po ſwjatkach. Kóždy katholſki
kſcheſcźan je pod cźežkim hrěchom winowaty, w jutrownym cžaſu
ſakramentaj pokuty a wołtarja doſtojnje dóſtacź.

Wyſche toho pſchiſpominam, zo maja ſo te hižo prjedy poſtajene pjecź
kóždolětne cyrkwinſke ſkładowanja abo wopory po ſcźěhowacym rjedźe
dźeržecź:

Prěni wopor za lyonſke miſſionſke towaŕſtwo na jenej ſcheſcźich póſtuych
njedźelow,

druhi za ſ. Józefowe towaŕſtwo w Aachenje na póſtnej njedźeli, kotraž po
19. měrca hako ſwjedźenju ſ. Józefa ſcźěhuje,

tſecźi za naležnoſcźe towaŕſtwa Božoho rowa w Kölnje, wulki pjatk a
pſchedjutrownu ſobotu,

ſchtwórty za Bonifacijowe towaŕſtwo w Paderbornje na njedźelu pſched 5.
junija abo po nim,

pjaty ſkóncžnje, hromadźenjo pětrowoho pjenježka, na njedźeli pſched
ſwjedźenjom ſ. arcjandźela Michała abo po nim.

Wunoſchk cyrkwinſkich tſjoch w poſcźe dźeržanych ſkładowanjow ma ſo
najpoſledy hacž z kónc hapryla w herbſkich krajach japoſchtołſkomu
vikariatej a w Hornjej Lužicy tachantſkomu konſiſtorijej w Budyſchinje
pſchipóſłacź; wunoſchk wobeju z poſleda mjenowaneju ſkładowanjow pak
njech ſo najpozdźiſcho z kónc junija a reſpektive oktobra tež tam
pſchipóſcźele.

W Dreždźanach, njedźelu ♣sexagesima,♠ 4. februara 1877.

† Franc Bernert.

Cźiſchcźał E. M. Monſe w Budyſchinje.

<pb n="52"/>

Cyrkwinſke wozjewjenjo

na ſwjedźenju najſwjecźiſcheje Trojicy 1877.

Pſchichodnu njedżelu, 3. junija, ſwjecżi naſch ſwjaty wótc bamž Pius
♣IX.♠ w 86. lěcże ſwojoho žiwjenja a w 31. lěcże ſwojoho z wažnymi
podawkami a cżežkimi pruhowanjemi napjelujenoho bamžowſkoho knježenja
pjecźdżeſaty wopomnjeńſki lětny dżeń ſwojeje biſkopſkeje ſwjecżizny.

Wſchudżom podawa jomu katholſke kſcheſcżanſtwo k tutomu cžeſtnomu dnju
ze ſwěrnymi pſchecżemi zjawne znamjenja cžeſcżowanja, pſchiwiſnoſcże a
podatoſcże.

Tola tute pſchecża móža ſo jenož pſchez Božu hnadu a k tomu zwjetſcha
jenož tam dopjelnicż, hdżeż je wona z nutrnej modlitwu wuproſchena.
Tohodla napomina tež ſwjaty wótc biſkopow a pſchedſtejicżerjow diöceſow,
zo bychu ſo ſtarali, zo ſo za ſpomożenjo naſcheje ſwjateje katholſkeje
cyrkwje a jeje widżomnoho wjeŕcha na mjenowanym dnju modlitwy, próſtwy a
dżakowanja ſtanu, a dobudu cżi, kotſiż 3. junija w jenej cyrkwi abo
khapałcy Božej mſchi pſchitomni ſu a po doſtojnym dóſtacżu ſwjateju
ſakramentow pokuty a wołtarja w tajkim měnjenju ſwoju pobožnu modlitwu
wopruja, doſpołny wotpuſk, kotryž móže po waſchnju zaſtupneje próſtwy
też duſcham wotemrjetych Khryſtuſawěriwych ſo pſchiwobrocżicż.

Tachantſke konſiſtorium w Budyſchinje poſtaja potajkim k wuznamjenjenju
tohole ſwjedżeńſkoho dnja:

1) zo by ſo na pſchedwjecžorje pſched 3. junija w cžaſu wſchědnoho
wjecžornoho zwonjenja we wſchėch cyrkwjach tak zwoniło, kaž na
pſchedwjecžorach najwyſchſchich rócžnych cžaſow;

2) zo by ſo w prědowanjach 3. junija na tónle jubilejſki ſwjedżeń
dżiwało a prėdowanjo z pſchiſprawnej modlitwu ſo wobzanknyło:

3) zo bychu ſo wulke kemſche pſchi hłownej Božej ſłužbje tohole dnja
ſwjatocžnje dźerżałe, potom ♣Te Deum♠ ſo ſpěwało a požohnowanjo z
Najſwjecżiſchim ſo wudżěliło; a

4) zo bychu katholſcy wěriwi z wozjewjenjom tohole poſtajenja napominani
byli, nic jenož Bože ſłužby wopytacż, ale tež po doſpołnym
pſchihotowanju ſwjataj ſakramentaj pokuty a wołtarja dóſtacż, a za
ſpomoženjo cyrkwje a jeje widżomnoho wjeŕcha po joho porucżnoſcżi ſo
modlicż, zo bychu z tym pſchecżo ſwjatoho wótca dopjelnili, a tež
ſlubjeny wotpuſk dobyli.

Tachantſke konſiſtorium wocžakuje z wěſtoſcżu, zo dowěrjeni diöceſanowje
z horliwym wobdżělenjom pſchi tym w modlitwje ſwėrnym ſtawam katholſkeje
cyrkwje druhich diöceſow ſo pſchizanknu a z tym ſwoje dżělbracżo cyrkwi
a ſwjatomu wótcej hako zhromadnomu duchownomu wótcej katholſkoho
kſcheſcżanſtwa wopokaża a tež ſwoju pſchiſłuſchnoſcż dopjelnja, zo bychu
żohnowanjo Božeje pomocy k wjedżenju najwyſchſchoho paſtyŕſtwa naſchoho
ſwjatoho wótca wuproſycż pomhali.

Cźiſchcź Smolerjee knibicźiſcheżeŕnje w Bukyſchinje.

<pb n="53"/>

Franc Bernert,

z Božeje ſmilnoſcźe a japoſchtołſkoho Stoła miłoſcźe biſkop z Azota,
japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje, ♣administrator ecclesiasticus♠
w kralowſkej ſakſkej Hornjej Lužicy, tachant kapitla ſ. Pětra w
Budyſchinje,

poſtrowja a žohnuje wſchitkich joho duchownomu wjedźenju dowěrjenych
wěriwych.

Wjelelubowani w Khryſtuſu!

Runje wozjewjene ſłowa njedźelſkoho ſwjatoho ſcźenja běchu ſwjatym
japoſchtołam napominanjo, zo bychu kedźbowali na podawki, kotrež mějachu
na Jězuſu, jich bójſkim wucžerju, pſchi joho ſo pſchibližowacym
cźeŕpjenju w Jeruzalemje ſo dopjelnicź, a zo bychu z tych ſamych ſebi
wucžby wzali za ſwoje zadźerženjo. Z dźenſniſchej njedźelu
pſchiſtupujemy k ſpocžatkej cyrkwinſkoho cžaſa, kotryž nam naſchoho
Knjeza a Zbóžnika Jězuſa Khryſtuſa na pucźu joho cźeŕpjenja wopominacź
dawa. „Hlejcźe! my dźemy horje do Jeruzalema, a wſchitko budźe
dopjelnjene, ſchtož pſchez profetow piſane je wo Synu cžłowjeka”, tele
ſłowa njech ſu tež nam napominanjo, pſchi zaſtupjenju do lětuſchoho
póſtnoho cžaſa, zo bychmy te podawki derje wopominali, kotrež ſu ſo w
nowym a najnowiſchim cžaſu na Khryſtuſu a na joho ſkutku dopjelniłe, a z
tych ſamych ſpomožne wucžby za naſche zadźerženjo wotwodźowali.

Syn cžłowjeka, praji Jězus, budźe pohanam podaty, wuſměſcheny, ſchwikany
a wopluwany, a hdyž ſu joho wuſchwikali, budźa joho moricź. (Luk. 18,
32. 33.) Tute ſłowa ſu ſo w nowym cžaſu hrózbnje dopjelniłe. Prjedy
płacźeſche hako njewobdwělowana wěrnoſcź po wſchěm kſcheſcźanſkim
ſwěcźe: „Ty ſy Khryſtus, Syn žiwoho Boha.” (Mat. 16, 16.) „Żane druhe
mjeno njeje pod njebjom cžłowjekam date, w kotrymž bychmy zbóžni byli.”
(Jap. ſtaw. 4, 12.) Tež njeleži jara daloko dozady tón cžas, hdźež bu
tale wěrnoſcź wot wſchitkich, kiž běchu w Knjezowym mjenje kſchcźeni, z
dowěru wuznawana. Tola w naſchim cžaſu njeje mało tajkich, kotſiž ſo
pſchecźiwo Bohu a joho Žałbowanomu pozběhuja a wołaja: „Prjecž z nim.”
(Luk. 23, 18.) „My nochcemy, zo by tutón nad nami knježił.” (Luk. 19,
14.) Z tymle wołanjom podadźa woni Khryſtuſa, joho ſwjatu wucžbu a joho
wumožeńſki ſkutk za pohanſtwo; z tymle wołanjom wotcźahuja woni ſebje
ſamych a ſwoju ſwójbu, ſwoje wot Boha jim dowěrjene dźěcźi, wot tamnych
wucžbow a hnadow, kotrež je nam bójſki Zbóžnik pſchinjeſł a zawóſtajił.
A kotſiž tak ſo wuprajeja a cžinja, ſu huſto tež ze zhromadźenſtwa
tajkich, kiž ſu pſchez ſłowo hnady hako dźěcźi a herbja Boži
pſchiwzacźi, a we połnym wobſedźenſtwje a wužiwanju tamnych ſtoterych
žohnowanjow žiwi, kotrež ſu na podłožku Jězuſa Khryſtuſa a joho ſwjateje
wucžby we běhu lětſtotkow k ſpomoženju cžłowjekow pſchez Božu hnadu ſo
wutworiłe.

Tola, wjelelubowani w Khryſtuſu! hdyž potajkim widźimy, kak njewěra ſo
pozběhuje a kak je ſwět ze zapuſcźenjom cžaſnoho a wěcžnoho ſpomoženja,
kotrež ſo nam hako hnadne ſkutkowanjo Khryſtuſa wozjewja, nětko
wobhroženy, dyrbimy dale wobkedźbowacź, ſchto je ſo na Khryſtuſowym
ſkutku, na joho ſwjatej cyrkwi we běhu poſlenjoho lětdźeſatka
dopjelniło. Jězus Khryſtus je na zakładźe japoſchtołow z pomocu Ducha
ſwjatoho ſwoju ſwjatu cyrkej załožił hako ſtołp a twjerdźiznu wěrnoſcźe
(1. Tim. 3, 15). Wón bě woſebje japoſchtołej Pětrej prajił: „Ty ſy Pětr,
a na tule ſkału natwarju ſwoju cyrkej a helſke mocy ju njepſchewinu.”
Nětko drje wěmy, zo ſu w naſchich dnach katholſka cyrkej a jeje duchowni
paſtyrjo wſchudźom bjez ſwětneje mocy a bjez ſwětnoho knjejſtwa; wěmy,
kak je naſtupnik ſwjatoho Pětra, widźomny wjeŕch katholſkeje cyrkwje w
naſchim cžaſu ſwětneje mocy a ſwětnoho knjejſtwa, z kotrymajž bě pſchez
1000 lět k njezadźewanomu wukonjenju ſwojoho wyſchſchoho paſtyŕſtwa nad
wěriwymi wuhotowany, cyle wurubjeny był. Wěmy tež, zo wjele cžłowjekow
na to myſli, kak bychu cyrkej a ſkału, na kotruž je ju Khryſtus
natwarił, pſchemocowali. Tola tež w tutym cžaſu, bjez nahladnoſcźe, bjez
ſrědkow, bjez mocy ſwětnoho knjejſtwa ſkutkowaſche ſwjaty wótc bamž Pius
♣IX.♠ ſławnoho wopomnjecźa zbožownje za rozſchěrjenjo Božoho kraleſtwa a
za ſpomoženjo wěriwych. Tež bjez nahladnoſcźe a mocy ſwětnoho kuježerja
běſche ſwjaty wótc Pius ♣IX.♠ hiſchcźe pſchecy tamny rycžniwy ſwědk a
prědaŕ, wobſtajny hajeŕ a zakitaŕ naſcheje ſwjateje katholſkeje wěry a
wſchitkich wot Khryſtuſa w njej zapołoženych ſpomožnych wucžbow, kaznjow
a hnadnych ſrědkow; tež takle mějeſche wón ſpodźiwnu móc, zo ze ſwojim
paſtyŕſkim ſłowom z blizka a z daloka wutroby za wěru, za modlenjo, za
podacźo Khryſtuſej wubudźowaſche, a bratrow, kaž ſwojich po wſchěm
ſwěcźe rozpjerſchenych ſynow a dźowki w Khryſtuſu we wuznawanju ſwjateje
katholſkeje cyrkwje poſylnjeſche a zjenocźeſche. To pak njeje ſo ſtało
pſchipadnje a z nałožowanjom cžłowjeſkich mocow, ale ſpodźiwnje pſchez
hnadu žiwoho Boha; cžohoždla w ponižnoſcźi a dźakownoſcźi pſchi
wopomnjecźu tuteje mocy pohladujemy k pomocy toho, kotryž bě za ſwojoho
japoſchtoła ſ. Pětra proſył a ſlubił, zo pſchi ſwojej cyrkwi, pſchi
ſwojich japoſchtołach woſtanje „wſchitke dny hacž do ſkóncženja ſwěta.”
Wjelelubowani w Khryſtuſu! tute wažne podawki njemóžemy ſebi wyſoko
doſcź wažicź. Mócniſcho dyžli hdy je ſo njewěra pſchecźiwo Khryſtuſej,
Božomu Synej, joho zjewjenju a joho cyrkwi pozběhnyła. Wjeŕch cyrkwje
nima wjacy tu móc a tu nahladnoſcź, z kotrejž bě w druhich cžaſach
wobdaty. Ale Bóh jomu pomha, zo te tež w tajkim cžaſu ſkutkownje a
zbožownje njezahinite kubła njeſmjertnych, pſchez Jězuſa Khryſtuſa
wumoženych duſchow zakita.

Z kak nutrnym dźělbracźom pak dyrbimy pſchi tajkim rozpominanju hiſchcźe
pohladowacź na tamne wulke, cyłu naſchu cyrkej naſtupace podawki, kotrež
ſu ſo hakle w tutych poſlenich dnach ſtałe. Swjatoho wótca Piuſa ♣IX.,♠
kiž je we cžaſu cźežkoho pruhowanja, pſchez lěta ſwjatoho Pětra, naſchu
ſwjatu cyrkej z japoſchtołſkej mocu wjedł a wěriwych we wſchěch
ſwětadźělach pſchez Božu hnadu z wutrobudobywacej mócnoſcźu we
wuznawanju katholſkeje wěry wobkrucźił a zjenocźił, tohole duchownoho
najwyſchſchoho paſtyrja naſchich duſchow je Bóh po ſwojej njewuſlědnej
radźe do wěcžnoſcźe wotwołał, a hłuboke žarowanjo je ſo po wſchěm
katholſkim kſcheſcźanſtwje rozpſcheſtrjeło; pſchetož wěriwi njemóža tak
prajicy hiſchcźe zapſchijecź, zo tónle nimale dwě a tſicycźi lět
knježacy lubowany wjeŕch knježenjo cyrkwje dale njewjedźe. Tola lědma
běchu ſwjatocžnoſcźe žarowanja wo wſchudźom cžeſcźenoho najwyſchſchoho
paſtyrja ſkóncžene, hdyž hiſchcźe po cžłowjeſkej myſli ſtaroſcźiwje ſo
praſchachmy: hdźe, hdy a kak budźe nam zaſy nowy bamž daty, tu bě hižo
Bóh ſo za nas poſtarał; tu po krótkej wólbje, hacž runje je ſo
doſpołniſcha a bóle ſpokojaca zrědka hdy ſtała, bu nam hako hłowa
naſcheje katholſkeje cyrkwje ſwjaty wótc Leo ♣XIII.♠ pſchipowjedźeny, a
zbožowne dokonjenjo zhromadneje wólby w pokoju Ducha ſwjatoho, nětko we
cžaſu wſchelakoho njeměra a njeſpokojnoſcźe połnym nas napomina, zo
bychmy ze wſchej dowěru na wjeŕcha katholſkeje cyrkwje, nam wot Boha
datoho, pohladowali. —

Praſchamy-li ſo nětko, kotre wucžby ſebi z wopomnjenych podawkow za
naſche zadźerženjo wzacź mamy, njeleži wotmołwjenjo jara daloko.
Khryſtus, naſch Knjez, bě ſwoje ſo pſchibližace cźeŕpjenjo a ſwoje
pſchikhadźace poniženjo doprjedy prajił, zo ſo joho wucžownicy potom
njebychu na tym pohórſchowali. Wjelelubowani w Khryſtuſu! Hdyž w
nětcžiſchim cžaſu w blizkoſcźi abo w zdalenoſcźi ze zrudobu zhonimy, zo
jeni Jězuſa Khryſtuſa, naſchoho wumožnika a wozbožerja, wocžłowjecženoho
Syna Božoho hako pohórſchk, druzy hako njemudroſcź wuwołaja, zo ze
zjenocźenymi mocami joho a joho ſwjaty ſkutk wſchitkeje joho bójſkeje
doſtojnoſcźe wurubicź ſo prócuja: njeſmě nas to we wěrje do njoho a do
wumoženja pſchez njoho ženje molicź a kha<pb n="54"/>błacych ſcžinicź.
Krucźiſcho dyžli hdy chcemy z tymi, kotrychž je Bóh nam dowěrił, ſo joho
ſamoho a joho nam datoho zjewjenja dźeržecź, z japoſchtołami prajicy:
„Knježe, k komu mamy hicź? Ty maſch ſłowa wěcžnoho žiwjenja.” (Jan. 6,
69.) „Nichtó njemóže druhi zakład połožicź, hacž tón, kotryž je połoženy
a kotryž je Jězus Khryſtus.” (1. Kor. 3, 11.) „Joho wuznawamy a
pſchipowjedujemy hako Božu móc a Božu mudroſcź.” (1. Kor. 1, 24.) Ze
ſwjatej ſwěru chcemy ſebi tule wěru wobkhowacź hako jenicžki podłožk
njeſkóncžnych žohnowanjow, kotrež je wona wſchudźom w žiwjenju a
wobkhodźe cžłowjekow pſchinjeſła. Zawěrno! bjez tuteje wěry njebychu we
ſwójbach a woſadach, w krajach a ſtatach dale wobſtałe tamne žohnowanja,
na kotrychž zbožo cžłowjeſtwa wotpocžuje, haj bjez njeje by žiwjenjo
cžłowjekow zawěſcźe z nowa zapadnyło do wſchoho cžaſnoho a duchownoho
horja ſtaroho pohanſtwa, z kotrohož nas žana cžłowjeſka móc njeby
wutorhnycź mohła.

Tola k wobkhowanju wěry je Bóh ſwoju ſwjatu cyrkej załožił, a njech
njejſmy podarmo wopominali, kak je Bóh katholſkej cyrkwi a jeje
widźomnomu wjeŕchej w poſlenich lětdźeſatkach ze ſwojej pomocu blizki
był, zo je ſo wěra wobkhowała. W tajkim pſcheſwědcženju ſcźe,
wjelelubowani w Khryſtuſu! hdyž ja w zańdźenym lěcźe do waſchich woſadow
pſchińdźech, zo bych z wudźělenjom ſwjatoho ſirmowanja poſylnjenjo Ducha
ſwjatoho nad wami wot Boha wuproſył, wy jedyn pſchemo druhoho ſo
ſtarali, z pſchecźelnym, wutrobnym a cžeſcźowacym powitanjom waſchoho
duchownoho wyſchſchoho duſchipaſtyrja ſwoju luboſcź a pſchiwiſnoſcź k
ſwjatej katholſkej cyrkwi zjawnje wopokazacź. Zo pak byſchcźe ſebi a
ſwojim Jězuſa Khryſtuſa, joho wucžbu, joho kaznje, joho hnadne ſrědki
wobkhowali, ſtejcźe dha tež pſchichodnje krucźi we ſwěrje, podacźu a
poſłuſchnoſcźi k ſwojej cyrkwi a k jeje wot Boha ſtajenomu widźomnomu
wjeŕchej!

Prócujcźe ſo ſami a nawjedujcźe ſwěru tež ſwojich poddatych k tomu, zo
byſchcźe pilnje Bože ſłužby katholſkeje cyrkwje wopytowali, jeje ſwjate
dny w cžeſcźi dźerželi, jeje rozwucženja, pſchipowjedowanjo Božoho ſłowa
wot njeje ſłyſcheli, a ſwjate ſrědki Božeje hnady, kiž je Khryſtus
załožił, dóſtawali, woſebje nětko w pſchikhadźacym jutrownym cžaſu.
Njech njeje žadyn bjez wami, kiž by wina był, zo by něchtó z joho
dowěrjenych hnady ſwjatych ſakramentow njedóſtał. Nałožujcźe woſebje
ſwjaty póſtny cžas, zo byſchcźe ducha praweje pokuty a nakazanja z nowa
we ſebi wubudźili a wožiwili. —

A w tutej pſchiwiſnoſcźi k ſwjatej katholſkej cyrkwi a k jeje wjeŕchej
ſłyſchcźe hiſchcźe dwě próſtwje waſchoho duchownoho wyſchſchoho
paſtyrja. Bóh je zemrjetomu ſwjatomu wótcej bamžej Piuſej ♣IX.♠ we
ſpodźiwnej měrje naſche wutroby we luboſcźi pſchiwobrocźił. Bamž Pius
♣IX.♠ je ſo pſchecy najnutrniſcho zwjeſelił nad wobſtajnej wěru
katholſkich kſcheſcźanow we Sakſkej a je jim ſamym kaž tež jich
duchownym a jich wyſchſchomu paſtyrjej japoſchtołſke požohnowanjo zaſy a
zaſy wobwěſcźował. Hiſchcźe někotre dny pſched ſwojej ſmjercźu je wón na
khorołožu njedawno hakle ſem pſchipóſłane japoſchtołſke piſmo ze ſamſnej
ruku podpiſał, w kotrymž za dobre pſchecźa, jomu wottudy w ponižnoſcźi
póſłane, z luboſcźiwej pſchecźelnoſcźu ſo dźakowaſche, wěriwym a jich
duchownym we woběmaj diöceſomaj, kaž jich wyſchſchomu paſtyrjej k
wutracźu na pucźu ſpomoženja ſwoju ſobupróſtwu ſlubi a nam wſchitkim
ſwoje japoſchtołſke požohnowanjo wudźěli. Tohodla, wjelelubowani w
Khryſtuſu! wobkhowajcźe ſwjatoho wótca Piuſa w cžeſcźownym wopomnjecźu a
budźcźe wobſtajni we wěriwej modlitwje za njoho: Wſchohomócny Bóh,
kotryž je ſwjatoho wótca lubował a na zemi z cžeſcźemi na woſebite
waſchnjo wudebił, njech we wěcžnym žiwjenju jomu krónu ſprawnoſcźe
ſpožcži a njech joho po ſlubjenju ſwojoho Syna ſtaji nad wſchitke kubła
wěcžneje zbóžnoſcźe.

Druha próſtwa naſtupa nětko katholſkomu kſcheſcźanſtwu datoho nowoho
cyrkwinoho wjeŕcha, ſwjatoho wótca Leona ♣XIII.♠ Kaž ſo ſłuſcha, ſlubcźe
jomu hako widźomnomu zaſtupnikej Jězuſa Khryſtuſa z wěrneje wutroby
cžeſcźowanjo, podacźo, poſłuſchnoſcź a ſwěru, a hako ſynowje a dźowki
katholſkeje cyrkwje pſchiſtajcźe waſchim wſchědnym modlitwam tule
próſtwu, zo by Bóh ſwjatoho wótca Leona ♣XIII.♠ w mócnoſcźi a ſtrowoſcźi
zdźeržał, a zo by z hnadu, z kotrejž je ſwjatomu wótcej Piuſej ♣IX.♠
pomocny był, nětko tež bamža Leona ♣XIII.♠ podpjerał, cyrkej k cžeſcźi
Božoho mjena a k ſpomoženju wěriwych ſamo we nětcžiſchich cźežkich
cžaſach zbožownje nawjedował. —

Za pſchikhadźacy póſtny cžas płacźa tež tón krócź porucžnoſcźe
prjedawſchich lět. Zwucžene póſtne pobožnoſcźe maja ſo njepſcheměnjene
wobkhowacź. Mjaſajědźenja mamy ſo zdźeržecź jenož ſrjedu a pjatk, w
ſuchich dnach tež ſobotu, a w martrownym tydźenju wot ſrjedy hacž do
ſoboty. Na wſchěch druhich dnach póſtuoho cžaſa je mjaſajědźenjo
dowolene pód tym wuměnjenjom, zo pſchi jenej a tej ſamej pojědźi rybjace
a mjaſne jědźe njewužiwamy, kaž tež, zo ſebi po pſchikazni něſchto jědźe
wotcźehnjemy, ſchtož w tym wobſteji, zo ſo za dźeń z wuwzacźom njedźele
jenož jedyn krócź naſycźimy.

K wotſtronjenju wſchelakich wobcźežnoſcźow je hewak hiſchcźe katholſkim
domjacym, cželadnikam a dźěłacźerjam njekatholſkich ſwójbow, kujejſtwow
a prědkſtejicźerjow, kotſiž wot tutych jěſcź dóſtawaja, kaž tež
wſchitkim, kiž ſami ſwoje blido njewjedu, zjawnje dowolene, zo ſmědźa na
wſchitkich dnach lěta, z jenicžkim wuwzacźom wulkoho pjatka, mjaſne
jědźe wužiwacź. Tola tež za nich wobſteji tamne ſpomnjene dwoje
wuměnjenjo.

K wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju mnohoſcźe abo měry w jědźi
ſu wſchitcy zwjazani, kotſiž ſu 21. lěto žiwjenja docpěli a 60. hiſchcźe
njepſchekrocžili, a hewak pſchez žanu doſahacu winu, kaž cźežke cźělne
dźěło, khoroſcź a lěkaŕſke wukazowanja, ſłaboſcźe abo druhich winow dla,
w tym wuzamołwjeni njejſu. K wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju
zdźeržowanja wot mjaſnych jědźow ſu wſchitcy wot 7. lěta a tež hiſchcźe
pſchez 60. lěto dźerženi, jelizo runje ſpomnjene wuzamołwjace winy žane
wuwzacźa njepſchipuſchcźa.

Po ſtarym waſchnju zapocžina ſo jutrowny cžas we Lužicy hižo z popjelnej
ſrjedu, w herbſkich krajach hakle z pjatej njedźelu poſta. Po wſchej
Sakſkej pak ſkóncži ſo wón ze ſobotu po ſwjatkach. Kóždy katholſki
kſcheſcźan je pod cźežkim hrěchom winowaty, w jutrownym cžaſu
ſakramentaj pokuty a wołtarja doſtojnje dóſtacź.

Wyſche toho pſchiſpominam, zo maja ſo te hižo prjedy poſtajene pjecź
kóždolětne cyrkwinſke ſkładowanja abo wopory po ſcźěhowacym rjedźe
dźeržecź:

Prěni wopor za lyonſke miſſionſke towaŕſtwo na jenej ſcheſcźich póſtnych
njedźelow,

druhi za ſ. Józefowe towaŕſtwo w Aachenje na póſtnej njedźeli, kotraž po
19. měrca hako ſwjedźenju ſ. Józefa ſcźěhuje,

tſecźi za naležnoſcźe towaŕſtwa Božoho rowa w Kölnje, wulki pjatk a
pſchedjutrownu ſobotu,

ſchtwórty za Bonifacijowe towaŕſtwo w Paderbornje na njedźelu pſched 5.
junija abo po nim,

pjaty ſkóncžnje, hromadźenjo pětrowoho pjenježka, na njedźelu pſched
ſwjedźenjom ſ. arcjandźela Michała abo po nim.

Wunoſchk cyrkwinſkich tſjoch w poſcźe dźeržanych ſkładowanjow ma ſo
najpoſledy hacž z kónc hapryla w herbſkich krajach japoſchtołſkomu
vikariatej a w Hornjej Lužicy tachantſkomu konſiſtorijej w Budyſchinje
pſchipóſłacź; wunoſchk wobeju z poſleda mjenowaneju ſkładowanjow pak
njech ſo najpozdźiſcho z kónc junija a reſpektive oktobra tež tam
pſchipóſcźele.

Hnada Boha Wótca a Syna a Ducha ſwjatoho budź a woſtań pſchecy z wami!
Amen.

W Dreždźanach, njedźelu ♣Sexagesimae,♠ 24. februara 1878.

† Franc Bernert.

Cźiſchcźał E. M. Monſe w Budyſchinje.

<pb n="55"/>

Zdźiwanjom na wobſtejnoſcźe, w kotrychž ſu katholſcy wěriwi w ſakſkim
kraleſtwje žiwi, a po pſchikładźe w druhich diöceſach je podpiſany
japoſchtołſki vikar a tachant wo někotre pſcheměnjenja w dotalnym
póſtnym rjedźe pola ſ. japoſchtołſkoho Stoła proſył, a hdyž je z
njedawnym wotemrjecźom ſwjatoho wótca bamža Piuſa ♣IX.♠ zbóžnoho
wopomnjecźa wuſłyſchenjo tuteje próſtwy ſo dlějiło, bu ta ſama wot Joho
Swjatoſcźe bamža Leona ♣XIII.♠ na 4. t. m. dopjelnjena. W połnomocy ſ.
japoſchtołſkoho Stoła poſtaja ſo tohodla ze zběhnjenjom porucžnoſcźe na
njedźelu ♣Quinquagesimae♠ wozjewjeneje ſcźěhowacy póſtny rjad za
katholſkich wěriwych w ſakſkim kraleſtwje.

1. Hako póſtne dny z dwojej winowatoſcźu, zdźerženja wot mjaſnych jědźow
a wotcźehnjenja na jědźi t. r. wobmjezowanja na jedynkrócźne naſycźenjo,
maja ſo dźeržecź: popjelna ſrjeda, ſrjeda a pjatk wo ſuchich dnach,
pjatki w ſchtyrcycźidnowſkim poſcźe, tſi poſlenje dny martrownoho
tydźenja, a vigilia pſched hodami (patoržica), njeje-li njedźela.

2. Hako póſtne dny bjez zdźerženja wot mjaſnych jědźow, tola z
winowatoſcźu wotcźehnjenja na jědźi t. j. ſpokojenja z jenož
jedynkrócźnym naſycźenjom, kaž tež z winowatoſcźu, zo pſchi jenej a tej
ſamej pojědźi pódla mjaſnych jědźow tež rybjace njewužiwamy, hako tajke
póſtne dny maja ſo dźeržecź: zbytne wſchědne dny ſchtyrcycźidnowſkoho
poſta, kotrež njejſu w pſchedkhadźacym poſtajenju hižo mjenowane; ſoboty
wo ſuchich dnach a vigilije pſched ſwjatkami, kaž tež pſched
ſwjedźenjemi ſ. japoſchtołow Pětra a Pawoła, ſ. Marije donjebjeswzacźa a
wſchěch Swjatych. Jelizo na poſledku mjenowane tſi vigilije na njedźelu
panu, pſchepołoža ſo z winowatoſcźu wotcźehnjenja na jědźi na
pſchedkhadźace ſoboty; panu-li pak na pjatk, maja ſo ſobu ze zdźerženjom
wot mjaſnych jědźow wobkedźbowacź. Za njedźele we ſchtyrcycźidnowſkim
póſtnym cžaſu njeje wotcźehnjenjo wot jědźe porucžene; tola njeje ani na
póſtnych njedźelach dowolene, pſchi jenej a tejſamej pojědźi pſchi
mjaſnych jědźach tež rybjace wužiwacź.

3. Tohorunja je za wſchě zbytne dotal njemjenowane pjatki cyłoho lěta
zdźerženjo wot mjaſnych jědźow porucžene, tola bjez winowatoſcźe
wotcźehujenja na jědźi, kotrež je pſchi tym po pſchitomnym rjedźe za
pjatki póſtnoho cžaſa, kaž tež za pjatki ſuchich dnow a vigilijow
porucžene. Panje-li Boži dźeń (hodowny) na pjatk, je wužiwanjo mjaſnych
jědźow dowolene.

4. Na dnach, na kotrychž je zdźerženjo wot mjaſnych jědźow porucžene
(pod 1. a 3.), ſmě ſo tuk, tucžno, abo mjaſowa juſchka k pſchihotowanju
jědźow trjebacź a mjaſowa juſchka tež hako napoj wužiwacź; tola ſu wot
tutoho dowolenja poſlenje tſi dny martrownoho tydźenja wuzanknjene.

5. Hako wuwzacźo pak dowola ſo za wſchitke zdźeržeńſke (abſtinencne) a
póſtne dny wužiwanjo mjaſnych jědźow dowolene tym, kiž pucźuja, potom
tym, kiž hako domjacy abo ſłužownicy pola njekatholikow jědź dóſtawaja,
kaž tež hoſcźencarjam abo korcžmarjam, jich domjacym a hoſcźom,
tohorunja tež tym, kotſiž ſwoju jědź w hoſcźencu abo z hoſcźenca bjeru,
a bjez wulkeje wobcźežnoſcźe ſebi njemóža póſtne jědźe wobſtaracź, dale
wojakam a jich domjacym w kaſarnach a zwonka kaſarnow, kaž tež woſobam,
pola kotrychž wojacy bydlenjo a jědź maja, abo kotrež ſo wothladanju
khorych poſwjecźeja. Tola za wſchitke tute pady woſtanje wulki pjatk wot
ſpomnjeneje dowolnoſcźe wuwzaty, a dyrbi ſo hewak tež za mjenowane dny
tamna dwoja winowatoſcź dopjelnicź, zo ſo wotcźehnjenjo na jědźi
wobkedźbuje a pódla mjaſnych jědźow tež rybjace pſchi jenej a tej ſamej
pojědźi njewužiwaja. Pſchi tym ſo zjawnje pſchiſpomina, zo njeje
wotpohladanjo tuteje diſpenſy (dowolnoſcźe), hako by ſo wona tež tym
dawała, kotſiž móža ſebi wubjeranjo jědźow ſwobodnje a bjez zadźewkow
ſami poſtajecź.

<pb n="56"/>

6. K wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju mnohoſcźe abo měry w
jědźi ſu wſchitcy winowacźi, kiž ſu 21. lěto docpěli a 60. hiſchcźe
njepſchekrocžili a kiž njejſu z doſahacej pſchicžinu (winu), cźežkim
cźělnym dźěłom, khoroſcźu, lěkaŕſkim wukazowanjom dla ſłaboſcźe abo
druhich dźiwanjow na ſtrowotu w tym wuzamołwjeni. K wobkedźbowanju
póſtneje kaznje w naſtupanju kajkoſcźe (wuzwolenja) jědźow ſu wſchitcy
wot 7. lěta a tež hiſchcźe pſchez 60. lěto dźerženi, jelizo runje
ſpomnjene wuzamołwjace pſchicžiny žane wuwzacźo njepſchipuſchcźeja.

7. Pſchitomny póſtny rjad woſtanje hacž do póſtnoho cžaſa pſchichodnoho
lěta w płacźiwoſcźi, a katholſcy wěriwi ſu naležnje napominani, zo bychu
tajke wopokazane dźiwanjo na jich wobſtejnoſcźe pſchipóznawajcy ſwoju
ſwěru a pſchiwiſnoſcź k katholſkej cyrkwi a k ſ. japoſchtołſkomu Stołej
ze ſwědomitym dopjelnjenjom póſtneje kaznje wobſwědcžili. Njech
cyrkwinſka póſtna kaznja a woſebje ſchtyrcycźidnowſki póſtny cžas
wſchitkim k tomu ſłuži, zo w pſchitomnym, wſchelako jenož za ſpokojenjom
ſwětnych požadoſcźow a nakhilnoſcźow ſo prócowacym cžaſu winowatoſcź
ſebjezaprěcźa, pokuty a nakazanja we ſebi wubudźeja, a potom z
dobrowólnym zdźeržowanjom wot dowolenych wjeſelow a wužiwanjow, kaž tež
z njemocowanym pſchewzacźom tež hewak njepſchikazanych wobcźežnoſcźow ſo
we póccźiwoſcźi ſebjezaprěcźa zwucžuja a poſylnjeja. Tež njech nas
pſchitomny ſ. póſtny cžas k tomu nawjeduje, zo polóženjo póſtnoho rjada
wurunamy z rozmnoženej horliwoſcźu w modlenju w cyrkwi a zwonka njeje, a
z huſcźiſchim dokonjenjom ſmilnych ſkutkow. Dobrowólnje chcemy w tutym
ſwjatym cžaſu harowacych wjeſelow a radoſcźow ſwěta ſo zdalowacź, a rady
ſo tych ſamych wotrjekowacź, zo bychmy z tym bóle wolu, cžas a ſrědki
namakali, we nadobniſchej měrje za ſpomoženjo ſwojeje duſche ſkutkowacź
a dobrocžinjace ſkutki khudym a njezbožownym ſobucžłowjekam
wopokazowacź.

Katholſkim fararjam a farſkim adminiſtratoram, kaž duchownym
pſchedſtejicźerjam katholſkich cyrkwjow a khapałow w Sakſkej ſo z tutym
porucža, jedyn wocźiſchcź (exemplar) pſchitomnoho póſtnoho rjada
zaſtojnſkim aktam pſchipołožicź, tež kóždomu woſadnomu duchownomu po
jenym wocźiſchcźu pſchepodacź, a zbytne wocźiſchcźe po dobrozdacźu mjez
wěriwymi rozdźělicź, z cyła pak ſo poſtaracź, zo by tutón póſtny rjad
pſchichodnu njedźelu wěriwym pſchi Božej ſłužbje z napominanjom k joho
wobkedźbowanju ſo pſchedcžitał a zo by w běhu lěta na njedźelach pſched
pſchikhadźacymi póſtnymi dnami ſo wozjewjało, kotre pſchińdu a kak ſo
dźeržecź maja. Tež žada ſo wot wſchitkich w duſchipaſtyŕſtwje
ſkutkowacych duchownych wobeju tukrajneju diöceſow, zo bychu pſchi
wukładowanju póſtneje kaznje wěriwych z dźiwanjom na tutón pſchitomny
póſtny rjad rozwucžowali, a jich z cyła ze ſłowom a ſkutkom k
dopjelujenju cyrkwineje póſtneje kaznje nawodźowali.

Date w Dreždźanach a Budyſchinje, 12. měrca 1878.

Japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje kaž tež tachant pola ſ. Pětra w
Budyſchinje a ♣administrator ecclesiasticus♠ w kralowſkej ſakſkej
Hornjej Lužicy.

† Franc Bernert,

biſkop z Azota ♣i. p. i.♠

Cźiſdcźał E. M. Monſe w Budyſchinje.

<pb n="57"/>

Franc Bernert,

z Božeje ſmilnoſcźe a japoſchtołſkoho Stoła miłoſcźe biſkop z Azota,
japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje, ♣administrator ecclesiasticus♠
w kralowſkej ſakſkej Hornjej Lužicy, tachant kapitla ſ. Pětra w
Budyſchinje,

poſtrowja a žohunje wſchitkich joho duchownomu wjedźenju dowěrjenych
wěriwych.

Wjelelubowani w Khryſtuſu!

Znowa pſchikhadźa we pſchibližowanju ſwjatoho póſtnoho cžaſa napominanjo
profety k nam: „Wobrocźcźe ſo k tomu Knjezej, waſchomu Bohu, z cyłeje
wutroby!” (Joel 2, 12—13.) Mamy pak tež pſchicžinu, tutomu napominanju
woſebje lětſa poſłuſchni bycź. Pſchetož k nowomu lětu, runje pſched
naſtupjenjom toho ſamoho, wupraji wyſokocžeſcźeny wjeŕch naſcheje
ſwjateje cyrkwje, ſwjaty wótc Leo ♣XIII.,♠ we ſwjatocžnej rycži k
biſkopam cyrkwje hako ſwoje wuznacźo, zo katholſka cyrkej wěriwym te
wucžby a kaznje pſchepodawa, z kotrymiž njezadźewane a měrne wobſtacźo
cžłowjeſtwa woſebicźe ſo ſpěchuje; tohodla tež prócuje ſo wón wot cžaſa
ſwojoho powyſchenja na japoſchtołſki ſtoł, to docpěcź, zo by ſwjata wot
Jězuſa dóſtata wěra k wužitku cyłoho cžłowjeſtwa ſpomožnje ſkutkowacź
móhła; a pſchi tym wón duchownych paſtyrjow a wěriwych katholſkeje
cyrkwje napomina, zo bychu pſchi tutym ſwjatym ſkutku po móžnoſcźi ſobu
ſkutkowali.

Hacžrunje je nas, wjelelubowani w Khryſtuſu! w tutym kraju jenož mało,
njeſměmy a njechamy pſchi tymle napominanju poſleni bycź. Ale chcemy
napominanjo ſwjatoho wótca ſebi rozpominacź, a kaž je wón pſchi podobnej
pſchiležnoſcźi w tym ſamym cžaſu kölnſkomu arcbiſkopej ſłowa 126. pſalma
pſchipomnił: „Hdyž tón Knjez dom njetwari, prócuja ſo podarmo joho
twarcy”; tak chcemy ſo zbudźowacź, zo bychmy tamnomu napominanju ſwěru
poſłuſchni byli, hdyž nětko naſche rozpominanjo za pſchikhadźacy póſtny
cžas k tutym ſwjatym ſłowam pſchizankujemy.

Naſcha ſwjata katholſka wěra ze ſwojimi, wot Jězuſa Khryſtuſa, Božoho
jenorodżenoho Syna, dóſtatymi wucžbami, kazujemi a huadnymi ſrědkami ma
móc, cžłowjeſtwo wſchelako na woſebite waſchnjo pſched ſchkodu a
ſtraſchnoſcźu zakitacź a jomu k joho dobromu a k pokojej wužitna bycź.
„Hdyž, mjenujcy, tón Knjez dom njetwari, prócuja ſo podarmo joho twarcy;
a hdyž tón Knjez měſto njewobkedźbuje, kedźbuje podarmo joho
wobkedźbowaŕ.”

W tychle ſłowach wuprajena prawda njeje hakle wot wcžerawſchoho duja;
nazhonjenjo lěttyſacow je ju wobkrucźiło. Hdyž dha w naſchim cžaſu
powſchitkowne derjebycźo ſchkodu cźeŕpi a wot ſtrachow ſo wobhrožuje,
dokelž wobſtejaca wyſchnoſcź a zakonje, ſwjatoſcź ſamilije, nan a macź,
cuze wobſedźenſtwo, prawo a žiwjenjo ſo wjacy njecžeſcźi, a
pſchiſłuſchnoſcźe a prawa bjez pſchedſtajenymi a poddatymi, bohatymi a
khudymi ſo wjacy njewobkedźbuja: dha je naſch cžas woprawdźe mnohe a
wſchelake k zakitanju tutych kubłow a k zawěſcźenju tamnych prawow a
pſchiſłuſchnoſcźow zarjadował, kaž dźě pſchi tajkim ſkutkowanju
rozhladnoſcź a cžłowjeſka pomoc njeſmětej wuzanknjenej bycź.

Tola, wjelelubowani w Khryſtuſu! naſch bójſki Zbóžnik pſchipowjeduje
nam: „Ze znutskownoho, z wutroby cžłowjekow wukhadźeju złe myſle,
mandźelſtwołamanja, kurwaŕſtwo, mordaŕſtwa, paduſtwa, nahramnoſcź,
njeprawdoſcź, jebanſtwo, njehańbitoſcź, zawiſcź, bohahanjenjo, pycha a
njemudroſcź. Wſchitke tute zło wukhadźa ze znutskownoho.” (Mark. 7, 22.
23) Hdźež potajkim Bóh njezacźehnje do cžłowjecžich wutrobow a ze
znutskownoho, z jich wutrobow won, wyſchnoſcź, zakoń, mandźelſki zwjazk
a ſwójbu, prawo a kubło njezakita a cyłe znutskowne a zwonkowne žiwjenjo
cžłowjekow njewobkedźbuje: njedoſahaja potom zanki a murje, hrody a
wobkedźbowarjo (ſtražnicy), ani wſchitka druha rozhladnoſcź. Jenož hdyž
tež Bóh we wutrobje cžłowjekow kedźbuje (ſtražu dźerži), hdyž pokornoſcź
a kłonjenjo pſched nim jich tež we znutskownym dźerži, zo bychu
wyſchnoſcź, zwjazk mandźelſtwa, ſwójbu a druhe kubła, prawa a
pſchiſłuſchnoſcźe njewobſchkodźeli, potom budźe pſchezcyłne derjebycźo z
dowěrjenjom zakitane. Tak praji egiptſki Józef w cžaſu ſpytowanja z
tſchepotanjom: „Kak bych móhł tak wulku złóſcź cžinicź a zhrěſchicź
pſchecźiwo mojomu Bohu?” (Gen. 39, 9) a tak zakhowa wón ſwoju wutrobu a
ſwoju ſłužbu cžiſtu pſched zawinowanjom. Tak poſtróži ſo David w ſwojim
znutskownym, hdyž wjecźiwi radźicźerjo joho nuzowachu, zo by na krala
Saula, kiž joho bjez winy pſcheſcźěhaſche, pſchi datej pſchiležnoſcźi
ruku złožił. W bohabojoſcźi rjekny wón: „Bóh njedaj, zo bych ſwoju ruku
na njoho złožił; pſchetož wón je žałbowany toho Knjeza” (1. Kralow 24,
7); a tak dopjelni ſo ſłowo: „Schtóž bydli w pomocy Najwyſchſchoho,
pſchebywa pod zakitom Boha njebjes.” (Pſalm 90, 1.) Duž, wjelelubowani w
Khryſtuſu! Naſcha ſwjata, wot Božoho Syna zawoſtajena a we cyrkwi
zakhowana katholſka wěra ze ſwojimi wucžbami, kaznjemi a hnadnymi
ſrědkami ma tajke ſwjate poſtajenjo, zo by Boha, naſchoho Knjeza, do
wutrobow wěriwych nuts wjedła, a we nich z pomocu Najwyſchſchoho
wobarała hrěchej a njeprawej, kotrejž powſchitkownomu derjebycźu ze
zahubjenjom hrozytej.

Tola zakit pſched złym a njeprawom njedoſaha hiſchcźe k wobkrucźenju
powſchitkownoho derjebycźa. Huſto a cžaſto ſłyſchimy, woſebje w
nětcžiſchim cžaſu ſkoržicź, zo wjele cžłowjekam — khudym a bohatym,
nizkim a wyſokim — pobrachuje na tych kubłach, kotrež trajacu
ſpokojnoſcź dawaja, a k tomu wſchitke ſtawy wſchelakich powołanjow
bjezſobu zjenocźeja nic ze zankami nuzowaceje mocy, ale z miłym zwjazkom
bjezſobnoho derjeměnjenja k měrnomu a žohnowanomu žiwjeńſkomu
wobkhadźenju. Tohodla wopomnimy, wjelelubowani w Khryſtuſu! hiſchcźe
druhi dźěl ſwjatych ſłowow, naſchomu rozpominanju podłoženych: „Hdyž tón
Knjez dom njetwari, prócuja ſo podarmo joho twarcy.” Zawěrno, wjele
ludźi dźěła wot zažnoho ranja hacž do pózdnjeje nocy, zo bychu ſwoje
žiwjenjo, ſwój dom a ſwojich ſwójbnych ze wſchěm wuhotowali, ſchtož ſo
jim za jich zbožo trěbne zda. Ale pſchi jich prócy a ſtaroſcźi
njemějeſche Bóh žanoho dźěla, abo tola nic toho najwoſebniſchoho, jomu
pſchiſłuſchnoho. Na joho ſwjatu wolu ſo pſchi tym z cyła njeſpominaſche
abo tola jenož w ſnadnej měrje, a joho cžeſcź a joho porucžnoſcź
ſtajeſche ſo dozady pſched dźiwanjom na hinite wěcy. Tohodla njebu to,
ſchtož woni załožichu a pſchihotowachu, dokonjane abo njemějeſche žanoho
wobſtacźa. „Widźach”, piſche pſalmiſta (36, 35—36), „bjezbóžnoho jara
pozběhnjenoho a wyſokoho kaž cedry Libanona, a dźěch nimo, a hlej! wón
wjacy njebě; a pytach joho, a joho měſto njebu wjacy namakane.”

Druhim pak běſche pſchi jich cžinjenju a woſtajenju Bóh a joho ſwjata
wola te najprěniſche a najwyſchſche. Kaž ſo dźěcźom a herbam njebjeſkoho
Wótca a ſobuherbam Jězuſa Khryſtuſa pſchiſłuſcha, nawjedowaſche
cžeſcźowanjo Boha a joho ſwjateje kaznje pſchede wſchitkim jich cyłe
znutskowne a zwonkowne žiwjenjo. Tele cžeſcźowanjo porucžeſche jim potom
we wjedźenju jich domu, we wocźehnjenju jich dźěcźi, we wobkhadźenju z
jich domjacymi abo poddatymi; wone jich tež pohnuwaſche, kak maja ſwoje
zaſtojuſtwo abo ſwoju ſłužbu dopjelnjecź, pſchecźiwo ſwojim
pſchedſtajenym abo wyſchnoſcźi ſo zadźeržecź, kak maja bohatſtwo, móc a
nahladnoſcź trjebacź, abo khudobu, horjo a cźeŕpjenjo znjeſcź; a dokelž
tak w ponižnoſcźi dźěcźi Božich zakonjej Najwyſchſchoho ſo podcźiſnychu,
poradźi ſo jim, najprjedy ſwoju wutrobu a duſchu, potom pak tež ſwój dom
a ſwoju ſwójbu, ſwoje powołanjo a ſwoju ſłužbu z bohatym žohnowanjom
praweje póccźiwoſcźe wuhotowacź. Hlejcźe potom dom khudoho! Wón je
njenahladny a mały, ale kruty a derjezałoženy; pſchetož bohabojoſcź je
jón tež khudomu z pilnoſcźu a zlutniwoſcźu, ze ſprawnoſcźu a
porjadnoſcźu, z pokojom a pſchezjenoſcźu wudebiła a joho wot Boha
dowěrjene dźěcźi z poſłuſchnoſcźu a z dźěſcźowſkej pokornoſcźu, z
pěknymi pocžinkami a ſprawnym zmyſlenjom rjenje wupyſchiła. A byrnje
potom dom bohatych a mócnych wſchelake ſtraſchnoſcźe wobdawałe:
bohabojoſcź jim dopomha, zo w ſwojim domje nahladnoſcźi bohatſtwa a mocy
hiſchcźe cžeſcź ſwojich ſamſnych póccźiwoſcźow, ſwěrnoho dopjelnjenja
winowatoſcźow a žohnowanoho wužiwanja wot Boha dóſtatych kubłow
pſchidobywaja, a tak wobkrucźa bohabojoſcź tež jich dom. Bohabojoſcź,
luboſcź k zhromadnomu njebjeſkomu Wótcej wudokonja k tomu we wſchitkich,
byrnje tak wſchelakich ſtawach a powołanjach woprawdźite prócowanjo, zo
bychu na tym wot Boha poſtajenym měſcźe ſwój talent k zhromadnomu zbožu
nałoželi, a z tym ſo ſtanje, zo te wſchelake ſtawy bjez ſobu napſchecźo
ſebi njeſteja bjez luboſcźe a z njepſchecźelſtwom, ale zo we bjezſobnym
dźělbracźu k zbožu cyłoho cžłowjeſtwa pokojnje hromadźe ſkutkuja. Tež tu
je zaſy naſcha ſwjata, wot Khryſtuſa dóſtata katholſka wěra, ze ſwojimi
wucžbami a hnadnymi ſrědkami, kotraž Boha do wutrobow dawa, a wottam na
cyłe žiwjenjo te póccźiwoſcźe rozpſcheſtrěwa, kotrež zhromadne
derjebycźo wuſkutkuja.

Tak ſpóznawamy w naſchej ſwjatej wěrje zakitacu woboru pſchecźiwo tomu,
ſchtož zhromadne zbožo wobſchkodźuje a do ſtracha ſtaja, a žiwe žórło
praweje póccźiwoſcźe, kotraž derjebycźo kóždoho woſebje, kaž zhromadne
za wſchitkich na krutym podłožku trajace załožuje.

Tohodla budź, woſebje k ſwjecźenju pſchikhadźacoho ſwjatoho póſtnoho
cžaſa, ſwjate wotmyſlenjo nas wſchitkich, zo chcemy pſchi ſkutku
naſchoho ſwjatoho wótca pilnje ſobuſkutkowacź, z nim ſwjatej wěrje
pſchiſłuſchnu móc nad žiwjenjom zaſy wobſtaracź. Prócujmy ſo, po joho
wótcowſkim napominanju ze wſchěmi mocami, zo by katholſka wucžba
wſchitkim, kotrychž je nam Bóh dowěrił, do wutrobow ſo zaſchcźěpiła a
hłuboko do nich zaſadźiła. Njepſcheſtawajmy we tym, zo bychu wſchitcy
hižo wot młodoſcźe nawuknyli, Boha ſo bojecź, wyſchnoſcźam a zakonjam z
cžeſcźiwoſcźu ſo podwolicź, nakhilnoſcźe wutroby zawuzdźecź a porjad,
kotryž je Bóh w kraju (ſtacźe) a ſwójbje poſtajił, ſtaroſcźiwje
wobkedźbowacź. (Encyklika 28. decembra 1878.)

Tola wěra docpěje zbožowne płody za powſchitkowne derjebycźo woſebje
jenož tehdom, hdyž je jej popſchate, we měrje te póccźiwoſcźe plahowacź,
kotrež ſtrachi naſchoho cžaſa wotſtronjeja, a hdyž Bóh jeje pohnuwanjam
žohnowanjo dawa. Tohodla je to nutrna modlitwa ſwjatoho wótca, Bóh
wjeŕſchny chcył katholſkej cyrkwi wſchudźom, woſebje tež w němſkim
khěžorſtwje, žohnowany měr ſpožcžicź, a wón, Najmudriſchi a Wſchohomócny
ſam, chcył jomu, ſwojomu naměſtnikej na zemi, derje radźicź a pomhacź,
zo by cyrkej wjedł k trajacomu wužitkej za zhromadne zbožo. Tež tudy
ſtejmy pſchi naſchim ſwjatym wótcu, kaž wón nas napomina, z naſchimi
modlitwami a zjenocźejmy ſo w ſwojej a zhromadnej próſtwje nutrnje z
joho modlitwu huſto a cžaſto w pſchikhadźacym póſtnym cžaſu.

Pſchi tym tež njezabywajmy, kak ſwjatomu wótcej po podawkach nowiſchoho
cžaſa huſto ſrědki brachuja, zo by z jeneje ſtrony mnohoſcź woſadow a
wuſtawow podpjerał, kotrež ſu na podpjeru japoſchtołſkoho Stoła
pokazane, z druheje ſtrony pak tež nawjedowanjo cyłeje cyrkwje k
zdźerženju jeje pſchezjenoſcźe wobſtarał. Hako ſynowje a dźowki
katholſkeje cyrkwje ſcźe wy, wjelelubowani w Khryſtuſu! dotal rady
pſchinoſchk za wjeŕcha cyrkwje w zańdźenych lětach woprowali. Budźcźe
tež pſchichodnje z dobrowólnymi darami luboſcźe zhromadnomu wótcej
katholſkoho kſcheſcźanſtwa rady pomocni pſchi wjedźenju a zaſtaranju
cyłeje cyrkwje.

