Mejſka pobožnoſcź.

Měſac, ſwjatej Mariji, najzbȯžniſchej knježnje a macżeri Božej
poſwjecżeny.

Po někotrych němſkich knihach złožene.

W Budyſchinje 1864.

Cżiſchcżane pola L. A. Donnerhaka.

Prjedyſłowcžko.

Mejſka pobožnoſcż je dżěl nadobnoho bohatſtwa rjanych pobožnoſcżow w
naſchej cyrkwi. Hdżežkuli je dotal ſwój ſpocžatk wzała, wſchudżom je na
wſchelake waſchnjo wužitna była. Tu a tam ſu pſchi tutej pobožnoſcżi tež
prědowanja a powucženja. Dokelž w mjeṅſchich katholſkich woſadach tajke
prědowanja móžne njejſu, móže tuta knižka k powucženju poſłužież. Měſto
prědowanja pſcheṅdż ſebi tohodla pſched mejſkej pobožnoſcźu kruch, ſnadż
jedyn ſtaw z tuteje knižki a wotmyſli ſej, ſwjatu Mariju w jenej z jeje
doſtojnoſeżow a w jenym z jeje pomjenowanjow cžeſcżicż, kaž tež we
wěſtej rozpominanej póccżiwoſcżi jeje pſchikład ſcźěhowacż. Spěchowanjo
wěrnoho cžeſcżowanja ſwjateje Marije a pſchez to nadobywanjo w
bohuſpodobnoſcżi je jenicžke wotpohladanjo tuteje knižki.

To wſchitko, ſchtož wón cżeṙpjeſche,

Njemóže nichtó wuprajicż,

Nic jazyk cžłowjekow, nic jandżelow.

Ja, kiž pod wutrobu joh’ noſchach,

To móžu ſama z hortom prajicż,

Smjercż luboſcże ja ſobu mrjejaca.

Zo bychu roztorhłe ſo wſchitke rjecźazy,

A mohła moja próſtwa wſchitkich wumožicż,

Zo žadyn njezwoſtał by wěcžnje ſlepy,

Zo ſkoro jedyn paſtyṙ by tych ſwojich

Tu k jenej cžrjódże wſchitkich zhromadżił,

Kiž hiſchcże z hrěchami ſu zaſchmjatani.

(Ze žarowacoho khěrluſcha macżerje Božeje wot Fr. v. Schlegel.)

Prěni dżěl.

Rozpominanja.

Poſwjecżenjo.

O hordozna knježna, macżeṙ njebjeſkoho Krala, jednorodźenoho Syna
Božoho! Tebje cžeſcżuje cyła ſwjata cyrkej, tebje khwali cyły njebjeſki
dwór; nutrnje a wutrobnje lubuje tebje kóžda wuzwolena duſcha! Zjawnje a
wótſe pſchiwoła pſchez dołhoſcź wſchitkich cžaſow jedyn lětſtotetk
druhomu twoju khwału; pſchetož ty ſy pſchez twoje wyſoke ſwjate
porodżenjo ſtaromu hadej hłowu rozteptała, cyłe njebjeſa zwjeſeliła a
zemju tróſchtowała, a cżmu cżežkoho zawinjenja zahnała, hako z tebje
njebjeſke ſwětło wuṅdże, kiž ſwět a kóždoho cžłowjeka rozſwětla, kiž na
tym ſamym ſo narodżi! Tohodla twarjachu wot najprěṅſchich cžaſow
kſcheſcżanſke ludy k cžeſcżi twojoho mjena cyrkwje a wołtarje. Stajnje
pſchibjera twoja cžeſcź a khwała; kóžde nalěcżo zahorja ſo w měſacu meje
jena woſada wot druheje, zo by wſchědnje ſo zhromadżiła a tebje nutrnje
khwaliła; a wſchitcy, kiž ſo k Bohu w duchu a wěrnoſcżi woprawdże modla,
pohladuju cžeſcżiwje k tebi horje, pſchecy lěpje rozpominajo twoju
wyſoku doſtojnoſcź, k kotrejž tebje Bóh pozběhny, zo by jenoho a
tohoſamoho ſyna z nim hromadźe měła; z wjeſołoſcżu dowěriwje mjenujeſch
ty toho za ſwojoho ſyna, kotromuž ſo <pb n="VI"/>wſchitcy jandżelojo
modla, kotromuž njebjo a zemja tſchepotajo poſłuchatej.

Ale tamny ſtary had, kotromuž ty, wot ſpocžatka ſwěta ſlubjena žónſka,
tu žadławu hłowu roztepta, pěnjeſche z helſkej njemdroſcżu pſchecżiwo
tebi; a z jědowatym zawiſcżom widźeſche we kóždym cžaſu twoje hordozne
pſchekraſnjenjo, kotrež je ſo tebi we njebjeſkich wyſokoſcźach a tudy na
zemi wot ſwjateje cyrkwje wopokazowało. Z djabołſkej pſcheklepanoſcżu
wabjeſche a wabi hiſchcźe wón ſtajnje wſchitkich, kiž ſu wotrocžcy a
ſłužownicy hrěcha, twoju kraſnoſcż zacżěmnicż a tu luboznu pobožnoſcź k
tebi za njetrěbnu dżeržecż, a ſo wuſmjecż tej dowěrnoſcżi, z kotrejž
wěriwi twojoho žohnowanoho Syna za nim cyłu nadżiju ſwojeje wutroby
twarja na tebje, tu kralownu njebjes a macżeṙ a pomoenicu wěriwych
kſcheſcżanow. Twoji napſchecżnicy zaṅdżechu, a wſchohomóeny Bóh
pſchekraſnjeſche tebje pſchecy bóle a bóle. Bychu-li tež wſchitke jazyki
mjelcžałe, bychu kamjenje ſwědcžiłe, a to kamjenje tak wjele hnadnych
měſtow, hdyž wón zjawnje pokaza, ſchto hiſchcźe joho wſchohomóena ruka
zamože, zo wón pobožne zdychowanjo twojich tebi porucženych pſchez
wuſłyſchenjo, haj nic rědko pſchez dżiwy ſwojeje miłoſcże tebje
krónowaſche. Pſchetož zjawnje wotpohladuje wſchitke cžeſcżowanjo, kotrež
ſwjata cyrkej tebi wopokazuje, za hordoſcżenjom najwyſchoho
njeſkóncžnoho Boha: wſchitcy cžeſcżuju wyſoke woſobnoſcże a dary teje
hnady a hordoſcże, z kotrejž je wón tebje wudebił; a ſchtó njechał
dowěrnoſcż měcż na twoju miłu zaſtupnu próſtwu, hnady wozboženja wot
tebje dóſtacż, kiž na twoje luboſcźiwe ſłowo ſwój prěni dźiw na zemi
ſkutkowaſche?

Pſchez tele pſchekraſnjenjo, o hordozna knježna, wopłacźa twój
jednorodźeny Syn tebi twoju ſwěrnu ſtaroſcź za joho <pb n="VII"/>ſwjatu
młodoſcź we naſchej cžłowjecžej naturje; a tu ſpodźiwnu pilnoſeź, z
kotrejž ty jomu na zemi poſłužowaſche; tu wobſtajnu luboſcź a tu ſurowu
boloſcź, kotruž ty z nim pod kſchižom cźeṙpjeſche! — Pſchetož wón ſam
prajeſche: „Schtóž mi ſłuži, toho budźe mój Wótc cžeſcźowacź.“ (Jan.
12.) A wón cžeſcźowaſche wjele ſwojich ſłužownikow tak wyſoko, zo na
jich zaſtupnu próſtwu wulke hnady wěriwym wudźěli! Schtó budźe potajkim
wuprajicź móc, kak wěcžny Bóh Wóte tu wuzwolenu a wyſoko lubowanu macźeṙ
ſwojoho jednorodźenoho ſyna cžeſcżuje; kiž ty wot prěnjoho wokomiknjenja
doſtatoho rozoma z najwyſchej ſwěru a luboſcżu, kaž žane druhe rozomne
ſtworjenjo, jomu ſłužeſche a hacž do kónca twojoho ſwjatoho žiwjenja we
zahorjenej luboſcźi bjez pſcheſtacża pſchibjeraſche? Pſchetož ty, o
wyſoko žohnowana knježna wſchitkich knježnow, bě prěnja, kiž we duchu
pſchez ſtary zakoṅ ſo wuzběhny, hiſchcźe prjedy hacž bu ſwjate ſcźenjo
na zemi wozjewjane, hižom tu najwyſchu póccźiwoſcż tohoſamoho, ſlub
wobſtajuoho knježniſtwa tomu knjezej cžinjeſche. Tohodla prajeſche do
prědka twój kralowſki dźěd, profeta David: „Tomu Kralej budźa za njej
knježny prědkwjedźene, k domej toho Knjeza budźa wone pſchiwjedźene.“
(Pſ. 44.) Pſchetož ty pſchiwjedże hako jich njebjeſka kralowna cžrjódy
njeliežbnych knježnow, kiž po twojim pſchedznamjenju a pſchikładże
twojomu jednorodźenomu ſynej hako jich wěcžnomu nawoženju we klóſchtrach
a zwonka we ſwěcźe ſo ſwjatoſcżachu.

Tež Salomon, najmudriſchi, je tebje mjeuował ſylnu žónſku, jenicžku
jenajku, cyle njewoblakowanu; a ty, o kralowna profetow, prajeſche, zo
budża tebje khwalicż wſchitke narody, ſchtož ſo tak rjenje wot
wſchitkich wěriwych ſtawa. — Hladaj, o ſwjata Boža rodźicźeṙka, z
njebjeſkich wyſokoſcżow <pb n="VIII"/>dele na tych twojich, kiž tebje
zbóžnu khwala; žohnuj jich pobožnoſcź; žohnuj tež tele knižki, zo bychu
jich cžitarjo tež znutska we wutrobje pſchez teſame byli rozſwětlene, a
tele ſwětło było runja žonopowomu zornjatku, kiž by k doſpołnej
póccżiwoſeżi wotroſtło k natwarjenju ſwojeje wokołnoſcźe. A proſch za
nas, o ſłódka, o ſmělna, o dobrocźiwa luba macżeṙ, zo něhdy tam
dóṅdżemy, hdżež ty nětk we kraſnoſcźi nas zaſtupujeſch, zo bychmy
twojoho jednorodźenoho ſyna z tobu khwalili a hordoſcźili do wſchitkeje
wěcžnoſcźe. Amen.

Pſchihotowace rozpominanjo.

Wſchitka ſtwórba je pſchecźiwo ſwojej woli hinitoſcźi podcźiſnjena, zo
wſchitke ſtworjenja hiſchcźe pozdychuju žałoſcźejo we porodnych hronach
hacž do nětka, a wocžakowajo wuſwobodźenjo z wotrocžſtwa hinitoſcźe! —
(Romſk. 8.)

Schtó pſchewinje hrózbu pſched zahinjenjom a pohlada njepſchecźelnej
ſmjercźi do wocžow? To móže tón, kiž nutrnje žadoſcźi za njebjeſkim
ponowjenjom.

Na nětċžiſchim ſwěcźe njeje woko wot widżenja naſycźene, nic wucho wot
ſłyſchenja; a nahramnoho wutroba njebudże wot złotoho wupjelnjena
(♣Eccles.♠ 1, 8. 5, 9.). Wobžarowanja hódni je tohodla cžłowjek, kiž
žane redliſche prócowanjo njeznaje, dyžli ſwoje zmyſły ſpokojicź,
bohatſtwo a móc wobſynycź, a ſebi w lutych wonkocžnych wěcach dobre dny
pſchihotowacź; a to we tajkej pilnoſcźi, zo powołanja najſwjecźiſchich
wobſtejenſtwow zaſpěje a zaprjeje. Pſchetož cźi, kiž ſu Božomu zakonjej
njepoſłuſchni, njebudża pokoj wobſynycź, kaž ſwj. piſmo praji: „Běda
tym, kiž ſu wſchitku póccźiwu wobſtajnoſcź <pb n="IX"/>zhubili a prawe
pucźe wopuſchcźili; ſchto budźa woni zapocžinacź, hdyž Bóh ſwoje woko na
nich wobrocźi? Běda zacpjejerjej, joho zacpjecźo potrjechi?“ (♣Eccles.♠
2, 16. Iſai 33, 1.) Kiž njejſu ſo prócowali božu wolu pſchecy lěpje
dopjelnicź, a ſu cžaſnym wěcam a wjeſelam wjacy płacźiwoſcźe pſchicpjeli
dyžli wěcžnje trajacym kubłam, hako mytu wjele dobrych ſkutkow: tym
budźe na ſudnym dnju wotmołwjene: dźicźe prjecž wote mnje, wy
złóſnikojo.

Wutrobu pak pozběhnje Bože ſlubjenjo: „Prajcźe tomu ſprawnomu, zo z nim
derje ſteji, dokelž płody joho prócow ſu jomu zawěſcźene.“ (Iſai 3, 10.)
Ale wulka krutoſcź wěry je trěbna, we horjach a cźěmnoſcźach ſo njedacź
zamolicź. Tamny woſobnje ſcźeṙpny ſtarodawnoho cžaſa, kotromuž ſwědomjo
nicžo zło njeporokowaſche, bu we cžwilowacym hubjenſtwje z dwělowanjemi
a praſchenjemi nadběhowany, kotrychž rozkładźenjo jomu tehdym zakhowane
zwoſta. Wón prajeſche: „Nic wobaracź chcu ja mojomu hortej, we
potłócženju mojoho ducha chcu ja rycžecź, ſym ja jene njemdre morjo,
jedyn zatraſchnik hłubiny, zo ty mje kaž z murju wobzanknjeſch? Symli ja
zhrěſchił, ſchto móžu ja, o wobkedźbowarjo cžłowjekow, tebi cžinicź?
Cžohodla ſtajeſch ty mje ſebi napſchecźiwo, k zaměrjenju mje
zapſchimnycź; cžohodla dyrbju ſebi bycź k wobcźežnoſcźi? Je tebi derje,
hdyž twojeju rukow ſkutk potłócžujeſch a zaſtorcžiſch? Sym-li ja
khrobłoſcźe wobeſchoł, potom běda mi; tola tež, ſym-li ja ſprawny,
njeſměm moju hłowu pozběhnycź (k nadźiji), ale naſycźeny bycź z
njecžeſcźu a nuzu.“ (Job. 7, 13. 20. — 10, 3. 15.)

Hdyž hižom ſprawnoho, kotromuž je wědomo, zo je ſtaroſcźiwje ſo prócował
Bohu ſwěrny bycż, — tak cżežke dwělowanja cžwiluja, prjedy hacž je joho
wěra połnje wobkru<pb n="X"/>cźena: wot kak cżežkich praſchenjow budźe
hakle wutroba tych pſchěwzata, kiž ſu we błudnoſcżach njewěry ſo
zaſchmjatali, hdyž jich jene zemjace horjo we dobniſchej měrje domapyta!
Potom ſo pogowi ſtara žałoſcż: „Kajki wužitk ma ſmjertny cžłowjek ze
wſchitkich wobcźežnoſcźow a prócowanjow ſwojoho ducha, z kotrymiž pod
ſłóncom na tejle zemi je cžwilowany.“ (♣Eccles.♠ 2, 22.) Někotry je we
wyſokomyſłnoſcżi a rozpuſchcźenej ſwobodże hiſchcże kipre pſchecżelſtwo
z Bohom pomjeṅſchił abo roztorhnył, a žałoſcżi nětk z wumocowanej
zrudobu, zo je jomu rjane dźěcżowſcy wěriwe zmyſlenjo woteſchło, kotrež
toho, kiž hrěſchne zło njeznaje, tak zbožownoho cžini. Jedyn druhi je
mocy ſwojeje młodoſcźe we njemdrym lóſchtaṙſtwje pſchiſadżił, a žałoſcżi
nětk we khorojtoſcżi, zo je jomu žiwjenjo puſte a zo ſu jomu cźekłe
wſchě rjane wumyſlenja za pſchichodnoſcź. Najwjacy wot tych, kiž ſu
njezlutniwi byli we wuſywanju złych ſkutkow, — dżiwaja ſo a ſkorža na
dobne pſchiſporjenjo jědowatych płodow. A cżile njenamakaja na ſtare
praſchenjo za zapocžatkom złoho te wotmolwjenjo, kiž je tola jich
ſamotnej wědomoſcźi tak blizko. „Te złóſcże pak ze zemje
njezeſkhadżeja“; (Job. 5, 6.) ale pſchiṅdu z prěnjoho z wopacžnoho
trjebanja dóſtateje ſwobody; cžohoždla je nětk zhromadne rozpuſchcżenjo
a ſkaženjo, pod kotrymž cyłe cžłowjeſtwo pozdychuje.

Wuzwoli-li ſebi cžłowjek ſwoje załóſchtowanja k wotpohladanju ſwojich
prócowanjow, tón hraje ſtraſchnu hru, zaſadźi ſwoju doſtojnoſeż a
poſtajenjo k wěcžnej zbóžnoſcżi, kaž tež te bohatſtwa bójſkeje hnady a
dobroeżiwoſcże a hraje wo ſwoju zbóžnoſcż; (we njedocžakliwoſcżi
zezdanje ſo jomu ta wěcžna hiſchcże njewěſta ani tak płacżiwa, zo by tu
pſchitomnu zakazanu parowaeż hodnja była.) A dokelž tajki pſchecźiwo
wot<pb n="XI"/>pohladanju ſwojoho ſtworicżerja ſkutkuje, a pſchez kóždy
ſkhrobły ſkutk ſwojeje wole najwyſche knježeṙſtwo Bože zaprjeje, dha
móže wón jeno we tak hłupym ſchtrycźe nazhonjenjo jara njewozbožaeoho
nadobycż. A dokelž je wón wyſche toho z tajkej ſkutkniwej ſpjecžiwoſcżu
ſwoje ſamotne poſtajenjo a powołanjo zaprěł a puſchcżił: dyrbi nic jeno
z Bohom, ale tež ze ſobu a zwonkocžnej naturu rozpanycź, nad kotrejž je
duchownu móc zhubił.

Tole je hacž runje jara njedoſpołne wukładżenjo ſtawizny prěnjoho
cžłowjeka, wot kotrohož je wſchitka cžwila na cyły ſwět tejele zemje
wuſchła. Tale cžwila hako ſchtrafa zawinjenja prěnjoho cžłowjeka je
pſchiſchła naturſkeje winy dla na wſchitkich joho potomnikow; ſchtož ſo
ze ſkaženja pſchezjenoſcże bjez Bohom a ſtworjenym duchom cžłowjeka a z
njepſchecżelneje natury ſpóznacż hodźi, a we ſmjercżi ſo dokonja; to
njemóžeſche cžłowjeka potrechicź, zo njeby zemjaca zhromadna natura ſobu
cżěrpiła. Kaž mjenujcy žana naturſka wěc, žana bytnoſcż za ſo cyle
ſwojedla ſo tu njenamaka, ale druhomu wyſchomu wotpohladanju ſłužowna
je, tak tež njemóže zhromadna zemjaca natura žane druhe poſtajenjo měeż,
hako telewe ſwojej najwyſchej ſchtałtnoſcżi k jednoſcżi ze ſtworjenym
cžłowjecžim duchom pſchiṅcż, do joho ſwobody a zbóžnoſcże nuts zaṅcż, a
we nim te wotpohladanjo ſwojoho njeměra, ſwoje wobkrucżenjo a
pſchekraſnjenjo nadobycż. Rozpanjenjo tejele jednoty dyrbjeſche tohodla
na zhromadnu wonkocžnu naturu woſpjet ſkutkowacż, a ta ſmjertna rana,
kiž cžłowjecže žiwjenjo trjechi, dyrbjeſche, hacž runje bjez jaſnoho
ſpóznacża, tež wot njeje ſobu wucžuta bycż, hdyž wona tomu
njerjadownomu, njeměrnomu pſcheměnjenju roſcżenja a hinjenja dopany.

<pb n="XII"/>

Tele dżělbranjo zemjaceje natury na wobnamakanju cžłowjeka je měnjene,
kotrež tón japoſchtoł k zrozymjenju da, hdyž wucži: „Zo zhromadna
ſtwórba hiſchcże pozdychuje, a we porodnych hronach ſo bědżi hacž do
nětka.“ Kak mnohe ſu wopokazanja tyſchnoſcże, njeměra a boloſcże we
wſchěch wokreſach natury; hdżež lubozne a zwjeſeliwe nihdże njemucżene k
widźenju njeje; hdżež we najwótriſchich extremach (napſchecźnoſcżach) a
napinanjach te lubozne a žadławe hromadu mjezuje; a pódla ſwěcźacoho
kolibrika hrozny pawk łaka; hdyž wichory wuja, wulke wody ſchumja,
łamacy lód praſka, dżiwje torhace zwěrjata ruja, tyſchnoſcżene ſtadła
ſkiwla; wupraja ſo jich ſtróžele, žałoſcż a podcżiſchcźenjo, a tele
zrozymjenjo njeje ſamotnje we naſchim zacžucżu we prědkſtajenju naſchich
myſlow. Pſchetož wſchitke tele njeměrne pſcheměnjenja widżownych wěcow
natury, pokazuju na ſtajne bědżenjo mócnych napinanjow njepſchecżelnych
mocow, na pſchecy nowe ſo wrócżace pſcheměnjenjo tworjenja a hiujenja, a
z tym na boloſcżiwe tyſchniwe žadanjo a bědżenjo za zwoſtawacym
namakanjom ſtajnoho pokoja a znutsnitoho wudokonjenja, kiž móže ſo hakle
potom na ſwět narodżicż, hdyž wuporjedżenjo duchownje cżěłnoho cžłowjeka
k połnej woprawdżitoſcżi dóṅdże.

Tež wo tym ſmy wot dalſcheje wucžby tohoſamoho japoſchtoła rozwucženi:
„Hinitoſcżi je ſtwórba podcżiſnjena pſchecżiwo ſwojej woli, hacž do toho
(wot Boha) poſtajenoho cžaſa.“ Pſchetož tež wona budże wot wotrocžſtwa
hinitoſcże wumožena, a k ſwobodże a hordoſcżi dżěcżi Božich pozběhnjena.
Hacž dotal pozdychuje nic jeno cyła zemſka organſka natura; ale tež my,
kiž ſmy zawdank pſchichodneje hordoſcźe, prěnitkowne dary bójſkoho Ducha
hižom doſtali, žałoſcżimy hiſchcże we naſchim znutsnitym, hdyž dokonjane
wuporjedżenjo a <pb n="XIII"/>pſchiwzacżo do dźěcżi Božich wocžakujemy:
k wumoženju naſchoho cźěła.“ (Romſk. 8, 20—23.)

We cžim pak wobſteji najwažniſcha žadoſcź a žałoſcż tychſamych, kiž ſu
hižom prawo dóſtali, ſo bjez dżěcźi Bože licžicż? Nic ſnadż cżěłne
cżěrpjenja, parowanja a boloſcże ſu najwjetſcha wina jich žałoſcże; tež
nic horja, zmólenja a napſchecżnoſcże, kiż we cžłowjecžim towarſtwje a
wobkhadżowanju z cžłowjekami naſtanu, a kotrež ſtary Seneka je
pſchirunał ze zwadu wóznikow (furmanow), hdyž ſo na wuzkich pucżach abo
haſach zetkaja: ale we tym ſtrachapołnym znutsnitym wojowanju a bědźenju
bjez zmyſłojtymi ſebicžnymi žadoſcżemi napſchecżo winowatoſcźam
duchownoho póccźiwoho žiwjenja, kotromuž woni tak dołho, hacž jich
zemjace pſchebywanjo traje, ſo podcżiſnjeni cžuja; tak zo wſchitcy z tym
japoſchtołom wuznacż dyrbja: „Ja zwjeſelu ſo na božim zakonju po
znutsnitym cžłowjeku, tola pak cžuju ja jene druhe kazanjo (naturſku
móc, žadoſcźiwoſcź) we mojich ſtawach, kiž za tym ſo prócuje, mje do
jaſtwa hrěcha zwjazacż.“ Tale znutsnita pſchekora, we ſwojej cyłej
ſkaženoſcżi wucžuta, je jeuicžcy woprawdna žałoſcż za lěpſchim ſwětom
(Weltſchmerz), kiž za woprawdże wěrnym wozboženjom žada. A tohodla, hdyž
je japoſchtoł ſwoje poſkorženjo z tym pozdychnjenjom žałoſcże
wobzanknył: „Ja njezbožowny cžłowjek, ſchto budźe mje wuſwobodźicż wot
tohole cżěła ſmjercże?“ t. r. wot tohole knjejſtwa wopjeratych
ſpjecžiwych a ſebicžnych nakhilnoſcżow a pſchiwucženych žadoſcżow, kiž
tu duchownu ſmjercż ſkutkuju? wotmołwi wón: „Hnada Boža pſchez naſchoho
Knjeza Jězuſa Khryſtuſa. (Romſk. 7, 24.) Móc mjenujcy, kiž toho
panjenoho a we ſebi rozpanjenoho cžłowjeka zaſy wuzběhnycż a wožiwicż
dyrbi, njemóže žana mjeṅſcha bycż, hacž ſtworjaca wěcžneje luboſcże;
tale ſama <pb n="XIV"/>pomoc pak je te nowe žiwjenjo, kotrež je wona do
cžłowjeſtwa zaſchcźěpiła pſchez ſpodżiwnoho ſrjedżicżerja a wujednarja,
kotryž je do bydła zawinjenjow, pokuty, boloſcże a ſmjercże nutszaſchoł,
hako njewinowaty pokutnik, hako muž boloſcżow, zo by rozdwojene zaſy
zjenoſcźił, zo by ſpjecžiwoſcź rozwjazał a za naſche boloſcźe, kotrež je
na ſo wzał, ſwoju połnoſcź žiwjenja a zbóžnoſcże nam ſobu dżělił.

Komu pak mamy najbliže ſo dżakowacż, kiž k ſłužbje bě k tomule Božomu
ſkutkej, k zapſchimnjenju tejele wulkeje potajnoſcźe, te wyſchenaturſke
zaſtupjenjo toho wumožnika do cžłowjecžoho ſwěta, hacž tej hordoznej
Knježnje, kotraž bu hako joho rodźicżeṙka wuzwolena? „Pſchiſłuſchne je“,
kaž ſwjaty Bernhard ſo wupraji, „zo na nju wocži wſchěch ſtworjenjow, (k
najmjeṅſchomu wſchitkich cžłowjekow) ſo wobrocżeja; pſchetož we njej a z
tejſamej je ruka wſchohomócnoho wſchitko, ſchtož je na zemi ſtworiła,
zaſy ponowiła, wuporjedżiła. Cžim nutrniſcho jeje žiwjenjo z tymle
dźiwom noweje ſtwórby je zwjazane a ſo hromadu dżerži, k kotromuž bě tež
te duchowne ſobuſkutkowanjo jeje wěry a poſłuſchnoſcże žadane; cżim
krucźiſcho ſu tež jeje dalſche pucźe a potrjechenja (podeṅdżenja)
zaplecźene z tymi jeje bójſkoho ſyna, a cżim boloſcźiwſcho dyrbjeſche
wona wot wſcheje napſchecżnoſcże, łžě a ſebicžnoſcże bycż trjechena, kiž
joho njebjeſkej luboſcźi tak njepſchecżelnje napſchecźo pſchiṅdźe. Kaž
pak wſchitka žadoſcż za wozbožacym ſwětłom a bójſkej dobrocźiwoſcżu, kiž
hdy bjez cžłowjekami tu na zemi běſche, we ſwjatej knježnje ſwoju
połnoſcź a tež ſwoje dopelnjenjo doſahny; tak tež ſu we cźěrpjenjach,
kotrež je jeje ſyn na ſo wzał, a we wótrych pruhowanjach, kotrež je wona
joho dla wutrała: wſchitke horja a boloſcźe tejele zemje ſwoje
poſwjecźenjo a pſchekraſ<pb n="XV"/>njenjo namakałe. To tež njemóže
hinak bycź, zo jara boloſcźiwe žiwjenjo macźerje wumožnika a tych
wumoženych we jara blizkim wobſtejenſtwje ſo namaka z poſtajenjemi, kiž
wumoženych huſto jara boloſcźiwje potrjechuja. To budźe we ſcźěhowacych
rozpominanjach nadrobnje rozprajene: k wuporjedźenju wopacžnych
pocžinkow, k natwarjenju póccźiwoſcźow, k nadobycźu znutsnitoho pokoja
we zahójenym cžiſtym ſwědomju. To njech ſo ſtanje k najwjetſchej
khwalbje naſchoho Knjeza Jězuſa Khryſtuſa a pſchecy cžiſteje knježny
Marije, macźerje Božeje.

<pb n="XVI"/>

Wopſchijecżo.

♣I.♠ Marija, macźeṙ wſchěch wěriwych ſtrona 1

♣II.♠ Marija, póccźiwych žónſkich debjenſtwo „ 7

♣III.♠ Marija, ſłužownica toho Knjeza „ 16

♣IV.♠ Marija, macźeṙ rjaneje luboſcźe „ 21

♣V.♠ Marija, wucźek hrěſchnikow „ 29

♣VI.♠ Marija, macźeṙ dobreje rady „ 39

♣VII.♠ Marija, tróſchtaṙnica zrudnych „ 48

♣VIII.♠ Marija, pomocnica mrějacych „ 59

♣IX.♠ Marija, boloſcźiwa macżeṙ „ 70

♣X.♠ Marija, zbóžna prajena wot wſchitkich narodow „ 84

♣XI.♠ Marija, cžeſcźowna knježna „ 90

<pb n="1"/>

♣I.♠

Marija, macżeṙ wſchěch wěriwych.

Ty dyrbiſch twoju macżeṙ cžeſcźowacż wſchitke dny twojoho žiwjenja, hdyž
we wopomnjecżu wobkhowaſch, kajke ſtrachi je wona twoje dla
pſchecżeṙpiła. (Tobias 4, 4.)

W nalěcźu měſaca meje wotewrja natura ſwoje žiwjenjo a pokazuje nam ſwój
cžas wſchohomóc, mudroſcź rjanoſcź a dobrocźiwoſcź Božu; kwětki a
kcźenja ſo wotewrjeja k podłožkej naſchich nadźijow, k zdźerženju a
wokſchewjenju naſchoho pſcheměnjatoho žiwjenja. Ale we tychle kcźenjach
a płodach namakaja ſo hižom zaſy ſymjenja a jadrjeſchka za pozdźiſche
nowe wožiwjenjo. Tak tež njeje žane płacźite wobſtejeńſtwo we žiwjenju
cžłowjeſtwa ſamotnje za tule zemju załožene, ale ſłuſcha hižom k
wyſchſchomu zarjadowanju do wěcžnoho žiwjenja doſahajo. Macźeŕ
wotpocžuje po ſmjercźi we pokoju, dokelž wjedźeſche ſwoje dźěcźi ſebi
poſłuſchne wocźahnycź, k załoženju nutrnoho wěcžnje trajacoho zwjazka;
tohodla njeje žane žohnowanjo nadobniſche hacž te, kotrež na jeje
luboſcźiwym ſkutkowanju, jeje ſtaroſcźach a cźeŕpjenjach wotpocžuje. K
tutomu runje prajenomu ſteji we jara nutrnej podobje wyſchenaturſka
njebjeſka rjadownoſcź, kotruž tón Knjez w ſwojim poſlenim wotkazanju
zjawnje je zawoſtajił; pſchetož kaž bě wón prjedy ſwojoho woteńdźenja k
zarunanju ſwojeje widźowneje pſchitomnoſcźe na zemi, ſwojim <pb
n="2"/>wucžownikam jenoho druhoho tróſchtarja ſlubił; tak tež je wón
ſwojej macźeri druhoho Syna, a wſchitkim wèriwym hiſchcźe druhu macźeŕ
dał hacž tu cźěłnu, hdyž wón k ſwj. knježnje Mariji prajeſche: Hlej
twojoho ſyna, a k wucžownikej, kotrohož wón lubowaſche: Hlej twoju
macźeŕ?

Kak móžemy pak tele takle zrozymjene wotkazanjo, kotrež je naſcha cyrkej
kóždy cžas wěriła, za woprawdźe wěſtu wěrnoſcź dźeržecź; zo je mjenujcy
ſwj. Marija pſchez móc Khryſtuſowoho wuprajenja, nic ſamotnje tomu
jenomu wucžownikej, ale wſchitkim wěriwym do wyſchſchoho a luboznoho
wobſtejenſtwa macźerje ſtupiła? A kajke žohnowanjo a ſpomoženjo je we
nim zakhowane: to namakamy pſchez rozpomnjenjo wozbožacych ſkutkowanjow
naſcheje njebjeſkeje macźerje na zemi, a k zeznacźu ſwjatych
winowatoſcźow wſchitkich macźerjow, zo dyrbja ſwojim dźěcźom dobre
nakhilnoſcźe zaſchcźěpicź.

Ta wyſchenaturſka pótajnoſcź Khryſtuſowoho zaſtupjenja do cžłowjeſtwa
njeda mjelcžecź wo knježnacej Božej rodźicźeŕcy. Pſchez te njerozdźělne
wobſtejeńſtwo, zo je Khryſtus jeje ſyn, a pſchez jeje nutrne
ſobuſkutkowanjo, kotrež je wona měła na tym parſchonſkim zjenoſcźenju
cžłowjecžeje natury z Bójſtwom: pſchiſłuſcha tej macźeŕſkej
doſtojnoſcźi, kotraž bu jej popſchata, jena wyſokoſcź, kotrejž ſo we
cyłym ſtworjenym ſwěcźe nicžo pſchirunacź njehodźi. Tohodla móžemy bjez
wſchoho zamolenja wot njeje prajicź: Zo je wſchitke a kóžde macźeŕſtwo
na zemi wot tejeſameje a pſchez tuſamu ſwoju prawu płacźiwoſcź nadobyło.
We tymle najwyſchſchim zrozymjenju, prajeſche drje tež Hilžbjeta ſwoje
powitanjo na te najſtarſche ſlubjenjo wo paradizu wrócźo: Žohnowana ſy
bjez žónſkimi, a žohnowany je płód twojoho žiwota.“ Te macźeŕſke
žohnowanjo, kotrež je nam ſwj. Marija pſchinje<pb n="3"/>ſła, wobſteji
wo tym cžłowjeſtwje Khryſtuſa, pſchez kotrež bu zemjace z njebjeſkim
wujednane, hako we najwyſchſchim wojmidle w rjecźazu ſtworjenych wěcow,
kiž tu pſchekraſnjenu naturu z jeje ſtworicźerjom zaſy zjenoſcźi. A
pſchez to hižom, zo budźe wot žiwjenja a zaſłužbow toho ſrjedźicźerja
cyłe cžłowjeſtow k njebju nawrócźene a zdźeržane, ſcźěhuje, zo
dóſtojnoſcź macźeŕſtwa, kotrež bu jej pſchez bójſke wuzwolenjo
popſchate: nic ſamotnje na jeje ſyna, kiž budźe mjenowany: tón
jednorodźeny bjez wjele bratrami, ale tež na wſchitkich ſo wupſchěſtrja,
kiž ſu jomu w luboſcźi poſłuſchni.

My njeprajimy tohodla wjacy z Hilžbjetu: „kak ſebi ja zaſłužam, zo
macźeŕ mojoho knjeza ke mni pſchińdźe?“ po nowym wyſchſchim rjedźe je
macźeŕ naſchoho knjeza, tež nam hako macźeŕ data. Tohodla praji ſwjaty
Anſelmus: „O knjeni! hdyž bu pſchez tebje ſyn Boži naſch bratr, njejſy
ty pſchez njoho tak naſcha macźeŕ? Tomu runja wucžeſche ſwjaty Hawſchtyn
(Auguſtin), zo je wona hako macźeŕ Khryſtuſa hižom pſchez to ſobu macźeŕ
joho ſtawow, kiž z nim hako ze ſwojej hłowu ſu zjenoſcżene. Hdyž je
druhi Hadam zaſypſchinjeſeŕ žiwjenja wo hnadźe Božej, tak dyrbi ſwjata
Marija, hako macźeŕ (wſchěch we hnadźe Božej) žiwych bycź wuſpóznata; a
hdyž wón, hako žiwy khlěb, kiž je z njebjes dele pſchiſchoł, a hako
cyrobny kužoł nowoho žiwjenja, we pſchekraſnjenym cźěłſtwje ſo ſamoho
podawa tomu jednoromu: do kak ſpodźiwnoho wobſtejenja ſtupimy pſchez to
zaſy k joho macźeri, kotraž pſchez joho luboſcźe dar k wyſche woſobnomu
krejepſchecźelſtwu ſo ſcžini.

Schtož pak je ſwj. Marija pſchez ſwoje wuzwolenjo hižom była wot
wokomiknjenja, hako bu dźiw ponowjacoho ſtworicźeŕſtwa na njej
dopjelnjeny, mjenujcy macźŕe cžłowjekow <pb n="4"/>we rjedźe hnady; — k
tomu dyrbjeſche wona hakle pſchez ſwoju ſamotnu zaſłužbu, we wótrym
pruhowanju, wo tyſchnoſcźi a ſmjertnym ſtyſku, te płacźiwe poſwjecźenjo
ſebi zaſłužicź, a pſchez bójſke ſwědcženjo k tomule powołanju
wobkrucźena bycź. Hako tohodla Jězus ſwoju macźeŕ a toho wucžownika,
kotrohož wón lubowaſche, pódla kſchiža ſtejo widźeſche, prajeſche wón k
ſwojej macźeri: „žónſka, hlej twojoho ſyna; potom k tomu wucžownikej:
„hlej twoju macźeŕ.“ Kaž Khryſtus we waſchnju mějeſche, ſo ſamoho z jara
pſchezcyłnym wuprajenjom hako ſyna cžłowjeka tudy pomjenowacź, zo by tym
znamjenił, zo je we tajkim zaprjecźu ſebje ſamoho, cyłomu cžłowjeſkomu
ſplahej ſo darił: tak chcyſche wón jow ſwoju macźeŕ tež z pſchezcyłnym
mjenom pomjenowacź; pſchetož wot nětk dyrbjeſche woſobna boloſcźiwje
cźeŕpjaca nic wjacy ſamotnje hako joho macźeŕ ſo wobhladowacź. Z teje
ſameje winy njemjenowaſche wón toho wucžownika z joho ſamotnym mjenom,
dokelž wón dyrbjeſche w ſwojej woſobje (parſchonje) zhromadnoſcź
wſchitkich wěriwych prědkſtajecź. Hižom Origenes je wucžił: zo je kóždy
wěrny kſcheſcźan ſyn ſwj. Marije a tak tež kóžda woprawdna kſcheſcźanka
jeje dźowka.

We cžim pak, a w kajkim woſebitym wobſtejenſtwje leži najwoſobniſche
dopokazmo za wěrnoſcź tohole napohlada? Wone ſo namaka w jenym nic
mjenje dohladniwym, kaž derje zrozymliwym podawku; ſchtož drje
najcžaſcźiſcho njedohladane zwoſtanje, tola pak hnydom pſched wocži
ſtupi, tak bórzy hacž we wěſtym naſtupanju, ſwjatu Mariju z jeje za ſyna
pſchiwzatym ſwjatym Janom bjezſobu pſchirunamy. Pſchez Khryſtuſowu
ſmjercź krawnoho wopora na kſchižu bu ſwjata Marija widźowneje
pſchitomnoſcźe ſwojoho ſyna wurubjena, a potrjebowaſche tohodla <pb
n="5"/>zaſtupnika, kiž by jej měſto ſyna w ſwěrnej luboſcźi ſłužił, a
hako wonkowna podpjera k pomocy był. Je pak tež ſwj. Jan hižom tehdom
bjez macźerje był, zo by toho runja macźerje potrjebował? Tole by jeno
trěbne było, hdyby wón hako mólicžke dźěcźo a we njedoroſcźenych lětach
ſwoju macź zhubił; k prěnjomu njebě to, hewak wón njeby mohł bycź za
japoſchtoła wuzwoleny; a k druhomu bě joho macźeŕ žiwa, pſchetož wot
Salome macźerje Jana a Jakuba rycži huſto ſwj. ſcźenjo; tež bě wona
tehdom, hako Jězus ze kſchiža k ſwojej macźeri rycžeſche, ſama pódla,
wona ſtejeſche z druhimi žónſkimi cyle blizko. Bě Salome pſchez to, zo
Khryſtus jeje ſynej tu ſwjatu knježnu hako macźeŕ da, we ſwojim
macźeŕſkim prawje pomjeńſchena a jeje lubowany ſyn wot njeje dźěleny?
Ně, wona ſo tohodla njerudźeſche, hako by była zaprěta, wjele bóle bě
jej to k tróſchtej a k wjeſołoſcźi.

Tole runje rozpomnjene wucži nas, zo ſmy pódla a wyſche naſcheje
zemjaceje macźerje tež hiſchcźe njebjeſku dóſtali, kotraž tele
zaſtojńſtwo a tu doſtojnoſcź runje tehdom dóſta, hako wona wot
njewuprajnych boloſcźow trjechena pódla kſchiža ſtejeſche. Tohodla tež
wot njeje we wyſchſchim zrozymjenju te napominanjo nam płacźi: „Ty
dyrbiſch nana a macź cžeſcźicź we wſchitkich dnach twojoho žiwjenja,
wopomnjejo, kajke ſtrachi ſtaj twojedla wuſtałoj. Pſchetož ſchtó mohł
wſchitke ſtróžele, ſmjertne ſtrachi, cžwile a boloſcźiwe wopory
zrozymicź, kotrež je wona jenicžey naſchoho wozboženja dla z rycźeŕſkei
ſylnoſcźu wěry a luboſcże ſcźeŕpliwje pſchinjeſła; a pſchez kotrež je
wona tele macźeŕſke prawo k nam ſebi zaſłužiła!

Pſchi zdonku krawoho kſchiža bě ſw. Marija ſtupiła k ſwědcženju a
dźělbranju joho ſmjertnych boloſcźow, joho Boha pſchekraſnjaceje
ſcżeŕpnoſcźe a pokornoſcźe, joho <pb n="6"/>wyſchſchoměſchniſkich
próſtwow a poſlenich rycžow, a krawnoho dopjelnjenoho wujednacoho
wopora. Jeje luboſcź dźeržeſche ju pſchihotowanu pódla ſwojoho ſyna
cźeŕpjecź a wumrjecź. Kaž boloſcźiwje joho napohlad jej wutrobu
roztorha, nježadaſche tola pſchi ſwojim macźeŕſkim prawje, zo by wón
pſchez bójſku móc ſmjercź wot ſo zdalił. Te wołanja, kiž wot wſchitkich
ſtronow ſłyſcheſche: „Jeli ſy ſyn Boži, dha zlěz ze kſchiža“ znajeſche
drje jeno wona we cyłej wěrnoſcźi. Tola tajka žadoſcź njepſchińdźe do
jeje wutroby, hacž runje tak nutrnje a woprawdźe we duſchi z nim ſobu
cźeŕpjeſche, zo by wjeſele za njoho wſchitkim cžwilam ſo podała. Pſchi
wſchim tym zwoli wona, zo by jeje jednorodźeny woprowany był za
wozboženjo cžłowjeſkoho ſplaha, kaž bě prjedy zwoliła do potajnoſcźe
joho wocžłowjecženja. Wona je nas porodźiła we boloſcźach, hako do joho
ſmjercźe zwoli, zo by wón naſchu ſmjercź pſchewinył, ſwoje žiwjenjo nam
ſobu dźělił, nas k ſwobodnoſcźi znutskownoho cžłowjeka pozběhnył a
pſchez wěru we naſchich wutrobach bydlił. Pſchetož mohło nam tele
žiwjenjo bycź ſpomožne, k kotromuž my za tónle ſwět ſmy rodźeny, jeli
nic pſchez znowanarodźenjo nowoho žiwjenja, wo hnadźe Božej, nam date wo
ſwj. kſchcźeńcy, a hajene ſtaroſcźiwje k połnomu wudokonjenju? Schtó pak
je najlěpje khmanoſcźeny, we wutrobje dźěſcźa wěru a pobožnoſcź zbudźicź
a wutwarjecź, hacž joho macźeŕ, kiž je we ſtaroſcźiwej luboſcźi je hacž
dotal wocźahnyła?