Z dźiwanjom na žiwjeńſke wobſtejnoſcźe katholſkich wěriwych w ſakſkim
kraleſtwje a z dowolnoſcźu ſwjatoho japoſchtołſkoho Stoła poſtaja ſo
hacž na dalſche ſcźěhowacy póſtny rjad:

1. Hako póſtne dny z dwojej winowatoſcźu, zdźerženja wot mjaſnych jědźow
a wotcźehnjenja na jědźi t. r. wobmjezowanja na jedynkrócźne naſycźenjo,
maja ſo dźeržecź: popjelna ſrjeda, ſrjeda a pjatk wo ſuchich dnach,
pjatki w ſchtyrcycźidnowſkim poſcźe, tſi poſlenje dny martrownoho
tydźenja, a vigilia pſched hodami (patoržica), njeje-li njedźela.

2. Hako póſtne dny bjez zdźerženja wot mjaſnych jědźow, tola z
winowatoſcźu wotcźehnjenja na jědźi t. j. ſpokojenja z jenož
jedynkrócźnym naſycźenjom, <pb/>kaž tež z winowatoſcźu, zo pſchi jenej a
tej ſamej pojědźi pódla mjaſnych jědźow tež rybjace njewužiwamy, hako
tajke póſtne dny maja ſo dźeržecź: zbytne wſchědne dny
ſchtyrcycźidnowſkoho poſta, kotrež njejſu w pſchedkhadźacym poſtajenju
hižo mjenowane; ſoboty wo ſuchich dnach a vigilije pſched ſwjatkami, kaž
tež pſched ſwjedźenjemi ſ. japoſchtołow Pětra a Pawoła, ſ. Marije
donjebjeswzacźa a wſchěch Swjatych. Jelizo na poſledku mjenowane tſi
vigilije na njedźelu panu, pſchepołoža ſo z winowatoſcźu wotcźehnjenja
na jědźi na pſchedkhadźace ſoboty; panu-li pak na pjatk, maja ſo ſobu ze
zdźerženjom wot mjaſnych jědźow wobkedźbowacź. Za njedźele we
ſchtyrcycźidnowſkim póſtnym cžaſu njeje wotcźehnjenjo wot jědźe
porucžene; tola njeje ani na póſtnych njedźelach dowolene, pſchi jenej a
tej ſamej pojědźi pſchi mjaſnych jědźach tež rybjace wužiwacź.

3. Tohorunja je za wſchě zbytne dotal njemjenowane pjatki cyłoho lěta
zdźerženjo wot mjaſnych jědźow porucžene, tola bjez winowatoſcźe
wotcźehnjenja na jědźi, kotrež je pſchi tym po pſchitomnym rjedźe za
pjatki póſtnoho cžaſa, kaž tež za pjatki ſuchich dnow a vigilijow
porucžene. Pjatk 15. awguſta hako na ſwjedźenju ſ. Marije
donjebjeswzacźa a pjatk 26. decembra hako na ſwjedźenju ſ. Schcźěpana je
wužiwanjo mjaſnych jědźow dowolene.

4. Na dnach, na kotrychž je zdźerženjo wot mjaſnych jědźow porucžene
(pod 1. a 3.), ſmě ſo tuk, tucžno, abo mjaſowa juſchka k pſchihotowanju
jědźow trjebacź a mjaſowa juſchka tež hako napoj wužiwacź; tola ſu wot
tutoho dowolenja poſlenje tſi dny martrownoho tydźenja wuzanknjene.

5. Hako wuwzacźo pak dowola ſo za wſchitke zdźeržeńſke (abſtinencne) a
póſtne dny wužiwanjo mjaſnych jědźow tym, kotſiž pucźuja, potom tym,
kotſiž hako domjacy abo ſłužownicy pola njekatholikow jědź dóſtawaja,
kaž tež hoſcźencarjam abo korcžmarjam, jich domjacym a hoſcźom,
tohorunja tež tym, kotſiž ſwoju jědź w hoſcźencu abo z hoſcźenca bjeru,
a bjez wulkeje wobcźežnoſcźe ſebi njemóža póſtne jědźe wobſtaracź, dale
wojakam a jich domjacym w kaſarnach a zwonka kaſarnow, kaž tež woſobam,
pola kotrychž wojacy bydlenjo a jědź maja, abo kotrež ſo wothladanju
khorych poſwjecźeja. Tola za wſchitke tute pady woſtanje wulki pjatk wot
ſpomnjeneje dowolnoſcźe wuwzaty, a dyrbi ſo hewak tež za mjenowane dny
tamna dwoja winowatoſcź dopjelnicź, zo ſo wotcźehnjenjo na jědźi
wobkedźbuje a pódla mjaſnych jědźow tež rybjace pſchi jenej a tej ſamej
pojědźi njewužiwaja. Pſchi tym ſo zjawnje pſchiſpomina, zo njeje
wotpohladanjo tuteje diſpenſy (dowolnoſcźe), hako by ſo wona tež tym
dawała, kotſiž móža ſebi wubjeranjo jědźow ſwobodnje a bjez zadźewkow
ſami poſtajecź.

6. K wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju mnohoſcźe abo měry w
jědźi ſu wſchitcy winowacźi, kiž ſu 21. lěto docpěli a 60. hiſchcźe
njepſchekrocžili a kiž njejſu z doſahacej pſchicžinu (winu), cźežkim
cźěłnym dźěłom, khoroſcźu, lěkaŕſkim wukazowanjom dla ſłaboſcźe abo
druhich dźiwanjow na ſtrowotu w tym wuzamołwjeni. K wobkedźbowanju
póſtneje kaznje w naſtupanju kajkoſcźe (wuzwolenja) jědźow ſu wſchitcy
wot 7. lěta a tež hiſchcźe pſchez 60. lěto dźerženi, jelizo runje
ſpomnjene wuzamołwjace pſchicžiny žane wuwzacźo njepſchipuſchcźeja.

7. Pſchitomny póſtny rjad woſtanje hacž do póſtnoho cžaſa pſchichodnoho
lěta w płacźiwoſcźi, a katholſcy wěriwi ſu naležnje napominani, zo bychu
tajke wopokazane dźiwanjo na jich wobſtejnoſcźe pſchipóznawajcy ſwoju
ſwěru a pſchiwiſnoſcź k katholſkej cyrkwi a k ſ. japoſchtołſkomu Stołej
ze ſwědomitym dopjelnjenjom póſtneje kazuje wobſwědcžili. Njech
cyrkwinſka póſtna kaznja a woſebje ſchtyrcycźidnowſki póſtny cžas
wſchitkim k tomu ſłuži, zo we pſchitomnym, wſchelako jenož za
ſpokojenjom ſwětnych požadoſcźow a nakhilnoſcźow ſo prócowacym cžaſu
winowatoſcź ſebjezaprěcźa, pokuty a nakazanja we ſebi wubudźeja, a potom
z dobrowólnym zdźeržowanjom wot dowolenych wjeſelow a wužiwanjow, kaž
tež z njemocowanym pſchewzacźom tež hewak njepſchikazanych
wobcźežnoſcźow ſo we póccźiwoſcźi ſebjezaprěcźa zwucžuja a poſylnjeja.
Tež njech nas pſchitomny ſ. póſtny cžas k tomu nawjeduje, zo polóženjo
póſtnoho rjada wurunamy z rozmnoženej <pb/>horliwoſcźu we modlenju, w
cyrkwi a zwonka njeje, a z huſcźiſchim dokonjenjom ſmilnych ſkutkow.

Katholſkim fararjam a farſkim adminiſtratoram, kaž duchownym
pſchedſtejicźerjam katholſkich cyrkwjow a khapalow w Sakſkej ſo z tutym
porucža, zo bychu w běhu lěta na njedźelach pſched poſtajenymi póſtnymi
dnami te ſame a waſchujo, kak maja ſo dźeržecź, wozjewjeli.

Po ſtarym waſchnju zapocžina ſo jutrowny cžas w Hornjej Łužicy hižo z
popjelnej ſrjedu, w herbſkich krajach hakle z pjatej njedźelu poſta. Po
wſchej Sakſkej pak ſkóncži ſo wón ze ſobotu po ſwjatkach. Kóždy
katholſki kſcheſcźan je pod cźežkim hrěchom winowaty, w jutrownym cžaſu
ſakramentaj pokuty a wołtarja doſtojnje dóſtacź.

Zo by ſo napominanjo ſwjatoho wótca k zhromadnym zaſtupnym próſtwam
dopjelniło, poſtaja ſo z tutym wot nětka:

1. Na wſchěch njedźelach a ſwjedźenjach pſchi popołdniſchej Božej
ſłužbje ma k tamnym tſjom, w paſtyŕſkim liſcźe 24. oktobra 1859 a 9.
februarja 1871 poſtajenym modlitwam tudy pſchipołožena hiſchcźe ſo
pſchidacź;

2. w pſchikhadźacym ſchtyrcycźidnowſkim poſcźe ma ſpomnjena modlitwa tež
pſchi pokutnych pobožnoſcźach, ſrjedu a pjatk po Božej mſchi dźeržanych,
ſo prajicź;

3. w tutym póſtnym cžaſu na wſchěch Božich mſchach, hdyžkuli rubriki
dowoleja, ma kollekta „♣pro pace♠“ po tej „♣pro Papa♠“ ſo pſchiwzacź;

4. Wěriwi maja ſo k pilnomu wobdźělenju pſchi tutych zaſtupnych
próſtwach napominacź.

K tomu ſo pſchiſpomina, zo maja ſo hižo prjedy poſtajene pjecź
kóždolětne cyrkwinſke wopory po ſcźěhowacym rjedźe dźeržecź:

Prěni za lyonſke miſſionſke towaŕſtwo na jenej ſcheſcźich póſtnych
njedźelow,

druhi za ſ. Józefowe towaŕſtwo w Aachenje na póſtnej njedźeli, kotraž po
19. měrca hako ſwjedźenju ſ. Józefa ſcźěhuje,

tſecźi za naležnoſcźe towaŕſtwa Božoho rowa w Kölnje, wulki pjatk a
pſchedjutrownu ſobotu,

ſchtwórty za ſ. Bonifacijowe towaŕſtwo w Paderbornje na njedźelu pſched
5. junija abo po nim,

pjaty ſkóncžnje, hromadźenjo pětrowoho pjenježka, na njedźelu pſched
ſwjedźenjom ſ. arcjandźela Michała abo po nim.

Wunoſchk tychle ſkładowanjow ma ſo w herbſkich krajach japoſchtołſkomu
vikariatej a w Hornjej Łužicy tachantſkomu konſiſtorijej do kónca
hapryla, reſp. junija a oktobra wotedacź.

Hnada Boha Wótca a Syna a Ducha ſwjatoho budź a woſtań pſchecy z wami!

W Dreždźanach, njedźelu ♣Sexagesimae♠ 1879.

† Franc Bernert.

Cźiſchcźał E. M. Monſe w Budyſchinje.

Pozjewjenjo

za prěnju póſtnu njedźelu lěta 1879.

Wyſokocžeſcźeny wjeŕch naſcheje ſwjateje katholſkeje cyrkwje, ſwjaty
wótc bamž Leo ♣XIII.,♠ je za katholſke kſcheſcźanſtwo we nětko
wobſtejacej wſchelakej nuzy powſchitkowne jubileum k naproſchenju
bójſkeje pomocy pſchipowjedźił a japoſchtołſke piſmo wo tym na 15.
februara t. l. wozjewjene ſo z tutym po porucžnoſcźi tachanta w
Budyſchinje wěriwym tudomneje diöceſy wozjewja:

Bamž Leo ♣XIII.♠

wſchitkim Khryſtuſawěriwym, kotſiž pſchitomny liſt zeznaja,

poſtrowjenjo a japoſchtołſke požohnowanjo!

Najwyſchſchi paſtyrjo, Naſchi prjedownicy, mějachu po ſtarodawnym
poſtajenju romſkeje cyrkwje pſchi ſamym ſpocžatku pſchewzateje
japoſchtołſkeje ſłužby zwucženjo, pokłady njebjeſkich darow wſchitkim
wěriwym z wótcowſkej ſchcźedroſcźu wotewrjecź a zhromadne modlitwy w
cyrkwi wozjewjecź, zo bychu jim pſchiležnoſcź duchownoho a ſpomožnoho
wužitka poſkicźili, a jich k docpěcźu pomocy wěcžnoho Paſtyrja z
modlitwami, pokutnymi ſkutkami a wokſchecźom khudych zbudźowali. Běſche
pak to z jeneje ſtrony kaž zbožowěſchcźacy dar, kotryž najwyſchſchi
pſchedſtejerjo nabožniſtwa pſchi ſpocžatku japoſchtołſkeje ſłužby ſwojim
ſynam w Khryſtuſu wudźělachu, hako ſwjaty zawdawk teje luboſcźe, z
kotrejž ſwójbu Khryſtuſowu wobjimachu; z druheje ſtrony pak běſche to
ſwjatocžna pſchiſłuſchnoſcź kſcheſcźanſkeje pobožnoſcźe a póccźiwoſcźe,
kotruž wěriwi a jich paſtyrjo, z widźomnej hłowu zjenocźeni, pſched
Bohom dokonjachu, zo by Wótc ſmilnoſcźow nic jeno na ſwoje ſtadło, njech
tu ſłowa ſwjatoho Leona wužijemy, „ale tež na paſtyrja ſwojich wowcow
ſamoho” miłoſcźiwje pohladował, joho podpjerał, „zakitacź a paſcź ſo
doſtojnił”.

Z tutym wotmyſłom wjedźeni, ſmy pſchi bliženju lětnoho dnja Naſchoho
wuzwolenja, ſcźěhujcy pſchikłady Naſchich prjedownikow, wobzankli,
cyłomu katholſkomu ſwětej wotpuſk po waſchnju powſchitkownoho jubileja
wozjewicź. Pſchetož jara derje wěmy, kak je pſchi cźežkim zaſtojnſtwje,
kotrež na ſebi noſymy, połnoſcź Božich hnadow trěbna; znajemy z dołhoho
nazhonjenja, kak zrudna je wobſtejnoſcź naſchich cžaſow, do kotrychž ſmy
ſtajeni, a z kotrymi a z kajkimi zmohami cyrkej ſo bědźi w nětcžiſchim
cžaſu: tola z powrócźenja zjawnych naležnoſcźow k pſchecy hórſchomu, ze
zatraſchnych wotmyſłow bjezbóžnych cžłowjekow, kaž tež z hroženjow
njebjeſkoho khoſtanja, kotrež je hižo někotrych krucźe napanyło, bojimy
ſo, zo wſchědnje wjetſche njezboža pſchińdu.

Dokelž pak woſebita dobrota jubileja to wotmyſluje, zo bychu
njeſchwarnoſcźe duſche ſo wucžiſcźiłe, ſkutki pokuty a luboſcźe ſo
dokonjałe, <pb/>pſchiſłuſchne modlitwy nadobniſcho ſo nałožowałe, a
dokelž wopory ſprawnoſcźe a modlitwy, kotrež ſo z jenomyſlnej
horliwoſcźu cyłeje cyrkwje wopruja, Bohu tak wulcy ſpodobne a płódne ſu,
zo ſo zdadźa Božu ſmilnoſcź mocowacź, dyrbimy ſo ſylnje nadźijecź, zo
njebjeſki Wótc na pokornoſcź ſwojoho luda miłoſcźiwje pohladnje, a po
wobrocźenju wobſtejnoſcźow k lěpſchomu požadane ſwětło a wokſchecźo
ſwojich ſmilnoſcźow poſkicźi. Pſchetož, kaž tón ſamy Leo Wulki
prajeſche, „jelizo z porjedźenjom žiwjenja, nam z Božej miłoſcźu datym,
duchowni njepſchecźeljo ſo pſchedobywaja, podcźiſnje ſo nam tež ſylnoſcź
naſchich cźěłnych njepſchecźelow, a z naſchim polěpſchenjom woſłabnjeja,
kotrychž njejſu ſylnych ſcžiniłe jich ſamſne zaſłužby, ale naſche
hrěchi.” Tohodla nutrnje napominamy wſchitkich ſynow katholſkeje cyrkwje
a kóždoho woſebje, a proſymy we Knjezu, zo bychu z Naſchimi tež ſwoje
modlitwy, próſtwy a ſkutki kſcheſcźanſkeje pokuty a miłoſcźe zjenocźili,
a zo bychu, hdyž ſo jim tale hnada jubileja dawa, tónle cžas njebjeſkich
ſmilnoſcźow k dobytku ſwojich duſchow a k wužitku Cyrkwje z Božej pomocu
najhorliwiſcho wužili.

A tak z dowěrjenjom na ſmilnoſcź Boha wſchohomócnoho, a na móc ſwjateju
japoſchtołow Pětra a Pawoła, po mocy wjazanja a wotwjazanja, kotruž je
tón Knjez Nam, byrnje njehódnym, wudźělił, dowolamy a wudźělamy
wſchitkim Khryſtuſawěriwym wobojoho ſplaha a kóždomu woſebje, njech
pſchebywaja w naſchim wěcžnym měſcźe, abo njech do njoho pſchińdu,
doſpołny wotpuſk wſchitkich jich hrěchow, kotſiž cyrkwje ſwjatoho Jana z
Laterana, ſwjatoho wjeŕcha japoſchtołow, a ſwjateje Marije wjetſcheje,
wot prěnjeje njedźele poſta, potajkim wot 2. měrca, hacž do 1. duja
junija ♣inclusive,♠ kotryž budźe ſwjatkowna njedźela, dwójcy wopytaja, a
tam někotry cžas za zbožo a powyſchenjo katholſkeje cyrkwje a tutoho
japoſchtołſkoho Stoła, za wukorjenjenjo kecaŕſtwow, za wobrocźenjo
wſchěch błudźacych, za pſchezjenoſcź kſcheſcźanſkich wjeŕchow, a za
pokoj a pſchezjenoſcź wſchitkoho wěriwoho luda a po Naſchim měnjenju k
Bohu pobožne modlitwy wopruja, a tež junu w prjedy poſtajenym cžaſu
połny póſt t. r. póſtny a abſtinencny (zdźeržeńſki) dźeń dźeržecź budźa,
z wuwzacźom tych dnow, za kotrež w ſchtyrcycźidnowſkim poſcźe po póſtnym
rjedźe wolóženjo njewobſteji abo kotrež ſu hewak po cyrkwinej kazni
podobnje krute poſty; tež ſwojich hrěchow ſo wuſpowjedawſchi
najſwjecźiſchi ſakrament wołtarja k ſebi wozmu a kotružkuli jałmožnu za
khudych abo na kotryžkuli dobrocźeŕſki ſkutk dadźa, kaž kóždoho
pobožnoſcź pohnuwa. Tohorunja wudźělamy doſpołny wotpuſk wſchěm druhim,
hdźežkuli zwonka mjenowanoho měſta pſchebywacym, jelizo tſi cyrkwje jich
měſta abo wſy abo pſchedměſta, kotrež jim wot tamniſchich biſkopow abo
jich zaſtupnikow abo połnomócnikow abo po jich porucžnoſcźi a hdźež ſami
njejſu, wot tych, kiž tam duſchipaſtyŕſtwo wjedu, dwójcy, abo ſtej-li
tam jenož dwě cyrkwi, tſikrócź abo je-li tam jenož jena cyrkej, tule
ſchěſcź krócź w cžaſu mjenowanych tſjoch měſacow wopytaja, a druhe
ſpomnjene ſkutki pobožnje dokonjeja. Tajkim poſkicźamy a wudźělamy
doſpołny wotpuſk wſchěch jich hrěchow, kajkiž ſo w jubilejſkim lěcźe tym
wudźěluje, kotſiž wěſte cyrkwje w ſpomnjenym měſcźe abo zwonka njoho
wopytaja. Tež dopuſchcźamy, zo tutón wotpuſk duſcham, kiž ſu z Bohom w
luboſcźi zjenocźene z tohole žiwjenja woteſchłe, po waſchnju zaſtupneje
próſtwy ſo pſchiwobrocźicź móže a ſmě. K tomu dowolamy biſkopam, zo móža
kapitlam a ſwětſkoduchownym a klóſchtyrſkim kongregacijam,
zjenocźenſtwam, bratſtwam, univerſitam abo kotrymžkuli kollegijam,
kotrež ſpomujene cyrkwje w proceſſionje wopytaja, licžbu tutych wopytow
po ſwojim mudrym dobrozdacźu pomjeńſchicź.

Dowolamy pak, zo na morju ſo namakacy a pucźowacy tón ſamy wotpuſk
docpěcź móža a ſmědźa, hdyž do ſwojeje domizny abo hewak do ſtajnoho
bydlenja ſo nawrócźa, po dokonjenju horjeka wopiſanych ſkutkow a po
ſchěſcźkrócźnym wopytanju ſwojeje biſkopſkeje abo hłowneje cyrkwje, abo
farſkeje jich domizny abo jich ſtajnoho pſchebytka. Tohorunja
pſchipuſchcźamy a dowolamy tónle wotpuſk rjaduiſkim (klóſchtyrſkim)
woſobam wobojoho ſplaha, kotrež wobſtajnje w klauſurje pſchebywaja, kaž
tež wſchitkim druhim, laikam (njeduchownym) a duchownym, <pb/>ſwětſkim a
rjadniſkim, kiž ſo w jaſtwje abo zajecźu namakaja, kaž tež tym, kiž ſu
někajkeje cźěłneje ſłaboſcźe abo kajkohožkuli zadźewka dla
wotdźeržowani, zo ſpomnjene ſkutki abo někotre tych ſamych njebudźa móc
dokonjecź: zo by ſpowjednik, wot ſwojoho biſkopa prawnje poſtajeny, tute
ſkutki do druhich pobožnych ſkutkow mohł pſcheměnicź, abo na druhi
najbližſchi cžas wotſtorcžicź abo tajke ſkutki napołožicź, kotrež bychu
tucźi pokutnicy dokonjecź móhli. Tež dawamy dowolnoſcź, zo ſmě ſo ſwjate
woprawjenjo ſpuſchcźicź dźěcźom, kiž hiſchcźe k prěnjomu ſwjatomu
woprawjenju dowjedźene njebuchu.

Dale dawamy wſchitkim Khryſtuſawěriwym a kóždomu woſebje, njeduchownym a
duchownym, ſwětſkim a rjadniſkim kotrohožkuli rjada abo woſebicźe
mjenujomnoho wuſtawa, dowolnoſcź a połnomóc, zo móža ſebi k tutomu
kóncej za ſpowjednika wuzwolicź kotrohožkuli duchownoho, njech je
ſwětſki abo rjadniſki, z tych, kiž ſu prawuje poſtajeni; a tule
dowolnoſcź ſmědźa tež wužicź mniſchki (klóſchtyrſke knježny) a novicki,
a druhe w klauſurje pſchebywace žónſke, hdyž jenož je ſpowjednik za
rjadnicy poſtajeny. Tutón ſpowjednik móže a ſmě tajkich a tajke, hdyž we
horjeka poměnjenym cžaſu k ſpowjedźi k njomu pſchińdu, z wotmyſlenjom,
zo chcedźa pſchitomny jubilejſki wotpuſk dobycź a druhe k joho dóſtacźu
trěbne ſkutki dopjelnicź, za tutón pad a jenož za ſwědomjo wotwjazacź
wot exkommunikacije (wuzanknjenja z cyrkwje), ſuſpenſy (wotewzacźa
duchownſkich prawow), abo druhich cyrkwinſkich wotſudźenjow a
khoſtanjow, po prawje abo pſchez cyrkwinſkoho ſudnika za kajkužkuli winu
poſtajenych a napołoženych, tež wot tajkich, kotrychž wotwjazanjo je
diöceſanſkim biſkopam a Nam abo japoſchtołſkomu Stołej wuměnjene, a to
we padach po woſebitym waſchnju (♣speciali licet modo♠) někomu abo
bamžej a japoſchtołſkomu Stołej pſchewoſtajenych, a kotrež hewak we
žanej ani najwjetſchej połnomocy za dowolene ſo ſobu njezrozymjeja,
tohorunja wot wſchitkich hrěchow a pſcheſtupjenjow, kažknli cźežkich a
wulkich, tež tutym biſkopam a Nam abo japoſchtołſkomu Stołej
wuměnjenych, kaž ſo wě, hdyž ſo jim ſpomožna pokuta napołoži, a ſchtož
hewak po prawje ſo napołožicź dyrbi, a jelizo je wo kecaŕſtwo cžinicź,
po pſchedkhadźacym wotpſchiſahanju a wotwołanju błudow, kaž po prawje
je. Tak tež móže a ſmě ſpowjednik kotrežkuli ſwjate ſluby, z pſchiſahu
wobkrucźene a japoſchtołſkomu Stołej wuměnjene, do druhich pobožnych a
ſpomožnych ſkutkow pſcheměnicź; tola ſu pſchecy wuwzate ſluby cžiſtoty,
zaſtupjenja do rjada, a pſchiſłuſchnoſcź, kotraž je wot někoho tſecźoho
pſchiwzata była abo pſchi kotrejž je cžinicź wo ſchkodu za někoho
tſecźoho, kaž tež pokutniſke ſluby, kiž ſo pſched hrěchom zakitace
mjenuja, khiba zo ſo tute pſcheměnjenjo za tajke ſpóznawa, zo runje tak
derje pſchichodnomu hrěchej wobara, kaž wěc prjedawſchoho ſluba. Runje
tak móže a ſmě ſpowjednik tajkich pokutnikow, kiž ſwjecźizny maja abo we
rjadach ſu, wotwjazacź wot potajneje irregularity (njeprawidłownoſcźe),
hdyž ſu ju mjenujcy z njewobkedźbowanjom cyrkwinſkich pokucźenjow
(cenſurow) na ſo ſcźahnyli, k wukonjenju jich ſwjecźiznow a k dóſtacźu
wyſchſchich.

Nochcemy pak z tutym liſtom wotwjazowacź wot kajkeježkuli zjawneje abo
potajneje abo znateje irregularity (njeprawidłownoſcźe), njech je z
hrěcha abo z njedoſtatka (♣ex delicto sive ex deſectu♠) naſtała, abo wot
druheje njepſchiſprawnoſcźe abo njepſchipuſchcźnoſcźe; tež nochcemy
žaneje połnomocy wudźělicź, z kotrejž by ſo we runje pomjenowanych
wěcach, a byrnje jenož za ſwědomjo, diſpenſa (dowolnoſcź) abo khmanoſcź
dawała, abo něchtó do prjedawſchoho wobſtacźa, kaž bě pſched ſwjecźiznu,
ſo pſcheſadźił; runje tak nochcemy zběhnycź poſtajenjo z pſchidatymi
wukładami, wot Naſchoho prjedownika, zbóžnoho wopomnjecźa Benedikta
♣XIV.,♠ wudate, kotrež ſo ſpocžina ♣Sacramentum Poenitentiae;♠ ſkóncžnje
njemóže a njeſmě pſchitomny liſt tym pomhacź, kotſiž ſu wot Nas a
japoſchtołſkoho Stoła, abo wot wěſtoho prälata (biſkopa) abo
cyrkwinſkoho ſudnika z mjenom exkommunicirowani (wuzanknjeni),
ſuſpendirowani, z interdiktom (cyrkwinſkej zakaznju) wobcźeženi abo
druhim wotſudźenjam a khoſtanjam pſchiſudźeni abo zjawnje wobſkoržowani,
khiba zo w pſchedſpomnjenym cžaſu doſcźcžinja, a z druhimi, hdźež je
trěbne, ſo wujednaja. Hdyž pak w poſtanaſcheje <pb/>katholſkeje cyrkwje
w cžaſu najwyſchſchoho paſtyŕſtwa ſwjatoho wótca bamža Leona ♣XIII.,♠
wuproſchujemy, zo bychmy z dowěru ſo nadźijecź ſměli, zo ſo nad nami
„zaſy zjewi dobrota a ſchcźedroſcź Boha, naſchoho Zbóžnika.”

Z pomocu Boha Wótca a Syna a Ducha ſwjatoho njech pſchipowjedźeny hnadny
cžas wſchitkim wěriwym pſchinjeſe bohate płody žohnowanja za cžas a
wěcžnoſcź!

Date na tachantſtwje w Budyſchinje na dnju ſ. japoſchtoła Matija 1879.

† Franc Bernert,

biſkop z Azota, japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje, adminiſtrator
w ſakſkej Hornjej Łužicy a tachant w Budyſchinje.

Cźiſchcźał E. M. Monſe w Budyſchinje.

<pb/>

Franc Bernert,

z Božeje ſmilnoſcźe a japoſchtołſkoho Stoła miłoſcźe biſkop z Azota,
japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje, ♣administrator ecclesiasticus♠
w kralowſkej ſakſkej Hornjej Łužicy, tachant kapitla ſ. Pětra w
Budyſchinje,

poſtrowja a žohnuje wſchitkich joho duchownomu wjedźenju dowěrjenych
wěriwych.

Wjelelubowani w khryſtuſu!

Blizko pola Jericha proſcheſche po powjedanju ſwjatoho ſcźenja na
dźenſniſchu njedźelu (Luk. 18, 35) ſlepy Jězuſa, ſyna Davidowoho,
naležnje wo pomoc, a hdyž cźi, kiž prjedy dźěchu, jomu mjelcžecź
kazachu, wołaſche wón hiſchcźe nutrniſcho a wótſiſcho: „Syno Davidowy,
ſmil ſo nade mnu!” — Na mnohoſcź a wulkoſcź nuzy a horja naſchoho cžaſa
pohladujcy, dowěrjamy ſo tež my podobnje, zo wěra do Jězuſa Khryſtuſa,
kotraž je w luboſcźi ſkutkowaca (Gal. 5, 6), nas z nuzy tychle
cźěſnoſcźow wumožicź móže a wjeŕch naſcheje ſwjateje cyrkwje, ſwjaty
wótc bamž Leo ♣XIII.,♠ je nam wjacy krócź rozpomnicź dał: Jězus
Khryſtus, Kſchižowany, wocžłowjecženy Syn Boži, kaž katholſka cyrkej
joho wopowjeduje, je dźenſa hiſchcźe „móc a mudroſcź Boža”, zo by ludy
wot jich wſchelakich horjow wumožił, a jenotliwi kaž zhromadni wołamy ſo
modlicy k Jězuſej, bójſkomu zbóžnikej, wo pomoc. Tola tutej dowěrje
ſtupaja w naſchich dnach mnozy napſchecźiwo, mjez nimi tež tajcy, kotſiž
ze ſłowom a piſmom na rozſudźenjo ſobucžłowjekow najbóle ſkutkuja.

Ze ſwojim napſchecźiworycženjom prócuja ſo woni, zo bychu z wutroby
wěriwych cžeſcźehódnu ſwjatu katholſku wěru do Khryſtuſa, jenorodźenoho
Syna Božoho, hako wumóžnika a zbóžnika precž wzali. Tola „w žanym druhim
njeje zbóžnoſcź; pſchetož njeje žane druhe mjeno pod njebjeſami
cžłowjekam date, pſchez kotrež bychu móhli zbóžni bycź” (Jap. ſk. 4,
12). Tohodla budź nam kaž pobožnomu modlerjej pola Jericha wſchitke
napſchecźiwjenjo ſwěta pſchecźiwo ſpomoženju w Khryſtuſu dźenſa na
njedźeli pſchihotowanja na ſwjaty póſtny cžas hako napominanjo, zo
bychmy ſo we wěrje wobkrucźeli a k wuznawanju kaž tež wobkedźbowanju
teje ſameje zbudźowali.

Napſchecźorycženja pſchecźiwo wucžbje Jězuſa Khryſtuſa a naſcheje
ſwjateje katholſkeje cyrkwje napominaja nas, zo bychmy ſo we wěrje
wobkrucźeli. Pſchetož ſchtož tu mnozy w rycži a piſmje pſchecźiwo
naſchej wěrje wozjewjeja, je tajke, zo wěrne a prawe póznacźo Jězuſa
Khryſtuſa a katholſkeje cyrkwje njewupokazuje. Pſchirunamy-li tele
napſchecźiworycže pſchecźiwo naſchej wěrje jenož trochu z wěrywuznacźom,
kotrež ſmy wot dźěcźacych dnow ſo modlili, z tej wucžbu, kotruž kóždy
wot cyrkwje wobkrucźeny katechismus wobjima, kotruž ſu ſtarſchi,
wucžerjo a katechetowje nas pſchecy wucžili a kotraž ſo wobſtajnje w
cyrkwi wopowjeduje: dyrbimy prajicź, mnozy z tych, kotſiž ſu tamne rycže
pſchecźiwo wěrje wunjeſli, njejſu z cyła abo ſu tola jenož njedoſpołnje
wucžbu Jězuſa Khryſtuſa a katholſkeje cyrkwje znali. A byrnje woni hewak
we wſchelakich wjedźeńſtwach wobſchěrnu wědomnoſcź měli a ſo nahladnoho
mjena wjeſelili, <pb/>ſu ſebi tola wo kſcheſcźanſkim nabožniſtwje jenož
njedoſahacu wědomoſcź wobſtarali; tohodla maja wo joho wucžbach huſto
cyle wopacžne myſle. Cžaſto ſo potom ſtanje, zo ſo katholſkej cyrkwi
wucžby pſchicpěja, kotrež wona ženje njeje wucžiła, haj kotrež je wona
zjawuje wotſudźiła, a zaſy wotprěja ſo jej wucžby, kotrež je wona
ſtajnje hako Khryſtuſowu a cyrkwinu wucžbu wěricź porucžała. Tu płacźi
hiſchcźe ſłowo, kotrež Jězus rjekny, hdyž japoſchtołam ſpjecźiwoſcź
ſwěta pſchecźiwo wucžbam evangelija prjedy prajeſche: „To budźa wam
cžinicź, dokelž njeznaja Wótca ani mje” (Jan 16, 3) a joho modlitwa na
kſchižu za joho pſchecźiwnikow: „Wótcže, wodaj jim, woni njewjedźa,
ſchto cžinja!” (Luk. 23, 34) hodźi ſo hiſchcźe nětko nałožowacź.

Nětko pak, wjelelubowani w Khryſtuſu! hižo pſchi naſchich wſchědnych
naležnoſcźach dźeržimy to za njemudre a njeprawe, hdy bychmy naſche
zamoženjo, naſchu ſtrowoſcź, naſche prawo a naſchu cžeſcź rozſudźenju
tajkich dowěrili, kotſiž wo tutych wěcach žanu doſahacu wědomoſcź
nimaja. Kak trěbne a wažne potajkim je, zo hako katholſcy kſcheſcźenjo
ze ſwojej wěru a ze ſpomoženjom naſchich njeſmjertnych duſchow ſo
nawjedowanju tych bjezſtaroſcźiwje njepſchewoſtajimy, kotſiž naſchu wěru
z cyła abo tola prawje njeznaja. „Njebudźmy tola”, napomina ſwjaty Pawoł
(Efeſ. 4, 14) „wjacy dźěcźi, kiž hako mórſke žołmy tam a ſem ſo khabłaja
a ſu wot kóždoho wětra wucžby tam a ſem honjeni pſchez ſchibałſtwo ludźi
a pſchez leſnoſcź zawjedźenja k błudej.” Runje tohodla pak njech ſu
napſchecźorycže pſchecźiwo Jězuſowej wucžbje nam napominanjo, zo
njebychmy rozwucžowanjo wo kſcheſcźanſkim nabožniſtwje, wo Jězuſu
Khryſtuſu a wo katholſkej wěrje ſebi mało wažili. Woprawdźe chcemy ſo
ſtaracź, zo bychmy ſami a zo bychu tež cźi, kotrychž je Bóh naſchomu
nawjedowanju dowěrił, a tucźi hižo wot młodoſcźe pſchez dźělbracźo na
cyrkwinſkim rozwucženju, pſchez poſłuchanjo na Bože ſłowo w prědowanju,
pſchez horliwe znowa cžitanjo dobrych wot cyrkwje wobkrucźenych
powucžnych knihow, pſchez wobſtajne a woſpjetowace nawuknjenjo Božoho
ſłowa ze ſwjatych piſmow, ſebi jaſne, wěſte, po móžnoſcźi doſpołne a
wobkrucźene ſpóznacźo we wěcach naſcheje ſwjateje wěry nadobyli, tak zo
bychmy wſchitcy w cžaſu pruhowanjow po ſłowach ſwjatoho Pawoła (Tit. 1,
9), „ſo dźerželi wěryhódnoho ſłowa, kaž je po wucžbje wěſte, a zo bychmy
mócni byli, we ſtrowej wucžbje rozwucžecź a pſchecźiwnikow
pſchepokazacź.”

Tola napſchecźorycže pſchecźiwo naſchej ſwjatej wěrje dyrbja nam
hiſchcźe dale napominanjo bycź, zo naſchu wěru we žiwjenju ſwěrnje
wuznawamy a ſwěru dopjelnjamy. Pſchetož, tak wukładuje ſo wěriwym, móc
wěry, kiž cžłowjekow ſwjatych, ſprawnych a zbóžnych cžini, dyrbi ſo tola
w jich žiwjenju wopokazowacź. Nam je ſlubjene, zo „Jězus wumoži ſwój lud
wot joho hrěchow” (Matej 1, 21) a po ſłowje profety (Jſ. 66, 12) wulinje
nad njón „pokoj kaž rěku”. Ale tež mjez katholſkimi kſcheſcźanami
njenamaka ſo cžaſto tale ſlubjena ſprawnoſcź a ſwjatoſcź w žiwjenju a
cžinjenju, a jenotliwym kaž ſwójbam a gmejnam brachuje huſto a cžaſto
ſpomoženjo ſlubjenoho pokoja a změrowanja w žiwjenju. Na to pak zepjera
ſo wobſkoržowanjo, zo ani katholſka wěra nima mocy, cžłowjekow zbóžnych
cžinicź w Khryſtuſu.

Tola, wjelelubowani w Khryſtuſu! hdyž ma něchtó hewak derje pomhacy
ſrědk pſchecźiwo wěſtej khoroſcźi w ſwojim domje, ale we khoroſcźi jón z
cyła abo tola na wukazane waſchnjo njenałožuje abo wot ſwojich domjacych
nałožowacź njeda, a hdyž potom tohodla w tutym domje wuſtrowjenjo
njeſcźěhuje, tehdom njeby prawe a zdobne było, wo tamnym ſrědku prajicź,
zo wón žaneje mocy nima a wjacy njeſkutkuje. Takle pak ma ſo cžaſto z
kſcheſcźanſkej wěry mjez cžłowjekami. Najprjedy pſchiſtupuje ſwět k
wěriwym ze ſwojim ſpytowanjom, zo by ſo po Božim ſłowje, kaž je wěra
wopowjeduje, w žiwjenju njecžiniło. Słowo ſtaroho ſpytowarja: „Wy
njewumrjecźe, ale budźecźe Bohu runja” (Gen. 3, 5), ſo jim ze wſchelakim
wotměnjenjom praji, a tak ſo ſtanje, zo tak mnohe ſtawy katholſkeje
cyrkwje ſwoju wěru potom w žiwjenju z cyła abo na pſchiſłuſchne waſchnjo
njewukonjeja <pb/>a njewobkedźbuja. Ze zrudobu dyrbimy tole pſchidacź.
Pſchez ſwjatu kſchcźeńcu buchu woni dźěcźi Bože, ſobuherbja Jězuſa
Khryſtuſa, nětko pak ſu Boha a Zbóžnika woteznali; joho mjeno, joho
kaznju, joho ſłowo, to nimaja wjacy w ſwojich myſlach; to wſchitko je z
jich rycžow a rozmołwjenjow zdalene, haj mjenuje ſo ſnadź jenož k
wuſměſchenju a hanjenju; a žiwjenjo, cžinjenjo a woſtajenjo tajkich
kſcheſcźanow po mjenje z jich prócowanjom, jenož ſwět dobywacź, z
wonjecžeſcźenjom Bohu ſwjecźenych dnow, tute jich žiwjenjo bjez
bohuſłužownoſcźe a modlitwy, wjedźe ſo po pucźach, kotrež njejſu prawe,
kotrež ſu zdalene wot Boha. A druzy njejſu hiſchcźe tak daloko docpěli;
woni chcedźa hiſchcźe z modlenjom, z wopytowanjom cyrkwje, z dóſtawanjom
ſakramentow a z druhimi dobrymi ſkutkami Boha a joho kaznje cžeſcźicź,
tola jenož hacž do wěſteje měry, a nic z cyłeje wutroby a z cyłeje
duſche, nic ze wſchěmi mocami a z cyłej myſlu (Luk. 10, 27). Pſchetož
Bóh a Jězus Khryſtus, joho jenorodźeny Syn, joho ſłowo a porucžnoſcź
njeje jim wjacy najwyſchſche kubło, kotromuž bychu wutrobu a myſl, ſwoje
prócowanjo a ſtaranjo, ſwoje žiwjenjo podcźiſnycź žadali; pſchecy
hiſchcźe wotmyſleja ſebi, zo bychu ſwojim ſtarym zwucženjam a ſwětnym
cžaſnym nakhilnoſcźam w cžaſu ſpytowanja ſamo tež Božu kaznju,
winowatoſcź a ſwědomjo woprowali.

Tajke dha je drje jara wobžarujomne nabožne wobſtejenjo někotrychžkuli
katholſkich kſcheſcźanow, a tak daloko je z nimi pſchiſchło, nic dokelž
woni katholſkej cyrkwi pſchiſłuſcheja a ſnadź po mjenje hiſchcźe wěru
maja, ale dokelž woni katholſku wěru po Khryſtuſowej luboſcźi njejſu w
žiwjenju wuznawali a dopjelnjeli, a dokelž ſu we mnohich jeje ſwjatych
kaznjach wſchelako ſo pſchehrěſchili. Potom pak njemóže ſo tež dźiwno
zdacź, zo tajcy katholſcy kſcheſcźenjo z tutym ſwojim žiwjenjom a
cžinjenjom nadobne, wěrje ſlubjene žohnowanja a ſpokojenja w žiwjenju
njedocpěja. Te ſame ſo jim njedóſtawaja, nic hako by wěra ſwoju móc
zhubiła k wobſtaranju tychle žohnowanjow, ale dokelž wona wot tajkich
wuznawarjow njeje wužiwana a wobkedźbowana była. Tak dopjelni ſo hrózbne
ſłowo ſwjatoho japoſchtoła Jakuba: „Schto pomha, moji bratſja, hdyž
něchtó praji, zo ma wěru, ale ſkutkow nima? Móže wěra joho zbóžnoho
ſcžinicź?” (Jak. 2, 14). Tón ſamy japoſchtoł pak pſchiſtaja hiſchcźe
ſłowa: „Ja pak chcu tebi ze ſkutkow moju wěru pokazacź” (2, 18).

Tute japoſchtołſke ſłowa njech nas nětko wubudźeja, zo bychmy ſpominajcy
na runje rozeſtajene hubjenſtwo cžłowjeka, kotryž ſwojej wěrje njeda po
zdobnoſcźi na žiwjenjo ſkutkowacź, za to ſo ſtarali, zo bychmy ſwoju
ſwjatu katholſku wěru w žiwjenju wuznawali, wukonjeli a wobkedźbowali, a
zo bychmy k dopokazanju toho wſchitke ſwoje cžinjenjo a woſtajenjo Božej
wot tuteje wěry wozjewjanej woli w luboſcźi k Bohu podcźiſnyli. Potom
runje tak po ſlubjenju naſchoho Zbóžnika „ſami na ſebi zhonimy, hacž je
tale wucžba wot Boha” (Jan 7, 17), kaž tež druhim płody a žohnowanja
wěry ſpóznacź damy a tak k wotpokazanju napſchecźorycžow pſchecźiwo tej
ſamej najſkutkowniſcho po naſchich mocach pſchinoſchujemy. Tu njemóžemy
doſcź wopominacź ſłowa ſ. japoſchtoła Pětra (1. Pětr. 2, 15): „Tak dha
je wola Boža, zo byſchcźe z prawjecžinjenjom njewědomoſcź njemudrych
cžłowjekow k mjelcženju pſchiwjedli.”

Byrnje potom tež w naſchich dnach, hdyž my we wjele horjach tutoho
žiwjenja Khryſtuſa, Božoho Syna, wo pomoc proſymy po pſchikładźe
dowěrjacoho modlerja pola Jericha, tajka mnohoſcź naſchomu napominanju
napſchecźo rycžała; njech tute napſchecźorycže k tomu dopomhaja, zo
bychmy ſwoju wěru wobkrucźeli a ju ze ſłowom a ſkutkom w žiwjenju
dopjelnjeli. Tón Knjez potom nimo nas njepóńdźe, khiba zo by nam prjedy
ſwoje žohnowanjo wudźělił, a z Božej miłoſcźu budźe tež nětko hiſchcźe
joho ſłowo zjawne: „Twoja wěra je cźi pomhała.” (Luk. 18, 43.)

<pb/>

Z dźiwanjom na žiwjeńſke wobſtejnoſcźe katholſkich wěriwych w ſakſkim
kraleſtwje a z dowolnoſcźu japoſchtołſkoho Stoła poſtaja ſo hacž na
dalſche ſcźěhowacy póſtny rjad:

1. Hako póſtne dny z dwojej winowatoſcźu, zdźerženja wot mjaſnych jědźow
a wotcźehnjenja na jědźi t. r. wobmjezowanja na jedynkrócźne naſycźenjo,
maja ſo dźeržecź: popjelna ſrjeda, ſrjedy a pjatki wo ſuchich duach,
pjatki w ſchtyrcycźidnowſkim poſcźe, tſi poſlenje dny martrownoho
tydźenja, a vigilia pſched hodami (patoržica), njeje-li njedźela.

2. Hako póſtne dny bjez zdźerženja wot mjaſnych jědźow, tola z
winowatoſcźu wotcźehnjenja na jědźi t. j. ſpokojenja z jenož
jedynkrócźnym naſycźenjom, kaž tež z winowatoſcźu, zo pſchi jenej a tej
ſamej pojědźi pódla mjaſnych jědźow tež rybjace njewužiwamy, hako tajke
póſtne dny maja ſo dźeržecź: zbytne wſchědne dny ſchtyrcycźidnowſkoho
poſta, kotrež njejſu w pſchekhadźacym poſtajenju hižo mjenowane; ſoboty
wo ſuchich dnach a vigilije pſched ſwjatkami, kaž tež pſched
ſwjedźenjemi ſ. japoſchtołow Pětra a Pawoła, ſ. Marije donjebjeswzacźa a
wſchěch Swjatych. Jelizo na poſledku mjenowane tſi vigilije na njedźelu
panu, pſchepołoža ſo z winowatoſcźu wotcźehujenja na jědźi na
pſchekhadźace ſoboty; panu-li pak na pjatk, maja ſo ſobu ze zdźerženjom
wot mjaſnych jědźow wobkedźbowacź. Za njedźele we ſchtyrcycźidnowſkim
póſtnym cžaſu njeje wotcźehnjenjo wot jědźe porucžene; tola njeje ani na
póſtnych njedźelach dowolene, pſchi jenej a tej ſamej pojědźi pſchi
mjaſnych jědźach tež rybjace wužiwacź.

3. Tohorunja je za wſchě zbytne dotal njemjenowane pjatki cyłoho lěta
zdźerženjo wot mjaſnych jědźow porucžene, tola bjez winowatoſcźe
wotcźehnjenja na jědźi, kotrež je pſchi tym po pſchitomnym rjedźe za
pjatki póſtnoho cžaſa, kaž tež za pjatki ſuchich dnow a vigilijow
porucžene.

4. Na dnach, na kotrychž je zdźerženjo wot mjaſnych jědźow porucžene
(pod 1. a 3.), ſmě ſo ſadło, tucžno, abo mjaſowa juſchka k
pſchihotowanju jědźow trjebacź a mjaſowa juſchka tež hako napoj
wužiwacź; tola ſu wot tutoho dowolenja poſlenje tſi dny martrownoho
tydźenja wuzanknjene.

5. Hako wuwzacźo pak dowola ſo za wſchitke zdźeržeńſke (abſtinencne) a
póſtne dny wužiwanjo mjaſnych jědźow tym, kotſiž pucźuja, potom tym,
kotſiž hako domjacy abo ſłužownicy pola njekatholikow jědź dóſtawaja,
kaž tež hoſcźencarjam abo korcžmarjam, jich domjacym a hoſcźom,
tohorunja tež tym, kotſiž ſwoju jědź w hoſcźencu abo z hoſcźenca bjeru,
a bjez wulkeje wobcźežnoſcźe ſebi njemóža póſtne jědźe wobſtaracź, dale
wojakam a jich domjacym w kaſarnach a zwonka kaſarnow, kaž tež woſobam,
pola kotrychž wojacy bydlenjo a jědź maja, abo kotrež ſo wothladanju
khorych poſwjecźuja. Tola za wſchitke tute pady woſtanje wulki pjatk wot
ſpomnjeneje dowolnoſcźe wuwzaty, a dyrbi ſo hewak tež za mjenowane dny
tamna dwoja winowatoſcź dopjelnicź, zo ſo wotcźehnjenjo na jědźi
wobkedźbuje a pódla mjaſnych jědźow tež rybjace pſchi jenej a tej ſamej
pojědźi njewužiwaja. Pſchi tym ſo zjawnje pſchiſpomina, zo njeje
wotpohladanjo tuteje diſpenſy (dowolnoſcźe), hako by ſo wona tež tym
dawała, kotſiž móža ſebi wubjeranjo jědźow ſwobodnje a bjez zadźewkow
ſami poſtajecź.

6. K wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju mnohoſcźe abo měry w
jědźi ſu wſchitcy winowacźi, kiž ſu 21. lěto docpěli a 60. hiſchcźe
njepſchekrocžili a kiž njejſu z doſahacej pſchicžinu (winu), cźežkim
cźěłnym dźěłom, khoroſcźu, lěkaŕſkim wukazowanjom dla ſłaboſcźe abo
druhich dźiwanjow na ſtrowotu w tym wuzamołwjeni. K wobkedźbowanju
póſtneje kaznje w naſtupanju kajkoſcźe (wuzwolenja) jědźow ſu wſchitcy
wot 7. lěta a tež hiſchcźe pſchez 60. lěto dźerženi, jelizo runje
ſpomnjene wuzamołwjace pſchicžiny žane wuwzacźo njepſchipuſchcźeja.

7. Pſchitomny póſtny rjad woſtanje hacž do póſtnoho cžaſa pſchichodnoho
lěta w płacźiwoſcźi, a katholſcy wěriwi ſu naležnje napominani, zo bychu
tajke wopokazane dźiwanjo na jich wobſtejnoſcźe pſchipóznawajcy ſwoju
ſwěru a pſchiwiſnoſcź k katholſkej cyrkwi a k ſ. japoſchtołſkomu Stołej
ze ſwědomitym dopjelnjenjom póſtneje kaznje wobſwědcžili.

<pb/>

Njech cyrkwinſka póſtna kaznja a woſebje ſchtyrcycźidnowſki póſtny cžas
wſchitkim k tomu ſłuži, zo we pſchitomnym, wſchelako jenož za
ſpokojenjom ſwětnych požadoſcźow a nakhilnoſcźow ſo prócowacym cžaſu
winowatoſcź ſebjezaprěcźa, pokuty a nakazanja we ſebi wubudźeja, a potom
z dobrowólnym zdźeržowanjom wot dowolenych wjeſelow a wužiwanjow, kaž
tež z njemocowanym pſchewzacźom tež hewak njepſchikazanych
wobcźežnoſcźow ſo we póccźiwoſcźi ſebjezaprěcźa zwucžuja a poſylnjeja.
Tež njech nas pſchitomny ſ. póſtny cžas k tomu nawjeduje, zo polóženjo
póſtnoho rjada wurunamy z rozmnoženej horliwoſcźu we modlenju, w cyrkwi
a zwonka njeje, a z huſcźiſchim dokonjenjom ſmilnych ſkutkow.

Katholſkim fararjam a farſkim adminiſtratoram, kaž duchownym
pſchedſtejicźerjam katholſkich cyrkwjow a khapalow w Sakſkej ſo z tutym
porucža, zo bychu w běhu lěta na njedźelach pſched poſtajenymi póſtnymi
dnami te ſame a tež waſchnjo, kak maja ſo dźeržecź, wozjewjeli.

Po ſtarym waſchnju zapocžina ſo jutrowny cžas w Hornjej Lužicy hižo z
popelnej ſrjedu, w herbſkich krajach hakle z pjatej njedźelu poſta. Po
cyłej Sakſkej pak ſkóncži ſo wón ze ſobotu po ſwjatkach. Kóždy katholſki
kſcheſcźan je pod cźežkim hrěchom winowaty, w jutrownym cžaſu
ſakramentaj pokuty a wołtarja doſtojnje dóſtacź.

K tomu ſo pſchiſpomina, zo maja ſo hižo prjedy poſtajene pjecź
kóždolětne cyrkwinſke wopory po ſcźěhowacym rjedźe dźeržecź:

Prěni za lyonſke miſſionſke towaŕſtwo na jenej ſcheſcźich póſtnych
njedźelow,

druhi za ſ. Józefowe towaŕſtwo w Aachenje na póſtnej njedźeli po
ſwjedźenju ſ. Józefa,

tſecźi za naležnoſcźe towaŕſtwa Božoho rowa w Kölnje, wulki pjatk a
pſchedjutrownu ſobotu,

ſchtwórty za ſ. Bonifacijowe towaŕſtwo w Paderbornje na njedźelu pſched
5. junija abo po nim,

pjaty ſkóncžnje, hromadźenjo pětrowoho pjenježka, na njedźelu pſched
ſwjedźenjom ſ. arcjandźela Michała abo po nim.

Wunoſchk tychle ſkładowanjow ma ſo w herbſkich krajach japoſchtołſkomu
vikariatej a w Hornjej Łužicy tachantſkomu konſiſtorijej do kónca
hapryla, reſp. junija a oktobra wotedacź.

Hnada Boha Wótca a Syna a Ducha ſwjatoho budź a woſtań pſchecy z wami
wſchitkimi!

W Dreždźanach, na ſwjedźenju ſ. Marije cžiſtoſcźenja 1880.

† Franc Bernert.

Cźiſchcźał E. M. Monſe w Budyſchinje.

<pb/>

Tu je macźe,

z rohomaj a z wopuſchu,

abo

Prědowanjo

w Ujebjelcžicach

na

ſchtwórtu njedźelu po jutrach

1880.

Polojca cžiſteho wunoſchka je za bacźonjan cyrkej, potojca za
njebjelcżan ſkhody. Wſchė prawa zakhowam po zakonju ſebi, woſebje prawo
pſchelożka do cuzeje rycže.

Cźiſchcź Smolerjer knihicźiſchcżeŕnje w macźicžnym domje w Budyſchinje.

<pb/>

„Rohi.”

Schtó dha to tola je, kiž pſchecy za kěrkom ſkhowany na mnje ſchcźowka a
na zjawne ſebi njewěri? Dyrbju wotmołwjecź? Wězo. Druhdy dyrbiſch tola
dźěcźom wolu cżinicź, hewak bjecža.

Cžeſcźu rady tež pſchecźiwnika, kiž na cžeſcź a dobre waſchnjo kedźbuje;
z tajkimi pak, kiž rady druhe mjeno po błócźe cźahaja, ſwojeho pak ſo
hanbuja, je cźežko, ſprawnu wójnu wjeſcź. Schtó měł tež dale z tymi
cžinicź, kotrychž ſwj. Jan takle wopiſuje: „Pſchetož kóždy, kiž złe
cžini, hidźi ſwětło a njepſchińdźe na ſwětło, zo jeho ſkutki njebychu
khoſtane byłe.” ♣cap. III.♠ Doniž ſcźe mje ſameho pſchimali, mi jebakow
nawdawajo, ſym mjelcžał; a hdy byſchcźe dale mje ſo pſchimali, bych tež
dale mjelcžał. Zo pak dyrbjała mojedla cyła woſada cźeŕpjecź a mojedla
po kamjeńcžan haſach wuſmėſchena bycź, to by hańba była, bych-li k temu
mjelcžał. „Hdyž dha mje pytacźe, woſtajcźe tutych na pokoj!”

To žadacź njemóžecźe, zo k temu abo druhemu po proſcheń du, ſchto mohł
prėdowacź. Scźelcźe mojedla ſwoje żony do klóſchtra, jo-li chcedźa,
ſyńcźe ſo potom 12 lět na ſchulſke ławki a dajcźe ſo ſami wuſwjecźicź;
nimam docyła nicžo napſchecźo temu, zo pſchez was ſwětej „złote cžaſy”
pſchińdu!

Naſtupajo druhe prědowanjo, woſtanje pſchi tym, ſchtož je z klětki
prajene: 300. M. k. Smolerjej, wſchak tam hewak pucź namakacźe, potom
wocźiſchcźu, jo-li je k luboſcźi, cyły zwjazk. Wulku hubu mėcź, njeje
khumſcht, ale do móſchnje pſchimacź! We Kamjencu nicżo cźiſchcźecź
njedam, byrnjež je mi wottam jara „pſchecźelny” liſt pſchiſchoł, zo chce
to prawje „tunjo” cžinicź.

Z tym maja Serbja telko k rucy, zo widźa, kelko njerozoma je we někotrej
hłowje a kelko hidźenja we wutrobje. Piſajcźe dale, ſchtož chcecźe,
wołajcźe po ſwěcźe: „Wón je Mozeſa a profetow leſtrował”, ja budu dale
„zeitgemäß” prědowacź, dokelž wſchě ſwj. ſcźenja ſu „zeitgemäß”.

Budźcźe za tym ſpokojni z tutym wocźiſchcźom! Sam ze ſobu ſcźeŕpny bycź,
je tež ſchwarna wěc, a hdyž dyrbi hižom na druhi dźeń wocźiſchcźane
bycź, ſchtož ſebi runje žadacźe, cźiſchcźcźe ſebi ſami! „Ale wón
pſchińdźe dźeń a ſchtunda”, a hižom traſch je blizko, zo ja njebudu
wjacy trjebacź cźiſchcźecź dacź; tón, kiž je Swėdk a Sudnik, budźe ſam
cźiſchcźecź dacź: „módre a cžeŕwjene na khribjet.”

W Njebjelcžicach, 11. meje 1880.

♣Kubaš.♠

<pb/>

Prědowanjo.

♣„Arguet mundum de judicio.“ Joa. XVI,♠ 8. „Hdyž pak Tróſchtaŕ
pſchińdźe, budźe ſwět khoſtacź hrěcha dla.”

Lubi pſchecźeljo! Słowa, kotrež ſcźe runje ſłyſcheli: „hdyž pak
Tróſchtaŕ pſchińdźe, budźe ſwět khoſtacź hrėcha dla”, wukładźe wucžeŕ
Božeje cyrkwje, ſwj. Jan Chryſ. takle: „Dokeliž židźa prajachu: Wón ma
cžerta a ſkutkuje dźiwy z pomocu Belcebuba a jeba na tajke waſchnjo lud
— pſcheſwědcži jich Khryſtus, hdyž nėhdy k ſudźenju pſchińdźe, wo
wopacžnoſcźi a złóſcźi tuteho rozſuda.” Potajkim nam Syn Boži lubił
njeje, zo ſwětej złóſtnu a wunoſchwatu hubu zatyka, tež to nic, zo
pſcheco hnydom wopacžne rozſudy pſchecźiwo nam we ſwojej marnoſcźi
wotkryje, ně, l. pſch.! woboje nic, ale ſwět ſmė ſwoje hanjace rycže a
rozſudy cžinicź hacž na ſudny dźeń, a potom hakle, na tutón ſudny dźeń,
budźe Syn Boži ſwět pſcheſwědcżicź wo hrėchu, ſudźicź po ſprawnoſcźi a
mytowacź we ſudu. Tehodla njech tola nichtón to njemyſli, zo budźe
traſch joho ſwět pſcheco khwalicź a na pokoj woſtajicź; njejſu-li ſo
ſtróžili, zo Syna Božeho z Belcebubom do jedneho hornca tyknu, ſu-li
najſwjecźiſcheho, kiž je hdy po zemi pokhodźił, tak hanili, njedźiwaj ſo
ty wbohi hrěſchniko, hdyž ſwět bjez pſcheſtacźa na twojim cžinjenju
wuſtaja, porokuje, hani, ſudźi a leſtruje! Błazen jenož kedźbuje na to,
ſchtož ſwět wo nim rycži, wėrny katholſki kſcheſcźan złoži ſwoje
cžinjenjo a woſtajenjo, ſwoju rycž a ſwoje myſle po — Božej woli, a wón
njekedźbuje ženje na rozſudy tuteho ſwěta, dokeliž derje wě, zo ſu tute
rozſudy runiž tak pſcheměnjate, kaž złóſtne.

♣I.♠ Rozſudy tuteho ſwěta ſu pſcheměnjate.

Pſcheměnjaty je ſwět, pſcheměnjaty, kaž we draſcźe, tak tež we ſwojich
rozſudach. Dźenſa tajka pikeſcha, k lětu hinajſcha; dźenſa dyrbi ſtejaty
khornaŕ bycź hacž do wuſchow, jutſe ležacy, dźenſa ſomocźany, jutſe
płatowy, dźenſa ſwětłe kneſle, jutſe židźane, dżenſa hacž do kulkow
dele, jutſe hacž do kſchiža; a runiž tak je z kłobukami, z kholowami a
lacami, a hdyž tajkoho cžłowjeka druhdy cyle po módźe zdraſcźeneho
widźiſch, ſkerje je cźi na ſkhepſaneho pincža motany, hako na rozomneho
cžłowjeka. Kaž pola mužow, tak pola žonow. Dźenſa tajke pjezle, jutſe
hinajſche, dźenſa tajke fale a rubiſchka, a hdyž rano ſtanu, je z nimi
tež zaſo „nowa móda” ſtanyła. A myſliſch-li, zo ſy do najnowſcheje módy
zdraſcźeny, a nětkoj doſpołny muž, ty ſo moliſch, njeńdźe po twojej
hłowje, ale ſwět dyrbi ſo do krawcžich mozow namakacź.

<pb n="4"/>

Pſcheměnjaty, kaž we draſcźe, je ſwėt we ſwojich wumyſłach a rozſudach.
Dźenſa lubi ſo jemu cžłowjek, kotryž ma wjeſołu krej. „Ah,” rėka, „je to
ſchwarny cžłowjek, hdźež ſo pokaza, wuſywa wjeſelo a radoſcź.” A jutſe
zaſo: „Tutón lohkomyſlny cžłowjek, ja nicžo wo nim wjedźecź njecham; na
wſcho ſo kuſa, wſcho wozmje na lohke ramjo; cźichi cžłowjek je mi tola
lubſchi, rycži mało, ale rozomnje.” Dźenſa khwali ſwét twoje porjadne
hoſpodaŕſtwo, twoju pilnoſcź, zlutniwoſcź, jutſe ſy njeroda a
nahramnoſcź, zo mohło cźi wſcho ſchkrěne ſlěbro ſo do ſchije lecź, a
hiſchcźe njedoſaha. Dźenſa ſy póccźiwy, pobožny cžłowjek a prjedy hako
ruku wobwjertnjeſch, ſy tajenc, kotryž połon ſypa do bližſchoho
wjeſelow.

♣II.♠ Rozſudy tutcho ſwěta ſu złóſtne.

Praſchecźe-li pak ſo mje, ſchto je wina teho, zo ſu rozſudy ſwěta tak
njewobſtajne, wotmołwju: nic cžłowjecži rozom, ale zła woſa. To wě ſwét
derje, ſchto porok zaſłuži, a ſchto khwalbu; ale póccźiwoſcź je jemu
cžaſto na pucźu, a Boža wola doſcź wobużna, a tehodla hani zła wola
runje to, ſchtož tola rozom za dobre ſpóznaje.

Schtož tu praju, móžu z teho dopokazacź, kak je ſwět Jězuſej ſamemu
cžinił.

„Pſchińdźe Jan do ſwěta a njejě a njepije, a woni praja: Tón ma cžerta.
A pſchińdźe Syn teho Cžłowjeka, a jě a pije a praja: hlej, wón je žracžk
a žlopaŕ, towaŕſch cłonikow a hrěſchnikow.” Matth. 11, 18. A tak ſo ſwj.
Janej kaž Jězuſej runje to, za cžož najwyſchſchu khwalbu zaſłužitaj,
poměrnoſcź a ſchcźedroſcź, do ſchkody wukładźe.

„Schto zda ſo cźi: je dowolene, khěžorej dawki dawacź, abo nic?” Njech
wotmołwi, myſla ſebi, ſchtož chce, my mamy winu, zo jeho wobſkoržimy.
Praji-li, zo mamy khěžorej dawacź, wobſkoržimy jeho pola ludu, prajo: to
chce Meſias bycź, a kładźe nam pohanſki pſchah na ramjo; praji-li pak,
zo nimamy, póńdźemy k Poncijej Pilatej prajicy: „My ſmy tuteho namakali
hako tajkeho, kotryž lud zawjedźe a wobara, zo ſo khěžorej dawk
wotwjedźe.” Luk. 23, 2. „Tutu żónſku ſmy mandźelſtwo łamajo lepili;
zakoń Mozeſowy pak porucža, zo ma ſo tajka kamjenjowacź. Schto měniſch
ty k temu?” Jan. 8, 5. We wutrobach pak myſla, praji-li, zo ſo zarazycź
nima, póńdźemy k ludej, ſkoržo: Hlejcźe, njepſchecźel je Mozeſoweho
zakonja; ſpjecźi ſo pſchecźiwo Bohu, kiž je pſchez Mozeſa k nam rycžał,
a zaſłuži, zo jeho z tej žónſkej kamjenjujemy. Wotmołwi-li pak, zo ma ſo
ta žónſka z kamjenjemi zabijecź, prajimy zaſo: Tu macźe jeho ze
ſchcźedrej a pokornej wutrobu! Tajkeje ſłaboſcźe dla tama tutu wbohu
żónſku a pſchepoda ju ſmjercźi. Pozběhńcźe jeho jenož na Davidowy thrón,
tón budźe wam ſchwarnje piſkacź!

Hdyž ſo Synej Božemu takle zeńdźe, móžeſch ſo to ty dźiwacź, hdyž ſwět
twoje najlěpſche wotmyſlenja wopacżnje a złóſtnje wukładuje a twoje
ſkutki <pb n="5"/>wobjechcźi? Tak dołho, hacż je ze ſwėtom njedźerżiſch,
móżeſch je zapocżecź, kaž chceſch, prawje cżinicź jemu ženje
njebudźeſch. A hdyž ty mėniſch, zo móżeſch wėrny katholik bycź, a pódla
wot ſwěta cžeſcźeny a lubowany, to maſch wjedrowy ſchpak we mozach!
Dźeržiſch-li zjawnje z Jězuſom, budźe ſwět tebje zacpjecź, a
płacźiſch-li nėſchto pſched ſwětom a cžeſcźuje-li tebje, ſy pak na pucźu
abo hižom hotowy pſcheradnik na wěcy Božej. „Nichtón njemóže dwěmaj
knjezomaj ſłużicź”, Matth. 6, 24.; a „Njewěſcźe, zo je pſchecźelſtwo
tuteho ſwėta njepſchecźelſtwo Boże?” Jak. 4, 4.

♣III.♠ Nawukń tehodla, zo ſwėt z cyłeje wutroby zacpějeſch!

To bije do wocži, zo nichtón ſwėtej prawje cžinicź njezamóže;
póńdźeſch-li „hot!”, budźa wołacź „ſchwójde!”, a nawopak. Ale, prajiſch,
ſchto to cžinicź pſchecźiwo pſchemėnjatym a złóſtnym rozſudam ſwěta?
Budźeſch ſo zakitowacź? Ach ně! Abo ſo mjerzacź a rudźicź? Smorže! A
ſebi to k wutrobje wzacź a pócžinacź cźežkeje myſle mėcź? To budź
daloko!

Kaž Jězus, naſch knjez a miſchtyr, ſo njeſtara wo njeſprawne a złóſtne
ſudźenjo tuteho ſwěta, njekedźbuje na to, ſchto bjezbóžne jazyki wo nim
žuja, tak zacpěj tež ty tutón ſwět. Swět łżi, hdyž khwali, ſwět łži,
hdyž hani. Ty pak budź, kaž moleŕ, kiž na ſwjecźatku dźěła na zjawnym
měſcźe. Kóždy wokomik khodźi něchtón nimo, jedyn wuſtaja to, druhi druhe
na ſwjecźatku, a praji traſch tež wótſje, zo moleŕ je ſłyſchi, ſchto
traſch prawje njeje. Tón pak ſo njewobrocźi. Wſchě myſle na dźěło
złožene, njeſe wón ſwoje barby na ſcźěnu a njeſtara ſo wo to, ſchtož ſo
jemu za khribjetom powjeda. Hdy dha by tež hotowy był ze ſwojim
ſwjecźatkom, chcył-li na wſchė rady njerozomnych kedźbowacź? Schtož chce
jedyn na ſwjecźatku mėcź, wo tym praji druhi: to njeſmje bycź!

Abo, hdyž něhdźe do ſwěta pucźujeſch, do Krupki traſch, a ty maſch dobry
zegeŕ we zaku. Ty pſchińdźeſch pſchez nėkotruźkuliž wjes, widźiſch tu
cyrkej a na tórmje zegeŕ, kiž traſch na 12 pokazuje;[1] dźeſch poł
hodźiny dale, namakaſch druhi zegeŕ, tón pokaza na 11. Pſchińdźeſch do
tſecźeje wſy, poł hodźiny pokhodźiwſchi a namakaſch, zo ſu tam hižom po
ſwacżinje. Schto chceſch to pſchi tajkim konfuzionje zapocžecź? Swój
zegeŕ ze zaka bracź, a po kóżdym jón ſtajecź? To tola nic, hewak budźe
tež hiſchcźen twój zegeŕ wot wjercźenja cybnjeny. Ale, hdyž wěſch, zo je
twój zegeŕ dobry, ſo tym wjeſnym klepotakam wuſmějeſch. Kaž wjeſne
zegerje, je tutón ſwět; wón wjedźe tebje za noſom, a ženje njewěſch
prawje „kak na cžaſu je”.

Abo zadźerž ſo mojedla pſchecźiwo hanjenju tuteho ſwěta, kaž mórſki
hejtman na wodźe. Na ſwojej łódźi ma wón magnet wyſoko na zdonku <pb
n="6"/>pak wiſa khorejcžka. Khorejcžka pokazuje jemu wětſiki, magnet pak
z jednej ſchpicu k ſewjeru, z druhej k juhu. Budźe wón nětko, hdyž na
morju jědźe, na tu khorejcžku kedźbowacź a po njej ſwój cžołm
regirowacź? To mohł hacž na ſudny dźeń po morju ſo bėrtlowacź, tam pak
pſchiſchoł njeby, hdźeż chce. Ale wón dyrbi ſtajnje na magnetſku jehłu
kedźbowacź a hdyż chce nėhdźe ke krótkemu ranju jěcź, po njej ſwój cžołm
złożicź, nic po khorejcžcy.

Hlej, tež twoje žiwjenjo je kaž cžołmaŕſtwo po morju, ty ſy tón hejtman,
ta khorejcžka je tutón ſwět a tón magnet znamjenja Božu wolu. A
chceſch-li mudry bycź, dyrbiſch ty, kaž wuſchikny hejtman ſo na to
rozemi, zo, hdyż je jemu wėtſik napſchecźo, ſwoje płachty na cżołmje tak
złoži, zo dyrbi tež tón pſchecźiwny wėtſik jemu dopomhacź, a wón do
žadaneho pſchiſtawa dóńdźe, tak wužij tež ty te pſchecźiwnoſcźe tuteho
ſwėta, a woſebje hanjenjo a leſtrowanjo, zo do prědka pſchińdźeſch — k
njebjeſam. Rozemi-li cžołmaŕ, pſchecźiwnoſcźe pſchedobycź, budżeſch ſo
ty bojecź? Khwali tebje ſwět póccźiwoſcźe dla, derje, prócuj ſo, zo by
tajkeje khwalby hódny był; hani-li tebje, z winu abo bjez winy, njech
tež tajki pſchecźiwny wětſik wot praweho pucźa cźe njezacźěri. Ale,
rěka, cźežka to wěc, we ſwěcźe bycź, z nim wobkhadźecź, a jeho złóſcź a
njeluboznoſcź pſchenjeſcź dyrbjecź! Cźežko ſo to zda, ale jenož temu,
kotrehož wutroba je połna hordoſcźe. Dokeliž cžłowjek we ſwojim
njerozomje tak wjele ſam do ſo dżerżi, rani jeho kóżde pſchecźiwne
ſłowcžko ſmjertnje. Schtóž pak je tutemu ſwėtej wotemrjeł, budźe ſo wo
rycže a cžinjenjo ſwěta mało ſtaracź, kaž ſo nichtón wo to njeſtara,
hdyż nėhdże na dworje ſo cżróda wroblow abo ſchwita ſchkórcow za
ſchkraholcom cźěri. Hlej tole morwe cźěło! Cźi, kiž wokoło njeho ſteja,
njech rycža, ſchtož chcedźa, to ſo njehórſchi. A cžehodla? — Morwe
wſchak je. Tak tebje rozſudy tuteho ſwěta rudźicź njebudźa, hdyž ſy
wotemrjeſ tutemu ſwětej a jeho hordoſcźi.

Ale, je cźi na woblicžu widźecź, zo ſo tebi tajka jědź a wucžba derje
njeſpodoba, a mórkotajo prajiſch: haj to je cźežko, ſamemu ſebi
wotemrjecź, wſchak je Bóh do naſchich wutrobow ſamón žadoſcź za cžeſcźu
połožił. To drje; kaž dołho ſy cžłowjek, budźeſch tež njeporjadnu
luboſcź k ſebi wokoko noſycź. Ale ta wutroba, kotraž je rozſwětlena wot
Bożeje hnady, wě, ſchto je wěrna cžeſcż a tež, zo něſchtožkuliż cžeſcź
njeje, ſchtož ſwět za to dźerżi.

Njewěriſch-li mi, zo je to móžno, zo móže cžłowjek jėd lózych jazykow
pſchenjeſcź, a zo cžłowjek wobſtacź njemóže, hdyž ſo z tutym ſwětom
njepſchecźelni, potom ſy, kaž něchtón, kiž ſo ſrjedź dweju ſtołow ſynje.
Zaſtorcżeny budźeſch wot Boha, a w prawym cžaſu tež wot tuteho ſwěta.
„Dokeliž, ſchtóž chce bycź z pſchecźelom tutemu ſwětej, cžini ſo k
njepſchecźelej Božemu.” Jak. 4, 4. Potajkim, hižom ta ſama žadoſcź za
cžeſcźu tuteho ſwėta cżini tebje k njepſchecźelej Boha teho Knjeza. A
kak póńdźe ſo tebi we ſwěcźe? Budźe ſwět twój pſchecźel? Ně! Khwilu
traſch budźe tebje wokoſchowacź, ale ſkoro ſpóznajeſch, zo je falſchny a
njeſwėrny, ty pak tón jebany.

<pb n="7"/>

Abo mojedla tež ze žortom! Pſchińdu-li ſchtudencźa na ſchule, cžinja
póſtnicy z tymi, kiž ſu tu prěnje lěto, wſchelake tryſki. Tak dyrbi
najmłódſchi mjez nimi ſudnika cżinicź, a jedneho ſtarſcheho ſchtudentu,
kiž je hako złóſtnik wobſkorżeny, woſudźicź. Temu młodemu pſchiſłodźi
ſo, a narycża jemu: to je wulka cžeſcź za tebje, zo ſy ſudnik, budź
ſprawny a woſudź złóſtnika k ſmjercźi. A woni pſchiwjedu złóſtnika, rucy
ſtej jemu na khribjet zwjazanej, wón budźe ſudźeny, padnje na kolena a
proſy wo hnadu. Ale ſudnik ſedźi njeſmilny na ſtole. Tu pſchiſłodźa
złóſtnik z rukomaj (kotrejž ſtej z wolijom a ſazami derje zacžinjenej)
ſudnikej bjez wocži, wón chcył ſo tola ſmilicź. A tón mólicżki
ſchtudenta budźe za ſwoju cżeſcź bjez wocżi ze ſazami womazany, a hdyž
rano do ſchpihela pohlada, widźi ze ſtróżelemi, ſchto cžeſcź pſched
ſwětom pſchinjeſe. Runje tak póńdźe ſo tebi, hdyž za ſwėtnej cżeſcźu
honiſch a pſched hanjenjom ſo bojiſch. Cżiń, ſchtož chceſch, na poſledku
ſy ty tola tón — cžorny móras, tón lepjeny! Abo njewěriſch traſch Duchej
ſwjatemu, kiž praji: „Z hańbu budźeſch naſycźeny, nic pak z cżeſcźu, a
bjez wocži pluwanjo pſchińdźe tebi na twoju hordoſcź!” Habak. 2, 16.

Słyſch tehodla dobru radu: Kſcheſcźan, kiž do ludźi pſchińdźe, kotrymż
ſo Khryſtus njelubi, dyrbi runjewon ſkhrobły bycź. Skhrobłe cžoło pokaž
ſwětej; cžeho maſch ſo tola bojecź, hdyž ſy ſwoje cžoło tak huſto ze
ſwj. kſchižom wobrónił? ♣Aug. Enarr. in ps.♠ 68.

Nó dha! njech ſwět ſwari, njech hani, njech ſchpotuje, njech leſtruje!
Schto budźeſch ſo wjele wo to ſtaracź, ſchto ſwėt cźi nawda, hacž
ſamotnika abo koſydłateho abo tajenca abo Bóh wě ſchto? „Ty zjenocź ſo z
Bohom a wutraj!” Sir. 2, 3. Schto to? Puki? Ně! Schwikanjo? Ně! Mjecž?
Ně! Schto dha to? Słowa, nicžo druhe, hako ſłowa, kotrež w loſcźe lecźa
a ani mocy nimaja, zo mohłe ſtwjelco ſłomy wuzbėhnycź, kotrež na zemi
leżi. Hdyž to njezamóžeſch, ſchto ſy ty to do ſtawa tamneho Jězuſa,
„kotryž hrěcha njeje cžinił, anic jebanjo njeje w jeho ercźe namakane;
kotryž zaſo njeſwarjeſche, hdyž leſtrowany bě a njehrožeſche, hdyž
cźeŕpjeſche, ale wón ſo podda temu, kiž jeho njeſprawnje ſudźeſche.”
Pětr 2. Pſchede ſwětom ſo njehańbuj, hańbuj ſo pſchede Khryſtuſom; a to
je najwjetſcha hańba, hdyž ſo něchtón póccźiwoſcźe hańbuje. Dźi mi,
jo-li ſy jedyn z tutych a cžas żiwjenja njech tebi we wuſchomaj rži te
zatraſchne ſłowo: „Schtóž ſo mje a mojich ſłowow hańbuje pſched tutym
mandźelſkołamaŕſkim ſplahom, teho budźe ſo tež Syn teho Cžłowjeka
hańbowacź, hdyž ſudźo ſo wrócźi na mrócželach njebja!” Amen.

♣Exar. ad serm. P. B. K. S. J.♠

Wopuſch.

„Pſchetož pohórſchowanja drje dyrbja pſchińcź; tola běda temu
cžłowjekej, pſchez kotrehož pohórſchowanjo pſchińdźe.” Matth. 18. Zo
chcył wam tola Bóh wodacź waſchu hłupoſcź!

<pb n="8"/>

„Demanty bjez wobrubjenja.”

1. A woni ſami njeńdźechu do domu, zo bychu ſo njewonjeſchwarnili. ♣Joa
XVIII.♠

2. A woni póſłachu ſwojich wucžownikow. ♣Matth. XXII.♠

3. Hdyž bėchu jeho pſchirunanjo ſłyſcheli, ſpóznachu, zo wón wot nich
rycži. ♣Matth. XXI.♠

4. Woſtajimy-li jeho tak, budźa wſchitcy do njeho wėricź. A jedyn z
nich, Kaifas, dźeſche: Wy nicżo njewėſcźe a njepomyſlicźe, zo wam
wužitne je, hdyž jedyn cžłowjek za tón lud wumrje, hacž zo by cyły lud
zahinył. ♣Joa. XI.♠

5. A hdyž dźeń bu, zeńdźechu ſo ſtarſchi ludu a piſmawucženi. ♣Lc.
XXII.♠

6. A na tónſamy dźeń běſchtaj Pilatus a Herodes pſchecźelej, pſchetož
prjedy bėſchtaj njepſchecźelej bjez ſobu. ♣Lc. XXIII.♠

7. Wón pſchewobrocźa a mucźi lud. ♣Lc. XXIII.♠

8. Najpoſledy pſchińdźeſchtaj dwaj falſchnaj ſwėdkaj. ♣Matth. XXVI.♠

9. Kotrehož budu wokoſchecź, teho pſchimajcźe, tón je! ♣Matth. XXVI.♠

10. Tónle „napis“ pak cžitachu mnozy židojo, dokelž bě to měſto blizko
Jeruzalema. ♣Joa. XIX.♠

11. Mnozy pak prajachu, zo je wón winowaty, druzy pak, zo nic.

12. Jězus pak nicžo wjacy njewotmołwi, tak zo ſo Pilatus dźiwaſche.
♣Mrc. XV.♠

13. ♣Praestabilis super malitia, miserere! Joël II,♠ 13.

<pb/>

Franc Bernert,

z Božeje ſmilnoſcźe a japoſchtołſkoho Stoła miłoſcźe biſkop z Azota,
japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje, ♣administrator ecclesiasticus♠
w kralowſkej ſakſkej Hornjej Lužicy, tachant kapitla ſ. Pětra w
Budyſchinje,

poſtrowja a žohnuje wſchitkich joho duchownomu wjedźenju dowěrjenych
wěriwych.

Wjelelubowani w khryſtuſu!

Khwalba rozſwětlenja a zdźěłanoſcźe cžłowjekow pſchez ſwětnu wědomoſcź a
ſwětne znacźo pſchecźiſchcźuje ſo w naſchim cžaſu hacž do najmjeńſchich
wſow, a jara huſto zaſłyſchuje ſo měnjenjo, zo tute rozſwětlenjo k
załoženju zbožownoſcźe ludow doſaha a zo je pomoc, kotruž nam Jězus
Khryſtus, Syn žiwoho Boha, w ſwojej ſwjatej wucžbje hiſchcźe nětko
poſkicźa, za ſpomóženjo cžłowjekow w naſchim cžaſu njetrěbna. Tola
naſcha ſwjata katholſka cyrkej dźerži ſo hiſchcźe krucźe ſtarodawnoho
zwucženja. Dźenſa na njedźeli pſched ſpocžatkom ſwjatoho póſtnoho cžaſa
porucža wona nětko kaž prjedy ze ſłowami ſwjatoho ſcźenja
napomoc-wołanjo ſłyſchecź: „Jězuſo, ſyno Davidowy, ſmiluj ſo!” Z tymile
ſłowami dawa ſo wſchitkim katholſkim wěriwym runje pſched ſpocžatkom
ſwjatoho póſtnoho cžaſa tute napominanjo, zo bychu pſchi wſchěch
pokrocženjach we wědomoſcźi, we znacźu a we rjemjeſłach pſchecy hiſchcźe
a cyle woſebicźe pomoc a wumóženjo w naſchim bójſkim Zbóžniku pytali a
zo bychu tohodla dźenſa prawje nutrnje rozpominali, kak ſpomóžne hnady
Jězuſa Khryſtuſa, kajkež naſcha ſwjata katholſka cyrkej, tónle wot njoho
załoženy ſtołp a twjerdźizna wěrnoſcźe, nam poſkicźuje, tež w
pſchitomnym tak wjele rozſwětlenym cžaſu za naſche ſpomóženjo parowacź
njemóžemy.

Wězo je naſch cžas wědomoſcźe we wulkej měrje rozmnožił. Wón je ze
ſwojimi wobkedźbowanjemi a wunamakanjemi wſchelake potajnoſcźe natury a
ſtawiznow rozſwětlił, je nowe mocy a ſrědki za wužiwanjo žiwjenja
wotkrył. Wulku mnohoſcź ſpodźiwnych wupłodow wědomoſcźe, znacźa a
rjemjeſła widźimy pſched ſobu wupſcheſtrjenu, kotrež ſu wſchelako ſamo
njewucženomu cžłowjekej, haj tež ſlabomu dźěſcźu pſchiſtupne ſcžinjene,
a k tomu błyſchcź wjeſołoho žiwjenja, bohatſtwa, cžeſcźe a mocy pſched
ſwětom nimoměrnje powyſcheny. Tola, wjelelubowani w Khryſtuſu!
wobſedźenſtwo tutych wſchelakich darow naſchoho cžaſa ſamo njewuſkutkuje
hiſchcźe naſche a naſchich ſobucžłowjekow wěrne a trajace zbožo, ale
hakle dobre prawe a mudre wužicźo tych ſamych. Pſchetož hdźež złóſcź a
njeſprawnoſcź, ſkaženoſcź a ſchpatnoſcź, njeſkutk a rozhorjenoſcź tute
wědomoſcźe, wuſtojnoſcź a mudroſcź, bohatſtwo, nahladnoſcź a móc za
ſwoje njekhmane wotmyſły nałožuje: tam njepſchinjeſu wſchitke tute
drohotne dary rozſwětlenja a derjeměcźa cžłowjeſtwu žane žohnowanjo, ale
jenož njezbožo, ſkaženjo a horjo. Dobre, prawe a mudre wužicźo wſchoho
toho pak njenamaka ſo ſamo wot ſo. K tomu trjebamy woſebje nuznje
nawjedowanjo pſchez ſwjaty, njezmylny, nad wſchitkim płacźacy zakoń; a
tutón njemóžemy nabycź z njedoſpołnoho ſpóznacźa hrěſchnych cžłowjekow.
Namakamy jón jenicžcy we ſwjatej a njezmylnej woli Božej, kotruž je nam
Jězus Khryſtus zjewił a kotruž naſcha ſwjata cyrkej pod nawjedowanjom
ſwjatoho Ducha nětko hiſchcźe k wobkedźbowanju poſtaja, a potajkim
njemóžemy ani w nětcžiſchim cžaſu za naſche ſpomóženjo wucžbu a kaznje
naſcheje ſwjateje wěry parowacź. Pohladajmy horje k tyſacam (tawzyntam)
hwězdow nócnoho njebja! Wſchitke hibaja ſo po tej jenej woli a po
zakonju Boha ſamoho, zdźeržerja a wodźicźerja ſwěta, we ſwojej
poſtajenej cźěri a potajkim, pod nawjedowanjom Najwyſchſchoho ſo
hibajcy, ſkutkuja wone ſpomóženjo a wokſchewjenjo w cyłym wulkim ſwěcźe.
Z modlitwu kralowſkoho ſpěwarja (pſalm 142, 8—10) dha njech proſymy:
„Daj mi pucź ſpóznacź, po kotrymž mam khodźicź. Wucž mje cžinicź po
twojej woli; pſchetož ty ſy mój Bóh; twój dobry Duch wjedź mje po prawym
pucźu.” Cžim wjacy je Bóh nam dał, z tym nutrniſcho chcemy potajkim ſo
modlicź a naſche ſpóznacźo, wuſtojnoſcź, zamóženjo, nahladnoſcź a móc
cyle pod Bože knjejſtwo ſtajicź; zawěrno Bóh budźe nam pomhacź, zo
dowěrjene talenty k ſpomóženju za ſebje ſamych a za druhich wužijemy a z
nimi płody za cžas a wěcžnoſcź pſchinjeſemy.

Bóh pak je nam tež zacžucźo dał, njewutupjomne požadanjo za wěrnym a
bjezſtraſchnym pokojom, kaž tež za doſpołnej, wſchitko pſchewyſchowacej
wěcžnej zbóžnoſcźu, a wón ſam pſchińdźe we ſwojej njeſkóncžnej dobrocźe
hižo we widźomnym rjadowanju ſwěta tutomu žadanju napſchecźiwo. Kaž wón
ptacžkam we powětſe ſamo woſrjedź kruteje zymy zornjatka k zežiwjenju
roztruſy, tak dawa tež khudomu woſrjedź ſchkropawych pucźow, po kotrymž
dyrbi tón khodźicź, a tohorunja njezbožownomu woſrjedź cźeŕpjenjow,
kotrež ma wutracź, někotrežkuli njewinowate wjeſelo namakacź. Tola tež
ſwět ſo prócuje, tute cžłowjecže požadanjo ſpokojicź. Ale wón pyta joho
jenož z cžaſnymi wjeſelemi, kubłami a cžeſcźemi zbožownoho ſcžinicź.
Hižo wot dźěcźacych dnow wobſtara wón cžłowjekej, ſchtož je jomu lube a
drohe, ſchtož jomu derje cžini a joho zwjeſeluje; ſtaroſcźiwje pyta joho
pſched boloſcźu a cźeŕpjenjom, pſched kóždej nuzu a ſtaroſcźu zakitacź,
a hewak za joho dalſche zbožo wſchelaku cžaſnu radoſcź pſchihotowacź. Z
cyła pak, hako by to trjeba njebyło, zakomdźuje ſwět wbohu cžłowjecžu
wutrobu do wobſedźenſtwa najwyſchſchoho a najdoſpołniſchoho Boha
pſchinjeſcź, kotryž jenicžcy cžłowjecže požadanjo za doſpołnej a wěcžnej
zbóžnoſcźu dopjelnicź zamóže. Z toho wukhadźa, zo ludźo potom cžaſne
kubła, wjeſela a cžeſcźe hako ſwoje najwjetſche a najwyſchſche kubło,
pozhubjenjo tych ſamych pak, kaž tež cźeŕpjenja a horja, hako ſwoje
najwjetſche a najwyſchſche njezbožo wobhladuja; a hdyž hodźina
pſchińdźe, kotraž njewuwoſtanje, hdźež ſu cžaſne kubła, tuta jich
najwyſchſcha dobrota, jim wotewzate, abo hdźež to, ſchtož woni za
najwyſchſche njezbožo dźerža, khudoba, nuza, cźeŕpjenjo, khoroſcź jich
nadpadnje, ſchto potom tajcy ludźo maja, ſchtož by jich hiſchcźe
změrowacź a poſyłnjecź abo ſpokojnych, wjeſołych a zbožownych ſcžinicź
móhło? Nimale wſchědnje cžitamy wo wjeſelach, wo ſwjedźenjach, wo
zabawach, z kotrymiž ſwět cžłowjekow zawjeſelicź a wozbožicź ſlubi; tola
w tym ſamym cžaſu rozmnožuja ſo dźeń wote dnja ſtraſchne powjeſcźe wo
njezbožownych, kotſiž pſchi zhonjenych ſchkodowanjach abo nahle
pſchikhadźacych njezbožach bjeze wſchoho změrowanja we wutrobje do
najſtraſchniſchoho zadwělowanja zapadnu abo najſwjecźiſche
pſchiſłuſchnoſcźe cžaſnoho zboža dla zakomdźa, hdyž do pſchiležnoſcźe
pſchińdu, hdźež maja ſo rozſudźicź pak za ſwoju pſchiſłuſchnoſcź pak za
cžaſne derjeměcźo. Zawěrno za dopjelnjenjo žadoſcźe po doſpołnej
zbožownoſcźi njemóžemy wobſedźenſtwo Boha, najwyſchſchoho kubła nihdy
parowacź a jenož Jězus Khryſtus ſam je, kotryž pſchez wucžbu a hnadne
ſrědki naſcheje ſwjateje katholſkeje cyrkwje wutrobam wěriwych we Duchu
ſwjatym najſmilniſchoho Wótca dawa, kiž je „wucźek naſchoho ſpomóženja”
(pſalm 88, 27), ſwojoho jenorodźenoho Syna k ſmjercźi na kſchižu podał a
wot wołtarja njepſcheſtawajo wſchěch ſprócnych k ſebi woła, zo by jich
njebjeſkim khlěbom najſwjecźiſchoho ſakramenta pſchi wſchěch ſchkodach a
cźeŕpjenjach w žiwjenju wokſchewił a poſylnił.

Skóncžnje je nam Bóh hiſchcźe powołanjo poſtajił, zo bychmy prawje
ſkutkowali, po kaznjach ſwěrnje žiwi byli a po měrje ſwojich mocow
žohnowanjo rozpſcheſtrěwali. Tež za tute powołanjo njemóžemy hnadnu
pomoc naſcheje ſwjateje wěry nětko a w pſchichodnym cžaſu parowacź. Tež
ſwět drje je toho wědomy, zo bjez dopjelnjenja tutoho powołanja
<pb/>derjebycźo w cžłowjeſkim towaŕſtwje ſo wſchudźom docpěcź njehodźi.
Tohodla je wón wjele wucžeŕnjow za wudokonjenjo k tomu kóncej załožił.
Wot najzažniſchich dźěcźacych lět hacž k połnym mužſkim a žónſkim lětam
pſcheſtupuje cžłowjek z jeneje wucžeŕnje k druhej; tymle wucžeŕnjam
pſchizamkuja ſo potom wſchelake rozwucžne towaŕſtwa; a k tomu nałožuje
ſo hiſchcźe wſchelaka próca, zo by cžłowjek hižo zahe k ſprawnomu
cžinjenju, k pſchiſtojnomu a bjezporocžnomu waſchnju, k pſchecźelnomu a
dobrocźiwomu zadźerženju nawjedowany był. Pſchi wſchěm tym pak
zaſłyſchuje ſo kóžde lěto wjacy ſkóržbow na pſchiběranjo
njepoſłuſchnoſcźe pſchecźiwo wyſchnoſcźi, na nadpadowanjo cžłowjeſkoho
žiwjenja, na ſtrowotu, cžeſcź a wobſedźenſtwo bližſchoho, na hrube
wobſchkodźenjo cžiſtoty a cžeſtnoſcźe, na ſurowe, njeluboſcźiwe a
złóſcźiwe zadźerženjo pſchecźiwo ſobucžłowjekam; a tež je tajkich wjele,
kotſiž ſo w ſwojim žiwjenju z próznej zwonkownoſcźu prawjecžinjenja a
dobroho waſchnja ſpokojeja abo ſprawnoſcź a póccźiwoſcź z tajkich
pohnuwanjow a w tajkej měrje wukonjeja, zo wona pſchi trochu krucźiſchim
pruhowanju k jich khwalbje njeſłuži. Tute ſkóržby dopokazuja zjawnje a
njepowalnje ſtaru prawdu: zo cžłowjek huſto to dobre, ſchtož wě a dyrbi,
tola njecžini, kaž ſwjaty Pawoł z tymi ſłowami wupraji: „Ja njecžinju to
dobre, ſchtož chcu, ale cžinju to złe, ſchtož nochcu.” (Rom. 7, 19.) A
hdyž potom za pſchicžinu tutoho ponižacoho wopokazanja w kſcheſcźanſkim
žiwjenju ſo praſchamy, tehdy ſo pſchihodźi, zo ſo na ſłowa Jězuſa
Khryſtuſa, naſchoho bójſkoho Zbóžnika, dopomnimy, z kotrymiž wón
pſchicžinu naſtacźa złych a dobrych ſkutkow wozjewja: „Z wutroby
wukhadźeju złe myſle, mordaŕſtwa, mandźelſtwołamanja, kurwaŕſtwo,
paduſchſtwa a bohahanjenja” (Mat. 15, 19), tak wón k nam rycži, a zaſy
pſchi druhej pſchiležnoſcźi: „Bože kraleſtwo njepſchińdźe we
zwonkownoſcźi; tež njebudźa prajicź: Hlej tu je, abo tam; pſchetož hlej
Bože kraleſtwo je z nutska we was.” (Luk. 17, 21.) Wotmyſł a rozſudźenjo
cžłowjeka za zły abo dobry ſkutk wukhadźa potajkim po Knjezowym ſłowje z
hłubiny duſche, ze znutskownoſcźe cžłowjeka, a zo by z tutoho měſtna złe
ſo wotſtroniło, dobre pak wupłodźiło, tu njedoſaha žana móc, a žana
zdźěłanoſcź cžłowjeka. Tu je nětko a pſchecy jenož Bóh, najſwjecźiſchi a
wſchohomócny, wodźicźeŕ cžłowjeſkich wutrobow, kotryž ze ſwojej wſchitko
dokonjacej hnadu njecžiſtu a ſłabu wolu cžłowjeka z putow a zwjazkow
hrěcha a hrěſchneje požadoſcźe wuſwobodźi a tak poſylnicź zamóže, zo ju
žane wabjenja a ſtraſchenja wot ſpóznateje pſchiſłuſchnoſcźe, wot wole
Božeje, wotdźělicź njemóža.

Kaž potajkim hnadu Najwyſchſchoho parowacź njemóžemy, zo bychmy wolu a
dokonjenjo dobroho docpěli: tak trjebamy tež w naſchim cžaſu naſchu
ſwjatu wěru (nabožniſtwo), kiž po porucžnoſcźi a z połnomocu naſchoho
Knjeza a Zbóžnika tule hnadnu pomoc nam wudźěluje.

Pſchi tym budź zdalena myſlicžka, hako bychmy powſchitkownje wužitnu
wudokonjanoſcź abo zdźěłanoſcź, kiž ſwět nam poſkicźa, ſebi mało wažili
abo zakomdźeli. Tola pſchi wſchěm wužicźu teje ſameje chcemy ſebi
ſtajnje w pomjatku zdźeržecź, zo k załoženju ſwojoho zboža wyſche toho a
pſchede wſchitkim druhim te hnady a žohnowanja trjebamy, kotrež Jězus
Khryſtus z naſchej ſwjatej katholſkej wěru nam podawa. Tohodla
pſchiwobrocźmy ſebi tute hnady tež we pſchikhadźacym ſwjatym póſtnym
cžaſu z wobnowjenej horliwoſcźu we domjacej pobožnoſcźi, w zjawnej Božej
ſłužbje a w doſtojnym dóſtacźu ſwjateju ſakramentow, a potom nałožujmy
te ſame ſwědomicźe we žiwjenju, zo bychmy pſchez nje wjedźeni a
poſylnjeni z pokojnej duſchu pucź naſchich ſwjatych winowatoſcźow
ſwěrnje khodźili hacž do ſkóncženja.

<pb/>

Z dźiwanjom na žiwjeńſke wobſtejnoſcźe katholſkich wěriwych w ſakſkim
kraleſtwje a z dowolnoſcźu japoſchtołſkoho Stoła poſtaja ſo hacž na
dalſche ſcźěhowacy póſtny rjad:

1. Hako póſtne dny z dwojej winowatoſcźu, zdźerženja wot mjaſnych jědźow
a wotcźehnjenja na jědźi t. r. wobmjezowanja na jedynkrócźne naſycźenjo,
maja ſo dźeržecź: popjelna ſrjeda, ſrjedy a pjatki wo ſuchich dnach,
pjatki w ſchtyrcycźidnowſkim poſcźe, tſi poſlenje dny martrownoho
tydźenja, a vigilija pſched hodami (patoržica), njeje-li njedźela.

2. Hako póſtne dny bjez zdźerženja wot mjaſnych jědźow, tola z
winowatoſcźu wotcźehnjenja na jědźi t. j. ſpokojenja z jenož
jedynkrócźnym naſycźenjom, kaž tež z winowatoſcźu, zo pſchi jenej a tej
ſamej pojědźi pódla mjaſnych jědźow tež rybjace njewužiwamy, hako tajke
póſtne dny maja ſo dźeržecź: zbytne wſchědne dny ſchtyrcycźidnowſkoho
poſta, kotrež njejſu w pſchedkhadźacym poſtajenju hižo mjenowane; ſoboty
wo ſuchich dnach a vigilije pſched ſwjatkami, kaž tež pſched
ſwjedźenjemi ſ. japoſchtołow Pětra a Pawoła, ſ. Marije donjebjeswzacźa a
wſchěch Swjatych. Jelizo na poſledku mjenowane tſi vigilije na njedźelu
panu, pſchepołoža ſo z winowatoſcźu wotcźehnjenja na jědźi na
pſchedkhadźace ſoboty; panu-li pak na pjatk, maja ſo ſobu ze zdźerženjom
wot mjaſnych jědźow wobkedźbowacź. Za njedźele we ſchtyrcycźidnowſkim
póſtnym cžaſu njeje wotcźehnjenjo wot jědźe porucžene; tola njeje ani na
póſtnych njedźelach dowolene, pſchi jenej a tej ſamej pojědźi pſchi
mjaſnych jědźach tež rybjace wužiwacź.

3. Tohorunja je za wſchě zbytne dotal njemjenowane pjatki cyłoho lěta
zdźerženjo wot mjaſnych jědźow porucžene, tola bjez winowatoſcźe
wotcźehnjenja na jědźi, kotrež je pſchi tym po pſchitomnym rjedźe za
pjatki póſtnoho cžaſa, kaž tež za pjatki ſuchich dnow a vigilijow
porucžene. Za pjatk 25. měrca t. l. hako na ſwjedźeń ſ. Marije
pſchizjewjenja dowola ſo wužiwanjo mjaſnych jědźi.

4. Na dnach, na kotrychž je zdźerženjo wot mjaſnych jědźow porucžene
(pod 1. a 3.), ſmě ſo ſadło, tucžno, abo mjaſowa juſchka k
pſchihotowanju jědźow trjebacź a mjaſowa juſchka tež hako napoj
wužiwacź; tola ſu wot tutoho dowolenja poſlenje tſi dny martrownoho
tydźenja wuzamknjene.

5. Hako wuwzacźo pak dowola ſo za wſchitke, zdźeržeńſke (abſtinencue) a
póſtne dny wužiwanjo mjaſnych jědźow tym, kotſiž pucźuja, potom tym,
kotſiž hako domjacy abo ſłužownicy pola njekatholikow jědź dóſtawaja,
kaž tež hoſcźencarjam abo korcžmarjam, jich domjacym a hoſcźom,
tohorunja tež tym, kotſiž ſwoju jědź w hoſcźencu abo z hoſcźenca bjeru,
a bjez wulkeje wobcźežnoſcźe ſebi njemóža póſtne jědźe wobſtaracź, dale
wojakam a jich domjacym w kaſarnach a zwonka kaſarnow, kaž tež woſobam,
pola kotrychž wojacy bydlenjo a jědź maja, abo kotrež ſo wothladanju
khorych poſwjecźuja. Tola za wſchitke tute pady woſtanje wulki pjatk wot
ſpomnjeneje dowolnoſcźe wuwzaty, a dyrbi ſo hewak tež za mjenowane dny
tamna dwoja winowatoſcź dopjelnicź, zo ſo wotcźehnjenjo na jědźi
wobkedźbuje a pódla mjaſnych jědźow tež rybjace pſchi jenej a tej ſamej
pojědźi njewužiwaja. Pſchi tym ſo zjawnje pſchiſpomina, zo njeje
wotpohladanjo tuteje diſpenſy (dowolnoſcźe), hako by ſo wona tež tym
dawała, kotſiž móža ſebi wubjeranjo jědźow ſwobodnje a bjez zadźěwkow
ſami poſtajecź.

6. K wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju mnohoſcźe abo měry w
jědźi ſu wſchitcy winowacźi, kiž ſu 21. lěto docpěli a 60. hiſchcźe
njepſchekrocžili a kiž njejſu z doſahacej pſchicžinu (winu), cźežkim
cźěłnym dźěłom, khoroſcźu, lěkaŕſkim wukazowanjom dla ſłaboſcźe abo
druhich dźiwanjom na ſtrowotu w tym wuzamołwjeni. K wobkedźbowanju
póſtneje kaznje w naſtupanju kajkoſcźe (wuzwolenja) jědźow ſu wſchitcy
wot 7. lěta a tež hiſchcźe pſchez 60. lěto dźerženi, jelizo runje
ſpomnjene wuzamołwjace pſchicžiny žane wuwzacźo njepſchipuſchcźeja.

7. Pſchitomny póſtny rjad woſtanje hacž do póſtnoho cžaſa pſchichodnoho
lěta w płacźiwoſcźi, a katholſcy wěriwi ſu naležnje napominani, zo bychu
tajke wopokazane dźiwanjo na jich wobſtejnoſcźe pſchipóznawajcy ſwoju
ſwěru a pſchiwiſnoſcź k katholſkej cyrkwi a k ſ. japoſchtołſkomu Stołej
ze ſwědomitym <pb/>dopjelnjenjom póſtneje kazuje wobſwědcžili. Njech
cyrkwinſka póſtna kazuja a woſebje ſchtyrcycźidnowſki póſtny cžas
wſchitkim k tomu ſłuži, zo we pſchitomnym, wſchelako jenož za
ſpokojenjom ſwětnych požadoſcźow a nakhilnoſcźow ſo prócowacym cžaſu
winowatoſcź ſebjezaprěcźa, pokuty a nakazanja we ſebi wubudźeja, a potom
z dobrowólnym zdźeržowanjom wot dowolenych wjeſelow a wužiwanjow, kaž
tež z njemocowanym pſchewzacźom tež hewak njepſchikazanych
wobcźcžnoſcźow ſo we póccźiwoſcźi ſebjezaprěcźa zwucžuja a poſylujeja.
Tež njech nas pſchitomny ſ. póſtny cžas k tomu nawjeduje, zo polóženjo
póſtnoho rjada wurunamy z rozmnoženej horliwoſcźu we modlenju, w cyrkwi
a zwonka njeje, a z huſcźiſchim dokonjenjom ſmilnych ſkutkow.

Katholſkim fararjam a farſkim adminiſtratoram, kaž duchownym
pſchedſtejicźerjam katholſkich cyrkwjow a khapalow w Sakſkej ſo z tutym
porucža, zo bychu w běhu lěta na njedźelach pſched poſtajenymi póſtnymi
dnami te ſame a tež waſchnjo, kak maja ſo dźeržecź, wozjewjeli.

Po ſtarym waſchuju zapocžina ſo jutrowny cžas w Hornjej Lužicy hižo z
popjelnej ſrjedu, w herbſkich krajach hakle z pjatej njedźelu poſta. Po
cylej Sakſkej pak ſkóncži ſo wón ze ſobotu po ſwjatkach. Kóždy katholſki
kſcheſcźan je pod cźežkim hrěchom winowaty, w jutrownym cžaſu
ſakramentaj pokuty a woltarja doſtojnje dóſtacź.

K tomu ſo pſchiſpomina, zo maja ſo hižo prjedy poſtajene pjecź
kóždolětne cyrkwinſke wopory po ſcźěhowacym rjedźe dźeržecź:

Prěni za lyonſke miſſionſke towaŕſtwo na jenej ſcheſcźich póſtnych
njedźelow.

druhi za ſ. Józefowe towaŕſtwo w Aachenje na póſtnej njedźeli po
ſwjedźenju ſ. Józefa.

tſecźi za naležnoſcźe towaŕſtwa Božoho rowa w Kölnje, wulki pjatk a
pſchedjutrownu ſobotu,

ſchtwórty za ſ. Boniſacijowe towaŕſtwo w Paderbornje na njedźelu pſched
5. junija abo po nim,

pjaty ſkóncžnje, hromadźenjo pětrowoho pjeńježka, na njedźelu pſched
ſwjedźenjom ſ. arcjandźela Michała abo po nim.

Wunoſchk tychle ſkladowanjow ma ſo w herbſkich krajach japoſchtolſkomu
vikariatej a w Hornjej Lužicy tachantſkomu konſiſtorijej do kónca
hapryla, reſp. junija a oktobra wotedacź.

Hnada Boha Wótca a Syna a Ducha ſwjatoho budź a woſtań pſchecy z wami
wſchitkimi! Amen.

W Dreždźanach, 20. februara 1881.

† Franc Bernert.

Cźiſchcźał E. M. Monſe w Budyſchinje.

<pb/>

Pozjewjenjo

za tſecźu njedźelu po jutrach 1881.

Wot toho cžaſa, wot kotrohož naſch ſwjaty wótc bamž Leo ♣XIII.♠ po Božej
hnadnej radźe najwyſchſche paſtyŕſtwo nad naſchej ſwjatej katholſkej
cyrkwju wjedźe, je joho najhłubſcha a trajaca zrudoba, zo tule cyrkej
Jězuſa Khryſtuſa bjez trěbnoho ſkutkowanja na žiwjenjo wěriwych a
tohodla tež ju ſamu bjez pokoja a žohnowanja z mnohej a wulkej
cźěſnoſcźu wobcźeženu widźi. Tola wopominajo, zo Bóh rozkatu a ponižnu
wutrobu njezacpěje, wubudźuje tež naſch ſwjaty wótc jomu dowěrjenych
wěriwych pſchecy z nowa, zo bychu z woprawdźitej wěrnej pokutu a z
ponižnymi modlitwami ſebi to wuproſyli, zo by ſo ſpomožacej wěrje
mócniſche ſkutkowanjo na žiwjenjo pſchihotowało. K tomu wotmyſłu je
nětko ſwjaty wótc za tuto lěto powſchitkowne a wurjadne jubileum
pſchipowjedźił a tohodla ſo japoſchtołſki liſt, wo tym na 12. měrca t.
l. wudaty, po porucžnoſcźi tachantſkoho konſiſtorija wěriwym tuteje
diöceſy z tutym wozjewja.

Bamž Leo ♣XIII.♠

wupraja poſtrowjenjo a japoſchtołſke požohnowanjo cžeſcźomnym bratram
patriarcham, arcbiſkopam a biſkopam, pokoj a zjenocźenjo z
japoſchtolſkim Stołom mějacym, a wſchitkim Khryſtuſawěriwym hako ſwojim
lubowanym ſynam.

Cžeſcźomni bratſja a lubowani ſynowje!

Wojowaca cyrkej Jězuſa Khryſtuſa, kiž móže cžłowjeſtwu najwjacy
ſpomóženja a pokoja poſkicźicź, je w tutym njezbožownym cžaſu tak cźežcy
tyſchena, zo wſchědnje na nowe wichory ſtorcži, hako woprawdźe runja
tamnomu cžołmej na geneſarethſkim morju, kotryž bu, hdyž něhdy Khryſtuſa
naſchoho Knjeza a joho wucžownikow wjezeſche, wot ſylnych wětrow a
zmohow zatſchaſeny. Woprawdźe njeſměrnje pozběhuja ſo cźi, kotſiž ſu
katholſkomu mjenu njepſchecźelſcy, nětko po mnohoſcźi, mocach a
khrobłoſcźi ſwojich ſkutkow. Woni njeſpokoja ſo z tym, njebjeſkich
wucžbow zjawnje ſo wotrjec, ale prócuja ſo ze wſchej mocu a nahłoſcźu,
zo bychu cyrkej pak z cyła ze ſwětnoho zjenocźenja cžłowjekow wuzamkli,
pak tola we zjawnym žiwjenju ludow jej ſkutkowacź njedali. Z toho
wukhadźa, zo wona we wukonjenju ſwojoho powołanja, kotrež je wot ſwojoho
bójſkoho załožerja doſtała, ſo wſchudźom wot najwjetſchich zadźěwkow
wobdata a zadźeržowana widźi.

Najhóŕſche płody tutoho njekhmanoho zapſchiſahanſtwa pſchihotuja ſo
najbóle za romſkoho biſkopa. Hdyž je ſwojich pſchiſłuſchnych prawow
wurubjeny a we wukonjenju najwažniſchich winowatoſcźow wſchelako
zadźěwany, zawoſtaja ſo jomu kaž na wuſměſchenjo wěſta zwonkowna podoba
kralowſkeje majeſtoſcźe. Tohodla ſmy My, po radźe Božeje
pſchedwidźiwoſcźe na tule wyſokoſcź ſwjateje mocy ſtajeni a k
zarjadowanju cyłeje Cyrkwje zwjazani, hižo <pb/>dawno zacžuwali a cžaſto
prajili, kak ſu tute wobſtejnoſcźe, do kotrychž je Nas pſcheměnjenjo
cžaſow pſchinjeſło, jara wobcźežne a njezbožowne. Nochcemy na jednotliwe
ſpominacź; ale znate je wſchitkim, ſchto ſo w tutym Naſchim Měſcźe
pſchez wjacore lěta ſtawa. — Pſchetož tudy w ſamej ſrjedźiznje
katholſkeje wěrnoſcźe wuſměſchuje ſo ſwjatoſcź wěry, doſtojnoſcźi
japoſchtołſkoho Stoła ſo kſchiwda cžini a bamžowſka doſtojnoſcź je
huſcźiſchim njeſprawnoſcźam złóſtnych ludźi wuſtajena. — Wjele z toho je
Naſchej mocy wutorhnjene, ſchtož Naſchi prjedownicy miłoſcźiwje a
darniwje załožichu a ſwojim naſtupnikam k njezranjenomu zdźerženju
pſchepodachu. Tež ſu ſebi zwažili, prawa wuſtawa za rozſchěrjenjo
kſcheſcźanſkoho mjena ranicź, kotryž je nic jeno wo nabožniſtwo, ale tež
wo zdźěłanoſcź ludow woprawdźe zaſłužbny a kotryž žana móc prjedawſchich
cžaſow njebě wobſchkodźiła. — Njemało katholſkich ſwjatnicow je
zamknjenych abo wonjecžeſcźenych, njekatholſke pak ſu rozmnožene a złe
wucžby z piſmom a namołwjenjom bjez khoſtanja rozſchěrjene. — Z
najwyſchſchej mocu wuhotowani prócuja ſo cžaſto, zakonje poſtajecź, kiž
ſu pſchecźiwo Cyrkwi a katholſkomu mjenej njeſprawne; a to pſched
Naſchim woblicžom, kotrohož cyła ſtaroſcź po porucžnoſcźi Boha ſamoho ma
na to kedźbowacź, zo kſcheſcźanſke žiwjenjo a prawo Cyrkwje
njewobſchkodźene woſtanje. — Tola bjeze wſchoho dźiwanja na tamnu
wucžeŕſku móc romſkoho bamža wuzamkuja Naſchu połnomóc wot ſamoho
rozwucžowanja młodoſcźe; a hdyž je Nam dowolene, ſchtož žanomu
privatnomu ſo njezapowjedźi, z Naſchimi ſrědkami ſchule za rozwucženjo
młodoſcźe wotewricź, wupſcheſtrėwa ſo na te ſame mocowanjo a krutoſcź
ſwětnych zakonjow. — Ze zrudnym pohladowanjom na tute wobſtejenja ſmy
cźim bóle pſchewzacźi, dokelž ſrědki k pomocy, kiž jara ſebi pſchejemy,
ſo Nam njedoſtawaja. Pſchetož ſmy bóle w mocy naſchich njepſchecźelow
dyžli w Swojej; a tež wužiwanjo teje ſwobodnoſcźe, kotraž ſo nam
poſkicźuje, nima wěſty podłožk wobſtajnoſcźe a tracźa, hdyž móže ſo Nam
po cuzym wuzdacźu wotewzacź a wobmjezowacź.