We ſwědomju a cžeſcźiwej bojoſcźi namaka pak ſo jenicžcy pſchiběranjo a
wobſylnjenjo jenoho we woprawdźe nabožnych pocžinkach wjedźenoho
žiwjenja. Tohodla dyrbi dźěcźo hižom wot najmjeńſcheje ſtaroby wot złoho
wotdźeržowane a k dobromu pſchiwucžene bycź; a to nic z mocu, ale ſamo
ze ſwobodneje poſłuſchnoſcźe, dyrbi z do<pb n="7"/>brej wolu rady ſo
podwolicź radźe a miłym napominanjam, dokelž Boža ſwjata wola tak žada.
Za cžłowjeka zwoſtanje njezbožo, kiž ſwoje wocźehnjeno njedóſta wot
rozomneje, ſtajneje luboſcźe ſwojeje macźerje; a njedoſaha-li to, dha
njech nanowa ruka pſchewinje. Hdyž dźěcźo pſchi wotucźenju rozoma
zwuknje lubowacź dobre pobožne zmyſlenjo, njewoſtanje to bjez wužitka, a
tež po najwjetſchich zabłudźenjach, kaž pſchikłady dopokazuja, zaſy z
mocu k žiwjenju pſchińdźe a ſo wobtwjerdźi. Chce tohodla kſcheſcźanſka
macźeŕ woprawdźe ſwoje dźěcźi wo póccźiwoſcźi a bohabojaznoſcźi
wobkrucźicź, ſchtož ſo runje tak pſchez Božu hnadu, kaž ſamotne
ſobuſkutkowanjo ſwobodneje poſłuſchnoſcźe wuwjeſcź hodźi; njeſmě po
tajkim brachowacż Khryſtuſowe žohnowanjo, a ma ſo podacź pod zakitanjo
teje njebjeſkeje macźerje, a dowěriwje k njej wołacź: wujednaj a porucž
nas twojomu ſynej, prědkpoſtaj nas joho dobrocźe, bjez tychſamych, kiž
wón twojej luboſcźiwej wutrobje, twojej macźeŕſkej ſtaroſcźi je
pſchiporucžił.

♣II.♠

Marija, pȯccżiwych žȯnſkich debjenſtwo.

Tam běchu žónſke, kiž pſchihladowachu, kiž ſu za nim ſcżěhowałe a jomu
ſłužiłe, hdyž bě wón we Galilejſkej; a tež wjele druhich, kiž běchu z
nim ſobu pſchiſchłe do Jeruſalema. Mark. 15, 40—41.

Stawizny kſcheſcźanſkich cžaſow a ludow ſu debjene z mnohoſcźu mjenow
woſobnje póccźiwych žónſkich a knježnow, ſo ſwětlacych we duchownej
rjanoſcźi, kiž by we <pb n="8"/>njekſcheſcźanſkich ludach podarmo pytał.
Znajomne je doſcź, zo njeje z wuwzacźom tamneje dźowki ſpěſchneje huby w
domje Kaiphaſa, bjez wſchimi tawzyntami, kiž toho knjeza whramocźe a
njedźaku zacpjachu, ani jena jenicžka žónſka mjenowana. A te ſame,
kotrež ſwjate ſcźenjo mjenuje, ſu wot ſpocžatka hacž do kónca joho
zjawnoho ſkutkowanja z nutrnej cžeſcźiwoſcźu jomu ſwěrne zwoſtałe bjeze
wſchoho kiwkanja we ſpodźiwanju a luboſcżiwym poſłuženju; (Lukaſch 8,
1—3.) to nic ſamotnje jomu, ale tež joho knježnjacej macźeri, kotrejež
woſobna wyſokoſcź jim njemóžeſche pſchecy zakhowana zwoſtacź; dokelž je
wona ta wuporjedźeŕka tych žónſkich, kaž ju ſwjaty Fulgentius mjenuje.
Pſchetož kak potłócžene ſu zwonka kſcheſcźanſtwa? Kajke dobroty je
ſwjata Marija žónſkim w cyłym cžłowjecžim towaŕſtwje pſchinjeſła? Z
wotmołwjenja teju praſchenjow ſpóznajemy, kak jara doſtojnoſcź žónſkich
wotwiſuje wot jich ſcžěhowanja ſwjateje knježny Marije, a tak kaž tež
zbožo cžłowjecžoho towaŕſtwa wotwiſuje wot žónſkich doſtojnoſcźe a
płacźiwoſcźe.

Dokelž ſu we prjedawſchich ſtarych cžaſach wot njeſwjatych žónſkich
ſurowe jara bjez wſcheje ſmilnoſcźe we piſmach ſo wuprajeli, je
pſchiſchło, zo ſu druzy za nimi žónſki plah w pſchezcyłnym hórcy
wobſkoržowali jim wumjetowajo: njewobſtajnoſcź, lochkazmyſlenjo, a
pſcheměruu ſkutkniwoſcź. Hdyž je w tamnych ſurowych cžaſach je Salomon
prajił: zo jo bjez tyſac muſkimi z nuzu tola jenoho ſprawnoho namakał,
tola bjez wſchitkinu žónſkimi ani jenu; dha jo cžeſcźowny ſchpaniſki
biſkop Guevera miliſcho rycžał: zo rozomnym a nawjedźitym muſkim lěpje
pſchiſteji žónſke zakitacź, je doſtojnoſcź wuzběhnycź hako je hanicź.

<pb n="9"/>

Schtož pak k wěrnoſcźi pſchiſłuſcha, njebudźe nikoho ranicź, kiž prawdu
lubuje.

Cžohodla pak my prajimy w cyrkwinſkim khěrluſchu: „♣Ad te clamamus
exules filii Evae.♠ K tebi ſo wołamy, my wupokazane dźěcźi Jěvine,“ hdyž
ſo tola z wjetſcha Hadamej wina herbſkoho hrěcha pſchizpiwa? Na to
wotmołwi ſwjate piſmo: „Nic Hadam je był zawjedźeny, ale ta žónſka to
bě, kiž bu k pſcheſtupjenju kaznje zawjedźena.“ „Wot teje žónſkeje je
ſpocžatk hrěcha cžinjeny a pſchez nju buchmy my wſchitcy ſmjertni.“ Jěva
tež bě, kiž wuzna: „Tón had je mje zjebał.“ Hadam pak móžeſche ſo pſchi
ſwojim próznym zamołwjenju k najmjeńſchomu na ſwoju towaŕſchku powołacź,
kotraž drje njeje na žane waſchnjo te wotpohladanjo měła, joho zjebacź;
tola pak pſchez pſchikład a wobrycženjo joho zawjedźe k njedźiwanju na
jomu wozjewjenu zakaznju.

Tale ſtawizna njeje pſchirunanjo abo baſnja. Rozprawa tohole podawka
pokaže, kak prěnjej cžłowjekaj pruhowanjo ſwojeje ſwobody
pſcheńdźeſchtaj, kotrež bě we zakazanju a wabjenju polecžene. Njeje tu
měſto, pſchezwažne zhudawanjo wotpokazacź, hako by bójſka zakaznja na
ſplahowſke zjenocźenjo pokazowała. Schtož to naſtupa, zo bě žónſka
pſchez wabjenjo a wołženjo prěnja we wopacžnym wuzwolenju, widźomne ſebi
wjacy wažicy hacž njewidźomne, ſwoju móc za rjedliſchu dźeržicy hako
poſłuſchnoſcź k Bohu, wonkowne zybolate zbožo lubſcho mějicy dyžli pokoj
dobroho ſwědomja: dyrbi z toho wina ſo namakacź, kiž hiſchcźe tohodla
njewuzamołwja, zo poſtajenjo žónſkich ſchtałtnoſcźacym naturſkim mocam
bliže pſchinjeſe a lóže pſchewahu nadobudźe we wucžujitnoſcźi, w
njeſrědkownych prědkznamjenjach a w pſcheměnjacej lóſchtniwoſcźi.

Hdyž potajkim w pſcheſtupjenju bójſkeje kaznje, <pb n="10"/>hako wot
Boha wotreknjenju njeje nicžo měnje było dyžli zamordowanjo cźěła a
duſche, tak njemóžeſche nicžo druhe ſcźěhowacź, hacž woſebje boloſcźiwa
ſchtrafa na cyły žónſki ſplah, dokelž bě žónſka prěnju krocžel cžiniła k
wotpadej, kaž ſwjate piſmo wobſwědcža, a we pohanſtwje je k widźenju, zo
ſu žónſke wſchoho prawa na ſebi wurubjene a runja pſchahownomu ſkotej
trjebane. Kaž pak tež je, po wucžbje ſkoro wſchitkich ſtarſchich
wucžerjow katholſkeje cyrkwje, woſebje ſwj. Hawſchtyna („Jěva ta prěnja
wina naſchich cźeŕpjenjow a zrudneje pſchekory ze ſobu): tak ſo ſwjata
Marija wot cyrkwje „Ty wina naſcheje radoſcźe“ mjenuje. Tule wěrnoſcź
ſpóznajo ſu tohodla wjele tehdym žiwych žónſkich z cžeſcźownej, a
dźakownej luboſcźu ſo k njej ſtowaŕſchiłe. „Pódla kſchiža ſtejeſche joho
macźeŕ a Marija Madlena.“ Madlena ta błyſchcźata, pychu lubowaca, druhim
ſo lubicź prócowata, ſwojeje ſwětlaceje rjanoſcźe hako mócnje wabjacoho
ſrědka ſebi wěſta, wot ludźi z dźiwanjom wobhladowana, tola nic
cžeſcźena, bě prjedy cyle ze wſchitkimi ſwojoho ducha ſpodobnomu
žiwjenju hrěſchnoho ſwěta złožena. Z wěrnoſcźu wucži tohodla jene
ſchpanſke pſchiſłowo: zo žónſke a kury, kiž wjele zwonka domu wokoło
běhaja, ſkoro k zhubjenju du. Ale hdźež trjeba tych pſcheńdźenjow je
wjele było, tam je tež hnada wſchu měru pſchetrjechiła. Madlena zhnuta a
rozſwětlena wot mócnjeje želnoſcźe, pſchewzata wot bójſkeje luboſcźe,
kaž znowanarodźena, bě pſchi tych najwjetſchich podawkach, we kotrychž
bu wozboženjo cžłowjekow dokonjane, japoſchtołam runjecźa, haj k
ſwědcženju horjeſtacźa Khryſtuſa jim prědkcźehnjena. Wona dźe wſchěm
druhim žónſkim do prědka, a ſwěcźi ſo hako najkraſniſche debjeńſtwo
wumoženoho cžłowjeſtwa. Bě wona prjedy próznej ſwětnej hordoſcźi
ſłužiła; a we ſwoju zbóžnoſcź zaſpjacym <pb n="11"/>zmyſłojtym žiwjenju
wěrna dźowka Jěwy była: tak je nětko wot ſwojoho wotucźenja k duchownomu
žiwjenju k tej žohnowanej knježnje ſo ſtowaŕſchiła a jeje macźeŕſkomu
zakitej ſo dowěriwje porucžiła.

Tónle wopomnjecźa hódny podawk wucži wo dobje, kak jara póccźiwoſcź a
doſtojnoſcź žónſkich wotwiſuje, hacž hacž wone z cyłym ſwojim
prócowanjom prěnjej abo druhej macźeri cžłowjeſtwa ſcźěhuju; a tak
wſchitku hordoſcź a próznoſcź cźěkajo we ſcźeŕpnoſcźi a pokornoſcźi, a
ſwjatej pſchiſłuſchnoſcźi, rjanoſcź znutskownoho žiwjenja wobkhowaja,
abo hacž na cyle napſchecźnym pucźu, próznej hordoſcźi, a tej mało
wužitnej žadoſcźi druhim ſo lubicź a tym jebacżnym wjeſołoſcźam ſwětnoho
žiwjenja ſo pſchiwobrócźa; a tak toho runja na tamne ſtare zawjedniwe
ſłowo poſłuchaja: „Wy budźecźe kaž bohojo.” Tak ſo cžaſto we wabjenju k
hrěchej jene wſchitko pſchetrjechjace ſpodobanjo a derjebycźo jebacźnje
ſkicźi.

Budźe mjenujcy wonkowna ſchtałtnoſcz rjanoho cźěła hako najwjetſcha doba
wobhladowana; tak dyrbi potom ſamo zrozymliwje wſchitko, ſchtož mohło
nahladnoſcź rjanoſcźe powjetſchicź k najwažniſchej naležnoſcźi
wuzběhnjene bycź, zo by ta kcźějaca wſchě wutroby pſchemóžiła a
pſchibojſku luboſcź doſtała.

Schtódha njeby dozrozymił, zo pſchi tajkich nakhilnoſcźach wonkocžnoho
wotpohladowanja, teje duſche znutsnite žiwjenjo we hnadźe Božej dyrbi
cyle wuprochnycź. We japoſchtołſkich napominanjach tohole naſtupanja
namakaja ſo derje krucźe wuprajene prawidła: zo žony a knježny we
pſchiſtojnych draſtach ſo wudebicź móža, měſto zo by we wonkownym
njerodnoſcź była. Kaznje ſwjatoho ſcźenja njejſu rjanomu a pſchiſtojnomu
napſchecźiwo. Prawa wuežba kſcheſcźanſkich pocžinkow znjeſe ſo derje z
prawej <pb n="12"/>měru we ſpodobnym a luboznym, kotrež Stworicźeŕ ſam
lilijam na polach je darił. Jeno pſcheměrnu pychu, kotrejež drohotnoſcź
zadźěwa druhim winowatoſcźam, (potrěbnym ſtarſchim pomhacź, abó za ſwoju
pſchichodnoſcź ſo ſtaracź,) njedowoli tón japoſchtoł kaž toho runja nic
zlochkamyſlne njepſchikrywace a napinjene woblecženjo kotrohož
ſkhrobłoſcź póccźiwe zacžucźo rani. Wjeŕch japoſchtołow porucža žónſkim,
pſchi wuzwolenju ſwojeje draſty, kaž tež w ſwojim cyłym wonkocžnym
zadźerženju, tak ſo zadźeržecż, zo bohabojoſcź ſo wobkhowa a kaž je
waſchnjo njehanjenych cžłowjekow; ženje pak nic we pſcheměrnym
pychaŕſtwje druhim ſo lubicź prócowacź.

Tym žónſkim, kiž wumyſleneje rjanoſcźe dla ſwojomu cźěłu hwałt cžinja z
pſcheměrnym wopaſanjom a druhim toho runja; by tón pobožny jendźelſki
kencleŕ Domaſch hiſchcźe ju prajił: „Žónſke, jeli was Bóh za wſchitke
tele prócy a cžwile do hele njepóſcźele, ſtanje ſo wam woprawdźe wulka
njeprawda, wulka kſchiwda.” Zo je wón wěrno rycžał, wobkrucźi nic jeno,
zo tajki hwałt pozdźiſcho njewuhojitne khoroſcźe pſchihotuje, ale zo tež
tajka ſkoro błudna njepſcheměrna próznoſcź zakomdźenjo najſwjecźiſchich
winowatoſcźow za ſobu cźehnje a je mócna wina pſchiležnoſcźow k
pſchecžinjenju ſwojeje zdy a k zawjedźenju a cyłoho rjada złóſcźow, kiž
z toho ſcźěhuju.

„Wſchitka hordoſcź kralowſkeje dźowki je znutsniwje” je wot teje
ſwjateje knježny prajene. Bjeze wſchoho dwěla bě tež jeje ſchtałtnoſcź a
woblicžo z njebjeſkej rjanoſcźu debjene; dokelž jeje bójſki ſyn jeje
doſpołna podobizna, bě tón najrjeńſchi na ſchtałtnoſcźi pſched
wſchitkimi ſynami cžłowjekow. A tale wonkowna rjanoſcź bě tola jeno
ſłaby wobraz nutsniteje luboznoſcźe jeje ducha. Pſchetož wſchitka
hordoſcź kralowſkeje dźowki bě woſobnje <pb n="13"/>jena znutskowna. Kak
mohła nětko jena kſcheſcźanka, kotrejež ſtarſchej z nuzu wojowacź mataj,
a tak wot ſwojoho jowpſchińdźenja wjele nižſcha je, hacž ſwjata Marija
bě, kak mohła tajka, wot toho lóſchta ſo nabłaznicź dacź cyłu ſwoju
hordoſcź jenicžcy we wonkocžnych wěcach pytacź? Hdyž ta dźowka z
kralowſkeje ſwójby, kotraž dyrbjeſche wyſche toho k macźeri toho knjeza
njebja a zemje, hižom tudy kralowna mjenowana bycź a tola ſo z tym
cžeſnym cžiſtym woblecženjom khudoby ſo ſpokoji. Kak móhli jej wutrobje
ſame žony a knježny ſpodobne bycź, kiž na pychu a debjenſtwo wjacy
pjenjez nałoža hacž ſo knajmjeńſchomu z jich powołanjom znjeſe, kotromuž
pſchiſłuſcheja? Abo hdyž jena Jěvina dżowka, to hinite wabjenſtwo
ſwojoho młódnoho nalěcźa, hako najwyſchſchu dobu wobhladuje, a wot toho
jědowoho mjedu ſpodźiwanja a liſchcźenja ſo cyle wopojicź da; ſchtoha
dyrbi potom z njej ſo ſtacź, hdyž te nazymjo tamne kcźenja zdźernyło, a
po waſchnju ſwěta tej zeſtarjenej a potłócženej nětko jeno ze zacpjecźom
ſo wopłacźa.

Tohodla je hižom tón mudry Euripides wucžił: zo je žónſkeje najrjeniſchi
dar, „cźiche zadźerženjo a znutsnity měr.” Tola rjeńſcho napomina wjeŕch
japoſchtołow, ſwjaty Pětr 1. liſt 2, 3. kſcheſcźanſke žónſke: „zo dyrbja
ſwoje najwoſobniſche debjeńſtwo we znutsnitym cžłowjeku wutroby pytacź;
a to we wſchej ſwěrje pokornoho a měrnoho ducha, kiž je bohaty pſched
Božim woblicžom.” Tón měrny duch wuzankuje tu nakhilnoſcź k wjele
njewužitnym powjedanjam a njemdrym wokołohanjenjam; tón pokorny duch pak
njelubuje žadoſcź za knježenjom a rozkazowanjom, a zdaluje wſchě
hadrowanjo za wobdźerženjo ſwojoho wumyſlenoho prawa, a zwoſtaji wſchě
wudyrjenja hněwa. Tón měrny a miły duch hdźe je wón hdy rjeńſcho k
ſcźěhowa<pb n="14"/>nju ſo ſwětlił, hako we žiwjenju ſwjateje Marije?
Njejſu drje žónſke k wucženju a wudoſpołnoſcźenju wſchelakich
wědomoſcźow, k wſchelakim zaſtójnſtwam a hamtam powołane: tak maja wone
tola tu ſwjatu pſchiſłuſchnoſcź, ſtaroſcźiwje wobwarnowacź wěru a
pobožnoſcź, dobre pocžinki a waſchnja, teſame we luboznej rjanoſcźi tym
ſwojim pſchiporucžejo prědknjeſcź a wſcho hajicź, ſchtož mohło zbožo we
domje ſpěchowacź; dale dyrbja bycż ſwěrna pomoc ſwojich mandźelſkich,
wobdarjene z dobrym žohnowanjom we wocźehnjenju ſwojich dźěcźi. Jim
pſchiſłuſcha tež tróſchtowacź khorych a cźěrpjacych; a wobwarnowacź
kóždu pſchecźelniwu póccźiwoſcz bjez ſuſodami, wjeſnymi a woſadnymi a
njepſchidacź njepſchecźelſtwu ſo zakorjenicź bjez ſwojimi
ſobucžłowjekami. Na tajkich ſo ſwjate piſmo rjenje wupraji: „Kaž
zeſkhadźane ſłónco zemju wobſwětli, tak rozjaſni a debi duchowna
rjanoſcź žony dom, kotromuž wona prědkſteji: „Kaž ſwěca na ſwjecźenym
ſwěcžniku templa ſo ſwětli: tak woblicžo póccźiweje žony. Pſchetož
pſchez jeje pobožne waſchnja je cyły dom ſwjatoſcźeny; dokelž wſchitkich
wutroby wona ze ſwojim luboznym pſchikładom mócnje k dobromu cźehnje:
Kaž jedyn zapołožk twarjenja na ſkały na pſchecy je wobkrucźeny, tak te
kaznje Bože we wutrobje ſwjateje žony. ♣Eccli.♠ 26, 1 ― 24.:

Potajkim je kraleſtwo žonow w kſcheſcźanſkich pocžinkach. Tohodla njeje
jedyn wucženy podarmo prajił, zo wot jich rozwucženoho ducha mudroſcź
muſkich wotwiſuje; tak jo k najmjeńſchomu runje tak wěſte, zo wot jich
póccźiweje nawjedźitoſcźe dobry rjad a zbožownoſcź wozboženja za
cžłowjeſke towaŕſtwo pſchińcź dyrbi. „Mudra žona natwari ſwȯj dom;
njerozomna potorha tež te natwarjene.”

Kak mohł pokoj a derjehicźo w domje pſchiběracź; <pb n="15"/>kak mohło
tu jene bydło dobroho rjada, jene wocźehnjenjo dobrych kſcheſcźanow
byeź, hdźež žony wot wſchoho toho, ſchtož k mudroſcźi žiwjenja
pſchiſłuſcha ze zady zwoſtanu, tak zo ſu wone wo dźěcźacym ſpodobanju na
mólicžkich wěcach za wſcho wyſchſche a duchowne liwke? do rozwucžacoho
piſma pohladacź, zda ſo jim wopacžnoſcź, — zakomdźenjo, zapomnjejo a
njeſpoznawſchi cžohodla poprawom na ſwět ſtworjene ſu. Tam hdźež ſo jeno
na jich rjanu ſchtałtnoſcź hlada a praſcha za ſobupſchinjeſenym
bohatſtwom, hdźež ſu wone wot mužow kaž popki měte a plencžene a kaž
pſchibohowki cžeſcźene, kaž wěcy kupjene, kiž wot ſwojich prawych
winowatoſcźow tak wjele kaž nicžo njewjedźa; hdźež tele brachi hiſchcźe
pſchewahu dźerža: tam njeje potłócženjo, prózne zmyſlenjo, a cźežke
zmólenjo ſtareje Jěvy hiſchcże na žane waſchnjo pſchewinjene.

W Pórtugalſkej je waſchnjo, ſwjatu Mariju za kmótru proſycż wſchitkim
noworodźenym holežatkam, zo bychu pſchez jeje zaſtupnu prȯſtwu ju we
žiwjenju ſcźěhowałe; dokelž kóždy ſchtant bjez žónſkimi ma ſwoje
wobcźežnoſcźe a potrjeba radu a pomoc wot horjeka. Tohodla tež budźe
kſcheſcźanſka hoſpoza a prědkſtojicźeŕka domu tu ſwjatu knježnu za
najwyſchu wjedźicżeŕku a porucžeŕku ſwojeje ſwójby a domu wobhladowacż.
Nic pak jeno žȯnſkim ſamym dawa wona dobry pſchikład, ale wſchitkim
cžłowjekam wſchěch ſchtantow a ſplahow; to budźe ze ſcźěhowacych
rozpominanjow k widźenju. Cžohoždla tež wſchitcy wěriwi bjez wſchoho
wuwzacźa proſcha a wołaja: „Pod twoje zakitanjo a wobwarnowanjo cżěkamy,
o ſwjata Boža rodźicźerka!

<pb n="16"/>

♣III.♠

Marija, ſłužownica toho Knjeza.

O Knježe ja ſym twój wotrocžk, twój wotrocžk ſym ja, a ſyn twojeje
ſłužownicy. Pſalm 115, 6.

Sokrates bě ſo něhdy ſwojoho wucžownika praſchał: ſchto je póccźiwoſcź?
Tón pak bě jomu jenož cyły rynk mjenow wot wſchelakich póccźiwoſcźow k
wotmołwjenjn dał. Tak tež z lochka zmyſleni ludźo z wonkownoſcźemi tych
póccźiwoſcźow ſo ſpokoja a wobkhowaju jenož tu ſchkorpiznu, hdyž je
zamyſł był wopacžny. Bóh je ſpocžatk wſchoho dobroho, a póccźiwoſcź
znamjo Bože. Wěrna póccźiwoſcź pak je ſwětło duſche a pſchez nju rěkamy
a ſmy dżěcźi bože. Póccźiwoſcź wudokonja prjedawſchu njewinowatoſcź a je
połna wokſchewjenjow; wona wudoporjedźa tu naturu, kiž ſama za
wyſchenaturſke khmana njeje. Wona je dowuknjenjo: to dobre chcycź a
ſkutkowacź. Rjanoſcź tajkeje doſpołneje póccźiwoſcźe, kiž hdy jene
duchowne ſtworjenjo doſahnycź a ſkutkowacź mohło, je ſo we ſwjatej
Mariji widźecź dała; k kotrejež khwałbje ſwjaty Ephrem praji: zo je wona
zakitaŕka muſkich kaž žónſkich. My mjenujemy ju tež w loretſkei litaniji
ſchpihel ſprawnoſcźe; tež ſwjaty Ambroſius mjenuje ju prědkznamjo a
wopſchijecźo wſchoho ſprawnoho ſkutkowanja; a ſwjaty Pětr Damian
prawidło wſchitkich póccźiwoſcźow.

Woprawdźe wěrnej póccźiwoſcźi dawa najwyſchſchu płacźiwoſcź ta
jenajkoſcź zmyſlenju a zadźerženju z Božim zakonjam abó z wotedacźom
ſwojeje wole. Božej woli, kiž praji: ja chcu jeno to, ſchtož Bóh chce,
dokelž wón naſch Knjez, naſch Bóh a ſtworicżer je, kotryž je njezkóncžny
<pb n="17"/>wo ſwojej dobrocźiwoſcźi, ſwjatoſcźi a majeſtoſcźi; kiž ſebi
wyſche naſchoho zrozymjenja a zapſchijecźa zaſłuži, zo by wyſche wſchoho
waženy a wſchomu prědkcźehnjeny był, ſchtož pſchecy nam pſchecżiwo joho
woli ſo ſpodobacź mohło, dokelž wón wſchitko to njeſkóncžnje
pſchetrechja. Tale cžeſcźiwoſcź poſłuſchnoſcźe njeje ženje lěpje
wuprajena była hacž w ſłowach ſwjateje knježny: „Ja ſym dźowka toho
Knjeza.” Tute běchu luta wěrnoſcź, pſchetož wona je ſo tež na
najdoſpołniſcho hako ſłužownica Boža pokazała; a w tym jo wobjata cyła
wulkoſcź jeju póccźiweje kraſnoſcźe. Schto ma ſo za wyſchſche a wjetſche
dźeržecź: mjeno a doſtojnoſcź Macźerje toho Knjeza, abo jeneje dźowki
toho Knjeza? Wotmołwjenjo namakamy w žiwjenju teje knježny ſameje; wone
dawa nam tež namakacź měru za naſche žiwjenjo, a prawe waženjo wyſokoho
a nizkoho.

Zo bychmy Božu ſchcźedroſcź namakali, naſchoho njebjeſkoho wȯtca
dobrocźiwoſcź ſebi zaſłužili, njepſchińdźe tak jara na rjane wonkowne
pocžinki, kiž ſu zwoprědka tola jeno joho dary a w kotrychž mamy cžaſto
rady na ſebi k wulkomu dźělej prȯzne ſpodobanjo: ale wjele bóle na
cžiſtoſcź znutsnitoho wotpohladanja a na woprawdźe wěrnu wolu naſcheje
wutroby. Nichtó pak njeje Boha lěpje cžeſcźiwiſcho khwalił, hako
najſwjecźiſcha knježna w ſwojim kraſnym khěrluſchu: Moja duſcha
wulkoſcźi toho Knjeza a mój duch ſo zraduje w Bohu mojim zbóžniku;
pſchetož wón je hnadnje ze ſchcźedroſcźu dele hladał na nizkoſcź ſwojeje
dźowki.” Kak jaſnje ſpózna wona ſwoju nizkoſcź a wyſokoſcź; wona
njedaſche ſo wot teje wyſokoſcźe mólicź, zo by w ſpodźiwanju na ſebi
ſpodobanjo měła. Ta wyſokoſcź njebě jej zadźěwk kóždy cžas ſwoju
nizkoſcź a ſnadnoſcź pſched wocžomaj wobkhowacź, kaž kȯžde ſtworjenjo ſo
ſpóznacź dyrbi we pohladanju na wſchudźom pſchitomnoho, <pb
n="18"/>wſchohowědomnoho, njeſkóncžnje ſwjatoho Boha; a ſchtož je
ſtajnje zwoſtała, ſłužownica Boža, dźowka toho Knjeza. Nic jeno pſched
tym njewidźomnym Bohom wobkhowa wona w ſtajnej pſchitomnoſcźi Božej
woporne modlenjo a wjeſołu poſłuſchnoſcź, toho runja cžeſcźiwe podacźo;
a tuſamu nutrnoſcź w poſłuſchnoſcźi wopokaza wona tež ſwojomu ſynej, w
kotrymž je ſchcźedroſcź, dobrocżiwoſcź a mudroſcź Boža na zjawnoſcź
ſwěta pſchiſchła.

Schtó by zamožił wopiſacź tu wutrobnu ſtaroſcźiwoſcź, z kotrejž je wona
jomu wot joho małoſcźe ſłužiła, hdyž we ſwojim žiwjenju, zmyſlenju a
ſkutkniwoſcźi cyle jomu ſamomu pſchiſłuſcheſche? A dźělena njebě wot
druheje pobocžneje ſtaroſcźe, ale hako knjeni a dźowka dopjelni wſchitke
dźěła a ſłužby ze wſchej nutrnoſcżn do božeje wole cyle podata, k
parowanju a tradanju pſchiwucžena, pſchi zaſłuženju wſchědnoho khlěba.
Wſchitke prócy, wobcźežnoſcźe a tradanja znjeſe wona ze zbóžnej
wjeſołoſcźu; dokelž wona wutra to za ſwojoho ſyna a z nim; a khudoby
cżežkoſcź bu njeſkóncžnje wot nadobizny bohatſtwow pſchewažena, kiž wona
wo ſwojim ſynje mějeſche. Ale tónle kužoł jeje wokſchewjenjow, bu tež
jedyn kužoł najhórkſchich boloſcźow. Hako pſchi połnej wěrje we
poſłuſchnym podwolenju, hdyž dyrbi po zemjacym waſchnju wot ſwojoho ſyna
ſo dźělicź. Wona dyrbjeſche pſchihladowacź, kak bu wón zacpěty, kak zlě
z nim wobkhadźane; a njemóžeſche nic kapku wody jomu podacź, hdyž wón
prajeſche: mi chce ſo picź. Tohodla hodźa ſo te znate ſłowa toho
japoſchtoła wot jeje ſyna ſmjereźe na kſchižu tež na nju nałožecź.
Hacžrunje bě wona mjenujey k hordoſcźi wuzběhnjenja, kotrejž we cyłej
njepſcheměrnoſcźi božich ſtworjenjow njemóżeſche ſchto k runoſcźi
pſchińcż: tak jo wona tola wſchitku kraſnoſcź wotpołožiła, ſwoju ſamotnu
wolu puſchcźiła, a je z połnym po<pb n="19"/>dacźom do wole toho wótca,
poſłuſchna była hacž do ſmjercźe ſwojoho ſyna; kotrohož cźeŕpjenjo a
ſmjercź z wótroſcźu mjecža jeje duſchu pſcheńdźe; a tak bě tež tudy joho
ſcźěhowaŕka, a dóńdźe k dopjelnjenju k podobje z nim. A tak je pſchecy
za ſłužownicu toho Knjeza ſo dźeržała a tež była. Tak pſchiſłuſcha jej
te rjane wuznacźo: „Knježe, moja wutroba njeje powyſchena a mojej wocži
njejſtej pozběhnjenej, tež njekhwaln ſo ja wulkich wěcow, kiž pſcheze
mnje wyſche du. (Pſalm 130.)

Hdyž pak jeje njewuprajitnje woſobna doſtojnoſcź we tym wobſteji, zo je
wona bjez ſwojeje zaſłužby macźeŕ toho Knjeza, Boža rodźicźeŕka
wuzwolena: tak wobſteji tola płacźiwoſcź jeje parſchony we zaſłužbje
jeje ſwobodneje poſłuſchnoſcźe, pſchez kotruž bě wona wěrna ſłužownica
toho Knjeza. Macżeŕ Boža drje by wona kóždy cžas zwoſtała, hdy by tež
pozdźiſcho woteſchła wot pokazaneje wuzkeje ſchcźežki ſwěry, kiž k Bohu
wobkhowacź mějeſche: tola pak njeby zwoſtała ſłužownica Boža wot toho
wokomiknjenja, hacž by wot pucźa poſłuſchnoſcźe jenož z najmjeńſchej
krocžałku njedowěry abo njeſcźeŕpnoſcźe ſo zdaliła.

Hdyž tohodla Khryſtus pſchi pſchiležnoſcźi, hako bu jomu pſchikhad
ſwojeje macźerje a pſchecźelow wozjewjeny, ſwojej rucy nad ſwojich
wucžownikow wupſchěſtricy prajeſche: „zo je kóždy, kiž wolu ſwojoho
wótca dopjelni, jomu macź, bratr a ſotra, — abo hdyž wón tej žónſkej,
kiž bě bjez ludom zawołała: „zbóžny tón žiwot, kiž je Tebje noſył,”
porjedźicy wotmołwi: „Haj zbóžni ſu cźiſami, kiž Bože ſłowo ſłyſcha a je
wobkhowaja,” dha wón zjawnje a krucźe k zrozymjenju da, zo wón na ſwěru
w kſcheſcźanſkim zakonju wjacy dźerži dyžli na ſpodźiwnu doſtojnoſcź, z
kotrejž bě joho knježnjaca Boža rodźicźeŕka powyſchena; — tak daloko
hacž jeno by jeje žiwjenjo a powołanjo pſchi <pb n="20"/>tej doſtatej
doſtojnoſcźi zwoſtało a tejſamej njeby tež ta parſchonſka płacźiwoſcż
jeje zaſłužbow pſchipanyła.

Kak budźe nětko jena ſłužowna dżowka ſwjatu Mariju, tu wěrnu ſłužownicu
Božu najlěpje ſcżěhowacź? Je wona hako dźěcźo ſwojimaj ſtarſchimaj rady
abó njerady tola pſchecy poſłuſchna była; a jimaj, a tež ſwojim
młódſchim a ſtarſchim bratram a ſotram wjeſele z luboſcźu ſłužiła: tak
budźe jej nětko na ſłužbje lóže, z božej pomocu ſwoje winowatoſcźe
ſwěrnje dopjelnicź. Boha dla dyrbi ſo wſchitke naſche dźěło ſtacź, wón
je pſchiporucžił, nic k wocžomaj, ale ze wſchej ſwěru, te wot Boha
ſtajnje dóſtawane mocy trjebacź z tym dobrym wotpohladanjom, zo bychmy
joho ſpodobanjo nadobyli, jomu ſo lubili w ródnym wobſtaranju ſwojoho
dźěła, pſched Joho woblicžom, kiž je zawěrno wſchudźom pſchitomny a
naſche najſkradźniſche myſle pſchehlada. Po tajkim njebudźe ſo ženje k
dźěłu rjec, zo je dawno dobre, ale budźe wſchitko cyle prawje, hdyž ſo
wſcha cźeža a mucžnoſcź z luboſcźe k Bohu pſchětraje; a tak dyrbi
cželadnik ſo zadźeržecź, a to nic jeno pſchecźiwo dobrocźiwomu
knjejſtwu, ale tež tomu ſurowomu a krutomu knjezej, kiž je tola tež po
božim woblicžu ſtworjeny a k wěcžnej zbóžnoſcźi hiſchcźe powołany.

Tak zwoſtanje ſłužba poſtajenjo cžłowjeka, a njecha=li dobrowólnje Bohu
ſłužicź w luboſcżi, kotraž wſchitko lochke a ſpodobne cžini, dha budźe
ſłužicź hrěcham a ſwětej, pocźiſnjeny mocam cźěmnoſcźe, cžohož wſchoho
je ſo w ſwjatej kſchcńcy wotrjekł. Schtóž ſwoju duſchu (rozpuſchcźenu we
zmyſłojtej naturje) lubuje, zhubi ju, ſchtóž pak ſwojej duſchi hrami (we
tymle žiwjenju jeje ſlepe zachcywanja pſchewinje a zahuzdźa), tón
wobkhowa ju za wěcžne žiwjenjo.” Dalej ze Khryſtus wucžił: „Schtóž ſwój
kſchiž na ſo njewozmje a mje njeſcźěhuje, tón mje njeje hódni? <pb
n="21"/>„Schuleŕ njeje wyſchi hacž wucžeŕ; a ſłužownik nic wjacy, dyžli
joho porucžeŕ; je=li mi něchtó poſłuſchny, toho budże mój Wótc
cžeſcźicź.”

Tak dyrbimy naſchu wolu wotedacź naſchomn knjezej Jězuſej Khryſtuſej,
kotromuž je wſchitka móc data we njebjeſach a na zemi, kóždu winowatoſcź
wo Joho mjenje dopjelnicź a kóžde njelube potrjechenjo we Joho mjenje
pſchětracź. Kaž je w pſalmach wuprajene: „Kak dyrbju ja tomu knjezej
wopłacźecż za wſchitko wot njoho dóſkate? Tón (hórki) kheluch ſpomoženja
chcu wzacź, a k joho mjenu (za pomoc) wołacź. O knježe ja ſym twój
wotrocžk, twój wotrocžk ſym ja, a ſyn twojeje ſłužownicy. Ty ſy mojeje
lěnjoſcźe a liwkoſcźe zwjazki roztorhał; tebi pſchinjeſu ja wopor
khwalby a budu dźakownje twoje mjeno wozjewjecź.”

♣IV.♠

Marija, macżeṙ rjaneje luboſcże.

Ja ſym macżeṙ rjaneje luboſcże, cžeſcżiweje bojoſcże, ſpóznacża a
ſwjateje nadżije.“

Eccli. 24, 24.

„Wſchitke (duchowne) wěcy ſu cźežke, a cžłowjek njezamože je wujaſnjecź
ze ſwojej rycžu.” Luboſcź je wſchelaka; ta, kiž ſo wobrocźa we
wědomoſcźi ſwojeje ſwobody dobrowólnje k ſwojomu Bohu, je prawa; nic pak
ſebicžna luboſcź k ſebi ſamomu, kotrejež najprěniſche wotpohladanjo je
ſamotny wužitk a ſpodobanjo na ſwojej zezdatej woſobnoſcźi; kiž
njeſpóznaje njebjeſku luboſcź, kotraž cžłowjeka zhnuje wſchitko we Bohu,
a z wotpohladanjom na Boha <pb n="22"/>lubowacź. Tale luboſcź je tež
jenic žka prěnja móc wſchoho dobroho, we wobſtejenſtwach tohole zeḿſkoho
žiwjenja; a je wot toho mudroho dar a płȯd bójſkeje mudroſcźe mjenowana,
kotraž hako parſchona myſlena rycži: „Ja ſym macźeŕ rjaneje luboſcźe,
cžeſcźiwoſcźe, ſpóznacźa a ſwjateje nadźije.” Ze wſchim prawom ſwjata
cyrkej tež teſame ſłowa ſwjatej knježnje pſchipiſuje. Wona je macźeŕ
rjaneje luboſcźe, dokelž je we jeje ſynje cyła móc a połnoſcź bójſkeje
luboſcźe ſo nam wozjewiła, kotraž wucžownika Jana k wuprajenju zhnu:
„Hlejcźe kajku luboſcź je tón Wótc nam darił, zo ſmy dźěcźi Bože
mjenowane, a za to ſmy.” Tež pak we tym je Marija macźeŕ rjaneje
luboſcźe, dokelž wona we tym najwoſobniſchim a najſwjecźiſchim
wſchitkich wobſtejenſtwow žiwjenja na zemi, wot kotrohož zhromadne zbožo
wotwiſuje, we wobſtejenſtwje mandźelſtwa a ſwójby hako najwoſobniſchi
pſchikład ſo ſwětli. Kak boloſcźiwje dyrbjeſche wſchitko to jeje wutrobu
zrudźicż, ſchtož jeno na wopacžne a njedoſtojne waſchnjo za luboſcź ſo
wudawa a wot kotrohož ze ſwjatym Hilariom prajicź dyrbimy, zo ſebi
njezwažimy je wuprajicź, a tola wo tym mjelcžecź njeſměmy? Chcemy
potajkim tón wokrjes njerjaneje a hrozneje luboſcźe kedźbniwje wobeṅcź;
za to pola druhoho dlěje ſo zadźeržecź, kiž tej rjanej luboſcźi
pſchiſłuſcha.

Cžłowjek wobſteji we ſwojej bytnoſcźi, we ſwojim žiwjenju runje tak we
duſchi kaž we cźěle; njeſmjertnomu duchej pak na wſcho waſchnjo
pſchiſłuſcha prjednoſcż, dokelž woſebnje wot njoho doſtojnoſcź parſchony
wotwiſuje; z toho pak ſcźěhuje, zo cźěłna rjanoſcż ſamotnje wěrnu
płacźiwoſcź njewucžini: potajkim cžłowjecža rjanoſcź njepſchińdźe tak
jara wot toho cźěłnoho, ale wjele bóle ze zadźerženja toho ducha. Je
tohodla w cyrkwi waſchnjo, ſwjatu knježnu duchownu abo pótajnu róžu
mjenowacź, <pb n="23"/>abȯ, ze ſwjatym Anſelmom, rȯžu njejbeſkeje
ſpodobnoſcźe a luboznoſcźe; wobydlerjo Pyrenäow rěkaja liliji: róža
macźerje božeje hako znamjo njewoblakowaneje cžiſtoty a duchowneje
rjanoſcźe. Toho runja wucži tež Hrjehoŕ Wulki: zo žana rjanoſcź, kiž je
w cźělnej ſchtałtnoſcźi ſamej, njemóže nihdy z luboznoſcźu ſwjateje
duſche we runoſcźi wobſtacź. Kak wěrne tele wuprajenjo je, z toho
wuſudżimy, zo rjanoſcź ducha tež we wokomiknjenju, hdyž ſo wot cżěła
dźěli, tomu ſamomu hiſchcźe pſchi zapocžatku joho rozpanjenja zybolenjo
luboznoſcźe a kcźějaceje młódnoſcźe zadychnje a z pſchekraſnjenjom
wudebi, ſchtož pſchi měrnje mrějacych nic porědko wobkedźbujemy; a
ſchtož je khwalobnje wuwołany biſkop Hrjehoŕ w Toursu na cźěle
Francowſkeje kralowny Radegundy widźał. Jeje ſwjate woblicžo, tak
powjeda wón, ſwětleſche ſo tak jara hiſchcźe na marach, zo rjanoſcź
lilijow a róžow jara wjele pſchetrjechi.