Mjez tym je ze wſchědnoho nazhonjenja znate, zo ſo natykowanjo złoho
bóle a bóle na zbytny dźěl cyłoho kſcheſcźanſtwa rozſchěrja a na mnohich
ſo wupſcheſcźera. Pſchetoż ludy, kiž ſo wot Cyrkwje wotwobrocźa,
zapaduja wſchědnje do wjetſchoho hubjenſtwa; a hdźež je junu katholſka
wěra wukorjenjena abo poſłabjena, je pucź k njerozomnym měnjenjam a k
požadanju za nowotami wotewrjeny. Tež je wěſte, zo cžłowjeſka wyſchnoſcź
žanych tak ſylnych pojimadłow wjacy nima, kotrež bychu njeſkludźenoho
ducha pſchecźiwnikow změrowacź abo požadoſcź za njerozomnej ſwobodnoſcźu
w ludźe potłócžowacź zamóhło, hdyž ſo najwyſchſcha a najwoſebniſcha móc
toho zacpěje, kotryž je Boži namėſtnik na zemi. — A tychle winow dla
ſtrachuje ſo cżłowjecže towaŕſtwo, byrnje hižo wulke njezboža
wucźerpiło, we wocžakowanju hiſchcźe hórſchich ſtraſchnoſcźow.

Zo pak by Cyrkej prócowanja njepſchecźelow wotwobrocźicź a ſwoje
powołanjo k wužitku wſchitkich dopjelnicź móhła, dyrbi wona wjele
dźěłacź a wjele wojowacź. Ale we tutym krutym a wſchelakim bědźenju, we
kotrymž ſo runje tak wo Božu cžeſcź jedna, kaž za wěcžne zbožo duſchow
ſo wojuje, by wſchitka zmužitoſcź a pilnoſcź cžłowjekow podarmo była,
hdy by ſo cžaſam pſchiſprawna njebjeſka pomoc njepoſkicźiła. — Tohodla
bě we tyſchnych a zrudnych wobſtejenjach kſcheſcźanſtwa pſchecy to
wucźek prócowanjow a ſtaroſcźow, zo z najnutrniſchimi modlitwami wot
Boha ſo žadaſche, zo by ſwojej cźėſnoſcźenej Cyrkwi pomhał, jej ſylnoſcź
we wojowanju a móc dobycźa wudźělił. — Tuto rjane waſchnjo a wucžbu
prjedownikow potajkim ſcźěhujemy, dokelž derje wěmy, zo ſo Bóh cźim
ſkerje naproſycź da, cžim wjetſcha je mjez cžłowjekami móc pokucźenja, a
žadoſcź za hnadu wujednanja z nim, a tohodla wozjewjamy katholſkomu
ſwětej pſchez tutón Naſch liſt wurjadne ſwjate jubileum, zo bychmy
njebjeſku pomoc doſtali a duſche poſylnili.

Potajkim na ſmilnoſcź wſchohomócnoho Boha a na nahladnoſcź ſwjateju
japoſchtołow Pětra a Pawoła ſo dowěricy, po tamnej połnomocy wjazanja a
wotwjazanja, kotruž je Bóh Nam byrnje njehódnym pſchepodał, wudźělamy
wſchitkim <pb/>Khryſtuſawěriwym doſpołny wotpuſk wſchitkich hrěchow po
waſchnju powſchitkownoho jubileja, hdyž niže ſcźěhowace wuměnjenja
dopjelnja, a to cźi, kiž w Europje bydla, w cžaſu wot 19. měrca,
wopomnjeńſkoho dnja ſ. Józefa, nawoženje ſ. knježny Marije, hacž do 1.
novembra, ſwjedźenja Wſchěch Swjatych ♣inclusive;♠ kotſiž pak ſu zwonka
Europy, wot toho ſamoho 19. měrca hacž do poſlednjoho dnja tutoho lěta
1881 ♣inclusive.♠ Wſchitcy, kiž w Romje bydla, měſchcźenjo a cuznicy,
maja dwójcy lateranſku, vatikanſku a liberianſku baſiliku (cyrkej)
wopytacź a tam někotry cžas za zbožo a powyſchenjo katholſkeje Cyrkwje a
japoſchtolſkoho Stoła, za wukorjenjenjo błudnych wucžbow a za
wobrocźenjo błudźacych, za pſchezjenoſcź kſcheſcźanſkich wjeŕchow, za
měr a zjenoſcźenjo wſchitkoho wěriwoho luda na Naſche měnjenjo pobožne
modlitwy k Bohu ſo modlicź; tež maja jedyn póſtny a zdźeržowanſki
(abſtineneny) dźeń dźeržecź, kotryž hižo hewak póſtny njeje po cyrkwinej
porucžnoſcźi abo po poſtnej diſpenſy; k tomu maja po płacźiwej ſpowjedźi
najſwjecźiſchi ſakrament wołtarja doſtacź a hako jałmožnu nėſchto za
pobožny ſkutk pſchinoſchecź. Pſchi tutym ſpominamy woſebicźe te wuſtawy,
kotrychž podpjeranjo ſmy njedawno z liſtom dobrocźiwoſcźi kſcheſcźanow
porucżili, mjenujcy wuſtaw za rozſchěrjenjo wěry, towaŕſtwo ſwjatoho
dźėcźatſtwa Jězuſa Khryſtuſa a ſchule rańſchoho kraja; tež je naſche
pſchecźo a wotmyſlenjo, zo bychu tute tež we zdalenych a njewobdźěłanych
krajach załožene a ſpěchowane byłe, kaž je to potrěbnoſcźam
pſchimėrjene.

Wſchitcy pak, kiž z wonka Roma hdźežkuli pſchebywaju, maja tſi cyrkwje,
kotrež ſo wot biſkopow jich krajiny abo jich zaſtupnikow a officialow
abo po porucžnoſcźi tutych, a hdźež žani njejſu, wot tych, kiž tam
duſchipaſtyŕſtwo wobſtaraju, poznamjenjene, dwójcy wopytacź, abo hdyž ſo
tam jenož dwě cyrkwi namakatej, tutej tſi krócź, abo hdyž je tam jenož
jena, tuta ſchėſcźkrócź, we prjedy mjenowanym cžaſu wopytacź, a tež te
druhe ſkutki dokonjecź, kotrež ſu horjeka ſpomnjene. — Tež chcemy, zo by
ſo tutón wotpuſk tym duſcham, kiž ſu hako we luboſcźi z Bohom zjenocźene
z tohole žiwjenja woteſchłe, po waſchnju zaſtupneje próſtwy
pſchiwobrocźicź móhł. Tohorunja dowolamy wyſchſchim paſtyrjam, zo ſmědźa
kapitlam a zjenocźenſtwam ſwětnych a rjadniſkich (klóſchtyrſkich),
towaŕſchniſtwam, bratſtwam, univerſitetam a kajkimžkuli kollegijam, kiž
mjenowane cyrkwje z proceſſionom wopytuja, tute wopytanja po ſwojej
mudrym rozſudźenju na mjeńſchu licžbu wobmjezowacź.

Dale dowolamy, zo pucźowarjo po morju a kraju, hdźeż ſo do ſwojeje
domizny abo druhdźe na wěſty pſchebytk wrócźa, tón ſamy wotpuſk doſtanu,
hdyž tam ſchěſcź krócź hłownu abo farſku cyrkej wopytaja a druhe horjeka
porucžene ſkutki prawje dokonjeja. — Za rjadniſke (klóſchtyrſke) woſoby,
mužſke a žónſke, byrnje ſtajnje w klóſchtrach pſchebywace, kaž tež za
wſchitke druhe laiſke (njeduchowne) a duchowne, ſwětne a rjadniſke,
kotrež ſu pſchez jaſtwo, pſchez cźěłnu khoroſcź abo druhu kajkužkuli
pſchicžinu zadźěwane, zo njemóža ſpomnjene ſkutki abo někotre z nich
dokonjecź, dowolamy a wotpuſchcźamy, zo ſmě za nje ſpowjednik te ſame do
druhich pobožnych ſkutkow pſcheměnicź, abo je na druhi bližſchi cžas
pſchepołožicź, pſchi cžimž ſo tež polnomóc dawa, zo ſmě wón dźěcźi wot
ſwjatoho woprawjenja diſpenſirowacź, kiž k prěnjomu ſwjatomu woprawjenju
hiſchcźe pſchipuſchcźene njebėchu.

Tohorunja dowolamy wſchitkim Khryſtuſawěriwym, kaž laikam tak duchownym,
ſwětnym a rjadniſkim kotrohožkuli rjada a wuſtawa kóždoho woſebitoho
mjena, zo móža k tomu wotmyſłu kotrohožkuli ſwětnoho abo rjadniſkoho
prawje k tomu poſtajenoho měſchnika hako ſpowjednika wuzwolicź; tule
dowolnoſcź móža tež rjadniſke knježny, novicy a druhe w klauſurje
pſchebywace žónſke wužicź, hdyž jenož je ſpowjednik za rjadnicy
wobkrucźeny. — Spowjednikam pak pſchi tutej pſchiležnoſcźi a jenož za
cžas tutoho jubileja wudźělamy wſchitke teſame połnomocy, kotrež ſu wot
Nas pſchi prjedawſchim jubileju z Naſchim japoſchtołſkim liſtom 15.
februara 1879 pſchipowjedźenym ſpožcžene, tola z wuwzacźom wſchitkoho,
ſchtož je w tym ſamym liſcźe wot Nas wuwzate było.

<pb/>

Zo bychu ſpomožne płody, kotrychž ſo nadźijemy, z tutoho ſwjatoho
jubileja wěſcźiſcho a nadobniſcho ſo doſtałe, njech ſo wſchitcy za tym
prócuja, wyſoku Macźeŕ Božu woſebje w tutym cžaſu ſcźěhowacź a na pomoc
wołacź. — Samón ſwjaty jubilej pak pſchepodawamy a porucžamy do zakita a
pomocy ſwjatoho Józefa, cžiſtotnoho nawoženje ſwjateje knježny Marije,
kotrohož je bamž Pius ♣IX.♠ ſławnoho wopomnjecźa za patrona cyłeje
Cyrkwje poſtajił a kotrohož pomoc njech ſo po Naſchim pſchecźu wſchědnje
wot wſchitkich Khryſtuſawěriwych nutrnje wuproſchuje. — Tež napominamy
wſchitkich, zo bychu pobožne pucźowanja k hnadnym měſtnam Swjatych
cžinili, kotrež we woſebitej cžeſcźi ſteja we wſchelakich krajinach;
mjez nimi wuznamjenja ſo w Italſkej wyſokoſwjaty dom ſwjateje Marije w
Lorecźe, kotryž nam wopomnjecźo najwyſchſchich potajnoſcźow
pſcheporucža.

Tohodla porucžamy a poſtajamy, po mocy ſwjateje poſłuſchnoſcźe wſchitkim
wyſchſchim paſtyrjam, jich zaſtupnikam a officialam, abo hdźež tajcy
njejſu, wſchitkim, kiž duſchipaſtyŕſtwo wobſtaraja, zo bychu, hdyž
wotpiſk abo wotcźiſchcź pſchitomnoho liſta doſtanu, tón ſamy wſchitcy we
ſwojim dźělu wozjewili, a tež wěriwych, hdźež ſo ſtacź móže, z
prědowanjom Božoho ſłowa pſchihódnje pſchihotowali a jim wopytujomnu
cyrkej abo cyrkwje po horniſchim poſtajenju poznamjenili. — —

Date w Romje pola ſ. Pětra pod rybaŕſkim pjerſchcźenjom na 12. dnju
měſaca měrca lěta 1881, w ſchtwórtym lěcźe Naſchoho bamžowſtwa.

Bamž Leo ♣XIII.♠

Po wozjewjenju runje cžitanoho japoſchtołſkoho liſta je jubileum, kotrež
je ſwjaty wótc za tute lěto pſchipowjedźił, nětko tež za wěriwych
naſcheje diöceſy wotewrjene, a traje wot dźenſniſcheje njedźele hacž do
Wſchěch Swjatych (1. novembra) t. l., tutón ſwjedźeń ſobu wobjimajo.

Wěriwi maja, zo bychu hnadow jubileja doſtojni byli, z wotmyſłom dobycźa
ſlubjenoho wotpuſka w tutym cžaſu, ſcźěhowace dopjelnicź:

1) Cyrkej zwonka porucženych a pſchiſłuſchnych wopytow hiſchcźe
wurjadnje wopytowacź a pſchi tymle wopytanju někotry cžas ze ſpomnjenym
wotmyſłom po wozjewjenym měnjenju ſwjatoho wótca ſo modlicź. W
Dreždźanach maja ſo wopytowacź katholſka dwórſka cyrkej,
nowo-dreždźanſka a friedrichſtadtſka farſka cyrkej, kóžda tſikrócź, a w
druhich farſkich woſadach, adminiſtracijach abo měſtnach, w kotrychž je
jenož jena katholſka cyrkej abo zjawna katholſka khapała, ta ſama
ſchěſcź krócź; dale maja wěriwi:

2) wurjadny póſtny dźeń ze zdźerženjom wot mjaſnych jědźi a z
wotcźahowanjom na jědźi t. r. z jedynkrócźnym naſycźenjom na tajkim dnju
dźeržecź, kotryž njeje hižo po wobſtejacym póſtnym rjedźe w jenym abo
druhim naſtupanju pſchikazany póſtny dźeń. Na tymle wurjadnym póſtnym
dnju njeſmě ſo mjaſowa juſchka a tucžno k pſchihotowanju jědźi trjebacź
a wužiwacź;

3) jałmožna ma ſo khudym wudźělicź abo hewak pobožny ſkutk cźěłneje
miłoſcźe dokonjecź, kaž kóždomu pobožna myſl radźi abo wobſtejnoſcźe
jomu móžne cžinja;

4) ſwjataj ſakramentaj pokuty a wołtarja mataj ſo doſtojnje doſtacź;
hewak hižo porucžene doſtacźo tuteju ſ. ſakramentow w jutrownym cžaſu
njedoſaha za dobycźo wotpuſka, ale wonaj dyrbitaj ſo hiſchcźe woſebje za
wotmyſł jubileja doſtacź.

<pb/>

K tomu hiſchcźe tole pſchiſpominam:

Wěſty porjad we runje poznamjenjenych ſkutkach njeje poſtajeny; tola
maja wěriwi na to kedźbowacź, zo bychu tón ſkutk, kotryž najpoſledy
wukonjeja, w měcźu ſwjatoſcźaceje hnady dopjelnili; cžohoždla je
pſchihódne, hdyž ſo z doſtacźom ſwjateju ſakramentow pokuty a wołtarja
ſkóncži. — Cyrkwinſke wopyty móža po dobrozdacźu wěriwych pak na jenym
dnju ſo ſtacź pak na wjacy dnow ſo rozdźělicź; tež móže ſo wotpuſk pſchi
znowadokonjenju ſkutkow zaſy z nowa dobycź a po waſchnju zaſtupneje
próſtwy khudym duſcham pſchiwobrocźicź. — Pſchi tym pſcheporucža ſwjaty
wótc, zo bychu wěriwi ſo pſchi wudźělenju jałmožny na ſkutk
rozſchěrjenja wěry, na towaŕſtwo ſwjatoho dźěcźatſtwa a na nuzu ſchulow
w raniſchim kraju dźiwali, a we ſwojich modlitwach za Božu ſmilnoſcź w
cžaſu tohole jubileja woſebje zaſtupnu próſtwu najzbóžniſcheje Knježny
požadali a wſchědnje wo pomoc ſ. Józefa, patrona naſcheje cyrkwje,
proſyli.

Po tutym dawa ſo tež duchownym abo pſchedſtejicźerjam cyrkwjow a
zjawnych khapałow w diöceſy porucžnoſcź, zo bychu w cžaſu jubileja w
prědowanjach a pſchi kſcheſcźanſkej wucžbje cyrkwinu wucžbu wo wotpuſku
wucžili, wěriwych k pilnomu a ſpomóžnomu dźělbracźu pſchi ſwjecźenju
jubileja zaſy a zaſy pſchihódnje napominali, pſchi popołdniſchich Božich
ſłužbach na njedźelach a ſwjatych dnach w jubilejſkim cžaſu znatym
modlitwam za cyrkej a jeje wjeŕcha w ludowej rycži hiſchcźe ♣Salve
Regina♠ z pſchiſłuſchnej modlitwu a verſikel k ſwjatomu Józeſej z
poſtajenej modlitwu pſchiſtajeli, a po pſchedkhadźacym wozjewjenju na
ſwjedźenju Wſchěch Swjatych na kóncu dopołdniſchich Božich ſłužbow
wobzamknjenjo jubileja pſchi wuſtajenym Najſwjecźiſchim z wotſpěwanym
♣„Te Deum“,♠ z wudźělenjom požohnowanja a z modlitwu ♣pro gratiarum
actione♠ ſwjecźili.

Njech dha, wjelelubowani w Khryſtuſu! dźenſa wozjewjene ſłowo ſo za nas
podarmo njepraji! Z woprawdźitym dźělbracźom za naſchu ſ. katholſka
cyrkej a we woſprawnjenej zrudobje nad wſchelakim cžłowjeſtwo
wobcźežacym horjom chcemy ſo z Božej pomocu zhromadnje w prawej pokucźe
k Bohu wobrocźicź a w nutrnych wobſtajnych modlitwach k njomu ſo wołacź.
Něhdy wudźěli wón ſwojomu Synej, zo wot njoho wſchitko złe wuhojaca móc
wukhadźeſche: tuž dowěrjejmy ſo, zo wón ſwojoho Syna dla joho ſwjatomu
ſkutkej, katholſkej wěrje, to nětko hiſchcźe ſpožcži, zo by ſpomóžnje a
ze žohnowanjom na žiwjenjo wěriwych ſkutkowała.

Date na tachantſtwje w Budyſchinje, na dnju ſſ. japoſchtołow Filipa a
Jakuba 1881.

† Franc Bernert,

biſkop z Azota, japoſchtolſki vikar w Sakſkej, ♣administrator
ecclesiasticus♠ w ſakſkej Hornjej Lužicy a tachant w Budyſchinje.

Cźiſchcźał E. M. Monſe w Budyſchinje.

<pb/>

♣Wokolny list bamža Leona XIII.♠

♣wot 30. septembra♠ 1880.

♣Po łužiskoserbsku pṙełožił♠

♣Michał Hórnik.♠

♣Encyclica „Grande munus“♠

♣S. P. Leonis Papae XIII.,♠

♣quam in linguam Soraborum Lusatiae Superioris♠

♣vertit♠

♣M. Hórnik,♠

♣presbyter dioecesis Budissinensis.♠

♣Budyšin.♠

♣Z nakładom přełožerja.♠

1881.

<pb/>

♣Bamž Leo XIII.♠

♣praji česćomnym bratram patriarcham, primatam, arcybiskopam a biskopam
katholskeho swěta, pokoj a zjednoćenje z japoštołskim stołom mějacym,
postrowjenje a japoštołske požohnowanje.♠

♣Česćomni bratřa!!♠

♣Wulke zastojnstwo rozšěrjenja křesćanskeho mjena, swjatemu Pětrej,
wjeŕchej japoštołow a jeho nastupnikam wosebiće přepodate, pohnuwaše
romskich bamžow, zo pósłow swjateho evangelija k jednotliwym ludam na
zemi we wšelakich časach wupósłachu, kaž to wobstejenja a wotmysły
smilneho Boha žadać so zdachu. Jako tehodla Augustina k Britam, Patrika
k Iram, Boniſacija k Němcam, Willibrorda k Frisam, Batavam, Belgam a
druhich často k druhim wotpósłachu na zastaranje dušow; tak tež
dowolichu móc wukonjenja japoštołskeho zastojnstwa pola słowjanskich
ludow swjatymaj mužomaj Cyrillej a Methodijej, přez kotrejuž pilnosć a
najwjetše prócowanja so sta, zo tamne ludy swětło evangelija wuhladachu
a z dźiwjeho žiwjenja k čłowjeskemu a zdźěłanemu zadźerženju so
přiwjedźechu.♠

♣Hdyž čłowjeska khwalba, dobroty wopominajo, Cyrilla a Methodija,
najnadobnišeju japoštołow, we wšěch słowjanskich krajach khwalić
njepřestawaše, je zawěrno z nic mjeńšej horliwosću romska cyrkej jeju
česćiła; wona je tež wobeju, kaž dołho žiwaj běštaj, wšelako
wuznamjeniła a nochcyše bjez powostawkow jeneho z njeju być. Tuž bu hižo
wot lěta 1863 słowjanskim Čecham, Morawjanam a Khrowatam, kotřiž
swjedźeń k česći ss. Cyrilla a Methodija kóždolětnje 9. měrca swjećić
zwučeni běchu, z dowolnosću našeho předkhadnika Pia IX. njesmjertneho
wopomnjeća, dopušćene, zo bychu wottal swjedźeń 5. dźeń julija swjećili
a hodźinske modlitwy k dopomnjeću na ss. Cyrilla a Methodija
wukonjowali. A něšto pozdźišo, hdyž měješe so wulka cyrkwina
zhromadźizna we Vatikanje, prošachu mnozy biskopja ponižnje pola tuteho
japoštołskeho stoła, zo by jeju česćenje a postajeny swjedźeń na cyłu
cyrkej so wupřestrěł. Dokelž pak tuta naležnosć do džensnišeho dnja
njeje wučinjena, a dokelž je so w běhu časow wobstejenje <pb
n="2"/>statow w tamnych krajinach přeměniło, zdaše so Nam přihódna
přiležnosć data, zo bychmy słowjanske ludy, wo kotrychž zdźerženje a
spomóženje so wulcy staramy, podpjerali. Jako po tajkim njećerpimy, zo
by so jim Naša wótcowska lubosć w něčim njedostawała, tak chcemy, zo by
česćowanje swjateju mužow, kotrajž tehdy katholsku wěru rozšěrjawši
słowjanske ludy wot zahubjenja k spomóženju přiwjedźeštaj a nětko z
njebjeskim zastupowanjom mócnje škitujetaj, přeco šěršo so rozpřestrěło
a rozmnožiło. Zo pak by so bóle wujasniło, kajkaj mužej to běštaj,
kotrejuž česćowanje a swjećenje katholskemu swětej předstajamy, chcemy z
krótka stawiznu jeju skutkow wopisać.♠

♣Cyrill a Methodij, ródnaj bratraj, w Sołunje (Thessalonika) z wosobneje
swójby rodźenaj, podaštaj so zahe do Konstantinopola, zo byštaj w samym
hłownym měsće narańšeho kraja wyšše wědomosće wuknyłoj. Wobdarjenosć
ducha, kiž hižo tehdy w młodźeńcomaj so wopokazowaše, njewosta potajna;
přetož wobaj w krótkim wulcy pokračowaštaj, najbóle pak Cyrill, kotryž
tajku khwalbu wědomosće docpě, zo jeho z wosebitym česćowanjom
„filosoſa“ mjenowachu. Po njedołhim času bu Methodij mnich, Cyrill pak
bu za hódneho spóznaty, zo jemu kejžorka Theodora po radźe patriarchi
Ignacija nadawk přepoda, z tamneje strony Chersonesa přebywacych
Chazarow, kotřiž běchu w Konstantinopolu wo přisprawnych duchownych
žadali, w křesćanskej wěrje rozwučować. A tutón přiwza rad tajki nadawk.
Tuž do Chersonesa na Tauridźe (Krym) přišedši so khwilu prócowaše, kaž
někotři powjedaju, wo nawuknjenje narodneje rěče tuteho ludu; a w tym
času poradźi so jemu k dobremu předznamjenju swjate powostawki bamža
Klementa I. namakać, a wón je tež lohcy spózna po jara znatym pomnjeću
prjedownikow, kaž tež po kótwicy, z kotrejž bě, kaž so wědźeše, zmužity
martraŕ na poručnosć kejžora Trajana do morja storčeny a potom
pohrjebany był. Tak drohotny pokład dostawši překhodźowaše města a wsy
Chazarow; a tych, kiž běchu z jeho wučbami rozwučeni a z Božej wolu
pohnuwani, wobroći po wotstronjenju wšelakeje přiwěry k Jězusej
Khrystusej. Hdyž běše nowu křesćansku wosadu nanajlěpje załožił, da wón
tež znamjenity dopokaz wotrjeknjenja a lubosće, hdyž wšitke dary wot
wobydlerjow poskićene wotpokaza, z wuwzaćom wuswobodźenja njewólnikow,
kotřiž bychu křesćansku wěru wuznali. Bórzy wróći so Cyrill wjesoły do
Konstantinopola a zastupi tež do klóštra Polychrona, hdźež bě so
Methodij hižo podał.♠

♣Mjez tym bě powjesć zbožownje pola Chazarow dokonjane skutki k
Rosćisławej, morawskemu wjeŕchej, donjesła. Tón, z přikładom Chazarow
pohnuty, jednaše z kejžorom Michałom III. wo powołanju někotrych
wěrypósłow z Konstantinopola a docpě lohko, štož žadaše. Tuž z telko
skutkow hižo zjawna pócćiwosć Cyrilla a Methodija a jeju póznata
hotowosć k pod<pb n="3"/>pjerje bližšich wuskutkowaštej, zo buštaj wonaj
k pućowanju do Morawskeje postajenaj. A hdyž puć přez Bołharsku, wěrje
křesćanow přiwobroćenu, złožowaštaj, njezakomdźištaj nihdźe přiležnosć,
zo byštaj ju wobkrućiłoj. We Morawskej pak, hdźež jimaj mnohosć hač na
krajne mjezy napřećiwo přińdźe, buštaj z najwjetšej přikhilnosću a ze
swjatočnej radosću přijataj. Bjez komdźenja měještaj so k temu, zo
byštaj ludźi z křesćanskimi wučbami napjelniłoj a k nadźiji na njebjeske
kubła pozběhnyłoj, a to z tajkej mocu a z tak dźěławej pilnosću, zo
morawski narod po krótkim času z najwjetšej podwólnosću Jězusa Khrystusa
wuznawaše. K tutemu njemało posłuži wědomosć słowjanskeje rěče, kotruž
bě Cyrill prjedy nawuknył a wjele zamóžeše tež swjate pismo wobeju
zakonjow, kotrež bě do ludoweje rěče přełožił. Tehodla ma so wšón
słowjanski narod najbóle tutemu mužej dźakować, dokelž přez njeho nic
jeno dobrotu křesćanskeje wěry, ale tež swětneje zdźěłanosće dosta;
přetož Cyrill a Methodij staj prěnjej wunamakarjej tych samych pismikow,
z kotrymiž so rěč Słowjanow poznamjenja a wućišćuje, čehoždla so po
zasłužbje za spěchowarjow tuteje rěče dźeržitaj.♠

♣Sławu tajkich skutkow bě zbožowna powjesć z tak dalokich a wotležanych
krajow do Roma přinjesła. Hdyž pak bě bamž Mikławš I. dobrymaj bratromaj
do Roma přińć přikazał, wobzamknyštaj wonaj, poručene bjez komdźenja
sčinić; a puć do Roma wjesele nastupiwši přiwjezeštaj powostawki s.
Klementa sobu. Na tajku powjesć dźěše Hadrian II., kiž bě na město
zemrjeteho Mikławša stajeny, z přewodom duchownstwa a ludu z
wopokazowanjom wulkeje česće sławnymaj hosćomaj napřećiwo. Ćěło s.
Klementa, po wulkich dźiwach bórzy znate, bu z wjedźenjom swjatočneho
ćaha do basiliki donjesene. kotraž bě w času Konstantina na tym samym
městnje natwarjena, hdźež bě wótcowski dom njepřewinjeneho martrarja
stał. Potom wopowjedowaštaj Cyrill a Methodij bamžej w přitomnosći
duchownstwa wo japoštołskim zastojnstwje, kotrež běštaj swjeće a pilnje
wobstarałoj. A dokelž běštaj wobskoržowanaj, jako byštaj přećiwo
postajenjam prjedownikow a přećiwo swjatym prawidłam činiłoj, hdyž
słowjansku rěč we wukonjenju swjatych zastojnstwow nałožowaštaj,
wuwjedžeštaj swoje prawowanje z tak wěstymi a wubjernymi dopokazmami, zo
bamž a wšitke duchownstwo jeju pokhwali a připózna. Hdyž běštaj potom po
přikazni katholskeho wuznaća přisahałoj a swjatočnje slubiłoj, zo we
wěrje swjateho Pětra a romskich bamžow wostanjetaj, buštaj wobaj wot
Hadriana sameho za biskopow pomjenowanaj a poswjećenaj, a tež mnozy z
jeju wučobnikow dostachu wšelake rjady swjatych swjećiznow.♠

♣Tola wot Boha bě wobzamknjene, zo Cyrill w Romje w lěće 869 na 14.
ſebruarja běh žiwjenja dokonja, bóle dozrajeny w pócćiwosći dyžli w
starobje. Wón bu ze zjawnym ćahom a z tej samej wulkotnej pychu <pb
n="4"/>pohrjebany, kajkaž při romskich bamžach bywa, a do rowa, kiž bě
Hadrian sebi natwarił, najčestnišo połoženy. Dokelž romski lud
njedopušći, zo by swjate ćěło zemrjeteho do Konstantinopola wotwjezene
było, hač runje to najbóle zrudźeny wótcny kraj žadaše, bu wono w cyrkwi
swjateho Klementa pohrjebane, a to blizko pódla jeho powostawkow, kotrež
běše Cyrill sam telko lět z česćowanjom wobkhował. Hdyž bu při
swjatočnym spěwje psalmow po měsće njesene, zdaše so to bóle dobyćeŕski
dyžli pohrjebny ćah, a romski lud wopokazowaše swjatemu mužej česće,
kajkež so njebjesčanam dawaju.♠

♣Na to wróći so Methodij na poručnosć a z dobropřećemi bamža k zwučenym
dźěłam japoštołskeho zastojnstwa jako biskop do Morawskeje. W tutym
kraju staraše so „jako přikład stadła po žadosći“, zo by katholskej wěcy
z přeco wjetšej horliwosću słužił; spjećiwym rozšěrjerjam nowotaŕstwow
stupaše mócnje napřećiwo, zo bychu katholsku wěru z njerozomom měnjenjow
njewobškodźili; wjeŕcha Swjatopołka, kiž po Rosćisławje nastupi,
rozwučowaše wo wěrje; a hdyž tón swoju přisłušnosć zakomdźi, napominaše
jeho, porokowaše jemu a skónčnje khostaše jeho z interdiktom. Z tutych
přičinow spřihotowa sebi hidźenje suroweho a nječistotneho
samoknježićela a bu wot njeho do wuhnanstwa storčeny. Tola bórzy potom
domoj powołany docpě z přihódnym napominanjom, zo wjeŕch znamjenja
přeměnjeneho zmyslenja dawaše a spózna, zo dyrbi prjedawše zwučenja z
nowym wašnjom žiwjenja zarunać. To pak je spodźiwne, zo kedźbna lubosć
Methodija z překročenjom morawskich mjezow, kaž bě při žiwjenju Cyrilla
hač k Liburnjanam (Khrowatam) a Serbam dóšoł, tak nětko k Pannoniskim
(Słowjencam) so přiwobroći, kotrychž wjeŕcha, Kocela z mjenom, w
katholskim nabožnistwje rozwuči a w přisłušnosći zdźerža; tehorunja k
Bołharam, kotrychž z jich kralom Bogorisom w křesćanskej wěrje wobkrući;
tež k Dalmaćanam, kotrymž njebjeske miłosće wudźěleše a přepodawaše;
runje tak tež ke Korutancam, mjez kotrymiž so najbóle prócowaše, zo by
jich k póznaću a česćenju jedneho praweho Boha přiẃjedł.♠

♣Ale tuta naležnosć přihotowaše jemu wobćežnosć. Dokelž mjenujcy někotři
z noweho křesćanskeho zhromadźenstwa jemu spěšne skutkowanje a khmanosć
zawidžachu, wobskoržichu njewinowateho pola Jana VIII., nastupnika
Hadrianoweho, jako by jeho wěra podhladna była a jako by wašnje
prjedownikow wonječesćił, kotřiž w Božich słužbach jeničey grichisku abo
łaćansku rěč nałožowachu, a hewak žanu. Tuž poruči bamž, najstarosćiwiši
wo njezranjenosć wěry a stareje discipliny, Methodijej, do Roma
powołanemu, zo by poroki wotpokazał a so wosprawnił. Dokelž bě tutón
přeco spěšny w posłušnosći a na swědčenje swědomja so dowěrješe, bě jemu
lohko, w lěće 880 před Janom, biskopami a duchownymi w Romje <pb
n="5"/>dopokazać, zo je tež runje tu samu wěru wobkhował a wobstajnje
tež druhich pilnje wučił, kotruž bě jako w přitomnosći a z
přihłosowanjom Hadriana wuznatu při rowje wjeŕcha japoštołow z přisahu
wobkrućił; štož pak słowjansku rěč při Božich słužbach trjebanu
nastupuje, je po prawje ze sprawnych přičinow činił a z dowolnosću
sameho bamža Hadriana, a njeje ani swjate pismo přećiwo temu. Z tutej
rěču wosprawni so Methodij tehdy wot wšitkeho podhlada winy, tak zo bamž
jeho hnydom wobjimawši jemu arcybiskopsku móc a wupósłanje do
słowjanskich krajow ze zwólniwosću wobkrući. K temu pósła bamž Methodija
z někotrymi wuzwolenymi biskopami, kotrymž by wón předstejał a z
kotrychž prócu by w zarjadowanju křesćanskeje wěry podpjerany był, z
wjele česćacymi listami poručeneho z njewotwisnymi poručnosćemi do
Morawskeje. Pozdźišo wobtwjerdźi bamž wšitko to w lisće Methodijej
pósłanym, hdyž so mjenujcy zawisć złych z nowa přećiwo njemu zběhaše.
Tehodla pokračowaše tutón njebojaznje hišće wjele sprócniwišo swoje
postajene zastojnstwo dopjelnić, hdyž bě z bamžom a z cyłej romskej
cyrkwju w najwužšim zwjazku lubosće a wěry; tež na wubjerny płód
njetrjebaše so dołho čakać. Přetož hdyž bě najprjedy sam Boriwoja,
wjeŕcha Čechow, a potom Ludmiłu, jeho mandźelsku, z pomocu wěsteho
měšnika do katholskeje wěry přiwjedł, dokonja w krótkim, zo w tutym
ludźe křesćanska wěra daloko a šěroko so spózna. W tym samym času
postara so, zo by swětło evangelija do Pólskeje so přinjesło; tam
załoži, hdyž bě dosrjedź Galicije dóšoł, biskopske sydło we Lwowje. Wot
tam je, kaž někotŕi powjedaju, do sameje Moskowskeje wotšedši biskopski
trón w Kijowje postajił. Z tutymi njezachodnymi dobytwami nawróći so k
swojim do Morawskeje; a spóznawši, zo so k čłowjeskemu skónčenju bliži,
pomjenowa sebi sam nastupnika; a duchownstwo a lud z poslednimi wučbami
k pócćiwosćam napominawši, wuńdźe najpokojnišo z tuteho žiwjenja, kotrež
bě jemu puć do njebjes. Jako Rom Cyrilla, tak wopłakowaše Morawska
smjerć Methodija a požadowaše za tym, kotrehož bě zhubiła, hdyž bě jeho
z pohrjebom na wšitke wašnje počesćiła.♠

♣Na tute skutki, česćomni bratřa, dopominamy so z wulkej radosću; tež
smy wjele pohnući, hdyž w dalokej minyłosći w dobrych spočatkach krasne
zjednoćenje słowjanskich narodow z romskej cyrkwju widźimy. Přetož wobaj
tutaj rozšěrjerjej křesćanskeje wěry, wo kotrymajž rěčachmy, staj drje z
Konstantinopola k pohanskim ludam wušłoj; ale jeju wupósłanje dyrbješe
so wot tuteho japoštołskeho stoła, srjedźizny katholskeje jednoty, pak z
cyła poručić, pak, štož je so wjacy dyžli jedyn króć stało, po prawje a
swjatočnje wobtwjerdźić. Woprawdźe staj wonaj tudy w měsće Romje wo
přewzatym zastojnstwje rozprawu dawałoj a na wobskoržowanja
wotmolwjałoj; tudy při rowomaj ss. Pětra a Pawoła staj katholsku wučbu
wopřisahałoj, a staj biskopsku swjećiznu dostałoj z połnomocu załoženja
<pb n="6"/>biskopstwow při wobkhowanju rozdžěla w cyrkwinskich rjadach.
Kónčnje docpě so wottudy wužiwanje słowjanskeje rěče při swjatych
wobrjadach; a w tutym lěće dopjelnja so dźesaty lětstotk wot časa, w
kotrymž je bamž Jan VIII. k Swjatopołkej, morawskemu wjeřchej, takle
pisał: „Słowjanske pismo ...., w kotrymž so Bohu přisłušna česć dawa, z
prawom khwalimy a poručamy, zo so w tutej rěči khwalba našeho Knjeza
Khrystusa a jeho skutki wopowjeduja. Tež njepřećiwja so nikak prawej
wěrje a wuěbje, zo so Boža mša w tutej słowjanskej rěči spěwa, abo
swjate evangelium abo swjate lekcije noweho a stareho zakonja, derje
přełožene a wujasnjene, čitaju a wšitke druhe modleńske hodźiny
spěwaju.“ Tuto zwučenje wobtwjerdźi po mnohich připadnosćach Benedikt
XIV. z japoštołskim listom 25. augusta lěta 1754. Hdyžkuli pak běchu
romscy bamžowje wo pomoc prošeni wot wjeŕchow, kotřiž w ludach z
prócowanjom Cyrilla a Methodija křesćanstwu přiwobroćenych knježachu,
njejsu ženje dopušćili, zo by so njedostała jich dobroćiwosć w pomhanju,
luboznosć we rozwućenju, pokhilnosć we dawanju radow a najwjetša
zwólniwosć we wšěch wěcach, hdźežkuli móžachu. Přede wšěm pak nazhonichu
Rosćisław, Swjatopołk, Kocel, swjata Ludmiła a Bogoris znamjenitu
přikhilnosć Našich prjedownikow, po wobstejenju a času.♠

♣Ani po smjerći Cyrilla a Methodija njepřesta a njepopušći wótcowska
starosć romskich bamžow za słowjanske ludy, ale wopokazowaše so stajnje
w zakitanju čistoty nabožnistwa a we wobkhowanju zjawneho dobrobyća.
Woprawdźe pósła Mikławš I. z města Roma k Bołharam měšnikow, zo bychu
lud rozwučowali, a biskopow z Populonije a Porta, zo byštaj nowe
křesćanske zhromadźenstwo zarjadowałoj; tehorunja dawaše wón we
časćišich njepřezjednosćach wo cyrkwinym prawje pola Bołharow lubosćiwe
wotmołwjenja, w kotrychž samo ći, kiž romskej cyrkwi njejsu přikhilni,
najwyššu mudrosć khwala a spóznawaju. A po zrudnym njezbožu wotšćěpjenja
słuša khwalba Innocencej III., zo je Bołharow z katholskej cyrkwju
zjednał, a Hrjehorjej IX., Innocencej IV., Mikławšej IV. a Eugenijej
IV., zo su jich w hnadownym zjednanju zdźerželi. Runje tak je wubjernje
widźeć přikhilnosć Našich prjedownikow k Bosnjanam a Hercegowincam, kiž
běchu z jědom wopačnych měnjenjow natyknjeni, mjenujcy Innocenca III. a
Innocenca IV., kotrajž so prócowaštaj błudy z jich wutroby wutorhnyć;
Hrjehorja IX., Klementa VI., Pia II., kotřiž w tamnych krajinach rjad
cyrkwineje połnomocy trajuje wobtwjerdźowachu. Njemały a nic posledni
podźěl swojich starosći su zawěsće Innocene III., Mikławš IV., Benedikt
XI. a Klement V. Serbam přiwobroćeli, wot kotrychž škody k zahubjenju
wěrywuzuaća lesćiwje přihotowane najrozhladnišo wotdźeržowachu. Tež
Dalmaćenjo a Liburnjenjo dostachu za wobstajnosć we wěrje a za mjezsobne
podpjeranje wot Jana X., Hrjehorja VII., Hrjehorja IX. <pb n="7"/>a
Hórbana IV. wosebite připóznaće a wažne wukhwalowanja. Kónčnje su tež w
Srěmskej cyrkwi, kotraž bu w šestym lětstotku přez nadpady barbarow
zapusćena a potom z pobožnej horliwosću swjateho Šćěpana I., wuheṙskeho
krala, z nowa zrjadowana, mnohe wopomniki přećelnosće Hrjehorja IX. a
Klementa XIV.♠

♣Tehodla spóznawamy, zo dyrbimy so Bohu dżakować, zo so Nam přihódna
přiležnosć poskićuje, słowjanskemu narodej lubosć wopokazać, a jich
zhromadny wužitk z woprawdźe nic mjeńšej horliwosću spěchować, dyžli ta
běše, kajkaž je pola Našich prjedownikow w kóždym času widźeć była.
Žadamy mjenujcy za tym a to jeničcy přejemy, ze wšej prócu docpěć, zo
bychu słowjanske narody přez wjetšu mnohosć biskopow a měšnikow
rozwučowane byłe; zo bychu we wuznawanju praweje wěry a w poddatosći k
prawej cyrkwi Jězusa Khrystusa so wobtwjerdźili a z nazhonjenjom wšědnje
bóle spóznawali, kajke dobre skutkowanje z prawidłow katholskeje cyrkwje
za domjacy wobkhad, kaž tež za wšitke statne zarjadowanja wukhadża. Tute
cyrkwje žadaju sebi najwjetši a najwažniši dźěl Našich starosći; tež
njeje ničo, štož bychmy mócnišo přeli, hač zo bychmy móhli jich wužitk a
zbože wobstarać a je wšitke ze zwjazkom jednoty z Nami zjednoćić, štož
je najsylniši a najlěpši podłožk jich zdżerženja. Zbywa hišće, zo by
„Bóh bohaty we smilnosći“ Naše wotmysły spěchował a spočate podpjerał.
Mjez tym wołamy so jako k zastupnikam pola njeho k Cyrillej a
Methodijej, wučerjomaj Słowjanow, na kotrejuž njebjesku pomoc so runje
tak dowěrjamy, kaž jeju česćenje rozmnožić chcemy.♠

♣Po tajkim přikazujemy, zo by na přiwzatym pjatym dnju měsaca julija,
kotryž je njebohi Pius IX. postajił, do kalendarija romskeje a
powšitkowneje cyrkwje so přistajił a swjećił kóždolětny swjedźeń
swjateju Cyrilla a Methodija z officium ritus duplicis minoris a z
wosebitej Božej mšu, kaž je to swjata rada za prawe wobrjady
wobtwjerdźiła.♠

♣Wam wšitkim pak, česćomni bratřa, poručamy, zo byšće so wo wozjewjenje
tuteho Našeho lista postarali, a zo byšće — kóždy w swojich cyrkwjach,
provincijach, městach, dioecesach a klóštrach — štož je we nim
postajene, wšitkim duchownym, kotřiž divinum officium po wobrjedźe
romskeje cyrkwje swjeća, wobkedźbować kazali. Kónčnje chcemy, zo bychu
po Wašej radźe a Wašim napominanju Cyrilla a Methodija po cyłej zemi
nutrnje wo pomoc žadali, zo byštej wonaj ze wšej jimaj pola Boha móžnej
próstwu křesćansku wěru w naranišich krajach zakitałoj, katholikam
wobstajnosć wuprošujcy a wotdźělenym zwólniwosć k zjednanju z prawej
cyrkwju.♠

♣Tuto, kaž je horjeka napisane, za płaćiwe a wěste poručamy, tak zo temu
njewadźa wudate přikaznje swjateho bamža Pia V., Našeho prjedownika, a
druhe japoštołske wo porjedżenju romskeho brevira a <pb n="8"/>missala,
ani tež přiwzate zwučenja, samo z njepomnitych časow, abo wšitko druhe
kažkuli napřećiwne.♠

♣Jako slubjenje njebjeskich darow a jako znamjo Našeje wosebiteje
přikhilnosće wudźělujemy Wam wšitkim, česćomni bratřa, kaž cyłemu
duchownstwu a tež ludej, kóždemu z Was dowěrjenemu, lubosćiwje we Knjezu
japoštołske požohnowanje.♠

♣Date w Romje pola swjateho Pětra na 30. dnju septembra lěta 1880, w
třećim lěće našeho bamžowanja.♠

♣Leo P. P. XIII.♠

♣Ćišć Smolerjec knihićišćeŕnje w Budyšinje.♠

Franc Bernert,

z Božeje ſmilnoſcźe a japoſchtolſkoho Stoła miłoſcźe biſkop z Azota,
japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje, ♣administrator ecclesiasticus♠
w kralowſkej ſakſkej Hornjej Lužicy, tachant kapitla ſ. Pětra w
Budyſchinje,

poſtrowja a žohnuje wſchitkich joho duchownomu wjedźenju dowěrjenych
wěriwych.

Wjelubowani w Khryſtuſu!

Spocžatkowe ſłowa we ſcźenju dźenſniſcheje njedźele wěſchcźa ſpjecźenjo,
kiž ſwět huſto a cžaſto Božej radźe napſchecźiwo ſtaja, kotraž chce
cžłowjekow pſchez Jėzuſa Khryſtuſa k jich ſpomóženju dowjeſcź. „Hlejcźe,
dźemy horje do Jeruzalema a wſchitko budźe dopjelnjene, ſchtož pſchez
profetow piſane je wo Synu cžłowjeka. Pſchetož wón budźe pohanam podaty,
wuſměſcheny, ſchwikany a wopluwany, a hdyž joho wuſchwikali ſu, budźa
joho moricź.“ (Luk. 18, 31 — 33.) Tute ſłowa dopjelnichu ſo nic jenož
tehdom, hdyž Jězus Khryſtus widźomny mjez cžłowjekami khodźeſche, ale
tež nětko je naſch Knjez a Zbóžnik pohanam — rozſudej, wuſměſchenju a
hanjenju njewěriwych cžłowjekow pſchepodaty, a mnohich myſle dźeja na
to, zo bychu wſchitke ſkutkowanjo kſcheſcźanſkoho zjewjenja zanicžili.
Tola wobſteji hiſchcźe druhe wěſchcźenjo: Njebjo a zemja zańdźetej, moje
ſlowa pak njezańdu. (Luk. 21, 33.) Tutoho dla je wjele wažne, zo ſebi
nutrnje wopominamy, kak je ſo Jězus Khryſtus poſtarał, zo by zjewjenjo
ſpomóženja, kotrež je nam wot ſwojoho njebjeſkoho Wótca pſchinjeſł, za
wſchitke ludy a cžaſy pſchi wſchěch pſcheměnjenjach na ſwěcźe wěſte a
njezměnjene zdźeržał.

Naſch bójſki Zbóžnik je najprjedy tych, kiž do njoho wěrjachu, k
zhromadźenſtwu we ſpóznacźu a cžeſcźowanju trojjenicžkoho zjenocźił.
Tute zhromadźenſtwo běſche joho cyrkej, kotruž ſtwari, kraleſtwo, kotrež
załoži, te jene ſtadło, do kotrohož wón hako dobry paſtyŕ židow a
pohanow pſchiwjeſcź chcyſche; a we tym ſamym je wón k zdźerženju wucžbow
a hnadow ſpomóženja we ſwojich japoſchtołach a wucžownikach
japoſchtolſke wucžeŕſtwo poſtajił. Pſchetož tak praji Jězus k ſwojim
japoſchtolam: „Mi je wſchitka móc data w njebjeſach a na zemi.“ (Mat.
28, 18.) „Tuž dźicźe a wucžcźe wſchitke ludy a kſchcźicźe jich w mjenje
Wótca a Syna a Ducha ſwjatoho; wucžcźe jich wſchitko dźeržecź, ſchtož
ſym wam porucžił.“ (Mat. 28, 19. 20.) Hdyž potom japoſchtołojo a jich
naſtupnicy mjez ſobucžłowjekami wuſtupichu a jim wucžby, pſchikaznje a
ſlubjenja Božeje mudroſcźe wot Khryſtuſa zjewjeneje pſchipowjedowachu;
hdyž woni hako wot Khryſtuſa póſłani ſwjatu ſłužbu wobſtarachu a ſwjate
ſakramenty wudźělachu a cžłowjekow k wobkedźbowanju toho wſchoho
nawjedowachu: njebě to žane wot nich ſamych abo hewak wot cžłowjekow
wukhadźace mocowanjo; pſchetož Jězus Khryſtus, zapocžeŕ a dokonjeŕ wěry,
Syn žiwoho Boha, běſche k nim a we nich k jich naſtupnikam prajil: „Wy
njejſcźe mje wuzwolili, ale ja ſym was wuzwolił; ja ſym was ſtajił, zo
byſchcźe ſchli a płód njeſli a waſch płód woſtał.“ (Jan. 15, 16.) Pſchi
tutym wot Knjeza ſamoho poſtajenym zarjadowanju móžeſche ſo ſwětej w
joho ſpjecźenju pſchecźiwo Khryſtuſej drje radźicź, joho na kſchižu
moricź a joho hort zamknycź; tola pſchipowjedźenjo a <pb/>prědowanjo
zjewjeneje wěrnoſcźe rozſchěrjeſche ſo dale. Pſchetož japoſchtołojo
dźěchu do wſchěch kóncow ſwěta. „Po wſchej zemi wuńdźe jich zynk a do
kóncow ſwěta jich ſłowo.“ (Pſalm 18, 5.)

Hacž runje mějachu japoſchtołojo a jich naſtupnicy potom do dalokich
krajow a cžaſow hicź, njeſmědźachu ſo tola ženje a nihdy mjez ſobu
dźělicź a ſo wotdalicź we doſtatej wucžbje ſpomóženja. Nihdy njebě
ſobuſtawam Khryſtuſoweje cyrkwje dowolene, zo bychu ju po cžłowjeſkim
měnjenju a wuzdacźu pſchetworicź a pſcheměnicź ſměli. Wſchudźom a
pſchecy dyrbjeſche ſo to ſame pſchipowjedowacź a k wobkedźbowanju
poſtajecź, ſchtož je Khryſtus wucžił a porucžił; a wſchudźom a pſchecy
dyrbjachu wěriwi wſchelakich krajow a cžaſow mjez ſobu w zjenocźenſtwje
wěry, modlenja a Božeje ſłužby zawoſtacź. Za wſchitke kraje a cžaſy
płacźeſche jene a te ſame ſwjate katholſke ſłowo: „Wucžcźe jich wſchitko
dźeržecź, ſchtož ſym wam porucžił.“ (Mat. 28, 20.) „Druhi zakład njemóže
nichtó połožicź, khiba tón, kiž je połoženy, kotryž je Khryſtus.“ (1.
Kor. 3, 11.) Tohodla je ſo Zbóžnik za zdźerženjo ſwojoho ſkutka tež zaſy
na te waſchujo poſtarał, hdyž we Pětrje a joho naſtupnikach widźomnoho
wjeŕcha cyrkwje poſtaji. Swjatocžnje je wón Symanej Pětrej tuto
najprjedy pſchipowjedźił prajicy: „Ty ſy Pětr, a na tule ſkału chcu moju
cyrkej twaricź a mocy hele ju njepſchewinu.“ (Mat. 16, 18.) Potom je
runje pſched ſwojej wyſchſchoměſchniſkej modlitwu, pſched ſwojim
cźerpjenjom z nowa k Pětrej prajił: „Symanje, ja pak ſym za tebje
proſył, zo by twoja wěra njewoteběrała, a ty něhdy wobrocźeny poſylnjej
twojich bratrow“ (Luk. 22, 32); a ſkóncžnje je naſch Knjez a Zbóžnik po
ſwojim horjeſtacźu japoſchtołej Pětrej ſlubjenu wyſchſchopaſtyŕſku móc
nad cyłej cyrkwju woprawdźe pſchepodał, hdyž tſikrócźne pſchiſlubjenjo
tutoho japoſchtoła, zo ſwojoho Knjeza lubuje, z tſikrócźnym porucženjom
wotmołwi: „Pas moje jehnjata“; „pas moje jehnjata“; „pas moje wowcy“.
(Jan. 21, 15—17.) Poſtajenjo wjeŕcha ſwjateje cyrkwje we woſobje
japoſchtoła Pětra a joho naſtupnikow je tón wot Knjeza Khryſtuſa po
połnomocy njebjeſkoho Wótca porucženy ſrědk, zo bychu woſady ſame we
wſchelakich a mjcz ſobu zdalenych krajach a cžaſach nic jenož we
jenoſcźi wěry zdźeržane, ale tež wſchitke w naſchej ſwjatej katholſkej
cyrkwi do žiwoho zhromadźenſtwa wěry, modlenja a poſłuſchnoſcźe k Bohu
mjez ſobu zwjazane a zjenocźene byłe.

Skóncžnje, wjelelubowani w Khryſtuſu! njemóžeſche cžłowjecža móc
ſpomóženjo wuſkutkowacź, kotrež je Boži Syn cžłowjekam pſchinjeſł; wona
njemóžeſche namakacź ſwětło, kotrež w cźěmnoſcźi ſwěcźi, njemóžeſche
dacź měr, kotryž ſwět dacź njemóže, njemóžeſche pſchinjeſcź khlěb,
kotryž njeſmjertne duſche žiwi a poſylnja na pruhowanſkim pucźu pſchez
ſwět k njebjeſkej domiznje. Cžłowjecža móc ſama, ani pſchi Pětrje a
druhich japoſchtołach a jich naſtupnikach potajkim tež njedoſahaſche, zo
by wſchitko, ſchtož je bójſki Knjez a Zbóžnik cžłowjekam k ſpomóženju
pſchinjeſł, zaſłužił a zawoſtajił, wěſte a njezranjene, mócne a
ſkutkowace zdźerżane było. „Ani tón je něſchto“, piſa ſwjaty Pawoł,
„kotryž ſadźa, ani tón, kotryž pſchiliwa, ale Bóh, kotryž roſcźenjo
dawa.“ (1. Kor. 3, 7.) Tež tudy je ſo Jězus Khryſtus, załožeŕ naſchoho
ſpomóženja, poſtarał. Kaž ſam prajeſche, nochcyſche wón japoſchtołow a
jich naſtupnikow hako ſyroty zawoſtajicź. Runje tam, hdźež bě jim
pſchikazał, do wſchitkoho ſwėta hicź, wucžicź, ſchtož bě ſam wucžił, a
hdźež bě jim porucžił, Božu ſłužbu dźeržecź a ſwjate ſakramenty
wudźělecź, pſchiſtaji wón za nich a za jich naſtupnikow tute ſlubjenjo:
„Hlejcźe, ja ſym pola was wſchitke dny hacž do ſkóncženja ſwěta“ (Mat.
28, 20) a k tomu je jich z jich powołanjom pod zakitanjo a pomoc
ſwjatoho Ducha ſtajił. Změrujo jich mjenujcy rjekny wón k wucžownikam:
„Ja chcu Wótca proſycź a wón da wam druhoho Tróſchtarja, kiž by z wami
woſtał do wěcžnoſcźe. Tróſchtaŕ pak, Duch ſwjaty, kotrohož Wótc w mojim
mjenje póſcźele, tón budźe was wſchitko wucžicź, a dopomni was na
wſchitko, ſchtožkuli ſym wam prajił.“ (Jan. 14, 16. 26.) Tuta pomoc,
kotruž je naſch Knjez a Zbóžnik tej wot njoho załoženej cyrkwi ſlubił,
cžini ju nětko khmanu, zo wona dóſtate wucžby, kaznje a hnady ſwěru
wobkhowa. Na tule pomoc twarimy, hdyž zwólniwje a dowěrnje wěrimy,
ſchtož katholſka cyrkej <pb/>wěricź porucža, hdyž njepſcheſtawamy, pſchi
woporje Božeje mſchě kaž pſchi ſwjatych ſakramentach Božu móc k naſchomu
ſpomóženju ſpóznawacź. Schtóžkuli a ſchtožkuli ſmy, na tule pomoc ſo
nadźijemy a ſpuſchcźamy, zo by wot Khryſtuſa w mjenje Božim pſchinjeſena
wěrnoſcź nam była ſwětło, ſpokojenjo a móc za žiwjenjo.

Tak ſmy ſebi wopominali, kak wyſoku wažnoſcź naſcha ſwjata katholſka
cyrkej ze ſwojim japoſchtołſkim wucžeŕſtwom a wjeŕchom za zdźerženjo
ſpomóženja we Jězuſu Khryſtuſu za nas ma. „Cyrkej žiwoho Boha je ſtołp a
twjerdźizna wěrnoſcźe“ (1. Tim. 3, 15); wěrnoſcź we Khryſtuſu pak je
ſwjaty Pawoł prědował hako móc Božu a mudroſcź Božu (1. Kor. 1, 24) a
„bjez wěry je njemóžno Bohu ſo ſpodobacź“. (Hebr. 11, 6.) Wobnowjejmy
potajkim w pſchikhadźacym póſtnym cžaſu naſchu ſwěrnoſcź ſwjatej
katholſkej wěrje. Tola njeſpokojmy ſo z tym, zo ju jenož z hortom
wuznawamy, ale ſtarajmy ſo tež, ju wſchudźom z naſchim zadźerženjom we
zjawnym a tež domjacym žiwjenju wopokazowacź, zo bychmy tak ſłowa
ſwjatoho Pětra dopjelnjeli, z kotrymiž wón wěriwych napomina: „Proſchu
was, zo byſchcźe ſo wotdźeržowali wot mjaſnych požadoſcźi, kotrež
pſchecźiwo duſchi wojuja; — mějcźe dobre wobkhadźenjo; — budźcźe
poddacźi kóždej cžłowjecžej mocy Boha dla, njech je kralej hako
najwyſchſchomu, abo naměſtnikam hako wot njoho póſłanym; pſchetož tak je
wola Boža, zo prawje cžinicy njewědomoſcź njerozomnych ludźi k
mjelcženju pſchiwjedźecźe.“ (1. Pětr. 2, 11—15.)

Wobnowjene ſpóznacźo, zo je Jězus Khryſtus za ſwoju cyrkej we Pětrje a
joho naſtupnikach widźomnoho wjeŕcha poſtajił, pſchez kotrohož ma pod
Božej pomocu jenoſcź a zhromadźenſtwo wěry we cyłej cyrkwi ſo zdźeržecź,
tute ſpóznacźo wobnowjej potom tež naſchu ſwěru a pſchiwiſnoſcź k
wjeŕchej naſcheje ſwjateje cyrkwje, ſwjatomu wótcej Leonej ♣XIII.♠ Hdyž
pak wo cźěſnoſcźach ſłyſchimy, w kotrychž ma wón w naſchim cžaſu ſwoje
wyſoke zaſtojnſtwo wobſtaracź, kak wón, zo by ſo kſchiwdam njewuſtajił,
ſo na ſwoje bydło wobmjezowacź dyrbi, kak jomu w běhu minjenoho lěta
njebě ſpožcžene, zo by ſwojomu prjedownikej, bamžej Piuſej ♣IX.♠
ſlawnoho wopomnjecźa po pobožnym waſchnju poſlenju cžeſcź wopokazał, kak
wón tule pſchiſtojnu žarowanſku ſwjatožnoſcź z dotal njeſlyſchanym
wurazom hidźenja a njepſchecźelnoſcźe zadźěwanu a wonjecžeſcźenu
widźeſche, mjeztymzo ſo hewak najnižſchomu cžłowjekej kedźbnoſcź
wopokaže, zo móže wot njoho cžeſcźowanych zemrětych měrnje a w pokoju k
rowu pſchewodźecź: tu, wjelelubowani we Khryſtuſu! dyrbi ſo naſche
dźělbracźo za naſchoho ſwjatoho wótca podwojicź, zo bychu ſo wonym
wurazam hidźenja pſchecźiwo wjeŕchej ſwjateje cyrkwje ze ſtrony wěriwych
dopokazma luboſcźe a cžeſcźowanja za naſchoho zhromadnoho duchownoho
wótca, ſwjatoho wótca bamža Leona ♣XIII.♠ napſchecźiwo ſtajałe. Tuž
woprujmy tež my Wjeŕſchnomu ſwoje modlitwy za njoho a za joho ſpomóžne
wjedźenjo najwyſchſchoho paſtyŕſtwa a wobdźělejmy ſo potom po ſwojich
mocach tež rady a zwólniwje pſchi ſkładowanju tych darow luboſcźe za
ſwjatoho wótca, kotrež maja jomu w joho cźěſnoſcźi ſobu pomhacź, zo
bychu ſo wſchelake wudawki pſchi wyſchſchopaſtyŕſkim wjedźenju cyłeje
cyrkwje wobſtarałe.

Z dźiwanjom na žiwjeńſke wobſtejnoſcźe katholſkich wěriwych w ſakſkim
kraleſtwje a z dowolnoſcźu japoſchtołſkoho Stoła poſtaja ſo hacž na
dalſche ſcźěhowacy póſtny rjad:

1. Hako póſtne dny z dwojej winowatoſcźu, zdźerženja wot mjaſnych jědźow
a wotcźehnjenja na jědźi t. r. wobmjezowanja na jedynkrócźne naſycźenjo,
maja ſo dźeržecź: popjelna ſrjeda, ſrjedy a pjatki <pb/>wo ſuchich
dnach, pjatki w ſchtyrcycźidnowſkim poſcźe, tſi poſlenje dny martrownoho
tydźenja, a vigilija pſched hodami (patoržica), njeje-li njedźela.

2. Hako póſtne dny bjez zdźerženja wot mjaſnych jědźow, tola z
winowatoſcźu wotcźehnjenja na jědźi t. j. ſpokojenja z jenož
jedynkrócźnym naſycźenjom, kaž tež z winowatoſcźu, zo pſchi jenej a tej
ſamej pojědźi pódla mjaſnych jědźow tež rybjace njewužiwamy, hako tajke
póſtne dny maja ſo dźeržecź: zbytne wſchėdne dny ſchtyrcycźidnowſkoho
poſta, kotrež njejſu w pſchedkhadźacym poſtajenju hižo mjenowane; ſoboty
wo ſuchich dnach a vigilije pſched ſwjatkami, kaž tež pſched
ſwjedźenjemi ſ. japoſchtołow Pětra a Pawoła, ſ. Marije donjebjeswzacźa a
wſchěch Swjatych. Jelizo na poſledku mjenowane tſi vigilije na njedźelu
panu, pſchepołoža ſo z winowatoſcźu wotcźehnjenja na jědźi na
pſchedkhadźace ſoboty; panu-li pak na pjatk, maja ſo ſobu ze zdźerženjom
wot mjaſnych jědźow wobkedźbowacź. Za njedźele we ſchtyrcycźidnowſkim
póſtnym cžaſu njeje wotcźehnjenjo na jědźi porucžene: tola njeje ani na
póſtnych njedźelach dowolene, pſchi jenej a tej ſamej pojědźi pſchi
mjaſnych jědźach tež rybjace wužiwacź.

3. Tohorunja je za wſchě zbytne dotal njemjenowane pjatki cyłoho lěta
zdźerženjo wot mjaſnych jědźow porucžene, tola bjez winowatoſcźe
wotcźehnjenja na jědźi, kotrež je pſchi tym po pſchitomnym rjedźe za
pjatki póſtnoho cžaſa, kaž tež za pjatki ſuchich dnow a vigilijow
porucžene. Za pjatk 8. ſeptembra t. l. hako na ſwjedźeń naroda a pjatk
8. decembra hako na ſwjedźeń njewoblakowanoho podjecźa ſ. Marije dowola
ſo wužiwanjo mjaſnych jědźi.

4. Na dnach, na kotrychž je zdźerženjo wot mjaſnych jědźow porucžene
(pod 1. a 3.), ſmě ſo ſadło, tucžno, abo mjaſowa juſchka k
pſchihotowanju jědźow trjebacź a mjaſowa juſchka tež hako napoj
wužiwacź; tola ſu wot tutoho dowolenja poſlenje tſi dny martrownoho
tydźenja wuzamknjene.

5. Hako wuwzacźo pak dowola ſo za wſchitke zdźeržeńſke (abſtinencne) a
póſtne dny wužiwanjo mjaſnych jědźow tym, kotſiž pucźuja, potom tym,
kotſiž hako domjacy abo ſłužownicy pola njekatholikow jědź dóſtawaja,
kaž tež hoſcźencarjam abo korcžmarjam, jich domjacym a hoſcźom,
tohorunja tež tym, kotſiž ſwoju jědź w hoſcźencu abo z hoſcźenca bjeru,
a bjez wulkeje wobcźežnoſcźe ſebi njemóža póſtne jědźe wobſtaracź, dale
wojakam a jich domjacym w kaſarnach a zwonka kaſarnow, kaž tež woſobam,
pola kotrychž wojacy bydlenjo a jědź maja, abo kotrež ſo wothladanju
khorych poſwjecźuja. Tola za wſchitke tute pady woſtanje wulki pjatk wot
ſpomnjeneje dowolnoſcźe wuwzaty, a dyrbi ſo hewak tež za mjenowane dny
tamna dwoja winowatoſcź dopjelnicź, zo ſo wotcźehnjenjo na jědźi
wobkedźbuje a pódla mjaſnych jědźow tež rybjace pſchi jenej a tej ſamej
pojědźi njewužiwaja. Pſchi tym ſo zjawnje pſchiſpomina, zo njeje
wotpohladanjo tuteje diſpenſy (dowolnoſcźe), hako by ſo wona tež tym
dawała, kotſiž móža ſebi wuběranjo jědźow ſwobodnje a bjez zadźěwkow
ſami poſtajecź.

6. K wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju mnohoſcźe abo měry w
jědźi ſu wſchitcy winowacźi, kiž ſu 21. lěto docpěli a 60. hiſchcźe
njepſchekrocžili a kiž njejſu z doſahacej pſchicžinu (winu), cźežkim
cźěłnym dźěłom, khoroſcźu, lěkaŕſkim wukazowanjom dla ſłaboſcźe abo
druhich dźiwanjom na ſtrowotu w tym wuzamołwjeni. K wobkedźbowanju
póſtneje kaznje w naſtupanju kajkoſcźe (wuzwolenja) jědźow ſu wſchitey
wot 7. lěta a tež hiſchcźe pſchez 60. lěto dźerženi, jelizo runje
ſpomnjene wuzamołwjace pſchicžiny žane wuwzacźo njepſchipuſchcźeja.

7. Pſchitomny póſtny rjad woſtanje hacž do póſtnoho cžaſa pſchichodnoho
lěta w płacźiwoſcźi, a katholſcy wěriwi ſu naležnje napominani, zo bychu
tajke wopokazane dźiwanjo na jich wobſtejnoſcźe pſchipóznawajcy ſwoju
ſwěru a pſchiwiſnoſcź k katholſkej cyrkwi a k ſ. japoſchtołſkomu Stołej
ze ſwědomitym dopjelnjenjom póſtneje kaznje wobſwědcžili. Njech
cyrkwinſka póſtna kaznja a woſebje ſchtyrcycźidnowſki póſtny cžas
wſchitkim k tomu ſłuži, zo by nas wſchitkich na winowatoſcź
ſebjezaprěcźa, pokuty a nakazanja dopominał a potom z dobrowólnym
zdźeržowanjom wot dowolenych wjeſelow a wužiwanjow, kaž tež z
njemocowanym pſchewzacźom tež <pb/>hewak njepſchikazanych wobcźežnoſcźow
we póccźiwoſcźi ſebjezaprěcźa zwucžował a poſylnjał. Tež njech nas
pſchitomny ſ. póſtny cžas k tomu nawjeduje, zo polóženjo póſtnoho rjada
wurunamy z rozmnoženej horliwoſcźu we modlenju, w cyrkwi a zwonka njeje,
a z huſcźiſchim dokonjenjom ſmilnych ſkutkow.

Katholſkim fararjam a farſkim adminiſtratoram, kaž duchownym
pſchedſtejicźerjam katholſkich cyrkwjow a khapalow w Sakſkej ſo z tutym
porucža, zo bychu w běhu lěta na njedźelach pſched poſtajenymi póſtnymi
dnami te ſame a tež waſchnjo, kak maja ſo dźeržecź, wozjewjeli.

Po ſtarym waſchnju zapocžina ſo jutrowny cžas w Hornjej Lužicy hižo z
popjelnej ſrjedu, w herbſkich krajach hakle z pjatej njedźelu poſta. Po
cyłej Sakſkej pak ſkóncži ſo wón ze ſobotu po ſwjatkach. Kóždy katholſki
kſcheſcźan je pod cźežkim hrěchom winowaty, w jutrownym cžaſu
ſakramentaj pokuty a wołtarja doſtojnje dóſtacź.

K tomu ſo pſchiſpomina, zo maja ſo hižo prjedy poſtajene pjecź
kóždolětne cyrkwinſke wopory po ſcźěhowacym rjedźe dźeržecź:

Prěni za lyonſke miſſionſke towaŕſtwo na jenej ſcheſcźich póſtnych
njedźelow,

druhi za ſ. Józefowe towaŕſtwo w Aachenje na 4. póſtnej njedźeli hako na
ſwjedźenju ſ. Józefa,

tſecźi za naležnoſcźe towaŕſtwa Božoho rowa w Kölnje, wulki pjatk a
pſchedjutrownu ſobotu,

ſchtwórty za ſ. Bonifacijowe towaŕſtwo w Paderbornje na njedźelu pſched
5. junija abo po nim,

pjaty ſkóncžnje, hromadźenjo pětrowoho pjenježka, na njedźelu pſched
ſwjedźenjom ſ. arcjandźela Michała abo po nim.

Wſchitke tute wopory dyrbja ſo njedźelu, kotraž ſkładowanſkej njedźeli
do prědka dźe, a na dnju ſkładowanja ſamoho woſadam z klětki wozjewicź,
a z tym, kaž z pſchihódnym ſpomnjenjom w prědowanju na dnju ſkładowanja
wſchitkim pſcheporucžecź.

Wunoſchk tychle ſkładowanjow ma ſo w herbſkich krajach japoſchtołſkomu
vikariatej a w Hornjej Lužicy tachantſkomu konſiſtorijej do kónca
hapryla, reſp. junija a oktobra wotedacź.

Hnada Boha Wótca a Syna a Ducha ſwjatoho budź a woſtań pſchecy z wami
wſchitkimi! Amen.

W Dreždźanach, 12. februara 1882.

† Franc Bernert.

Cżiſchcźał E. M. Monſe w Budyſchinje.

♣Wopomnjećo na prěnje swjate woprawjenjo.♠

_________________________ ♣je swoje prěnje swjate woprawjenjo dóstał w
_________________________ cyrkwi w♠ ____________________________ 18

Jakub Skala, kapł.

Franc Bernert,

z Božeje ſmilnoſcźe a japoſchtołſkoho Stoła miłoſcźe biſkop z Azota,
japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje, ♣administrator ecelesiasticus♠
w kralowſkej ſakſkej Hornjej Lužicy, tachant kapitla ſ. Pětra w
Budyſchinje,

poſtrowja a žohnuje wſchitkich joho duchownomu wjedźenju dowěrjenych
wěriwych.

Wjelelubowani w Khryſtuſu!

Runje cžitane ſłowa ſwjatoho ſcźenja napominaju nas, zo bychmy w
pſchikhadźacym póſtnym cžaſu woſebje naſchoho knjeza a zbóžnika Jězuſa
Khryſtuſa w joho cźeŕpjenju a ſmjercźi pobožnje wopominali. Bjez
komdźenja dźěſche wón do Jeruzalema, zo by tam w ſwjatej luboſcźi a
ſwěrnoſcźi wſchitko hacž do ſmjercźe na kſchižu dokonjał, ſchtož
dyrbjeſche po Božej mudrej radźe za naſche wumóženjo ſo ſtacź, a ſchtož
bě hižo dołho prjedy pſchez profetow wěſchcźene. Wjelelubowani w
Khryſtuſu! Cžinimy dha nětko po tutym pſchikładźe tež my ze ſwojeje
ſtrony, ſchtož ma ſo ſtacź, zo bychmy my ſami a naſchi bližſchi płody
tohole wumóženja dóſtali? „Cźežki ſpſchah“, wulka cźeža hrěchow, winy a
horja, „leži na Hadamowych dźěcźoch“, tež na kſcheſcźanach hiſchcźe
nětko, a tohodla dyrbimy ſo praſchecź: njeje dha naſch najſmilniſchi
Zbóžnik ſwój wumóžeŕſki ſkutk tež za naſch cžas dokonjał, a ma tutón
joho ſwjaty ſkutk nětko tež hiſchcźe tu móc, zo by nas zbóžnych ſcžinił?
Zawěſcźe a woprawdźe, wjelelubowani w Khryſtuſu! Ale tež w naſchim cžaſu
je ſo profetiſke ſłowo dopjelniło: „Knježe, ſchtó wěri naſchomu ſłowej,
a komu je ruka toho Knjeza znata?“ Jan. 12, 38. Jſai 53, 1.

Na mjeno Božoho Syna Jězuſa Khryſtuſu ſmy kſchcźeni, a wumóžace ſłowo
Božoho zjewjenja a ſwjateje katholſkeje wěry pſchikhadźa k nam; ale my
ſmy tutomu ſłowej cžaſto a huſto njepoſłuſchni. To je wina, zo naſche
žiwjenjo cžaſto hiſchcźe njewopokazuje wulke žohnowanja a płody
wumóžeŕſkoho ſkutka. „O zo by tola wobkedźbował moje pſchikaznje, potom
<pb n="2"/>by twój měr kaž rěka pſchibywał, a twoja ſprawnoſcź kaž
móŕſke bjezdna.“ Jſai 48, 18. Tohodla chcemy Jězuſowe cźežke a hóŕke
bědźenja za naſche wumóženjo wopominajcy, ſwjaty póſtny cžas k tomu
nałožicź, zo bychmy wot nětka bojoſcźi pſched Bohom a ſłowej naſcheje
ſwjateje katholſkeje wěry w žiwjenju, cžinjenju a woſtajenju poſłuſchni
byli. K tomu kóncej rozpominajmy nětko, kak cźežcy ſo pſchehrěſchimy,
hdyž bojoſcźi pſched Bohom a ſłowej naſcheje ſwjateje wěry w žiwjenju
ſwěrnu poſłuſchnoſcź wopokazacź zanjechamy.

Schtóž je bojoſcźi pſched Bohom a ſwjatej wěrje njepoſłuſchny, tón
pſchehrěſchi ſo najprjedy cźežcy pſchecźiwo Bohu a na ſwjatym
nabožniſtwje, kotrež je nam Bóh pſchez ſwojoho jenorodźenoho Syna zjewił
a we ſwjatej katholſkej cyrkwi zawoſtajił. „Bjez wěry je njemóžno Bohu
ſo ſpodobacź; pſchetož ſchtóž chce k Bohu pſchińcź, dyrbi wěricź, zo wón
je a zo wón tych, kiž joho pytaju, mytuje“ (Hebr. 11, 6); tak rěkaju
tute za nas wſchitkich płacźace ſłowa ſwjatoho Pawoła; tola tuta wěra do
Božoho bycźa, do joho ſwjatych ſamotnoſcźow, woſebje do joho mytowaceje
a khoſtaceje ſprawnoſcźe a do nabožniſtwa nam pſchez Khryſtuſa
zjewjenoho, dyrbi we nas tež ſkutkowna bycź a ſo wopokazowacź we ſłowach
a ſkutkach, we wjeſelu a zrudobje, we žiwjenju a wumrjecźu. „Schtóž mje
wuznaje pſched cžłowjekami, toho chcu wuznacź pſched mojim Wótcom, kiž w
njebjeſach je“ (Mat. 10, 32) a „ſchtóž ſo mje a mojich ſłowow hańbuje,
toho budźe ſo tež ſyn cžłowjeka hańbowacź, hdyž pſchińdźe w kraſnoſcźi
ſwojoho Wótca“ (Mark. 8, 38), tak wucži naſch Knjez a Wumóžnik ſam; haj
wón pſchipowjeduje nam tute wuznacźo jaſnje a zrozymliwje hako naſchu
ſwjatu pſchiſłuſchnoſcź k cžeſcźi a khwalbje Božej a k wokraſnoſcźenju
zjewjeneje wucžby. „Njech ſwěcźi waſche ſwětło mjez cžłowjekami, zo
bychu waſche dobre ſkutki widźeli a waſchoho Wótca khwalili, kiž je w
njebjeſach“ (Mat. 5, 12), tak porucža bójſki wucžeŕ, hiſchcźe
pſchiſtajejo: „We tym budźe mój Wótc wokraſnjeny, zo wy wjele płodow
pſchinjeſecźe“ (Jan. 15, 8); cžohož dla potom tež ſwjecźi japoſchtołojo
nanajmócniſcho wěriwych napominachu: „Wotrjekcźe ſo mjaſnych požadoſcźi,
kotrež pſchecźiwo duchej wojuja, wjedźcźe dobre wobkhadźenjo mjez
pohanami, zo bychu cźi, kiž złe wot was hako wot złocžinicźerjow rycža,
waſche dobre ſkutki widźeli a Boha khwalili na dnju domapytanja!“ (1.
Pětr. 2, 12.) — Schtóž potajkim bojoſcźi pſched Bohom w ſwojim žiwjenju,
cžinjenju a woſtajenju poſłuſchny bycź ſo njeprócuje, z druhimi ſłowami,
ſchtóž pſchez tu ſamu w ſwojim žiwjenju ſo njeda wot hrěcha a złóſcźe
wotdźeržowacź, pſchez nju k prawomu a dobromu cžinjenju, k póccźiwomu a
ſprawnomu wobkhadźenju ſo nawjedowacź, tón wotcźehnje Bohu tamnu khwalbu
a cžeſcź, kiž je pſchez Bože ſłowo porucžena, a pſchehrěſchi ſo potajkim
pſchecźiwo joho cžeſcźi a njeſkóncžnej majeſtoſcźi.

<pb n="3"/>

Njepraj nichtó, zo tola Boha cžeſcźi, lubuje a joho ſo boji we ſwojej
wutrobje; jelizo ſo joho prócowanjo na to njezłožuje, zo by po tym žiwy
był, ſkutkował a cźeŕpjeł, budźe joho pſchecy ſłowo ſwjatoho Jakuba
wotſudźecź (Jak. 2, 18): „Pokaž mi twoju wěru bjez ſkutkow, ja pak chcu
cźi z mojich ſkutkow wěru pokazacź“; pſchecy budźe wón Bohu kſchiwdu
cžinicź, dokelž ſo njeprócuje, zo by bycźo a ſprawnoſcź Najwyſchſchoho
pſchez wěſte znamjo pſched cžłowjekami pocžeſcźował, a wěru do bycźa a
wjedźenja Božoho zaſtaranja na dopokazowace waſchnjo pſched ſwětom
wozjewjał.

Schtož potom naſchu ſwjatu katholſku wěru naſtupa, cžeſcźimy we njej
zjewjenjo Božoho ſłowa, kotrež je nam wot Boha k naſchomu ſpomóženju
pſchez joho jenorodźeneho Syna date a w běhu cžaſow pod zakitanjom Ducha
ſwjatoho wobkhowane, a hdyž hako ſtawy ſwjateje cyrkwje wěrje w naſchim
žiwjenju ſwěrnje poſłuſchni ſmy: dawamy jej tež tu cžeſcź a khwalbu, kiž
je pſchez Bože ſłowo porucžena. Hdyž pak ſmy jeje poſtajenjam w naſchim
cžinjenju a woſtajenju njepoſłuſchni: ſmy žiwi a cžinimy, hako by wěra
woprawdźe njebyła wot Boha date zjewjenjo abo hako by wot nas
pſchipóznata bycź njemóhła. Z tym bjerjemy jej winowatu cžeſcź a
pſchehrěſchimy ſo na njej. Njech něchtó potom praji, zo tola wěru we
wutrobje cžeſcźuje, cžłowjekowje budźa pſchecy po joho ſkutkach, nic pak
po joho ſłowach ſudźicź; ſwědcženjo joho złych a zacźiſnjenja hódnych
ſkutkow budźe ſwědcženju joho ſłowow napſchecźiwo rycžecź, a ſwjatu
katholſku wěru ſtajnje małowaženju, wuſměſchenju a hanjenju ſwěta
wuſtajecź. Zawěrno, ſchtóž je bojoſcźi pſched Bohom a pſchikaznjam wěry
w ſwojim žiwjenju, cžinjenju a wobkhadźenju njepoſłuſchny,
pſchehrěſchuje ſo pſchede wſchitkim pſchecźiwo Bohu a nabožniſtwu.

Tajki pak pſchehrěſchi ſo dale tež pſchecźiwo ſwojomu ſamſnomu
ſpomóženju a pſchecźiwo zhromadnomu derjeměcźu cžłowjeſtwa.

Stworjeni po Božim woblicžu mamy powołanjo, zo bychmy Boha a joho ſwjatu
wolu ſpóznali, w pokornoſcźi a luboſcźi jomu ſłužili, joho poſłuchali, a
něhdy wěcžnje zbóžni byli. Tola z winu a khoſtanjom hrěcha dla
wobcźeženi njezamóžachu cžłowjekowje po lěttyſacach tole powołanjo
docpěcź. Hakle Jězus Khryſtus, wot ſwojoho njebjeſkoho Wótca na ſwět
póſłany, pſchinjeſe žadane wumóženjo. Wón zapołoži ſwoje z pſchelecźom
ſwojeje ſwjateje krewje za nas dobyte ſpomóžace dary do ſwjateje, wot
njoho załoženeje cyrkwje, zo by je wona wobkhowała a wudźělała w
pſchichodnych cžaſach; z tym ſcžini wón móžne, zo tež nětko hiſchcźe z
pomocu Božeje hnady to docpějemy, ſchtož je nam za naſche ſpomóženjo a
za naſchu zbóžnoſcź trěbne: wujědnanjo z Bohom, prawe ſpóznacźo joho
bycźa a joho wole, zakitanjo pſched hrěchom a złóſcźu, wudoſpołnjenjo
žiwjenja z bohuſpodobnymi póccźiwoſcźemi, joho wudebjenjo ze
ſpokojnoſcźu a wozbožacej nadžiju na wěcžnu zbóžnoſcź. Zawěrno: „Tak
jara je Bóh ſwět lubował, zo je ſwojoho jenorodźenoho <pb n="4"/>Syna
podał, zo bychu wſchitcy, kiž do njoho wěrja, zhubjeni njebyli, ale
wěcžne žiwjenjo měli.“ (Jan. 3, 16.)

Tola jenož tón, kotryž je hłoſej ſwojoho ſwjatoho nabožniſtwa, z horta
Jězuſa Khryſtuſa wukhadźacomu, we žiwjenju ſwěrnje poſłuſchny, jenož tón
změje dźěl na žohnowanjach tamnych ſpomóžnych darow; ſchtóž pak pſchez
Jězuſa Khryſtuſa zjewjenym wucžbam napſchecźiwo ſkutkuje a z cyła po
ſwojej ſwjatej wucžbje žiwy njeje, tón bórzy pokoj Boži ze ſwojeje
duſche pozhubi; wón pſcheſtanje dźěcźo Bože bycź a w duchu a wěrnoſcźi
ſo modlicź; wón njezměje potom ſylnoſcź, zo by ſo pſched mocu hrěcha a
ſpytowanja zakitał a zo by ſwoju duſchu po pſchikładźe ſwojoho Zbóžnika
ze ſpomóžnymi póccźiwoſcźemi wudebił; wón ſo wotrjeknje tamneje
hnadowneje pomocy, z kotrejž by horja a hubjenſtwa w tutym cžaſnym
žiwjenju ze ſcźeŕpnoſcźu znjeſcź a pſchi tych ſamych ſebi ſpokojace
wěcžne kubła dobycź móhł; wón wotwobrocźi ſwojej wocži wot wozbožacoho
pohladowanja na Božu pſchedwidźiwoſcź a na wěcžne žiwjenjo; zaſlepjenjo,
hrěch, njeſprawnoſcź, njepokutnoſcź, njepokoj dóſtanu nowu a wjetſchu
móc nad nim a wobhroža joho cžaſne a wěcžne zbožo, kaž to ſwjaty Pawoł
piſche: „Jelizo ze zamyſłom hrěſchimy, hdyž ſmy ſpóznacźo wěrnoſcźe
dóſtali, njezbywa žadyn wopor za hrěchi.“ (Hebr. 10, 26.)

Wjelelubowani! to je hrózbna prawda, zo tón, kiž je zakitacej zjewjenej
wěrnoſcźi njepoſłuſchny, ſo cźežcy pſchehrěſchi na ſwojim cžaſnym a
wěcžnym zbožu, dokelž ſo najdróžſchich kubłow wotrjeknje a njeſměrne
njezbožo na ſo ſcźehnje.

Kſcheſcźanſka bojoſcź pſched Bohom je ſkóncžnje k tomu naprawjena, zo
ſkutkowanjo wſchoho prawoho a dobroho, kſcheſcźanſcy dobre a cžeſtne
nałožki a bohuſpodobne póccźiwoſcźe we wſchěch powołanjach rozſchěrja,
kaž tež zo wſchudźom njeprawo, złóſcź, kotrežkuli hrěchi a
pſcheſtupjenja zdaluje a wotwobara. Tohodla zamóže wona, nic jenož na
žiwjenjo jednotliwych wěriwych, ale tež na zhromadne cžłowjeſtwo w joho
zjednocźenjach do ſwójbow, woſadow, kraleſtwow a ludow ſpomóženjo a
žohnowanjo na jara wſchelake waſchnjo rozpſcheſtrěwacź. Tole žohnowanjo
wěſchcźeſche radoſcźiwje profeta w ſtarym zakonju, hdyž na pohnucźo Bože
wo kſcheſcźanſkim cžaſu profecźeſche: „Hlaj, pokoj pſchiwjedu nad nich,
kaž rěku; — hako jenoho, kotrohož macźeŕ wokoſchuje, chcu was
ſpokojowacź a wy budźecźe ſpokojeni; — waſcha wutroba budźe ſo
zradowacź.“ (Jſai. 66, 12 atd.) „Njeſłyſchi ſo wjacy wo njeſprawnoſcźach
w twojim kraju, wo zapuſcźenju a zahubjenju mjez twojimi mjezami, ale
ſpomóženjo wobſadźuje twoje murje a khwalba twoje wrota. — Knjez budźe
twoje wěcžne ſwětło a dny twojoho žarowanja ſo ſkóncža.“ (Jſai. 60, 18
atd.)

Hižo tute někotre ſłowa dopokazuja ſpomóženjo a nadobne žohnowanjo,
kotrež ma kſcheſcźanſka bojoſcź pſched Bohom a kſcheſcźanſka <pb
n="5"/>póccźiwoſcź za zhromadne zbožo we ſwójbach, woſadach a ludach
rozpſcheſtrěwacź. Wone tež doſahaju, zo bychu nas z wažnoſcźu dopomniłe,
kak jara ſo kſcheſcźan tež na zhromadnym zbožu cžłowjeſtwa pſchehrěſchi,
hdyž z njewobkedźbowanjom kaznjow a porucžnoſcźow ſwjateje wěry tajke
žohnowanjo njemóžne ſcžini a z pſcheſtupjenjom tych ſamych „Boži hněw za
dźeń wjecźenja a zjewjenja ſprawnych ſudźenjow Božich“ na ſo a na
bližſchich, kiž ſu z nim žiwi, dele woła.

Kak bychmy, wjelelubowani w Khryſtuſu! ſměli hiſchcźe zakomdźicź
wubudźowanjo bojoſcźe pſched Bohom, kak móhli we žiwjenju
njewobkedźbowacź naſchu ſwjatu katholſku wěru? Swjatomu póſtnomu cžaſej
ſo pſchibližujcy mamy nětko pſched wocžomaj, kak cźežcy ſo tajki
pſchehrěſchi pſchecźiwo Bohu, pſchecźiwo ſebi ſamomu a pſchecźiwo
zhromadnomu zbožu, kotryž je bojoſcźi pſched Bohom a ſwojej ſwojej
ſwjatej wěrje w žiwjenju njepoſłuſchny. Podawki naſchoho cžaſa
wopowjeduja nam winu a khoſtanjo tajkoho pſchehrěſchenja we
wottraſchacych dopokazmach a powjeſtwach. Tohodla budźmy wſchitcy w
hromadźe poſłuſchni porucžnoſcźi mudroho w ſtarym zakonju (Sir. 5, 8):
„Njekomdź ſo, k tomu Knjezej ſo wobrocźicź, a njewotſtorkuj to wot
jenoho dnja k druhomu!“ Swjaty póſtny cžas nawodźuj nas, zo bychmy we
woprawdźitej pokucźe wotmyſlenjo zapſchijeli, hajili a wobkrucźili, zo
chcemy bohabojoſcźi a pſchikaznjam naſcheje ſwjateje wěry we žiwjenju
poſłuſchni bycź; pſchetož „polěpſchcźe waſche ſkutki a wotmyſły, tehdy
chcu pola was bydlicź“ (Jerem. 7, 3) a „duſchu z jaſnoſcźu napjelnicź“
(Jſai. 58, 11), praji Knjez, naſch Bóh, a wón je kóždy cžas ſwěrny, zo
by to zawěſcźe dopjelnił.

Z dźiwanjom na žiwjeńſke wobſtejnoſcźe katholſkich wěriwych w ſakſkim
kraleſtwje a z dowolnoſcźu japoſchtołſkoho Stoła poſtaja ſo hacž na
dalſche ſcźěhowacy póſtny rjad:

1. Hako póſtne dny z dwojej winowatoſcźu, zdźerženja wot mjaſnych jědźow
a wotcźehnjenja na jědźi t. r. wobmjezowanja na jedynkrócźne naſycźenjo,
maja ſo dźeržecź: popjelna ſrjeda, ſrjedy a pjatki wo ſuchich dnach,
pjatki w ſchtyrcycźidnowſkim poſcźe, tſi poſlenje dny martrownoho
tydźenja, a vigilija pſched hodami (patoržica), njeje-li njedźela.

2. Hako póſtne dny bjez zdźerženja wot mjaſnych jědźow, tola z
winowatoſcźu wotcźehnjenja na jědźi t. j. ſpokojenja z jenož
jedynkrócźnym naſycźenjom, kaž tež z winowatoſcźu, <pb n="6"/>zo pſchi
jenej a tej ſamej pojědźi pódla mjaſnych jědźow tež rybjace njewužiwamy,
hako tajke póſtne dny maja ſo dźeržecź: zbytne wſchědne dny
ſchtyrcycźidnowſkoho poſta, kotrež njejſu w pſchedkhadźacym poſtajenju
hižo mjenowane; ſoboty wo ſuchich dnach a vigilije pſched ſwjatkami, kaž
tež pſched ſwjedźenjemi ſſ. japoſchtołow Pětra a Pawoła, ſ. Marije
donjebjeswzacźa a wſchěch Swjatych. Jelizo na poſledku mjenowane tſi
vigilije na njedźelu panu, pſchepołoža ſo z winowatoſcźu wotcźehnjenja
na jědźi na pſchedkhadźace ſoboty; panu-li pak na pjatk, maja ſo ſobu ze
zdźerženjom wot mjaſnych jědźow wobkedźbowacź. Za njedźele we
ſchtyrcycźidnowſkim póſtnym cžaſu njeje wotcźehnjenjo na jědźi
porucžene; tola njeje ani na póſtnych njedźelach dowolene, pſchi jenej a
tej ſamej pojědźi pſchi mjaſnych jědźach tež rybjace wužiwacź.

3. Tohorunja je za wſchě zbytne dotal njemjenowane pjatki cyłoho lěta
zdźerženjo wot mjaſnych jědźow porucžene, tola bjez winowatoſcźe
wotcźehnjenja na jědźi, kotrež je pſchi tym po pſchitomnym rjedźe za
pjatki póſtnoho cžaſa, kaž tež za pjatki ſuchich dnow a vigilijow
porucžene. Za pjatk 29. junija hako na ſwjedźeń ſwjateju japoſchtołow
Pětra a Pawoła dowola ſo wužiwanjo mjaſnych jědźi.

4. Na dnach, na kotrychž je zdźerženjo wot mjaſnych jědźow porucžene
(pod 1. a 3.), ſmě ſo ſadło, tucžno, abo mjaſowa juſchka k
pſchihotowanju jědźow trjebacź a mjaſowa juſchka tež hako napoj
wužiwacź; tola ſu wot tutoho dowolenja poſlenje tſi dny martrownoho
tydźenja wuzamknjene.

5. Hako wuwzacźo pak dowola ſo za wſchitke zdźeržeńſke (abſtinencne) a
póſtne dny wužiwanjo mjaſnych jědźow tym, kotſiž pucźuja, potom tym,
kotſiž hako domjacy abo ſłužownicy pola njekatholikow jědź dóſtawaja,
kaž tež hoſcźencarjam abo korcžmarjam, jich domjacym a hoſcźom,
tohorunja tež tym, kotſiž ſwoju jědź w hoſcźencu abo z hoſcźenca bjeru,
a bjez wulkeje wobcźežnoſcźe ſebi njemóža póſtne jědźe wobſtaracź, dale
wojakam a jich domjacym w kaſarnach a zwonka kaſarnow, kaž tež woſobam,
pola kotrychž wojacy bydlenjo a jědź maja, abo kotrež ſo wothladanju
khorych poſwjecźuja. Tola za wſchitke tute pady woſtanje wulki pjatk wot
ſpomnjeneje dowolnoſcźe wuwzaty, a dyrbi ſo hewak tež za mjenowane dny
tamna dwoja winowatoſcź dopjelnicź, zo ſo wotcźehnjenjo na jědźi
wobkedźbuje a pódla mjaſnych jědźow tež rybjace pſchi jenej a tej ſamej
pojědźi njewužiwaja. Pſchi tym ſo zjawnje pſchiſpomina, zo njeje
wotpohladanjo tuteje diſpenſy (dowolnoſcźe), hako by ſo wona tež tym
dawała, kotſiž móža ſebi wuběranjo jědźow ſwobodnje a bjez zadźěwkow
ſami poſtajecź.

6. K wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju mnohoſcźe abo měry w
jědźi ſu wſchitcy winowacźi, kiž ſu 21. lěto docpěli a 60. hiſchcźe
njepſchekrocžili a kiž njejſu z doſahacej pſchicžinu (winu), cźežkim
cźěłnym <pb n="7"/>dźěłom, khoroſcźu, lěkaŕſkim wukazowanjom dla
ſłaboſcźe abo druhich dźiwanjow na ſtrowotu we tym wuzamołwjeni. K
wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju kajkoſcźe (wuzwolenja)
jědźow ſu wſchitcy wot 7. lěta a tež hiſchcźe pſchez 60. lěto dźerženi,
jelizo runje ſpomnjene wuzamołwjace pſchicžiny žane wuwzacźo
njepſchipuſchcźeja.

7. Pſchitomny póſtny rjad woſtanje hacž do póſtnoho cžaſa pſchichodnoho
lěta w płacźiwoſcźi, a katholſcy wěriwi ſu naležnje napominani, zo bychu
tajke wopokazane dźiwanjo na jich wobſtejnoſcźe pſchipóznawajcy ſwoju
ſwěru a pſchiwiſnoſcź k katholſkej cyrkwi a k ſ. japoſchtołſkomu Stołej
ze ſwědomitym dopjelnjenjom póſtneje kaznje wobſwědcžili. Njech
cyrkwinſka póſtna kaznja a woſebje ſchtyrcycźidnowſki póſtny cžas
wſchitkim k tomu ſłuži, zo by nas wſchitkich na winowatoſcź
ſebjezaprěcźa, pokuty a nakazanja dopominał a potom z dobrowólnym
zdźeržowanjom wot dowolenych wjeſelow a wužiwanjow, kaž tež z
njemocowanym pſchewzacźom tež hewak, njepſchikazanych wobcźežnoſcźow we
póccźiwoſcźi ſebjezaprěcźa zwucžował a poſylnjał. Tež njech nas
pſchitomny ſ. póſtny cžas k tomu nawjeduje, zo polóženjo póſtnoho rjada
wurunamy z rozmnoženej horliwoſcźu we modlenju, w cyrkwi a zwonka njeje,
a z huſcźiſchim dokonjenjom ſmilnych ſkutkow.

Katholſkim fararjam a farſkim adminiſtratoram, kaž duchownym
pſchedſtejicźerjam katholſkich cyrkwjow a khapalow w Sakſkej ſo z tutym
porucža, zo bychu w běhu lěta na njedźelach pſched poſtajenymi póſtnymi
dnami te ſame a tež waſchnjo, kak maja ſo dźeržecź, wozjewjeli.

Po ſtarym waſchnju zapocžina ſo jutrowny cžas w Hornjej Lužicy hižo z
popjelnej ſrjedu, w herbſkich krajach hakle z pjatej njedźelu poſta. Po
cyłej Sakſkej pak ſkóncži ſo wón ze ſobotu po ſwjatkach. Kóždy katholſki
kſcheſcźan je pod cźežkim hrěchom winowaty, w jutrownym cžaſu
ſakramentaj pokuty a wołtarja doſtojnje dóſtacź.

K tomu ſo pſchiſpomina, zo maja ſo hižo prjedy poſtajene pjecź
kóždolětne cyrkwinſke wopory po ſcźěhowacym rjedźe dźeržecź:

Prěni za lyonſke miſſionſke towaŕſtwo na jenej ſcheſcźich póſtnych
njedźelow,

druhi za ſ. Józefowe towaŕſtwo w Aachenje na bołmońcźnej njedźeli (18.
měrca) hako na dnju pſched ſwjedźenjom ſ. Józefa,

tſecźi za naležnoſcźe towaŕſtwa Božoho rowa w Kölnje, wulki pjatk a
pſchedjutrownu ſobotu,

ſchtwórty za ſ. Bonifacijowe towaŕſtwo w Paderbornje na njedźelu pſched
5. junija abo po nim,

pjaty ſkóncžnje, hromadźenjo pětrowoho pjenježka, na njedźelu pſched
ſwjedźenjom ſ. arcjandźela Michała abo po nim.

<pb n="8"/>

Wſchitke tute wopory dyrbja ſo njedźelu, kotraž ſkładowanſkej njedźeli
do prědka dźe, a na dnju ſkładowanja ſamoho woſadam z klětki wozjewicź,
a z tym, kaž z pſchihódnym ſpomnjenjom w prědowanju na dnju ſkładowanja
wſchitkim pſcheporucžecź.

Wunoſchk tychle ſkładowanjow ma ſo w herbſkich krajach japoſchtołſkomu
vikariatej a w Hornjej Lužicy tachantſkomu konſiſtorijej do kónca
hapryla, reſp. junija a oktobra wotedacź.

Hnada Boha Wótca a Syna a Ducha ſwjatoho budź a woſtań pſchecy z wami
wſchitkimi! Amen.

W Dreždźanach, 28. januara 1883.

† Franc Bernert.

Cżiſchcźał E. M. Monſe w Budyſchinje.

Franc Bernert,

z Božeje ſmilnoſcźe a japoſchtołſkoho Stoła miłoſcźe titul. biſkop z
Azota, japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje, ♣administrator
ecclesiasticus♠ w kralowſkej ſakſkej Hornjej Lužicy, tachant kapitla ſ.
Pětra w Budyſchinje,

poſtrowja a žohnuje wſchitkich joho duchownomu wjedźenju dowěrjenych
wěriwych.

Wjelelubowani w Khryſtuſu!

Po powěſtwje runje cžitanoho ſwjatoho ſcźenja njebě tón ſlepy pſchi
pucźu do Jericha ſmilnoſcź Jězuſa, bójſkoho Zbóžnika podarmo proſył.

Tež my dyrbimy po nawjedowanju naſcheje ſwjateje katholſkeje cyrkwje w
pſchikhadźacym póſtnym cžaſu huſto a pſchecy zaſy ze ſłowami krala
Davita ſo modlicź: „Smil ſo nade mnu, Božo! po twojej wulkej ſmilnoſcźi
a po mnohoſcźi twojich ſmilnoſcźow zetrěj moju złóſcź.“ (Pſ. 50, 3.)

Zo pak bychmy tež my Božu ſmilnoſcź podarmo njeproſyli, chcemy dźenſa
hako k pſchihotowanju na ſchtyrcycźidnowſki póſtny cžas prawje
wopomnicź, zo dyrbimy tu ſamu pokutnu modlitwu woſebje w tymle ſwjatym
cžaſu Bohu woprowacź z nutrnej žadoſcźu za Božej pomocu a z krutej
dowěru, zo tule pomoc pſchez wěru do Jězuſa Khryſtuſa dóſtanjemy.

Měr, derjeměcźo a zbožo w cžłowjeſtwje wſchudźom a pſchecy jenož tam
traje, hdźež ſo ludźo prawje prócuja, zo bychu ſebi w ſwojich wot Boha
dóſtatych kubłach a prawach na hrěſchne waſchnjo njeſchkodźili, ale
wjele bóle ſebi ze wſchěmi dowolenymi ſrědkami po ſwojich mocach mjez
ſobu wužitni byli. K tomu pak je trěbne, zo jednotliwe ſtawy cžłowjeſtwa
w małym a wulkim wobjecźu Bože kaznje a z cyła zakonje wyſchnoſcźow
cžeſcźa a po móžnoſcźi ſwěru dopjelnjeja, kotrež maja tamne kubła a
prawa zdźeržecź a zakitacź. Tohorunja je trěbne, zo chcedźa, kaž ſu
hromadźe žiwi, po pſchihódnoſcźi tež zwólniwi bycź, ſo požadoſcźow za
cžaſnym wjeſelom a kubłom wotrjekowacź, wobcźežnoſcźe a prócu ſcźeŕpnje
na ſo bracź, zo bychu ſobucžłowjekej na joho wobſedźenſtwje, joho
cžeſcźi, joho žiwjenju a druhich kubłach a prawach kažkuli <pb
n="2"/>wužitni byli a zo bychu jomu we tym na žane waſchnje
njezeſchkodźili. Pſchi tym dopomnimy ſo lochcy na tamne cžeſcźomne ſtawy
cžłowjeſtwa, kotrež ſo wužiwanja, derjeměcźa a druhich ſpodobnoſcźow
žiwjenja wotrjeknu a dobrowólnje tradanjo, prócu a dźěło na ſo wozmu, zo
bychu tych, kiž ſo na nich wobrocźeja, z dobrotami wokſchewili a jim
tradacź a cźeŕpjecź abo do ſchkody pſchińcź njedali.

Tola, wjelelubowani w Khryſtuſu! w naſchim cžaſu brachuje jara huſto na
cžeſcźowanju Boha a joho kaznjow a na pokornoſcźi pſched wyſchnoſcźemi a
jich zakonjemi. Něhdźežkuli njewobſtoji wjacy dobra a kruta wola, ſwoju
požadoſcź za cžaſnymi kubłami a wjeſelemi tamnym Božim kaznjam a
wyſchnoſtnym zakonjam podrjadowacź abo podcźiſnycź, kotrež
wobſedźenſtwo, žiwjenjo a ſtrowotu a druhe kubła ſobucžłowjekow dźerža a
zakituja.

Tak ſo ſtanje, zo nětko wſchelake napady na wobſedźenſtwo a cžeſcź,
žiwjenjo a ſtrowotu ſobucžłowjeka pſchiběraju, a zo ſo pſcheſtupjenja a
złóſcźe pſchecźiwo Bohu a wyſchnoſcźam, pſchecźiwo Božim kaznjam a
ſwětnym zakonjam rozmnožuja; „pſchetož kotſiž ſpóznacźo Boha
zacźiſnychu, tych pſchewoſtaji Bóh złóſcźiwej myſli, zo cžinja, ſchtož
ſo njepſchihodźi“. (Romſk. 1, 28.) Tohodla widźimy w naſchim, pſchez
pokrocženjo w rjemjeſlnym dźěle, w znanſtwje a wědomoſcźi wuznamjenjenym
cžaſu, zo cžłowjekej pſchirodźene požadoſcźe za cžaſnymi wěcami, hako
bychu pſchez Bože kaznje a wyſchnoſtne zakonje wobmjezowane njebyłe,
połne wyſchſche knjejſtwo dóſtawaju, zo wone najdróžſche kubła
ſobucžłowjekow we ſwójbach, woſadach a ludach zahubjeja, a zo wone
ſkóncžnje tomu, kotryž ſo jim bjez wobmjezowanja poddawa, na joho
ſamſnej parſchonje, derjeměcźu a dobrym mjenje, ſtrowocźe a žiwjenju
ſchkodźicy joho cžaſne a wěcžne zbožo zanicža.

Hižo krótke rozhladanjo wokoło ſo pokazuje nam njeſměrne horjo a
zahubjenjo, kotrež tajcy, kiž ſo njewobmjezowanym požadoſcźam za
cžaſnymi kubłami pſchepodadźa, na cžłowjeſtwo a na ſebje ſamych
pſchinjeſu; a runje tuto złe, tuto njewobmjezowane poddacźo požadoſcźam
za cžaſnymi wěcami pſchiběra w naſchim cžaſu pſchecy dale a bóle.
Woprawdźe, pſchi tajkim nazhonjenju je za nas potrěbnoſcź, zo w
pſchikhadźacym ſwjatym cžaſu z nutrnej žadoſcźu Božu ſmilnoſcź a pomoc
proſymy wo wotwobrócźo tajkoho njezboža a wo zakitanjo pſched tym ſamym.

Tež my, wjelelubowani w Khryſtuſu! ſměmy ſo nadźěcź, zo tuta naſcha
modlitwa w ſwjatym póſtnym cžaſu podarmo njebudźe, jelizo ju tež
woprujemy z krutej dowěru, zo Božu pomoc, kotruž trjebamy, pſchez wěru
do Jězuſa Khryſtuſa, kajkaž je nam w naſchej ſwjatej katholſkej cyrkwi
pſchepodata, woprawdźe dóſtanjemy.

Tak piſche ſ. japoſchtoł Pawoł, wot Ducha ſwjatoho rozſwětleny,
Korinthſkim (1; 2, 2): „Běch ſebi wotmyſlił, zo mjez wami nicžo druhe
njewěm, khiba jenož Khryſtuſa, kſchižowanoho.“ <pb n="3"/>„Khryſtuſa
kſchižowanoho, kiž je Židam pohórſchk, pohanam pak hłupoſcź, tutoho
prědujemy powołanym ze židowſtwa a tež pohanam hako Božu móc a Božu
mudroſcź.“ (2. Kor. 1, 23. 24.)

Swět w naſchim cžaſu huſto hani kaznje a zakonje, kotrež wobſedźenſtwo,
cžeſcź, žiwjenjo a druhe kubła ſobucżłowjekow zakitaju, a tohodła
cžłowjekej joho ſpomóženja dla z cyła ſebjezaprěcźo a ſcźeŕpne znjeſenjo
kſchiža napołožuja. Naſcha ſwjata wěra pak wucži nas tute kaznje hako
zjewjenja Božeje mudroſcźe a Božeje wole; wona wopowěduje nam Boha,
najdoſpołniſche bycźo, wěrnoſcźiwoho, najſprawniſchoho a
najſwjecźiſchoho, hako dawacźerja a wſchohowědomoho nadkedźbowarja
tutych kaznjow, a tež hako naſchoho pſchichodnoho ſudnika. „Pſchetož
wſchitcy dyrbimy ſo zjewicź pſched ſudnym ſtołom Khryſtuſa, zo by kóždy
dóſtał, za tym hacž je w ſwojim cźěle dobre abo złe cžinił.“ (2. Kor. 5,
10.) Tohorunja pſchipowěduje nam naſcha ſwjata wěra tež wyſchnoſcźe hako
poſtajenjo Božeje wole a poſłuſchnoſcź pſchecźiwo nim hako pſched
Najwyſchſchim zamołwjenjo žadacu winowatoſcź, kaž w ſwjatym piſmje
ſtoji: „Žana móc njeje, khiba wot Boha, kotrež pak ſu, ſu wot Boha
poſtajene“; „tohodla budźcźe po pſchiſłuſchnoſcźi poddacźi nic jenož
khoſtanja dla, ale tež ſwědomja dla.“ (Romſk. 13, 1. 5.)

Potajkim je Boža mudroſcź, kotraž cžłowjekam hako winowatoſcź porucža,
zo nakhilnoſcźam k ſwětnym wěcam ſlepje njepoſłuchaju, ale je Božej woli
podcźiſnu a po tutej woli ſo jich ſpokojenja wotrjeknu, kaž joho ſłowo
hižo Kaina warnowaſche: „Nakhilnoſcź k hrěchej dyrbi pod tobu bycź a ty
dyrbiſch nad njej knježicź.“ (1. Mojz. 4, 7.) Bóh ſam wozjewja nam hako
ſwjatu winowatoſcź, naſchoho a druhich ſpomóženja dla, kaž tež dla
cžeſcźe bójſkoho mjena, zo bychmy kſchiž, zwotkelžkuli pſchikhadźa, ze
ſcźeŕpnoſcźu na ſo wzali a njeſli. Haj, po ſwojej mudroſcźi a dobrocźe
ſlubi wón, zo budźe to wſchitko z cžaſnymi a wěcžnymi darami a hnadami
žohnowacź a płacźicź; wón chce nas pſchez ſwjate ſakramenty a druhe
hnadowne wopokazanja, woſebje pſchi modlitwje a Božej ſłužbje w tutym
ſwjatym prócowanju poſylnjecź a po ſwojej ſwjatej woli podwolenjo a
dokonjenjo we nas ſkutkowacź.

Zawěrno, žiwa wěra do Jězuſa Khryſtuſa, wocžłowjecženoho Syna Božoho,
joho ſłowo a ſkutk poſkicźuje nam pomoc, pſchez kotruž z Božim
pohnuwanjom ſo pſcheſtupjenja Božeje wole bojimy a jeje dopjelnjenjo
lubowacź nawuknjemy. Tale wěra je, pſchez kotruž potom wot Boha
poſylnjenjo dóſtawamy, zo bychmy wſchitke napſchecźiwo ſtojace
nakhilnoſcźe k ſwětnym wjeſelam a kubłam w ponižnoſcźi joho kaznjam
podcźiſli, a joho ſwjate mjeno z woporniwym ſebjezaprěcźom a z podatej
ſcźeŕpnoſcźu pſchekraſnjowali.

Tak woprujmy Bohu naſche pokutne modlitwy w pſchikhadźacym póſtnym cžaſu
w nutrnej žadoſcźi za Božej pomocu, kaž tež z krutej <pb n="4"/>dowěru,
zo tule pomoc woſebje pſchez móc žiweje a ſkutkowneje wěry do Jězuſa
Khryſtuſa a joho ſwjateje wucžby dóſtanjemy.