Tajke widźenjo móže hako dopokazanjo za tu ſtaru wucžbu płacźicź, kaž
ſwjaty Khryſoſtomus praji: „Luboznoſcź toho cźěła zwjadnje pſchez
ſtarobu a khoroſcź cyle, rjanoſcź ducha je njeſmjertna.” Na to ſo
złožuje tež pſchiſłowo ſwjatoho piſma: „Jebacžna je luboznoſcź a prózna
rjanoſcź; žónſka, kiž toho knjeza ſo bóji, nadobudźe khwału.” Z tutymi
ſłowami drje pak njedyrbi wonkowna rjanoſcź, kiž je kaž kóžda druha
wubjernoſcź, dar Boži, na žane waſchnjo za něſchto njeknicžomne abo
njedoſtojne dźeržane bycź. Zo by tajke wuſudźenjo wopacžne było, je
lochcy k ſpóznacźu: zo žadławoſcź, jeje ſameje dla, cyle trěbna njeje; a
zo tež Bóh žadławe pſchi ſtworjenju ſwěta njeje ſcžinił, kaž je nětk wot
herbſkoho hrěcha nakažena natura druhdy pokazuje. Hrozni cžłowjekojo
njebudźa něhdy bjez pſchekraſnjenymi we njebjeſach k widźenju. Rjane
ſchtałtnoſcźe ſu hižon nětko me cžłowjeſtwje trěbne, <pb n="24"/>zo by
kraſnoſcź Boža we zeṁſkej ſtwórbje ſo wozjewiła, we kotrejž je cźěło
cžłowjeka najwoſobniſche bjez ſtworjenjemi.

We hornim pſchiſłowje je jeno ſpomnjene, zo je rjanoſcź woblicža a
ſchałtnoſcże tudy hiſchcźe molaca a jebacžna we ſwojej bytnoſcźi a runja
jenej wot ſłónca barbjenej mrócželi, kiž dołho njetraje. Tak tež we
druhim naſtupanju zbudźa rjanoſcź we tajkich cžłowjekach, kiž mało na
ſwojeje duſche nakhilnoſcźe kedźbuja, próznu hordoſcź, wyſokomyſnoſcź a
zalubowanja. Zalubowanjo je ſlepe, dokelž móc luboſcźe cźělnu rjanoſcź
pſchewaži, a pſchibójſcy rjanoſcź a ſpěſchnoſcź ſchtałtnoſcźe za
najwyſchſchu dźerži. Tohodla naſtanje praſchenjo: hacž luboſcź, kiž je
jenicžcy na wonkocžne złožena, ſmě rjana luboſcź mjenowana bycź? Na to
wotmołwja ſwjaty Hawſchtyn: „Schtóž ſo ſamoho dla njebudźe lubowany, tón
luboſcź njedóſtanje.” Po taikim waſchnju njelubuje ſo tak jara tón
njeſmjertny duchowny cžłowjek po božim woblicžu ſtworjeny. Tajka luboſcź
je jeno ſebicžna, we wužiwanju ſpodobnoſcźe, kotruž namaka we widźenju
rjanoho cžłowjeka. Parſchonu pak jeno rjanoſcże, bohatſtwa, darniwoſcźe,
tak rjec ſwojoho wužitka dla lubowacź, je njedoſtojne za cžłowjeka.
Schtóž potajkim na kajkežkuli waſchnjo we ſłaboſcźi ſwojeje wole, w
njedowěrje na ſwoju duchownu móc, bjez wuwzacźa ſo ſlepomu wabjenju
ſwojeje natury podcźiſnje, ſwoju duchownu doſtojnoſcź pod njekhmany
pſchah zmyſłojtoſcźe zhibuje, ſwoje žiwjenjo we tajkej wopacžnoſcźi
pſchecžini, tón njebudźe dźěl bracź na kraleſtwje Božim a Khryſtuſowym.
A cžim dlěje wón zwoſtanje na tajkim pucźu, cźim cżěmniſchi budźe jomu
podłožk wěry, a napoſledku luty njerozom, dokelž po zemjacym lubowacy
cžłowjek njezamóže zapſchijecź, ſchtož je jenicžey zrozymjenjo za ducha.

Cyle hinajſcha je kóžda na wěcžne złožena nakhilnoſcź, <pb
n="25"/>wyſchſchoho ſwjatoſcźenoho rjada, we mandźelſtwje; tale luboſcź
pak njemóže ſo bjez wopora wobtwjerdźicź, wona wſchelakoſcźi ſo porno
ſpěſchnje pſchekhadźacej nakhilnoſcźi a zacžutej luboſcźi, kotruž kóždy
mócniſchi wichor zacźěri. Nawoženja nima ſylnu luboſcź kaž ſmjercź, kiž
pſched natykowacej khoroſcźu ſwojeje njewjeſty cźeknje, jeno kedźbny za
ſwoje ſamotne žiwjenjo. Ale tón, kiž hrožacoho ſtracha ſo njeboji, tej
hiſchcźe nic cyle ſlubjenej njewjeſcźe wodnjo a nocy poſłuži we cžaſu
morjaceje khoroſcźe: tón je wupruhowany pſchez woſobuy wopor ſwěry. A
tajka bjezſobna luboſcź je pſchiſłuſchnoſcź we mandźelſtwje trěbna, w
jenym tajkim njerozdźělnym wot Boha ſwjatoſcżenym zwjazku. Schto je
potajkim bjez cžłowjekami wſchelakoho ſplaha rjana luboſcź we
najdoſpołniſchim zrozymjenju? Wona ſo wſchelakoſcźi wot zmyſłojteje
luboſcźe, zo ſebi njezwaži zranjenja wo nutnej cžiſtoſcźi, kaž to bě we
mandźelſtwje ſwjateju Heinricha a Kunigundy, Juliana a Baſiliſſy,
Lupicina a wjacy druhich, kiž w mandźelſtwje knježnjace žiwjenjo
wjedźechu. Tale ſwjatoſcźena rjana luboſcź pod rjad bójſkeje hnady
ſtajena je njeſkóncžnje woſobniſchoho rjada, hacž po wſchědnym prawym
rjedźe a rozomnym waſchnju zarjadowana. A hdyž zhromadne wotpohladanjo,
kotrež dweju cžłowjekow zjenoſcźi, nic ſamotnje na zemjace derjehicźo ſo
wupſchěſtrja, ale tež we nadobywanju znutsnitych duchownych kubłow ſo
prócuje: dha je žadana pſchezjenoſcź wěry, jenajkoſcź Bohu podatoho
zmyſlenja, a dźělbranja na najwyſchſchich wěcžnych kubłach, a dyrbjałoj
zjenoſcźenaj za to tež ſwoje zemjace zbožo, haj hiſchcźe tež ſwoje
zemjace zhromadne pſchebywanjo hako wopor pſchinjeſcź. Tak bě ſwjata
Natalija ſo zwjeſeliła, zo bu jeje nawoženja we jaſtwje, hako wón wot
khěžora porucžnoſcź dopjelni tam kſcheſcźanow <pb n="26"/>wopiſa, wot
nich znutsnitoho pokoja zhnuty a zo ſo pohanſtwa wotrjeknya kſchcźicź
da; wón bě jej k ſmjercźi wotſudźeny lubſchi dyžli pohanſki mandźelſki z
najrjeńſchim bohatſtwom. Wona lubowaſche joho zbóžnoſcź wjele bóle dyžli
ſwoje zeḿſke derjehicźo. Kóždy pak dyrbi prjedy wſchoho, kiž chce do
ſwjatoho mandźelſtwa ſtupicź, kedźbowacź, hacž je parſchona joho
wuzwolenja wěriwa, prawym póccźiwoſcźam podata a Bohu ſpodobna; pſchetož
hdźež tele woſobnoſcźe ſo namakaja, budźe wſchitko druhe trěbne
ſcźěhowacź, hdźež pak tele brachuja, tam zwoſtanje wjetſcha doba bjez
wužitka. Kaž wótrje to klincži, tak wèrno to je; njepſcheměrne hanjenjo
a pytanjo za wužitkom njeda k dopomujecźu pſchińcź, hdźe ma ſo po prawom
wěrny wužitk pytacź. Hdy by ſo hodźiło nahladnoſcź wubjerneje pychi a
wužiwanjo wſchěch zwjawnych wjeſelow ze wſchim, ſchtož k pychaŕſtwu
žiwjenja pſchiſłuſcha, k trajacomu pſchekraſnjenju tohole žiwjenja
wuzběhnycź, pſchez zaſłužbu a dźěławoſcź hako wužitne ſrědki; hdźedha
pak by potom ſpěchowanjo wěcžnje woſebnje rjanoho zwoſtało cžłowjekowe
njebjeſke powołanjo, kotrež jeno z Božej hnadu pſchez wyſchenaturſke
prócowanjo doſahnycź móže. Nahramnoſcź, luboſcź k pjenjezam, duch
Judaſchowy, kiž jenicžcy za zemjacymi kubłami ſo prócuje, njepſcheda wón
ſwoju duſchu, toho redliſchoho njebjeſkoho cžłowjeka, kiž by bycź mohł?
Sebicžna, jeno ſwój wužitk pytaca luboſcź poduſy tu ſwjatu luboſcź. Tak
wucži z połnym prawom ſwjaty Khryſoſtomus: zo cžłowjek bjez luboſcźe je
najnjewužitniſchi na ſwěcźe. Toho runja praji bamž Hrjehoŕ Wulki: Schtóž
Boha lubowacź zakomdźi, tón zawěſcźe tež wot luboſcźe bližſchoho nicžo
njewě. Hdyž ſo nětk bjez tejele rjaneje luboſcźe nicžo zapocžecź a
wobdźeržecź njemóže, ſchtož woprawdźe płacźiwa doſtojnoſcź a wozboženjo
cžłowjeka žada; kajke zbožo mohło tak pſchińcź <pb n="27"/>z mandźelſtwa
bjez tejele rjaneje kſcheſcźanſkeje luboſcźe? Te měſto, hdźež wſchitko
dobre a rjane wukcźěcź a zrawicź dyrbi, ſchtož w cžłowjecžim towaŕſtwje
wonkowne a znuksnite derjehicźo zawěſcźicź mohło, — teje rjaneje
luboſcźe pſchiſprawne bydło je ta ſwójba. Wona je za dźěcźacu ſtarobu ta
prěnja cyrkej, hdźež maja załožki wěry, ſwědomitoſcźe a pobožnoſcźe do
wutroby dżěſcźa ſo kłaſcź, zo by zahe doſcź wědomoſcź doſtało wo ſwojim
wobſtejenſtwje k Bohu a zjenoſcźenju z tym njewidźomnym ſwětom. Wot
ſtarſcheju dyrbi dźěcźo nawuknycź jimaj na ſłowo poſłuſchne bycź,
bjezſobne prawa ſwojich bratrow w ſotrow kedźbu měcż. Kak mohła pak
młodoſcź k pócccźiwom ludej wotroſcź, hdyž ſwójbne žiwjenjo njeje
zakitane wot ſwjatoſcźe kſcheſcźanſkoho zakonja, a ſwěra ſo runa tej
pohanſkej?

Wſchomu njeporjadej a dźiwiznje na zemi, ſtupi nam pſched wocži
najwyſche prědkznamjo a pſchikład za kóžde mandźelſtwo a ſwójbu. Swjaty
Józef połny ponižneje wyſokoſcźe, z kralowſkeje ſwójby rodźeny we nizkim
ſchtancźe dźěłacźerja, je zwěrowany ze ſwjatej knježnu Mariju. Njebjeſki
pokoj pſchekraſni tele mandżelſtwo! Tule ſo namakaja tſi kubła, kaž ſwj.
Bonaventura je mjenuje: „luboſcź, cžeſcź a ſwěra;” tu je duchowny
zwjazk, kotryž je jeno ſmjercź rozwjazała. Hoſpodaŕſtwo, kotrohož
zbožowne wobſtejenjo ſw. Pawoł wupraji: „Wulki dobytk a wužitk je
nabožnoſcź, kiž je ze ſpokojnoſcźu zjenoſcżena.” (1. Tim. 6, 6) Je
mandźelſtwo hdy było bydło cźicheje, wokſchewjaceje wjeſołoſcźe, dha je
to było za Józefa, kiž w towaŕſchnym žiwjenju ſwojeje knježnjaceje
mandźelſkeje a jeje bójſkoho ſyna hižon na zemi ſo zbóžny cžucź
dyrbjeſche. Budźe te mandźelſtwo tak bjeze wſchoho wuwzacźa kaž kóžde
jednore cžłowjecže žiwjenjo wot ſtaroſcźe a cźěrpjenjow pſchewodźane,
dha je ſwjaty Józef hako poſtajeny wjeŕch <pb n="28"/>ſwjateje ſwójby,
hako kotrejež zakitaŕ a zežiwicźeŕ bě wón wot bójſkeje prědkwidźownoſcże
powołany, a hako ſwěrny towaŕſch ſwjateje knježny, tež na jeje wótrych
pruhowanjach a zrudźenjach z nutnej wutrobu dźěl brał. A bjez tym hacž
wón jeje njebjeſku doſtojnoſcź pſchecy wopomnjejo z cžeſcźiwoſcźu ſo
napſchecźo njej zadźerža, tak tež njezabu wona žane wokomiknjenjo, joho
hako prědkſtejicźerja domu cžeſcżicź; kaž to z rjada ſłowow k widźenju
je, hdyž wona tomu zaſy namakanomu ſynej w templu prajeſche: „Twȯj nan a
ja, ſtaj z boloſcźemi tebje pytałoj.”

Hdyž bu po padźe prěnjej cžłowjekow naſche zhromadne žiwjenjo a bycźo,
jenicžcy pſchez pſchikhad ſlubjenoho ſrjedźicźerja zdźeržane; tak
pſchińdźe tež ſobu wot ſwjateje Marije a cyłeje ſwjateje ſwójby te
žohnowanjo, kiž kóžde kſcheſcźanſke mandżelſtwo ſwjatoſcźi. Bě bjez
ſwjatej Mariju a ſwjatym Józefom z wuwzacźom jeno duchowny zwjazk, tak
je kſcheſcźanſke mandźelſtwo woſobnje tež duchowne, drohotne a
cžeſcźowne zjenoſcźenjo, kiž jenicžcy we wyſokoſcźi bójſkeje luboſcźe
ſwoju móc a wobſtacźo namaka, a njerozłamane zwoſtacź dyrbi, byrnje tež
mandźelſkej daloko rózno byłoj. Po ſwětnym prawje móžeſche ſwjaty Jȯzef
hako mandźelſki ſwjateje Marije, a nan Jězuſa płacźicź, nic pak po
naturſkim rjedźe; tola pak bě Jězus joho hako njebjeſki dar. A tež to ſo
hodźi złožicź na wobſtejenſtwa njewubjernych mandźelſtwow; pſchetož
kóždy nan, kiž ſwoje dźěcźi nic po cźěłnej, ale po duchownej bytnoſcźi
wobhladuje, — kiž ſu wot Boha jomu dowěrjene, tón budźe ſo tež prócowacź
je k Božej cžeſcźi k wěcžnomu žiwjenju wocźahnycź. A naſchej wocži zaſy
k ſwjatej Mariji złožiwſchi, kotruž ſmy hižom prjedy hako macźeŕ
cžłowjekow zeznali, dyrbimy ju nětko hako macźeŕ ſwójbow wobhladowacź,
hako zakitaŕku domjacoho pokoja a dobroho <pb n="29"/>znjeſenja, kiž
ženje pſchiběracź njemóže, khiba pod žohnowanjom wot horjeka. Kak wjele
ſtraſchnoho a złoho móže ſo we ſwójbje khowacź! Kak wjele ſchkódnych z
cźěłnej a duchownej ſmjercźu hrožacych mocow, kiž runja hadej w paradizu
we wokrjeſu domjacoho žiwjenja łakaja a pſchecźiwo kotrymž najpilniſcha
kedžbniwoſcź nicžo njezamoži! Kak mnohe ſu załožki połne ſtrach
hrožacych a złych nakhilnoſcźow, kiž hižom zahe w dźěcźacej młodoſcźi ſo
hibaja! Tohodla: „Hdyž tón Knjez dom njetwari, dźěłaja dźěłacźerjo
podarmo; a hdyž tón Knjez měſto (dom, hoſpodaŕſtwo a ſwójbu) njezakita,
kedźbuju podarmo wajchtarjo.” Kſcheſcźanſkej ſwójbje pak, domjacomu
hoſpodaŕſtwu, ſtaroſcźam a winowatoſcźam mandźelſkoho ſchtanta je tón
Knjez ſwoju njebjeſku Macźeŕ za wajchtaŕku a zakitaŕku poſtajił, kotrejž
dowěriwje ſpěwamy: „Pod twój zakit a zwarnowanjo cżěkamy, ſwjata Boža
rodźicźeŕka, — Macźeŕ rjaneje luboſcźe.

♣V.♠

Maria, wucżek hrěſchnikow.

Wón je miłoſcżiwy wot ſplaha k ſplahej tym, kiž ſo Joho boja. Luk. 1,
50.

Srjedź jědnatoho lětſtotka, hdyž bě rjad ſwjatoho Benedikta ſchěroko
wupſchěſtrjeny, debjeſche jón woſobny muž, kotryž bu ſwojich wicźniwych
cźeŕpjenjow dla Hermanus Contractus po wſchědnym waſchnju mjenowany.
Zwucženy z dźěſcźowſkej dowěrnoſcźu ſwjatu knježnu cžeſcżicż, bě wón
ſwojeje hižom dołho parowaneje ſtrowoty dla, ju proſył za jeje macźeŕſku
zaſtupnu próſtwu. Kaž drje tale <pb n="30"/>žadoſcź njewuſłyſchana
zwoſta, bu jomu k zarunanju ſpodźiwna jaſnoſcź a widźiwoſcź do
wozbožaceje wědomoſcźe popſchata. Jomu dźakuje ſo cyrkej derje znaty
nutrny a rjany khěrluſch: ♣Salve regina t. j.♠ „Budź powitana, o
kralowna, macżeŕ miłoſcźe.”

Kajke pſcheſwědcźenjo je we tymle ſpěwje wuprajene? Zo Maria, hacž runje
macźeŕ wſchitkich cžłowjekow, ſwoju macźeŕſku luboſcź a ſtaroſcź tola
prjedy hubjenym a wobžarowanja hódnim pſchiſpěje. Schtó pak ſu cżiſami,
kiž w najkrucźiſchim zrozymjenju tele pomjenowanjo zaſłuža? Nic khudźi a
pótrěbni, tež nic, kiž ſu zajecźi wot dołhich khoroſcźow; ale woſobnje
cżiſami, kiž ſu w ſtraſche, wopuſchcźeni bycź bjeze wſcheje pomocy a k
wěcžnej ſmjercźi dóńcź; kiž ſu zwjazani a wuwjazani wot zwjazkow
cźežkich winow a jich ſcźěhwkow. K wuſwobodźenju a wumoženjn jatych, kiž
w khłódku ſmjercźe bydla, je ſyn toho cžłowjeka do ſwěta pſchiſchoł.
Swj. Marija pak je, pſchez kotruž je ſo bȯjſka dobrocźiwoſcź na zemi
wozjewiła. Jene kaž druhe wobſwědcža wona w ſwojim khwałnym ſpěwje: „Bóh
je wulkotne na mni cžinił, kiž mócny je a joho mjeno je ſwjate. A joho
miłoſcź je wot naroda k narodej z tymi, kotſiž ſo joho boja.”

Kak njepſcheměrna doba ſmilnoſcźe je w tychle ſłowach wuprajena, kiž ſo
ſtajnje rozpſchěſtrja pſchez wſchě cžaſy a ludy na wſchitke ſplahi
cžłowjekow, zo by k tym jednotliwym dóſchła, je zahójicź a
wozbožnoſcźicź. Hdyž ſwjata knježna tele wěſchcźenjo wupraji, doſahaſche
drje tež jeje ducha pohlad do najdalſchich cžaſow. Kak wyſoke
rozſwětlenjo bě jeje duchej date, kiž tak wulke wjedźeſche; a kak
nutrnje pſchizwoli jeje ſamotna wutroba tomu bȯjſkomu ſkutkej! Hako
miłoſcźiwa zaſtupnica, haj tež (w podrjadnym zrozymjenju) hako wumožeŕka
a wuſwobodźeŕka hrěſchnikow <pb n="31"/>bě wona we wſchitkich cžaſach
wot ſwj. cyrkwje cžeſcżena: kaž wo tym ſtary znaty khěrluſch ſwědcži:
„Winkow zwjazki wotwjež, ſlepym ſwětło pſchinjes.”

Njetrechimy pak my z tajkimi na ſwj. knježnu złoženymi próſtwami do
proſteje napſchecźiwoſcźe kruteje wucžby wěry? Hdyž tamni ſtari piſma
wucženi toho Knjeza, hako wón jenoho khoroho z wodacźom hrěchow
troſchtowaſche, Boha hanjenja (leſtrowanja) winwatoho dźeržachu; dokelž
nichtȯ móc nima hrěchi wodawacź hako Bóh ſam. Njebudźe to po
kſcheſcźanſkim pſcheſwědcženju, tež bohahanjenju ſo runacź, hdyž někomu
druhomu hacž ſynej Božomu a wumožnikej tajku móc pſchiſpějemy, a joho
knježnjacu macź na tajke waſchnjo wuzběhujemy, kaž jeno jomu ſamomu
pſchiſłuſcha? Zo by tónle pſchedmjet k jaſnomu a ſtrózbnomu napohładej
pſchiſchoł, mamy tſoje rozpomnjenja pſched ſobu: Zwjazki a wotrocžſtwo
zawinjenjow, ſrědki k wumoženju a wuſwobodźenju, a ſkutkniwoſcź ſwjateje
Marije na tychle pucźach.

Schtó mohł pſchehladacź winy ſpocžatka hrěchow, parſchonſkoho
pſchizwolenja z cuzym zakomdźenjom a zanjechanjom. Starſchi dadźa ſwoje
dźěcźi z domu, mało= a błudnowěriwym do rukow; tele dżěcźi ſo runaja
roſtlinje, kiź je wopuſchcźena wot zahrodnika a joho pſchiliwanja a
wuplěwanja ſchkódneje wokołnoſcźe. Njedóſtanje=li dźěcźo wot ſwojich
prědkſtejacych pſchiliwanjo božeje hnady w dobrych napominanjach, k
lubowanju modlenja a k woſtajenju widźanych njepocžinkow a ſwojich
ſamotnych złych nakhilnoſcźow, herbowanych wot Hadama a ſwojich
prjedownikow: kak budźe potom tajke dźěcźo, kiž je zakomdźene w dobrym
wocźehnjenju a mało wobrónjene z dobrymi pſchiwucženjemi, pſchi
wotucźacej młodoſcźi a pſchińdźenju do nowoho towaŕſtwa, — kak budźe
wone móc pohórſchkam <pb n="32"/>hrěſchnoho ſwěta ſo ſtajecź? A pſchi
wſchim tym zamoži cžłowjek prjedy prěnjoho hrěcha, joho ſo zwoſtajicź,
dokelž ſebi wahu dźeržitej wabjenjo a móc k pſchewinjenju; pſchetož Bóh
je ſprawny, wón je ſwjaty, a nichtó k wužiwanju joho zbóžnoſcźe k njomu
pſchińcź njemóže, khiba wſchón hrěch zaſpěje a wěri, zo Bohu poſłuchacź
lěpje je.

Wopacžnoſcźe a zmólki, kiž młody cžłówjek wobeṅdźe, wopokaža ſo z
wjetſcha w próznoſcźi, lochkim zmyſlenju a njerozomje, kiž druhdy bjez
wſchěch ſtraſchnych ſcżěhwkow zwoſtanu. Pſchiwucži pak ſo cžłowjek k
tajkim wopacžnym nałoženjam, a zjenoſcźi z nimi druhe hrěchi, potom
pſchińdźe do bohazabycźiwoſcźe a khrobłoho hrěſchenja.

Je pak cžłowjek hižom khrobłoho hrěſchenja ſo nawucžił, zo bjez hrjechow
bycź njemóže, kaž bjez jědźe a picźa; budźe je wón, kaž cźežke tež wone
ſu, za mólicžke dźeržecź, haj za nicžo zło. Cžohož dla tež ſebi tajki
žanu prócu njebjerje, je mjelcžo dźeržecź, a ſebi za wužitne myſli,
zjawnje jich ſo khwalicź a z nimi hordźicź. Zatwerdnjenjo tajkeje
zapjeńcžitoſcźe namaka ſo tam a ſem pſchi někotrych cžitarjach
njewěriwych piſmow, kotſiž radſcho tajkim dyžli Bohu wěrja, kiž ſwojich
hrěchow dla bójſke wukaznje zaprěwaja. Tola wjele wjetſcha licžba je
tajkich, kiž njeprěja, zo radźene njeje z hrěchami pucź do njeznateje
wěcžnoſcźe naſtupicź; ale woni maja jara ſnadne ſpóznacźo ſwojoho
wobſtejeńſtwa pſched Bohom, a tak wjeſela ſo ſwojeje ſlepeje dowěrnoſcże
k Bohu: zo ze złym cžaſom tež dobra rada pſchińdźe, a z jich ſamotneje
rozomneje widźiwoſcźe móc a pomoc ſo namaka. Woni chcedźa ze ſwojoho
ſamotnoho ſwobodnoho wotmyſlenja k Bohu ſo wobrocźicź w pozdźiſchich
cžaſach, hdyž pſchiležnoſcźe k hrěſchenju wjacy njebudźa, a myſla tak
pſchez mocy ſwojoho ducha tón njepſcheměritny doł, kiž njebjo a helu
rozdźěla, <pb n="33"/>ſo pſcheſadżicź móc; — myſla ſebi, zo je z
wuſpowjedanjom hrěchow hižom zaſy wſcho dobre, a Bóh wodawanjo wudźěla,
kaž pſchekupc za zapłacźene pjenjezy žadane wěcy wotedawa. Woni myſla,
zo dobre ſwěrne zdychnjenjo želnoſcźe k Bohu a ſpuſchcźenjo na joho
wótcowſku dobrocżiwoſcz doſaha joho hnadneje pomocy wěſty bycź.

Nětk pak w tak rjanym wumyſlenju a nadźecźu nicžo wjacy k hanjenju
njeje, hacž zo jomu wſchě dno k podpjerje brachuje, a cžiſcźe cyłe
njeznacźo duchownoho žiwjenja pſcheradźa. Kaž cžołm z rozłamanym wojom
na wichorojtym morju, tak cžłowjek, kiž je bójſku hnadu zhubił; praji
ſwjaty Khryſoſtomus. Tón ſtworjeny duch cžłowjeka wſchak njemóže ze ſo
ſamoho k wudokonjenju ſwojoho wozboženja dóńcź, ale dyrbi hakle prjedy
wot Boha z nutska pſchez ſwědomjo a zwonka pſchez cžłowjekow k tomu
zbudźeny a napominany bycź. To je tež ta jenicžka najwjetſcha wina,
cžohoždla wotpadnjene złe duchi we wſchěch ſta milijonach lět
bjezkóncžneje pſchichodnoſcźe ženje a nanihdy k pſchewobrocźenju
njedóńdu; pſchetož w kajkim cžaſu mohło ſo to ſtacź, hdyž ſu woni jedyn
za wſchě razy wot Boha ſo wotwobrocźili, a wot joho hnadneje
žiwjenjodawaceje dobrocźiwoſcźe ſo wottorhnyli. Pola cžłowjeka pak je
hinak; tak dołho hacž wón naturſkomu zwjazkej cžłowjeſtwa pſchiſłuſcha,
njemóže wón tak cyle wot Boha wotpanycź, zo njeby Bóh pſchez ſwědomjo
wjacy k joho wutrobje rycžecź mohł, dokelž je Bóhcžłowjek najnutniſche
zjenoſcźenjo z tymi na zemi pſchebywacymi cžłowjekami załožił.

Dyrbi tak cžłowjek z duchownoho ſpanja wotucźicź, zaſy z luboſcźu a
poſłuſchnoſcźu k Bohu ſo wobrocźicź, wot zwjazkow ſwojich winow ſo
wuſwobodźicź, dha budźe ſo pſchecy wobwěrnoſcźecź, zo je joho wumoženjo
a pomoc <pb n="34"/>wot toho Knjeza, kiž ſwoje wotpohladanjo
njepuſchcźi, cžohoždla je wȯn cžłowjeka ſtworił; kaž ſwjate piſmo praji:
„Ja njecham ſmjereż hrěſchnika;” wón we wumoženju tohoſamoho ſwoju
luboſcż pſchekraſni. Wón tež ſam pſchez profetu wobſwědcža: „Ja ſym, ja
ſam, kiž twoju njeſprawnoſcź zarunam ſebje ſamoho dla.” Tajka ſmilnoſcż
je ſkutk noweje ſtwórby, pſchez zapocženjo nowoho duchownoho žiwjenja w
cžiſtej njewoblakowanej knježnje, wot toho, kiž z Wótea wuſchoł a naſch
wumožnik je za wſchěch, kiž ſu ponižneje a rozkateje wutroby, a wón dawa
wodawanjo hrěchow we wſchitkich cžaſach pſchez ſłužownikow ſwojeje
cyrkwje.

Tajke pohnadźenja pak njemóža wot Boha bjez wſchoho wuměnjenja ſo ſtacź;
pſchetož, hacž runje ſmilnoſcż toho Knjeza traje wot ſplaha k ſplahej,
tola kaž ſwjata knježna pſchiſtaji, w porjedźe jeno na tych, kiž ſo joho
boja, joho cžeſcźuja a žadoſcźiwje pytaja. Dyrbi tale ſmilnoſcź ſwoju
njeſkóncžnu ſkutkniwoſcź hnadnje wupſchěſtrjewacź, pſchińdże to pſchecy
na to, zo ſo wona dźakownje, podwolnje a luboſcźiwje pſchijima. Tohodla
ſteji piſane: „Wobrocźcźe ſo zaſy ke mni, a ja chcu ſo zaſy k wam
wobrocźicź.” — Jara cžaſto nas Bóh na jara wſchelake waſchnjo k tomu
pokiwuje a napomina.

Kak pak dyrbi tele pſchewobrocżenjo ſo zapocžecź, w kajkim cžaſu móže ſo
to ſtacź, hdźe ſu ſrědki a pucźe bohazabycźiwoho cžłowjeka nawrócźicź k
druhom zmyſlenju? We pſalmach drje je tež rycž wot hrěſchnikow, hdźež
rěka: Schtryki hrěſchnikow ſu mje zajeli, tola twój zakoń, Božo, njejſym
zapomnił.” Wjele wjetſcha mnohoſcź pſchikładow ſo tomu njerunaja. Tón
ſtworjeny duch, kiž pſchez ſwoju winu do nabožneje połmordwoſcźe
zapanył, pſchińdźe pſchi tym do dweju złeju wobſtejeńſtwow, kiž tele
duchowne hubjenſtwo dokonja <pb n="35"/>a woznamjenja; prěnje je
wutupjenjo ſwojich duchownych mocow, pſchenaſycźenjo a woliwknjenjo za
wſchitko njebjeſke, haj tež za wažne zeḿſke prědkwzacźa, wotemrjecźo za
wſchitko, ſchtož wěru, horliwoſcź a nutyrnoſcź naſtupa; a tola chce
hiſchcźe w hordym duchu za mudroho płacżicź, ſamomu ſebi k woſtudźe,
dźerži do ſo tola tak wjele, ſo pſchibližujo k runoſcźi djabołſkich
duchow. K tomu je te druhe złe wobſtejenſtwo zaplecżene, w zamjerzanju
nad wſchitkim, ſchtož prócu trjeba, w tajkej njerodźe, kiž w zapocžatku
dwělowanja praji: budźe kaž budźe, ſo podawajo do zawinjenoho wěcžnoho
hubjenſtwa.

Někotryžkuliž hrěſchnik drje ſo zamjerza na ſebje ſamoho, chce ſo
polěpſchicż, tola nic nětko dźenſa, ale jutſe, dokelž hiſchcźe lubuje,
ſchtož dyrbi wopuſchcźicź. Wot tajkich khabłatych budże druhdy někotry k
woprawdnomu nakazanju dohnaty wot wonkownych horjow, hako zemježrjenjow,
wulkich wodow, wohenjow, wójnow, drohich cžaſow, a natykowacych
khoroſcźow. Tola njejſu to jenicžke winy k wobrocźenju, bójſka
prědkwidźownoſcż ma wſchelake zakhowane pucźe; móže bjez wſchoho
ranjenja cžłowjeſkeje ſwobody k polěpſchenju zhnucź. Tajke znutsnite a
wonkowne nawodźowanja rozprajicź, njeje tudy měſta doſcź. K naſchomu
wotpohladanju ſpokojimy ſo z tym tróſchtniwym poſtajenjom: zo bjez
cžłowjekami a jich bójſkim ſrjedźicźerjom ſteji hako ſrjedźicźeŕka
druhoho rjada ta žohnowana knježna, kotruž my hako macźeŕ miłoſcźe
cžeſcźimy. Dokelž toho z njeje dokonjanoho bójſkoho ſkutka dla njemóže
ſo wona hinak hako macźeŕ miłoſcźe wobhladowacź. A Jězus móžeſche ſo
jenicžcy z teje najzbóžniſcheje njewoblakowaneje knježny narodźicź. Tak
bě tež ſwjata Marija jeno za Jězuſa ſtworjena.

Hdyž wona potajkim wſchitke tele wubjernoſcźe ze ža<pb n="36"/>neje
druheje winy njedóſta, hako toho wozboženja dla, kotrež pſchez nju
hrěſchnikam ſo pſchihotowaſche; a hdyž wona tež jeno za tychſamych tón
mjecž ſmjertnych boloſcźow cźeŕpjecź a ſwojoho ſyna puſchcźicź
dyrbjeſche: njebudźe drje tola nichtó bóle jeje macźeŕſku ſtaroſcź
dóſtawacź a jeje njebjeſke ſmilne wobžarowanjo bóle wubudźecź, hako
runje hrěſchnik w ſwojej ſmjertnej nocy a ſtraſchnym zaplecźenju. K
tomule wutrobnomu nakhilenju k cžłowjekam, pſchińdźe jej napſchecźo
dźěcźaca dowěrnoſcź cžłowjeka ſchtož wěſte bjezſobne wobſtejenjo
wudokonja. Žadyn zwjazk luboſcźe, kiž cžłowjeka k cžłowjekej zwjaza, pak
njeje nutniſchi, mócniſchi a krucźiſchi we wudźerženju, hako bjez
macźerju a jeje dźěſcźom. Tón jara ſkaženy a do hrěchow zapanjeny
cžłowjek, haj tež, hdyž je joho cžłowjeſtwo ze ſwojoho towaŕſtwa
wuſtorcžiło, njebudźe tola wot wutroby ſwojeje macźerje zaſpěty a
wopuſchcźeny; a tak kaž wón ſamón hiſchcźe tu poſlenju ſchkricžku
luboſcźe a kedźbliwoſcźe za nju wobkhowa, tak njebudźe tež wona ſwoje
woblicžo wot njoho wotwobrocźecź, pſchetož „kak mohła jena macźeŕ
ſwojoho dźěſcźa zabycź, zo njeby ſmilnoſcź měła z płodom ſwojoho
žiwota?” Macźeŕſka luboſcź je ſwěca, kiž we nocy njewuhaſnje; a tajke
zjenocźenjo wobſteji bjez njebjeſkej macźerju a cžłowjekami. Tež wona,
ſchtož ju naſtupa, žanoho wot tych njezaſpěje a njezaſtorcži, kaž
zakomdźeny wón tež w duchownym žiwjenju bycź móže. Tomu w podobje je tež
ſamotnoſcź tu na zemi pucźowacych, zo woni wot tak tróſchtniwych a
wožiwjacych myſlow z nutskownje zhnucźi najſkeriſcho hiſchcźe k ſwjatej
Mariji dźěſcźowſku njekhabłatu dowěrnoſcz zapſchimnu; a pſchez to zaſy
wozbožace žiwjenjo dóſtawacź zapócžnu w pſchecźelnym wobkhadźowanju z
Bohom pſchez Khryſtuſa.

Tele w kſcheſcźanſkim ſwěcźe tak cžaſto ſo ſtawace wo<pb
n="37"/>brocźenja ſu, wot kotrychž, jena wot w duchu najnadobniſchich
žónſkich, kiž ſu hdy žiwe byłe, ſwjata knježna Khatyrna ze Sieny, je
wuprajiła: najzbóžniſcha knježna je wot njebjeſkoho wótca wuzwolena a
poſtajena k najlubozniſchomu wabjenju, cžłowjekow z hłubiny
njepóccźiwoſcżow a zabłudźenja wuwjeſcź. Tež je wona w cyrkwinſkich
próſtwach wſchědnje poſtrowjana hako dobrocźiwa, ſmilna a ſłódka; a
ſchtó mohł pſchelicžicź khwalobne wuprajenja, z kotrymiž ſwjecźi wótcojo
Cyrillus, Ephrem, Germanus, Anſelmus, a wſchitcy druzy ſwjecźi ju
cžeſcźa! Tohorunja ſo znamjenjace wuprajenja wyſokopótajnoho khěrluſcha
Salomona wot cyrkwje na nju nałožuja: „Schtó je tale, kiž runja ranſchim
zerjam prědkdźe rjana a jaſna kaž měſacžk, hordozna kaž ſłónco, a mócna
kaž zrjadowane wójſko?” Pſchetož někotromužkuli w ſmjertnym drěmanju
hrěcham robocźacomu cžłowjekej pſchiṅdźe wona runja ranſchim zerjam, kiž
połnomu jaſnomu dnju do prědka du, a zbudźi joho k duchownomu
dopomnjecźu, k dohladanju ſwojoho zamólenja.

Někotrym druhim zaſy, hdyž wona jim hnadu nahłoho rozſwětlenja a
womjechcženja wutroby wuproſy, dopjelni ſkutkniwoſcź ſłónca, kiž z dobom
cźěmne kurjawy pſchełama a zacźěri. Tſecźomu je wona hako miłe ſwětło
měſaca, kiž joho pſchez nóc dwělowanja, njewěry a wopuſchcźenja
pſchewodża. A tež ſo ſtanje, zo wona druhdy ſkhrobłomu hidźerjej dobrych
pocžinkow, ze ſurowym woblicžom napſchecźo ſtupi, tak zo wón, w pohladu
jeje cžiſtoty a wyſokoſcźe, ſo dohlada na njeknicžomnoſcź ſwojich
njepocžinkow, a we zaſtyſkanju a zahańbowanju zatſchepoce.

Tajke podawki ſtawaja ſo we wſchěch cžaſach, a wſchudźom, hdźež hiſchcźe
wěra do Khryſtuſa ſwoje wožiwjace ſkutkowanjo pokazuje, a to w tajkej
mnohoſcźi, zo nichtó <pb n="38"/>komuž je to k wědomoſcźi pſchiſchło,
njebudźe wobkrucźenjo ſwjatoho Germana pſcheměrne a zwažne namakacź, kiž
rěka: Zamožitoſcź a ſkutkniwoſcź, kotruž najzbóžniſcha knježna dokonja,
dźe pſche wſchě zapſchijecźo naſchoho rozoma.” Zo tajke jenotliwe
podawki dźiwnych pſchewobrocźenjow tež w nětcžiſchich cžaſach ſu ſo
ſtawałe, krucźe pruhowane, a to nic porědko, dyrbi zeznacź, ſchtóž
ſtawizny arcybratſtwa njewoblakowaneje wutroby ſwj. Marije znaje. Na
kajke waſchnjo pak ta dowěrnoſcź, kiž ſo na zaſtupnu próſtwu ſwjateje
Marije ſpuſchcźa, prawu měru pſcheńcź a pſchez to k hłupej a
pſchezwažnej dowěrnoſcźi ſo zeſchtałtowacź móže, je we „rozprawje
zapocžatka” rozeſtajane; tak wjele pak je wěſte, hdyž je dowěrnoſcź
pſchewodźana wot ſwěrnoho zmyſlenja, njewoſtanje ženje bjez wužitka.

Schtóž je njebjeſkej ſrjedźicźeŕcy ſłužił, budźe polěpſcheny z Davidom
prajicź móc: „Zwjeſel mje zaſy, o Knježe, z ponowjenjom wozboženja, a
wuſprawnoſcźenoho poſylṅ mje z duchom hnady k wobſtajnoſcźi; potom chcu
ja zabłudźenych wucžicź twoje pucźe, zo hrěſchnicy ſo k tebi wobrocźa.”
Schtóž pſchecy w nocy, w cźěmnoſcźi zawinjenjow ſo namaka, w
ſpjecžiwoſcźi pſchecźiwo Bohu, ſwojomu najwyſchſchomu porucžerjej, a
pſchez to w zwjazkach duchow cźmy, w ſtrachach wěcžneje ſmjercźe
zaſchmjatany je, tón pohladuj, kaž ſwjaty Innocenc wucži, horje k
macźeri wumožnika, kotraž runja miłym raniſchim zerjam, na rjanoſcź
bójſkoho ſwětła joho napomina, zo by ſo zmužił k zapocžatku nowoho
žiwjenja, a prajił: „Nic wumrjecź, ale žiwy budu ja, a khwalicź Bože
ſwilnoſcźe.”

<pb n="39"/>

♣VI.♠

Marija, macżer dobreje rady.

„Pola mje je wſchitka hnada pucża a wěrnoſcże; we mni wſcha nadżija
žiwjenja a póccżiwoſcźe. (Eccl. 24, 25.)

Hdyž je zabłudźeny hrěſchnik wot bójſkeje hnady rozſwětleny pſchi ſebi
prajił: „Ja chcu ſtanycź a k ſwojomu wótcej hicź;” ma drje te prawe
wotpohladanjo, tola jomu zwoſtanje hiſchcźe trěbne: toho wótca, kiž joho
powoła, za wědomoſcź prawoho pucźa proſycź, kaž we pſalmje rěka: „Cžiń
mi, o knježe, tón pucź znaty, kiž ja hicź dyrbju, pſchetož k tebi ſym ja
moju duſchu pozběhnył.” Tajke žiwjenjo, kiž ſo w ſwj. piſmje mjenuje
pucź bójſkich kazni abo wobkhadźowanjo pſched Bohom, pucź toho Knjeza
abo wozboženja: tónſamy njemóže namakany, tež nic wobſtajnje po nim
krocžene bycź bjez jaſnoho zrozymjenja ſwojeje wěry, nic bjez zmužitych
prědkwzacźow, bjez wobſtajnoſcźe a bjez wobhladanja a rozmyſleneje
mudroſcże. Jězus Khryſtus, Bóhcžłowjek je wucžeŕ a wſchitkim žiwy
pſchikład, wón ſam je ſo wjedźicźerja a pucż mjenował, wot kotrohož
nichtó wotſtupicż njeſmě, kiž chce k wótcej pſchińcź. A tola je joho
wucžownik, ſwjaty Pawoł, wěriwych napominacź ſebi dowolił: „Budźcźe moji
naſlědowarjo, kaž ja ſym naſlědowaŕ Khryſtuſa.” Tak cžim bóle ſebi
dowolimy tež macźeŕ Khryſtuſa, hako pſchedznamjo (Vorbild) dobroho
pſchikłada a wodźicźeŕku cžłowjekow cžeſcżicź. Hižom ſwj. Hawſchtyn
mjenuje ju wucžeŕku ludow, ſwj. Hieronymus ſwěcu njebjeſkeje wucžby; a
grichiſcy wótcojo khwala ju cžaſto „njebjeſku pucźpokazowaŕku.” W
nawjecžornych krajach cžeſcźimy ju „macźeŕ dobreje rady.”

Tež wot njeje ſu ſłowa ſwjatoho piſma zrozymjene: <pb n="40"/>„Pola mje
je wſchitka hnada pucźa a wěrnoſcźe; we mni wſcha nadźija žiwjenja a
póccźiwoſcźe.” Tele woznamjenja chcemy hako rozhladanjo we wěrje
(Glaubenseinſicht) a ſwěrnoſcź wěry (Glaubenstreue), pſchi tym ſpóznacźo
powołanja a ſwěru w dopjelnjenju powołanja rozwſchelakoſcźicź, a pódla
ſo pſchepokazacź, kak we wſchitkich tychle wobſtejenjach žohnowana a
hnadowpołna knježna nam k pomocy ſteji hako ſwěrna wodźicźeŕka.

Korjeń wſchitkich póccźiwoſcźow je wěra, na njej wotpocžuje cyłe
kſcheſcźanſke žiwjenjo; my ju mamy, hdyž njewidźomnym a wěcžnym wěcam
wjetſchu płacźiwoſcź pſchiſpějemy dyžli widźomnym. Kotſiž pak cyłu
ſkutkniwoſcź ſwojoho njeſmjertnoho ducha jeno na ſpodobne wužiwanjo
pſchitomnoho žiwjenja złožuja, njeſtaraja ſo ródnje za nicžim druhim,
hacž za bohatſtwom, za pſchihotowanjom dobrych dnow, to ſu jich zemjace
njebjeſa; za wuzkim pucźom, bjez pſcheměrnej ſtaroſcźu a lochkim
zmyſlenjom, ſo dopytowacź w rozwucžacych piſmach, zda ſo jim njetrěbna
wěc, z wjetſcha wſchitkim, kiž ſo rady wukładowanja božoho ſłowa
zwijeja. Tajkim mohł jedyn prajicź, kaž Job ſwojim porokowacym
tróſchtarjam wotmołwi: „Wy ſami ſcźe tak wěrni cžłowjekojo, a z wami
zemrje tež mudroſcź ſobu.” Cźi, kiž ſebi wěſte bycź zdadźa, zo jim
trjeba njeje, pilnje na prědowanja poſłuchacź, ſu hłupoſcźi ſo podali,
hdyž pohȯrſchk złoho pſchikłada dawaja; — a tym pohórſchk dawacym je
Khryſtus „běda” pſchiprajił.

Někotſi pak tež ſu, kiž ſo rozwucžacych piſmow hako hłowułamanja boja, a
maja ſtrach, zo bychu wot piſmawucženych zawjedźeni byli; woni jeno
dyrbja ſo ſwojeje wěry pſchepokazacź, cžohodla wěrja. Nichtó tola prěcź
njemóže, zo ſwětło wěry cžłowjecžoho ducha njerozſwětla. Wſchak ſwjaty
japoſchtoł praji, zo dyrbi duchowna wèrnoſcź <pb n="41"/>tež pſchez
ducha ſpóznata a wot njoho zapſchijata bycź. Małym dżěcźom drje
pſchiſłuſcha ſwojim ſtarſchim na ſłowo wěricź, tež bjeze wſchoho
pſchepokazanja a zrozymjenja winy, cžohodla ſo to ſtacź dyrbi. Tola
wotroſcźenym ſłuſcha, jeli wodźiwicź njechadźa, rozwucženjo.

Wěra je póccźiwoſcź, kiž ma ſwoje bydło w rozomje a woli cžłowjeka; z
dźělom je wona we rozomje, kotryž wot njebjeſkoho ſwětła rozſwětleny
bójſke wozjewjenja za cyle wěrne wobhladuje; z druhim dźělom pak je wěra
w naſchej woli, dokelž wola, wot Boha toho Knjeza nucźena, naſch rozom
zhibuje a jomu porucža, bójſke wozjewjenja za cyle wěrne dżeržecż, kaž
wone to tež woprawdźe ſu, bójſkeje nahladnoſcźe dla. Słaboſcź wěry
pſchińdźe potajkim z dweju njeporjadnoſcźow, mjenujcy zo wot jeneje
ſtrony naſch rozom nam wozjewjene pótajnoſcźe a winy, kotrychž dla
wěricź dyrbimy, hubjenje zapſchija, njeſpěſchny je w prócowanju k
połniſchomu zrozymjenju; a wot druheje ſtrony brachuje, zo naſcha wola
bȯjſke wěrnoſcźe mało lubuje a njecha na to honicź, je prawje zrozymicź.
Tohodla je tež ſwjata Thereſia zjawnje wuprajiła, zo je ſwět tohodla
połny hubjenſtwow, dokelž najwjac cžłowjekow kſcheſcźanſke wěrnoſcźe
połnje zrozymicź ſo njeprócuje, ale jeno tak kaž pódlanſku wěc zeznaje;
a tak mało pſchepokazani wot wucžbow wěry njedóſtanu z njeje doſahowacu
móc k ſylnej ſkutkniwoſcźi, k zrjadowanju cyłoho žiwjenja. Hacž runje je
po ſwjatym Hawſchtynje bjez wſchoho dwěla něſchto wjetſche božu wolu
dopjelnicź hako ju ſamotnje wjedźecź, dha dyrbi ju jedyn tola prjedy
zeznacź, potom hakle móže ju ſkutkniwje wuznacź a ſo wudoſpołnoſcżecź.
Tele prȯcowanjo zwarnuje nas pſched jebanjom ſkradźnoho hofarta, hako
njeby na nami nicžo wjacy k wuporjedźenju było, ſchtož by pódla
duchownej lěnoſcźi derje tyło. Tohodla <pb n="42"/>tež rěka w pſalmach:
„Zbóžni cźi njewoblakowani na tym pucźu, kiž khodźa po kaznjach toho
Knjeza; zbóžni, kiž w joho ſwědcženjach ſo dopytuja a z cyłej wutrobu
joho pytaja.”

Tež tule dźe nam ſwjata knježna do prědka, kiž je ſo na ſwojich pucźach
hako njewoblakowana a Bohu ſwěrna wopokazała. Z poſłuſchnoſcźu a wěru, z
kotrejž jeje dźědojo, ſwjecźi patriarchojo toho njewidźomnoho Boha
hordoznje cžeſcźachu, podcźiſny ſo wona poſelſtwu, kiž jej wozjewjeſche,
ſchtož je w naturſkim rjedźe njemóžne, a wěrjeſche na prěnje derje
rozmyſlene ſłowo jandźela, zo budźe macźeṙ Boža a zo knježna woſtanje;
wona ſo podwoli tu cžeſcź na ſo wzacź, kotruž chcyſche jej ſwjata
Trojica dacź. A pſchez tele ponižne zjawne podwolenjo zaſłuži wona nam
te njebjeſa wotewricź. Ta wěra ſwjateje knježny Marije buchu te wrota,
pſchez kotrež Khryſtus do ſwěta pſchińdźe. Tohodla tež Hilžbjeta k njej
prajeſche: „Zbóžna ſy ty, dokelž ſy ſłowam jandźela wěriła, pſchetož
wſchitko, ſchtož bu tebi we mjenje toho Knjeza prajene, ſtanje ſo jene
po druhim.” We tejle wěrje, po kotrejž jeje zmyſlenjo ſo złožowaſche,
znjeſe wona jene pruhowanjo za druhim. We tejſamej wěrje ſtejeſche wona
tež w najſurowiſchim a najboloſcźiwſchim bědżenju pod kſchižom ſwojoho
ſyna; wſchitko, ſchtož ju tehdym wobdawaſche, bě podobne ju wabicź k
žałoſcźenju bjeztróſchtniwych, k hněwej pſchecźiwo ludej Jeruſalema, k
morkotanju pſchecźiwo cyle zakhowanej prawdźe Božej; ale jeje wutroba
njebu wot jenicžkoho ſpytowanja pokiwknjena, ani wot ſmjertneje njewěry
abo hramoty njebu ſchpihel jeje wěry wobdychnjeny.

Tak tež móžeſche wona pſched wſchitkimi ſłowa pſalmow prajicź: „Ty ſy
moju wutrobu pruhował, o Božo! a w nocy mje domapytał, ty ſy mje z
wohenjom pruhował, a na mni njebu njeprawda namakana; twojich kazni <pb
n="43"/>a poſtajenjow dla ſym ja cźežke pucźe wobkhowała.” Z cžoho to
pſchińdźe, zo tak ſurowe złóſcźe, kotrychž dla ſo wſchě cžłowjecže
zacžucźo ſpjera a zaſtróža, kiž ju wobdachu, ju njepohłuſchichu a
njezamólichu; zo ta pſcheměrna boloſcź jeje ducha njepſchemóži, zo
womora jeje cźěło k zemi njepotłócži a žiwjeńſku móc njewuſrěba? Dokelž
je to wulka ſamotnoſcź, kiž jeje cyłe duchowne žiwjenjo woznamjeni, kaž
je ſwjate ſcźenjo wobkhowało: „Marija wobkhowa wſchitke tele ſłowa, je
dobnje rozpomnjejo w ſwojej wutrobje.” Schtož wona wot ſpocžatka w
knihach profetow a z jandźelowoho poſelſtwa bě nawukła; kaž tež wſcho to
njebjeſke a ſpodźiwne, ſchtož bě wona na ſwojim ſynu wot joho małoſcźe
ſem wobkedźbowała a z joho horta ſłyſchała: to wobkhowa a rozpomni wona
ſtajnje z cžeſcźiwej kedźbnoſcźu, zo ženje joho ponižnoſcźe abo ſwojoho
macźeŕſkoho prawa dla njezabu, ſchto jeje ſyn bě, z wotkel wón
pſchińdże, a k cžomu je pſchiſchoł? Tule krutu wěru, kotruž wona w cžaſu
joho najhłubſchoho poniženja krucźe dźeržeſche, mějeſche wona hižom
pſchi kwaſu Kananejſkim, hdyž ſłužownikow napominaſche: „Wſchitko,
ſchtož wón wam prajicź budźe, to cžińcźe.” A w tejłe myſli je wona za
japoſchtołow a wucžownikow, kaž za ſcźěhowace narody a ſplahi zwoſtała
nic jeno pſchedznamjo dobrych pſchikładow, ale tež wucžeŕka wěry.

Zo bychmy tele wuprajenjo pſchez dopokazma wobtwerdźili, dyrbimy hladacź
na ſwjatoho Jana, kiž wot jeje pſchikłada poſylnjeny a zahorjeny, nic
ſamotnje z luboſcźe k Jězuſej abo tež z luboſcże k njej, ſwoju bojoſcź
pſchewiny a w jeje towaŕſtwje pódla kſchiža ſtejeſche; kotryž drje tež,
wot toho cžaſa, hacž bě njeje macźeŕſkomn zakitej porucženy, z jeje
blizkoty, kaž ſwjaty Ambroſius naſpomni, tu njebjeſku ſwjecźiznu a
rozſwětlenjo dóſtawaſche, kiž joho <pb n="44"/>pſched druhimi ſcźenikami
woſebje wuznamjenja. A wjele druhich ſwjatych je wona rozſwětliła a
poſylniła k wojowanju pſchecźiwo błudnym wucžbam; tež we wjele druhich
podawkach je ſo pokazała hako wucžeŕka mjenje wucženych a zwólniwych,
hako wjedźicżeŕka do rozſwětlenjow wěry. Tajkim cžłowjekam, kiž ſu w
cźěmnoſcźi njewěry, a zakomdźenym wocźehnjenju w hrěchach zajecźi:
pokaže wona ſwjatoſcź bójſkoho zakonja a napomina k nuznje trěbnej
pokucźe. Nutyrnje wěriwym pak, kotrychž ſwědomjo je njewoblakowane,
pſchinjeſe wona rozſwětlenjo a wſchitko pſchetrjechjacu wědomoſcź
luboſcźe Jězuſa Khryſtuſa, naſchoho zbóžnika.

Wěra (hako prěnja z tſjoch bójſkich póccźiwoſcźow, kotrež duchowne
žiwjenjo cžłowjeka w hnadźe božej zdźerža), móže jeno we tej měrje na
znutsnitej jaſnoſcźi a wjeſołoſcźi pſchibjeracź, kaž wona ze ſwědomitej
pilnoſcźu a ſwěru w žiwjenju a ſkutku ſo dopjelnja. Nětk pak móže
žiwjenjo a wudoſpołnoſcźenjo wěry jeno z dwěmaj ſo podpjeracymaj
krocželomaj do prědka ſtupacź: w hramocźe hrěcha a w luboſcźi Božej; a
to po napominanju japoſchtołſkoho wjeŕcha ſwj. Pětra: Zdaluj ſo złoho, a
cžiń dobre; pytaj pokoj, a ſcźěhuj za nim. Pſchetož, kaž je ſwjaty
Hieronymus wucžił: Schtóž nicžo dobre njeſkutkuje, njebudźe ſo tež złoho
woſtajecź; a ſchtóž je někotru nutyrnoſcź nałožił, a dale wjacy ſo
prócowacź njecha, ſebi myſlo, zo je hižom ſwoje winowatoſcźe dopjelnił,
a na žadyn wyſchi ſkhodźenk we dobrym njetrjeba: tón njewoſtanje dołho
jenajki, ale zaſy woſchpatni. Schtó chcył ſo z wulkim japoſchtołom
runacź, kiž móžeſche wot ſo ſwědcženjo dacź, zo je wjacy dyžli druzy
dźěłał. A tola prajeſche wón, zo na wſcho to, ſchtož zezady je, na ſwoje
dotalne dżěła a zaſłužby njeſpomina, ale na tón pucź, kiž hiſchcźe
pſched ſo<pb n="45"/>bu ma, runja wuběhowarjej ſo pſchihotuje, te
dobytne myto doſahnycź, kiž je za te wyſche zemjace powołanjo wuſtajene.

Pſchi wſchitkim tym njebudże k dopjelnjenju woprawdnych, kſcheſcźanſkich
pocžinkow a póccźiwoho pokrocžowanja te najhorliwiſche prědkwzacźo
doſahowacź, tež nic zapalena nutyrnoſcź, jeli z tym jaſne wobhladanjo a
rozmyſlenjo zjenoſcźene njeje. Bjez jaſnoho rozwſchelakoſcżenja a
kedźbnoho wobhladanja, wucži kardinal Hugo, powjedźe kóždy pucź k
hłubinje bjezdna. Tež dyrbi wſchitko, ſchtož je wěrnje póccźiwe,
wſchudźom z duchownje rjanym hromadu trjechicź; bjez tym hacž kóžde
ſkutkowanjo póccźiwoſcźe a nabožnoſcźe, kiž mjezy pſchiſtojnoho a
rjanoho pſchekrocži, z dobom do proſteje njezrałoſcże, fariſejſkeje
twjerdoty a morweje wonkownoſcźe wuroſcźe, abo do hewak jenoho
pſchezběhnjenoho jenobócžnoho zaměrjenja a pſchenapinjenja ſo zabłudźi.
Tak potrjebuje ſo pſchi kóždej wažnej krocželi, hdźež ſo wuzwolenjo a
wotmyſlenjo žada, a tak tež za wſchě napołožene winowatoſcże žiwjenja, —
ta kſcheſcźanſka, wyſchſchej rjadownoſcźi pſchiſłuſchaca mudroſcź,
kotraž po ſwjatym Domaſchu z Aquina, wſchě druhe póccźiwoſcźe
podepjeracź a w kóždej ſwoju ſkutkniwoſcź wopokazacź dyrbi. Wot teje
praji ſwjate piſmo: „zo ſu wſchitke jeje pucźe rjane, a jeje ſchcźežki k
pokojej wjedu. Macźeŕ rjaneje luboſcźe je pak tež wodźicźerka na rjanych
pucźach. A z tym ſamym prawom, z kotrymž po jeje njebjeſkim rozſwětlenju
a po ſwjatoſcźi jeje žiwjenja ju w litaniji najrozomniſchu knježnu
mjenujemy: ſměmy ju tež hako macźeŕ dobreje rady cžeſcźicź.

Zo pak ſo to wopaki njezrozymi, dyrbi ſo wuprajicź, we cžim dobra rada
wobſteji, wo kotrejž je tu rycž, a w kajkich praſchenjach a
naležnoſcźach je rozwucženjo k pytanju. Chcył něchtó za radu ſo
praſchecź pola teje nje<pb n="46"/>bjeſkeje, hacž ſmě ſwoje ſłowo
ſlubjenoho ſkutka miłoſcźe złamacź, hdyž ſo někajkoho njepſchecźelſtwa
boji? Tajki by wjacy za złoho dyžli hłupoho dźeržany bycź dyrbjał. Kak
lochcy ſo ſtanje, zo my druhich krucźiſcho ſudźimy dyžli nas? Haj derje
zamyſleni a pobožni cžłowjekojo ſu ſo pſchekhwatali, hdyž bu jim wopaki
dopowjedźene. A naſche ſamotne ſpóznacźo je pſcheměnjate; ſchtož nas
nětko wabi, je za khwilu ſwoju płacźiwoſcź zhubiło; a dobra horliwoſcź
woliwknje pſchi wotſtorkowanju. Prawidła wſchak na wſcho ſo trjebacź
njehodźa; my potrjebujemy dar jaſnoho ſpóznacźa wot horjeka. Hiſchcźe
bóle pak pſchi wuzwolenju jenoho powołanja a ſcźěhowanja dobreje rady,
kiž njeje runje pſchikazana. Młodźenc w ſwjatym ſcżenju njebě pſchi
dopjelnjenju pſchezcyłnych, wſchitkim pſchiſłuſchacych winowatoſcźow
prawy pokoj namakał; hacž runje ſebi niežo porokowacź njewjedźeſche,
zwoſta tola njeměrny a bjez tróſchta. Pſchetož bě k wyſchomu powołanju
podobny a pokazany, wón by dyrbjał z teje dobnoſcźe duchownych kubłow
cžeŕpacź a Khryſtuſa ſcźěhowacź a k wozbóžnoſcźenju cžłowjeſtwa ſłužicź;
dokelž pak bě bojazny k woporam, woteńdźe cżežcy zrudźeny. Hdy by pak
radu toho Knjeza ſcźěhował, by wjeſołoſcź nadobył, kotraž bu kóždy wopor
njeſkóncžnje pſchewažiła.

Na ſtawiznje tohole młodźenca zeznawamy woſebite pucźe powołanja k
wobſtacźu žiwjenja cyrkwje. Wſchitkich cžłowjekow bjeze wſchoho wuwzacźa
je tón Knjez powołał k wěcžnej zbóžnoſcźi, zo bychu k ſpóznacźu
wěrnoſcźe pſchiſchli; a jenož mału cžródku je wokoło ſo zhromadźił,
kotrymž je prajił: „nic wy ſcźe mje, ale ja ſym was wuzwolił, zo
byſchcźe woteſchli a trajace płody pſchinjeſli.” Z toho widźimy, zo je
Khryſtuſowa cyrkej dźělena do wucžacych a poſłuchacych ſobuſtawow. Hdyž
je Khryſtus ſwo<pb n="47"/>jich wucžownikow powołał a wuzwolał, je wón
tež pſchikład dał, zo wuzwolenja za duchownſke zaſtójnſtwa w joho
mjenje, pſchez tych k tomu poſtajenych a poſwjecżenych ſo wobſadźecź
maja, a zo cźi, kiž poſłuchacź a wuknycź dyrbja, wjele prajicź njemóža;
ale za nich proſycź z nutrnej wutrobu, je winowatoſcź pobožnoho luda.
Cźi wot Boha wuproſcheni ſu we wſchěch cžaſach wulke žohnowanjo na
wſchitkich pſchinjeſli, to wobſwědcža ſtawizny žiwjenja ſwjatych.

Tež zwonka měſchniſtwa móža cžaſto někotſi woprawdźe powołani bycź, tym
evangelſkim radam ſcźěhowacź; a te wſchitkim kſcheſcźanam pſchiporucžene
wobknježenjo a pſchewinjenjo ſebje ſamoho na wyſchim ſkhodźenku pſchez
dobrowólnu khudobu, poſłuſchnoſcź a ſplahowſke zapowjedźenjo ſkutkowacź;
kaž je to we wſchěch lětſtotkach ſo ſtawało we klóſchtrach a pſchi
putniſkim žiwjenju, kotrež prjedy něhdy we ſwojej wokołnoſcźi myſle
kſcheſcźanſkeje wěry a bohabojoſcźe rozſywachu a hajachu. To bě, hdyž
knježna k ſłužbje Božej w ſwjatocžnym ſlubje poſwjecźena za wſchitkich
cžłowjekow ſwoje pacźerje woprowaſche, a kaž nětk waſchnjo pſchibjera,
hako ſłužownica bójſkeje luboſcźe wulěkowanjo wothladuje a tróſchtuje,
pak mólicžkich kubła a rozwucžuje. Kaž pak tamny młodźenc zrudny
woteńdźe, kiž radu toho Knjeza njedopjelni: tak kóždy, kiž ſwoje
powołanjo zmóli a zakomdźi, a tohodla na tym pucźu njekhodźi, na kotryž
je joho bójſka prědkwidźiwoſcź pokazała, a tón wokrjes ſwojeje
ſkutkniwoſcźe njenamaka, hdźež by ſamotnje ſwoje mocy a dary
wuſchiknoſcźe wjeſele trjebacź a nałožecź mohł. Potajkim dyrbi kóždy,
kiž na tym ſteji, nowy ſchtant ſebi po rozomje wuzwolecź, Boha a
ſwědomjo we pacźerjach za radu praſchecź, a nic nakhilnoſcźe ſwojeje
zmyſłojtoſcźe, nic ſchto budże ſwět prajicź, nic ſamotnje <pb n="48"/>ze
ſwětnych wotpohladanjow: ale ſo praſchecź, ſchto je Boža wola, we mjenje
Khryſtuſa ſwjatoho Ducha za dar mudroſcźe proſycź, zo by z njebjeſkim
ſwětłom joho rozſwětlił; a pſchitym tež mudrej a dobrocźiwej wodźicźeŕcy
ſo dowěricź, kiž je wſchitkim we horliwej póccźiwoſcźi a z njebjeſkej
mudroſcźu w ſwojim žiwjenju prědkſchła.

Duch poduwa, hdźež chce. (Jan. 3, 8.) Na wſchelakich pucźach abo
powołanjach móžemy bycź; tola zbóžni ſmy, hdyž zeznawamy naſche
powołanjo, a je ſcźěhujemy a zapſchimnjemy z wólniwej a cyłej wutrobu.
Najwoſobniſchi pak je, kaž ſwjaty japoſchtoł wucži, tón pucź ſwjateje
luboſcźe; tohodla proſchmy macźeŕ rjaneje luboſcźe: zo by nas na pucźach
mudroſcźe wodźiła, a wołajmy k njej ze ſłowami cyrkwinſkoho khěrluſcha:
„Wjedź nas we cžiſtoſcźi póccźiweje luboſcźe, zwarnuj nas na pucźu, zo
bychmy Jězuſa widźeli a wěcžny pokoj namakali.”

♣VII.♠

Marija, trȯſchtaṙnica zrudnych.

„Komu dyrbju tebje pſchirunacż, zo bych cźe tróſchtował, knježna dżowka
Siona? wulka kaž morjo je twoja cžwila.” (Thren. 2, 19.)

Na rozpadnych murjach Jeruſalema, na zbytkach rozlemjenoho templa
ſedźeſche profeta w ſamocźe a žarowaſche nad zapuſcżenjom měſta, kotrež
bě bójſkoho wuzwolenja dla najwyſche na zemi było a na kotrež hubjenſtwo
nětko bjez podoby a pſchirunanja pſchińdźe, kaž je prjedy było hordozne.
Tohodla wón tež žałoſcźeſche: „Komu <pb n="49"/>dyrbju tebje podobnu
mjenowacź, o knježna, dźowka Siona, zo bych pſchez tajke pſchirunanjo
cźe tróſchtował? wulke kaž morjo je twoje njezbožo, twoja zrudoba; ſchtó
chce ju wotewzacź?

Po minjenju pſcheńdźenych cžaſow bě na tym ſamym měſcźe hiſchcże
boloſcźiwſcha žałoſcź płakacych žónſkich Jeruſalema ſłyſchecź nic
wotpalenych twarjenjow, ale žiwoho templa božoho dla. Hdyž dyrbja naſche
cźěła temple ſwjatoho Ducha bycź, kak wjele bóle bě ſyn cžłowjeka w
połnej wěrnoſcźi templ žiwoho Boha. A ſchtó chcył hordoſcź cyłeje zemje
bóle wobžarowacź, hacž ſurowu ſmjercź toho ſprawnoho, bjez kotrohož
na=ſwět=pſchińdźenja by cyła zemja k zatraſchnej dźiwiznje ſo
zeſchtałtnoſcźiła, pſchez njekhmanſtwa ſkotej ſo runacych cžłowjekow,
kaž prjedy wulkeje lijeńcy potepjenja ſwěta. Pſchez khroble złóſniwej
ruey bě najſwjecźiſche cźěło toho Knjeza morjene; ze kſchiža dele wzate,
joho rany wjacy njekrawjachu, we zblědnjenym woblicžu wotpocžowaſche
ſpodźiwna wyſokoſcź a pokoj; pſched nim ſedźeſche z wutrobu, z mjecžom
boloſcźow pſchekłótej ſwjata knježna, ta wěrna dźowka Siona, a kiž ju
ſcźěhowachu, ſtejachu mjelcžo wokoło njeje. Komu bě wona mohła bycź
pſchirunana; kotra žałoſcź mohła bycź jejnej podobna, zo by runoſcź
horjow ju tola trochu wutróſchtowała? Njebě jeje boloſcź kaž
njepſcheměritne morjo, w kotrymž wſchě rěki ſłódkeje wody hnydom do
hórkeje ſo pſcheměnja? Tehdym njebě na zemi za nju tróſcht k namakanju,
na njej zdaſche ſo boloſcź cyłu ſwoju móc wutſchaſcź; potom hakle, hacž
jeje ſyn ſwȯj wopor bě dokonjał, zapocžachu ſo jeje cżeŕpjenja pſchi
woſyrocźenym a ſamotnym zwoſtacźu na zemi.

Tola runje pſchez to, zo za boloſcźiwu macźeŕ zemjacy trȯſcht ſo
njenamaka, a zo žana boloſcź na zemi jejnu na <pb n="50"/>wulkoſcźi a
hórkoſcźi njepſchetrjechi, a zo wſchitcy wot cżeŕpjenjow potrjecheni wot
jeje pſchikłada ſo rozwucžicź móhli, je wona najbóle tohodla ſwjecźiznu
a zamožitoſcź nadobyła a dóſtała, wſchitkim zrudnym a ze ſtaroſcżu
wobcżeženym bycź ſmilna trȯſchtaŕnica. W tymle pſchepokazanju bě móžno
tomu najbóle wuwołanomu jězdźerjej po morjach Chriſtofej Kolumbej
naſrjedź najhórſchich horjow ſo tróſchtowacż, do kotrychž joho zawiſcź,
łža a njedźak běchu ſtorcžiłe; w jenym piſmje na ſwojoho krala, we
kotrymž ſo wón zamołwjeſche, pſchiſpomni wón, zo ſwjata knježna Marija z
miłoſcźiwym ſobuzacžucżom wſchitkim njezbožownym a potłócženym hako
trȯſchtaŕnica ſo wopokazuje. A wjele ſtow lět prjedy njoho bě hižom
ſwjaty Ephrem Syriſki k njej ſo wołał a ju mjenował: tróſcht ſwěta,
zakitaŕnicžu wopuſchcźenych a woſyrocźenych. Tola k doſpołniſchomu
dohladanju, w cžim tele tróſchtniwe pſchepokazanjo ſwoju zaſadu ma,
chcemy cźěmnoſcźe dwělowanja (cwofla) a ſmjercźſylne rudźenja
rozprajicź, a potom zaſy ſo praſchecź, ſchto ſwjata Marija pſchez ſwój
wyſoki pſchikład nas wucži, a ſchto jeje luboſcźe połna dobrocźiwoſcż
nam dawa.

Tak njepſchěritny je wokrjes cžwilowaceje ſtaroſcźe a rudźenja, kaž
njelicžbne ſu pucźe, kiž do tohole wokrjeſa nuts wjedu; z mnohoſcźe
tajkich pſchikładow widźimy krala Hendricha ♣IV.♠, kiž runje
małomyſlnoſcźi jara podaty njebě, wón wobžarowaſche ſo pſchi jenym
nadbèhu cźežkich myſlow, kiž chcychu joho wutrobu potłócžicź, a
žałoſcżeſche ſtajnych pſcheměnjenjow ſwojoho zboža a njezboža; hako bě
wjele pſchecźeŕpjeł a pſchiſadźił a nizki njedźak dóſtał wot tych,
kotrymž bě wulke dobroty wopokazał. Jedyn joho dobry pſchecźel bě dobru
khwilu na njoho ſcźeŕpnje poſłuchał, a hdyž ſo jomu žałoſcź pſcheměrna
zezda, wotmołwi wón <pb n="51"/>kralej: „Wſchitke tele pſchecźiwnoſcźe
tak wažne njejſu, jeli te hórſche zło k tomu njepſchińdźe, zo ſebi je wy
jara blizko k wutrobje hicź dacźe; hdyž wjacy ſebi z nich ſcžinicźe,
hako wone hódne ſu.” Da drje ſo prajicź wot tajkoho wotmołwjenja, zo
wone wjele ſobuzacžucźa nima a hubjeny tróſcht dawa, hacžrunje tónſamy
njeje we wſchitkim k zaſpěcźu. Je to w ſnadnych podawkach, kiž ſo w
naſchej hłowje pſcheměrnje wulke zezdadźa a zamyſlenoho hłupjecžinjenja
dla tak na wulkoſcźi pſchibjeraja, zo te hornje wotmołwjenjo ſwoju
hłownu płacźiwoſcź doſtanje; hdyž někotſi ludżo mólicžkich wěcow dla
wulku haru cžinja a wſchón ſwět z nimi wobcźežuju runja dźěcźom, kiž
chcedźa, zo bychu wſchitcy na jich bolace dychali.

Stanje ſo to druhdy tohodla, zo je žortniwe ſłowo, pak zaſłuženy abo
wopacžny porok, kiž je naſchu cžeſcź ranił; abo ſtanje ſo někajka
ſchkoda, kiž ſo pſchenjeſcź hodźi: tehdym dyrbimy to na wſchě waſchnjo,
kaž bě tamnomu kralej radźene, we měrje tajku njeſpodobnoſcź
pſchenjeſcź, a nic wjac z toho ſcžinicź, hacž je trjeba; ſchtož naſchomu
pokubłowanju wjacy pomha hacž ſchkodźi, hdyž ſcźeŕpnje pſchětrajemy a
hłupje njeſkoržimy.

Schtodha pak mamy prajicź wot ſtaroſcźiwoho nana jeneje ſwójby, hdyž
ſwój dom wot wulkeje wody podmlěty abo wot wohenja ſpaleny rozpadacź
widźi; abo hdyž jedyn dźěławy muž ſwoju zaſłužbu pſchiſadźi, a nětko
njewě ſwoje dźěcźi zežiwicź; z cžim chcemy tu macźeŕ tróſchtowacź, kiž
pſchi ſwojim mrějacym dźěſcźu ſedźo płacže? Hdyž ſo ſtanje, zo cžłowjek
cyłe ſwoje zamoženjo w wupožcženych pjenjezach pſchiſadźi pola
wjetſchich pjenježnikow? Abo ſchto prajicź łódżnikej na morjach, hdyž je
łódź pſchez móc žołmow kipra a podnurjenju blizka; a hdyž je cžłowjek
njewinowacźe pocźiſchcźany złych łžow dla, a hroma<pb
n="52"/>madutrjechenja podawkow, kiž njeprawdźe wěrypodobnoſcź dadźa.
Abo kak pomhacź khoromu, kotryž we wſchěch ſtawach njewuprajitne
boloſcźe cźerpi? A ſchto radźicź ſtyſkniwomu a wot helſkich duchow k
dwělowanju wabjenomu, kotryž po zakomdźenej želnoſcźi a pokucźe ſo
rudźi, a za žiwjenjom a ſwětłom žadoſcźi w cžwilowacej ſamocźe? Dyrbja
wſchitcy cźile, kotrychž je nuza kaž ze železnymaj rukomaj wopſchimnyła,
toho runja na tu radu poſłuchacź, zo maja ſebi mało abo cyle nicžo z
toho ſcžinicź?

A tule móže ſo z prawdu wotmołwicź, zo tele napominanjo, kaž
njewucžujitne a njelubozne ſo bycź zda, tež w tajkich horjach, kiž za
najhórſche dźeržimy, ſwoju płacźiwoſcż njezhubi, a to z teje jenicžkeje
winy: dokelž wot wſchitkich złóſcźow, kiž cžłowjekow potrjechja a
potłócžuju, ta zrudoba a małomyſłnoſcź, hako najhórſcha a
najſchkódniſcha ſo wupokaže. Pſchiſłowa Salomona[1]⁾ praja: „Kaž mola
draſcźe a cžerẃ drjewej, tak ſchkodźi zrudoba cžłowjecžej wutrobje.”
Toho runja ſwědcži ſwjaty Khryſoſtomus, zo je zrudoba ſurowa cžwila
duſche, zo je ſtajna cźmowa wichorojta nóc, zo je bědźenjo, kiž k žanomu
měrej njewjedźe. Te cźmowe zamjelcžane bjeztróſchtne rudźenjo je, kiž
wſchěm cźeŕpjenjam a cźežkim horjam hakle wótroſcź powjetſchi a k
dohladanju redliſcheje ſtrony wobara, a toho ducha k pſchezwažnym
ſudżenjam a złym wotmyſlenjam zawjedźe, myſle wot Boha zdaluje, wolu
woſłabi a kóždomu zmužitomu ſkutkej a krocželi njepodobnoho cžini;
pſchez cžož ſo potom tež djabołſkim jebanjam a ſpytowanjam durje
wotewrja; a k zatraſchnym zabłudźenjam ſo cžłowjek wuſtaji. Wot tajkeje
małomyſnoſcźe a bjeztróſchtniwoſcźe da ſo pſchěwzacź <pb
n="53"/>mandźelſka Hiobowa, hako tónle woſobny muž ſwojich dźěcźi
wurubjeny, wokhudnjeny, wot ſuroweje khoroſcźe domapytany, na hnoju
ſedźeſche a z njemdroſcźu k njomu praji: „Dźeržiſch ty hiſchcźe z twojej
pobožnoſcźu, praj tomu Knjezej (kiž tebi z teje nuzy njewupomha): měj ſo
derje a wumri!” Tajkale małomyſłnoſcż w parowanju wſchoho tróſchta je,
kiž ſłabych hrěſchnych cžłowjekow ſonej ſo runacomu žiwjenju wopiłſtwa
zawjedźe, abo pak jich do hłubiny zȧdwělowanja ſtoreži, „pſchetož
zrudoba po tym ſwěcźe ſkutkuje ſmjercź.”

Hdźe pak je kužoł tejele ſtraſchneje běžeńcy rěcžniſchcźa k pytanju?
Hdźe druhdźe hako w njewěrje, kotraž na dwoje waſchnjo w žiwjenju a
zadźerženju ſo wozjewja: k prěnjomu hako ſkutkniwe wopjeranjo pſchecźiwo
božim kaznjam a pſchecźiwo ſwjatej luboſcźi njeſkóncžnoho dawacźerja
kaznjow, — w hrěchu a zamyſlenym zalubowanju do njoho. A potom w
njeznacźu a zaprěcźu wſchudźom pſchitomneje, wſchě podawki wobknježaceje
a nawodźowaceje bójſkeje mudroſcźe abo prědkwidźownoſcźe, pſchecźiwo
kotrejž k najmjeńſchomu ſo tupa mjelcžaca njedowěra cžaſto doſcź
wopokazuje. Tale njedowěra pak ſo jara napſchecźo ſpjera tym zjawnym
krucźe pſchiprajenym ſwědcženjam ſwjatoho piſma: „Młody běch něhdy” rěka
w pſalmach, „a ſym zeſtarił, tola njejſym widźał ſprawnoho hdy
wopuſchcźenoho, tež nic joho dźěcźi bjez khlěba. Na tebje, o Knježe,
njech maja wſchitcy nadźiju, kiž twoje ſwjate mjeno znaja; pſchetož
ženje njejſy ty tychſamych wopuſchcźił, kiž tebje pytaja.”

Chcył pak něchtó wěrnoſcź tajkich wuprajenjow z dobom nazhonicź, tón by
wěru a dowěrnoſcź jenicžcy na widźomne złožował a z tajkoho zmólenja
ducy pſcheměrnu dowěrnoſcź zhubił; pak mało abo cyle nicžo wot bójſkoho
prědkwobſtaranja ſo nadźał. Duchowne njewidźomne ku<pb n="54"/>bła pak
maja wjetſchu płacźiwoſcź dyžli widźomne tohole cžaſnoho žiwjenja.
Tohodla dyrbimy za wěcžnymi kubłami bóle žadoſcźicź, zo móhli cžaſne
lóže parowacź bjez dołhoho rudźenja. Za khudych po duchu zapocžnje ſo
hižom tudy Bože kraleſtwo w pokoju a wjeſołej dowěrje na Boha. Wſchak
tymſamym, kiž z luboſcźepołnej poſłuſchnoſcźu k Bohu ſo dźerža, wſchitko
bjez wſchoho wuwzacźa k jich dobromu pſchińdźe. Tak je pobožny wótc
Tobias, hako bě woſlepił, tele cźežke njezbožo rozomnje pſchětrał, a
njezhibitu wobſtajnu cžeſcźiwoſcź k Bohu wobkhował. Tón ſprawny widźi
wſchudźom Božu ruku, a dowěri njeſkóncžnej mudroſcźi Božej, a praji ze
ſcźeŕpnym Hiobom: „Tón Knjez je dał a zaſy wzał, joho mjeno budź kóždy
cžas khwalene!” Njepſchińdu drje na kóždoho jenak wulke horja; ſchtóž
pak z wokom kſcheſcźanſkeje mudroſcźe wſcho prawje wobhladuje, změje
cžaſto winu pſchi ſebi prajicź: „Khwalba a dźak budź tomule ſpěſchnomu
jazykej, kiž je mje hanił, ſměſchił a njeſchtožkuli zło a zwjetſcha,
ſchtož bě wěrno, wote mnje rycžał, pſchez to ſym ja na moje brachi ſo
dohladał; a ſchtož je za mnu zło ſo prajiło, ſym w ponižnoſcźi pokornje
pſchenjeſł, a tak na bohuſpodobnych pucźach někotru krocžel dale
pſchiſchoł. Jedyn druhi budźe prajicź móc: Ja ſo dźakuju mojim domjacym
a druhim z mojoho wobkhadźowanja, zo ſu ſwojeje dźiwneje hłowy dla
hněwnje a ſurowje ſo pſchecźiwo mi zadźerželi; pſchez to ſym wot
próznoho hordźenja, lochkich myſlow, njeſcźerpnoſcźe a lěnoſcźe
wuhojeny. Tola z rědka ſo ſtanje, zo tule mudroſcź pſched wocžomaj mamy,
hdyž je cžas ju wuſkutkowacź. My njemóžemy nawuknycż njewinowacźe
kſchiwdu znjeſcź, a bychmy žadali, zo by bójſka wſchohomócnoſcź nam
zdobom pomhała a naſchomu njerozomej a hordomu duchej ſłužiła. Nam je
tak cźežko wěricź, zo bój<pb n="55"/>ſka prědkwidźownoſcź runje tohodla
te kſchiwdy, kiž zli cžłowjekojo nam nacžinja, na nas dopuſchcźi, zo je
ſcźeŕpnje znjeſemy, k podłožkej nadźije k zaſłuženju wěcžneje
zbóžnoſcże. Hacž naſchi njepſchecżelojo hrěſcha abo nic, to rozſudźecź
njeje naſcha wěc, tež njeſměmy jim ſchrafu wot Boha pſchecź, ale jich
zamołwjecź a za nich proſycź po pſchikładźe Jězuſa Khryſtuſa; my tola
njemóžemy žadacź, zo bychu nas dla wſchitcy pokorni byli. Schtóž tak
mało podwolnoſcźe k Bohu wobſynje, zo njecha nicžo cźeŕpjecź, zhubi,
potom hacž je podarmo Boha proſył a ſwjatej Mariji ſlubjenja cžinił,
wſchu dowěru; a hdyž w cžaſnym ſo wopuſchcźenoho widźi, pſchińdźe do
dwělowanja, hako by w naſtupanju znutskownoho žiwjenja tež wopuſchcźeny
był, a do ſtracha, runja Saulej ſwoje žiwjenjo ſkhroble ſkóncžicź a tak
bójſkomu wobſtaranjn do prědka pſchimajo joho wotpohladanjo ſkazycź;
dokelž Bóh chce pſchez cźeŕpjenja hrěſchnika k polěpſchenju a pokucźe
wjeſcź.

Kralowſki profeta njeje widźał žanoho ſprawnoho wopuſchcźenoho, tež nic
joho dźěcźi bjez khlěba. Dokelž, ſchtóž je te jene nuznje trěbne pytał
we mnohoſcźi dobrych ſkutkow luboſcźe Boha a toho bliſchoho, ſchtóž je
ſo ſamoho zapomniwſchi wſchudźom woprawdźe cžeſcż Božu pytał, tón je
wuſprawnoſcźeny, je w hnadźe Božej k herbowanju wěcžneje zbóžnoſcźe, a
tajki dóſtanje cžaſne potrěbnoſcźe hako pſchidawk. A cźiſami, kiž Boha
prawje znaja, njemóža hinak hacž wěſtu nadźiju k njomu měcź, dokelž wón
tychſamych njeje ženje wopuſchcźił, kiž joho z cyłej wutrobu pytaja.
Swjecźi pak ſu Božu cžeſcź a hordoſcź tak nutrnje pytali, zo ſu nic jeno
te najwjetſche horja, kaž ſu prjedy mjenowane, podwolnje znjeſli; ale
dokelž tež njebychu zaſpěli we helſkej hłubinje bydlicź, hdyby pſchez to
bóle Bóh hordoſcżeny był. K tomu pak nichtó pſchizwolicź njeſmě, <pb
n="56"/>kiž chce ſo Bohu ſpodobacź, byrnje tež djaboł někomu joho
zatamanjo wozjewił; tón je a woſtanje zełhanc. Tež Bóh njebudźe to
nikomu wozjewjecź, khiba w hroženju k joho polěpſchenju; duž dyrbimy my,
kiž zawěſcźenjo wodacźa naſchich hrěchow nimamy, ale jeno toho ſo
nadźijecź ſměmy, wſchědne ſnadne podawki a pſchipadnoſcźe abo
khorojtoſcźe, pak wobcźežnoſcźe tohole žiwjenja a zrudobu ſtaroſcźiwych
myſlow bjez ſpjecžiwoſcźe pſchenjeſcź, kaž je Bóh, naſch najwyſchi
Knjez, na nas dopuſchcźa a nam póſcźele.