Tuta dowěra dyrbi nas nic jenož pſchi naſchich lětuſchich póſtnych
pobožnoſcźach wobžiwicź, ale dyrbi nas ſtajnje a wſchudźom tež we
wobkhadźowanju a žiwjenju pſchewodźecź a pohnuwacź, zo bychmy naſchu
wěru do Khryſtuſa po nawjedowanju naſcheje ſwjateje katholſkeje cyrkwje
tola ſwěru hajili z dokonjenjom domjaceje pobožnoſcźe, ze ſwjecźenjom
njedźelow a ſwjatych dnow, z wopytowanjom Božich ſłužbow, z pilnym a
doſtojnym dóſtawanjom ſwjatych ſakramentow. Takle pſchez wěru poſylnjeni
a wjedźeni wobkedźbujmy potom porucžnoſcźe Božeje wole w joho kaznjach a
dopuſchcźenjach z ponižnoſcźu a ſebjezaprěcźom, a wocžakujmy z dowěru,
zo ſo Bože ſlubjenja tež na nas a na tych, za kotrychž ſo modlimy a
modlicź mamy, po wulkoſcźi Božich ſmilnoſcźow dopjelnja.

Z dźiwanjom na žiwjeńſke wobſtejnoſcźe katholſkich wěriwych w ſakſkim
kraleſtwje a z dowolnoſcźu japoſchtołſkoho Stoła poſtaja ſo hacž na
dalſche ſcźěhowacy póſtny rjad:

1. Hako póſtne dny z dwojej winowatoſcźu, zdźerženja wot mjaſnych jědźow
a wotcźehnjenja na jědźi t. r. wobmjezowanja na jedynkrócźne naſycźenjo,
maja ſo dźeržecź: popjelna ſrjeda, ſrjedy a pjatki wo ſuchich dnach,
pjatki w ſchtyrcycźidnowſkim poſcźe, tſi poſlenje dny martrownoho
tydźenja, a vigilija pſched hodami (patoržica) a vigilija pſched Wſchěmi
Swjatymi, dokelž lětſa na pjatk padnje.

2. Hako póſtne dny bjez zdźerženja wot mjaſnych jědźow, tola z
winowatoſcźu wotcźehnjenja na jědźi t. j. ſpokojenja z jenož
jedynkrócźnym naſycźenjom, kaž tež z winowatoſcźu, zo pſchi jenej a tej
ſamej pojědźi pódla mjaſnych jědźow tež rybjace njewužiwamy, hako tajke
póſtne dny maja ſo dźeržecź: zbytne wſchědne dny ſchtyrcycźidnowſkoho
poſta, kotrež njejſu w pſchedkhadźacym poſtajenju hižo mjenowane; ſoboty
wo ſuchich dnach a vigilije pſched ſwjatkami, kaž tež pſched
ſwjedźenjemi ſſ. japoſchtołow Pětra a Pawoła, ſ. Marije donjebjeswzacźa.
Za njedźele we ſchtyrcycźidnowſkim póſtnym cžaſu njeje wotcźehnjenjo na
jědźi porucžene; tola njeje ani na póſtnych njedźelach dowolene, pſchi
jenej a tej ſamej pojědźi pſchi mjaſnych jědźach tež rybjace wužiwacź.

3. Tohorunja je za wſchě zbytne dotal njemjenowane pjatki cyłoho lěta
zdźerženjo wot mjaſnych jědźow porucžene, tola bjez winowatoſcźe
wotcźehnjenja na jědźi, kotrež je pſchi tym po pſchitomnym rjedźe za
pjatki póſtnoho cžaſa, kaž tež za pjatki ſuchich dnow a vigilijow
porucžene. Za pjatk 15. auguſta hako na ſwjedźeń ſ. Marije
donjebjeswzacźa a 26. decembra hako na ſwjedźeń ſ. Schcźěpana <pb
n="5"/>prěnjoho martrarja dowola ſo wužiwanjo mjaſnych jědźi.

4. Na dnach, na kotrychž je zdźerženjo wot mjaſnych jědźow porucžene
(pod 1. a 3.), ſmě ſo ſadło, tucžno, abo mjaſowa juſchka k
pſchihotowanju jědźow trjebacź a mjaſowa juſchka tež hako napoj
wužiwacź; tola ſu wot tutoho dowolenja poſlenje tſi dny martrownoho
tydźenja wuzamknjene.

5. Hako wuwzacźo pak dowola ſo za wſchitke zdźeržeńſke (abſtinencne) a
póſtne dny wužiwanjo mjaſnych jědźow tym, kotſiž pucźuja, potom tym,
kotſiž hako domjacy abo ſłužownicy pola njekatholikow jědź dóſtawaja,
kaž tež hoſcźencarjam abo korcžmarjam, jich domjacym a hoſcźom,
tohorunja tež tym, kotſiž ſwoju jědź w hoſcźencu abo z hoſcźenca bjeru,
a bjez wulkeje wobcźežnoſcźe ſebi njemóža póſtne jědźe wobſtaracź, dale
wojakam a jich domjacym w kaſarnach a zwonka kaſarnow, kaž tež woſobam,
pola kotrychž wojacy bydlenjo a jědź maja, abo kotrež ſo wothladanju
khorych poſwjecźuja. Tola za wſchitke tute pady woſtanje wulki pjatk wot
ſpomnjeneje dowolnoſcźe wuwzaty, a dyrbi ſo hewak tež za mjenowane dny
tamna dwoja winowatoſcź dopjelnicź, zo ſo wotcźehnjenjo na jědźi
wobkedźbuje a pódla mjaſnych jědźow tež rybjace pſchi jenej a tej ſamej
pojědźi njewužiwaja. Pſchi tym ſo zjawnje pſchiſpomina, zo njeje
wotpohladanjo tuteje diſpenſy (dowolnoſcźe), hako by ſo wona tež tym
dawała, kotſiž móža ſebi wuběranjo jědźow ſwobodnje a bjez zadźěwkow
ſami poſtajecź.

6. K wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju mnohoſcźe abo měry w
jědźi ſu wſchitcy winowacźi, kiž ſu 21. lěto docpěli a 60. hiſchcźe
njepſchekrocžili a kiž njejſu z doſahacej pſchicžinu (winu), cźežkim
cźěłnym dźěłom, khoroſcźu, lěkaŕſkim wukazowanjom dla ſłaboſcźe abo
druhich dźiwanjow na ſtrowotu we tym wuzamołwjeni. K wobkedźbowanju
póſtneje kaznje w naſtupanju kajkoſcźe (wuzwolenja) jědźow ſu wſchitcy
wot 7. lěta a tež hiſchcźe pſchez 60. lěto dźerženi, jelizo runje
ſpomnjene wuzamołwjace pſchicžiny žane wuwzacźo njepſchipuſchcźeja.

7. Pſchitomny póſtny rjad woſtanje hacž do póſtnoho cžaſa pſchichodnoho
lěta w płacźiwoſcźi, a katholſcy wěriwi ſu naležnje napominani, zo bychu
tajke wopokazane dźiwanjo na jich wobſtejnoſcźe pſchipóznawajcy ſwoju
ſwěru a pſchiwiſnoſcź k katholſkej cyrkwi a k ſ. japoſchtołſkomu Stołej
ze ſwědomitym dopjelnjenjom póſtneje kaznje wobſwědcžili. Njech
cyrkwinſka póſtna kaznja a woſebje ſchtyrcycźidnowſki póſtny cžas
wſchitkim k tomu ſłuži, zo by nas wſchitkich na winowatoſcź
ſebjezaprěcźa, pokuty a nakazanja dopominał a potom z dobrowólnym
zdźeržowanjom wot dowolenych wjeſelow a wužiwanjow, kaž tež z
njemocowanym pſchewzacźom tež hewak njepſchikazanych wobcźežnoſcźow we
póccźiwoſcźi ſebjezaprěcźa zwucžował a poſylnjał. Tež njech nas
pſchitomny ſ. póſtny cžas k tomu <pb n="6"/>nawjeduje, zo polóženjo
póſtnoho rjada wurunamy z rozmnoženej horliwoſcźu we modlenju, w cyrkwi
a zwonka njeje, a z huſcźiſchim dokonjenjom ſmilnych ſkutkow.

Katholſkim fararjam a farſkim adminiſtratoram, kaž duchownym
pſchedſtejicźerjam katholſkich cyrkwjow a khapalow w Sakſkej ſo z tutym
porucža, zo bychu w běhu lěta na njedźelach pſched poſtajenymi póſtnymi
dnami te ſame a tež waſchnjo, kak maja ſo dźeržecź, wozjewjeli.

Po ſtarym waſchnju zapocžina ſo jutrowny cžas w Hornjej Lužicy hižo z
popjelnej ſrjedu, w herbſkich krajach hakle z pjatej njedźelu poſta. Po
cyłej Sakſkej pak ſkóncži ſo wón ze ſobotu po ſwjatkach. Kóždy katholſki
kſcheſcźan je pod cźežkim hrěchom winowaty, w jutrownym cžaſu
ſakramentaj pokuty a wołtarja doſtojnje dóſtacź.

K tomu ſo pſchiſpomina, zo maja ſo hižo prjedy poſtajene pjecź
kóždolětne cyrkwinſke wopory po ſcźěhowacym rjedźe dźeržecź:

Prěni za lyonſke miſſionſke towaŕſtwo na jenej ſcheſcźich póſtnych
njedźelow,

druhi za ſ. Józefowe towaŕſtwo w Aachenje na bołmońcžnej njedźeli (16.
měrca) hako na njedźelu pſched ſwjedźenjom ſ. Józefa,

tſecźi za naležnoſcźe towaŕſtwa Božoho rowa w Kölnje, wulki pjatk a
pſchedjutrownu ſobotu,

ſchtwórty za ſ. Bonifacijowe towaŕſtwo w Paderbornje na njedźelu pſched
5. junija abo po nim,

pjaty ſkóncžnje, hromadźenjo pětrowoho pjenježka, na njedźelu pſched
ſwjedźenjom ſ. arcjandźela Michała abo po nim.

Wſchitke tute wopory dyrbja ſo njedźelu, kotraž ſkładowanſkej njedźeli
do prědka dźe, a na dnju ſkładowanja ſamoho woſadam z klětki wozjewicź,
a z tym, kaž z pſchihódnym ſpomnjenjom w prědowanju na dnju ſkładowanja
wſchitkim pſcheporucžecź.

Wunoſchk tychle ſkładowanjow ma ſo w herbſkich krajach japoſchtołſkomu
vikariatej a w Hornjej Lužicy tachantſkomu konſiſtorijej do kónca
hapryla, reſp. junija a oktobra wotedacź.

Hnada Boha Wótca a Syna a Ducha ſwjatoho budź a woſtań pſchecy z wami
wſchitkimi! Amen.

W Dreždźanach, 14. februara 1884.

† Franc Bernert.

Cżiſchcžał E. M. Monſe w Budyſchinje.

Franc Bernert,

z Božeje ſmilnoſcźe a japoſchtołſkoho Stoła miłoſcźe titul. biſkop z
Azota, japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje, ♣administrator
ecclesiasticus♠ w kralowſkej ſakſkej Hornjej Lužicy, tachant kapitla ſ.
Pětra w Budyſchinje, ♣doctor theologiae,♠ jubilarſki měſchnik atd. atd.

poſtrowja a žohnuje wſchitkich joho duchownomu wjedźenju dowěrjenych
wěriwych.

Wjelelubowani w Khryſtuſu!

Wſchelake ſwjedźenje a cžaſy w cyrkwinym lěcźe žadaju wot nas, zo bychmy
žiwjenjo Jězuſa Khryſtuſa, naſchoho Knjeza a Zbóžnika, wopominali nic
jeno hako rjad podawkow, kotrež ſu w daloko dozady ležacej minyłoſcźi ſo
ſtałe, ale tež hako podeńdźenja, kotrež k najmjeńſchomu zdźěla hiſchcźe
w naſchich dnjach ſo dokonjeju. Pſchetož wocžłowjecženy Syn Boži, kotryž
je tudy žiwy był, pomhajo a žohnujo wokoło khodźił a na Golgacźe
wumóženjo cžłowjekow dokonjał, tutón nad wſchitko wyſocy khwaleny Syn
Boži je a ſkutkuje hiſchcźe mjez nami, w naſchej wot njoho załoženej
ſwjatej cyrkwi a we ſwjatych kubłach, kotrež ſu jej k wobkhowanju
dowěrjene. „Hlej, ja ſym pola was wſchitke dny hacž do ſkóncženja ſwěta“
(Mat. 28, 20); tak rěka joho ſlubjenjo pſched donjebjesſpěcźom
japoſchtołam date; a tež tamne druhe na to ſo pocźahowace ſłowa: „Chcu
bydlicź we nich a khodźicź mjez nimi“ (2. Kor. 6, 16); „wón budźe z nimi
bydlicź, a woni budźa joho lud a wón, Bóh ſam, budźe jich Bóh“ (Zjew.
21, 3): wone dopjelnjeju ſo hiſchcźe nětko, hdźež bójſki Zbóžnik w
połnomocy ſwojoho njebjeſkoho Wótca cžłowjeſke dźěcźi pſchez ſwjatu
kſchcźeńcu hako dźěcźi Bože poſwjecźa a hdźež jim potom wutrobu a
wócžko, wucho a hort wotewri za wozjewjenjo Božoho ſłowa; wone
dopjelnjeju ſo, hdźež wón hako wěcžny wyſchſchi měſchnik pſchi woporje
Božeje mſchě z nami ſo zjednocźi, zo by za nas proſył a hdźež hako dobry
paſtyŕ za nami khodźi a wo durje naſcheje wutroby kłapa, zo by,
hdźežkuli jomu wotewrja, zaſtupił a wjecžeŕ z nami dźeržał. Runje tak
dopjelnjeju ſo wone hiſchcźe dale a pſchichodnje, <pb n="2"/>hdźež Jězus
Khryſtus hako Bóh a cžłowjek w najſwjecźiſchim ſakramencźe ze ſwojim
cźěłom a ſwojej krwju nas žiwi, z njebjeſkej mocu nas wuhotuje a dary
ſwojoho ſwjatoho Ducha nam podawa, zo bychmy w ſtraſchnoſcźach a
ſpytowanjach žiwjenja dobre wojowanjo wojowali a ſkóncžnje, hdyž
njebjeſki hoſpodaŕ nas zawoła, w poſlednim bědźenju wot njoho
woſwjecźeni, poſylnjeni a wokſchewjeni z nadźiju na zbóžnu
njeſmjertnoſcź z tuteje cžaſnoſcźe woteſchli. Wopominajmy potajkim,
wjelelubowani w Khryſtuſu! pſchi ſwjecźenju wſchelakich ſwjedźenjow nic
jeno zańdźene podawki ze žiwjenja naſchoho Zbóžnika, ale wobkedźbujmy
tež ſtajnje, kak wón hiſchcźe w naſchim cžaſu wſchitko nam podawa,
ſchtož nas za cžas a za wěcžnoſcź wozbožicź zamóže.

Tola dźenſniſche njedźelſke ſcźenjo pſchipowěduje nam wěſchcźenjo wo
cźeŕpjenju naſchoho Zbóžnika. „Hlejcźe, dźemy horje do Jeruzalema“,
praji Jězus, „a budźe wſchitko dopjelnjene; — Syn cžłowjeka budźe
pohanam podaty, wuſměſcheny, ſchwikany a wopluwany, a hdyž joho
wuſchwikaju, budźa joho moricź.“ (Luk. 18, 31—33.) Pſchikhadźacy ſwjaty
póſtny cžas nawjeduje nas potajkim, zo cźeŕpjenjo a ſmjercź, kotruž je
Jězus, wocžłowjecženy Syn Boži, naſchoho wumóženja dla cźeŕpjeł, bóle
dyžli hewak w cyrkwinſkim lěcźe rozpominamy, a zo pſchi tym hiſchcźe
pomyſlimy na kſchiwdy a złóſcźe, z kotrymiž ſo ſwět w naſchim cžaſu na
nim, Knjezu a Žałbowanym Božim, na joho ſwjatej woſobje a joho ſwjatym
ſkutku cžaſto a cźežcy pſchehrěſchuje. Wot Boha w Khryſtuſu podate a w
naſchej ſwjatej cyrkwi zapołožene zjewjenjo ze ſwojimi wucžbami a
kaznjemi, ze ſwojimi Božimi ſłužbami a hnadnymi ſrědkami, je mjenujcy
móc a mudroſcź Boža, kotraž wěſty a trajacy zakład połoži k bohabojoſcźi
a ſprawnoſcźi, k luboſcźi bližſchoho a k póccźiwomu žiwjenju, k
poſłuſchnoſcźi pſchecźiwo wyſchnoſcźi a wſchitkim pſchedſtajenym, bjez
kotrejež ſpomóženjo jednotliwych, hako tež ſwójbow, gmejnow a ludow
móžne njeje. Kaž pak ſwět Khryſtuſowomu ſkutkej ſo napſchecźiwjeſche,
joho zaja a zwjaza, joho ſchwikaſche a kſchižowaſche: tak ſkorži
wyſchſchi wjeŕch naſcheje cyrkwje, ſwjaty wótc, ſwojim wěriwym, zo ſwět
tu móc a te ſrědki, kotrež je pobožna myſl k wužitku kſcheſcźanſkoho
ſpomóženja do joho rukow połožiła, jomu wobmjezuje abo bjerje, a zo jomu
móc a ſrědki brachuja, póſłow evangelija po potrěbnoſcźi do ſwěta
wupóſłacź. Hako paſtyŕ katholſkoho kſcheſcźanſtwa ſkorži wón ſwojim
wěriwym, kak njepſchecźelowje katholſkoho mjena ſo prócuja a na to
dźěłaju, zo bychu katholſkej wěrje móc a wliw na žiwjenjo a zadźerženjo
cžłowjekow wotewzali, kak ſo napěraju, zo bychu wěru do cyrkwje wot
Khryſtuſa załoženeje, wěru do Khryſtuſa hako Syna Božoho, haj tež wěru
do Boha a Božeje pſchedwidźiwoſcźe mjez cžłowjekami wukorjenili a cyrkej
žiwoho Boha, ſtołp a twjerdźiznu wěrnoſcźe (1. Tim. 3, 15). <pb
n="3"/>na wſcho móžne waſchnjo pſchewinyli. Tu dopjelnjeju ſo hiſchcźe
dźenſa tamne ſłowa: „Pohani hawtuja a ludy myſla na próznoſcźe; woni
wuradźuja mjez ſobu pſchecźiwo Knjezej a joho Żałbowanomu“ (Pſ. 2, 1—2);
a ſłowa ſwjatoho Pawoła: „Woni z nowa kſchižuja a wuſměſchuja Syna
Božoho“ (Hebr. 6, 6). Tohodla wopominajmy w ſwjatym póſtnym cžaſu
cźeŕpjenja a cžwěle, kotrež je Jězus Khryſtus w cžaſu pozeḿſkoho
žiwjenja pſchecźeŕpjeł; njezabywajmy pak pſchi tym tež, kak
njepſchecźelowje joho ſwjatoho mjena a ſkutka hiſchcźe nětko hako
jednotliwi a w towaŕſtwach zhromadźeni ſo do powſchitkownoho zwjazka
zjednocźeja, zo bychu ze wſchelakimi ſrědkami a brónjemi, w rycži a
piſmje, z leſcźu a z mocu pſchecźiwo Jězuſej Khryſtuſej a joho ſwjatomu
ſkutkej wojowali. Smjercź naſchoho Knjeza w ſwjatym póſtnym cžaſu
ſwjecźicy chcemy ſebi zaſy a zaſy rozpominacź, kak bjez toho zakłada,
kotryž je wot Boha połoženy a kotryž je Khryſtus Jězus (1. Kor. 3, 11),
ſpomóženjo cžłowjekow w domjacym a zjawnym žiwjenju ſo ſpěchowacź
njemóže. „Pſchetož“, tak piſche ſwjaty Pawoł, „jelizo bychmy ſamowólnje
hrěſchili, po pſchiwzatym ſpóznacźu wěrnoſcźe, njeby žadyn wopor wjacy
zawoſtał, ale ſtraſchny ſud by nas wocžakował.“ (Hebr. 10, 26. 27.)

Hdyž ſkóncžnje ſwjaty póſtny cžas nas napomina, zo Khryſtuſej, naſchomu
Knjezej a Wumóžnikej, za joho hóŕke cźeŕpjenjo a joho boloſcźiwu ſmjercź
dźakowne ſlubjenjo praweje pokuty a prawoho nakazanja pſchinjeſemy: je
to tež porucžnoſcź, zo nutrnu kedźbnoſcź tomu pſchiwobrocźamy, ſchtož w
naſchim cžaſu pſchecźiwo Khryſtuſej a joho kraleſtwu na zemi ſo ſtawa. Z
dźělbracźom, wjelelubowani w Khryſtuſu! kedźbujmy na to, zo ſwjatomu
wótcej Leonej ♣XIII.♠ huſto ſrědki brachuja, z kotrymiž by žohnowanja
ſwjateje katholſkeje wěry pſchecy dale a bółe rozpſcheſtrěł a je we
mnohich cźěſnoſcźenych krajach wſchudźom wobkhował. Tohodla chcemy z
luboſcźu k Khryſtuſej ſwoje pſchinoſchki dawacź, zo by ſwjaty wótc tež
pſchichodnje pſchez ſławnu kongregaciju (radu) za rozſchěrjenjo wěry
póſłow evangelija k wſchelakim ludam wupóſłał a wuſtawy, kotrež ſu za
wobkhowanjo wěry trěbne, zdźeržecź móhł.

Njezabywajcy tež, kak wjele mnohim naſchim wěrybratram w naſchim kraju
za ſkutkowne plahowanjo wěry hiſchcźe brachuje, prócujmy ſo pſchi tym,
zo po móžnoſcźi tež tudy naſchu pomoc poſkicźamy.

Tola njeje doſcź, zo dary w pjenjezach a w pjenježnej hódnoſcźi k
wužitku wěry pſchinoſchujemy. W ſwjatym póſtnym cžaſu pſched wocžomaj
mějicy, kak dźěcźi tutoho ſwěta pſchecźiwo naſchej ſwjatej katholſkej
wěrje wojuja, a kajke kubła za ſpomóženjo a zbóžnoſcź naſcheje duſche ſo
zhubja, jelizo wěra do Jězuſa Khryſtuſa jej ſo wozmje abo ſo wohrožuje,
chcemy we wyſokocžeſcźenju a ſwěrnym wuznawanju naſcheje ſwjateje wěry
krucźe a wutrajnje w hromadźe ſtacź, ſebje ſamych a tych, kotrychž je
nam Bóh dowěrił, wot cžitanja piſmow <pb n="4"/>wěru a póccźiwoſcź
kažacych wotdźeržowacź, hako tež ſebje ſamych a ſwojich wot wobkhada z
ludźimi bjezbóžnych zaſadow (wucžbow) ſwědomicźe wotcźahowacź. „Jazyk“,
piſche ſwjaty Jakub (3, 5. 8), „je drje mały ſtawcžk, ale wulke wěcy
dokonja. Hlej mały woheń, kak wulki lěs zapali; jazyk je woheń a ſwět
njeprawdoſcźe, njeměrne zło, połne ſmjertnoho jědu.“ Dla zamołwjenja
pſched Bohom za ſwoje a ſwojich ſpomóženjo, wjelelubowani w Khryſtuſu!
zdalujcźe tež ſebje ſamych a ſwojich wot towaŕſtwow, kotrež nabožne a
póccźiwe žiwjenjo abo krajny a cyrkwiny porjad abo pokojne zhromadne
žiwjenjo krajownikow do ſtracha ſtajeja. Dopomńcźe ſo woſebje na wažne
loni wudate napominanjo wjeŕcha naſcheje ſwjateje cyrkwje. Swjatocžnje
wobkrucźi mjenujcy ſwjaty wótc bamž Leo ♣XIII.♠ poſtajenja ſwojich
prjedownikow, z kotrymiž maju katholſcy kſcheſcźenjo wot zaſtupjenja do
zwjazka ſwobodnych murjerjow ſo wotdźeržowacź a k wuſtupej z toho ſamoho
ſo namołwjecź; tež pſchiſtaji wón hiſchcźe tute ſłowa: „Žadamy a proſymy
kóždoho, pſchi joho wěcžnej zbóžnoſcźi, zo by tola ze wſchej
ſwědomitoſcźu wot porucžnoſcźi, kotrež je japoſchtolſki Stoł w tym
naſtupanju dał, w najmjeńſchim njewotſtupił.“ Budźcźe tohodla,
wjelelubowani w Khryſtuſu! w ſwěrnej pſchiwiſnoſcźi k katholſkej wěrje,
w pokornoſcźi tutomu wobnowjenomu rozkazej wyſokocžeſcźenoho wjeŕcha
katholſkeje cyrkwje zwólniwje poſłuſchni; pſchetož ſwjaty wótc hako nas
wſchitkich duchowny wyſchſchi paſtyŕ kedźbuje za naſche duſche hako
tajki, kotryž změje zamołwjecź, zo by to něhdy cžinił z radoſcźu a nic
ze žałoſcźenjom; „dokelž to njeby wam wužitne było“. (Hebr. 13, 17.)
Potom pak hiſchcźe ſo prócujcźe, zo byſchcźe wſchudźom dobre ſwědcženjo
dawali za ſwoju wěru ze ſwěrnym dopjelnjenjom winowatoſcźow pſchecźiwo
Bohu a pſchecźiwo wyſchnoſcźi wot Boha poſtajenej, z póccźiwym
žiwjenjom, hako tež ze ſprawnoſcźu a ſmilnoſcźu.

Takle, wjelelubowani w Khryſtuſu! chcemy do ſwjatoho póſtnoho cžaſa
zaſtupicź ze žadoſcźu, zo bychmy dwoje wopomnjecźo ſwjecźili: najprjedy
toho, ſchtož je Khryſtus we ſwojim žiwjenju na zemi cźeŕpjeł, a potom
toho, ſchtož ſo hiſchcźe nětko pſchecźiwo njomu a joho ſwjatomu ſkutkej
na ſwěcźe dopjelnja; a tak chcemy Boha, dawacźerja wſchoho dobroho,
proſycź, zo by pſchez ſwojoho ſwjatoho Ducha tuto dwoje rozpomnjenjo
płódne a žohnowane ſcžinił za naſche žiwjenjo.

<pb n="5"/>

Z dźiwanjom na žiwjeńſke wobſtojnoſcźe katholſkich wěriwych w ſakſkim
kraleſtwje a z dowolnoſcźu japoſchtołſkoho Stoła wot 13. februaru 1884
poſtaja ſo ſcźěhowacy póſtny rjad:

1. Hako póſtne dny z dwojej winowatoſcźu, zdźerženja wot mjaſnych jědźow
a wotcźehnjenja na jědźi t. r. wobmjezowanja na jednokrócźne naſycźenjo,
maja ſo dźeržecź: popjelna ſrjeda, ſrjedy a pjatki wo ſuchich dnach,
pjatki w ſchtyrcecźidnowſkim poſcźe, tſi poſlenje dny martrownoho
tydźenja, a vigilija pſched hodami (patoržica) a vigilija pſched
donjebjeswzacźom ſ. Marije, dokelž lětſa na pjatk padnje.

2. Hako póſtne dny bjez zdźerženja wot mjaſnych jědźow, tola z
winowatoſcźu wotcźehnjenja na jědźi t. j. ſpokojenja z jenož
jednokrócźnym naſycźenjom, kaž tež z winowatoſcźu, zo pſchi jenej a tej
ſamej pojědźi pódla mjaſnych jědźow tež rybjace njewužiwamy, hako tajke
póſtne dny maja ſo dźeržecź: zbytne wſchědne dny ſchtyrcecźidnowſkoho
poſta, kotrež njejſu w pſchedkhadźacym poſtajenju hižo mjenowane; ſoboty
wo ſuchich dnach a vigilije pſched ſwjatkami, kaž tež pſched
ſwjedźenjomaj ſſ. japoſchtołow Pětra a Pawoła, a Wſchěch Swjatych.
Vigilija pſched ſwjedźenjom ſſ. japoſchtołow Pětra a Pawoła z
wotcźehnjenjom na jědźi pſchepołoži ſo na pſchedkhadźacu ſobotu. Za
njedźele we ſchtyrcecźidnowſkim póſtnym cžaſu njeje wotcźehnjenjo na
jėdźi porucžene; tola njeje ani na póſtnych njedźelach dowolene, pſchi
jenej a tej ſamej pojědźi pſchi mjaſnych jědźach tež rybjace wužiwacź.

3. Tohorunja je za wſchě zbytne dotal njemjenowane pjatki cyłoho lěta
zdźerženjo wot mjaſuych jědźow porucžene, tola bjez winowatoſcźe
wotcźehnjenja na jědźi, kotrež je pſchi tym po pſchitomnym rjedźe za
pjatki póſtnoho cžaſa, kaž tež za pjatki ſuchich dnow a vigilijow
porucžene. Za pjatk 25. decembra hako na ſwjedźeń Khryſtuſowoho naroda
dowola ſo wužiwanjo mjaſnych jědźi.

4. Na dnach, na kotrychž je zdźerženjo wot mjaſnych jědźow porucžene
(pod 1. a 3.), ſmě ſo ſadło, tucžno, abo mjaſowa juſchka k
pſchihotowanju jědźow trjebacź a mjaſowa juſchka tež hako napoj
wužiwacź; tola ſu wot tutoho dowolenja poſlenje tſi dny martrownoho
tydźenja wuzamknjene.

5. Hako wuwzacźo pak dowola ſo za wſchitke zdźeržeńſke (abſtinencne) a
póſtne dny wužiwanjo mjaſnych jědźow tym, kotſiž pucźuja, potom tym,
kotſiž hako domjacy abo ſłužownicy pola njekatholikow jědź dóſtawaja,
kaž tež hoſcźencarjam abo korcžmarjam, jich domjacym a hoſcźom,
tohorunja tež tym, kotſiž ſwoju jědź w hoſcźencu abo z hoſcźenca bjeru,
a bjez wulkeje wobcźežnoſcźe ſebi njemóža póſtne jědźe wobſtaracź, dale
wojakam a jich domjacym w kaſarnach a zwonka kaſarnow, kaž tež woſobam,
pola kotrychž wojacy bydlenjo a jědź maja, abo kotrež ſo wothladanju
khorych poſwjecźuja. Tola za wſchitke tute pady woſtanje wulki pjatk wot
ſpomnjeneje dowolnoſcźe wuwzaty, a dyrbi ſo hewak tež za mjenowane dny
tamna dwoja winowatoſcź <pb n="6"/>dopjelnicź, zo ſo wotcźehnjenjo na
jědźi wobkedźbuje a pódla mjaſnych jědźow tež rybjace pſchi jenej a tej
ſamej pojědźi njewužiwaja. Pſchi tym ſo zjawnje pſchiſpomina, zo njeje
wotpohladanjo tuteje diſpenſy (dowolnoſcźe), hako by ſo wona tež tym
dawała, kotſiž móža ſebi wuběranjo jědźow ſwobodnje a bjez zadźěwkow
ſami poſtajecź.

6. K wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju mnohoſcźe abo měry w
jědźi ſu wſchitcy winowacźi, kiž ſu 21. lěto docpěli a 60. hiſchcźe
njepſchekrocžili a kiž njejſu z doſahacej pſchicžinu (winu), cźežkim
cźěłnym dźěłom, khoroſcźu, lěkaŕſkim wukazowanjom dla ſłaboſcźe abo
druhich dźiwanjow na ſtrowotu we tym wuzamołwjeni. K wobkedźbowanju
póſtneje kaznje w naſtupanju kajkoſcźe (wuzwolenja) jědźow ſu wſchitcy
wot 7. lěta a tež hiſchcźe pſchez 60. lěto dźerženi, jelizo runje
ſpomnjene wuzamołwjace pſchicžiny žane wuwzacźo njepſchipuſchcźeja.

7. Pſchitomny póſtny rjad woſtanje hacž do póſtnoho cžaſa pſchichodnoho
lěta w płacźiwoſcźi, a katholſcy wěriwi ſu nalcžnje napominani, zo bychu
tajke wopokazane dźiwanjo na jich wobſtojnoſcźe pſchipóznawajcy ſwoju
ſwěru a pſchiwiſnoſcź k katholſkej cyrkwi a k japoſchtołſkomu Stołej ze
ſwědomitym dopjelnjenjom póſtneje kaznje wobſwědcžili. Njech cyrkwinſka
póſtna kaznja a woſebje ſchtyrcecźidnowſki póſtny cžas wſchitkim k tomu
ſłuži, zo by nas wſchitkich na winowatoſcź ſebjezaprěcźa, pokuty a
nakazanja dopominał a potom z dobrowólnym zdźeržowanjom wot dowolenych
wjeſelow a wužiwanjow, kaž tež z njemocowanym pſchewzacźom hewak
njepſchikazanych wobcźežnoſcźow we póccźiwoſcźi ſebjezaprěcźa zwucžował
a poſylnjał. Tež njech nas pſchitomny ſ. póſtny cžas k tomu nawjeduje,
zo polóženjo póſtnoho rjada wurunamy z rozmnoženej horliwoſcźu we
modlenju, w cyrkwi a zwonka njeje, a z huſcźiſchim dokonjenjom ſmilnych
ſkutkow, woſebje pak z dawanjom jałmožny.

Katholſkim fararjam a farſkim adminiſtratoram, kaž duchownym
pſchedſtojicźerjam katholſkich cyrkwjow a khapalow w Sakſkej ſo z tutym
porucža, zo bychu w běhu lěta na njedźelach pſched poſtajenymi póſtnymi
dnami te ſame a tež waſchnjo, kak maja ſo dźeržecź, wozjewjeli.

Po ſtarym waſchnju zapocžina ſo jutrowny cžas w Hornjej Lužicy hižo z
popjelnej ſrjedu, w herbſkich krajach hakle z pjatej njedźelu poſta. Po
cyłej Sakſkej pak ſkóncži ſo wón ze ſobotu po ſwjatkach. Kóždy katholſki
kſcheſcźan je pod cźežkim hrěchom winowaty, w jutrownym cžaſu
ſakramentaj pokuty a wołtarja doſtojnje dóſtacź.

K tomu ſo pſchiſpomina, zo maja ſo hižo prjedy poſtajene pjecź
kóždolětne cyrkwinſke wopory po ſcźěhowacym rjedźe dźeržecź:

Prěni za lyonſke miſſionſke towaŕſtwo na jenej ſcheſcźich póſtnych
njedźelow,

<pb n="7"/>

druhi za ſ. Józefowe towaŕſtwo w Aachenje njedźelu pſched ſwjedźenjom ſ.
Józefa abo po nim,

tſecźi za naležnoſcźe towaŕſtwa Božoho rowa w Kölnje, wulki pjatk a
pſchedjutrownu ſobotu,

ſchtwórty za ſ. Bonifacijowe towaŕſtwo w Paderbornje njedźelu pſched 5.
junija abo po nim,

pjaty ſkóncžnje, hromadźenjo pětrowoho pjenježka, njedźelu pſched
ſwjedźenjom ſ. arcjandźela Michała abo po nim.

Wſchitke tute wopory dyrbja ſo njedźelu, kotraž ſkładowanſkej njedźeli
do prědka dźe, a na dnju ſkładowanja ſamoho woſadam z klětki wozjewicź,
a z tym, kaž tež z pſchihódnym ſpomnjenjom w prědowanju na dnju
ſkładowanja porucžowacź.

Wunoſchk tychle ſkładowanjow ma ſo w herbſkich krajach japoſchtołſkomu
vikariatej a w Hornjej Lužicy tachantſkomu konſiſtorijej do kónca
hapryla, reſp. junija a oktobra wotedacź.

Hnada Boha Wótca a Syna a Ducha ſwjatoho budź a woſtań pſchecy z wami
wſchitkimi! Amen.

W Dreždźanach, 8. februara 1885.

† Franc Bernert.

Cżiſchcźał E. M. Monſe w Budyſchinje.

Franc Bernert,

z Božeje ſmilnoſcźe a japoſchtołſkoho Stoła miłoſcźe titul. biſkop z
Azota,

japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje,

♣administrator ecclesiasticus♠ w kralowſkej ſakſkej Hornjej Lužicy,

tachant kapitla ſ. Pětra w Budyſchinje,

♣doctor theologiae,♠ jubilarſki měſchnik atd. atd.

poſtrowja a žohnuje wſchitkich joho duchownomu wjedźenju dowěrjenych
wěriwych.

Wjelelubowani w Khryſtuſu!

Pſchi runje ſłyſchanym wołanju ſlepoho na pucźu do Jericha: „Jězuſo,
ſyno Davidowy, ſmil ſo nade mnu!“ dopominamy ſo nimowólnje, kak je tež
naſch cžas nuzowany cžaſto a wjelekrócź po pomocy wołacź, a hdyž potom
po powěſcźi ſwjatoho ſcźenja dale ſłyſchimy, zo je bójſki Zbóžnik Jězus
Khryſtus z mocu ſwojoho ſłowa njezbožownomu ſlepomu widźenjo dał,
ſpóznawamy w tutym zahójenju nutrne napominanjo, zo bychmy tež w naſchim
cžaſu pſchi cźěſnoſcźach žiwjenja prawje jara ſmilnoſcź a pomoc naſchoho
Knjeza a Wumóžnika ze wſchej prócu pytali. Tajke napominanjo chce tež
wyſoko cžeſcźeny wjeŕch naſcheje ſ. cyrkwje ſwjaty wótc Leo ♣XIII.♠
ſwojim dowěrjenym wěriwym do wutroby zaſchcźěpicź w dwěmaj njedawno
katholſkomu kſcheſcźanſtwu wozjewjenymaj encyklikomaj (wokolnymaj
liſtomaj), a dźenſa njedźelu, kotraž na ſwjaty póſtny cžas pſchihotuje,
njech nas krótke wułoženjo japoſchtołſkoho napominanja naſchoho ſwjatoho
wótca zbudźuje, zo bychmy jomu zwólniwje a ſwěrnje poſłuſchni byli.

We wokolnym liſcźe wo kſcheſcźanſkim zarjadowanju ſtata (kraja)
najprjedy napomina nas wjeŕch naſcheje ſwjateje cyrkwje, zo bychmy pomoc
Jězuſowu za powſchitkowne zbožo cžłowjeſtwa z tym pytali, zo te wot
Khryſtuſa doſtate a w katholſkej cyrkwi zdźeržane wucžby a kaznje
wſchudźom w žiwjenju wobkedźbujemy, a zo dobrym a ſpomóžnym zmyſlenjam a
prócowanjam, kotrež wěra z Božej pomocu we <pb n="2"/>nas płodźi, we
wſchelakich wobſtojnoſcźach žiwjenja ſkutkowacź damy. Wſchak je naſcha
ſwjata wěra po ſłowach ſ. Pawoła „móc a mudroſcź Boža, zo by zbóžnych
ſcžiniła, kotſiž wěrja“; tohodla poznamjenja tež naſch ſwjaty wótc w
ſwojim ſpomnjenym liſcźe z wěry naſtawacu mudroſcź a póccźiwoſcź hako
móc ſpomóženja a žiwjenja, kotraž ma do wſchěch wobſtojnoſcźow žiwjenja
zaſadźena bycź. „Cyrkej Khryſtuſowa“, piſche ſwjaty wótc, „je woprawdźe
wucžeŕka póccźiwoſcźe a ſchkit prawoho žiwjenja; wona njezranjene
wobkhowuje zakłady, na kotrychž kſcheſcźanſke žiwjenjo wotpocžuje, wona
pſchikazuje z poſtajenjom najmócniſchich pohnuwadłow za póccźiwe
žiwjenjo nic jenož hrěſchnoho ſkutka ſo zwijecź, ale pohonja tež, zo by
ſo njerozomnomu zmyſlenju zadźěwało.“ Pſchez kſcheſcźanſke wuſtajenjo
ſpomóženja „doſtawa potom kóždy dom trěbnu krutoſcź we ſwjatoſcźi
njerozwjaznoho mandźelſtwa, pſchiſłuſchnoſcźe a prawa mandźelſkich ſu
mudrje rjadowane pſchez ſprawnoſcź a zdobnoſcź; žónſkej wobkhowuje ſo
jej pſchiſłuſchna doſtojnoſcź; nanowſka móc měrni ſo pſchez dźiwanjo na
cžeſcźownoſcź mandźelſkeje a dźěcźi, za zakitanjo, derjeměcźo a
cźahnidbu dźěcźi je najlěpje poſtarane. Nahladnoſcź knježicźerjow
doſtawa potom pſchez ſwětło wěry nadzeḿſke wyſchſche poſwjecźenjo a je
runje z tym zakitana, zo by ſo njewotkhiliła wot pucźa ſprawnoſcźe, mjez
tym zo je na druhej ſtronje poſłuſchnoſcź poddanow znadobnjena, dokelž
je wona wot Boha porucžena. Pod ſkutkowanjom tajkoho ſpóznacźa a
pſcheſwědcženja wopokazuje ſo z cyła hako pſchiſłuſchnoſcź
kſcheſcźanſkeje ſprawnoſcźe, zo ſo w pokornoſcźi kłonimy pſched
majeſtoſcźu kralow, wobſtajni a ſwěrni zwoſtawamy w poſłuſchnoſcźi,
žadyn zběžk njeſpocžinamy a wſchitke winowatoſcźe poddanow dopjelnjamy.
Mjezſobne derjeměnjenjo, pſchecźelnoſcź a dobrocźiwoſcź tež njeſmědźa
wotkhadźecź, — a z tym doſtanje ſtat (kraj) a cžłowjeſtwo ſwój podźěl
tež na tamnych kraſnych kubłach, z kotrymiž kſcheſcźanſke nabožniſtwo
(wěra) hižo tute zeḿſke žiwjenjo wobohacźa.“ Kak daloko tudy ſkutkowanjo
nabožniſtwa na derjeměcźo, pocžink a zdźěłanoſcź cžłowjeſtwa ſo
rozpſcheſtrěwa, pokazuje bamžowy wokolny liſt hiſchcźe, hdyž dale praji:
„Zo je kſcheſcźanſka Europa dźiwje ludy rozwucžiła, je z dźiwjoſcźe k
cžłowjeſkoſcźi, z pſchiwěry k prawdźe dowjedła, zo wona w powſchitkownej
zdźěłanoſcźi ſo wuznamjenja a zo bě druhim ludam we wſchitkim, ſchtož
žiwjenjo porjeńſcha a znadobnjuje, wjedźicźeŕka a wucžeŕka, zo wona tak
wjele pſchiprawow k pomjeńſchenju cžłowjeſkoho hubjenſtwa załoži, to
wſchitko dźakuje ſo wona bjezdwělnje nabožniſtwu (wěrje), kotrež ju k
tajkim pſchedewzacźam pohnuwaſche a jej w jich wuwjedźenju ſwěru
pomhaſche.“

Tak, wjelelubowani w Khryſtuſu! ſmy ſebi nětko jenož někotre kruchi
bamžowoho liſta wo kſcheſcźanſkim rjadowanju ſtata (kraja) wopomnili,
ale tute někotre hižo doſahaju, zo bychmy wulku móc dopokazali, kotruž
wumóžeńſki ſkutk, wot Jězuſa Khryſtuſa Syna žiwoho <pb n="3"/>Boha
załoženy, za derjeměcźo cžłowjeſtwa mějeſche, a hdyž hako katholſcy
kſcheſcźenjo w tym pſcheſwědcženju žiwi ſmy a wumrjemy, zo naſcha ſwjata
cyrkej wot Khryſtuſa doſtate wucžby, kaznje a ſpomóžne ſrědki hiſchcźe
ma, njeſměmy ſo komdźicź, z wjeſołej dowěru dźenſa ſłyſchanomu ſłowej
naſchoho ſwjatoho wótca wucho a wutrobu wotewricź a ſwjate wucžby,
kaznje, dobre cžeſcźomne pocžinki, krutu ſprawnoſcź, dobromyſlnoſcź a z
cyła póccźiwoſcźe, kotrež nam wěra porucža w kotrychžkuli
wobſtojnoſcźach naſchoho žiwjenja z Božej hnadu ſwěrnje a ſwědomicźe
wobkedźbowacź. Tak budźemy za zbóžnoſcź naſcheje njeſmjertneje duſche z
Božej pomocu ſkutkowacź, a ſobu tež pomhacź, zo ſo wěra cyrkwje zdźerži
a rozſchěri a zo ſo za cžłowjeſtwo derjeměcźo a žohnowanjo ſpěchuje.

Tola ſwjaty wótc njewobmjezuje ſo na to, zo by wěriwych k
pſchiſłuſchnoſcźi napominał; zo by žiwjenju we wſchelakorych
wobſtojnoſcźach kſcheſcźanſke zrjadowanjo dał, je wón hako dobry paſtyŕ
tež ſtaroſcźiwy, jim po móžnoſcźi pſchi tajkim nadobnym powołanju na
pomoc pſchińcź, hdyž w druhim wokolnym liſcźe w tutym wotpohladanju
ſwjecźenjo wurjadnoho jubileja pſchipowěduje, a w tym ſamym liſcźe z
japoſchtołſkej mudroſcźu wěriwych tež wucži, kak maju jubilej nałožicź,
zo by jim k nutrnje žadanomu wotpohladanju wužitny był. Pſchi wažnoſcźi
tutoho wotmyſła a pſchi mnohoſcźi mócnych zadźěwkow, kotrež joho
wuwjedźenju napſchecźiwo ſtoja, chce wjeŕch naſcheje ſwjateje cyrkwje
„ze wſchěmi w joho mocy ſtojacymi ſrědkami za tym ſo prócowacź, zo by
wěriwych za kſcheſcźanſke póccźiwoſcźe zahorił a k nim z nowa
pſchiwjedł“; „nicžo njebudźe wot njoho zanjechane, ſchtožkuli nadźiju
dawa na wotſtronjenjo złoho“. „W tutym wotmyſłu a w tutej nadźiji“, tak
rěkaju joho ſłowa, „pſchipowědujemy jubilej, wſchitkich, kotrymž je jich
ſpomóženjo lube, napominajcy a pſchikazujcy, zo bychu ſo trochu w
myſlach zhromadźili a ſwoje na zemju złožene myſle k tomu, ſchtož je
lěpſche, pozběhnyli; to budźe ſpomóžne nic jenož jednotliwym, ale tež
cyłomu ſtatej (krajej); pſchetož cžim bóle jednotliwi w doſpołnoſcźi
pokracžuja, z tym bóle pſchiběra ſprawnoſcź a póccźiwoſcź w žiwjenju a w
zjawnym pocžinku.“

Bamžowy wokolny liſt wopiſuje potom hłowne wuměnjenja, na kotrež dyrbi
ſo dźiwacź, jelizo ma jubilej ſpomnjenomu wotmyſlenju ſłužicź. Wěriwi
maju w pomjatku wobkhowacź, „zo dyrbi polěpſchenjo žiwjenja a
pſchiběranjo w póccźiwoſcźi hłowna wěc jubileja bycź“ a zo ma z joho
ſwjecźenjom woprawdźita a wěrna pokutnoſcź a to nic jenož za cžas
jubileja ale za naſche cyłe žiwjenjo ſo wubudźicź, dokelž njeje wodacźo
hrěchow a ſpuſchcźenjo hrěchowych khoſtanjow (ſchtrafow) bjez pokuty, a
dokelž je bjez ſebjezaprěwanja a bjez pokutneje zwólniwoſcźe,
winowatoſcźe dla wobcźežnoſcźe znjeſcź a wopory pſchinjeſcź,
dopjelnjenjo ſwjatych pſchiſłuſchnoſcźow z cyła njemóžne. „Kotſiž k
ludej rycža“, tak napomina ſwjaty wótc, „dyrbja jón pilnje a horliwje na
to pokazowacź, zo ſo nic jenož wot zakonja <pb n="4"/>ſwjatoho ſcźenja,
ale tež wot naturſkoho rozſudźenja žada, zo mamy ſebje ſamych
wobknježicź a złe nakhilnoſcźe ſkludźowacź a zo bjez pokuty žane wodacźo
hrěchow bycź njemóže.“ Wuraznje ſo napomina, zo dyrbimy tajku horliwu
pokutnoſcź a tajke ſebjezaprěwace woporniwe zmyſlenjo ſebi ſtajnje
wobkhowacź, a tohodla ſwjaty wótc pſchecy z nowa mócnje porucžuje z
pokazowanjom na pſchikład ſwjatoho Franca z Aſſiſi, zo by ſo pokutny
duch ſpěchował po nawjedowanju, kotrež je tutón ſwjaty za ſwětnych ludźi
zeſtajał.

Podobnje hako k horliwej pokutnoſcźi, maju wěriwi jubilej tak tež k
trajacej horliwej pobožnoſcźi a k tomu prócowanju pohnuwani bycź, zo
bychu měr a pſchezjenoſcź kaž w cyrkwi tak tež we woſadach a mjez ſobu
zdźerželi a ſpěchowali; pſchetož „woſrjedź wulkich zjawnych a privatnych
cźěſnoſcźow wobſtoji zhromadna nadźija ſpomóženja w zakicźe njebjeſkoho
Wótca“; a wo měr a pſchezjenoſcź wěriwych je naſch Zbóžnik pſchi
pſchibližowanju ſmjercźe ſo modlił prajo: Wótcže, proſchu cźe, zo bychu
wſchitcy z jednoho byli, hako ty wótc we mni a ja we tebi ſym, zo bychu
tež z jednoho byli w namaj.“ Jan. 17, 21. Tohodla ſu wěriwi napominani,
w jubilejſkim cžaſu tež wurjadnje cyrkej wopytowacź a pobožnje ſo
modlicź za zbožownoſcź a powyſchenjo katholſkeje cyrkwje a
japoſchtołſkoho Stoła, za wukorjenjenjo błudnych wucžbow a za
wobrocźenjo błudźacych, za pſchezjenoſcź kſcheſcźanſkich wjeŕchow, za
pokoj a jednotu zhromadnoho wěriwoho ludu a po měnjenju ſwjatoho wótca.
Woſebje je radźene, zo by ſo w tutym cžaſu tež rózarijowa pobožnoſcź we
woſadach a ſwójbach plahowała a zaſtupna próſtwa ſ. Marije,
najzbóžniſcheje knježny a macźerje Božeje, žadała, tak zo by Bóh
dawacźeŕ wſchoho dobroho, zaſłužbow Khryſtuſowych dla ſwjecźenju
jubileja požohnowanjo a ſpěchowanjo ſpožcžił.

Z pſchedſtojacymi napominanjemi a z mjenowanym wotmyſlenjom je potajkim
ſwjaty wótc w dowěrje na Božu ſmilnoſcź a na połnomóc ſwjateju
japoſchtołow Pětra a Pawoła za tute lěto jubilej pſchipowědźił, a tym,
kotſiž w ſcźěhowacym hiſchcźe wozjewjomne wuměnjenja dopjelnja, doſpołny
wotpuſk wſchitkich hrěchowych khoſtanjow (ſchtrafow) pſchizwolił z
poſtajenjom, zo móže tutón wotpuſk tež duſcham, kotrež ſu w luboſcźi z
Bohom zjednocźene z tutoho ſwěta ſo minyłe, po waſchnju zaſtupowanja ſo
pſchiwobrocźicź.

Tak, wjelelubowani w Khryſtuſu! chcemy nam wozjewjenomu paſtyŕſkomu
hłoſej ſwjatoho wótca poſłuſchni bycź, na ſwjecźenju jubileja a z
dopjelnjenjom wuměnjenjow k dobycźu jubilejſkoho wotpuſka horliwje ſo
wobdźělecź, wobſebje pak po wotmyſłu ſwjatoho wótca jubilej k tomu
nałožecź, zo by wſchědne žiwjenjo jednotliwoho po wucžbach wěry
zrjadowane było, a zo by kóždy ſo prócował, kſcheſcźanſcy myſlicź a
ſkutkowacź w zjawnym a privatnym žiwjenju.

<pb n="5"/>

Zo bychu hnady tutoho jubileja doſtali, dyrbja wěriwi z wotmyſlenjom, zo
chcedźa ſlubjeny wotpuſk dobycź, w cžaſu wot ſwjedźenja ſ. Józefa 19.
měrca hacž do kónca tutoho lěta:

1. cyrkej pódla hewak porucženych wopytanjow hiſchcźe wurjadnje
wopytowacź a pſchi tutych wopytowanjach z poznamjenjenym wotmyſłom a na
měnjenjo ſwjatoho wótca ſo modlicź; — w Drježdźanach maja ſo wopytacź
katholſka dwórſka cyrkej, farſka cyrkej w Nowych Drježdźanach a farſka
cyrkej we Friedrichſtadtu, kóžda dwójcy; w Budyſchinje tachantſka a
farſka kóžda trójcy, a w druhich woſadach a adminiſtracijach abo
měſtach, w kotrychž je jenož jena katholſka cyrkej abo zjawna khapała,
ta ſama ſchěſcź krócź; —

2. dyrbja w mjenowanym cžaſu dwaj wurjadnaj póſtnaj dnaj dźeržecź ze
zdźerženjom wot wužiwanja mjaſa, mloka, jeji a z tutych wěcow
pſchihotowanych jědźi a jědłow a z jenož jednokrócźnym naſycźenjom na
tajkimaj dnomaj, na kotrymajž póſt njeje hewak hižo porucženy; tež
njeſmě ſo na tutymaj wurjadnymaj póſtnymaj dnomaj mjaſowa juſchka abo
tucžno k pſchihotowanju jědźi nałožecź ani wužiwacź;

3. dyrbi kóždy po ſwojim zamóženju a po radźe ſpowjednoho wótca jałmožnu
wudźělicź dobromu ſkutkej, kotryž za rozſchěrjenjo a pſchiběranjo
katholſkeje wěry ſkutkuje, pſchi cžimž je wuzwolenjo kóždomu
pſchewoſtajene; tola radźimy woſebje podpjeracź: wuſtawy za
kſcheſcźanſke rozwucženjo młodoſcźe a za pſchihotowanjo duchownych,
potom te wotpohlady a towaŕſtwa, za kotrež ſo hewak cyrkwinſke wopory
ſkładuja, ſchtož ſo w ſcźěhowacym hiſchcźe ſpomni, a k tomu tež
twarjenjo cyrkwjow w Miſchnje a Žitawje, zo byſchtej ſo tutej tak jara
trěbnej cyrkwi dotwariłej;

4. dyrbi kóždy ſwjataj ſakramentaj pokuty a wołtarja hódnje doſtacź.

Pſchi tym ma ſo pſchiſpomnicź:

♣a)♠ hewak hižo porucžene wopytanjo cyrkwje, hako na pſchikład zo by ſo
cyrkwina kaznja dopjelniła w naſtupanju ſłyſchenja Božeje mſchě na
njedźelach a ſwjatych dnjach, a tohorunja doſtacźo ſwjateju ſakramentow
za jutrowny cžas pſchez cyrkwinu kaznju hewak porucžene njepłacźi hako
dopjelnjenjo prjedy porucženych wotpuſkuych wuměnjenjow;

♣b)♠ w naſtupanju ſpowjednikow a jim wudźělenych połnomocow za cžas
jubileja płacźa poſtajenja, kotrež ſu w encyklicy wot 15. februara 1879
wuprajene; woſebje je ſpowjednikam dowolene, prjedy mjenowane dobre
ſkutki pola tajkich, kotſiž je ze ſprawneje winy cyle a zdźěla dokonjecź
njemóža, do druhich dobrych ſkutkow pſcheměnicź, a dźěcźi, kotrež
hiſchcźe njejſu k ſwjatomu woprawjenju byłe, wot tutoho diſpenſirowacź;

♣c)♠ jubilejſki wotpuſk móže ſo dwójcy abo wjacykrócź dobycź, hdyž
napołožene ſkutki dwójcy abo wjacykrocź ſo dokonjeja; tola wotwjazanja
wot cenſurow a reſervatow, pſcheměnjenja ſkutkow a diſpenſacije móža ſo
jenož jedynkrócź a to pſchi prěnim dopjelnjenju ſkutkow w cžaſu jubileja
ſtacź;

♣d)♠ ſpowjednicy njeſmědźa tute za jubilejſki cžas date połnomocy
nałožecź pola tajkich, kotſiž <pb n="6"/>drje wotwjazanjo abo diſpenſiju
žadaju, ale napołožene ſkutki dopjelnicź wolu nimaju;

♣e)♠ duchownym a pſchedſtejicźerjam cyrkwjow a zjawnych khapałow ſo z
tutym tež porucža, zo bychu w cžaſu jubileja w prědowanjach a pſchi
kſcheſcźanſkej wucžbje cyrkwinu wucžbu wo wotpuſku pſchednoſchowali a
wěriwych k horliwomu a ſpomóžnomu wobdźělenju na ſwjecźenju tutoho
jubileja a z cyła na zjawnych Božich ſłužbach w jubilejſkim cžaſu na
pſchiſprawne waſchnjo zbudźowali.