W žiwjenju ſwjateje Marije namakamy wjele pſchikładow, a wona budźe nas
wucžicź, kak mamy tež my ſo zadźeržecź. Schtóž w horju, nuzy a khudobje
ſo namaka, tón njech wopomina, kak wona w Bethlehemje hoſpodu namakacź
njemóže, a wot cžłowjecžneje pomocy wopuſchcźena bě, hdyž te
najwoſobniſche wokomiknjenja jeje žiwjenja ſo pſchibližowachu. Kiž ſu
pſcheſcźěhani, budźa tróſcht namakacź w rozpomnjecźu cźěkanja ſwjateje
ſwójby do Egiptowſkeje. Toſame ſta ſo w nocy a we zymje, a tón pucź
wjedźeſche pſchez puſcźinu; joho dołhoſcź bě nic mjenje hako dwacycźi
dnow. Njeby te cźěkanjo pod zakitom ſwjatych tſjoch kralow redliſche a
wěſcźiſche było hako tak ſamitkownje bjez wſchoho wobrónjenja pſched
rubježnikami? Abó njemějeſche tón Knjez jandźelow k ſłužbje, k zakitanju
ſwjateje ſwójby, w kotrejž bě wozboženjo cžłowjeſtwa. Bě tón ſyn toho
najwyſchoho, tón kral ze Siona, tón pſchichodny wumožeŕ ludow, ſam tak
njemócny, zo dyrbjeſche pſchez mólicžki ſrědk cźěkanja pſched mocu
zemjacoho krala wobwarnowany bycź? Kajkim ſtracham a wobcźežnoſcźam bě
tak małe dźěcźatko we hołej puſcźinje wuſtajene? a hdźe ſo wobhladacź ze
wſchim potrěbnym na tak daloki pucź, woſrjedź nocy? A ſchto mohło ſo z
małym hoſpodaŕſtwom bjez tym w Nazarecźe ſtacź? a ſchto móhli tamni
ſuſodźa <pb n="57"/>wot jich domu wopuſchcźenja prajicź? Na tajke a toho
runja dwělowace a ſtaroſcźiwe myſle njepoſłuchaſche ſwjata lubozna
macźeŕ. A njepoſłabjena poda ſo wona na pucź, a bydleſche bjez cuzym
ludom, tež druhdy pſchi krajnikach, kiž běchu tam ſydło wzali, pak w
Hermopolis, pak we wokołnoſcźach Memphiſa a Nitrija. Tola ženje
njezamóli te praſchenjo jeje wutrobu: cžohodla Bóh, hdyž nic ju, tola
ſwojoho ſyna lěpje njewobſtara? Pſchi wſchim tym bě wona zbóžna a
pſchenadobnje bohata we wobſedźenju ſwojoho jenitkoho ſyna; tak zańdu
tež wſchitke jeje prěnje cźěrpjenja a pruhowanja pſched ſtróželemi
ſtyſknoſcźe ſurowoho wohenitoho pruhowanja, kiž bu jej na Kalvarſkej
horje pſchihotowane. A kak wobſta wona teſame? Hněwaſche ſo wona ſnadź
kaž lawina, hdyž je młodych wurubjena, tak zo by na tych ſurowych
złóſtnikow rachu z njebjes ſebi mocowała; poda ſo wona w ſwojej boloſcźi
wſchelakim njeměrnym pocžiukam wulkeje žałoſcźe? Prawje rozpomni ſwjaty
Antonius te ſłowo „ſtejeſche”, wona ſtejeſche pod kſchižom, kaž bě jeje
póccźiwej wyſokoſcźi a ſwěrje k Bohu pſchiſłuſchne; jeje wocži drje ſtej
połnej hórkich ſylzow, jeje wutroba wot njewuprajitneje boloſcźe
ranjena, tola ſtajnje ſebje mócna, w mjelcžacej ſcźeŕpnoſcźi. Schtó by
ju nětko hiſchcźe žohnowanu bjez tymi žónſkimi khwalił: hdyž jeje ſyn bě
pſchibity na drjewje toho kſchiža, kiž bě tehdym znamjo poklecźa? Schtó
dyrbjał nětko hiſchcźe k njej prajicź: „Tón Knjez je z tobu”; hdyž Boža
wſchohomócnoſcź bóle hacž hdy prjedy pſched njej ſo zakhowa, a jeje
njebjeſki ſyn a porucžeŕ jej wutorhnjeny bu? A tola njezamochu tele
ſurowoſcźe jeje pokoj a bohupodwolnoſcź mólicź, tež nic jeje wěrje dacź
ſo kiwkacź, kotraž jej horjeſtacźo ſyna zawěſcźi; cžohoždla tež wona tym
žónſkim ſo pſchitowaŕſchiła njeje, kiž k rowej dźěchu, cźěło žałbowacź.
A tak <pb n="58"/>bě wona, hacž runje najzrudniſcha bjeze wſchimi, hižom
nětko tym wucžownikam a pobožnym žónſkim hako tróſchtaŕnica data.

Swjata Marija njebě tak jara wot ſwojich boloſcźow pſchewzata, zo njeby
z cźeŕpjenjemi druhich cžłowjekow ſobucžucżo měła; dokelž „luboſcź je
dobrocźiwa, njepyta ſwoje, wona pſchecźerpi wſchitko, a pſchenjeſe
wſchitko.” Tele njebjeſke dobrotupſchecźo, kotrež wſchitkim cžłowjekam
pomoc, tróſcht a wjeſołoſcź pſchinjeſcź žada, bě wona hižom prjedy jim
zjawnje wopokazała, na Kananejſkim kwaſu, hdyž bě ſwojomu ſynej prajiła:
woni nimaja wina. A wot toho cžaſa njeje jeje luboſcź wotewzała; hako
tróſchtaŕnica zrudnych, małomyſłnych a nuzucźeŕpjacych proſy wona
hiſchcźe za wſchitkich pola ſwojoho ſyna, a praji, zo wina nimaja. Wot
wina khwali ſwjate piſmo, zo wone cžłowjeka wutrobu zawjeſeli. Zo za
tele wotpohladanjo hiſchcźe něſchto woſobniſche ſo namaka, wobkrucźi
ſwjaty Pawoł: zo „kraleſtwo Bože njewobſteji w jědźi a picźu: ale w
ſprawnoſcźi, wjeſołoſcźi a pokoju w ſwjatym duchu.” Hdyž ſu mandźelſcy
njeſpokojnje žiwi, ſwój zhromadny pſchah w ſcźeŕpnoſcźi njeſcź
njechadźa; dha proſy ſwjata Marija za nich: jim brachuje na wěrnej
luboſcźi Božej, a tohodla, o Knježe, wobkrucź jich w twojej hnadźe, zo
bychu twojedla pſchezjenoſcź wobkhowali. Hdyž wudowy a ſyroty, abo hewak
wopuſchcźeni a wot ſwojich pſchecźelow zaſtorcženi a wot dołhich
cźeŕpjenjow a boloſcźiwych khoroſcźow woſłabjeni cžłowjekojo ſtaroſcźi
podležecź ſo boja; dha proſy wona: „pozběhń jich, o Knježe, k
dźěſcźowſkej dowěrnoſcźi, zo z cyłej wutrobu praja: „Khudy ſym ja a
cźeŕpjacy, ale to ſłuži k mojomu wozboženju.” Hdyž zabłudźeni a wot
zawinjenjow wobcźeženi ſo kiwkaja, naſrjedź hrěſchnych pſchiwucženjow, a
kacźo želnoſcźe a ponowjenjo <pb n="59"/>ſwojoho žiwjenja ſtajnje
wotſtorkuju, proſy wona: „Stwoŕ we nich, o Knježe, cžiſtu wutrobu, a
ſprawnoho ducha ponowjej w jich znutsnitym. Z tejle wſchitkich
wopſchijacej luboſcźu je tež ſwjata Marija tróſchta połna pſchecźelnica
khudych, dokelž dyrbjeſche pſchez pilne dźěło ſwoje małe hoſpodaŕſtwo
zdźeržecź. Wona ma tež ſrědki a pucże khudym duſcham w cžiſcźu k pomocy
pſchińcź. Wona je tež tróſchtaŕnica wſchitkich, kiž tu ſmjercź ſwojich
lubych wopłakuja. To wſchitko wupraji cyrkwinſka modlitwa k Bohu Wótcej,
zo bychmy pſchez zaſłužby Khryſtuſa a zaſtupnu próſtwu joho ſwjateje
rodźicźeŕki wot wſcheje pſchitomneje zrudoby wumoženi, k wěcžnej
wjeſołoſcźi dóſchli.

♣VIII.♠

Marija, pomocnica mrějacych.

„Smjertne boloſcże ſu mje wobdałe, ſtraſchnoſcże hele ſu na mnje
pſchiſchłe, a k mjenej toho Knjeza ſym ſo ja wołał.” (Pſ. 114, 3.)

„Wulka wobcźežnoſcź je wſchitkim cžłowjekam pſchinarodźena, a cźežki
pſchah leži na dźěcźoch Hadama wot dnja jich narodźenja hacž do tamnoho
jich pohrjebanja do zemje, kiž je wſchěch zhromadna macźeŕ, — zapocžate
wot krala, kiž na hordoznym trónje ſedźi, hacž k tomu, kiž w próſche a
popjele je poniženy (Ekkl. 40, 1.)” W tejle huſto ſłyſchanej ſkóržbje
dyrbi drje ſo wina pytacź, cžohodla je ſmjercź — kotruž nichtó ze
zhonjenja njeznaje a kotrejež ſo kóždy boji a z hłubokoſcźe zacžucźa
hidźi — hiſchcźe tola ſwojich khwalerjow namakała. Tak wupraji prědaŕ
Salomona: „Redliſchi dźeń ſmjercźe dyžli narodźenja (7, 9.) Tola pak
njeda nichtó, kiž cyle z woprawdu rycžecź chce, <pb n="60"/>byrnje jomu
tež žiwjenjo woſtudłe było, to cyle płacźecź; hdyž wſchak nichtó, kaž
ſwjaty Pawoł praji, ſwojomu cźěłu njehrami, ale je žiwi a ſtaroſcźiwje
wobhlada. Na ſebi rozpomnjena, dyrbi ſmjercź hižom za něſchto złe
dźeržana bycź, dokelž wona ſchtałtnoſcź naſchoho bycźa ſkóncuje a
rozpuſchcźi, we kotrejž ſo nětko namakamy, kotraž je potajkim jenicžka,
kiž my njeſrědkomnje wobhladowacź móžemy. Tež je wona to za
kſcheſcźanſki napohlad, dokelž je wona w zapocžatku hako ſcźěhwk druheje
wjetſcheje złóſcźe, hako płacźizna hrěcha na cžłowjekow do ſwěta
pſchiſchła. Nětk drje ſu morwi zbóžni khwaleni, kiž ſu w tym Knjezu
wumrjeli: dokelž woni nětko wotpocžuja wot ſwojich prócowanjow a
cźeŕpjenjow, a jich zaſłužby jim ſcźěhuja; a tak nadobudźe wuprajenjo
ſwój podłožk: „lěpſchi kóne dyžli zapocžatk”, pola tajkich mrějacych
ſwoju połnu płacźiwoſcź, dokelž jich ſkóncženjo nowy njewuſaknity
zapocžatk twori, kaž to w jenym wuprajenju ſwjatoho Antonia z Paduy k
zrozymjenju podawa: „Smjercź ſprawnych je kónc nocy a zapocžatk dnja.”
Pſchi wſchim tym je hodźina ſmjercźe z cźeŕpjenjemi, horjemi a
bědźenjemi wobdata, kiž na jeje ſurowe a wažniwe zrozymjenjo zabycź
njedadźa. Schto tule wſchitko do wuzkoſcźe pſchińdźe a wot cžohož
wſchitko pſchi tym wotwiſuje, je w pſalmje wuprajene: „Boloſcźe ſmjercźe
ſu mje wobdałe, ſtrachi podzeḿſkoho ſwěta ſu na mnje pſchiſchłe, a k
mjenej toho Knjeza ſym ſo ja wołał; Knježe wumož moju duſchu.” My pak
njeſpokojimy ſo ſamotnje k mjenej toho Knjeza ſo wołacź, kiž je žahadło
ſmjercźe rozłamał, Jězuſej Khryſtuſej! K tutomu pſchiſtajimy hiſchcźe
jene druhe. Hdyž je mjenujcy ſwjata Marija hako macźeŕ wěriwych
ſpóznata, je to wona woſobnje za tych, kiž ſu na tym, pſchez wrota
ſmjercźe hicź k wěcžnomu zawěſcźenomu wobſynjenju wěcžnoho žiwjenja.
Wona <pb n="61"/>je macźeŕ miłoſcźe, zbudźeŕka hrěſchnikow, ſchtó pak
potrjebuje zbudźenjo nuzniſcho, dyžli tón ſmjercźi ſo pſchibližowacy?
Wona je tróſchtaŕnica zrudnych, koho pak woblehnje zrudoba mócniſcho
hako toho, kiž ſebi zwonkownje pomhacź njemóže, a huſto tež njewě ſebi
znutskownje radźicź a porjedźicź; — kotrohož je ſtyſkniwe zacžucźo
rozpanjenja pſchewzało? Tohodla je dawno we waſchnju znata próſtwa
cyrkwje: Swjata Marija, macźeŕ Boža, proſch za nas hrěſchnikow nětk a w
hodźinje naſcheje ſmjercźe. Nětko proſymy, zo bychmy w pſchebywanju
tohole žiwjenja pſchecy ſo pſchibližowaceje a ženje zakomdźaceje
ſmjercźe ſpominali, a na jeje pſchikhad ſo pſchihotowali; w hodźinje
naſcheje ſmjercźe, zo bychmy pſchez ſmjercź k žiwjenju, pſchez nóc k
wěcžnomu ſwětłu dóſchli. Tele myſle na ſmjercź w žiwjenju, tele myſle
nadźije wěcžnoho žiwjenja we wumrjecźu chcemy nětko k wopominanju wzacź.

Profeta Habakuk praji: „Prjedy njoho dźe ſmjercź.” (3,5,) Wona dźe
pěſchi bjeze wſchoho khwatanja k tym zeſtarjenym, kiž měnja, zo je na
nich zabyła, dokelž je wěſta kóždoho doſahnycź. We pótajnym zjewjenju
widźeſche ſwjaty Jan ſmjercź na konju ſpěſchnje hnacź: „A hlej, płowy
kóń, a kiž na nim ſedźeſche rěka ſmjercź” (6, 8.) Tak pſchicźěri ſmjercź
na konju k tym młodym kcźějacym a w ſwojej mocy połnym, kiž měnja, zo
žadyn ſtrach ſmjercźe jich njepſchemoži. Profeta Zacharias pak widźeſche
ſmjercź lěcźecź ze ſerpom w rucy: „a hlej lěcźacy ſerp.” Wona lěcźi
zjebacź dźěcźi, kiž na tym ſu, zo je jich žiwjenjo ſo hakle zapocžało.
Tele znamjenja w ſwjatym piſmje ſu w tymſamym widźecź w pſchikładach:
Abel bu morjeny na polu, Rachel wumrje pſchi porodźe atd. Mało jich je,
kiž połnu wyſoku ſtarobu docžakaja; wona pſchińdźe kaž paduch w nocy,
tohodla proſymy w pſalmje <pb n="62"/>pokutnym: „Snadnu licžbu mojich
dnow cžiń mi znatu, a njewotwołaj mje naſrjedż mojich dnow” t. r. prjedy
hacž njejſym tebi za moje hrěchi winowate doſcźcžinjenjo pokuty
wotłožił. Próſtwa, cžas ſwojeje ſmjercźe do prědka wjedźecż, njeje
porědko wuſłyſchana była pſchi ſprawnych, kotrychž žiwjenjo je derje
zrjadowane. Tak bě jedyn indiſki kupc blizkoſcź ſmjercźe wjedźał, hako
jomu wino hórke zeſłodźi pſchi jenej hoſcźinje, dokelž ſwjaty Franciskus
Xaverſki bě jomu to hako znamjo poſoła ſmjercźe do prědka prajił a zo je
wón hnadu pola Boha namakał za ſwoju dobnu jałmožnu k wuhotowanju
ſobudara khudeje holcy pſchi jeje wudacźu. Tu je ſo wobwěrnoſcźiło
wuprajenjo ſprawnoho Tobiaſa (4.): „Zo jałmožna wuſwobodźi duſchu wot
hrěcha a ſmjercźe, a njepſchida, zo by do wěcžneje ſmjercźe dóſchoł.”
Tola njejſu tele ſłowa bjeze wſchoho wuměnjenja k zrozymjenju, hako by k
zawěſcźenju zbóžnoſcźe nicžo wjacy trěbne njebyło, hacž ſo wotrjec
wſchoho toho; cžohoždla je Khryſtus tſi krócź „běda” wuprajił, na tych,
„kiž ſo ſměja” w wjeſołoſcźi njehodnych wěcow, ſwojoho najlubſchoho
myſlenja; na tych, „kiž ſu ſycźi,” w pſchibójſkim hołdowanju ſwojich
zachcywanjow, a na tych, „kiž ſu khwaleni” a cžeſcźeni wot hrěſchnoho
ſwěta. Tutym wohórknu jich wjeſołoſcźe, hdyž ſo ſmjercź jenož nazdala
pokaže; kaž to Siracida (41.) wupraji: „O ſmjercź, kak hórke je twoje
dopomnjecźo cžłowjekej, kiž w pokoju a dobrej wěſtoſcźi ſwoje bohate
kubło wobſynje, a kotromuž hiſchcźe jěſcź derje tyje.” Tajcy, kiž myſle
na ſmjercź wotpokazuja, pſcheradźa, zo ſwědomjo jich wobſkoržuje
pſcheměrnoho lubowanja kubłow tohole ſwěta. Tak tež ſwjaty Khryſoſtomus
rycži: „Tón ſo bóji wumrjecź, kiž nima nadźiju po ſmjercźi žiwy bycź.”
Pſchiſłowa Salomona wupraja to hiſchcźe krucźiſcho: „W naſrjedź wu<pb
n="63"/>žiwanja ſwojeje złóſcźe budźe bjezbóžny (z toho ſwěta)
wuſtorcženy, tón ſprawny pak wobdźerži nadźiju w ſwojej ſmjercźi;” (14,
32.), zo dóńdźe k pokojej zbóžnoho žiwjenja. Bjezbóžny budźe wuwjazany
cźiſnjeny ze ſwěta do zwoncžiteje cżmy, we joho wumrjecźu njewoſtanje
jomu žana nadźija, dokelž te wocžakowanjo pſcheměrnje ſprócniwoho (hako
by tudy wěcžnje zwoſtacź chcył, dokelž bjez pſcheſtacźa ſo jeno za te
zemjace ſtara) póṅdże k zahubjenju (11, 7). O wobžarowanja hódne
zaplecźenjo, zo wjetſcha licžba ſmjertnych cžłowjekow w rozpjerſchenju
ſonej ſo runacym a pſchi jenobócžnym wobſtaranju zwoſtawajcy ſtajne
pſcheměnjenja wſchoho cžaſnoho ſebi k wutrobje njewozmje, a za woprawdźe
njebjeſke a wěcžnje trajace z cyła ſo jara mało ſtaraja. A pſchiṅdźe jim
w naſrjedź ſwětneje hary a pſcheměrnych ſtaroſcźow z mocu do pomjatka,
zo móže ſmjercź jich na kóždym dnju pſchekhwatacź; dha ſo tajkim myſlam
wobaraja, kaž profeta Izaias (28, 15.) to wopiſuje: „My ſmy ze ſmjercźu
zwjazk cžinili a z helu zjenoſcźenjo wobzankli, tón prut njepſchińdźe na
nas, dokelž ſmy łžu k naſchej nadźiji ſtajili.” — Pſchetož my njechamy
druhi pucź naſtupicź, a njechamy tym hroženjam wěricź, a ſo zjebacź dacź
naſche lubowane wěcy wopuſchcźicź. Tomu napſchecźiwo hrozy pak tón
Knjez: „Hlej ja chcu jedyn wupruhowany a drohotny kamjeṅ k róžkej dna
Siona zaſadźicź; kóžda zełžana nadźija rozpanje, a zanicženy dyrbi bycź
waſch zwjazk ze ſmjercźu; a waſche zjenocźenjo z podzeḿſkim ſwětom
njezměje wobſtacźo.” Nichtó njemóže po druhim hinajſchim wumyſlenju
ſwoje žiwjenjo k zbóžnoſcźi pſchihotowacź, hako na zaſadźenym podłožku
pſchikłada a wucžby Jězuſa, kaž nas ſwjate ſcźenjo a cyrkej wucži, kóžde
druhe natwarjenjo wopokaže ſo hako jebacžne w cžaſach, hdyž budźe
trěbne, a njeda wobſtacź ani zakitanjo. <pb n="64"/>Ze ſmjercżu ſu pak
cźiſami zwjazk pokoja cžinili, kiž měnja, zo je cžłowjek w zapocžatku
ſmjercźi poſtajeny, kaž druhe ſtworjenja we naturje; hdyž pak ſo do
tajkeje runoſcźe poſtaja, potom njeje dźiw, zo ſtaru ſkotej duſchnu
pěſeń ſpěwaja: „Chcemy jěſcź a picź, pſchetož jutſe budźemy morwi.”
Cžłowjek pak njewobſteji ſamotnje w tym z natury ſchtałtnoſcźenym cźěle,
wón ma z tym ſamym zjenocźenoho njeſmjertnoho ducha z poſtajenjom, zo by
njewobſtajne, njeſwobodne žiwjenjo natury w ſebi pſchekraſnił a tajke
wobkrucźił. (t. r. Wſchitko, ſchtož k zdźerženju cźěłnoho žiwjenja
cžini, ſwjatoſcźicź: wſchě ſkutki z wotpohladanjom na Boha, w luboſcźi a
z dźakom dopjelnicź). Tak njemóže te rozpanjenjo w cźěłnej ſmjercźi na
žane waſchnjo w ſpocžatku wot Boha poſtajene bycź. „Ta ſmjercź je hrěcha
zda; te wěcžne žiwjenjo pak ſkutk hnady Božeje w Khryſtuſu Jězuſu
(Romſk. 6, 23.)

Potajkim tón nowy zapołožk dna, na kotrymž je po hrěſchnym panjenju
prěnjoho cžłowjeka dałewobſtacźo a žiwjenjo cžłowjeſtwa ſtwarjene, je
tón wumožnik a ſrjedźicźeŕ, kiž pſchecźelſtwo bjez Bohom a cžłowjeſtwom
ponowi a pſchez wujednanjo zawinjenja žahadło ſmjercźe rozłama; hako
prěnirodźeny z morwych je žiwjenjo zhromadźenſtwa, kotrohož hłowa wón
je, — k ſwětłu pſchinjesł. Swěrna a zawěrna rycž; hdyž ſmy z nim
wumrjeli, budźemy z nim žiwi; tak daloko hacž my w joho zmyſlenju ſmy
wobſtajni, budźemy tež z nim knježicź; hdyž pak joho zaprějemy, zaprěje
tež nas wón něhdy; a hdyž my njewěrimy, zwoſtanje wón tola wěrny a
njemóže ze ſobu do njepſchezjenoſcże pſchińcź a ſwoje ſłowa njedźeržecź;
(2. Timoth. 2, 12). Tohodla ſchtałtnoſcźi ſo cžłowjecže žiwjenjo hako
pucź k žiwjenju abo k ſmjercźi; za tym hacž cžłowjek <pb n="65"/>z cyłej
mocu ſwojeje ſwobodneje wole k tomu njebjeſkomu pſchedznamjenju Jězuſej
Khryſtuſej ſo pſchizanknje, abo ſo wot njoho cuzobnje zdali.

Schtóž moju wucžbu ſłyſchi, a tomu wěri, kiž je mje póſłał, tón ma
wěcžne žiwjenjo, a je wot ſmjercźe k žiwjenju, ſo pſchedobył.” (Jan. 5,
24.) Kaž ſo nětk cyłe zemjace žiwjenjo ſtajnje pſchez lute pruhowanja
cźehnje, w kotrychž móžemy wuzwolicź, chcemy-li za Khryſtuſa abo
pſchecźiwo njomu ſo wobrocźicź; a kóždy krócź, prědkwzate prjedy
wotmyſlenja zaſy wrócźo wzacź móžemy: tak zanknu ſo napoſledku wſchitke
tele pruhowanja, kaž rjecźazowe wójmidła do jeneje poſlenjeje rynki, do
pótajnoho dokonjenja hromadu, kiž ſo mjenuje hodźina ſmjercźe. Kak mohło
to nětk wſcho jene bycź, hacž něchtó derje zrjadowany we ſwojim
znutsnitym žiwjenju je, abo nahle njepſchihotowany do tejele cźěmneje
hodźiny trechi? Tohodla wucži tón mudry: „Měj w dopomnjecźu, zo ſo
ſmjercź njedliji; a praji drje teſtament tohole ſwěta, zo ſmjercź wſcho
ſkóncži, tak njeje tola nam teſtament podzeḿſkoho ſwěta cyle pokazany.”
To kóždy wě, zo wumrjecź dyrbi, nic pak dnja a tu hodźinu. Tohodla je
kóždy napominany: „Njeſkutkuj po ſwojej hłowje, we ſkhrobłej ſwobodźe, a
njebudź błazn, zo we cžaſu njewumrjeſch, kiž twój njeje,” we kotrymž cźi
twoje mocy ſkutkowanjo zapowjedźa. Tohodla tež naſch zbóžnik napomina:
„Budżcźe kedżbniwi, zo tamny dźeń na dobo na was njepſchińdźe, runja
polecženomu koſydłu (Luk. 21). Pſchetož hdźež tale bojana hodźina
ſmjercźe njenadźiwſchi njepſchihotowanoho pſchekhwata: tam ſo potom
zhubja wſchě jebacžne wumyſlenja cžłowjecžnje prědkwidźiwoſcźe, wſchě
wunamakanjo rjaneje pychi, wſchě wuſchiknoſcźe woſobnoho žiwjenja, wſchě
rjanoſcźe wuſchikueje rycže; te njewěſte ſonej ſo runace wobhladowanja
prědkſtajenjow ſwojich wumy<pb n="66"/>ſlenjow wopokaza ja ſo hako
njehódne a njemóene. A kaž ſwjaty Anſelmus praji: „Njeje žane wjetſche
hubjenſtwo, hako toho cžłowjeka, kiž bjez dobreje wole ſo wopjerajo z
małomyſlnoſcźu mrěje.” Kak pak mohło nětk nadobo jene njebjeſke
zmyſlenjo we joho myſli ſo namakacź, praweje wěry, dowěriwoho podacźa a
luboſcźe Boha a bližſchoho, jomu ſkutkniwje rjadnoſcżenoho
dobrotupſchecźa, hdyž ſu tele pocžinki a winowatoſcźe hacž do nětka
zanjechane zwoſtałe? Kak ma ſo ſwojoho pſchiboha wotrjec? kak wólnicżeŕ
wyſche zmyſłojtoho ſwoju wutrobu pozběhnycź? kak ſkhrobły hrěſchnik na
dobo bójſkomu a ſwjatomu ſwoju myſl wotewricź, a hordy pocźiſchcźowaŕ
druhich w ponižnoſcźi bójſkej woli ſe podacź? — Potajkim njezhubi po
ſwěcźe derje znate ſłowo: zo najbóle kóždy tak wumrje, kaž je žiwy był,
— nicžo wot ſwojeje płacźiwoſcźe a byrnje to hižom huſto ſłyſcheli.
Smjertna hodźina ma tu ſamotnoſcź, zo we njej kóždy ſo tajki wuhlada,
kajkiž je we ſwojimaj duchownymaj wocžomaj ſo dokonjał: jedyn we
rjanoſcźi wjeſołoho pokoja, druhi w hroznej njeknicžomnoſcźi. Tale
hodźina pokaže mrějacomu wopſchijecźo cyłeje ſtawizny dopjelnjenoho
žiwjenja. Kak zatraſchne ſu podawki a nazhonjenja, kiž ſo we njej
ſtawaja, kiž mjezy toho, ſchtož móžemy z myſlemi zapſchimnycź a
zrozymicź, daloko pſchetrechja. Kajke hrózby, kiž wſchě ſtawy
pſchežreja; hdyž žiwjeńſka móc hiſchcźe junu ſo zhrabacź chce, zo by
rozpadacu jenotu cźěła a duſche hromadźe zdźeržała. Kak puſta je
cźěmnoſcź, kiž toho ducha wobdawa, hdyž ſo zwjazk ze zmyſłami cźěła
rozpuſchcźa a roztorha. Kak hórke je bědźenjo, hdyž njepóccźiwe a
ſebicžne njekhmanoſcźe hižom zamolenoho hiſchcźe wopuſchcźicź njechadźa;
a zełžane helſke mocy, kiž ſu prjedy nad nim knježiłe, poſleni krócź
joho woblehnu a naběhuja, zo bychu kóždu ſchkricžku ſwětła poduſyłe!

<pb n="67"/>

Schtóž chce tak pſchez wſchitke te wſchelake ſpytowanja zbožownje
pſcheńcź, dyrbi w žiwjenju na to ſtaroſcźiwje ſo wobhladacź, a ſwoje
ſwědomjo cžiſte dźeržecź; tajke pſchihotowanjo k kſcheſcźanſkej
ſprawnoſcźi je pſchez wſchě wuměnjenja prěnje žadanjo a znamjo k zbóžnej
ſmjercźi. K tomu pſchizankuje ſo te druhe: wotedacźo a woprowanjo ſebje
ſamoho Bohu, we duchu a zmyſlenju Khryſtuſowym, z wutrobnym
rozpomnjenjom wěrnoſcźe, zo za ſo ſamoho žiwy njeje a tež njemrěje, ale
hacž žiwy abo morwy ſwojomu wumožnikej pſchiſłuſcha. (Romſk. 14, 7.) Kaž
je wón za wſchitkich ſwoje žiwjenjo woprował, tak tež ſo pſchiſłuſcha
mrějacomu, tež zaſy jomu ſo woprowacź. To je napołožena winowatoſcź,
kotraž je wě-zo wot tych k wutrobje wzata a wjeſele dopjelnjena, kiž
runja prěnim wěrywuznawarjam toho Knjeza wuhladacź doſtojnoſcź maja, abo
kaž Marija z Digneza hacž do poſlenjoho dychnjenja radoſcźiwje wuprajicź
móža: „Kak lubozny ſy ty, o Knježe, naſch Kralo!” Kak wutrobu
wokſchewjace a tróſchtniwe je mrějacoho widźecź, kiž wjeſele pſchi
dobrym rozomje pobožnje do Božeje ſwjatnje wole ſo poda, we pokoju ſwoje
winowatoſcźe pſchemyſli, zańdźeny cžas pruhowajo pſchepyta, z Bohom ſo
wujedna a zjenoſcźi, ſwojim poſlenju wolu zawoſtaji w ſprawnej
rjadnoſcźi, njewědomnje rozhněwanym wotproſy, mudre luboſcźiwe
napominanja wudźěla, we ſwjatej nadźiji, wjeſołej dowěrnoſcźi, a nutrnej
luboſcźi wutraje hacž do poſlenjoho wudychnjenja! Hdyž ſo to wſchitko w
cžaſu ſtanje, we kotrymž ſu mocy cźěła mucžne a tupe z jich jenoſcźe
wuzběhnjene, dha je tu woſobnje žiwjenjo njeſmjertnoho ducha, kiž
hiſchcźe ſwoju ſkutkniwoſcź wopokazuje. Wobſwědcžicź móžemy, zo ſo tež
druhdy, tola porědko ſtanje: zo na zblědnjenym woblicžu mrějacoho
ſpěſchne zazybolenjo pſchekraſnjenja ſo widźecź da. Najwjacy mrějacych
pak, <pb n="68"/>bjez lěpſchimi namakaja ſo w ſtajnym kiwkanju, bjez
jaſnym dopomnjecźom a błudnymi ſonami, bjez ſtyſknoſcźu a dowěru, bjez
podacźom do Božeje wole a bojaznym podwolenjom do nikoho njezminjaceje
ſmjercźe, a njemócnym wobaranjom. Kak pak ſteji z tymile nuzowanymi
pucźowarjemi do wěcžnoſcźe, kiž ſo tak pozdźe hacž móžno k tomu Knjezej
pſchiwobrocźeju, zo je na nich ſkoro widźecź, zo ſu ſo wjacy z bojoſcźe
k pokucźe wobrocźili dyžli z luboſcźe? Kaž hłupje a njerozomnje by
ſkutkował, kiž chcył z tym ſo ſpokojicź a žadyn lěpſchi pucż ſebi
njewuzwolicź: tak njedowoli tola prawa bohobojoſcź tajkich mrějacych na
žane waſchnjo wotſudźicź. Schtó njeby ſo radſcho tróſchtniwoho
rozwucženja dźeržał, kotrež je ſwjata Herta doſtała; a wona wobſwědcži,
zo wſchěm cžłowjekam, kiž ſu hdy z wutrobnym hnucźom na Jězuſa myſlili
abo we joho mjenje zaſłužbny ſkutk dopjelnili, ſo wón we jich poſlenich
wokomiknjenjach tak lubozny a dobrocźiwy wopokaže, zo woni z
najhłubſcheje znutskownoſcźe ſwojeje wutroby wſchitko wobeńdźene zło
wobželnoſcźa a pſchez to ponowjenjo k duchownomu žiwjenju dóſtanu. Bě
hižom prjedy pſchez profetu prajene, zo wón tu zhibnjemu ſcźinu
njewotłama, a tón žehlacy ſužoh njewuhaſnje; potajkim budźe kóždu
hiſchcźe zwoſtawacu ſchkricžku hajicź a ſylnoſcźicź. Wón njeje podarmo
wobhonjeny wot wſchěch ſtróželow djabołſkich mocow a njepſchecźelow, tón
najhórkſchi kheluch wupił, a ſam ze ſmjercźu bědźo, želnoſcźiwomu
mordarjej zbóžnoſcź wěſtu ſlubił; wón njeje podarmo cźerpjacu macźeŕ
wſchitkim cžłowjekam hako macźeŕ poſtajił. Pſchetož pſchi žanym
nadeńdźenju njeſtupi wona mócniſcho do połnoho prawa tohole macźeŕſkoho
powołanja, hacž tehdym, hdyž wona tych ſebi porucženych we najhórſchim
horju widźi, we kotrymž cžłowjekojo wjacy pomhacź njemóža. To je k
zrozymjenjn, hdyž mrějacy kaž poł <pb n="69"/>morwi ſo zdadźa, kiž wo
ſebi nicžo wjacy njewjedźa, tola za dwě ſłowje zrozymjenjo wobkhowaju,
zo ſo jich woblicžo rozjaſni, k z rozymjenju jich znutsnitoho hnucźa,
hdyž wokołoſtejacy jim naſpomnja mjenje „Jězus a Marija.” Haj tež ſurowi
wojacy francowſkoho wójſtwa wołachu ſo k tutymaj mjenomaj mrějicy na
bitwiſchcźu pſchi zdonku hory Tabor, w cžaſu Egiptowſkoho wójnſkoho
cźahanja.

Hdyž wo kſcheſcźanſkim ſwěcźe hako ſkutkowanjo znutsnitoho ſamſnoho
(ſubjektivnoho) nazhonjenja płacźi, zo ſwjata Marija woſobnje w
poſlenich hodźinach tych mrějacych hako jich njebjeſka macźeṙ ſo
wopokaže: jena ſkutkniwoſcż, z kotrejž ſamo zrozymliwje jeno cźiſami
znacźi bycź móža, kiž pſchiležnoſcż a khmanoſcż doſtanu, w tymle
wokrjeſu ſo wobhonjecź. Tak tež ſu znutsnite wotpohladowace winy jaſne
doſcź, kiž tak luboſcźiwje takrjec podwojenu ſtaroſcż zbudźeja. Pſchetož
we wažnej wupokazowacej hodźinje toho rozpucźa, hdźež na kóždym ſkutk
wumoženja k ſkóncžnomu dobycźu dóńcż, hdźež cžaſna ſmjercź hako
płacźiwoſcź hrěcha ſwoje žahadło, mjenujcy hrěcha winu zhubicź, a
cžłówjecži duch do bójſkoho pokoja Khryſtuſowoho zancź, a tak zaſy
zjenoſcźenjo z pſchekraſnjenym cźěłom wocžakowacź dyrbi; w tejle
hodźinje, kiž dyrbi bycź nowa narodna k zbóžnomu žiwjenju, a wot
kotrejež natrechenjo wěcžnoſcźe je poměnjene: je drje tola pſchiſtojne a
ſpomožne, zo macźeŕ nowoho njebjeſkoho cžłowjeka nam zemjacym, tu
poſlenju najnuzniſchu pomoc pſchinjeſe, kotruž tudy wot jeje
dobrocźiwoſcźe potrjebujemy. A chcemyli tež my jeje dobrocźiwoſcź
nazhonicź, dha dopjelńmy jeje napominanja a wotrjekmy ſo lochkoho
zmólenja, próznoſcźe, a žadoſcźe za wužiwanjom lóſchtow, njezwijejmy ſo
kſchižow, ſłužmy Bohu a cžłowjekam z prawym zmyſlenjom, a budźmy hnadźe
jeje ſyna ſwěrni; a wona budźe nam we derje pſchihotowanym dnju <pb
n="70"/>pomhacź ze ſwojej zaſtupnej próſtwu, nětko a we hodźinje
naſcheje ſmjercźe, zo bychmy pod zakitom jeje macźeŕſkeje luboſcźe wot
wſchitkich prědkſtejacych złóſcźow a wěcžneje ſmjercźe byli wuſwobodźeni
pſchez Khryſtuſa naſchoho Knjeza.

♣IX.♠

Marija, boloſcżiwa macżeṙ.

„A twoju ſamotnu duſchu pſchekole mjecž, hdyž myſle wjele wutrobow ſo
wozjawnoſcża.” (Luk. 2, 35.)

Z dźěła a wotpocžinka, ze ſtaroſcźe a wjeſołoſcźe je pſcheměnjenjow
połne cžłowjecže žiwjenjo zaplecźene wot toho cžaſa, hacž zjenoſcżenjo
njeſmjertnoho ducha z hinitym cźěłom wobſteji. A hdyž w ſwjatym piſmje,
to hako rjadownoſcź Boža je woznamjenjena, zo tak dołho hacž budźe zemja
we ſwojej nětcžiſchej ſchtałtnoſcźi wobſtawacź, dyrbja cžaſy wuſywanja a
žnjow, mjerznjenja a horcoty, lěcźa a zymy, dnow a nocow, bjez
pſcheſtacźa za ſobu ſcźěhowacź; dha je wina w ſkaženym wobſtejeńſtwje
cžłowjeſtwa pomjenowana: „Pſchetož zmyſły a myſle cžłowjeka ſu k złomu
nakhilene wot joho małoſcźe 1. Mójz. 8,21—22). Cžohoždla wón we ſwojim
duchownym a cźěłnym delepſchińdźenju a njeporadźenoſcźi tak mało
ſpodobnoſcź nadobizny a měra bjeze wſcheje ſtaroſcźe, kaž ſtajnu cžwilu,
parowanjo a prócu na dołhi cžas znjeſcź khmany njeje.

Wuzwolena knježna, wot najprěniſcheje młodoſcźe ta wuzwolena a cžiſta
ſtejeſche wot bójſkeje woſobneje ſchcźedroſcźe zakitana, we póccźiwej
rjanoſcźi hako lilija bjez cźernjemi we napſchecźnej ſtronje porno
cyłomu cžłowjeſtwu. A tola, haj runje tohodla njedyrbjeſche wona bycź
wuwzata <pb n="71"/>wot tych pſcheměnjacych potrjechenjow, ale
dyrbjeſche we dobnej měrje wutracź wſchitke tajke horja a cźeŕpjenja,
kiž z jeje powołanjom ſo hromadu dźeržachu.

Kaž pak we ſtarodawnym cžaſu tomu ludej, z kotrohož ſplaha bě wona
rodźena, pſchi ſwojim dołhim pucźowanju pſchez puſcźinu, wodnjo cźmowa
mrócžel, a w nocy ſo ſwětlacy ſtołp hako pucźapokazowaŕ je w prědku
cźahnył; bě něſchto podobne tež najzbóžniſchej knježnje Mariji
pſchiſpěte, kotrejež žiwjenjo toho runja pucźowanju pſchez puſcźinu ſo
runaſche. Na tymle pucżu njemóžeſche na jaſnych ſłóncžnych dnach
brachowacź, pſchetož w jeje wutrobje bydleſche pokoj toho Knjeza a
cžiſtoſcź Bohu ſwěrnoho zmyſlenja a hdyž žana znutsnita pſchekora jeje
žiwjenjo njezrudźi, tak tež njecžinjeſche jej žane hroženjo a
porokowanjo ſwědomja njeměr, ſchtož na te měſto hnada ſwjatoho Ducha
ſkutkowaſche. Wyſche toho bě jej we měcźu ſyna Božoho wjeſołoſcź a
zbóžnoſcź data, kotruž wuprajicź cžłowjecža rycž njedoſaha. Tola
wſchitko to njemȯžeſche tu cźmowu mrócžel rozehnacź, kotraž tež w
najrjeniſchich dnach jeje žiwjenja jej z wocžow njepſchińdźe:
pſchedzacžucźo mjenujcy a prjedywědomnoſcź hórkich pruhowanjow a
njepſcheměritnych cźěŕpjenjow, kiž běchu jej za pſchichodnoſcź
pſchihotowane.

Cžaſto nadeńdźe wona potajnu zrudobu, abo wobda ju bojoſcź ſtaroſcźiwych
myſlow, kaž to tehdym bě, hdyž wona cžwilowace a zamjelcžane njeprawe
myſle ſwojoho knježnacoho mandźelſkoho widźeſche, a to pſchenjeſe
wocžakowajo wot bȯjſkoho prědkwobſtaranja wumoženjo joho dwělowanja. Abo
te ſtaroſcźe pſchi pytanju hoſpody we Bethlehemje; pſchi cźěkanju do
Egiptowſkeje; a na dompucźu z měſta Jeruſalema, hdźež bě wona tróſcht
ſwojeju wocžow zhubiła. Najſurowiſchi pak bě tón cžas, wo kotrymž bě
Khryſtus prajił: „To je waſcha hodźina, móc tych cżmo<pb n="72"/>wych.”
We tajkich cźmowych nocach ſwěcźeſche jej tón wohenjojty ſtołp kruteje
wěry. Tola pak tež zjawna profetſka rycž dyrbjeſche ju na tele
pruhowanja kedźbnu cžinicź, a ju na teſame pſchihotowacź. To bu jej
pſchipowjedźene wot poſlenjoho profety Iſraela, hako wona ſwojoho
ſpodźiwnoho ſyna we templu njebjeſkomu wótcej hižom tehdym woprowaſche.
Hdyž bě tam Simeon zbóžnika radoſtnje powitał, wobrocźi ſo wón k joho
macźeri prajo: „Tónle je poſtajeny k padej a horjeſtawanju wjele
cžłówjekam, a k znamjenju, kotromuž budźe napſchecźo rycžane. Tola tež
pſcheńdźe mjecž pſchez twoju ſamotnu wutrobu, hdyž budźa myſle wjele
wutrobow wozjewjene.” Ta ſurowa hramota a ſpjecžiwoſcź pſchecżiwo
wucžbje Khryſtuſowej a jomu ſamomu, bě te wozjawnoſcźenjo cžłówjecžich
myſlow a mjecž boloſcźow, kiž běchu joho macźeri pſchihotowane. Te
zetkawace nadeńdźenjo, boloſcź a mjecž, potom mjecž a boloſcź, pokazaja
ſo prěnje w žiwjenju boloſcźiweje macźerje, te druhe we naſchim ſamotnym
žiwjenju.

Wſchitka boloſcź w naturje, tak wſchelako hacž ſo wona tež zeſchtałtuje,
je wopokazanjo naſchoho pſchez kajkežkuli njepſchecźelne wobſtejenſtwo
potłócženoho, tyſchenoho a do ſtracha pſchinjeſenoho žiwjenja; je
napominanjo ſmjercże a prjedyzacžucźo rozpadanja woſebnjenoho a
woſamocźenoho pſchebywanja w tymle žiwjenjn, kiž mocam wonkocžneje
natury nihdy ſo ſtajecź njemóže. Tohodla je tež boloſcź wobwachowanjo
cźěłnoho žiwjenja a zbudźenjo ſtaroſcźiwoho zdźerženja a napominanjo
pſched zahubjenjom. Wjetſcha pak a hłubſcha je boloſcź ducha dyžli
cźěła, a ſchto ſu duchowne boloſcźe ſame wo ſebi; jeno tam, hdźež je
žiwjenjo, mȯže boloſcź naſtupicź; woprawdźe duchowne boloſcźe ſu
potajkim dopokazanja, zo je tam duchowne žiwjenjo. Žiwjenjo ſtworjenoho
ducha pak je luboſcź, kiž wyſche <pb n="73"/>ſwojeje bytnoſcźe won k
Bohu ſo prócuje. Duchowna boloſcź hako zacžucźo zacpěwanja a potłócženja
toho žiwjenja, nima tak žadyn druhi kužoł a žanu druhu měru, hako runje
tule luboſcź. Liwkoſcź, kotrejž je wſchitko wſcho jene, nima žanu
boloſcź a ſtaroſcź. Tole je ſo na romſkim khěžoru Gallianu wopokazało;
hako bu jomu jene ranjo powjeſcź pſchinjeſena, zo je joho nan do zajecźa
pſchiſchoł, a zo je pola dźiwich Partow we njezwólniwych rjecźazach we
tradanju cžwilowany; na to ſo wón njezamjerza na tajkich njecžłȯwjekow,
tež njewopokaza kuſka ſobuželnoſcźe ze ſwojim nanom; měrnje, hako by tón
podawk joho nicžo njenaſtupał, wobrocźi ſo k ſwojim paraſitam
(pſchiſłodźerjam, blidapſchecźelam) a prajeſche: Schto dźenſa na blido
dóſtanjemy, kajki změjemy wobjed? Njewopyta-li dżěcźo ſwojej khorej
ſtarſchej, dha njebudźe pſchi brachowanju wſcheje luboſcźe tež wot
boloſcźe pſchěwzate. Tak tež luboſcźi cżim wjetſche cžwile a ſtróžele
hroža, cžim nutniſcha je wona ſama. Chcemy-li nětko jenož trochu
wulkoſcź cźeŕpjenjow ſpóznacź, kotrež ſwjata Marija we duchu
cźeŕpjeſche, tak dyrbimy tež kaž wjele je nam popſchate, wyſokoſcź a
nutrnoſcź teje luboſcźe ſpȯznacź, z kotrejž bě wona ſwojomu ſynej
podata.

Woſobnje tſi ſkhodźenki wjedu nas k tejle wyſokoſcźi; tón prěni je
„naturſka” macźeŕſka luboſcż, nutrna tola njepſchewinitna mȯc, kotraž
cyły cžłowjecži ſplah hromadu dźerži a zdźerži; ſchtož kȯždy znacź a ſo
dohladacź móže. Wſchak wěcžna bójſka luboſcź, zo by ſwoju njeſkóncžnoſcź
na cžłowjecže waſchnjo nam k zrozymjenjn dała, ſo z tej luboſcźu
macźerje pſchiruna: „Móže drje žónſka na ſwoje dźěcźo zabycź, zo njeby
ſmilnoſcź měła z płodom ſwojoho žiwota; a bychli mohła, njezabudu tola
ja na tebje. (Iſai 49, 5.) Cžłówjecźa macźeŕſka luboſcź ſo z tym
njeſpokoji, <pb n="74"/>hewak njeby nicžo woſobniſcha była, hacž kaž ju
na wſchelakich zwěrjatach ſtajnje widżimy, kiž ſtaroſcźiwje ſwoje młode
lubuja ale jeno tak dołho, dȯniž ſebi ſame pomhacź njemóža, potom ſo
woteznaja, a we ſebicžnoſcźi njepſchecźelnje ſo bjezſobu zadźerža, kaž
to druhdy pſchi njeporadźenych dźěcżoch a ſtarſchich ſo ſtanje. Luboſcź
cžłowjecžeje macźerje je pak tež runje jena „duchowna” kaž naturſka, a
dyrbi měſto wotebjeranja wjele bóle pſchibjeracź; pócžnje dźěcźatko z
drěmacoho žiwjenja wotucźecź k duchownej wědomoſcźi, budźe luboſcź
macźerje pſchez ſtajne wobkhadźenjo z nim pſchecy znowa ſo zahorjecź,
hdyž dźěcźo ſo pócžnje na macź luboznje wuſměwkowacź. Tola w
pſchibjeranju ſtaroby njewuwoſtanu dźiwne wumyſlenja ſamſneje hłowicžki;
to je dopokazanjo, zo je cžłowjek we wobnamakanju znutsniteje pſchekory
rodźeny, zo ſu joho myſle a wola k złomu nawrȯcźene wot młodoſcźe.

Z tak wobſtajnym a lutym wokſchewjenjom hladaſche ſwjata Marija, ta
knježnjaca macźeŕ, na ſwojoho ſyna, kotrohož Bóh za naſche wumoženjo ſo
ſtarajo za cyłe cžłowjeſtwo jej dari a dowěri, hdyž wón roſcźeſche, a
bohatſtwa znutsnitoho žiwjenja ſo wotewrjachu. Jej podobny we rjanoſcźi
woblicža tón najrjenſchi bjeze wſchitkimi ſynami cžłowjekow, połny
luboznoſcźe a mudroſcźe, njemóžeſche wón hinak hacž wjeſołoſcź jej
pſchihotowacź, wjeſołoſcź, kotruž nihdy žana macźeŕ njeje doſtała. Rjana
a ſnadź rjenſcha hacž wěrna je khwalba, kotruž Plutarch Koriolanej
pſchiſpě: „Te jenicžke wotpohladanjo, kotrohož dla je wón cžeſcź
lubował, běſche wjeſołoſcź, kotruž joho macżeŕ na joho cžeſcźi
mějeſche.” Te hólcžatko Jězus njemějeſche zawěſcźe žanu ſpodobnoſcź tudy
na zemi wjetſchu hako tu cźichu wjeſołoſcź ſwojeje macźerje; jej
ſłužeſche wón z nutrnej kedźbniwoſcźu; wón dźěłaſche za nju, hdyž bě
młodźene <pb n="75"/>wotroſt, a pomhaſche ſwojomu zaſtararjej ſwjatomu
Józefej. Kak ſłódke tſicycźi lět dołho towaŕſchniwe wobkhadźowanjo pod
tſěchu małoho domu w Nazarecźe; kak nutrna pſchezjenoſcź we wjeſołoſcźi
a cźeŕpjenju; kajke dowěriwe zrozymjenjo bjezſobu, pola kotrohož ſłowa
trěbne njeběchu!

Na tymle ſkhodźenku pak hiſchcże njejſmy cyłu wyſokoſcź wuprajili. Ta
naturſka a duchowna, pſchez wobkhadźowanjo z Jězuſom pſchecy
pſchibjeraca macźeŕſka luboſcź, kiž wutrobu ſwjateje Marije wupjelni, bě
tež ſobu wyſchenaturſka a njebjeſka, we połnym zrozymjenju tohole ſłowa.
Wona dźě znajeſche ſwojoho ſyna, hako ſpodźiwny dar ſtworicźerſkeje mocy
Božeje, toho njewinowatoho a ſwjatoho, te žadanjo wſchitkich ludow;
radoſcź wěcžnych horow hako kužoł wozboženja, wocžłowjecženu bójſku
mudroſcź. A tohodla lubowaſche wona joho z modlenjom, kotromuž drje tola
wona połne prawo mějeſche; a to z cyłej wutrobu, z cyłeje duſche, a ze
wſchitkimi ſwojimi mocami. Pſchetož jeje ſyn bě pſchez ſwoju parſchonſku
jednotu z wěcžnym ſłowom ſyn Boži a tak tež ſobu jeje Bóh a wumožnik. Z
pſchiwucženja znata, pſchez ſwoje macźeŕſke prawo, z joho bójſkim
zmyſlenjom a powołanjom, ſchtož wón hižom zjawnje wupraji we ſwojim
dwanatym lěcźe, pſchi zaſynamakanju we Jeruſalemſkim templu. Wona
móžeſche joho luboznu rycž połnu dobrocźiwoſcźe wſchědnje ſłyſchecź,
kotraž pozdźiſcho tak wjele wutrobow zahorjeſche. Swjata Marija hako
macźeŕ Boža, bě k ſłužbje powołana, kotraž z tej doſtojnoſcźu blizkoho
wobkhadżenja z Bohom, kotraž z tej nam jeno po mjenach znatej tych
njebjeſkich duchow, Trónow, Cherubinow a Seraphinow ſo pſchirunacź
hodźi. Wona běſche tohodla wot tajkeje luboſcźe napelnjena a pſchěwzata,
kiž daloko pſchez naſche zapſchijecźo doſahowaſche; pſchetož jeje Duch
bě połny zradowanja we Bohu <pb n="76"/>ſwojim zbóžniku, kotrohož wona
wjacy hacž na jene waſchnjo hako ſwojoho mjenowacź mȯžeſche. Kaž nětk z
tajkeje wyſokoſcźe, kotruž trochu zawuhladacź ſmy ſo prócowali, ſo
ſpóznacź hodźi, zo je tajka ſłódkoſcź luboſcźe wſchitko toho runjecźa
tudy na zemi pſchetrechiła; cźim bóle pokaže ſo nam tak wulkoſcź cžwile,
kiž jeje duſchu rani, kaž dwójcy rězacy mjecž; kaž bě to wona prjedy wot
Simeona do prědka prajene ſłyſchała. „Zuby złóſtnikow ſu kłoki, wone
wótſa ſwój jazyk runja kóncojtomu mjecžej.” (Pſ. 63.) Zawěrno kak ſurowy
je tajki mjecž, kiž wjacy krócź ſo zetkowace ſwjate wobſtejenſtwa a
winowatoſcźe khroble pſcheruba, kiž jeno pſchez poſłuſchnoſcź,
ſcźerpnoſcź, wobknježenjo ſo ſamoho a pokutu ſo rozwjazaja! Kak wótra
bróń je tajka zełžana rycž, kiž wſchě zwjazki wěry, ſwěry, ſwědomitoſcźe
a redliſchoho pſchepokazanja pſcheruba a hromadudźerženjo duchownoho
žiwjenja z božej dobrotu a wěrnoſcźu roztorha a zanicži. Kak nětko
njeběchu tak ſtróžele ſwjateje knježny, hdyž wona widźeſche, nic jeno
tajenſkich farizejerjow a wyſchich měſchnikow połnych žełžanoſcźe a
hramoty, ale tež pſcheradu jenoho z joho wucžownikow, kiž duchownje
wotemrjety nahramnje tu wěcžnu wěrnoſcź a luboſcź pſcheda; tajku
djabołſku hramotu pſchecźiwo bójſkomu a ſwjatomu, kotraž toho
wucžownika, hdyž bě joho nadźija na ſwětne kraleſtwo zjebana, k tajkej
njekhmanej khrobłoſcźi dohna, zo wón ſkóncži we njezbóžnym zadwělowanju,
kotrež joho na pſchecy wot bójſkeje luboſcźe wotdźěli. Tež rani jeje
wutrobu bojaznoſcź tych druhich wucžownikow, kiž toho knjeza cźěkajo
wopuſchcźichu; a njemdroſcź toho zamólenoho ludu, kiž ſmjercź toho
knjeza žadaſche. To běchu lute ſurowe mjecže, kiž wutrobu joho macźerje
pſcherězachu. Tola hiſchcźe wjetſche cžwile cžakachu na nju, hdyž wona
dobrowólnje ſwojoho ſyna ſcźěhowaſche <pb n="77"/>na kalvarſku horu, a
hako macźeŕ toho zacpětoho bě ſpóznata, a widźecź dyrbjeſche ſwojoho
ſyna z napinjenymi ſtawami, na kſchižu wiſacoho, joho krej běžecź z
najſurowiſchich ranow.

Widźili jena macź ſwojoho ſyna wot njepſchecźelſkich wojakow z mjecžom
ranicź, hdyž njecha z nimi ſobu do wójny; tón mjecž, kiž joho rubny,
trechi tež boloſcźiwje wutrobu joho macźerje. Tak tež běchu za
boloſcźiwu macżeŕ te ſurowe hozdźe a ta lebja, tón mjecž, kotryž jeje
wutrobu pſcheńdźe. Pod znamjenjom mjecža rozymimy po tajkim macźeŕſke
ſobucźěrpjenja, boloſcźe, ſtyſkniwe zrudne dźělenjo a wopuſchcźenjo
ſwojoho ſyna, kiž bě bóle we ſwojim ſynje žiwa, dyžli we ſebi. Tu płacźa
ſłowa profety Jeremiaſa: „Tohodla płakam ja, a runja ſtudnjowomu kužołej
je moje woko, dokelž je mój tróſchtaŕ mi wotewzaty.” (Thren. 1, 16.) Zo
mjecž rěza a dźěli, njeje hiſchcźe joho cyłe zrozymjenjo wuprajene; k
wobhladanju kóždeje ſtrony, cžohodla cźěrpjenja, kiž boloſcźiwu macźeŕ
potrechichu, jedyn mjecž rěkaja: widźimy na ſtawiznje egipſkoho Józefa,
wot kotrohož profetſki pſalm praji: „Hako njewólnik bu Józef pſchedaty,
z rjecźazom joho nozy wobcźeženej, a tón mjecž pſcheńdźe joho wutrobu,
dóniž ſo joho ſłowo (joho ſona) njedopelni.” Prjedy hacž wón tak daloko
pſchińdźe, pſchez kak wjele pruhowanjow bu wón wjedźeny, a ſchto
wſchitko mějeſche wón cźěrpjecź? Wot zawiſnych bratrow k ſmjercźi
pſchiſudźeny, potom hako wěc pſchedaty, wot njeſmilnych kupcow ſobu do
cuzby cźehnjeny, k wotſtronjenju wot lubowaceje wutroby ſwojoho nana.
Potom bu cžiſteje póccźiwoſcźe a ſwěry dla, najnjehanbicźiwiſcho
falſchnje wobſkoržowany, a do ſtuchłoho jaſtwa tyknjeny, hdźež
najrjeniſche lěta ſwojeje młodoſcźe pſchecžini; tež tón wyſoki kralowſki
zaſtojnik bě na njoho zabył. Kak zražowace <pb n="78"/>njedyrbjeſche
bycź tak dołhe rudźenjo, kiž joho duſchu potłócžowaſche; a kak wobcźežne
ſtajne wojowanjo pſchecźiwo cżěmnym myſlam dwělowanja a małomyſłnoſcźe,
kiž joho wěru naběhowachu. Bě to myto za joho póccźiwe a ſprawne
žiwjenjo, za joho ſwědomitu poſłuſchnoſcż k bójſkomu zakonjej, kiž bě
ſebi zaſłužił? Nihdźe njepokaza ſo jomu Bóh, tón wſchohomócny a
dobrocżiwy, ke kotromuž nichtȯ podarmo ſo njewoła. A tola wobſta joho
wěra kruta, a njekhabłaſche joho dowěrnoſcź žane wokomiknjenjo; z
wěſtoſcźu ſo wón na Boha ſpuſchcźeſche we pobožnym podwolenju. A tak bě
wón pſchez płomjenjojty mjecž pruhowanja hako wěrny ſyn ſwjatych
patriarchow ſpóznaty, we mocy a cžiſtoſcźi wobſtajneje wěry, wſchěch
cžłowjekow tamniſchoho cžaſa pſchetrechiwſchi.

Najhórſcha boloſcź mjecža, kiž tu ſwjatu knježnu, boloſcźiwu macźeŕ
pſcheńdźe, bě te ſurowe pruhowanjo jeje wěry a poſłuſchnoſcźe k bȯjſkomu
dopuſchcźenju, kotrež tehdym ju napany, hako mocy łžě nad poradźenym
ſkutkom ſo wjeſelachu; a hdyž pſchipołdniſche ſłónco ſo zacźmi, bu jej
hako wobkrucźace znamjo hiſchcźe njedozeznateje potajnoſcźe, we kotrejž
na khwilu bójſka prawda a wſchudżompſchitomnoſcź ſo zakhowa; a hdyž ze
kſchiža dele ſłowa ſwojoho mrjejacoho ſyna jeje wutrobu pſchežrjachu:
Mój Božo, mój Božo, cžohodla ſy mje ty wopuſchcźił. Njedyrbjeſche ſo
wona tež pſchez to wopuſchcźena cžucź, a toho runja praſchenjo na bójſku
prědkwidźownoſcź cžinicź? Kak jara wjele bě to hinak hacž ſlubjenjo,
kotrež bě wot toho jandźela dóſtała: „Tón Swjaty, kotryž ſo z tebje
narodźi, budże Syn toho Najwyſchoho mjenowany, a na trónje Davidowym
budźe kralowacź wěcžnje.” Bě tónle ſurowy kſchiž joho trón, a ta zacpěta
ſmjercź joho dobycźo nad mocami tych njezbóžnych duchow, kiž cžłowjecži
ſplah <pb n="79"/>zanicžejo zapuſcźachu? Tola na žane waſchujo
njedlijeſche ſo wona pſchi tajkim dwělowanju, kaž ſo wone pozběhowaſche
we wutrobje ſcźěrpnoho Hioba pſchecźiwo cźěmnym pucźam bójſkoho
prědkwobſtaranja. Wona mějeſche nadźiju, kaž Abraham, pſchecźiwo tej
nadźiji; wona njekhabłaſche we wěrje, byrnje podawki woprawdźe
pſchecźiwo znutskownomu ſwětłu wěrjaceje wěſtoty mócnje wojowałe. Tež my
pak to njetrěbne namakamy, w jeje mjenje ſo praſchecź: hacž tele ſurowe
pruhowanjo wot njeje wotwobrocźene bycź njemóžeſche, hacž tale
wohenjojta pruha nuznje trěbna běſche? Tele praſchenjo namaka ſwoje
wotmolwjenjo w tamnym druhim praſchenju toho Knjeza, hdyž wón po ſwojim
horjeſtacźu z dwěmaj wucžownikomaj do Emaus dźěſche: Njedyrbjeſche
Khryſtus cźěrpjecź, a tak do ſwojeje hordoſcźe nuts hicź? Kaž to pſchi
tamniſchim ſkaženym cžłowjeſtwje bjez póccźiwoſcźe hinak bycź
njemóžeſche, hacž zo wſchitcy njepſchecźeljo wěrnoſcże ſo pſchecźiwo
njomu zjenoſcźichu, tak dyrbjeſche tež ta njewoblakowana a njebjeſka, —
kotrejež žiwjenjo z tym joho najduchowniſcho (nutrnje) hromadu ſo
dżeržeſche, — wſchitke ſtróžele tohole wojowanja zhonicź: tón mjecž
najboloſcźiwſchoho ſobuzacžucźa, ſtyſkniwoho dźělenja a najwótriſchoho
pruhowanja rězaſche pſchez jeje duſchu, dokelž wuwoſtacź njemóžeſche, zo
we najwažniſchim ſchtrycźe wſchitke mocy łžě ſo hromadu namakachu
pſchecźiwo ſynej toho cžłowjeka; pſchetož jomu ſamomu jeno płacźa połnje
tele ſłowa ſwj. piſma: „Te hidźenja wſchitkich tych, kiž tebje, o Božo,
hanja, ſu na mnje panyłe.” (Pſalm, 68.)

Tehdym, hako mordaŕſke zmyſlenjo wopacžnych cžłowjekow na zjawne
pſchińdźe, bu macźeŕ boloſcźiwa wot mjecža ranjena; pola nas druhich
cžlowjekow pak ſo to zwjetſcha we napſchecźnym rjedźe ſtanje, zo naſche
znutsnite zmyſlenjo a myſle hakle potom ſo wozjewja, hdyž mjecž <pb
n="80"/>nas pſcheńdźe, (boloſcźe nas pſchewozmu). A to je tamny mjecž,
wot kotrohož je Khryſtus prajił: „Ja njejſym pſchiſchoł pſchinjeſcź
pokoj, ale mjecž.” Zo tu tamny pokoj měnjeny njeje, kotryž wſchitke
naſche nětcžiſche zapſchijecźo a zrozymjenjo, kotrež my w tymle žiwjenju
nadobbycź móžemy, jara wjele pſchetrechi, dokelž wón woznamjenja
wobkrucźenjo cžłowjecžoho ducha w hnadźe Božej; tohodla tež tón Knjez
tónſamy ſwój pokoj mjenuje, k rozſchelakoſcźenju toho, kiž tón ſwět
dawa. Tónle pokoj toho ſwěta Khryſtus pſchinjes njeje. Tónſamón
naſtanje, hdyž ſo pſchewinjeny cžłowjecži duch bjez wobaranja poda mocam
łžě, hrěcha a ſmjercźe, kaž je ſamowólnje zmyſłojte žiwjenjo naſtupił, a
ſo do njoho zapleſcź dał. Pſchecźiwo tomule wopacžnomu pokojej, kotryž
tež mjeno „ſmjertne drěmanjo ducha” dóſtawa; pſchecźiwo tomu je tón
ponowjeŕ duchowneje ſwobody ſtajne bědźenjo a wojowanjo k naſchej pomocy
nam podał; my tež wěmy, z kajkej brȯnju tónle ſchtryt ſo ſtacź dyrbi.
Kaž mjecž rozrěza a rozdźěli, tak tež bójſke ſłowo: „Pſchetož žiwe je
Bože ſłowo a wone ſkutkuje a je wótriſche hacž kóždy dwȯjcyrězacy mjecž,
pſchetož wone pſcheńdźe wſchitko hacž k dźėlenju duſche a ducha; wone
rozſudźa a dźěli myſle a prócowanja wutrobow.” (Hebr. 4, 12.)

We tym mjenujcy wobſteji woſobna móc Khryſtuſowoho ſłowa, zo wone
najzkradźniſche cžłowjecže zmyſlenjo a zachcywanjo pſchewozmje: na
zemjace złožene myſle zmyſłojtoho cžłowjeka rozdźěli wot toho wot
bójſkoho ſwětła rozſwětlenoho rozoma; a pſchez to kóžde ſamotne zjebanjo
wjac njepſchida, kotromuž cžłowjek tak rady ſo poda, pſcheměnjejo
wopacžne myſle za prawe, a dobre za ſchkódne dźerži. Kak njepſchelicžbne
ſu zamólenja, kiž z tajkoho zaſlepjenja pſchińdu! Žana błudnoſcź pak
njemóže wužitk pſchinjeſcź, kaž tež žana wěrnoſcź ſchkodźecź njebudźe.
Ale ta wěrnoſcź je njelubozna, — hdyž chce mjecž <pb n="81"/>ſpomožnoho
ſłowa błud a hrěſchnu złóſcź moricź, to rani a cžini boloſcź, cžohoždla
tež tajke prócowanjo wot hrěſchnoho ſwěta, kiž je za zemjace zmyſleny,
ſo hidźi a zacpěje. Tajka boloſcż pak je wobwachowaŕ duchownoho
žiwjenja, kiž nas napomina, zo je nuznje trěbne, prawe ſrědki pytacź a
dobrym napominanjam dźakownje poſłuchacź. Schtóž pſched tymle mjecžom
ſpomožneje wěrnoſcźe wſchudźom cźěka a joho wótroſcźi ze ſpjecženjom a z
wyſokomyſlnoſcźu ſo wobara: tajki njebudźe zminjeny wot ranjenja druhoho
mjecža, wot kotrohož kniha Mudroſcźe praji: „Dwojorěznomu mjecžej je
runja kóžda njeſprawnoſcź, jeje rany ſu njewuhȯjitne.” (Ecel. 21, 4.)
Tele rany pſchinjeſu, jeli prjedy hnada Khryſtuſa njewumoži, duchownu
ſmjercź. Powjeda ſo wot ſkandinavſkoho teſaka, kotryž bě tak jara
wótſeny, zo muža z jenym rubnjenjom pſcherězny, zo tónſamy ſwoju
ſmjertnu ranu njecžujeſche, ale hakle na zawołanjo: zatſchas ſo, do
dweju połojcow rozpany. To pak je jedyn druhi mjecž ze ſurowej
wótroſcźu, kiž nicžo mjenje hako zrycžany je: ta wina, ta bytnoſcż
hrěcha, kiž ſtworjenoho ducha wot Boha rozdźěli, a tak wjele hacž na
njej je, wěcžnu ſmjercź hako ſcźěhwk ma. Kak wjele cžłowjekow je, kiž ſu
wot tohole mjecža trjecheni, bjez toho zo bychu to cžuli a wěrili, dóniž
cžaſna ſmjercź jich njezapſchimnje a zatſchaſe!

Pſchetož žana błudnoſcź njeje bóle lubowana hacž tale. Boſſuet ju takle
wopiſuje: „My ſcžinimy ſebi naſche ſwědomjo tajke, kaž ſo wone naſchim
nakhilnoſcźam ſpodoba, a měnimy, zo ſmy wſchitko dobyli, jeli ſo nam
poradźiło nas ſamych zjebacź.” A wjacy hacž huſto ſo poradźi tajke
prócowanjo. Je cžłowjecži duch ſwobodnu ſkutkniwoſcź ſwojeje wole jedyn
krócź ſlepym nakhilnoſcźam podcźiſnył, tak njemóže wuwoſtacź, zo
ſrědkownje tež joho redliſche ſpóznacźo wot wumyſlenych ſwjecźatow
błudnoſcźe zacźěmnje<pb n="82"/>ne a wón k wopacžnym a zmólenym
wuſudźenjam a napohladanjam hotowy je, kiž redliſche ſpóznacźo ſkaža.
Swjate piſmo pak tola podarmo njerycži, hdyž toho njekhmanoho, kiž je we
hrěſchnej ſwobodźe bjez wſcheje ſtaroſcźe žiwy, hłupoho mjenuje? —

We wyſokich horach Tyrolſkeje bydleſche w ſtarym cžaſu ſprócniwy bur; z
njeznatych winow pſchindźe tónle, wot ſwojich ſuſodow cžeſcżeny muž do
wrótnoſcźe, kiž dlěſchi cžas trajeſche, a hdyž druhdy na khwilu k
rozomej pſchińdźe, bě jomu ſtajnje, hako by ſwjata knježna Marija jomu
porucžiła na horje pſchi joho domje khapałku natwaricź. Za někotry cžas
bě ſo jomu poradźiło tym ſwojim cźeknycź, kiž joho po dołhim pytanju
hłuboko bjez ſkałami zaſy namakachu, hdźež bě wón bjez wſchoho
wobſchkodźenja dele panył. A wón ſo zdaſche wot ſwojeje błudnoſcźe cyle
wuhojeny, zo móžeſche ſwoje, hacž dotal zakomdźene hoſpodaŕſtwo zaſy
dale wobſtaracź. Na ſwoju dóſtatu porucžnoſcź njeſpominaſche wón prjedy,
doniž wot nowoho napada ſtareje khoroſcźe zaſy njebě k ſebi pſchiſchoł.
Nětk zapocža wón pilnje tón ſkutk; a hdyž podzeḿſki zakład ryjeſche,
namaka ſwjecźo boloſcźiweje macźerje rjenje do marmora wurubane. Hdyž to
ludźo zhonichu, namaka ſo wjele pomocnych rukow, zo bu khapałka
ſpěſchnje natwarjena, we kotrejž wot tamnoho cžaſa ſem wjele ſtruchle
pſchemyſlenych ſwoje wuſtrowjenjo namaka.

Schto dha druhe je wrótnoſcź, jeli zo wona wot mutneje krewje
njepſchińdźe, hacž wopacžne zezdacźo, kiž cžłowjekej tak wulke bycź ſo
zda, zo wón wot toho ſamoho ſo wobknježicź da. Kóžda ſylna zła
pſchiwucžena žadoſcź wutwori ſo k nakhwilnej wrótnoſcźi; hako pſcheměrny
hněw, rachi pytanjo, hordźenſtwo, kiž ſwoju ſamotnu parſchonu hłupje
pſchezběhuje, pſchez měru wyſoko waži. Hinita hor<pb n="83"/>doſcź a
dźiwi zły lóſcht cžini cžłowjeka kaž pjanoho; te rudźenjo dołhoho
mjerzanja a cźmowe twarjenjo zawiſcźe. Wſcho to ſu khoroſcźe ſtworjenoho
njeſmjertnoho ducha, kiž je ſwȯj rozom popuſchcźił abó zhubił. Tohodla
napomina Siracida: „Rjaduj twoju wutrobu a zdźerž ſo w ſcźěrpnoſcźi;
nakhil twoje wucho k zrozymjenju redliſchoho ſpóznacźa, a
njepſchekhwataj ſo w cžaſu, hdyž cźma twoje woko zacźěmnja.” (Eccl. 2,
2.) Pſchetož kak wopacžnym a njerozomnym ſkutkam njeje tehdym cžłowjek
podobny, hdyž je joho duch wot mócneje žadoſcźe kaž wuwjazany. Jeno z
rědka ſo dopelni hornje napominanjo mudroho a jeno jara wjele jich je,
kiž ſo hewak wěriwi mjenuja, a ſlepe ſkutkuju po žadanju ſwojich złych
nakhilnoſcźow; dokelž je jim ſłowo wot kſchiža a pſchikładow wumožnika
hako cuze a njerozymliwe zwoſtało. Tohodla je we jich wutrobje znamjo
boloſcźiweje macźerje kaž z pjerſchcźu a z rozpadankami pſchikryte. Hdyž
pak woſobne znamjo boloſcźiweje macźerje, kotraž je nas dla a za nas
njewuprajitne boloſcźe cźěrpiła, prawje žiwje pſched naſchoho ducha
ſtupi, potom dyrbi pſched tymle miłym ſwětłom kóžde wrȯtne zezdacźo, kiž
nas zjebacź chce, ſo zhubicź, zo bychmy rozomnje wěrili, a Bohu
poſłuſchni byli w póccźiwym žiwjenju. Cźěrpjenja Jězuſa a joho macźerje
budźa nas warnowacź, ſtare hrěchi ponowicź a wužitk joho zaſłužbow na
nami ſkazycź. Tón mjecž, kiž je tu knježnu pſchekłoł, budźe nas
napominacź we polecženych wabjenjach a pruhowanjach we wěrje ſwěrni
zwoſtacź, zo bychmy prawo měli z japoſchtołom prajicź: „Schtó budźe nas
dźělicź wot luboſcże Khryſtuſa? Horjo, nuza a ſtrach abo mjecž? my ſmy
toho wěſcźi, zo ani ſmjercź ani žiwjenjo, nic pſchitomny ani pſchichodny
podawk, tež nic tajkežkuli ſtworjenjo nas wot luboſcźe Božeje
njewottorhnje, kiž je ſo nam ſobu dźěliła we Jězuſu Khryſtuſu, naſchim
Knjezu!”

<pb n="84"/>

♣X.♠

Marija, zbȯžna prajena wot wſchitkich narodow.

Pſchetož wón je pohladał na ponižnoſcź ſwojeje dźowki: hlej wot nětka
budźa mje zbóžnu khwalicź wſchitke narody.” (Luk. 2. 48.)

Spodźiwna pucźowaŕka pſchińdźe do měſtacžka Hebron k domej Zachariaſa, a
Hilžbjeta ſo ſpodźiwajo khwataſche jej napſchecźo ju poſtrowicź hako
žohnowanu bjez tymi žónſkimi, a prajeſche ſtrachocźiwje: „Kak zaſłužu
ſebi, zo macźeŕ mojoho knjeza ke mni pſchińdźe.” Tule doſtojnoſcź
njemóžeſche wyſoko žohnowana Knježna prěcź; tež nic ſo wuzamolwjecź
tajkeje wubjernoſcźe, ale Bohu ſamomu da cžeſcź we rjanym khěrluſchu,
kiž ſo zapocžina: „Moja duſcha khwali tu wulkoſcź toho Knjeza, a mój
duch ſo zraduje we Bohu mojim zbóžniku; pſchetož wón je ſwojej wocži
połnej ſchcźedroſcźe wobrocźił na nizkoſcź ſwojeje ſłužownicy; hlej wot
nětka budźa mje zbóžnu khwalicź wſchitke narody.”

Tu ma ſo pſchiſtajicź, zo je we tychle ſłowach profecźenjo wobjate,
kotrež hižon tehdym ſo zapocža dopelnjecź, hako jena žónſka bjez ludom
zawoła: „Zbóžny tón žiwot, kiž je tebje noſył.” My pak dyrbimy nětk
ſpomnjene profecżenjo we hłubſchim zrozymjenju zapſchijecź; wona
prajeſche ze wſchěm prawom: zo budźa ju zbȯžnu khwalicź wſchitke
pſchichodne narody; dokelž nad njej ſo potajnoſcż dopelni, we kotrejž
dalewobſtacźo a wozboženjo cžłowjeſtwa wobſteji. Tele zbóžnoprajenjo
ſłuſcheſche jej hižon tehdym, haj wot ſpocžatka jeje žiwjenja, k tajkomu
powołanju prědk<pb n="85"/>poſtajenoho a wuzwolenoho žiwjenja. A tola
wjedźeſche jeje pucź (pſchi wſchej zbóžnoſcźi) pſchez potrjechenja
wulkeje khudoby a ſprócniwoho dźěła, pſchez njepſcheſtawace
pſcheſcźěhanja, pruhowanja a cźěrpjenja, hacž k najhórſchim boloſcźam
pod kſchižom, kiž na zemi žanu podobu nimaja.

Tohodla drje móžemy jeje žiwjenjo na zemi zbóžne, ale nic zbožowne
mjenowacź, a z toho napohlad nadobycź, zo ſo zrozymjenjo zbóžnoſcźe a
zbožownoſcje derje rozdżělecź dyrbi. Tele extremy (napſchecźnoſcże) wot
zboža a njezboža, — zbóžnoſcźe a njezbóžnoſcźe, wobknježa we dwojim
porjedźe zhromadne cžłowjecže žiwjenjo.

Z puſcźiny Thebais wjezeſchtaj ſo na rěcy Nil we cžołmje dwaj putnikaj;
z mnohimi ſłužownikami pſchińdźeſchtaj tam tež dwaj wojeŕſkej wyſchej
narańſchoho romſkoho khěžorſtwa. Po khwili k cžaszahanjenju
wobhladowaſche jedyn wot njeju teju putnikow, z kotrejuž wocžow bě
ſpokojnoſcź widźecź, cźiche zadźerženjo a krute wobknježenjo ſwojeje
woſoby pokazowaſche, zo ſtaj ſo ſwěta wotrjeknyłoj, — wón prajeſche k
nimaj: „Zbóžnaj ſtaj wój, kiž mataj ſwoje ſměchi z tymle ſwětom.” Tón
ſtarſchi putnik wotmolwi we podobje žortow: „Hacž mamoj ſwoje ſměchi ze
ſwětom, to hiſchcże ſo praſcha; na wſchě waſchnjo pak ma ſwět ſwoje
ſměchi z wamaj; a zo ſy naj zbóžneju mjenował, je woprawdźe tak, dokelž
mój tak rěkamoj.” Pſchetož wonej mějeſchtaj, kaž pola Grichow we
waſchnju bě, te mjeno Makarius, (kiž znamjeni zbȯžnoho).

Na tym cžołmje běchu tak dwoji cžłowjekojo, zbožowui a zbȯžni, abo wjele
bóle tajcy, kiž za zbožom, a kiž za zbóžnoſcźu ſo prócowachu. Zo mohłoj
bjez zadźěwka ſo wudoſpołnoſcźecź we znutskownym žiwjenju, a we duchu
bójſke wěcy wobhladowacź, k zahorjeniu nutrnoſcźe: běſchtaj tej putnikaj
hižon dawno ſwoju wutrobu wotcźahnyłoj <pb n="86"/>wot wſchěch
zwonkownoſcźow, kiž ſu wěcy rjaneje pychi, wužiwanjo lóſchtow,
wobſynjenjo bohatſtwow; ſchtož wſchitko we ſwětnym žiwjenju wjele
płacźi. Tej woſobnej knjezaj pak mějeſchtaj wſchoho toho doſcź, ſchtož
my pod zbožom rozymimy. Zbožo we prěnim zrozymjenjn je kaž ſlepe,
njetrjechi toho, kiž za nim žadoſcźi, a pſchipanje njewjadcy, komuž ſo
popſcheje; tohodla je wone jebacźne a njewobſtajne, runja kopjenej ſyna
we wulkej wodźe, kaž wětr a běžeńca wo njón wojujetaj. Po wſchědnym
waſchnju je tón za zbožownoho dźeržany, kiž ma wſchě wonkocžne
ſpodobnoſcźe tohole žiwjenja wot natury a naroda, wot dobreje cźahnytby
a ſwětneje wokołnoſcźe we rjanych towaŕſtwach; kiž je derje wobdźěleny
na cźěłnych a duchownych mocach, a je na cžaſnych kubłach žohnowany, a
ſo namaka we cžeſcźownym zaſtojnſtwje; — wſchitko to pak je hinite a
jebacźne. Zbȯžny pak je tón, kiž je jenak ſwěrny we wěrje, měrnoho a
ſpokojnoho zmyſlenja, cžiſtych pocžinkow, we pokoju dobroho ſwědomja, a
pſched Bohom dowěriwje wobkhadżuje. To pak ſo tola na žane waſchnjo
njeſmě tak zrozymicź, hako byſchtej tejle napſchecźnoſcźi bjezſobu jena
tu druhu wuzankłej, a ſo hromadźe njeznjeſłej. Póccźiwy bohabojazny
cžłowjek móže tež bohatſtwa zboža wobſynycź, wot kotrychž jeno dobre a
ſprawne zmyſlenjo na mudre waſchnjo ſo potrjebuje, zo žohnowanjo na nich
zwoſtanje. We napſchecźnej podobje njeje njeſprawny cžłowjek, kiž po
ſwojej hłowje jědźe, božu wolu kedźbu njemějo, pſchi wſchej hrěſchnej
ſwobodźe nihdźe bjez pſchecźiwnoſcźow, a we joho prócowanjach pſchińdże
jomu cžaſto něſchto na prěki. Cźim mjenje wuwoſtanu cźěrpjenja, hdyž wón
z mocu ſchtrafu hrěchow na ſo cźehnje. Ma tež cžłowjek wſchoho toho
doſcź, ſchtož my zbožo mjenujemy, dyrbi tola tež cžaſto brachowanjo
znutsnitoho pokoja hórcy a boloſcźiwje wu<pb n="87"/>cžucż. Tak tež tón
ſprawny, kiž je hiniteje wěcy ſo wotrjekł, zo by božim kaznjam ſwěrny
był, a ſwoje ſwědomjo ze ſwojej wědomoſcźu we pſchezjenoſcźi wobkhował;
a je wažny wopor pſchinjeſł: budźe rědko tak doſpołny, zo njeby
parowanjo zboža, haj tež toho próznoho, wumyſlenoho, kiž ſamo próznu
cžeſcź ſkicżi, — jomu druhdy jara wobcźežne było.

Chcemy-li z prawdu wuznacź, wucžujemy parowanjo wonkocžnoho zboža nic
mjenje cźežko a boloſcźiwje hako woteńdźenjo znutsnitoho pokoja. My
njezechcemy z bohatym brójerjom (praſarjom) ſo měnjecź, kiž derje we
cźeńkej rjanej draſcźe, wot pſchiſłodźerjow wobdaty, pſchi bohacźe
pſchikrytym blidźe ſedźi, ale we njeluboznoſcźi morwje žiwy a žiwje
morwy je. Tak tež ſo nam mało ſpodoba khudomu Lazaruſej ſo runacź, kiž
khory a bjez pomocy pſched prohom leži, hacžrunje je znutska pſchez
wěru, ſcźěrpnoſcź a luboſcź wozboženy, a rjeńſchomu žiwjenju z wěſtoſcźu
do prědka hlada! Tu pokaže tón prěni we ſwojim zmyſlenju a wonkownoſcźi
ſamotnje wonkocžne zbožo; tón druhi cyle zakhowanu zbȯžnoſcź. Tola
njecha nas jene bjez druhoho ſpokojicź. My bychmy z jenym žiwi byli, a z
druhim wumrjeli; abo najradſcho cyle ſmjercźe ſo zwinyli, dokelž ſmjercż
ſo najmjenje do zboža licži. Cžohodla njemóže zbožo a wozboženjo we
połnej pſchezjenoſcźi hromadźe wobſtacż, ale ſtej ſebi cžaſto tak
napſchecźiwo? Abo z jenym ſłowom: cžohodla njeje na zemi zbóžnoſcź
(Glückſeligkeit)?

Tu natrjechimy ſtare praſchenjo, kiž ſo we wulkej wſchelakoſcźi ponowja;
k pſchikładej: „Jedyn ſo praſcha, cžohodla njedyrbjał ja hoſcźinu
pſchihotowacż, zo mohło ſo jich wjele we cžeſnym towaŕſtwje zawjeſelicź;
a cžohodla dyrbjał ja zamołwjenjo wotedacź, zo ſym druhim pſchiležnoſcż
dawał pſchez pychu hiniteje hordoſcźe we hofarcźe <pb n="88"/>tohole
žiwjenja ſo zawjeſelecź, abo pſchezběhnycź? — Wſchak je dowolena próca
druhim ſo lubicź k załožkej mojoho zboža! Na to ſo hodźi wotmołwicź, zo
d yrbi ſo jeno hladacź na wěrnoſcź dobreje myſle, kiž je Bohu podwolna a
pſched nim wobſteji.

Kaž zbožo a njezbožo. zbóžnoſcź a njezbóžnoſcż ſtajnje na wazy ſo
pſchewažujetej, tak tež te ſamo na ſebi dowolene z dobom pſchi
njekebźbnoſcźi k ſchkódnomu ſo pſcheměni we pſcheńdźenju měry; z toho
datej ſo derje ſpóznacź dwě ſebi napſchecźnej mocy, jena kažaca a druha
wozbožaca, kiž na zhromadnych, kaž na jednotliwoho ſkutkujetaj.