Schtož potom pſchikhadźacy póſtny cžas naſtupa, poſtaja ſo z dźiwanjom
na žiwjenſke wobſtojnoſcźe katholſkich wěriwych w ſakſkim kraleſtwje a z
dowolnoſcźu japoſchtołſkoho Stoła wot 13. februaru 1884 ſcźěhowacy
póſtny rjad:

1. Hako póſtne dny z dwojej winowatoſcźu, zdźerženja wot mjaſnych jědźow
a wotcźehnjenja na jědźi t. r. wobmjezowanja na jednokrócźne naſycźenjo,
maja ſo dźeržecź: popjelna ſrjeda, ſrjedy a pjatki wo ſuchich dnach,
pjatki w ſchtyrcecźidnowſkim poſcźe, tſi poſlenje dny martrownoho
tydźenja, a vigilija pſched hodami (patoržica).

2. Hako póſtne dny bjez zdźerženja wot mjaſnych jědźow, tola z
winowatoſcźu wotcźehnjenja na jědźi t. j. ſpokojenja z jenož
jednokrócźnym naſycźenjom, kaž tež z winowatoſcźu, zo pſchi jenej a tej
ſamej pojědźi pódla mjaſnych jědźow tež rybjace njewužiwamy, hako tajke
póſtne dny maja ſo dźeržecź: zbytne wſchědne dny ſchtyrcecźidnowſkoho
poſta, kotrež njejſu w pſchedkhadźacym poſtajenju hižo mjenowane; ſoboty
wo ſuchich dnach a vigilije pſched ſwjatkami, kaž tež pſched
ſwjedźenjomaj ſſ. japoſchtołow Pětra a Pawoła, donjebjes wzacźa ſ.
Marije a Wſchěch Swjatych. Vigilija pſched ſwjedźenjom Wſchěch Swjatych
z wotcźehnjenjom na jědźi pſchepołoži ſo na pſchedkhadźacu ſobotu. Za
njedźele we ſchtyrcecźidnowſkim póſtnym cžaſu njeje wotcźehnjenjo na
jědźi porucžene; tola njeje ani na póſtnych njedźelach dowolene, pſchi
jenej a tej ſamej pojědźi pſchi mjaſnych jědźach tež rybjace wužiwacź.

3. Tohorunja je za wſchě zbytne dotal njemjenowane pjatki cyłoho lěta
zdźerženjo wot mjaſnych jědźow porucžene, tola bjez winowatoſcźe
wotcźehnjenja na jědźi, kajkež je pſchi tym po pſchitomnym rjedźe za
pjatki póſtnoho cžaſa, kaž tež za pjatki ſuchich dnow a vigilijow
porucžene.

4. Na dnach, na kotrychž je zdźerženjo wot mjaſnych jědźow porucžene
(pod 1. a 3.), ſmě ſo ſadło, tucžno, abo mjaſowa juſchka k
pſchihotowanju jědźow trjebacź a mjaſowa juſchka tež hako napoj
wužiwacź; tola ſu wot tutoho dowolenja poſlenje tſi dny martrownoho
tydźenja wuzamknjene.

5. Hako wuwzacźo pak dowola ſo za wſchitke zdźeržeńſke (abſtinencne) a
póſtne dny wužiwanjo mjaſnych jědźow tym, kotſiž pucźuja, potom tym,
kotſiž hako domjacy abo ſłužownicy pola njekatholikow jědź dóſtawaja,
kaž <pb n="7"/>tež hoſcźencarjam abo korcžmarjam, jich domjacym a
hoſcźom, tohorunja tež tym, kotſiž ſwoju jědź w hoſcźencu abo z
hoſcźenca bjeru, a bjez wulkeje wobcźežnoſcźe ſebi njemóža póſtne jědźe
wobſtaracź, dale wojakam a jich domjacym w kaſarnach a zwonka kaſarnow,
kaž tež woſobam, pola kotrychž wojacy bydlenjo a jědź maja, abo kotrež
ſo wothladanju khorych poſwjecźuja. Tola za wſchitke tute pady woſtanje
wulki pjatk wot ſpomnjeneje dowolnoſcźe wuwzaty, a dyrbi ſo hewak tež za
mjenowane dny tamna dwoja winowatoſcź dopjelnicź, zo ſo wotcźehnjenjo na
jědźi wobkedźbuje a pódla mjaſnych jědźow tež rybjace pſchi jenej a tej
ſamej pojědźi njewužiwaja. Pſchi tym ſo zjawnje pſchiſpomina, zo njeje
wotpohladanjo tuteje diſpenſy (dowolnoſcźe), hako by ſo wona tež tym
dawała, kotſiž móža ſebi wuběranjo jědźow ſwobodnje a bjez zadźěwkow
ſami poſtajecź.

6. K wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju mnohoſcźe abo měry w
jědźi ſu wſchitcy winowacźi, kiž ſu 21. lěto docpěli a 60. hiſchcźe
njepſchekrocžili a kiž njejſu z doſahacej pſchicžinu (winu), cźežkim
cźěłnym dźěłom, khoroſcźu, lěkaŕſkim wukazowanjom dla ſłaboſcźe abo
druhich dźiwanjow na ſtrowotu we tym wuzamołwjeni. K wobkedźbowanju
póſtneje kaznje w naſtupanju kajkoſcźe (wuzwolenja) jědźow ſu wſchitcy
wot 7. lěta a tež hiſchcźe pſchez 60. lěto dźerženi, jelizo runje
ſpomnjene wuzamołwjace pſchicžiny žane wuwzacźo njepſchipuſchcźeja.

7. Pſchitomny póſtny rjad woſtanje hacž do póſtnoho cžaſa pſchichodnoho
lěta w płacźiwoſcźi, a katholſcy wěriwi ſu naležnje napominani, zo bychu
tajke wopokazane dźiwanjo na jich wobſtojnoſcźe pſchipóznawajcy ſwoju
ſwěru a pſchiwiſnoſcź k katholſkej cyrkwi a k japoſchtołſkomu Stołej ze
ſwědomitym dopjelnjenjom póſtneje kaznje wobſwědcžili. Njech cyrkwinſka
póſtna kaznja a woſebje ſchtyrcecźidnowſki póſtny cžas wſchitkim k tomu
ſłuži, zo by nas wſchitkich na winowatoſcź ſebjezaprěcźa, pokuty a
nakazanja dopominał a potom z dobrowólnym zdźeržowanjom wot dowolenych
wjeſelow a wužiwanjow, kaž tež z njemocowanym pſchewzacźom hewak
njepſchikazanych wobcźežnoſcźow we póccźiwoſcźi ſebjezaprěcźa zwucžował
a poſylnjał. Tež njech nas pſchitomny ſ. póſtny cžas k tomu nawjeduje,
zo polóženjo póſtnoho rjada wurunamy z rozmnoženej horliwoſcźu we
modlenju, w cyrkwi a zwonka njeje, a z huſcźiſchim dokonjenjom ſmilnych
ſkutkow, woſebje pak z dawanjom jałmožny.

Katholſkim fararjam a farſkim adminiſtratoram, kaž duchownym
pſchedſtojicźerjam katholſkich cyrkwjow a khapałow w Sakſkej ſo z tutym
porucža, zo bychu w běhu lěta na njedźelach pſched poſtajenymi póſtnymi
dnami te ſame a tež waſchnjo, kak maja ſo dźeržecź, wozjewjeli.

Po ſtarym waſchnju zapocžina ſo jutrowny cžas w Hornjej Lužicy hižo z
popjelnej ſrjedu, w herbſkich krajach hakle z pjatej njedźelu poſta. Po
cyłej Sakſkej pak ſkóncži ſo wón ze ſobotu po ſwjatkach. Kóždy katholſki
kſcheſcźan je pod cźežkim hrěchom winowaty, w jutrownym cžaſu
ſakramentaj pokuty a wołtarja doſtojnje doſtacź.

K tomu ſo pſchiſpomina, zo maja ſo hižo prjedy poſtajene pjecź
kóždolětne cyrkwinſke wopory po ſcźěhowacym rjedźe dźeržecź:

<pb n="8"/>

Prěni za lyonſke miſſionſke towaŕſtwo na jenej ſcheſcźich póſtnych
njedźelow,

druhi za ſ. Józefowe towaŕſtwo w Aachenje njedźelu pſched ſwjedźenjom ſ.
Józefa abo po nim,

tſecźi za naležnoſcźe towaŕſtwa Božoho rowa w Kölnje, wulki pjatk a
pſchedjutrownu ſobotu,

ſchtwórty za ſ. Bonifacijowe towaŕſtwo w Paderbornje njedźelu pſched 5.
junija abo po nim,

pjaty ſkóncžnje, hromadźenjo pětrowoho pjenježka, njedźelu pſched
ſwjedźenjom ſ. arcjandźela Michała abo po nim.

Wſchitke tute wopory dyrbja ſo njedźelu, kotraž ſkładowanſkej njedźeli
do prědka dźe, a na dnju ſkładowanja ſamoho woſadam z klětki wozjewicź,
a z tym, kaž tež z pſchihódnym ſpomnjenjom w prědowanju na dnju
ſkładowanja porucžowacź.

Wunoſchk tychle ſkładowanjow ma ſo w herbſkich krajach japoſchtołſkomu
vikariatej a w Hornjej Lužicy tachantſkomu konſiſtorijej do kónca
hapryla, reſp. junija a oktobra wotedacź.

Hnada Boha Wótca a Syna a Ducha ſwjatoho budź a woſtań pſchecy z wami
wſchitkimi! Amen.

W Drježdźanach, 28. februara 1886.

† ♣Dr.♠ Franc Bernert.

Cżiſchcźał E. M. Monſe w Budyſchinje.

Wozjewjenje „Nowoho Zakonja”.

Z pomocu towaŕſtwa ſſ. Cyrilla a Methodija w Budyſchinje je wuſchoł a we
wſchěch expedicijach Katholſkoho Poſoła doſtacź:

♣Nowy Zakoń.♠

♣Do hornjoserbšćiny po rjedźe Vulgaty♠

♣přełožištaj♠

♣Jurij Lusėanski a Michal Hórnik.♠

♣Pokazka z Noweho Zakonja.♠

♣Kónc evangelia s. Marka (spočatk zešiwka II.).♠

♣Sćenje na swjedźeń donjebjesspěća.♠

14. ♣Na posledku pak, hdyž ći jědnaćo za blidom sedźachu, zjewi so jim a
porokowaše jich njewěru a twjerdosć wutroby, dokelž njeběchu tym wěrili,
kotřiž běchu widźeli, zo je z mortwych wstanyl.♠

15. ♣A rjekny jim: Dźiće do eyleho swěta, a prědujće evangelium wšitkomu
stworjenju.♠

16. ♣Štóž wěri a so kṙćić da, budźe zbóžny; štóž pak njewěri, budźe
zatamany.♠

17. ♣Znamjenja pak budźa tych, kotřiž wěrja, tute sćěhować: W mojim
mjenje budźa djabliska wuhonjeć, z nowymi rěčemi rěčeć; Jap. sk. 2, 4;
10, 46; 16, 18.♠

18. ♣Hadyzběhać, a bychu-li něšto smjertliwe pili, njebudźe jim škodźić,
na khorych budźa rucy klasć, a budźa wustrowjeni.♠ ♣Jap. sk. 28, 5; 28,
8.♠

19. ♣A Knjez Jězus, hdyž bě z nimi rěčal, bu do njebjes wzaty, a sedźi
na prawiey Božej.♠[2] ♣Luk. 24, 51.♠

20. ♣Woni pak woteńdźechu a prědowachu wšudźom, a Knjez skutkowaše z
nimi a wobtwjerdźowašc słowo z dźiwami, (na nje) sćěhowacymi.♠

Wucžba wo ſerbſkim piſmje a cžitanju.

Schtóž móže w Katholſkim Poſole, kotryž hižo 25 lět wukhadźa, cžitacź,
tón budże to za někotre minuty tež w Nowym Zakonju móc.

Kóžde ſchulſke dźěcźo mjenujcy dyrbi hižo dawno łacźanſke (romſke) piſmo
znacź, kotrež je wjele rjeńſche a pſchihódniſche dyžli z njeprawom tak
mjenowane „němſke”, z tamnoho njetrěbnje naſtate.

Lacżanſke a tohodla tež łacźanſkoſerbſke piſmo je wjele pſchihódniſche,
dokelž je cźiſchcźane a piſane nimale jenajke, kulojte, jednore a
jaſne[3]⁾, mjeztymzo je „němſke” hroznje wuróžkowane, zawite a z tym
ſchpatnje ſo cžita, tak zo ſo dlějſche ſłowo z wulkimi „němſkimi“
piſmikami lědma wucžitacź hodźi, cžohoždla ſami Měmcy napiſma, firmy a
druhe z nim ani njepiſaju, a z cyła „němſke” hubjene piſmo nětko
horliwje zahanjeju. Němcy porjedźeju ſwoje piſmo a ſwój prawopis, my
Serbja dyrbimy tajki dobry pſchikład ſcźěhowacź. Tež Němcy wobhladuja
dwoje piſmo hako luxus, a my dyrbimy jón jenož hiſchcźe ſobu cžinicź,
doniž woni ſo joho njewotrjeknu!

Tohodla njech ſo tež naſchi Serbja k łacźanſkoſerbſkomu piſmu
ſpěſchniſcho pſchiwucža. Mnozy jenož wołaju, zo „nowe” piſmo njeznaja,
ale pſchi ſpytanju to jara derje dokonjeju! Precž z wopacžnym ſudźenjom
wo nowym piſmje, precž ze ſebicžnej lěnjoſcźu, abo z hubjenym
pſchiwucženjom! Dobromu a prawomu cžitanju a piſanju móže ſo kóždy runje
tak derje pſchiwucžicź, hako je prjedawſche hubjene nawuknył!

Katholſcy Serbja njeſmědża w piſmje dozady woſtacź. Tohodla ſmy Nowy
Zakoń w nowym prawopiſu, kotryž je nětko hižo nimale pjecźdźeſat lět
ſtary, wudacź chcyli.

Cžitarjo Katholſkoho Poſoła, kotſiž wſchak wěſcźe łacžanſke piſmiki tež
znaja, trjebaju jenož nawuknycź, zo je tudy měſto „cž” a „cź” z
pſcheſunjenjom ſmužki a z wotcźiſnjenjom potom njetrěbnoho piſmika = „č”
a „ć” cźiſchcźane: ♣čas, ćeta;♠ měſto tſjoch piſmikow „ſch” je tudy
jednore ♣„š”: šolta, šula;♠ kſch = ♣kř: křiž;♠ pſch = ♣př: přaza;♠ tſ
(hako němſke wótre „z” a w někotrych ſłowach „tſch”) = ♣tř: tři;
třěska.♠

Naſch łacžanjkoſerbſki prawopis wſchak je wjele lóžſchi dyžli němſki,
francózſki á wſchelaki druhi. Samo někotryžkuli Něme, kotryž móže jenož
jenu rycž a je wóſm lět do ſchule khodźił, němſki prawopis njedowuknje
abo lochcy zaſy zabywa. Tuž njehórſchcźe ſo wjacy na ſerbſke waſchnjo
piſanja! Hdy bychu was wſchudźom w ſchulach jón wucžili, ſchtož by jara
wužitne za zdźěłanoſcź ducha a wutroby było, byſchcźe jón drje lěpje
móhli; ale tež tak je nawuknjenjo mała próca. Tež njehórſchcźe ſo na
jara ſnadne rozdżěle narycže abo dialekta w pifanju! Hdyž ſo ſłowcžko w
němſkej rycži wſchelako wupraja, njehórſchi ſo nichtó na to, zo ſo
njepiſche runje tak, hakož naſchi Němcy w joho bližkoſcźi na torhoſchcźu
abo na wſach powědaju. Tež wjeſelcźe ſo, zo ſo cžiſcźiſcho ſerbſcy piſa
a jenož tam cuze ſłowa ſo trjcbaju, hdźež wěc žada, runje tak hako Němcy
w tajkich padach tež francȯzſke, jendźelſke, łacźanſke atd. nałožnja.
Jenož to je pola wſchěch ludow njedoſtojnoſcź a ſměſchnoſcź, hdyž
njetrěbne cuze ſłowa do ſwojich měſchcſch, na cžož ſo nětko cžaſto w
němſkich nowinach ſpomina. Nałožujcźe to, lubi Serbja! ſami na ſwoju
rycž, a cžitajcźe a piſajcźe lěpje ſerbſki! Cuze ſłowa trjebajcźe, hdźež
ſo woprawdźe hinak njehodźi! K waſchomu ſpokojenju pak pſchiſtajam, zo
woſebje Němcy wam trjebanjo tajkich ſłowow hako němſkich porokuja,
kotrež ani njejſu němſke.

To wſchitko dyrbjachmy prajicž, zo byſchcźe ſo hiſchcźe bóle za ſerbſke
knihi a cžaſopiſy zajimali, je k ſwojomu wužitku kupowali a cžitali,
pſchede wſchitkim nětko tež tutón zeſchiwk ♣Nowoho Zakonja.♠

♣Čiščal E. M. Mouse s Bodyšiuje.♠

Franc Bernert,

z Božeje ſmilnoſcźe a japoſchtołſkoho Stoła miłoſcźe titul. biſkop z
Azota,

japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje,

♣administrator ecclesiasticus♠ w kralowſkej ſakſkej Hornjej Lužicy,

tachant kapitla ſ. Pětra w Budyſchinje,

♣doctor theologiae,♠ jubilarſki měſchnik atd. atd.

poſtrowja a žohnuje wſchitkich joho duchownomu wjedźenju dowěrjenych
wěriwych.

Wjelelubowani w khryſtuſu!

Wažne podawki tež w žiwjenju jednotliwoho cžłowjeka poſkicźeja
pſchihódnu pſchiležnoſcź, zo wucžby a naprawy naſcheje ſwjateje
katholſkeje cyrkwje z wužitkom wopominamy. Nětko pak pſchinjeſe nam kónc
tutoho lěta pjecźdźeſatlětny wopomnjeńſki ſwjedźeń měſchniſkeje
ſwjecźizny naſchoho ſwjatoho wótca, ſławnje knježacoho bamža Leona
♣XIII.♠ Hižo wjacy měſacow pſchihotuje ſo katholſke kſcheſcźanſtwo, zo
by wyſokocžcſcźowanomu wjeŕchej naſcheje ſwjateje cyrkwje k tutomu
ſwjedźenjej pſchiſłuſchne znamjenja pocžeſcźenja kaž za joho parſchonu,
tak tež za joho doſtojnſtwo a ſkutkowanjo wopokazało, a to z tym bóle,
dokelž je nowiſchi cžas wjacykrócź wobſtacźo jenoho zhromadnoho wjeŕcha
za cyłe katholſke kſcheſcźanſtwo z dźěla hako ſtraſchnoſcź za derjeměcźo
jednotliwych ſtatow (krajow) a ludow wobſkoržował a potłócžował, z dźěla
za njezranjene zdźerženjo ſwjateje, wot Jězuſa Khryſtuſa, Syna žiwoho
Boha, załoženeje cyrkwje hako znajmjeńſcha njetrěbne poznamjenił.
Tohodla zda ſo k cžaſej pſchiſprawne, zo ſebi najwažniſche pſchipominamy
wo poměrje (wobſtojnoſcźi) bamža, wjeŕcha cyrkwje, k jomu dowěrjenym
wěriwym.

Poměr bamža k zhromadnomu katholſkomu kſcheſcźanſtwu wopokazuje ſo nam
we poměrje, w kotrymž ſwjaty Pětr k ſwojim ſobujapoſchtołam a k wěriwym
ſwojoho cžaſa ſtojeſche. Khryſtus ſam, zo by wot njoho zjewjenu ſwjatu
wěru z jeje žohnowanjom za wſchě pſchichodne cžaſy zdźeržał, załoži
cyrkej, w tej <pb n="2"/>ſamej poſtaji w ſwojich japoſchtołach
wucžeŕſke, měſchniſke a paſtyŕſke zaſtojnſtwo, a pomjenowa za wěriwych a
za paſtyrjow cyrkwje we parſchonje ſwjatoho Pětra tež wjeŕcha cyrkwje.
Hižo tehdy, hdyž Pětr, wot ſwojoho bratra Handrija pſchiwjedźeny, prěni
krócź hako wucžownik pſched Jězuſa ſtupi, praji tón Knjez z wažnymi
ſłowami k njomu: „Ty ſy Syman, ſyn Jonaſowy; ty budźeſch Kefas rěkacź,
ſchtož ſo pſchełožuje: Pětr (ſkała).” Jan. 1, 42.

Cžohodla pak mějeſche Syman wot nětka Pětr rěkacź, je Jězus Khryſtus
potom ſam wuprajił, hdyž we wokolnoſcźi měſta Cäſarea Filippi, po
ſwjatocžnym ſwědcženju Symana: „Ty ſy Khryſtus, Syn žiwoho Boha!” (Mat.
16, 16) k njomu rjekny: „Zbóžny ſy, Symanje, ſyno Jonaſowy; pſchetož
mjaſo a krej njejſtaj tebi to zjewiłoj, ale mój Wótc, kiž je w
njebjeſach. A ja praju tebi: Ty ſy Pětr, a na tule ſkału natwarju ſwoju
cyrkej, a mocy hele ju njepſchewinu. A tebi dam klucže njebjeſkoho
kraleſtwa. A ſchtožkuli zwjazaſch na zemi, budźe zwjazane tež w
njebjeſach; a ſchtožkuli wotwjazaſch na zemi, budźe wotwjazane tež w
njebjeſach.” Matej. 16, 17 — 19.

Bórzy na to bu druhe horliwe wuznacźo Pětra wuznamjenjene, hdyž po joho
radoſtnym wuprajenju pſchi pohladanju na pſchekraſnjenoho Zbóžnika:
„Knježe, derje je nam tudy bycź; chceſch-li, ſcžinimy tu tſi ſtany”
(Mat. 17, 4), Bože ſwědcženjo za Khryſtuſa hnydom ſcźěhowaſche; pſchetož
hdyž Pětr hiſchcźe rycžeſche, wobda jich ſwětła mrócžel a hłós z
mrócžele praji: „Tónle je mój lubowany Syn, na kotrymž mam ſwoje dobre
ſpodobanjo; toho poſłuchajcźe!” Mat. 17, 5. Potom bu zaſy Pětr hako
ſkała za wěriwych a za ſobuwucžownikow poznamjenjeny, hdyž Zbóžnik
krótko pſched ſwojim cźeŕpjenjom k njomu rjekny: „Ja pak ſym za tebje
proſył, zo by twoja wěra njewoteběrała, a ty, hdyž budźeſch něhdy
wobrocźeny, poſylnjej ſwojich bratrow” (Luk. 22, 32); a po ſwojim
horjeſtacźu, hdyž jomu Pětr tſikrócź luboſcź wobkrucźeſche, rjekny k
njomu zaſy a zaſy: „Pas moje jehnjata, pas moje wowcy” (Jan. 21, 16.
17), a z tym poſtaji joho hako paſtyrja ſwojoho duchownoho ſtadła,
japoſchtołow a wěriwych. K tomu tež ſwjate piſma hiſchcźe wudoſpołnjeja
wopiſanjo poměra ſwjatoho Pětra ke kſcheſcźanam prěnjoho cžaſa; pſchetož
wone pokazuja nam pódla wupóſłanja, kotrež je ſo Pětrej wot Jězuſa
Khryſtuſa dóſtało, tež jomu k dopjelnjenju ſlubjenu ſobuſkutkowacu Božu
hnadu a pomoc.

Tak bě Khryſtus Pětra poznamjenił hako ſkału, na kotruž chcyſche ſwoju
cyrkej natwaricź, a hako paſtyrja, kotryž ma joho ſtadło paſcź; a
woprawdźe bórzy po pſchikhadźe Ducha ſwjatoho na židowſkich ſwjatkach
poſtany Pětr woſrjedź wulkeje mnohoſcźe ludźi, woſrjedź njepſchecźelow
mjena Khryſtuſowoho, pſchipowědowaſche Židam Jězuſa, kotrohož běchu
kſchižowali, hako horjeſtanjenoho Zbóžnika, kotrohož je Bóh hako Knjeza
a Wumóžnika wot hrěcha poſtajił; a na tſi tyſacy pſchijachu joho ſłowo,
dachu ſo kſchcźicź a pſchiſtupichu k tomu małomu <pb n="3"/>ſtadłu, a
mnohoſcź wěriwych běſche jena wutroba a jena duſcha. Knjezowe ſłowo: „Ty
ſy Pětr, a na tule ſkału natwarju ſwoju cyrkej”, bu z tutym dźiwom
wobkrucźene; k wupóſłanju ſlubjena Boža hnada bě ſłabomu wucžownikej
dopomhała, zo tyſacy a zaſy tyſacy we wěrje a kſcheſcźanſkej luboſcźi do
zhromadźenſtwa zjenocźi. „Tebi dam klucže njebjeſkoho kraleſtwa”, bě
Knjez a Zbóžnik Pětrej dale prajił, a w ſwojim wupóſłanju dóńdźe tón tež
do domu pohana, wojeŕſkoho hejtmana Kornelia; a hdyž wón z pomocu hnady,
pſchi joho wupóſłanju ſobuſkutkowaceje, tam tomu hejtmanej a joho
domjacym wumóženjo pſchez Khryſtuſa prědowaſche, bu hnada Ducha ſwjatoho
tež na pohanow wulinjena, a zwoprawdźi ſo tamne ſłowo; Pětrowe
prědowanjo bě nětko tež pohanam njebjeſke kraleſtwo wotewriło. Runje tak
wobkrucźi hrózbne wuſudźenjo, wot Pětra nad Ananiaſom a Safiru
wuprajene, joho wot Khryſtuſa dóſtatu wjazanſku móc, a joho wutrobite
wuznacźo a joho wjeſelo, z kotrymž Jězuſowoho mjena dla hanjenjo
cźeŕpjeſche, poſylni a wobkrucźi joho bratrow.

Pódla wupóſłanja, wot Khryſtuſa ſ. japoſchtołej Pětrej datoho, bě jomu
potajkim trěbna Boža hnada a pomoc k dopjelnjenju wupóſłanja ſlubjena, a
tute joho ſwjate wupóſłanjo pſchewodźaca hnada a pomoc pomhaſche jomu,
zo bu wón cyrkwi wěſty zakład a wěriwym ſwěrny paſtyŕ.

A nětko, wjelelubowani w Khryſtuſu! hdyž ſmy poměr ſwjatoho Pětra k
cyrkwi prěnjoho kſcheſcźanſkoho cžaſa ſpóznali, wozjewja ſo w tutym
ſpóznacźu tež poměr wjeŕcha naſcheje ſwjateje cyrkwje ke katholſkomu
kſcheſcźanſtwu nětcžiſchoho cžaſa. Kaž bėſche ſ. Pětr wjeŕch cyrkwje za
ſwój cžas, tak je bamž Leo ♣XIII.♠ hako prawomócny naſtupnik ſ. Pětra
tež wjeŕch cyłoho katholſkoho kſcheſcźanſtwa w nětcžiſchim cžaſu; a hdyž
naſch wyſokocžeſcźeny ſwjaty wótc zaſtupi do zaſtojnſtwa naſtupnika ſ.
Pětra, tehdy dóſta wón kaž něhdy japoſchtoł wot Knjeza Khryſtuſa
wupóſłanjo: „Ty ſy Pětr, a na tule ſkału natwarju ſwoju cyrkej“; tehdy,
wjelelubowani w Khryſtuſu! buchu jomu wot Knjeza, kotromuž je wſchitka
móc data w njebjeſach a na zemi, klucže njebjeſkoho kraleſtwa a móc
wjazanja a wotwjazanja tak do rukow date, zo ma tež w njebjeſach
zwjazane a wotwjazane bycź, ſchtožkuli by wón na zemi zwjazał abo
wotwjazał. Hdyž naſch ſwjaty wótc Leo ♣XIII.♠ naſtupi zaſtojnſtwo po ſ.
Pětrje, tehdy ſta ſo jomu wot Khryſtuſa tež tamne dalſche wupóſłanjo, zo
by ſwojich bratrow poſylnjał, a zo by cyłe ſtadło katholſkoho
kſcheſcźanſtwa, duchownych a njeduchownych, hako duchowny wyſchſchi
paſtyŕ po pſchikładźe dobroho paſtyrja Jězuſa Khryſtuſa paſł a
nawjedował. A hiſchcźe wjacy; w tamnej wot Boha poſwjecźenej hodźinje
zaſtupi wón tež do dźělbracźa na ſobuſkutkowacej Božej hnadźe a pomocy,
joho wyſokomu zaſtojnſtwu ſlubjenej, kotraž ma jomu pomhacź, zo by
cyrkej na twjerdym zakładźe zakitał a dale twarił, wěriwych zakonjam
Božich kazni podrjadował, a jich duſcham za cžas <pb n="4"/>a wěcžnoſcź
hnady a žohnowanja Božeje ſmilnoſcźe wotamkował; w tutej ſwjatej
hodźinje naſtupjenja ſwojoho wyſokoho powołanja dóſta wón pſchez Božu
miłoſcź ſwój podźěl na hnadźe, kotraž bě ſwjatomu Pětrej ſlubjena, zo by
bratrow poſylnjał, ſtadło paſł, a we wobkhowanju a wobkedźbowanju
jenicžkeje katholſkeje wěry zakitał.

Pſchikhadźacy ſwjaty póſtny cžas, wjelelubowani w Khryſtuſu! dopomina
nas kaž kóždolětnje zaſy cyle woſebje na ſkutk naſchoho wumóženja,
kotryž je Jězus Khryſtus, wocžłowjecženy Syn Boži, z njeſkóncžneje
ſmilnoſcźe a z njeſměrneje luboſcźe dokonjał. Wón pſchedſtaja nam wucžby
Božeje mudroſcźe a ſwjate zakonje kſcheſcźanſkeje ſprawnoſcźe a wſcheje
póccźiwoſcźe, kotrež je Jězus Khryſtus zjewił a kotrež móža nam, hdyž je
dopjelnimy, prawy pokoj za cžaſnoſcź a zbóžne žiwjenjo za wěcžnoſcź
pſchinjeſcź. Swjaty póſtny cžas wobnowja toho runja tu Božu ſłužbu,
kotruž je naſch Knjez a Zbóžnik poſtajił, te ſwjate ſakramenty, kotrež
je wón k woſwjatoſcźenju cžłowjekow załožił, hako tež hnady a wěcžne
kubła, kotrež je nam wón ze ſwojim hóŕkim cźeŕpjenjom a wumrěcźom
zaſłužił a dacź ſlubił. Tohodla ſo tež pſchiſłuſcha, zo z dźakom a
pſchipóznacźom ſo na to dopomnimy, zo je naſch Knjez a Zbóžnik we
poſtajenju wjeŕcha za zhromadne katholſke kſcheſcźanſtwo ſo poſtarał,
tak zo bychu wěriwi wſchěch krajow a wſchěch ludow we prawej katholſkej
wěrje do ſkutka wumóženja a ſpomóženja, kotryž je Khryſtus dokonjał,
zdźerženi a we wuznawanju tuteje jeneje wěry we jenym zhromadźenſtwje
zjenocźeni byli.

Tola pſchi pſchiležnoſcźi pſchedſtojacoho pjecźdźeſatlětnoho
měſchniſkoho jubilejſkoho ſwjedźenja wopominajmy tež wupóſłanjo, kotrež
je ſo wot Khryſtuſa w mjenje Božim jomu hako naſtupnikej ſwjatoho Pětra
dóſtało, a potom tu k dopjelnjenju tutoho wupóſłanja lubjenu Božu hnadu,
a nadobnoſcź mudroſcźe a póccźiwoſcźe, z kotrejž je Bóh joho poſwjecźenu
parſchonu požohnował. W dopomnjecźu na to chcemy nětko pſchiſlubjenjo
dopjelnjenja naſchich winowatoſcźow pſchecźiwo ſwjatomu wótcej hako
naſchomu duchownomu wjeŕchej z dźěſcźowſkej pokornoſcźu wobnowicź, k
dopokazanju tajkoho zmyſlenja naſche nutrne modlitwy za njoho a za joho
ſkutkowanjo Bohu woprowacź a hako joho ſwěrnje poddacźi ſynowje a dźowki
po ſwojich mocach tež naſch dźěl k ſkładowanjam pſchinoſchecź, kotrychž
wunoſchk ma ſo jomu k jubilejſkomu ſwjedźenjej hako podpjera za wulke a
mnohe potrěbnoſcźe naſcheje ſwjateje cyrkwje pſchepodacź.

Skóncžnje, wjelelubowani w Khryſtuſu! prócuje ſo ſwjaty wótc wot
naſtupjenja ſwojoho wyſokoho zaſtojnſtwa ſtajnje a z cyłej ſwojej mocu
wo to, zo by ſwjatej katholſkej wěrje z jeje wot Jězuſa Khryſtuſa
dóſtatymi wucžbami a kaznjemi pſchiſtup, ſkutkowanjo a wobkedźbowanjo w
žiwjenju wěriwych dobył. Pſchecy znowa zbudźuje wón wěriwych we
wſchitkich ſwojich japoſchtołſkich wokolnych liſtach, zo bychu <pb
n="5"/>tola Božu wolu, kotraž je pſchez Jězuſa Khryſtuſa zjewjena a w
katholſkej cyrkwi ſwěru wobkhowana, z pokornoſcźe a z luboſcźe k Bohu we
wſchěch powołanjach a wobſtojnoſcźach žiwjenja dopjelnjeli. Tohodla,
wjelelubowani w Khryſtuſu! budź naſche najwoſobniſche, ſwjatomu wótcej k
jubilejſkomu ſwjedźenjej pſchinjeſene hołdowanjo, tamnomu zbudźowanju
naſche wucho a naſchu wutrobu wotewricź, zo bychmy wſchudźom w cyrkwi, w
ſtacźe, w ſwójbje, w gmejnje, pſchecźiwo pſchedſtajenym a poddatym,
pſchecźiwo khudym a bohatym a pſchecźiwo kóždomu z Božej hnadu ſwoju
winowatoſcź cžinili, a z tym ſobu ſwědcženjo dawali, zo ma poſtajenjo
wjeŕcha za zhromadne katholſke kſcheſcźanſtwo ſwoje wupóſłanjo a ſwoju
móc wot Jězuſa Khryſtuſa, zo by wot njoho poſtajeny rjad ſpomóženja k
žohnowanju cžłowjeſtwa na ſwěcźe pſchi wſchitkim pſcheměnjenju cžaſow ſo
wobkhował, ſo plahował a z Božej hnadu ſtajnje k dopjelnjenju ſo
pſchiwjedł.

Schtož potom pſchikhadźacy póſtny cžas naſtupa, poſtaja ſo z dźiwanjom
na žiwjeńſke wobſtojnoſcźe katholſkich wěriwych w ſakſkim kraleſtwje a z
dowolnoſcźu japoſchtolſkoho Stoła wot 13. februaru 1884 ſcźěhowacy
póſtny rjad:

1. Hako póſtne dny z dwojej winowatoſcźu, zdźerženja wot mjaſnych jědźow
a wotcźehnjenja na jědźi t. r. wobmjezowanja na jednokrócźne naſycźenjo,
maja ſo dźeržecź: popjelna ſrjeda, ſrjedy a pjatki wo ſuchich dnach,
pjatki w ſchtyrcecźidnowſkim poſcźe, tež tón, na kotrymž ſo lětſa
ſwjedźeń ſ. Marije pſchezjewjenja ſwjecźi, tſi poſlenje dny martrownoho
tydźenja, a vigilija pſched hodami (patoržica).

2. Hako póſtne dny bjez zdźerženja wot mjaſnych jědźow, tola z
winowatoſcźu wotcźehnjenja na jědźi t. j. ſpokojenja z jenož
jednokrócźnym naſycźenjom, kaž tež z winowatoſcźu, zo pſchi jenej a tej
ſamej pojědźi pódla mjaſnych jědźow tež rybjace njewužiwamy, hako tajke
póſtne dny maja ſo dźeržecź: zbytne wſchědne dny ſchtyrcecźidnowſkoho
poſta, kotrež njejſu w pſchedkhadźacym poſtajenju hižo mjenowane, ſoboty
wo ſuchich dnach a vigilije pſched ſwjatkami, kaž tež pſched
ſwjedźenjomaj ſſ. japoſchtołow Pětra a Pawoła, donjebjeswzacźa ſ. Marije
a Wſchěch Swjatych. Póſt vigilije pſched ſwjedźenjom ſ. Marije
donjebjeswzacźa z wotcźehnjenjom na jědźi pſchepołoži ſo na
pſchedkhadźacu ſobotu. Za njedźele we ſchtyrcecźidnowſkim póſtnym cžaſu
njeje wotcźehnjenjo na jědźi porucžene; tola njeje ani na póſtnych
njedźelach dowolene, pſchi jenej a tej ſamej pojědźi pſchi mjaſnych
jědźach tež rybjace wužiwacź.

3. Tohorunja je za wſchě zbytne dotal njemjenowane pjatki cyłoho lěta
zdźerženjo wot mjaſnych jědźow porucžene, tola bjez winowatoſcźe
wotcźehnjenja na jědźi, kajkež je pſchi tym po pſchitomnym rjedźe za
pjatki póſtnoho cžaſa, kaž tež za pjatki ſuchich dnow a vigilijow
porucžene. Za pjatk 6. januara <pb n="6"/>1888, na kotrymž je ſſ. Tſjoch
Kralow, ſu mjaſne jědźe pſchizwolene.

4. Na dnach, na kotrychž je zdźerženjo wot mjaſnych jědźi porucžene
(pod 1. a 3.), ſmě ſo ſadło, tucžno, abo mjaſowa juſchka k
pſchihotowanju jědźi trjebacź a mjaſowa juſchka tež hako napoj wužiwacź;
tola ſu wot tutoho dowolenja poſlenje tſi dny martrownoho tydźenja
wuzamknjene.

5. Hako wuwzacźo pak dowola ſo za wſchitke zdźeržeńſke (abſtinencne) a
póſtne dny wužiwanjo mjaſnych jědźi tym, kotſiž pucźuja, potom tym,
kotſiž hako domjacy abo ſłužownicy pola njekatholikow jědź dóſtawaja,
kaž tež hoſcźencarjam abo korcžmarjam, jich domjacym a hoſcźom,
tohorunja tež tym, kotſiž ſwoju jědź w hoſcźencu abo z hoſcźenca bjeru,
a bjez wulkeje wobcźežnoſcźe ſebi njemóža póſtne jėdźe wobſtaracź, dale
wojakam a jich domjacym w kaſarnach a zwonka kaſarnow, kaž tež woſobam,
pola kotrychž wojacy bydlenjo a jědź maja, abo kotrež ſo wothladanju
khorych poſwjecźuja. Tola za wſchitke tute pady woſtanje wulki pjatk wot
ſpomnjeneje dowolnoſcźe wuwzaty, a dyrbi ſo hewak tež za mjenowane dny
tamna dwoja winowatoſcź dopjelnicź, zo ſo wotcźehnjenjo na jědźi
wobkedźbuje a pódla mjaſnych jědźow tež rybjace pſchi jenej a tej ſamej
pojědźi njewužiwaja. Pſchi tym ſo zjawnje pſchiſpomina, zo njeje
wotpohladanjo tuteje diſpenſy (dowolnoſcźe), hako by ſo wona tež tym
dawała, kotſiž móža ſebi wuběranjo jědźow ſwobodnje a bjez zadźěwkow
ſami poſtajecź.

6. K wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju mnohoſcźe abo měry w
jědźi ſu wſchitcy winowacźi, kiž ſu 21. lěto docpěli a 60. hiſchcźe
njepſchekrocžili a kiž njejſu z doſahacej pſchicžinu (winu), cźežkim
cźěłnym dźěłom, khoroſcźu, lěkaŕſkim wukazowanjom dla ſłaboſcźe abo
druhich dźiwanjow na ſtrowotu we tym wuzamołwjeni. K wobkedźbowanju
póſtneje kaznje w naſtupanju kajkoſcźe (wuzwolenja) jědźow ſu wſchitcy
wot 7. lěta a tež hiſchcźe pſchez 60. lěto dźerženi, jelizo runje
ſpomnjene wuzamołwjace pſchicžiny žane wuwzacźo njepſchipuſchcźeja.

7. Pſchitomny póſtny rjad woſtanje hacž do póſtnoho cžaſa pſchichodnoho
lěta w płacźiwoſcźi, a katholſcy wěriwi ſu naležnje napominani, zo bychu
tajke wopokazane dźiwanjo na jich wobſtojnoſcźe pſchipóznawajcy ſwoju
ſwěru a pſchiwiſnoſcź k katholſkej cyrkwi a k japoſchtołſkomu Stołej ze
ſwědomitym dopjelnjenjom póſtneje kaznje wobſwědcžili. Njech cyrkwinſka
póſtna kaznja a woſebje ſchtyrcecźidnowſki póſtny cžas wſchitkim k tomu
ſłuži, zo by nas wſchitkich na winowatoſcź ſebjezaprěcźa, pokuty a
nakazanja dopominał a potom z dobrowólnym zdźeržowanjom wot dowolenych
wjeſelow a wužiwanjow, kaž tež z njemocowanym pſchewzacźom hewak
njepſchikazanych wobcźežnoſcźow we póccźiwoſcźi ſebjezaprěcźa zwucžował
a poſylnjał. Tež njech nas pſchitomny ſ. póſtny cžas k tomu nawjeduje,
zo polóženjo póſtnoho rjada wurunamy z rozmnoženej horliwoſcźu we
modlenju w cyrkwi a zwonka njeje, a z huſcźiſchim dokonjenjom ſmilnych
ſkutkow, woſebje pak z dawanjom jałmožny.

Katholſkim fararjam a farſkim adminiſtratoram, kaž duchownym
pſchedſtojicźerjam katholſkich cyrkwjow a kapalow w Sakſkej ſo z tutym
porucža, zo bychu w běhu lěta na <pb n="7"/>njedźelach pſched
poſtajenymi póſtnymi dnami te ſame a tež waſchnjo, kak maja ſo dźeržecź,
wozjewjeli.

Po ſtarym waſchnju zapocžina ſo jutrowny cžas w Hornjej Lužicy hižo z
popjelnej ſrjedu, w herbſkich krajach hakle z pjatej njedźelu poſta. Po
cyłej Sakſkej pak ſkóncži ſo wón ze ſobotu po ſwjatkach. Kóždy katholſki
kſcheſcźan je pod cźežkim hrěchom winowaty, w jutrownym cžaſu
ſakramentaj pokuty a wołtarja doſtojnje dóſtacź.

K tomu ſo pſchiſpomina, zo maja ſo dotal poſtajene kóždolětne cyrkwinſke
wopory lětſa z dźiwanjom na pjecźdźeſatlětny měſchniſki jubilej, kotryž
budźe Joho Swjatoſcź bamž Leo ♣XIII.♠ ſwjecźicź, po ſcźěhowacym rjedźe
dźeržecź:

prěni za lyonſke miſſionſke towaŕſtwo na jenej ſcheſcźich póſtnych
njedźelow,

druhi za ſ. Józefowe towaŕſtwo w Aachenje njedźelu pſched ſwjedźenjom ſ.
Józefa abo po nim,

tſecźi za towaŕſtwo Božoho rowa w Kölnje wulki pjatk a pſchedjutrownu
ſobotu,

ſchtwórty za ſ. Bonifacijowe towaŕſtwo w Paderbornje njedźelu pſched 5.
junija abo po nim;

pjaty ſkóncžnje, za hromadźenjo wurjadnoho pětrowoho pjenježka, kotryž
ma ſo ſwjatomu wótcej pod mjenom měſchnoho ſtipendija na dnju joho
měſchniſkoho jubileja pſchepodacź, njech ſo lětſa dwójcy ſkładowanjo w
cyrkwi ſtanje, prěnje 26. junija hako na 4. njedźeli po ſwjatkach a
druhe na njedźeli pſched ſwjedźenjom ſ. arcjandźela Michała abo po nim.

Tež ſu knježa pſchedſtojicźerjo katholſkich cyrkwjow a kapalow, hako tež
wſchitcy katholſcy duchowni w Sakſkej z tutym proſcheni, zo bychu pódla
zjawnych cyrkwinſkich ſkładowanjow hiſchcźe dobrowólne pſchinoſchki
wěriwych k hromadźenju tutoho wurjadnoho pětrowoho pjenježka pſchiwzali
a po poſtajenju w prawym cžaſu pſchepodali.

Kóžde tutych ſkładowanjow dyrbi ſo njedźelu, kotraž ſkładowanſkej
njedźeli do prědka dźe, a na dnju ſkładowanja ſamoho woſadam z klětki
wozjewicź, a z tym, kaž tež z pſchihódnym ſpomnjenjom w prědowanju na
dnju ſkładowanja porucžowacź.

Wunoſchk tſjoch najprjedy mjenowanych ſkładowanjow ma ſo ſrjedź meje w
herbſkich krajach japoſchtołſkomu vikariatej, a w Hornjej Lužicy
tachantſkomu konſiſtorijej pſchipóſłacź, wunoſchk poſlenjeju
ſkładowanjow pak do kónca junija a reſp. z kónc oktobra wotedacź.

Hnada Boha Wótca a Syna a Ducha ſwjatoho budź a woſtań pſchecy z wami
wſchitkimi! Amen.

W Drježdźanach, 12. februara 1887.

† ♣Dr.♠ Franc Bernert.

Cżiſchcźał E. M. Monſe w Budyſchinje.

Franc Bernert,

z Božeje ſmilnoſcźe a japoſchtołſkoho Stoła miłoſcźe titul. biſkop z
Azota,

japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje,

♣administrator ecclesiasticus♠ w kralowſkej ſakſkej Hornjej Lužicy,

tachant kapitla ſ. Pětra w Budyſchinje,

♣doctor theologiae,♠ jubilarſki měſchnik atd. atd.

poſtrowja a žohnuje wſchitkich joho duchownomu wjedźenju dowěrjenych
wěriwych.

Wjelelubowani w khryſtuſu!

Pod pohnucźom pokornoho dźělměcźa cyłoho katholſkoho kſcheſcźanſtwa
pſchi złotym měſchniſkim jubileju naſchoho ſwjatoho wótca Leona ♣XIII.♠
ſmy lěto zapocželi, a pſchi tutym ſwjedźenju Bohu za to cžeſcź dawali,
zo je Knjez Khryſtus w japoſchtole Pětrje wyſchſchoho paſtyrja za
zdźerženjo ſwojoho wumóžeńſkoho ſkutka za wſchě pſchichodne cžaſy
poſtajił, zo je za naſch cžas bamža Leona hako naſtupnika ſwjatoho
japoſchtoła w japoſchtołſkim powołanju wuzwolił a joho cyłu cyrkej
wobſahowace ſkutkowanjo mócnje a nadobnje žohnował. Tola hižo bliži ſo
ſwjaty póſtny cžas, tón za rozpominanjo wumóženja, wot Jězuſa Syna
Božoho dokonjanoho, woſebicźe załoženy cyrkwinſki cžas, kotryž nas
napomina, zo bychmy jón w pſchizamknjenju k pſchedkhadźacomu
jubilejſkomu ſwjedźenju hako cžas ſwjateje pokuty z wěrnym a wažnym
wotmyſlenjom poſwjecźili.

W ſwojej njeſměrnej ſmilnoſcźi je Bóh za zdźerženjo wumóžeńſkoho ſkutka
Jězuſa Khryſtuſa japoſchtołſke wyſchſche paſtyŕſtwo załožił. W
pſchipóznacźu toho chcemy w tutym cžaſu Bohu wotmyſlenjo woprowacź, zo
ſebi a ſwojim poddatym ſpomóženjo w Khryſtuſu, kajkež naſcha ſwjata
katholſka wěra wucži, ſwěrnje a ſwjecźe wobkhowamy, a to cźim bóle, hdyž
naſch ſwjaty wótc Leo w ſwojich wozjewjenjach za katholſke
kſcheſcźanſtwo pſchecy z nowa to nam do wutroby kładźe, zo je
kſcheſcźanſka <pb n="2"/>wěra, kajkuž katholſka cyrkej hacž do
dźenſniſchoho dnja wobkhowa a wucži, hiſchcźe pſchecy prawy ſrědk, z
kotrymž mnohe a wſchelake złe w cžłowjecžim žiwjenju ſo zahoji.

Zo bychmy k tutomu wotmyſlenju ſo zbudźowali, rozpominajmy,
wjelelubowani w Khryſtuſu! z krótka, kak jara naſchu ſwjatu wěru
potrjebujemy za ſwoje ſpomóženjo w powſchitkomnych a woſebitych
naſtupanjach naſchoho žiwjenja.

Pſchi duchownej mocy ſpóznacźa Boha a wěcžnych dobrotow namaka ſo w
cžłowjeku najprjedy nakhilnoſcź k ſwětej abo požadoſcź za cžaſnymi
wěcami. „Wſchitko, ſchtož je na ſwěcźe”, piſche ſwjaty Jan (1. Jana 2,
16), „je požadoſcź mjaſa a požadoſcź wocžow a hordoſcź žiwjenja, ſchtož
njeje wot Wótca, ale wot ſwěta.” Tute tſi, zmyſłowa požadoſcź,
nahrabnoſcź a hordoſcź, w hromadźe abo woſebicźe, hdźež njewobmjezowane
abo njeſkludźene we cžłowjeku ſebi pſchewoſtajene woſtanu, pſchibywaju w
žiwjenju kaž nahłe rěki, kotrež w njepojimanej nawalnoſcźi ſo wuliwaju
na plahowanjo ſpomóženja za nas ſamych abo za druhich, a zahubja w
krótſchim abo dlějſchim cžaſu ſtrowotu, derjeměcźo, zamóžnoſcź, zaſłužbu
a nahladnoſcź, haj tež žiwjenjo, a pſchinjeſu wulku cźežu hubjenſtwa a
nuzy, horja a zrudoby na prjedy zbožownych ludźi. Pomyſlcźe,
wjelelubowani w Khryſtuſu, jenož khwilku na wſchitke njezbožo, kotrež
hižo jedyn cžłowjek ſebi a druhim pſchihotuje, hdyž ſwojej zmyſłnoſcźi,
ſwojej nahrabnoſcźi, ſwojej hordoſcźi a jeje wuroſtkam, hněwej, zawiſcźi
abo druhim złóſcźam ſo pſchepodawa, a nadeńdźecźe prawdu wſchoho toho
wobſwědcženu. Tola tutomu njezbožu napſchecźiwo ſtoji wucžba Jězuſa
Khryſtuſa, bójſkoho zbóžnika, kotraž dźiwju požadoſcź w jeje ſpocžatku
ſkludźi. Pſchez wěru do joho ſwjateje wucžby pſchiſtupi mjenujcy Bóh,
kotryž do potajnoho widźi a wutroby a jěrchenje pſchepytuje, do
cžłowjecžeje wutroby, a na tymle měſcźe, z kotrohož po ſłowje ſwjatoho
piſma „złe myſle, mordaŕſtwa, mandźelſtwałamanja, paduſchſtwa, falſchne
ſwědcženja wukhadźeju”: (Mateja 15, 19) tudy w najznutskowniſchim
najprjedy zwaha a potom mócniſcho kłapajo pſchiwoła wón cžłowjekej: „Ty
njedyrbiſch požadacź twojoho bližſchoho mandźelſku”, „ty njedyrbiſch
požadacź twojoho bližſchoho kubła”; a „ja pak praju, zo budźe kóždy, kiž
ſo na ſwojoho bratra hněwa, ſudu winowaty.” (Mateja 5, 22.) „Hdyž
tohodla ſwój dar k wołtarjej pſchinjeſeſch a tam ſo dopomniſch, zo ma
twój bratr něſchto pſchecźiwo tebi, woſtaj tam ſwój dar pſched wołtarjom
a dźi najprjedy ſo zjednacź ze ſwojim bratrom, a potom pſchińdź a wopruj
ſwój dar.” (Mat. 5, 23. 24.) — Z tajkimi a podobnymi, tež na poſledni
ſud pokazowacymi ſłowami wotdźeržuje Bóh pſchez wucžbu wěry a pſchez
ſwoju hnadu cžłowjeka, wot hrěſchneje požadoſcźe zajatoho, nic jeno wot
hrěſchnoho ſkutka, ale tež wot hrěſchnoho ſłowa; a z mocu wěry w
Khryſtuſu poſylnjeny wotwobrocźi potom kſcheſcźan tež ſwoju wutrobu a
ſwoje myſle <pb n="3"/>wot hrěcha, kotryž joho a druhich ſpomóženjo
wobhrožuje. Zawěrno, w Khryſtuſu lubowani! cžłowjek z pſchinarodźenej
požadoſcźu za ſwětnymi wěcami potrjebuje wumóžaceje ruki, a to je wěra w
Khryſtuſu, kotraž tule pomoc jomu podawa, kajkuž druha móc abo ſylnoſcź
jomu poſkicźicź njezamóže.

Pódla hrěſchneje požadoſcźe, kotraž cžłowjecže ſpomóženjo wobhrožuje, je
potom mnoha a wſchelaka nuza a cźěſnoſcź, a to tajka, kotraž je
cžłowjekej za joho žiwjenjo na zemi pſchiſtworjena, (Ekkleſ. 40, 1) a
wſchelaka druha, kotruž ludźo ſebi a druhim ze ſłaboſcźe a z
njerozmyſlenja, abo z wědźenjom a z wolu abo kažkuli ſami pſchihotuja, a
kotraž žiwjenjo we wužſchej a dalſchej wokolnoſcźi ze ſtrachom a
boloſcźu, z wobžarowanjom a horjom, ze zrudobu a žałoſcźu napjelnjuje.
Schtožkuli pſchitom ſwět za wotpomhanjo ſpocžina, to njedoſaha za pokoj
cžłowjekow, hdyž pſchi poſkicźenju pomocy a změrowanja ſo njenamaka
wěrna, njeſebicžna a woporniwa luboſcź k Bohu a k bližſchomu. Jenož ta
luboſcź k Bohu pſchinjeſe prawe pokojenjo a wokſchewjenjo, kotraž
wſchelake poſtajenja a dopuſchcźenja na ſwěcźe, tež tajke, kotrež ſu
napſchecźiwo naſchej woli a naſchomu wužitkej, z podacźom do Božeje wole
pſchijima, wſchelake cźeŕpjenja, horja a wobcźežnoſcźe žiwjenja
ſcźeŕpnje njeſe, a cźežke a krute winowatoſcźe tež z wulkimi woporami
dopjelnicź chce. A runje tak pſchinjeſe jenož ta luboſcź k bližſchomu
wěrnu pomoc, prawy měr a pokoj do cžłowjekow, kotraž w ſwojim zaſtaranju
ſo dopomina nic jeno na pſchecźelow a znatych a ſobunarodnych, ale tež
cuzownika a pſchecźiwnika do ſwojoho ſkutkowanja ſobu wobzamkuje, tež
tam, hdźež to njepoſkicźa ſamſny wužitk, ale ſkerje žada wopory a
wobcźežnoſcźe. Tola tajku njeſebicžnu a woporniwu luboſcź k Bohu a k
bližſchomu njemóže nam ſwět ze ſwojej mudroſcźu a mocu podacź. Khryſtus
ſam w połnomocy ſwojoho njebjeſkoho Wótca jenož móže ze ſwětłom ſwojeje
wucžby a ſwojich kaznjow a z jaſnoſcźu ſwojoho pſchikłada a ze ſylnoſcźu
nam poſkicźeneje pomocneje hnady we nas ſłabych cžłowjekach tajku
wozbožacu luboſcź k Bohu a k bližſchomu ſtworicź. Zawěrno, nam je trjeba
wěry do Knjeza Khryſtuſa, wocžłowjecženoho Syna Božoho, wěry do joho
wucžbow, kaznjow a joho ſwjatoho pſchikłada; trjeba je nam hnadow wot
njoho zaſłuženych, zo bychmy wot njoho nawjedowani a poſylnjeni ze
ſwojeje hrěſchnoſcźe a ſłaboſcźe k luboſcźi Boha a bližſchoho ſo
pozběhnyli, kotraž dobrocžinicy mjez cžłowjekami woſrjedź hubjenſtwa a
nuzy wokoło khodźi a mjez nimi pokoj a žohnowanjo ſkutkuje.