Cžłowjek bě wot wſchoho ſpocžatka tola k zbóžnomu zbožu poſtajeny; k
cžomu by hewak bójſka luboſcź joho k duchownomu ſpóznacźu a ze ſwobodnej
wolu ſtworiła? Praſcha pak ſo, we cžim połna zbóžnoſcź wobſteji, a kajku
bytnoſcź ma? dha wotmołwi ſłowo pſalma: „Pola tebje, o Božo, je kužoł
žiwjenja, a we twojim ſwětle widźimy ſwětło.” To rěka, zo Bóh móc
ſwojoho njeſkóncžnoho žiwjenja we ſebi ſamym zbóžnoſcź wobſynje, bjeztym
hacž joho rozomne ſtworjenja jeno we Bohu a z Boha tu połnoſcź žiwjenja
we pokoju a jaſnej wědomoſcźi nadobycź móža. Te prěnje je, ſchtož połnu
zbóžnoſcż cžłowjeka wucžini: zo joho duch Božej hnadźe a dobrocźiwoſcźi,
kiž jomu napſchecźo pſchińdźe, prawje pſchihotowany ju horjewozmje we
lutej podwolnej pſchezjenoſcźi. Wot tejele dobrocźiwoſcźe rozwucženy a
zakitany, dyrbjeſche wón we tym jomu pokazanym poſtajenju ſo
wobkrucźicź, a ſwobodne knjejſtwo nad naturu dóſtacź, a to tak, zo bě
tež joho cźěło žiwjenju ducha cyle ſłužowne a zo by do njeſmjertnoſcźe
ducha cyle nuts zaſchło. Na tajke waſchnjo bě tón cžłowjek ſwojoho ducha
zbȯžnoſcź a doſpołnu cżěłnu ſpodobnoſcź we ſebi zjenoſcźił, a tak połnu
zbóžnoſcź a wěcžne zbožo nadobył.

<pb n="89"/>

Zo by tule wyſokoſcź zaſłužił, bu jomu ta, joho bytnoſcżi pſchiprawjena
pſchiſłuſchnoſcź nawdata, do ſwojoho wyſokoho poſtajenja, do
wotpohladanja bójſkeje ſwjateje wole ze ſwobodnej poſłuſchnoſcźu nuts
hicź, a pſchez to ſo wudokonjecź. Hdyž pak bě cžas, zo by njeſkóncžnej
ſwjatoſcźi Božeje wole poſłuchał, ſcźěhowaſche wón wabjenju naturſkoho
lóſchta, a ſpótowaſche we ſamoſtatnym njewotwiſowanju ſo wokraſnicź;
pſchez tule njeſwěru wottorhny ſo wón wot Boha, a tak tón žiwjenjo
wuměnjacy pucź z bójſkej luboſcźu zběhny. Z toho njemóžeſche nicžo druhe
ſcźěhowacź hacž woſamocźenjo a womora cžłowjecžoho ducha, a
podcżiſnjenjo joho cźěła pod mocy wonkowneje natury, — a tak dyrbjeſche
znutsnita pſchekora na cyły cžłowjecži ſplah bjez wſchoho zminjenja
pſcheńcź. Te nětk ſpomnjene ſkažene dalewobſtacźo cžłowjecžoho ſplaha po
pſchehrěſchenju prěnjoho cžłowjeka hako nana wſchitkich narodow, ſtaji
pak hižon jenu ſkutkniwoſcź do prědka, bjez kotrejež na žane
dalewobſtacźo cžłowjekow ſo cyle myſlicż njemohło.

Herbſki hrěch pak ſo njeſmě dźeržecź za ſurowoſcź bȯjſkeje prawdy, ale
wjele bóle za ſmilnoſcź joho luboſcźe, zo Bóh prěnjomu cžłowjekej cyle
do pſchipowjedźeneje ſmjercźe dopanycź njeda, ale jomu wumožnika ſlubi;
hewak by wón z dobom cžaſnej ſmjercźi a wěcžnej njezbóžnoſcźi podležał.
Tak je pſchi cźežkim njezbožu pſchez Božu ſmilnoſcź zaſy znowa nam zbožo
ſkicźene, kotrež ſebi zaſłužicź móžemy. We cyrkwinſkej modlitwje praji
měſchnik kóždy dźeń na Božej mſchi: „O Božo, kiž ty tón cžłowjecži ſplah
ſpodźiwnje ſtworił, a po tym padźe hiſchcźe ſpodźiwniſcho ſy ponowił.”
Ale tele ponowjenjo dyrbi ſebi kóždy pſchiſwojicź, dokelž cžłowjecžej
ſwobodże je zwoſtajene: hacž wȯn zmyſlenjo prěnjoho cžłowjeka do ſebje
wozmje, abo wumožnika cžłowjekow ſcźěhuje, ze ſwojim kſchižom we
zaprěcźu ſebje ſamoho.

<pb n="90"/>

Pſchez naſche zapſchijecźo a zrozymjenjo je rjana a woſobna ta wěcžna
zbóžnoſcź, a tak drohotna, zo ſo njeda bjez prócy a dźěła nadobycź.
Nježadajmy ſebi zbožownoſcź tohole ſwěta, hewak ſo nam dźe, kaž
njedocžakliwym dźěcźom, kiž do njezrałych jabłukow kuſaja, a łoſkobiznu
doſtawſchim ſtrowiſchi khlěb njeſłodźi. Byli tež Bóh njeſkóncžny cžas
žadał k zaſłuženju njepſcheměritneje njeſkóncžneje zbóžnoſcźe, dha njeby
to pſchezměru wjele było; tola my njebychmy ženje tele myto dȯſcźahnyli.
To dyrbi naſchu nutrnoſcż zahorjecź, zo wěrimy, zo je wěcžna zbóžnoſcź
pſchez naſch rozom njeſkóncžnje powyſchena; a zo cźěrpjenja tohole
ſwěta, njech ſu wone tež najhórſche, rycže hódne njejſu we pſchirunanju
z njebjeſkim mytom. Stupajmy tak do ſtopow naſchoho Knjeza a wumožnika a
hladajmy na najzbóžniſchu Knježnu, zo bě tež jeje žiwjenjo połne
boloſcźow, naſchoho wozboženja dla; a jeje ſwěra budźe nas zakitowacź,
jeli zo jeno wěrni zwoſtanjemy a wot pucźa, kiž je nam pokazany, ſo
njezdalimy, hacž do ſmjercźe, zo móhli dóſtacź krónu wěcžnoho žiwjenja.

♣XI.♠

Marija, cžeſcżowna knježna.

„Ty ſy kraſnoſcź Jeruzalema, wjeſołoſcż a cžeſcż naſchoho luda, ty
budżeſch wěcžnje žohnowana. (Judith 15, 10.)

We ſtarodawnym cžaſu, hako hiſchcźe ſurowi wojacy we dubowych lěſach
zakhadźachu, kiž tehdym němſke hona pſchikrywachu, wuzwolichu woni
někotre wot najſtarſchich a najmócniſchich dubow, wobělichu ſkoru a
wotdźernychu liſcźo, zo bychu te ſcheſcherjate hałzy ze ſwojej brónju
wobwěſcheli.

<pb n="91"/>

Nichtó njebudźe prajicź: zo je tajki dub na rjanoſcźi a mocy nadobył.
Tajkomu ſchtomej runa ſo tež jenicžka ſwjata katholſka japoſchtołſka
cyrkej; tež wona ma daloko rozpſcheſtrjene hałzy połne liſcźa z
mnohoſcźu kcźenjow a płodow. A wěrnoſcź tohole pſchirunanoho wobraza, je
ſo pſchez dołhi rynk lětſtotkow wobtwerdźiła. Nic hladajo na to, zo na
zemi žadyn kraj ſo njenamaka, hdźež njeje wona ſwoju ſkutkniwoſcź
wupſcheſtrjeła, wobſynje wona we žiwych podawiznach tu jednotu
njeſkaženeje wucžby, a wopſchija ze ſwojimi ſydmorymi wozbožacymi
pótajnoſcźemi cyłe zhromadne žiwjenjo; wona poſpěchuje cyrkwinſke
pobožnoſcźe zhromadneje ſłužby Božeje; zbudźa a poſwjecźa rjane
wuſchiknoſcźe za wyſche wotpohladanja; a zakita ſwojich wuznawarjow z
wjeſołej wěſtoſcźu praweje wěry; bjez toho zo by poſtupej, wědomoſcźi a
dźěławoſcźi mjezy ſtajała.

Kaž we žanym cžaſu na njepowołanych ludźoch brachowało njeje, kotſiž
měſto zo bychu pſchi ſebi zapocželi, prědkwzacźo wuwjeſcź cźežkoho dźěła
ſwětawuporjedźenja, — ſu prjedy wſchoho ſwoje mocy ſpótowali na
katholſkej cyrkwi, kiž ma ſwojich njepſchecźelow zwonka a znutska we
ſebi. Tak tež je we běhu cžaſa próznych, rycži a rjanych wuprajenjow ſo
nahromadźiło wot cžiſtoſcźenoho kſcheſcźanſtwa a jenajkeje ſłužby Božeje
bjeze wſchoho naměſchka. Někotſi bychu zakładne pótajnoſcźe, kotrež
ſwětne a cyrkwinſke kſcheſcźanſke towaŕſtwo zdźerža, mjenujcy
mandźelſtwo a měſchniſtwo wotſtronili. Druzy bychu wołtarje, ſwjecźata a
wobrazowe ſtołpiki ſpowaleli; nic we duchu a po waſchnju dawacźerja
kaznjow na Sinai, ale wjele bóle po tym, kiž je z Medina, a z Mekka
pſchiſchło (zapuſcźejo rjane kſcheſcźanſke kraje), zo bychu na te měſto
z druhimi k njekhmanſtwu wabjacymi ſebi ſtwu wudebili a zmyſłojtoſcźi
robocźili; zaſy druzy napinachu ſwój rozom, zo bychu wucžby wěry
wotſtronili, <pb n="92"/>kotrež ſwjata cyrkej hako wěrnoſcźe wucži: kiž
wot Boha, wot ſtworjenja ſwěta, a wot cžłowjeſtwa rozprawu dawaja. A tak
bychu na te měſta nowe wumyſlenja ſtajeli, kiž ſo zabłudźenomu ludej z
Tübeta runaja.

Potajkim ſu cźile ſwětaporjedźerjo na tym, kraſnomu ſchtomej ſkoru a
liſcźo, kcźenja a płody wodźernycź, zo by potom ſtał hako jedyn rjebłaty
ſkelet (koſcźowc), zo bychu jón potom, kotromuž tola ſtaru nahladnoſcź
wotprajicź njemóža, ze ſwojimi pſchemyſlenymi zapſchijecźemi wot ſwobody
a poſtupa wobwěſcheli a wudebili. K tejle njepſchecźelnej prócy k
zaprěwanju, na cžož ſebi nowi a młodźi wucženi němſkoho kraja tak wjele
bycź zdadźa, pſchiſłuſcheja tež te hramotne wobſtajnje ſo woſpjetowace
wudyrjenja poſtorka na cžeſcźowanju, abo kaž z wotpohladanjom
njehanbicźiwe waſchnjo je, wuprajicź: Modlenjo k ſwjatej knježnje.
Wupady a wobſkoržowanja, kiž k hanbje tak wukhwaleneje kcźejaceje
rozwucženeje wědomoſcźe ducha, nic z rědka z tak nizkej někajkoſcźu a
pſcheměrnej khrobłoſcźu ſo ſtawaja, zo ſo zezdacź mohło, zo błóto a
tonidło ſo ma za dobru zemju, hdźež najnowiſche nadobycźa ducha ſwoje
ujezwjeſeliwe dobne zroſcźenjo namakaja.

My chcemy tež toho runja pſched mutnymi žórłami prózneje a hłupeje
pobožnoſcźe ſo wobhladajo zminycź, kiž z wjetſcha we womjechcženjach a
ſłódkich ſylzach wobſteji, z kotrychž tamne wobſkoržowanja z dźěla ſu
cžerpane; bjez toho zo bychmy tež z najmjenſchej krocžałku wot
cžeſcźowanja ſwjateje knježny ſo zdalili, kotruž my z połnym prawom
kraſnoſcź cyrkwje, jaſnoſcź a debjenſtwo cžłowjecžoho ſplaha, wěcžnje
žohnowanu mjenujemy. We tejle nutnej luboſcźi a cžeſcźiwoſcźi njezamola
nas njepſchecźelſtwa jeje napſchecźnikow tak mało kaž wopacžne waſchnja
a pſchezběhnjenja wotpohladanjow něłotrych jeje njedowu<pb
n="93"/>cženych cžeſcźowarjow. Zo jeno my njezapomnimy woprawdnu
wěrnoſcź: kaž je Jězus k znamjenju ſtajeny, kotromuž ſo ſtajnje
ſpjecžiwoſcź wopokazuje, zo runje tak tež joho ſpodźiwnu macźeŕ tajke
wopjeranjo zminycź njemóže, kotrež ſo we jeje cžaſnym žiwjenju k
dwojorěznomu mjecžej nawótſi. Luboſcź a cžeſcźiwoſcź potajkim, z kotrejž
je kſcheſcźanſki ſwět ju kóždy cžas hordoſcźił, napſchecźiwoſcźe
pſchecźiwo tomule cžeſcźowanju, a ſkóncžnje prawa měra, kiž ſo
wobdźeržecź dyrbi: to budźe k wobzanknjenju rozpominanjow ſo rozprajecź.

We prjedawſchich cžaſach, hako hiſchcźe pola ſtudowacych akademikow
waſchnjo bě, ſo we nabožnych bratſtwach zjenoſcźicź, kiž ſo mjenuja
ſwjateje Marine, je we Italſkej, w Mailandźe jedyn zemjanſki młodźenc
był, kotryž njedźeržeſche niže ſwojeje doſtojnoſcźe, jenu ſwjatej
knježnje poſwjecźenu a zhromadnej pobožnoſcźi poſtajenu khapałku, na
wěſtych dnjach tydźenja ze ſamotnymaj rukomaj wumjeſcź a wołtaŕ
wudebicź. Sta ſo jomu, zo bě ſo z tymle dźěłom blizko pſched zapocžatkom
kollegiow zakomdźił, mnozy ſtudowacy nimo dźěchu; a hdyž woni jomu
pſchihladowachu, kak wón runje proch a ſmjecźe we ſwojim židanym
płaſchcźu khwatajo won njeſeſche, da jim to witanu pſchiležnoſcź, ſo nad
nim we žortach powjeſelecź. „Hlejcźe”, wołachu woni, „tu nabožnoho
macźeŕnoho ſynka a pobožne dźěcźo ſwěta, kiž na wobě ſtronje klaca, a z
lutoho hofarta ſo ſwojeje ponižnoſcźe hańbuje.” Na to młodźenc
wutrobicźe wotmołwi: „Jeli wy hinak měcź njechacźe, dha budu pſched
wſchitkich wocžomaj to dale cžinicź, ſchtož je ſo hacž do nětka w
cźichocźe ſtało, dokelž měnjach, zo je tak lěpje. Hubjeny hłupowe je
tón, kiž ſo haṅbuje ſwjatej knježnje ſłužicź.”

Woprawdźe, hdyž bě wulki japoſchtoł něhdy zhnuty <pb n="94"/>wuznał: „ja
ſo njehańbuju (wuznacźa) ſcźenja”; dha mamy pódla toho hiſchcźe winy
doſcź k zjawnomu wuznacźu: „My ſo njehańbujemy za cžeſcźowarjow a
ſłužownikow ſwjateje Marije płacźecź. Smy-li to woprawdźe, dha je naſche
zmyſlenjo z tamnym pſchezjene, kotrež je zhromadnej cyrkwi kóždy cžas
ſamotne było. Japoſchtołſke ſtawizny powjedaja, zo ſwjatki pſchi
wocžakowanju ſwjatoho ducha cźi japoſchtołojo, a dwaj a ſydomdźeſat
wucžownikow zhromadnje we pacźerjach pſchebywachu, z druhimi žónſkimi a
tež ze ſwjatej Mariju macźerju Božej. Tu je wona hacž runje prěnja w
ſwj. ſcźenju, tola napoſledku mjenowana, nic hako by ze zady druhich
była, ale hako prěnja we ſwěrnej podobnoſcźi ſwojoho ſyna, we wſchitkim
k ſłužbje hotowa, hako ſłužownica toho Knjeza, a macźeŕ a tróſchtaŕnica
joho ſtawow. Kaž pſchiſłowa Salomona khwala: „Mudra žónſka natwari dom”
tak tež je wona nowej ſwójbje, tej runje kcźějacej woſadźe Božej
prědkſtała, pſchez ſwoju pſchitomnoſcź małomyſnych poſylniła,
jenotliwych cźiſche rozwucžała, a młodej cyrkwi była k radźe a k
najrjeńſchomu debjenſtwu.

A tak je to dale było, zo ſu we ſcźěhowacych cžaſach ſtari a młodżi,
wyſocy a nizcy, wucženi a njewucženi k macźeri wumožnika a pomocnicy
kſcheſcźanow ſo zhromadźeli a k njej ſo wołali. Zo ſu hižon zahe ju za
jeje zaſtupnu próſtwu proſyli, dopokaže Konfiteor pſchi zapocžatku
Božeje mſchě, hdżež ſo wona prjedy japoſchtołow a Jana kcźenika mjenuje.
Tež powjeda ſwjaty Hrjehoŕ z Nazianza, wot ſwjateje martraŕki Juſtiny,
kotraž pſchez kuzłaŕſtwo wot helſkoho ducha njekhmanje bu we ſpótowanju
wabjena; wona bu pſchez na-pomoc-wołanjo ſwjateje knježny wumožena. Nic
jeno jednotliwje ſtawaſche ſo to, ale tež wobſchěrnje; dokelž bamž
Kalixt bě we pohanſkim Romje w <pb n="95"/>lěcźe 224 khapałku natwarił,
a ſwatej knježnje poſwjecźił. Tola w Saragoſſu a w Syriſkej bě ſo to
hižom prjedy ſtawało.

Kak zwjeſeliwe njeje kóždy cžas było ſwjecźo ſwjateje Marije z
Jězus-dźěcźatkom na rukomaj wuhladacź na pucźach a rozpucźach a ſo
dopomnicź na macźeŕ dobreje rady a njebjeſkeje pucź-pokazowaŕki; we
cżmowych ſtraſchnych lěſach pſchi wuhladanju jeje znamjenja do jeje
macźeŕſkoho zakita ſo dowěriwje porucžicź; we zelenych hajkach wot jeje
luboznoſcźe zhnuty we ſamocźe ſwoju wutrobu wotewricź k nadźiji
rjenſchoho wěcžnoho žiwjenja; a tež zo by wſchědne žiwjenjo we ſtajnym
napomnjenju prědkwzacźa: naſche dźěło Bohu k luboſcźi nanajlěpje
dopelnicź, ſo zdźeržało, hdyž jeje ſwjecźo zwonka naſchich domow pſchecy
widźimy; kaž tež we naſchich ſtwach a ſparnych komorach, hdźež rady we
ſamocźe ſo modlimy, a kaž nětk waſchnjo bycź pócžina we měſacu meje,
teſame z róžemi a z wěncami wudebimy, a hdyž kóždy dźeń do cyrkwje k
mejſkej pobóžnoſcźi pſchińcź njemóžemy, tola tu domach litaniju k
ſwjatej Mariji wuſpěwamy, a hdyž ſo to pobožnje ſtanje, doſtanjemy kóždy
krócź 200 dnow wotpuſka, ſchtož za tak wjele płacźi, hako bychmy 200
dnow dołho pokutu cžinili.

Njeje pak tu napſchecźnikam pſchiležnoſcź data, katholſkej cyrkwi
wumjetowacź, zo ma pſcheměrne wonkocžnoſcźe, ceremonije a pychu rjanoho
debjenſtwa a zo cžeſcźenjo ſwj. knježny za něſchto najwyſche dżeržimy.
Ale hdźe ſu tola tajcy fanatikojo? zo ſo hižom bjez ſchulerjemi
hramocźiwe wumjetowanja ſtawaja, zo my do (ſwjateje) Marije wěrimy.
Katholſka cyrkej pak wucži: zo je duchowna cźěłna cžłowjecža natura we
Khryſtuſu wot ſtworjacoho ſłowa k parſchonſkej jednoſcźi pozběhnjena,
(abó z druhimi ſłowami) wot druheje bójſkeje parſchony njeſena była.

<pb n="96"/>

Tejele ſpodźiwneje jednoſcźe dla móže ta ſpodźiwna, kiž je Boha
cžłowjeka porodżiła, z połnym prawom hako macźeŕ Boža bycź cžeſcźowana;
ſchtož je tež katholſka cyrkej z japoſchtołſkich podawiznow ſtajnje
wucžiła a z cyłej mocu ſwojeje nahladnoſcźe to wobkrucźiła pſchecźiwo
kóždomu dźělenju bójſkoho a cžłowjeſkoho we Khryſtuſu. (♣Perrone
praelect. Theol. vol. 4. pag.♠ 212.) Wot tejele wucžby njeda ſo
rozdźělicź druha we wěrje na Khryſtuſa, po kotrejž je ſwj. Marija
kuježujaca, abo (ſchtož teſamo je) ſpodźiwna macźeŕ; a tak zo jej tele
mjeno we kóždym jeje ſchtancźe pſchiſłuſcha.

Tola bu tele ſprawne cžeſcźenjo tak huſto z wěſtej ſo ſamoho wobełhacej
falſchnoſcźu hidźene, hdyž bjez pſcheſtacźa ſtare prajenjo ſo ponowja,
zo cźi katholſcy wěriwi k tej knježnje ſo pſchibójſcy modla.[2]⁾

<pb n="97"/>

Hdyž pak pſchecy zła wola, kiž ſo na tajkich wumjetowanjach wokſchewja a
wot rozprajenja wědomoſcż wzacź njecha, tež kóždoho rozwucženja ſo
wobara: njeſmě tola nichtó tajkomu rozwucženju liwki zwoſtacź, komuž je
woprawda ſwojej cyrkwi z dobrym pſcheſwědcženjom we ſwěrje
pſchiſłuſchecź. My dźeržimy prjedy wſchoho tu wěrnoſcź krucźe: zo pod
modlenjom nicžo mjeńſche njezrozymimy, hako wuſpóznacźo wſchohomocy a
ſwjatoſcże parſchonſkoho Boha, hako njeſkóncžnoho ſpocžatka,
ſtworicźerja a porucžerja cyłoho ſwěta; a to nic jeno z wuznacźom myſlow
a rycže, ale tež ze ſwobodnym podcźiſnjenjom ſwojeje wole. Z cžohož ſo
hižom ſpóznawa, zo je bjez wopora kóžde modlenjo prózne ſłowo; a tohodla
dyrbi cyłe naſche pobožne póccźiwe žiwjenjo k woporej Khryſtuſa ſo
zwjedowacź hako k ſwojej wutrobje a ſrjedźiznje. My pak pſchinjeſemy,
kaž ſwjaty Hawſchtyn wucži, naſche wopory jenicžcy njebjeſkomu Wótcej,
nic japoſchtołam, matrarjam tak tež nic ſwjatej knježnje Mariji.

A zawěſcźi je katholſki lud tak rozwucženy, zo nichtó njebudźe myſlicź,
hako by wona ſama ze ſebje nam pomhacź mohła; abo zo móhli w njej
najwyſchu zbóžnoſcź namakacź; tohodla njenadeńdźemy nikoho, kiž by ſo k
njej modlił kaž k Bohu. My pak ju cžeſcźujemy, dokelž je bójſka z nowa
ſtworjaca móc k naſchomu wumoženju tak wulke wěcy na njej ſkutkowała,
hako na tej hnady połnej. My mjenujemy ju dale njebjeſku portu, a ſtoł
mudroſcźe. Hdyž my po prajenju ſwjatoho Germana rady pſchidamy, zo z
njelicžbnymi pokhwalenjemi tola jeje hordoſcź ženje doſcź wuprajicź
njezamóžemy: budźemy ſo tež paſcź pſchezwažneje dowěrnoſcźe a njewěſtych
měnjenjow, kotrež je katholſka cyrkej wotpokazała, hdyž je we luboſcźi k
njebjeſkim wěcam ſo měra pſcheſchła. K tak wyſokej dowěr<pb
n="98"/>noſcźi, kaž ſu ju ſwjecźi Boži měli, ſłuſcha tež jene tak
doſpołne žiwjenjo. Schtóž chcył ſo ſamotnje na jeje zakitanjo
ſpuſchcźecź, tajki by ſo błudnjewěriwym runał, kiž ſwoju zbóžnoſcź
ſamotnje pſchez wěru dóſtacź myſla.[3]⁾

Zo cžeſcźowanjo njebjeſkeje pſchecźelnicy a macźerje cžłowjekow
njewobſteji we wěſtych dwórliwoſcźach a liſchcženjach, ſwědſi jeje
pſchikład, zo je wona hako ſłužownica toho Knjeza ſo cyle wopokazała.
Chcemy-li pod jeje zakitom ſo wjeſelicż, dha dyrbimy jeje Syna lubowacź
a k njomu ſo modlicź, jomu ſłužicź z cyłeje wutroby; — hdyž my kóždy we
ſwojim powołanju cźežu a horcotu dnja njeſemy, jomu ſwěrni ſmy hacž do
mucžnoſcźe. Pſchetož ſchtóž ſwój kſchiž, to rěka winowatoſcźe ſwojoho
powołanja, ſwojoho ſchtanta ze wſchitkimi prócami a wobcźežnoſcźemi
wutrobnje na ſo njewozmje Khryſtuſa ſcźěhujo, tón njeje joho
dobrocźiwoſcźe hódny. Hdyž potajkim wěra na Jězuſa, jenož hako ſama
dowěrnoſcź zrozymjena bjez póccźiweje poſłuſchnoſcźe nicžo njepłacźi; —
hdyź ſtotere pokłonjenja pſched ſwj. mjenom Jězus abó joho kſchižom,
ſamo za ſo bjez wužitka zwoſtanu; — a kóždy, kiž dwaj abó tſi krócź k
tomu Knjezej ſo woła, do kraleſtwa Božoho njepóndźe, ale jenož tón, kiž
wolu njebjeſkoho wótca ſwěrnje dopelni: ſchtó chcył potom cyłu wěſtoſcź
ſwojeje zbóžnoſcźe na to twaricź, zo wſchědnje někotre modlitwy k
najzbóžniſchej knježnje wuſpěwa a pſchi tym hrěchow a złych
pſchiležnoſcżow ſo zwoſtajicź njecha; kak mohła ta ſwjata, <pb
n="99"/>ſwěrna a wěrnoſcźiwa na tajkim njerozomnym cžeſcźowanju
ſpodobanjo namakacź?

My dyrbimy tak ſkutkowacź, kaž dołho je dźeń, kaž je Khryſtus wot ſo
prajił; a jeno po tymle wuměnjenju je nam zawěſcźene dźělbranjo na joho
pſchekraſnjenju.

My ſmy nětk ſpóznali: tu boloſcźiwu macźeŕ, ſłužownicu toho knjeza, Bohu
podwolnu a wjele pruhowanu, tu pucźowaŕku na wótrych pucźach, na kotruž
my hako naſchu zakitaŕku z dźěſcźowſkej cžeſcźiwoſcźu horje pohladujemy
a jeje macźeŕſkomu wobwarnowanju ſo dowěrimy, hacž dżeń ſo zapocžnje a
ſcźinje ſo pokhileja.

Wſchitka ſtwórba požałoſcźa hiſchcźe, kaž we porodnych hronach bědźicy
hacž do nětcžiſchoho cžaſa. Kajke zadźěwki, krute wojowanja, kiž
wſchudźom knježeŕſtwu ſwětła a wěrnoſcźe napſchecźo ſtupaja; kak wulka
ſpjecžiwoſcź ſtareje cźmy pſchecźiwo rozpſchěſtrjenju kraleſtwa Božoho.
Kajka ſtaroſcź tež za tych, kotrychž je hnada zbudźiła a wožiwiła, kiž
ſo we znutsknitej pſchekorje namakaja a njewjedża, hacž ſu luboſcźe abó
hramoty hódni! Kak njepſcheměritna cźežkoſcź hłupoſcźe, złóſcźe a
njezboža, boloſcźe a nuzy a ſmjertnoho bědżenja, kiž cžłowjeſtwo
potłócžuje! Tohodla budźe tež, kaž Leo Wulki wucži, cżěrpjenjo toho
Knjeza hacž k kóncej cžłowjecžoho ſwěta tracź. Kaž wón we khudych trada,
cžwilu hłódnoſcźe cžuje; tak cźěrpi wón we wſchitkich a ze wſchitkimi,
kiž ſprawnoſcźe dla pſcheſcźěhanjo cźěrpja. Kaž Jězus Khryſtus, hako
hłowa a wutroba cžłowjeſtwa hacž k połnomu dokonjenju jich
zaſyponowjenja hiſchcźe we ſwojich ſtawach cźěrpi; tak tež joho
ſpodźiwna rodźicźeŕka, kiž hako macźeŕ cžłowjekow, kiž połna ſmilnoſcźe
dźěl bjerje na jara wſchelakich cźěrpjenjach ſmjertnych cžłowjekow, je
hiſchcźe pſchecy ta boloſcźiwa macźeŕ, hacž runje do zbóžnoho raja
wěcžnoho pokoja pozběhnjena.

<pb n="100"/>

Wobrocźmy ſo potajkim k njej ze ſłowami pocžeſcżenja a z próſtwu: Ty ſy
kraſnoſcź Jěruzalema a khwała cžłowjeſtwa; žohnowana pſched wſchitkimi
žónſkimi na zemi. We kóždym ſtraſche, horju a nuzy, pſchińdź nam k
pomocy, o najzbóžniſcha knježna! Proſch za nas, ſwjata Boža rodźicźeŕka,
zo je nam złóſcź njeluba, zo ſmy we duchu nutrni, we cźěrpjenju
ſcźěrpni, we modlenju wobſtajni, w kóždym dobrym ſkutku horliwi, a we
ſwětłu twojoho Syna žiwi, a zo bychmy doſtojni byli pſched joho
woblicžom ſtacź!

Druhi dźěl.

Modlitwy.

♣I.♠

Raniſcha poboznoſcż.

Tak khětſe hacž rano wotucźiſch, woznamjeń ſo ze ſwjatym kſchižom: We
mjenje Boha † Wótea a † Syna a Ducha † ſwjatoho. Dźak a khwała budź
tebi, o najſwjecźiſcha Trojica! Ty jenitki Božo; cžeſcź a hordoſcź budź
tebi, kaž to bě prjedy wſchoho cžaſa, wot wſcheje wěcžnoſcźe, tak tež
nětk, a do wſcheje wěcžnoſcźe! Amen.

Wopomń ſłowa ſwjatoho Pawoła, k Romſkim (13, 11): Hodźina tu je, zo wot
ſpanja ſtanjemy. Nóc je nimo, a dźeń je ſo pſchibližił. Tohodla
woblecžmy ſo bróń ſwětła atd. Cźiſami, kiž rano zaſy na mnje kedźbuju,
budźa mje namakacź, praji wěcžna mudroſcź (Pſchiſł. 8, 7.) Ale tón lěni
cžłowjek wobrocźa ſo we ſwojim łožu wokoło kaž durje we ſwojich cžopach.
Hdyž ſo duſcha dliji Jězuſej, ſwojomu lubowanomu, kiž pſched durjemi
wutroby kłapa, k modlenju horjeſtanycź a durje wotewricź: dha je wón
nimo woteſchoł. Wěcžna mudroſcź njebudźe namakana we kraju tych, kiž ſu
zmyſniwje we mjechkim hołdowanju ſwojoho cźěła žiwi. (Job. 28, 13.)

<pb n="102"/>

Modlitwa.

O Božo, mój Božo! tebi ja wotucźu z raniſchim ſwitanjom. Kaž jeleń za
kužołom, tak žadoſcźi moja duſcha za tobu, o njewuſaknite žórło
njeſkóncžneje zbóžnoſcźe. Hdy pſchińdu ja k tebi a wuhladam twoje
najrjeńſche woblicžo.

Khwała budź tebi, o njebjeſki wótcže, pſchez twojoho jednorodźenoho
Syna, zo ty mi tež dźenſa daſch ſtrowotu a nowe mocy. O požohnuj we
ſpocžatku tohole dnja moju wutrobu, kotruž ty k twojej cžeſcźi a k mojej
zbóžnoſcźi ſy ſtworił, zo bych twojej njeſtworjenej majeſtoſcźi ze
ſwjatoſcźenym zmyſlenjom ſłužił a te wyſoke wotpohladanjo dóſcźahnył,
kotromuž je mje twoja wěcžna miłoſcź powołała.

We ponižnym wuznacźu mojeje ſłaboſcźe wopruju a poſwjecźam ja twojej
najwyſchſchej majeſtoſcźi moju duſchu ze wſchitkimi jeje mocami; moje
cźěło ze wſchitkimi joho zmyſłami; moju wutrobu ze wſchitkimi jeje
nakhilnoſcźemi a pohnuwanjemi! Zakitaj mje, a mój Knježe! zo bych na
ſwjate, tebi ſpodobne waſchnjo pſched twojim ſwjatym woblicžom
wobkhadźował.

Wobwarnuj moju duſchu, o Božo mojeje luboſcźe, kotruž ſy ty po twojim
ſwjatym woblicžu ſtworił, zo njebych pſchez hrěch tebje rozhněwał;
zwjazaj mój jazyk, zo ſo njewužitnych ſłowow zdźeržu, a wobwarnuj mje
pſched pucźemi hrěſchnikow.

Z wutrobnej ponižnoſcźu dźakuju ſo ja twojej bójſkej miłoſcźi, zo ſy
bjeze wſcheje mojeje zaſłužby mje powołał k ſwětłu twojeje ſwjateje
wěry. Ja wopruju tebi k pſchecy trajacomu dźakprajenju tón
najſwjecźiſchi wopor cźěła a krewje Jězuſa Khryſtuſa, twojoho
jednorodźenoho Syna, na wſchitkich wołtarjach, <pb n="103"/>hdźež
tónſamy dźenſa tebi, njebjeſkomu wótcej, budźe woprowany. We ponižnoſcźi
zdychuju ja k tebi, popſchej mi ſobu dźěl bracź na hnadach, kotrež
tónſamy pola twojeje njeſkóncžneje miłoſcźe wuſkutkuje.

Wuſłyſch miłoſcźiwje, o Knježe, modlenja twojeje cyrkwje na zemi, zo
bych ja pſchez twoju miłoſcź był jeje wěrny ſobuſtaw. Wot wutroby
porucžam ſo ja do tych próſtwow, kotrež wona za khudych hrěſchnikow k
tebi, wótcej ſmilnoſcźow, horje ſcźěle, zo bych hnadu pſched twojim
woblicžom namakał.

Ja zjenoſcźam wſchitke moje myſle, ſłowa a ſkutki z tymi ſwjatymi
myſlemi, ſłowami a ſkutkami twojoho jednorodźenoho Syna, mojoho Knjeza a
bójſkoho wumožnika. Cžiſtoſcź, o Božo, moje wotpohladanjo, zo ja tón
dźeń, kotryž twoja miłoſcź mi tež dźenſa popſcheje, k twojomu
najwjetſchomu ſpodobanju, k wužitkej a pokubłowanju bližſchoho, a k
mojomu ſamotnomu wěcžnomu zbožu dokonjam.

Zwarnuj tež, o Božo miłoſcźe, pod zakitom twojeje ſmilnoſcźe wſchitkich,
kiž na twoje ſwjate mjeno nadźiju maja; woſobnje tych, we kotrychž
wokołnoſcźi ſym po twojim zrjadowanju žiwy. Daj nam wſchitkim ſwětło
twojeje hnady wužiwacź, zo bychmy z cyłej wutrobu tebje pytali, a twojej
bójſkej majeſtoſcźi pſchez pobožne zadźerženjo ſo ſpodobali.

Žohnuj a poſylń mje, o Božo, ze ſłódkoſcźu twojeje wokſchewjaceje hnady,
zo moja wutroba pſchi mojim wſchěduym dźěle njezapuſcźi; a pozběhń moju
duſchu huſto k tebi, zo ja z dźěſcźowſkej luboſcźu na tebje ſpominam, a
njezabudu, zo tudy nimam zawoſtawace bycźo.

We pſchezjenoſcźi z cyłej ſwjatej pſchekraſujenej <pb n="104"/>cyrkwju,
žadam ja, o njebjeſki wótcže, pſchez wſchitke moje ſkutki tebi ſłužicź;
ja proſchu wſchitkich wobydlerjow njebjeſkoho Jeruzalema, zo chcyli za
mnje twoju bójſku majeſtoſcź khwalicź a cžeſcźicź a pſchez ſwoje
doſpołne modlenjo zarunacź, ſchtož mojej wulkej khudobje pobrachuje.

O žohnowana Knježna, macźeŕ mojoho Boha, do twojoho macźeŕſkoho
zakitanja porucžam moje cźěło a duſchu. Z dźěſcźowſkej dowěrnoſcźu
proſchu tebje za twoju ſwjatu a mócnu zaſtupnu próſtwu. Pohladuj dele z
njebjeſkich wyſokoſcźow, o najcžiſcźiſcha macźeŕ, namakaṙka ſłódkeje
hnady, zakitaj te duſche, kiž tebje lubuja, pſchede wſchimi lecženjemi
ſwěta, djaboła a naſcheje ſamotneje zmyſłojtoſcźe. Wucž mje, zo bych po
twojim pſchikładźe žiwy był. A zapal moju wutrobu z jenej ſchkricžku
twojeje horjaceje luboſcźe, zo ſo twojomu Synej z cžiſtym cźěłom a
póccźiwej wutrobu ſpodobam.

O wy ſwjecźi Boži, kiž wy wjeŕchow cźmy, wabjenja a liſchcženja ſwěta a
wſchě wopjeranja mjaſa a krewje rycźeŕſcy pſchedobuſchcźe; woſobnje ty,
o mój njebjeſki patrónje, kotrohož mjeno we ſwojej kſchcźeńcy dóſtach,
proſchcźe za mnje, zo ja pſchez hnadu tohoſamoho, kiž we waſchich
zaſłužbach ſwoje dary kraſnje wozjewi, po waſchim pſchikładźe, we
wojowanjach tohole hinitoho žiwjenja mócnje pſchedobudu, zo mohł něhdy
dóſtacź wěcžne myto we njebjeſach.

Swjaty jandźelo pěſtonje, z dźěſcźowſkej dowěrnoſcźu porucžam ſo twojomu
zakitej. Rozſwětli, zwarnuj, nawodźuj mje dźenſa z njebjeſkej
ſmilnoſcźu, zo bych twoje ſwjate napominanja dopjelnił, a we mojej <pb
n="105"/>poſlenjej hodźinje pſchez twój zakit a zaſtupnu próſtwu horje
wzaty był, bjez khory ſwjatych jandźelow.

Hordoſcź budź Bohu Wótcej, a Synej, a Duchej ſwjatomu, kaž to bě we
ſpocžatku, tak tež nětk a pſchecy do wſcheje wěcžnoſcźe. Amen. Wótcže
naſch atd. Strowa ſy Marija atd. Ja wěrju atd.

♣II.♠

Wjecžorna pobožnoſcż.

Modlitwa.

Najlubſchi njebjeſki Wótcže, ja ſo dźakuju twojej luboznej miłoſcźi,
kotraž tež dźenſa, pſchi wſchitkich mojich zamólenjach a ſłaboſcźach,
mje z tak wulkej ſcźerpnoſcźu pſchenjeſe. Hańbowanjo pſchikryje moje
woblicžo, hdyž ja moje dźenſniſche ſkutkowanjo pſchehladam. Tak zrědka
ſpominach na tebje, z njedźakom wopłacźach twoje dobroty, a zhubich zaſy
tón cžas, kotryž ſy mi popſchał k hromadźenju dobrych ſkutkow za wěcžne
žiwjenjo.

Knježe, mój Božo! z hłubiny mojich braſchnoſcźow wołam ſo k tebi! ſmil
ſo nade mnu; a wodaj mi mojoho bójſkoho wuntožnika dla, kotryž na
kſchižu za moje hrěchi cźerpjeſche, ſchtož ja na kajkežkuli waſchnjo ze
złóſcźe abo z cżłowjecžeje ſłaboſcźe ſym zhrěſchił. Ja wopruju twojej
najwyſchſchej majeſtoſcźi, k zarunanju wſchitkich mojich pſcheńdźenjow a
zakomdźenjow: joho ſwjate modlenjo, wſchě krocžele a ſtopy, kiž je wón
za moje wozboženjo cžinił; woſobnje joho nócne wachowanja, we kotrychž
wón mje a wſchitkich <pb n="106"/>wěriwych we ſwojich horjacych
nutyrnych modlenjach a próſtwach tebi ſwojomu njebjeſkomu Wótcej
porucžeſche.

Po twojim dobrocźiwym a ſwjatym zarjadowanju, o Wótcže miłoſcźe,
pſcheměnjatej ſo nóc a dźeń, zo bychu we nocy mohłe naſche ſmjertne
ſtawy we měrnym wotpocžinku bycź wokſchewjene. Tohodla tež chcu ja po
twojej ſwjatej woli pſchez ſpanjo nětk wotpocžnycź, zo bych jutſe zaſy z
ponowjenymi mocami twojej bójſkej majeſtoſcźi cźim pilniſcho ſłužił.

Ja wopruju tebi, o Knježe, luboznu khwału twojich ſwjatych jandźelow a
wſchitkich zbóžnych wobydlerjow njebjeſkoho Jeruzalema, zo bychu cźi,
bjez tym hacž zemja wotpocžuje, tebje khwalili a hordoſcźili. Ja tež
wopruju tebi pobožnoſcź wſchitkich pobožnych duſchow na zemi, kotrež
tule nóc we pacźerjach a ſwjatym modlenju twoju bójſku majeſtoſcź
khwala. Wuſłyſch jich próſtwy a zdychowanja, o zakitarjo tych twojich, a
njedaj žanomu, kiž ſo k tebi dowěrja, we hrěchach wumrjecź.

O Wótcže miłoſcźe, wokſcheẇ mucžnych, zakitaj pucźowarjow, tróſchtuj
khorych, wolóžuj nuzu cźeŕpjacych; wotwobrocź wot nas wſchitke djabołſke
ſlepjenja, a wſchitke hrozne a ſtraſchne ſony, a wobwarnuj nas pſched
nahłej a pſchekhwatacej ſmjercźu!

Smil ſo tež nad duſchemi naſchich bratrow a ſotrow, kiž we wěrje a
luboſcźi nam do prědka z tohole ſwěta woteſchli, a nětko hiſchcźe we
boloſcźiwym cžiſcźu cźeŕpja, k zapokucźenju toho, ſchtož ſu we tymle
žiwjenju zakomdźili, prjedy hacž móža pſchińcź pſched twoje ſwjate
woblicžo, a wěcžnje ſo wjeſelicź na twojej njeſkóncžnej rjanoſcźi we
njebjeſkim kraleſtwje, do ko<pb n="107"/>trohož nicžo njecžiſte nuts
hicź njemóže. Póſcźel jim twoje ſwětło hnadnoho tróſchta, wodaj jim
pſchez tu drohotnu krej, kotruž je twój jednorodźeny Syn na kſchižu za
jich wumoženjo rozlał a wzmi jich ſkoro do hordoſcźe twojich ſwjatych.

Pój, o Jězuſo, a požohnuj mje a tele lěhwo, zakitaj mje pſched
widźomnymi a njewidźomnymi njepſchecźelemi. Pod twojim zakitanjom cheu
ja dźěłacź a wotpocžowacź, žiwy byeź a wumrjecź. Zakitaj moju duſchu we
twojich ſwjatych ranach, a ja njezhonju žanu kſchiwdu. O popſchej mi, zo
moja wutroba ſpicy na tebje ſpomina, zo ja ženje do wěcžnoho ſpanja
njepanu.