Tola, wjelelubowani w Khryſtuſu! ſpomóženjo, kotrež je Syn Boži na ſwět
pſchinjeſł, potrjebujemy tež za derjeměcźo we woſebitych naſtupanjach
cžłowjecžoho žiwjenja, z kotrychž pak móžemy w tutym paſtyŕſkim liſcźe
jenož dwoje a tuto jenož z krótkim rozpomnjenjom wuzběhnycź. —
Njedźiwajcy na wulke pokrocženja we wědomoſcźi, nawucžbje, rjemjeſle a w
druhim potrjebujemy tež w naſchim cžaſu <pb n="4"/>ſpomóžeńſke a
požohnowace dary Khryſtuſa, naſchoho knjeza a zbóžnika, cyle woſebicźe
za derjeměcźo ſwójby a za zwjazk mjez pſchedſtajenymi a poddatymi.
Zawěſcźe wotpocžuje derjeměcźo abo zbožo ſwójby a tež krajowniſkoho
zjenocźenja na tym, zo jeju ſobuſtawy wſchudźom mjez ſobu ſwoje
pſchiſłuſchnoſcźe dopjelnjeju, a to nic jeno na zdacźo a po piſmiku, ale
woprawdźe a w ſkutku, nic jeno z nuzowanja, z bojoſcźe pſched khoſtanjom
a ſchkodu, abo jeno ze žadoſcźe za cžaſnym wužitkom, ale zwólniwje a
radźi, z derjeměnjacoho a njeſebicžnoho wotpohladanja, tak zo ze
ſwědomniwoſcźe ani nochcedźa ſwojim winowatoſcźam njeſwěrni bycź, je
zakomdźicź abo zanjechacź, zo ſu wjele bóle ſtajnje zwólniwi, z
pſchiſłuſchnoſcźe pſchecźiwo ſobumandźelſkim, ſtarſchim a dźėcźom,
pſchecźiwo pſchedſtajenym a poddatym wſchelake wobcźežnoſcże na ſo bracź
a tohodla powólnoſcź, zwjeſelenjo, zechcycźo a druhe ſpodobnoſcźe
žiwjenja woprowacź. — Runje tajke dopjelnjenjo winowatoſcźow dyrbi
naſcha ſwjata katholſka wěra ze ſwojej wot Khryſtuſa dóſtatej ſpomóžacej
wucžbu we ſwójbje a w krajowniſkim zjenocźenju (w hromadźebycźu)
płodźicź, plahowacź a k tycźu pſchiwjeſcź. Pſchetož wucžba za
mandźelſtwo: „Schtož Bóh zjenocźi, njech cžłowjek njerozdźěli” (Mat. 19,
6), tež wěſtoſcź, zo je Khryſtus mandźelſtwej prěnjotnu doſtojnoſcź
znowa dał a je tohodla hako ſakrament poſtajił, a pſchikaznja, zo maju
mandźelſcy mjez ſobu ſo lubowacź, „hako je Khryſtus ſwoju cyrkej lubował
a za nju ſo woprował” (Epheſ. 5, 23): to wſchitko dyrbi mandźelſkim jich
mandźelſtwo, jich hoſpodarjenjo a zhromadne pſchebywanjo hako wot Boha
załoženy zwjazk pokazowacź, tak zo ſo mjez ſobu hako wot Boha jedyn
druhomu dowěrjeni pſchipóznawaju, zo bychu ze ſwědomoſcźu ſwojoho
zamołwjenja pſched wſchohowědomym Bohom w naležnoſcźach cžaſnoho a
wěcžnoho ſpomóženja ſebi pomocni byli, a zo bychu ſwědomicźe ze
ſebjezaprěcźom ſo zwijeli wſchitkoho we ſłowje a ſkutku a tež w myſlach,
ſchtož by luboſcź a ſwěru ſobumandźelſkomu winowatu ranicź móhło. Tute
ſwjate wucžby wo mandźelſtwje cžinja mandźelſkim tež jich dźěcźi hako
wot Boha na wocźehnjenjo date a dowěrjene, hako dźěcźi Bože, jim lube a
hódne, a rozmnoža a wudokonjeju luboſcź a ſtaroſcź za nje cźim bóle,
dokelž je jim dohlada a pomocy ſtarſcheju jara trjeba. Te ſame wucžby a
woſebje Boža kaznja a pſchikład Zbóžnika nawjeduja pak z druheje ſtrony
tež dźěcźi, zo w nauje a macźeri pſchipóznawaju ſwojeju wot Boha jimaj
dateju ſtarſcheju, dobrocźerjow a wocźehnjerjow, zo jeju cžeſcźa,
lubuja, jimaj poſłuſchni woſtanu a njezabywaju, ſchto ſtaj jim dobroho
cžiniłoj.

Podobnje hako we ſwójbje tak je we zjenocźenju krajownikow, w naſtupanju
wyſchnoſcźe, pſchedſtajenych a poddatych. W mjenje Knjeza a Zbóžnika
wucža japoſchtołowje: „Njeje móc, khiba wot Boha, a kotraž wobſtoji, je
wot Boha poſtajena.” (Romſk. 13, 1.) „Tohodla budźcźe poddacźi z
pſchiſłuſchnoſcźe, nic jeno khoſtanja dla, ale ſwědomja dla” (Romſk. 13,
5); a to „Boha <pb n="5"/>dla, njech je kralej hako najwyſchſchomu, abo
naměſtnikam hako wot njoho póſłanym za pokhoſtanjo złocžinicźerjow a za
pokhwalenjo dobrych.” (1. Pětr. 2, 13. 14.)

Wjelelubowani w Khryſtuſu! Po tutej ſwjatej wucžbje wobhladuja
wyſchnoſcźe a mócnarjo ſwojich poddatych hako wot Boha jim a jich mocy a
zaſtaranju dowěrjenych, a poddacźi ſpóznawaju ſwoje wyſchnoſcźe a
ſwojich pſchedſtajenych hako wot Boha nad nimi ſtajenych a powołanych.
Tuta wucžba, kotraž móc pſchedſtajenych z nowej doſtojnoſcźu wobdawa,
cžini pſchedſtajenym tež poddatych hako wot Boha jim na wjedźenjo
pſchipokazanych, lubych a hódnych, a wſchitkim, pſchedſtajenym a
poddatym, płacźi ſwjate napominanjo japoſchtoła: „Słužcźe jedyn druhomu,
kóždy po tym darje, kotryž je dóſtał, hako dobri hoſpodarjo wſchelakich
hnadow Božich.” (1. Pětr. 4, 10.)

To ſu ſwjate wucžby, kotrež pſchiwzate a wobkedźbowane, najnadobniſche
žohnowanjo na žiwjenjo krajownikow rozſchěrjeju, a pſchedſtajenych a
poddatych k prawomu a wot Boha žohnowanomu zhromadźenſtwu zjenocźeju.

Kaž ſwójba a krajowniſke zjenocźenjo, tak ſu tež wſchelake woſebite
pocźahowanja w cžłowjeſkim žiwjenju pſchez ſpomóžeńſki ſkutk Jězuſa
Khryſtuſa poſwjecźene a požohnowane. Tuž, wjelelubowani w Khryſtuſu!
poſwjecźmy zaſtupjenjo do ſwjatoho póſtnoho cžaſa z wotmyſlenjom, zo
chcemy ſebi a ſwojim dowěrjenym w ſwěrnym pſchizamknjenju ke katholſkej
cyrkwi a jeje wyſchſchomu wjeŕchej katholſku wěru ſwědomicźe wobkhowacź,
zo bychmy na žohnowanjach ſpomóžeńſkoho ſkutka za ſwoje žiwjenjo
pſchezcyłnje a za joho pocźahowanja k ſwójbje a ke krajowniſkomu
zjenocźenju a k joho jenotliwym ſtawam dźěl měli.

<pb n="6"/>

Schtož potom pſchikhadźacy póſtny cžas naſtupa, poſtaja ſo z dźiwanjom
na žiwjeńſke wobſtojnoſcźe katholſkich wěriwych w ſakſkim kraleſtwje a z
dowolnoſcźu japoſchtołſkoho Stoła wot 13. februaru 1884 ſcźěhowacy
póſtny rjad:

1. Hako póſtne dny z dwojej winowatoſcźu, zdźerženja wot mjaſnych jědźow
a wotcźehnjenja na jědźi t. r. wobmjezowanja na jenokrócźne naſycźenjo,
maja ſo dźeržecź: popjelna ſrjeda, ſrjedy a pjatki wo ſuchich dnjach,
pjatki w ſchtyrcecźidnjowſkim poſcźe, tſi poſlenje dny martrownoho
tydźenja, a vigilija pſched hodami (patoržica).

2. Hako póſtne dny bjez zdźerženja wot mjaſnych jědźow, tola z
winowatoſcźu wotcźehnjenja na jědźi t. j. ſpokojenja z jenož
jenokrócźnym naſycźenjom, kaž tež z winowatoſcźu, zo pſchi jenej a tej
ſamej pojědźi pódla mjaſnych jědźow tež rybjace njewužiwamy, hako tajke
póſtne dny maja ſo dźeržecź: zbytne wſchědne dny ſchtyrcecźidnjowſkoho
poſta, kotrež njejſu w pſchedkhadźacym poſtajenju hižo mjenowane, ſoboty
wo ſuchich dnjach a vigilije pſched ſwjatkami, kaž tež pſched
ſwjedźenjemi ſſ. japoſchtołow Pětra a Pawoła, donjebjeswzacźa ſ. Marije
a Wſchěch Swjatych. Za njedźele we ſchtyrcecźidnjowſkim póſtnym cžaſu
njeje wotcźehnjenjo na jědźi porucžene; tola njeje ani na póſtnych
njedźelach dowolene, pſchi jenej a tej ſamej pojědźi pſchi mjaſnych
jědźach tež rybjace wužiwacź.

3. Tohorunja je za wſchě zbytne dotal njemjenowane pjatki cyłoho lěta
zdźerženjo wot mjaſnych jědźow porucžene, tola bjez winowatoſcźe
wotcźehnjenja na jědźi, kajkež je pſchi tym po pſchitomnym rjedźe za
pjatki póſtnoho cžaſa, kaž tež za pjatki ſuchich dnjow a vigilijow
porucžene. Za pjatk 29. julija hako na ſwjedźenju ſſ. japoſchtołow Pětra
a Pawoła je wužiwanjo mjaſnych jědźi dowolene.

4. Na dnjach, na kotrychž je zdźerženjo wot mjaſnych jědźi porucžene
(pod 1. a 3.), ſmě ſo ſadło, tucžno, abo mjaſowa juſchka k
pſchihotowanju jědźi trjebacź a mjaſowa juſchka tež hako napoj wužiwacź;
tola ſu wot tutoho dowolenja poſlenje tſi dny martrownoho tydźenja
wuzamknjene.

5. Hako wuwzacźo pak dowola ſo za wſchitke zdźeržeńſke (abſtinencne) a
póſtne dny wužiwanjo mjaſnych jědźi tym, kotſiž pucźuja, potom tym,
kotſiž hako domjacy abo ſłužownicy pola njekatholikow jědź dóſtawaja,
kaž tež hoſcźencarjam abo korcžmarjam, jich domjacym a hoſcźom,
tohorunja tež tym, kotſiž ſwoju jědź w hoſcźencu abo z hoſcźenca bjeru,
a bjez wulkeje wobcźežnoſcźe ſebi njemóža póſtne jědźe wobſtaracź, dale
wojakam a jich domjacym w kaſarnach a zwonka kaſarnow, kaž tež woſobam,
pola kotrychž wojacy bydlenjo a jědź maja, abo kotrež ſo wothladanju
khorych poſwjecźuja. Tola za wſchitke tute pady woſtanje wulki pjatk wot
ſpomnjeneje dowolnoſcźe wuwzaty, a dyrbi ſo hewak tež za mjenowane dny
tamna dwoja winowatoſcź dopjelnicź, zo ſo wotcźehnjenjo na jědźi
wobkedźbuje a pódla mjaſnych jědźow tež rybjace pſchi jenej a tej ſamej
pojědźi njewužiwaja. Pſchi tym ſo zjawnje pſchiſpomina, zo njeje
wotpohladanjo tuteje diſpenſy (dowolnoſcźe), <pb n="7"/>hako by ſo wona
tež tym dawała, kotſiž móža ſebi wuběranjo jědźow ſwobodnje a bjez
zadźěwkow ſami poſtajecź.

6. K wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju mnohoſcźe abo měry w
jědźi ſu wſchitcy winowacźi, kiž ſu 21. lěto docpěli a 60. hiſchcźe
njepſchekrocžili a kiž njejſu z doſahacej pſchicžinu (winu), cźežkim
cźěłnym dźěłom, khoroſcźu, lěkaŕſkim wukazowanjom dla ſłaboſcźe abo
druhich dźiwanjow na ſtrowotu we tym wuzamołwjeni. K wobkedźbowanju
póſtneje kaznje w naſtupanju kajkoſcźe (wuzwolenja) jědźow ſu wſchitcy
wot 7. lěta a tež hiſchcźe pſchez 60. lěto dźerženi, jelizo runje
ſpomnjene wuzamołwjace pſchicžiny žane wuwzacźo njepſchipuſchcźeja.

7. Pſchitomny póſtny rjad woſtanje hacž do póſtnoho cžaſa pſchichodnoho
lěta w płacźiwoſcźi, a katholſcy wěriwi ſu naležnje napominani, zo bychu
tajke wopokazane dźiwanjo na jich wobſtojnoſcźe pſchipóznawajcy ſwoju
ſwěru a pſchiwiſnoſcź ke katholſkej cyrkwi a k japoſchtołſkomu Stołej ze
ſwědomitym dopjelnjenjom póſtneje kaznje wobſwědcžili. Njech cyrkwinſka
póſtna kaznja a woſebje ſchtyrcecźidnjowſki póſtny cžas wſchitkim k tomu
ſłuži, zo by nas wſchitkich na winowatoſcź ſebjezaprěcźa, pokuty a
nakazanja dopominał a potom z dobrowólnym zdźeržowanjom wot dowolenych
wjeſelow a wužiwanjow, kaž tež z njemocowanym pſchewzacźom hewak
njepſchikazanych wobcźežnoſcźow we póccźiwoſcźi ſebjezaprěcźa zwucžował
a poſylnjał. Tež njech nas pſchitomny ſ. póſtny cžas k tomu nawjeduje,
zo polóženjo póſtnoho rjada wurunamy z rozmnoženej horliwoſcźu we
modlenju w cyrkwi a zwonka njeje, a z huſcźiſchim dokonjenjom ſmilnych
ſkutkow, woſebje pak z dawanjom jałmožny.

Katholſkim fararjam a farſkim adminiſtratoram, kaž duchownym
pſchedſtojicźerjam katholſkich cyrkwjow a kapalow w Sakſkej ſo z tutym
porucža, zo bychu w běhu lěta na njedźelach pſched poſtajenymi póſtnymi
dnjami te ſame a tež waſchnjo, kak maja ſo dźeržecź, wozjewjeli.

Po ſtarym waſchnju zapocżina ſo jutrowny cžas w Hornjej Lužicy hižo z
popjelnej ſrjedu, w herbſkich krajach hakle z pjatej njedźelu poſta. Po
cyłej Sakſkej pak ſkóncži ſo wón ze ſobotu po ſwjatkach. Kóždy katholſki
kſcheſcźan je pod cźežkim hrěchom winowaty, w jutrownym cžaſu
ſakramentaj pokuty a wołtarja doſtojnje dóſtacź.

K tomu ſo pſchiſpomina, zo maja ſo hižo prjedy poſtajene pjecź
kóždolětne cyrkwinſke wopory po ſcźěhowacym rjedźe dźeržecź:

Prěni za lyonſke miſſionſke towaŕſtwo na jenej ſcheſcźich póſtnych
njedźelow,

druhi za ſ. Józefowe towaŕſtwo w Aachenje njedźelu pſched ſwjedźenjom ſ.
Józefa abo po nim,

tſecźi za naležnoſcźe towaŕſtwo Božoho rowa w Kölnje wulki pjatk a
pſchedjutrownu ſobotu,

ſchtwórty za ſ. Bonifacijowe towaŕſtwo w Paderbornje njedźelu pſched 5.
junija abo po nim;

pjaty ſkóncžnje, hromadźenjo pětrowoho pjenježka, njedźelu pſched
ſwjedźenjom ſ. arcjandźela Michała abo po nim.

<pb n="8"/>

Wſchitke tute wopory dyrbja ſo njedźelu, kotraž ſkładowanſkej njedźeli
do prědka dźe, a na dnju ſkładowanja ſamoho woſadam z klětki wozjewicź,
a z tym, kaž tež z pſchihódnym ſpomnjenjom w prědowanju na dnju
ſkładowanja porucžowacź.

Wunoſchk tychle ſkładowanjow ma ſo w herbſkich krajach japoſchtołſkomu
vikariatej, a w Hornjej Lužicy tachantſkomu konſiſtorijej do kónca
hapryla, reſp. junija a oktobra wotedacź.

Hnada Boha Wótca a Syna a Ducha ſwjatoho budź a woſtań pſchecy z wami
wſchitkimi! Amen.

W Drježdźanach, 5. februara 1888.

† ♣Dr.♠ Franc Bernert.

Cźiſchcźal E. M. Monſe w Budyſchinje.

Franc Bernert,

z Božeje ſmilnoſcźe a japoſchtołſkoho Stoła miłoſcźe titul. biſkop z
Azota,

japoſchtołſki vikar w ſakſkim kraleſtwje,

♣administrator ecclesiasticus♠ w kralowſkej ſakſkej Hornjej Lužicy,

tachant kapitla ſ. Pětra w Budyſchinje,

♣doctor theologiae,♠ jubilarſki měſchnik atd. atd.

poſtrowja a žohnuje wſchitkich joho duchownomu wjedźenju dowěrjenych
wěriwych.

Wjelelubowani w Khryſtuſu!

Na poſlednim hodownym ſwjedźenju wot naſchoho ſwjatoho wótca bamža Leona
♣XIII.♠ wudaty liſt je mócne napominanjo k pokutnomu nałožowanju
lětuſchoho ſwjatoho póſtnoho cžaſa. Hiſchcźe jónu pohladowaſche ſwjaty
wótc na hodownym ſwjedźenju na minjene lěto a na jubilej ſwojoho w tym
ſamym ſwjecźenoho pjecźdźeſatlětnoho měſchniſtwa a wopominaſche w
pobožnym hnucźu, kak bě jomu pſchi tymle ſwjedźenju cyłe katholſke
kſcheſcźanſtwo w běhu lěta ze ſłowom a z piſmom w zbožopſchecźach a
ſwjedźeńſkich pſchipucźowanjach, z modlitwami a pobožnoſcźemi, jako tež
z bohatymi ſwjedźeńſkimi darami wopokazmo cžeſcźowanja, pſchiwiſnoſcźe a
podatoſcźe pſchihotowało, kajkež w ſtawiznach cyrkwje hiſchcźe žanomu
prjedownikej w joho ſwjatym zaſtojuſtwje ſo njedoſta. Tohodla pozběhny
wón ſwój wyſchſchopaſtyŕſki hłós nic jeno, zo by wſchitkim wěriwym ſwój
dźak wuprajił, kotſiž běchu ſo na joho ſwjedźenju, jomu z Boha
popſchatym, kažkuli wobdźělili, ale tež zo by napominał, kak mamy z nim
ſo zjednocźicź a w jednomyſlnej modlitwje Bohu cžeſcź dawacź, kotryž je
wulkotne wěcy nad nim cžinił, woſebje a najbóle pak, ſo by ſpomóžacy
ſkutk, kotryž bu pſchez zjednocźenu luboſcź cyłoho katholſkoho ſwěta z
jubilarſkim měſchnikom, joho wot Khryſtuſa poſtajenym wjeŕchom po Božej
miłoſcźi derje zapocžaty, derje ſpěchowany a k dokonjenju dowjedźeny
był.

„Pſchetož”, tak piſche ſwjaty wótc, „pſchiwiſnoſcź k japoſchtołſkomu
Stołej budźe hakle doſpołnje a cyle dopjelnjena, hdyž z khwalbu
kſcheſcźanſkich pocžinkow zjednocźena k ſpomóženju duſchow powjedźe”, a
tohodla wobrocźa ſo Joho Swjatoſcź kaž nan z luboſcźiwymi ſłowami k
wſchitkim Khryſtuſawěriwym z nutrnym napominanjom, zo bychu ſwojomu
žiwjenju kſcheſcźanſke naprawjenjo dawali pſchez wuznawanjo wěry a
pſchez hajenjo a dokonjenjo kſcheſcźanſkich pocžinkow. „Pſchetož wot
nich wotwiſuje nic jeno wěcžne ſpomóženjo duſchow, ale tež woprawdźite
zbožo a wěſty měr cžłowjeſkoho wobkhada a zjednocźenſtwa.”

Nowiſcha biſkopam data porucžnoſcź, zo maju tute bamžowe napominanjo w
narodnej rycži po móžnoſcźi rozſchěrjecź a ſwojich dowěrjenych wěriwych
woſebje hiſchcźe k wobkedźbowanju toho ſamoho nawodźecź, ſłuži nam jako
znamjo wyſokeje wažnoſcźe bamžowoho liſta a je ſobu pſchicžina, zo tute
ſwjatocžne napominanjo <pb n="2"/>dźenſa jako zbudźenjo k ſpomóžnomu
wužiwanju pſchikhadźacoho ſwjatoho póſtnoho cžaſa pſchijimamy:

Wjelelubowani w Khryſtuſu! Tſoje pak je wopomnjenjo, kotrež ſwjatoho
wótca pohnu, zo napominanjo k wudokonjenju žiwjenja z kſcheſcźanſkimi
pocžinkami wěriwym wozjewi:

1) Najprjedy ſpóznacźo wulkeje napſchecźiwnoſcźe, w kajkejž pocžinki
zjawnoho a privatnoho žiwjenja pſchikaznjam ſwjatoho evangelija
napſchecźiwo ſtoja. Bóh je nam cžłowjekam z njeſměrneje miłoſcźe
prjednoſcź dał pſchede wſchěmi ſtworjenjemi na zemi, hdyž nas po ſwojim
woblicžu ſtwori. Mjez tym zo ſu nježiwe a njerozomne ſtworjenja z
pſchirodźenym nucźenjom a naturſkim honjenjom k dopjelnjenju Božeje wole
wjedźene, da dobrocźiwy ſtworicźeŕ cžłowjekej rozom, tutón njebjeſki
dar, zo by ſam z wócžkom ſwojoho ducha ſpóznał, k cžomu je powołany,
ſchto je dobre a prawe, ſchto je hrěſchne a njeprawe. A hdyž bu potom z
cžłowjekowej winu tute joho duchowne wócžko cźěmne a njewěſte, a pocža
bóle abo mjenje wopak a njeprawje widźecź: tehdy da Bóh cžłowjekej
zjewjenjo ſwojoho wěcžnoho Syna Jězuſa Khryſtuſa, zo by cžłowjek z nowa
prawo a pſchiſluſchnoſcź a ſwoje poſtajenjo jaſnje a prawje widźał a
ſpóznał.

A dale, wjelelubowani w Khryſtuſu! je Bóh cžłowjekej ſwědomjo a ſwobodnu
wolu dał; ſwědomjo, jako wot njoho, kaž z njebjes wukhadźacy porucžacy a
pohrožacy hłós, zo by prawe a dobre cžinił, złoho a njeprawoho pak ſo
woſtajił; a ſwobodnu wolu, jako móc, kotraž wſchitku kraſnoſcź
widźomnoho ſwěta wjele pſcheſahuje, zo by to, ſchtožkuli je Bóh porucžił
a poſtajił, ſchtož je dobre a prawe, ze ſamſnoho wuzwolenja z pokornym a
luboſcźiwym podacźom na ſo wzał a dopjelnił; a tež pſchi tym pomha
miłoſcźiwy njebjeſki Wótc dla doſcźcžinjenja Jězuſa Khryſtuſa, ſwojoho
Syna, cžłowjekam ze ſwojej hnadu, zo bychu z jeje pomocu prawu wolu a
dopjelnjenjo na zemi docpěli.

Tola nadobnomu pohladowanju na ſwjate poſtajenjo cžłowjeka, kotryž ma ſo
za Božu wolu a za pſchiſłuſchnoſcź ſwobodnje, rady a zwólniwje
rozſudźicź, ſtoji napſchecźiwo tamne boloſcźiwe poſkorženjo, kotrež
ſwjaty wótc w ſwojim hodownym liſcźe wozjewja: „Hdyž pak ſo praſchamy —
tak ſo tam praji — kak ſo tu a tam žiwjenjo wjedźe, dyrbi kóždy
ſpóznacź, zo pocžinki privatnoho a zjawnoho žiwjenja pſchikaznjam Jězuſa
Khryſtuſa jara napſchecźiwo ſtoja. A jara derje hodźi ſo wuprajenjo
japoſchtoła Jana na naſch cžas nałožicź: Wſchitko, ſchtož je na ſwěcźe,
je požadoſcź mjaſa a požadoſcź wocžow a hordoſcź žiwjenja. (1. Jan. 2,
16.)”

Tuta požadoſcź pak a z njeje wukhadźace prócowanjo za jeje ſpokojenjom
pſchez cžaſne kubła, cžeſcźe a wjeſela, kotrež zmyſłam liſchcźa, pyta
potom tomu porjadej ſo wuwinycź, kotryž Bóh za docpěcźo tychle hinitych
kubłow poſtaji cžłowjecžoho zboža dla; a z toho ſcźěhuje, zo cžłowjek,
zaſlepjeny a zawjedźeny pſchez nazdate cžaſne zbožo, bjez dźiwanja na
Božu kaznju a ſwětny zakón, bjez dźiwanja na prawo a pſchiſłuſchnoſcź,
ze ſwojej wolu to wuzwoli, ſchtož je po Božim wjedźenju ſwěta jomu a
druhim k zahubjenju, a ſchtož joho a druhich k wěſtomu Božomu
wotſudźenju napſchecźiwo wjedźe. <pb n="3"/>„Mnozy”, piſche tohodla
ſwjaty wóte w ſwojim liſcźe, „ſu mjenujcy zabyli ſwój ſpocžatk a ſwoje
poſtajenjo; wſchitke jich ſtaroſcźe a myſle ſu tudomnym hinitym a
zakhodnym kubłam pſchiwobrocźene; pſchecźiwo poſtajenju a we wopacžnym
rjedźe ſłuža woni dobrowólnje tomu, nad cžimž dyrbi cžłowjek po žadanju
rozoma ſamoho knježicź. — Woni ſo prócuja, zo bychu ſo žanomu zakonjej
njepoddali, — žanej zakońſkej mócnoſcźi ſo njekłonja; — ſpokojenjo
ſebjeluboſcźe je jim ſwoboda; — wužiwanjo žiwjenja a ſpokojenjo
požadoſcźi je jim najwyſchſche kubło. Kóždy wudobywa ſebi, ſchtož jeno
móže, ſrědki na ſchkodu druhoho, zo by derje žiwy był, a žana móc
njezamóže zbudźene požadoſcźe pojimacź.”

Zawěrno, wjelelubowani w Khryſtuſu! rozkładźenjo ſwjatoho wótca je
zatraſchace dopokazmo, kak jara a kak wſchelako žiwjenjo woprawdźe
porucżnoſcźam naſcheje ſwjateje wěry napſchecźiwo ſtoji.

Jako pak liſt wyſokocžeſcźenoho wjeŕcha naſcheje ſwjateje Cyrkwje
khoroſcź naſchoho cžaſa wozjewja, tak pſchiſtaja wón tež we wótcowſkich
ſłowach

2) waſchnjo wuhojenja tuteje khoroſcźe. Hajenjo a dopjelnjenjo
póccźiwoſcźe, kajkuž je Jězus Khryſtus ze ſłowom a pſchikładom wucžił,
ta je, kotraž wuhojenjo khoroſcźe naſchoho cžaſa ſlubi; kotraž
cžłowjekam pomha, zo požadoſcźe a prócowanja za cžaſnymi wěcami pod
knjejſtwo Bože ſtajeju; wona je, kotraž ze ſylnej ruku cžłowjecžej
požadliwoſcźi, kubłam a ſpodobnoſcźam ſwěta móc bjerje, zo ſo
njepſchezběhnu nad rozom, ſwědomjo a Boži ſwjaty a njepſcheměnity zakoń;
wona je, kotraž cžłowjeka wuſwobodźi ze ſwobodnoſcźu dźěcźi Božich,
kotrež z pokornoſcźe, z luboſcźe, ſwobodnje a njezadźěwane ſo njedadźa
wot wabjenjow abo zatraſchowanjom ſwěta wot dźeržowacź, ale kotrež za
Božu wolu, za prawo a pſchiſłuſchnoſcź zwólniwje ſame ſo rozſudźa.

Poſłuchajmy wo tym mócniwe ſłowa z liſta naſchoho ſwjatoho wótca, kotryž
ſo dżenſa k wobkedźbowanju porucža: „Pſchi wſchim złym we
pſchitomnoſcźi”, tak piſche Joho Swjatoſcź, „móžemy ſo tola tróſchtowacź
a ſwojoho ducha pozběhnycź z nadźiju na lěpſche. Pſchetož Bóh ſtwori, zo
by wſchitko było, a ſcžini wuhojomne narody na zemi. (Mudroſcź 1, 14.)
Kaž pak móže tónle cyły ſwět jenož z pokiwom a pſchedwidźiwoſcźu Božej
wobſtacź, kotrohož wola je jón ſtworiła, runje tak zamóža cžłowjekowje
zbožowni bycź pſchez toho, z kotrohož miłoſcźe ſu wot zahubjenja k
žiwjenju z nowa powołani. Cžłowjeſtwo drje je Jězus Khryſtus jenož jónu
ze ſwojej krwju wumóžił, ale wobſtajna a trajaca je móc tutoho wulkoho
ſkutka a wopora, a njeje w žanym druhim zbóžnoſcź. (Jap. ſk. 4, 12.)
Hdyž tohodla z napſchecźiwoſtajenymi zakonjemi ſo prócuja pſchibywace
płomjo ludowych požadoſcźi poduſycź, wojuja drje z tym za ſprawnoſcź,
ale ſpóznawaju, zo změje jich prócowanjo mało płodu abo z cyła žanoho,
doniž ze ſpjecźenjom wotpokazuja ſkutkowanjo evangelija a nochcedźa
pomoc Cyrkwje. W tym jeno je wuhojenjo złoho załožene, hdyž ſo z
pſcheměnjenjom zmyſlénja w privatnym a zjawnym žiwjenju z nowa k Jězuſej
Khryſtuſej pſchiwobrocźa a kſcheſcźanſkomu porjadej žiwjenja.

Najwažniſche a hłowne w cyłym kſcheſcźanſkim žiwjenju pak je, zo ſo złym
pocžinkam <pb n="4"/>ſwěta njepodawamy, ale zo dyrbimy wobſtajnje
pſchecźiwo nim ſo wobaracź a wojowacź. To wucža wſchitke wuprajenja a
ſkutki Jězuſa, załožerja a wudokonjerja naſcheje wěry, joho pſchikaznje
a poſtajenja, joho žiwjenjo a ſmjercź. Hacž runje nas potajkim
ſkaženoſcź natury a pocžinkow daloko na druhu ſtronu cźehnje, dyrbimy
tola nam pſchedſtojace wojowanjo naſtupicź wobrónjeni a pſchihotowani w
tym ſamym duchu a z tymi ſamymi brónjemi, jakož tón, kotryž měſto
wjeſela ſebi kſchiž wuzwoli. (Hebr. 12, 1. 2.) — Tohodla njech tež my
pſchede wſchim dowidźimy a ſpóznajemy, kak jara je to za wuznacźo
kſcheſcźanſkoho mjena njepſchihódne, hdyž po ſwětnym waſchnju za
kajkimžkuli wjeſelom honimy, wobcźežnoſcźi pak, kotrež póccźiwoſcź žada,
ſo ſtrachujemy, a nicžo ſebi njezapowědźimy z toho, ſchtož zmyſłam mile
a mjechcy polěkuje. Kotſiż ſu Khryſtuſowi, ſu ſwoje mjaſo kſchižowali z
hrěchami a požadoſcźemi. (Galat. 5, 24.) Z toho potom ſcźěhuje, zo tón
njeje Khryſtuſowy, kotryž mjechkliwu zmyſlnoſcź njezacpěje a w
ſcźerpnoſcźi ſo njezwucžuje. — Ženje njemóžemy wěcžne kubła doſtacź,
jelizo ſo njeprócujemy, do Khryſtuſowych ſtopow ſtupacź a w rozpominanju
joho pſchikłada jomu podobni ſo ſcžinicź. Potajkim njeje to rada, ale
pſchiſłuſchnoſcź za wſchitkich, zo wokoło noſymy w ſwojim cźěle
pomortwjenjo Khryſtuſa t. r. dopokazmo ſebjezaprěcźa. (2. Kor. 4, 10.) —
Tež njeſměmy zamjelcžecź, zo cžłowjekam z cyła žane ſpomóženjo ſo
njepſchinjeſe, khiba pſchez wojowanjo a boloſcźe. — Hdyž Bóh cžłowjeſtwu
wumóženjo z winy a wodacźo hrěcha ſpožcži: ſcžini wón to pod
wuměnjenjom, zo by joho Jednorodźeny wot cžłowjeka zaſłužene khoſtanjo
na ſo wzał. A byrnje Jězus Khryſtus na druhe waſchnjo Božej ſprawnoſcźi
za hrěchi ſwěta doſcź cžinicź móhł: chcyſche wón tola z podacźom
žiwjenja a z hóŕkim cźerpjenjom doſcźcžinjenjo dokonjecź, zo by ſwojim
wucžomnikam a pſchiwiſnikam wobkrucźił, zo ma jich žiwjenjo po Božim
zakonju wobſtajne wojowanjo z pocžinkami a wabjenjemi ſwěta bycź.”

Tuta póccźiwoſcź, kotraž cžłowjeka z cźěłom a z duſchu, z joho myſlemi a
pſchecźemi, nadźijemi a wotmyſłami Božej woli, joho ſprawnoſcźi a
mudroſcźi podrjaduje, je potajkim ta za kſcheſcźana poſtajena, po Božim
wjedźenju napołožena woſebita a hłowna kſcheſcźanſka póccźiwoſcź; a
hdźež je tute pokorne, luboſcźiwe a woporniwe bohupodacźo w cžłowjeku
wot joho dźěcźatſtwa zapołožene a hajene, w joho młodoſcźi ſpěchowane a
w mužſkich a žónſkich lětach jako za ſpomóženjo trěbny žiwjeńſki nadawk
dale dokonjane, tam wona z Božej pomocu cžłowjeka tež k tomu nawjeduje,
zo ſwěrnje a ſtaroſcźiwje dopjelni, najprjedy ſchtož hižo naturſki zakoń
žada, mjenujcy cźěło duſchi, požadoſcźe a pſchecźa rozomej podrjadujcy;
potom, ſchtož hižo mudri ſtarych ludow jako znamjo mudroſcźe mjenowachu:
prócowanjo za cžaſnymi wěcami, pohnuwanja wſchelakich złych požadoſcźi z
porucžnoſcźu rozoma a wyſchſchoho zakonja zawuzdźejcy; a ſkóncžnje, hdyž
lědma něſchto powſchitkownje wužitne a ſpomóžace bjez prócy,
wobcźežnoſcźe a ſebjezaprěcźa ſo dokonjecź hodźi, budźe tamna
póccźiwoſcź kſcheſcźanſkoho ſebjezaprěcźa, cžłowjeka nawodźecź, zo by
ſprawny, pokorny, ſcźerpny, dobrocźiwy był a tež doſpołne ſkutki
ſwěrnoho wuznacźa a <pb n="5"/>wopokazanja wěry dopjelnił, jakož ſu je
japoſchtołojo a Swjecźi Boži z Božej pomocu dopjelnjowali.

Tuta ſebjezaprěwaca, złu požadoſcź w jeje najnutskowniſchim poražowaca
póccźiwoſcź je cžeſtne znamjo Jězuſa Khryſtuſa, a kóždoho joho ſwěrnych
wucžownikow, a pomha cžłowjekej, najwoſebniſchomu ſtworjenju na zemi, zo
žiwjenjo na wſchěch ſtronach z porjadom, kotryž je Bóh poſtajił, cźiſche
a měrnje wujedna, a z tym ſebi a druhim pokojenjo a wjeſelo, ſpomóženjo
a žohnowanjo za cžas a za wěcžnoſcź pſchihotuje.

Hdyž je ſwjaty wótc takle w ſwojim liſcźe potrěbnoſcź zawjedźenja
kſcheſcźanſkoho pocžinka w žiwjenju wěriwych za ſpomóženjo cžłowjeſtwa
dopokazał, rozeſtaja wón

3) móžnoſcź wuwjedźenja ſwojoho napominanja w hórliwych a pokojacych
ſłowach:

„Póccźiwoſcź”, tak rěkaju joho cžeſcźomne ſłowa, „wſchak ſama za ſo
njezamóže k tak mnohim a wſchelakim pſchiſłuſchnoſcźam dopomhacź. Jakož
Boha za zežiwjenjo cźěła wo wſchědny khlěb proſymy, tak dyrbimy tež za
duſchu wo móc a ſylnoſcź žadacź, zo by k póccźiwoſcźi khmana była. A
jakož je powſchitkomne wuměnjenjo a zakoń kſcheſcźanſkoho žiwjenja, zo
dyrbimy ſtajnje pſchecźiwo złomu wojowacź, tak je tež trjeba, zo Boha wo
pomoc proſymy. Pſchetož prawje a rjenje praji cyrkwiny wótc Auguſtinus:
Pobožna modlitwa pſcheſahuje mjezy ſwěta a pſchiwoła Božu pomoc z
njebjes. Haj, Bože ſłowo ſamo: Modlcźe ſo, zo byſchcźe do ſpytowanja
njepadnyli (Mat. 26, 41), — porucža nam, zo dyrbimy wo njebjeſku pomoc a
ſylnoſcź proſycź pſchecźiwo hibanjam nizkich požadoſcźi a pſchecźiwo
lecženjam złych duchow, zo njebychmy zjebani byli. Khryſtus naſch knjez,
jednorodźeny Syn Boži, žórło a załožeŕ wſcheje hnady a póccźiwoſcźe, je
nam ze ſwojim pſchikładom pokazał, ſchtož ze ſłowom wucžeſche: Wón
pſcheby nóc w modlitwje k Bohu (Luk. 6, 12); a zaſy: Hdyž ſo ſmjercź
bližeſche, modleſche ſo dlěje. (Luk. 22, 43.)” — „Woprawdźe”, tak rycži
ſwjaty wótc dale, „ſłaboſcźe naſcheje natury bychmy ſo mjenje
ſtrachowacź měli, a naſche pocžinki njebychu tak ſłabe a njewobſtajne
byłe, hdy by tuta bójſka pſchikaznja modlenja z bjezſtaroſcźe a woſtudy
mjenje ſo zanjechała. — Tež napomina nas Bóh pſchez ſwojoho Syna z
najlubozniſchimi ſłowami k modlenju: Ja wam praju: proſchcźe, a wam
budźe date: pytajcźe, a namakacźe; kłapajcźe, a wam budźe wotewrjene.
(Luk. 11, 9.) Jelizo tohodla wy, kotſiž ſcźe zli, wěſcźe dobre dary
dawacź ſwojim dźěcźom, cžim wjacy budźe waſch Wótc, kiž je w njebjeſach,
dobre dary dawacź tym, kotſiž joho proſcha? (Mat. 7, 11.) Schtóž to
wopomni, njebudźe ſo pſchejara dźiwacź, hdyž ſ. Janej Chryſoſtomej
wuſkutk modlitwow ſo tak wulki zda, zo měni, jako by jón z Božej
wſchohomócnoſcźu ſamej pſchirunacź móhł.”

Zawěrno, wjelelubowani w Khryſtuſu! tute woſebite napominanjo ſwjatoho
wótca lubi nam potajkim w ſłowach Božoho Syna za cźežke a wažne
wojowanjo ſwěta pſchecźiwo Božomu zakonjej doſahacu a wſchitko
pſcheſahowacu pomoc, Božu móc ſamu; a hdyž, wjelelubowani! wſchitko,
ſchtož je Jězus k ſpomóženju poſtajił a nam w ſwojej Cyrkwi zawoſtajił,
ſwědomicźe wužiwamy, Bože ſłowo pobožnje <pb n="6"/>ſłyſchimy,
wopomnjecźo woporneje ſmjercźe Khryſtuſoweje z pſchitomnoſcźu pſchi
ſwjatym woporje Božeje wſchě dźakownje ſwjecźimy, hnadowne ſrědki,
ſwjate ſakramenty z dobrym pſchihotowanjom doſtawamy, Božu ſłužbu doma a
zjawnje, kaž ſo cžeſcźowarjam Boha w duchu a wěrnoſcźi pſchiſłuſcha,
ſwěrnje dźeržimy; a to wſchitko po pſcheproſchenju naſchoho Knjeza a
Zbóžnika ſtajnje, rano, pſchipoldnju, wjecžor a w nocy z tej modlitwu
pſchewodźamy: „Najſmilniſchi a wſchohomócny Bóh njech nam móc ſpožcži,
zo bychmy po joho ſwjatej woli ſpjecźiwe nakhilnoſcźe a ſpytowanja
pſchedobyli”: potom ſměmy ſo nadźecź, zo joho wſchitko pſchemóžacu pomoc
doſtanjemy, zo z njej poſylnjeni, po ſłowach ſwjatoho Pawoła (Efeſ. 6,
16.) wſchitke žehliwe kłoki złoho ducha wuhaſnjemy a ze ſpytowanja dobry
wupucź nadeńcź zamóžemy.

Takle ſmy, wjelelubowani diöceſanowje! nawjedowani ze ſłowami
wyſokocžeſcźenoho wjeŕcha naſcheje ſwjateje katholſkeje Cyrkwje
ſpóznali, ſchto naſchomu pokojej a naſchomu ſpomóženju tak cžaſto
wotkhadźa; potom, ſchto tutomu njedoſtatkej, kotryž tam, hdźež ſo jomu
njewotpomha, k pokojej pola jednotliwych a w cyłym cžłowjeſtwje pſchińcź
njeda, wěſtu pomoc lubi; a kak móžne bywa, pſchez Božu hnadu ſebi pomoc
pſchihotowacź. Tohorunja je ſwjaty wótc z napominanjom, zo by wſchndźom
tamna jomu pſchi joho měſchniſkim jubileju wot katholſkoho
kſcheſcźanſtwa wopokazana podatoſcź płody njeſła a k doſpołnoſcźi
wjedźena była, k wotpomhanju nuzy, kotraž je w pocžinkach cžaſa ſo
pokazała, tež k nam porycžał, a pſchikhadźacy póſtny cžas pſcheproſchuje
nas po ſwojim poſtajenju, zo bychmy w Khryſtuſu nam ſpožcžene ſpomóženjo
w tutym ſwjatym cžaſu wobnowili a wožiwili.

Tohodla njech nam ſwjaty póſtny cžas k tomu ſłuži, zo by wukonjenjo
kſcheſcźanſkich pocžinkow, podate a woporniwe podrjadowanjo wſchitkoho
naſchoho zmyſlenja a cžinjenja pod Boži ſwjaty zakoń z nowa mjez nami k
žiwjenju pſchiwjedł. Najwoſobniſche cžeſcźowanjo ſtarſcheju ze ſtrony
dobrych ſynow a dźowkow je tola jich dobre a póccźiwe žiwjenjo. Tež my
ſmy ſwjatomu wótcej pſchi joho měſchniſkim jubileju jako joho ſynowje a
dźowki w Khryſtuſu naſche pocžeſcźowanja pſchinjeſli. Wužiwajmy tohodla,
lubowani diöceſanowje! tutón pſchikhadźacy ſwjaty póſtny cžas jako
dalſche wopokazmo tutoho pocžeſcźowanja k zawjedźenju wuznacźa a
wobkedźbowanja naſcheje ſwjateje wěry we wobkhadźe wſchědnoho žiwjenja,
zo by tak naſche pocžeſcźowanjo w Khryſtuſu ſo dokonjało a tež k
ſpomóženju duſchow poſłužiło. Amen.

Schtož potom pſchikhadźacy póſtny cžas naſtupa, poſtaja ſo z dźiwanjom
na žiwjeńſke wobſtojnoſcźe katholſkich wěriwych w ſakſkim kraleſtwje a z
dowolnoſcźu japoſchtołſkoho Stoła wot 6. februaru 1889 ſcźěhowacy póſtny
rjad:

1. Jako póſtne dny z dwojej winowatoſcźu, zdźerženja wot mjaſnych jědźow
a wotcźehnjenja na jědźi t. r. wobmjezowanja na jenokrócźne naſycźenjo,
maja ſo dźeržecź: popjelna ſrjeda, ſrjedy a pjatki wo ſuchich dnjach,
pjatki w ſchtyrcecźidnjowſkim poſcźe, tſi poſlenje dny martrownoho
tydźenja, pjatk 28. junija, vigilija ſwjedźenja ſſ. japoſchtołow Pětra a
Pawoła, a vigilija pſched hodami (patoržica).

2. Jako póſtne dny bjez zdźerženja wot <pb n="7"/>mjaſnych jědźow, tola
z winowatoſcźu wotcźehnjenja na jědźi t. j. ſpokojenja z jenož
jenokrócźnym naſycźenjom, kaž tež z winowatoſcźu, zo pſchi jenej a tej
ſamej pojědźi pódla mjaſnych jědźow tež rybjace njewužiwamy, jako tajke
póſtne dny maja ſo dźeržecź: zbytne wſchědne dny ſchtyrcecźidnjowſkoho
poſta, kotrež njejſu w pſchedkhadźacym poſtajenju hižo mjenowane, ſoboty
wo ſuchich dnjach a vigilije pſched ſwjatkami, kaž tež pſched
ſwjedźenjemi donjebjeswzacźa ſ. Marije a Wſchěch Swjatych. Za njedźele
we ſchtyrcecźidnjowſkim póſtnym cžaſu njeje wotcźehnjenjo na jědźi
porucžene; tola njeje ani na póſtnych njedźelach dowolene, pſchi jenej a
tej ſamej pojědźi pſchi mjaſnych jědźach tež rybjace wužiwacź.

3. Tohorunja je za wſchě zbytne dotal njemjenowane pjatki cyłoho lěta
zdźerženjo wot mjaſnych jědźow porucžene, tola bjez winowatoſcźe
wotcźehnjenja na jědźi, kajkež je pſchi tym po pſchitomnym rjedźe za
pjatki póſtnoho cžaſa, kaž tež za pjatki ſuchich dnjow a vigilijow
porucžene. Za pjatk 1. novembra jako na ſwjedźenju Wſchěch Swjatych je
wužiwanjo mjaſnych jědźi dowolene.

4. Na dnjach, na kotrychž je zdźerženjo wot mjaſnych jědźi porucžene
(pod 1. a 3.), ſmě ſo ſadło, tucžno, abo mjaſowa juſchka k
pſchihotowanju jědźi trjebacź a mjaſowa juſchka tež jako napoj wužiwacź;
tola ſu wot tutoho dowolenja poſlednje tſi dny martrownoho tydźenja
wuzamknjene.

5. Jako wuwzacźo pak dowola ſo za wſchitke zdźeržeńſke (abſtinencne) a
póſtne dny wužiwanjo mjaſnych jědźi tym, kotſiž pucźuja, potom tym,
kotſiž jako domjacy abo ſłužownicy pola njekatholikow jědź dóſtawaja,
kaž tež hoſcźencarjam abo korcžmarjam, jich domjacym a hoſcźom,
tohorunja tež tym, kotſiž ſwoju jědź w hoſcźencu abo z hoſcźenca bjeru,
a bjez wulkeje wobcźežnoſcźe ſebi njemóža póſtne jědźe wobſtaracź, dale
wojakam a jich domjacym w kaſarnach a zwonka kaſarnow, kaž tež woſobam,
pola kotrychž wojacy bydlenjo a jědź maja, abo kotrež ſo wothladanju
khorych poſwjecźuja. Tola za wſchitke tute pady woſtanje wulki pjatk wot
ſpomnjeneje dowolnoſcźe wuwzaty, a dyrbi ſo hewak tež za mjenowane dny
tamna dwoja winowatoſcź dopjelnicź, zo ſo wotcźehnjenjo na jědźi
wobkedźbuje a pódla mjaſnych jědźow tež rybjace pſchi jenej a tej ſamej
pojědźi njewužiwaja. Pſchi tym ſo zjawnje pſchiſpomina, zo njeje
wotpohladanjo tuteje diſpenſy (dowolnoſcźe), jako by ſo wona tež tym
dawała, kotſiž móža ſebi wuběranjo jědźow ſwobodnje a bjez zadźěwkow
ſami poſtajecź.

6. K wobkedźbowanju póſtneje kaznje w naſtupanju mnohoſcźe abo měry w
jědźi ſu wſchitcy winowacźi, kiž ſu 21. lěto docpěli a 60. hiſchcźe
njepſchekrocžili a kiž njejſu z doſahacej pſchicžinu (winu), cźežkim
cźěłnym dźěłom, khoroſcźu, lěkaŕſkim wukazowanjom dla ſłaboſcźe abo
druhich dźiwanjow na ſtrowotu we tym wuzamołwjeni. K wobkedźbowanju
póſtneje kaznje w naſtupanju kajkoſcźe (wuzwolenja) jědźow ſu wſchitcy
wot 7. lěta a tež hiſchcźe pſchez 60. lěto dźerženi, jelizo runje
ſpomnjene wuzamołwjace pſchicžiny žane wuwzacźo njepſchipuſchcźeja.

7. Pſchitomny póſtny rjad woſtanje hacž do póſtnoho cžaſa pſchichodnoho
lěta w płacźiwoſcźi, a katholſcy wěriwi ſu naležnje napominani, zo bychu
tajke wopokazane dźiwanjo na jich wobſtojnoſcźe pſchipóznawajcy ſwoju
ſwěru a pſchiwiſnoſcź ke katholſkej cyrkwi a k japoſchtołſkomu Stołej ze
ſwědomitym dopjelnjenjom póſtneje kaznje wobſwědcžili. Njech cyrkwinſka
póſtna kaznja a woſebje ſchtyrcecźidnjowſki póſtny cžas wſchitkim k tomu
ſłuži, zo by nas wſchitkich na winowatoſcź ſebjezaprěcźa, pokuty a
nakazanja dopominał <pb n="8"/>a potom z dobrowólnym zdźeržowanjom wot
dowolenych wjeſelow a wužiwanjow, kaž tež z njemocowanym pſchewzacźom
hewak njepſchikazanych wobcźežnoſcźow we póccźiwoſcźi ſebjezaprěcźa
zwucžował a poſylnjał. Tež njech nas pſchitomny ſ. póſtny cžas k tomu
nawjeduje, zo polóženjo póſtnoho rjada wurunamy z rozmnoženej
horliwoſcźu we modlenju w cyrkwi a zwonka njeje, a z huſcźiſchim
dokonjenjom ſmilnych ſkutkow, woſebje pak z dawanjom jałmožny.

Katholſkim fararjam a farſkim adminiſtratoram, a tež duchownym
pſchedſtojicźerjam katholſkich cyrkwjow a kapalow w Sakſkej ſo z tutym
porucža, zo bychu w běhu lěta na njedźelach pſched poſtajenymi póſtnymi
dnjami te ſame a tež waſchnjo, kak maja ſo dźeržecź, wozjewjeli.

Po ſtarym waſchnju zapocžina ſo jutrowny cžas w Hornjej Lužicy hižo z
popjelnej ſrjedu, w herbſkich krajach hakle z pjatej njedźelu poſta. Po
cyłej Sakſkej pak ſkóncži ſo wón ze ſobotu po ſwjatkach. Kóždy katholſki
kſcheſcźan je pod cźežkim hrěchom winowaty, w jutrownym cžaſu
ſakramentaj pokuty a wołtarja doſtojnje dóſtacź.

K tomu ſo pſchiſpomina, zo maja ſo hižo prjedy poſtajene pjecź
kóždolětne cyrkwinſke wopory po ſcźěhowacym rjedźe dźeržecź:

Prěni za lyonſke miſſionſke towaŕſtwo na jenej ſcheſcźich póſtnych
njedźelow,

druhi za ſ. Józefowe towaŕſtwo w Aachenje njedźelu pſched ſwjedźenjom ſ.
Józefa abo po nim,

tſecźi za naležnoſcźe towaŕſtwa Božoho rowa w Kölnje wulki pjatk a
pſchedjutrownu ſobotu,

ſchtwórty za ſ. Bonifacijowe towaŕſtwo w Paderbornje njedźelu pſched 5.
junija abo po nim;

pjaty ſkóncžnje, hromadźenjo pětrowoho pjenježka, njedźelu 29. ſeptembra
jako na ſwjedźenju ſ. arcjandźela Michała.

Wſchitke tute wopory dyrbja ſo njedźelu, kotraž ſkładowanſkej njedźeli
do prědka dźe, a na dnju ſkładowanja ſamoho woſadam z klětki wozjewicź,
a z tym, kaž tež z pſchihódnym ſpomnjenjom w prědowanju na dnju
ſkładowanja porucžowacź.

Wunoſchk tychle ſkładowanjow ma ſo w herbſkich krajach japoſchtołſkomu
vikariatej, a w Hornjej Lužicy tachantſkomu konſiſtorijej do kónca
hapryla, reſp. junija a oktobra wotedacź.

Pódla mjenowanych cyrkwinſkich woporow porucžujemy hiſchcźe cyrkwinſke
twaŕby w Žitawje, Zwickawje a Sebnitzu, w prěnimaj woſadomaj, zo by
twaŕba ſo dokóncžiła, w poſlednjej, zo by ſpocžatk twaŕby ſo ſtacź móhł,
ſchcźedriwej dobrocźiwoſcźi naſchich diöceſanow, a maja dobrowólne
pſchinoſchki za Žitawu tachantſkomu konſiſtoriju w Budyſchinje, za
Zwickau a Sebnitz japoſchtołſkomu vikariatej w Drježdźanach ſo
pſchipóſłacź.

Hnada Boha Wótca a Syna a Ducha ſwjatoho budź a woſtań pſchecy z wami
wſchitkimi! Amen.

W Drježdźanach, 24. februara 1889.

† ♣Dr.♠ Franc Bernert.

Cźiſchcźal E. M. Monſe w Budyſchinje.

[1] Njebjelcžan zegeŕ pokazuje hižom po dwé lėcźe pſcheco na 1/2 8; za
to ja nicżo njemóžu, a njejſym tež nikontu kazał, zo na prėdowanju runje
na naſch myſli. Njedam tež nicžo k porjedżenju; njech pſcheco dale
ſteji!

[2] 19. ♣„Hdyž bě Knjez Jězus z nimi rěčal“, te słowa njepoćahuja so na
to, štož je w posleduick rjadkach pisane, ale na wšitke pownčenja,
kotrež bě jim po swojim horjestaćn dawał. — 20. W tutom rjadku je
zkrótka wopřijata cyła stawizna japoštołskeho skutkowanja swjateje
cyrkwje. Stawizna jeje rozšěrjenja (woni ćchnjechu); jeje wučby (woni
prědowachu wšudźom), jeje bóžskeje podpjery (Knjez wobtwjerdźowaše jich
słowo z dźiwami). Swjata cyrkej rozšěrjuje evangelium mjeze wšěmi Zudami
a dopjelnja hač do dźensnišeho dnja přikaznju swojeho bóžskeho
załožerja.♠

[3] ⁾ Mjenje zcſtajena figura ſo lěpje widźi a w dalokoſcźi ſpóznawa, na
pſchiklad tſicóžt lěpje dyžli wóſmiróžk.