O Macźeŕ miłoſcźe, kiž ty te wěcžne ſłowo, Syna Božoho we cźichej nocy
porodźi, a ſy nětk za wſchitkich macźeŕ, kiž ſo k twojomu ſwjatomu
mjenej wołaja, požohnuj mje tule nóc a zwarnuj mje pod twojim macźeŕſkim
zakitanjom. Tebi porucžam moje cźěło a duſchu; wobwarnuj moju wutrobu
pſched wſchitkimi njecžiſtymi a hrěſchnymi myſlemi, zo ja we ſwjatym
měrje a pokoju wotpocžuju. Amen.

Wótcže naſch atd. Strowa ſy Marija atd.

♣III.♠

Pobožnoſcż pſchi woporje Božeje mſchě.

Zapocžatk.

O Knježe mój Božo, pokhileny we ſpóznacźu mojeje nizkoty modlu ſo z
najwjetſchej pokornoſcżu mojeje wutroby k twojej bójſkej majeſtoſcźi! O
Božo, kotromuž Seraphiny z wjeſołej luboſcźu ſłuža a kotrohož <pb
n="108"/>kóžda ſtworjena wěc po ſwojim waſchnju khwali, hladaj
miłoſcźiwje na mnje, twoje ſtworjenjo, hdyž ſo nětk prócuju, z cyłej
ſwjatej katholſkej cyrkwju ſo zjenoſcźicź, Tebi ſwojomu wſchohomócnomu
ſtworicźerjej a Knjezej, ſwojomu wótcej tón najwyſchſchi khwałny wopor
pſchinjeſcź: twojoho jednorodźenoho Syna, tu wěcžnu wjeſołoſcź twojeje
wutroby, tu jaſnoſcź a žiwu podobu twojeje bytnoſcźe; kotryž je we
ſwojej njeſkóncžnej miłoſcźi z njebjes dele pſchiſchoł, we tej
najcžiſcźiſchej Knježnje naſche cžłowjeſtwo na ſo wzał a za nas
hrěſchnikow cźerpjeł a wumrjeł, zo njebychmy wěcžnje zhubjeni byli.

Tohole twojoho bójſkoho Syna, kotryž we tymle ponowjacym ſwjatym woporje
Božeje mſchě woprawdźe na njekrawne waſchnjo ſo ſamoho wopruje, a twoju
najwyſchſchu majeſtoſcź za wſchitke ſtawy ſwojeje cyrkwje proſy,
tohoſamoho wopruju tebi k twojomu wěcžnomu hordoſcźenju, k
doſcźcžinjenju za moje mnohe hrěchi a zakomdźenja, za wuhójenjo,
wozbóžnoſcźenjo a ſwjatoſcźenjo mojeje duſche, a za wſchitkich tych, za
kotrychž wón ſwoju drohotnu krej na kſchižu je rozlał. O Knježe, hladaj
hnadnje na tónle doſpołny, twojeje majeſtoſcźe ſamotnje hódny wopor; a
tohoſamoho dla ſmil ſo nad nami, a popſchej nam twoju bójſku hnadu, zo
bychmy tebi ſłužili z cyłej wjeſołoſcźu a ſwěru naſcheje wutroby. Amen.

Khwała.

Cžeſcź budż tebi we ſwjatych wyſokoſcźach. Khwała a horliwy dźak tebi na
zemi, hdźež naſche ſłabe khěrluſche z tej pſchekraſnjenej cyrkwju we
njebjeſach zjenoſcźamy k wěcžnej khwalbje twojeje njeſkóncžneje <pb
n="109"/>hordoſcźe. Pſchetož ty, o njebjeſki Wótcže, kralo wſcheje
hordoſcźe, ſy z twojim wěcžnym Synom a ſwjatym Duchom wot wěcžnoſcźe
twoja ſamotna najwyſchſcha doſpołna khwała. A we naſchej nizkoſcźi
dźakujemy ſo tebi, zo ty te khwalenja twojich khudych, ſłabych a
hrěſchnych ſtworjenjow njezacpějeſch, a nam dowoliſch ze ſwjatocžnymi
khěrluſchemi twojich njebjeſkich wobydlerjow ſo zjenoſcźicź, z kotrymiž
tebje pſched trónom twojeje njepſchikryteje hordoſcźe khwala! O ſmil ſo
nad nami a wudoſpołnoſcźej naſchu ſłabu khwalbu. O Jězuſo, ty wěcžny
Syno Boha Wótca, Jehnjo Bože, kiž ty hrěchi ſwěta prjecž bjerjeſch;
dorunaj z njepſcheměritnych pokładow twojeje miłoſcźe, ſchtož naſchej
khudobje pobrachuje. Smil ſo nad nami, kiž ty na prawicy Wótca
trónujeſch. Pſchetož ty ſamotnje ſy ze ſwjatym Duchom najwyſchſchi
wěcžny Bóh we hordoſcźi Wótca. Amen.

Próſtwa.

My proſymy tebje, o Knježe, wuſłyſch hnadnje próſtwy naſcheje macźerje,
twojeje ſwjateje cyrkwje, kotrež twój ſłužownik, tón měſchnik, pſchi
wołtarju nětko we mjenje cyłeje cyrkwje tebi pſchinjeſe. Popſchej hnadu
pſchez njeſkóncžne zaſłužby Jězuſa Khryſtuſa, pſchez zaſtupnu próſtwu
najzbóžniſcheje Knježny, kotrejež macźeŕſka wutroba ženje njewuſtanje za
hnadu proſycź za nas hrěſchnikow; a pſchez zhromadnu próſtwu cyłoho
njebjeſkoho dwora popſchej a daj twoju bójſku hnadu nam wſchitkim, kiž
my hiſchcźe we tymle dole ſylzow pſchebywamy; tróſchtuj tych zrudnych;
wolóž nuzu potłócženych; zahój boloſcźe khorych; hladaj z miłoſcźu na
luboſcźiwu želnoſcź pokutniwych hrěſchnikow, zo <pb n="110"/>bychmy
wſchitcy wěcžnje twoje njeſkóncžne ſmilnoſcźe khwalili, a něhdy po
wotewzatym zawěſchku cźe widźeli a wěcžnje toho hordoſcźili, kotryž z
tobu a ze ſwjatym Duchom žiwy je a kraluje wot wěcžnoſcźe k wěcžnoſcźi.
Amen.

Cžitanjo z knihi Judith.

Tón Knjez je tebje žohnował, we mocy ſwojeje póccźiweje ſwjatoſcźe;
pſchetož pſchez tebje zahubi wón naſchich njepſchecźelow. Žohnowana ſy
ty, o dźowka, wot toho Knjeza, najwyſchſchomu Bohu žohnowana pſched
wſchitkimi žónſkimi na zemi. Khwaleny budź tón Knjez, kiž je njebjo a
zemju ſtworił, kiž tebje wjedźeſche, pſchetož tak wyſoko je wón twoje
mjeno dźenſa pſchekraſnił, zo twoja khwała ženje a nanihdy njewoněmi wo
horcźe cžłowjekow, kiž móc toho Knjeza wěcžnje wopominaja; za kotrychž
ty, zhnuta wot tyſchnoſcźe a horja twojoho luda twoju duſchu
njepſchelutowa, ale naſchomu zahinjenju do prědka ſtupi pſched woblicžo
toho Knjeza.

Scźenjo,

kiž ſo cžita we Božej mſchi za kóždu naležnoſcź.

We tamnym cžaſu prajeſche Jězus k ſwojim wucžownikam: Mějcźe wěru na
Boha! Pſchetož zawěrno praju wam: jeli by něchtó prajił k tejle. horje:
Pozběhń ſo, a cźis ſo do morja, a jeli wón njekhabła we ſwojej wutrobje,
ale by wěrił, ſchtož wupraji, zo ſo ſtanje; to ſtanje ſo, wo cžimž je
wuprajił: ſtań ſo! Tohodla praju wam: Wſchitko, za cžož w modlenju
proſycźe, wěŕcźe jeno, zo je dóſtanjecźe, a to budźecźe wy měcź. A hdyž
pſchińdźecźe, tu za <pb n="111"/>něſchto proſycź, dha wodajcźe, jeli
něſchto pſchecźiwo někomu macźe, zo by tež waſch Wótc, kiž je we
njebjeſach, wam wodał waſche pſchehrěſchenja. Hdyž pak wy njewodacźe,
dha njebudźe waſch Wótc we njebjeſach tež wam wodawacź waſche
pſchehrěſchenja.

Wěra.

Wěcžnje budź khwalena twoja miłoſcź, o njebjeſki Wótcže, kiź ty twojoho
jednorodźenoho Syna dele póſła do naſchoho ſylzojtoho doła, zo by wón
pſchez móc ſwjatoho Ducha we najcžiſcźiſchim žiwocźe hordozneje Kuježny
podjaty a k wozboženju ſwěta narodźeny, hako pucź, wěrnoſcź a žiwjenjo
nas wucžił, kak dyrbimy pſched twojim najſwjecźiſchim woblicžom žiwi
bycź, zo bychmy něhdy we twojim wěcžnym kraleſtwje k njeſmjertnej
zbóžnoſcźi dóſchli. We krutej njezhibitej wěrje modlu ſo k tej
wyſokoſwjatej pótajnoſcźi joho wocžłowjecženja, joho cźeŕpjenja a
ſmjercźe, a dźakuju ſo z cyłej ſwjatej katholſkej cyrkwju twojej wěcžnej
miłoſcźi, we kotrejž ty nas ſchpatnych cžłowjekow tak wyſoko wažeſche, a
tón ſwět tak jara lubowaſche, zo ty twojoho jednorodźenoho Syna
njepſchelutowa, ale za nas wſchitkich joho poda, zo bychmy wot njoho,
wot zwjazkow hrěcha wumoženi, pſchiſtup měli k tebi, ſwojomu njebjeſkomu
Wótcej, hdyž my pſchez wěru, kotraž we luboſcźi ſkutkuje, kotruž ſy ty
pſchez twojoho ſwjatoho Ducha do naſchich wutrobow wulinył, twoju ſwjatu
wolu dopelnimy, kotruž joho ſwjata, na ſkału ſtwarjena cyrkej nam
wozjewja. Amen.

<pb n="112"/>

Woprowanjo.

O wěcžny Wótcže, hladaj dobrocźiwje na tónle wěrny a njekrawny wopor,
kotryž twoja ſwjata, we krewi twojoho jednorodźenoho Syna załožena
cyrkej twojej najwyſchſchej majeſtoſcźi k wěcžnej khwalbje pſchinjeſe. Z
tymle ſwjatym woporom zjenoſcźu ja moju wutrobu a duſchu ze wſchitkimi
jeje pohnuwanjemi, mocami a nakhilnoſcźemi, a proſchu tebje, o Knježe,
cžiſtoſcź a ſwjatoſcź teſame k ſpodobnomu woporej; a pſchewobrocź, — każ
ſo tele twoje dary, tónle khlěb a tele wino do cźěła a krewje naſchoho
Knjeza Jězuſa Khryſtuſa pſchežohnuje, — pſchewobrocź tak tež mje lěnjoho
a njewužitnoho wotrocžka do cžłowjeka, kiž za njebjeſkimi hnadami
žadoſcźa a ſo prócuje wo mnohoſcźenjo wěcžnych pokładow wjele dobrych
ſkutkow, dokelž jeno tajki móže do kraleſtwa twojeje kraſnoſcźe nuts
hicź.

Tónle doſpołny a wyſokoſwjaty wopor wopruju tež ſobu twojej bójſkej
majeſtoſcźi za mojej ſtarſcheju, za mojich krewjepſchecźelow,
dobrocźerjow, towarſchow a njepſchecźelow, za wſchitkich, z kotrymiž
hromadźe bydlu a wobkhadźuju, woſobnje porucžam tebi tele woſoby ......;
a tež za duſche tychſamych, kiž ſu we pokoju do wěcžnoſcźe prjedy nas
ſchli. Daj nam, o Knježe, wſchitkim miłoſcź, hnadu a pomoc a tróſcht we
wſchěch horjach tohole žiwjenja namakacź, pſchez tohoſamoho, kiž bu nam
pſchez tu Knježnu narodźeny, a kotryž z tobu a ze ſwjatym Duchom žiwy je
a kraluje Bóh wot wěcžnoſcźe k wěcžnoſcźi. Amen.

<pb n="113"/>

Khwałna modlitwa.

O Knježe, ſcžiń wſchitke moje mocy podobne k twojej khwalbje; zhromadź
je wot wſchoho rozpjerſchenja, zo bych we zjenoſcźenju z cyłym
njebjeſkim dworom a ze wſchitkimi cžiſtymi duſchemi na zemi tebje
njebjeſkoho Wótca khwalił, kiž ty pſchez wocžłowjecženjo ſwojoho
wěcžnoho Syna z knježny Marije tón ſwět z nowym ſwětłom ſwojeje bójſkeje
kraſnoſcźe ſy rozſwětlił. My bychmy leželi zapanjeni we najwjetſchej
cźmě pſchibójſtwa, njeby-li po twojich wěcžnych ſmilnoſcźach twój
jednorodźeny Syn z naſchim cžłowjeſtwom ſo zjenoſcźił, do ſwětła
wěrnoſcźe nas njepowołał, we ſwojej krewi nas njewumohł, a z tobu ſwojim
njebjeſkim Wótcom nas njewujednał. — Pſchiſłuſchne je tohodla a po
prawdźe, zo ſo twojej bójſkej dobrocźe bjez pſcheſtacźa dźakujemy,
kotraž je nam tak dobrocźiwoho ſrjedźicźerja póſłała, zo z khorami
ſwjatych jandźelow ſo zjenoſcźiwſchi ſpěwamy: Swjaty, ſwjaty, ſwjaty je
tón Knjez, Bóh tych wójſkow. Žohnowany budź, kiž je pſchiſchoł a nětk
zaſy pſchińdźe, tón wopor ſwojoho ſwjatoho kſchiža na njekrawne waſchnjo
ponowicź, a ſwoje ſwjate zaſłužby wſchitkim ſtawam ſwojeje ſwjateje
cyrkwje darmo ſobu dźělicź, hdyž z móžnej pobožnoſcźu žadamy pſchez
njoho bycź cžiſtoſcźeni a ſwjatoſcźeni, a něhdy pſchińcź k widźenju
twojoho ſwjatoho woblicža, tebje toho wěcžnoho Wótea a twojoho
lubowanoho Syna z tym ſwjatym Duchom wěcžnje lubowacź a khwalicź. Amen.

Do pſchežohnowanja, k cźichomu modlenju.

O Knježe, naſch Božo a najlubſchi Wótcže, my proſymy tebje pſchez
tohoſamoho, kiž hako naſch naj<pb n="114"/>wyſchſchi měſchnik a ſam hako
wopor twojej bójſkej majeſtoſcźi ſo wopruje, k twojomu wěcžnomu
hordoſcźenju a k doſcźcžinjenju za naſche hrěchi, popſchej nam cžiſte a
njewoblakowane žiwjenjo wjeſcź pſched joho ſwjatej wſchudźomnej
pſchitomnoſcźu, zo bychmy doſtojni byli, z nim twojim jednorodźenym
Synom bycź pſchecy trajacy wopor pſched tobu, tu we tymle cžaſu a tam we
zbóžnej wěcžnoſcźi. Amen.

O Božo, my proſymy tebje pſchez naſchoho bójſkoho ſrjedźicźerja, hladaj
z miłoſcźu dele na twoju ſwjatu cyrkej, a wſchitkich ſobuſtawow
tejeſameje; ſmil ſo nad wſchitkimi, kiž we wěrje a luboſcźi pſchebywaja,
woſobnje porucžam tebi tych, za kotrychž twoju bójſku majeſtoſcź proſycź
winojty ſym, zo bychu woni we dobrym pſchiběrali a ženje
njewoſchpatnyli; a daj tónle wyſokoſwjaty a žohnowany wopor nam ſpomožny
bycź k ſpuſchcźenju naſchich hrěchow, k lěkaŕſtwu naſchich ranow, k
wuhójenju cźěła a duſche, k pſchedobycźu wſchitkich ſpytowanjow, a k
zakitej pſchecźiwo wſchěm ſtracham.

Wuſłyſch, o Knježe, naſche ponižne modlenjo, z kotrymž ſo cyła ſwjata
pſchekraſnjena cyrkej we njebjeſach zjenoſcźi, kotrejež zaſtupnu próſtwu
a zaſłužbu twojej bójſkej majeſtoſcźi toho runja woprujemy a kotrychž
wopomnjecźo w pobožnoſcźi cžeſcźimy; woſobnje teje hordozneje Knježny a
rodźicźeŕki Božeje Marije, pſchez kotruž ſmy tón płód wěcžnoho žiwjenja
dóſtali; tež twojich ſwjatych japoſchtołow, martrarjow, wuznawarjow a
knježnow, kotſiž prjedy něhdy runja nam we ſmjertnym žiwjenju
pſchebywachu a nětko we njebjeſkim kraleſtwje twoju zbóžnoſcź wjeſele
wužiwaja. Słyſch jich ſmilnu zaſtupnu próſtwu hnadnje, a dowjedź <pb
n="115"/>nas k twojim wuzwolenym, zo bychmy z nimi něhdy zjenoſcźeni
twojej bójſkej majeſtoſcźi wěcžnu khwału ſpěwali pſchez Khryſtuſa
naſchoho Knjeza. Amen.

Z nimi a ze wſchitkimi khorami ſwjatych jandźelow, kiž pola tohole
zawěrno wyſokoſwjatoho wopora, twojoho jednorodźenoho Syna, Boha wot
Boha, Swětła wot Swětła, we najponižniſchej cžeſcźiwoſcźi ſo modla, —
zjenoſcźimy ſo my bjeztym we ſwěrnej wěrje a pobožnoſcźi naſcheje
wutroby; a ſwjecźimy we ſwjatej cźichocźe tónle wulki wopor naſchoho
wumoženja, hdźež Jehnjo Bože, kotrež za hrěchi ſwěta na kſchižu
krawjeſche, ſkutk naſchoho wěcžnoho wozboženja tu zaſy na njekrawne
waſchujo ponowja.

Pſchi pſchežohnowanju.

Ja ſo modlu k tebi, o Jězuſo, mój Božo a mój Knježe! a dźakuju ſo twojej
wěcžnej miłoſcźi za twoju ſwjatu pſchitomnoſcź, a za twój krawny wopor
na kſchižu, hdźež ſy ty za naſche hrěchi wumrjeł! O ſmil ſo nade mnu,
mój Božo a mój wumožniko! Hlej, z cyłeje wutroby wobželnoſcźam moje
hrěchi, kotrež tebje na kſchiž pſchibichu! Wěcžnje chcu na twoju
njewuprajitnu luboſcź ſpominacź. Za tebje ſamotnje chcu bycź žiwy a tež
morwy. Amen.

O ſwjata krej Jězuſa Khryſtuſa, kiž na kſchižu za moje hrěchi ſy
rozlata, ja ſo modlu k tebi z cyłeje mojeje wutroby a z cyłeje mojeje
duſche! O wołaj za mnje za hnadu a miłoſcź k wěcžnomu Wótcej; pſchetož
mócniſchi je hlós twojeje rycže za hnadu, hako krej Abela. Wumyj moju
duſchu wot wſchěch blakow mojich zawinjenjow! Cžiſtoſcź a poſylń ju k
wěcžnomu žiwjenju. Amen.

<pb n="116"/>

Po pſchežohnowanju.

Pohladuj dele, o njebjeſki Wótcže, na twojoho jednorodźenoho Syna,
naſchoho Knjeza Jězuſa Khryſtuſa, kiž je we ſwojej njeſkóncžnej
dobrocźiwoſcźi tu pſchitomny, a pſchez ſwoju dźěſcźowſku luboſcź, ſwoju
ponižnu poſłuſchnoſcź, pſchez ſwoje lubozne a wyſokoſwjate žiwjenjo a
joho najluboſcźiwſche wucžuwanja ſwojeje bójſkeje wutroby, tebje ſwojoho
njebjeſkoho Wótca za nas a tež měſto mje cžeſcźuje a ſwoju ſwjatu krej
za wſchitke hrěchi tebi wopruje, kiž ja wot najmjeńſcheje młodoſcźe ſym
hacž do nětka wobeſchoł! O miłoſcźiwy Wótcže, hlej na woblicžo twojoho
žałbowanoho! pſchetož wón je twój wjele lubowany Syn, na kotrymž maſch
ſwoje ſpodobanjo; kotryž je we njewoblakowanej Knježnje cžłowjek ſo
ſcžinił, zo by mje wot hele wumožił; kotryž je za mnje a za cyły
cžłowjecži ſplah na kſchižu wumrjeł, k wujednanju twojeje ſprawnoſcźe, a
nětk pſchekraſnjeny k twojej prawicy trónuje a knježi, ſwoje ſwjate rany
tebi pokazuje, a za mnje a za wſchitkich wuzwolenych bjez pſcheſtacźa
proſy pola twojeje wótcowſkeje wutroby. O ſmil ſo joho dla nad nami
wſchitkimi, kiž ſo k joho wěcžnej miłoſcźi dowěrimy; a ſpominaj tež na
naſchich bratrow a ſotry, kiž ſu prjedy nas z tohole ſwěta woteſchli,
woſobnje za tychle ...... mi lubych a blizkich, za kotrychž proſycź
pſchiſłuſchnoſcź mam; wzmi je miłoſcźiwje do wobydlenjow twojoho
wěcžnoho ſwětła zo bychu we zhromadźiznje twojich pſchekraſnjenych
ſwjatych, tebje wot woblicža k woblicžu widźeli a lubowali, a tež za nas
ſwojich hiſchcźe wojowacych ſobuſtawow kraleſtwa Božoho proſyli, <pb
n="117"/>zo bychmy něhdy z nimi zjenoſcźeni tebi horliwu khwału ſpěwali,
a tebje wěcžnje cžeſcźili a khwalili, pſchez Jězuſa Khryſtuſa naſchoho
Knjeza. Amen.

Wótcženaſch.

O njebjeſki Wótcže, kiž chceſch, zo bychmy ſo we duchu a wěrnoſcźi k
tebi modlili, wopomń dobrocźiwje, zo bjez tebje nicžo njedokonjamy;
tohodla zjebaja nas cžaſto naſche prědkwzacźa, kiž wotpohladuja bóle
naſch ſamotny wužitk dyžli cžeſcźowanjo twojoho mjena, kiž ſu bjez
ſpóznacźa, zo bjez twojeje hnady tón najmjeńſchi ſkutk za njebjeſke
kraleſtwo njemóžemy dopelnicź; o wěcźny Wótcže z połnej dowěrnoſcźu a z
doſpołnym podacźom do twojeje ſwjateje wole cžinimy te próſtwy, kotrež
je nas wěrnoſcź ſama wucžiła, a ſo ponižiła we naſchej naturje nam
bratra ſo ſcžinicź! Wuſłyſch nas, o Wótcže ſmilnoſcźow, pſchez
tohoſamoho, kiž je nas wucžił: „Wótcže naſch” atd.

Do woprawjenja.

O Jězuſo! Ty Jehnjo Bože, kiž ty njewinowacźe za naſche wujednanjo ſy
cźeŕpił a nětk wobželnoſcźene hrěchi ſwěta prjecž bjerjeſch; pohladuj
miłoſcźiwje na tychſamych, kiž z rozkatej wutrobu a we ſwjatej nadźiji k
tebi zdychuju. Wuſłyſch nas, o ſmilny a miłoſcźiwy Zbóžniko, kiž ty
pſchińdźe, zo by nas wuſłyſchał. Dokelž ſy ty pola twojoho Wótca naſch
wěcžny wyſchſchi měſchnik, a tu na wołtarju za nas tón wopor, we
ſpodźiwnym waſchnju naſch wumožnik a jara wulke myto. Zwarnuj
wſchitkich, we twojej krewi wumoženych, pſchez zwjazki ſwjateje ſwěry; a
nawodźuj nas tak na pucźu tohole žiwjenja, zo <pb n="118"/>bychmy we
tebi, naſchej wjeſołoſcźi a luboſcźi, žiwi byli, a něhdy z tebu, kiž ſo
nětko k tebi pod zawěſchkom nam zakhowanomu, modlimy, — wěcžnje ſo
wjeſelili, kiž ty žiwy ſy a kralujeſch do wěcžnoſcźe. Amen.

O Jězuſo, kiž ty zemju z njebjeſami wujedna, a wſchitkich k jednoſcźi we
wěrje a luboſcźi powoła, zo bychmy ze jeuoho byli, kaž ty z twojim
njebjeſkim Wótcom z jenoho ſy! Daj twojej ſwjatej cyrkwi tón pokoj,
kajkiž ſwět dacź njemóže, zo bychu wſchitke ſtawy tejeſameje tebi bjez
komdźenja a mylenja ſłužili, a zo by twoje ſwjate mjeno po cyłej zemi
pſchekraſnjene było! ſmil ſo nad tymi, kiž daloko wot teje jeneje
njezmylniteje wěrnoſcźe wokoło błudźa, powołaj jich do ſwětła twojeje
wěry, zo by ſo wſchitka pſchekora ze zemje zhubiła, a kóžda duſcha tu
luboznoſcź twojoho bójſkoho pokoja we ſwojej znutskownoſcźi nazhoniła, a
za tamnym pokojom we njebjeſkim kraleſtwje žadoſcźiwje zdychowała,
kotryž žane horja wjacy pſchetorhnycź njemóža. Změruj tež miłoſcźiwje
wſchitke rokocźenjo we naſchej wutrobje, zo bychmy zmylenja naſchoho
bližſchoho luboſcźiwje pſchenjeſli, a wſchitke wótcowſke pruhowanja w
cźeŕpjenjach a horjach we ſwjatej ſcźeṙpnoſcźi wutrali, kotrež twoja
ſwjata prědkwidźiwoſcź k naſchomu cžiſtoſcźenju, k wujednanju twojeje
bójſkeje prawdy, k wuſywanju a k zaſłuženju wěcžnych wjeſołoſcźow — we
tymle ſmjertnym žiwjenju na nas dopuſchcźa. O poſylnjej nas pſchez twoju
ſwjatu hnadu k wſchitkim bědźenjam pſchecźiwo mjaſu a krewi, zo bychmy
něhdy tu dobytnu krónu wěcžnoho myta dóſtali, a z tobu naſchim kralom we
wobydlenjach wěcžnoho pokoja zjenoſcźeni byli, hdźež <pb n="119"/>ty z
tym Wótcom a ſwjatym Duchom, jenajki Bóh žiwy ſy a kralujeſch do
wěcžnoſcźe. Amen.

K woprawjenju.

O najſłódſchi Jězuſo, Khlěbje žiwjenja, kiž ty wſchitkim ſo dawaſch, kiž
we ſwjatej nutrnoſcźi za tobu žadaja; hlej ja klecžu nětko pſched tobu,
kiž ſy pola nas — na wołtarju — pſchitomny, zo by wſchitkich tu
pſchitomnych, kiž na duchowne waſchnjo z tym měſchnikom tu móc ſwjatoho
woprawjenja dóſtacź ſebi wutrobnje žadaja, z twojim žohnowanym cźěłom a
drohotnej krewju z twojej wſchohomócnej ruku naſycźił a poſylnił. Hlej
moja wutroba zdychuje za tobu a ſo hori, kaž něhdy Zachäus, tebje do
ſwojoho domu wzacź, a pſchez twoju ſwjatu pſchitomnoſcź zwjeſelena a
žohnowana bycź. O najdobrocźiwſchi Jězuſo, cžiſtoſcź tón dom mojeje
duſche, wzmi wſchitko z njoho, ſchtož je hrěſchne a twojej najwyſchſchej
majeſtoſcźi njeſpodobne; a zahorjej mój hłód za tobu, tym žiwym khlěbom,
kiž móže jenicžki wſchitke žadoſcźe njeſmjertneje duſche změrowacź.
Prjedy pak hacž tale zbožowna hodźina ſo pſchibliži, hdźež tebje z
rukomaj mojeje duſche wopſchimnu a we twojej ſakramentalſkej
pſchitomnoſcźi ſwjate wjeſelo ſwjecźu, bjeztym daj miłoſcźiwje mi te
ſródki, kiž wot twojoho blida padaja, a wokſchew moju lacžnu duſchu na
duchowne waſchnjo, zo wona na pucźu tohole žiwjenja njezawutli, ale na
tebje wobſtajnje ſpomina, we tebi wotpocžuje a žiwa je po twojim Duchu,
tón pucź twojich kaznow wjeſele khodźi a wobſtajnje we twojej luboſcźi
pſchiběra. Amen.

<pb n="120"/>

Modlitwa ſwjatoho Franciska Xaverſkoho.

Najſwjecźiſcha duſcha Jězuſa! ſwjatoſcź mje, wyſokoſwjate cźěło
Khryſtuſa wumož a zwarnuj mje, najdrohotniſcha krej Khryſtuſa wokſchew a
zawjeſel mje, woda ſtrony Jězuſa Khryſtuſa wumyj mje, najhórkſche
cźeŕpjenjo Jězuſa Khryſtuſa poſylń mje! O najdobrocźiwſchi Jězuſo
wuſłyſch mje, do twojich ſwjatych ranow zakhowaj mje, nicžomu njedaj wot
tebje rozdźělicź mje, pſched złym njepſchecźelom zakitaj mje, we mojej
ſmjertnej hodźinje wołaj mje! O kazaj potom k tebi pſchińcź mi, zo bych
z twojimi ſwjatymi khwalił cźe we wěcžnoſcźi. Amen.

Próſtwa po ſwjatym woprawjenju.

Wuſłyſch, o Wótcže ſmilnoſcźow, próſtwy twojeje ſwjateje cyrkwje a
popſchej nam pſchez njeſkóncžne zaſłužby Jězuſu Khryſtuſa a pſchez
zaſtupnu próſtwu njebjeſkeje kralowny a macźerje Božeje Marije, a
wſchitkich twojich ſwjatych, zakitanjo we naſchich horjach, hdyž złe
nakhilnoſcźe nas wabja; popſchej nam wſchitko, ſchtož je nam trěbne, k
dopelnjenju twojeje ſwjateje wole, zo bychmy naſche žadoſcźe złožowali
za połnoſcźu njebjeſkeje pótajnoſcźe, kotrejež najſwjecźiſchu ſmy w
ſwjatym woprawjenju zawoptali, zo bychmy po wjedźenju twojeje ſwjateje
prědkwidźiwoſcźe, cžiſcźi a ſwěrni, we tymle žiwjenju pſchebywali, kiž
ty žiwy ſy a kralujeſch do wěcžnoſcźe. Amen.

Pſchi požohnowanju.

Daj, o Božo, tónle ſwjaty wopor twojeje ſwjateje cyrkwje tebi ſo
ſpodobacź; wodaj miłoſcźiwje tu njerodnoſcź a rozpjerſchenjo, kiž
pſchewinycź ſo doſcź <pb n="121"/>njeprócowach; cžiń mje dźělmějacoho
zaſłužbow a hnadow, kotrež wudźělecź dźěcźom ſwojeje ſwjateje cyrkwje,
je Jězus Khryſtus twój bójſki Syn na tȯnle ſwjaty wołtar dele
pſchiſchoł. Požohnuj, o Božo, moju wutrobu, moju duſchu a moje cźěło; a
pſchewodźuj z twojim bójſkim žohnowanjom moje powołanjo a cyłe moje
žiwjenjo, zo by wone było k twojej bójſkej khwalbje a mojomu wozboženju;
to daj mi a wſchitkim tȯn wſchohomócny Bóh Wótc, Syn a ſwjaty Duch.
Amen.

Poſlednje ſcźenjo.

O wěcžne ſłowo toho Wótca, pſchez kotrež ſu wſchitke wěcy ſtworjene,
ſwětło a mudroſcź, mudroſcź a žiwjenjo, z njebjes dele pſchińdźene, zo
by było pucź za nas; o njepſchidaj, zo ja cźmu bóle lubuju, dyžli tebje.
O ſłowo, kiž je ſo mjaſo ſcžiniło a bjez nami bydliło, a we tymle
woporje nas z nowa domapytało, ja ſo modlu k tebi a ſo nadźiju, wot
tebje a z tebje wſchitke hnady dóſtacź, kiž ſu k mojomu ſpomoženju mi
trěbne, zo bych něhdy twoju hordoſcź widźał, hako toho jednorodźenoho
wot Wótca, a pſchilicženy zwoſtał k dźěcźom Božim do wěcžnoſcźe. Amen.

Wobzanknjenjo.

Najdobrocźiwſchi Jězuſo, pſchez wyſokoſwjaty wopor Božeje mſchě, we
kotrejž ſy wopor twojoho boloſcźiwoho cźeŕpjenja a ſmjercźe na njekrawne
waſchnjo ponowił, a twojomu njebjeſkomu Wótcej za mnje woprował; ja
proſchu tebje, nawodźuj wſchitke moje myſle, ſłowa a ſkutki hacž k
kóncej mojoho <pb n="122"/>žiwjenja po twojej ſwjatej woli k
hordoſcźenju twojoho ſwjatoho mjena; pſchez tu njeſkóncžnu móc twojeje
ſmjercźe, toho wuſtupjenja twojeje ſwjateje duſche z twojoho žohnowanoho
cźěła, ſmil ſo nad mojej khudej a hrěſchnej duſchu, hdyž budźe wona z
mojoho cźěła ſtupacź, a wzmi ju horje do twojich wěcžnych wobydlenjow,
hdźež ty z Wótcom a Duchom ſwjatym żiwy ſy a kralujeſch, Bóh wot
wěcžnoſcźe k wěcžnoſcźi. Amen.

♣IV.♠

Spowjedna pobožnoſcż.

Pſchihotowaca modlitwa, pſched pſchepytanjom ſwědomja.

O Božo ſmiluoſcźow, kiž ty želnoſcźiwu a rozkatu wutrobu
njezacźiſnjeſch, ſmil ſo nade mnu po twojej wulkej miłoſcźi. We
ſpóznacźu ſwojeje ſłaboſcźe a nikajkoſcźe, z cyle rozkatej wutrobu praju
ze zhubjenym Synom: „Wótcže, ja njejſym hódny twoje dźěcźo mjenowany
bycź!” Ach ſkhroble pſcheſtupich twoje kaznje, zaſpěch twoje luboſcźiwe
pohnuwanja a napominanja, a nałožich tež wot twojeje miłoſcźe dóſtate
dary k rozhněwanju twojeje najwyſchſcheje majeſtoſcźe. Hdźe dyrbju
cźěkacź pſched napohladom hroznoſcźe mojich zawinjenjow! Pſchetož ty, o
wobkedźbowarjo Izraela, kiž njeſpi a njedrěma, znajeſch wſchě zakhowane
błudnoſcźe mojeje wutroby wot nazdala, a najcźěmniſcha nóc je pſched
tobu kaž jaſny dźeń.

O ſmil ſo nade mnu, mój Božo, a njezaſtorcž twoje hrěſchne ſtworjenjo
wot twojoho ſwjatoho wob<pb n="123"/>licža. Spominaj, zo ſym we hrěſche
podjaty a narodźeny, a zo je braſchniwoſcź mój dźěl! Wodaj mi twojoho
jednorodźenoho Syna dla, kiž moje hrěchi na drjewje kſchiža njeſeſche a
we ſwojej miłoſcźi mi kužoł k cžiſtoſcźenju we ſwjatym ſakramencźe
pokuty wotewri, zo by mje z tobu ſwojim njebjeſkim Wótcom wujednał.
Tohodla zdychuju ze zrudnej wutrobu k tebi, o Wótcže ſwětła, póſcźel mi
we tejle hodźinje ſwětło twojoho ſwjatoho Ducha, kiž z myſlu wěrneje
pokutnoſcźe moju wutrobu pſchewozmje, moju znutskownoſcź rozſwětli, zo
wſchitke hrěſchne ſłowa, myſle a ſkutki ſpóznaju, wo cžimž ſym twoju
bójſku majeſtoſcź rozhněwał, mojoho bližſchoho pohórſchował a zrudźił a
tak moju ſamotnu duſchu woblakował. Swětło twojoho ſwjatoho Ducha
rozſwětli a wucž mje złóſcź hrěcha we cyłej wulkoſcźi ſpóznacź a hanicź;
a z hłubokoſcźe cyłeje mojeje wutroby wobželnoſcźicź, zo ſym hinitych
někajkich wěcow dla twoju bójſku wótcowſku ſchcźedroſcź zhubił, moju
duſchu po twojim woblicžu ſtworjenu wohidźił a twojeje luboſcźe ſo
njehódnoho ſcžinił. Amen.

Najzbóžniſcha knježna Marija, wucźeko hrěſchnikow! Jandźelo pěſtonje a
moji patrónojo! proſchcźe za mnje pola Boha ſwjatoho Ducha, zo wſchitko
ſpóznaju, ſchtož je we mni woko mojoho Boha zrudźiło.

Wohladk ſwědomja.

Pohlad na poſlenju ſpowjedź. Sym poſlenju ſwjatu ſpowjedż z prawym
pſchihotowanjom a pobožnoſcźu dopelnił? — Njezabuch, njezamjelcžich
žadyn hrěch? — Dopelnich moju pokutu? — Spominach na prědkwzacża,
napominanja a porucženja z poſlenjeje ſpo<pb n="124"/>wjedże? Sym we
horliwoſcżi za wozboženjom mojeje duſche, na dobrej woli a ſkutkach
pſchiběrał, abo ſym bóle liwki bycż pocžał? — Sta ſo to, zo wužiwanjo
ſwjatych ſakramentow zakomdżich? Kak dołho, a z kajkeje winy?

Swjate woprawjenjo. Njedóſtach je jónu abo huſcżiſcho bjez
pſchihotowanja abo bjez dźakprajenja? — Kak zadżeržach ſo najprěniſchi
cžas po ſwjatym woprawjenju? — Njejſym ženje wědomnje k Božomu blidej ſo
njedoſtojnje pſchibližił?

Kaznje Bože. 1) Zakomdżich pacźerje, kak dołho a kotre najhuſcżiſcho? —
Njehaṅbowach ſo ženje toho ſwědcženja mojeje wěry, pobožnoſcże,
poſtajenych wonkocžnych pocžinkow, poklaknjenja abo znamjenja ſwjatoho
kſchiža? — Bě moje modlenjo najbóle rozpjerſchene, njerodne a ſpěſchne z
mojeje ſamotneje winy? — Doma, we cyrkwi? — Njedawach pohórſchk we
cyrkwi: pſchez powjedanjo, ſměchi, njepſchiſtojnoſcż we zadżerženjn, a
we jara wuběrnje pyſchnej abo njepſchiſtojnej draſcże, zo by
kedżbliwoſcż cuzych wocžow na ſo cżahnyła? — Njepytach pohórſchk pſchez
złe myſle, wokołohladanja, a hrěſchnu wcżipnoſcż? — Njepoſłuchach na
prědowanja a kſcheſcżanſke rozwucženja a njecžitach pobožne knihi? —
Podawam ſo do ſtracha, zo mohł wěru zhubicż pſchez wobkhadżenjo z
bohazabycżiwimi cžłowjekami a pſchez cžitanjo cžaſopiſow a knihow, kiž
kſcheſcżanſtwo hanja? — Podawach tajke piſma tež druhim? — Mějach hižon
ſam ſměchi ze ſwjatymi wěrnoſcżemi a pobožnymi waſchnjemi? — Rycžach abo
zadżeržach ſo njepſchecźelny pſchecźiwo ſwojej ſwjatej katholſkej cyrkwi
abo pſchecżiwo prawej wěrje, pſchecżiwo póccżiwoſcżam a pſchikaznjam,
pſchecżiwo cžeſcżownym wuſtawam kſcheſcżanſtwa, abo pſchecżiwo pobožnym
woſobam (parſchonam)? — Abo hrěſchach pſchez ta<pb n="125"/>jeṅſtwo abo
pſchiwěru? — Bě moja dowěrnoſcż k Bohu pſchezwažna? — Njedwělowach na
joho miłoſcżi? — Njepodach ſo ſpytowanju bjez wſchoho wobaranja? z
małomyſlnoſcźe? — Hrěſchach pſchez morkotanjo pſchecżiwo Božim
dopuſchcżenjam? — Spjecžich ſo wědomnje a cžaſto tym pohnuwanjam ynady
Božeje? — Njeſpominach na wſchudżompſchitomnoſcż Božu a zabuch ſo
dżakowacż za joho dobroty? — Zakomdżich we pſchiſłuſchnym cžaſu pocžinki
wěry, nadźije a luboſcże wubudżicż? Bě moje wotpohladanjo k Bohu złožene
pſchi mojich dobrych ſkutkach abo mojich cżeŕpjenjach?

2) Pſchiſahach njetrjebawſchi, z pſchiwucženja, a we hněwje? — Běchu
moje rocźenja zełženſke (a ſchtož hiſchcże hórſche je), z wotpohladanjom
jebawſke? — Swarjach, ſakrowach na ſo ſamoho, na druhich, na
dopuſchcżenja Bože atd.? Njecžinjach ja njerozmyſlene ſlubjenja?
Dżeržach wobzanknjene ſlubjenja a prědkwzacża? wotłoženu pſchiſahu? na
prawe waſchnjo ſlubjene ſłowo?

3) Swjecżach njedźele a ſwjate dny? ſłyſchach kóždy krócż Božu mſchu a
prědowanjo? Zakomdżich Bože ſłužby cyle abo ſpocžatk? Pſchecžinich
teſame bjez wſcheje pobožnoſcże? pſchecžinych teſame we hrěſche,
wopiłſtwje, hracżu, hoṅtwje, a we złym towaŕſtwje atd.? — Dżěłach bjez
nuzy pjenjez dla, bjez dowolnoſcże ſwojoho fararja, na njedżelſkich a
ſwjatych dnach, mocowach moje dźěcżi, cželadnikow a dżěłacżerjow k
tajkomu hrěchej? Starach ſo, zo moji domjacy a ſłužowna cželedż po
winowatoſcźi ke mſchi a we prawym cžaſu tež k ſwjatej ſpowjedżi pſchiṅcż
móžachu? Napominach jich tež na tule winowatoſcż?

4) Wopokazach mojej duchownej a ſwětnej wyſchnoſcżi pſchiſłuſchnu cžeſcż
a poſłuſchnoſcż? Abo mějach jich kaž za ſwojoho runjecża? Prócowach ſo,
nahladnoſcż tych <pb n="126"/>wyſchnoſcżow, rjad a zakonje kraja a
cyrkwje ſměſchne a zaſpěcźa hódne cžinicż? Pſchez rycže a ſobudżělenjo
ſchkódnych k ſpjeranju wabjacych piſmow? Radżach k tajkej ſpjecžiwoſcźi,
k mucżenju pokoja a pſchezjenoſcźe bjez ludom? — Cžeſcźowach ſwojej
ſtarſchej, nana a macż? Dopelnich na nimaj ſwoje winowatoſcże hako
dżěcżo? Zapowjech jimaj kedźbuměcźo. luboſcż, a wothladanjo? Njejſym
twerdy, njepſchecżelny pſchecżiwo ſwojim bratram a ſotram a pſchecżelam?
Tež nic njedżakny pſchecżiwo dobrocźerjam, wucžerjam a pſchecżelnym
ſobucžłowjekam? Pſchenjeſu ſcżeŕpnje zmylenja ſwojoho bližſchoho?
Njeſkažu měr w domje, a bjez ſuſodami pſchez wurycžowanja, worakawſtwa a
njeznjeſliwoſcż? — Cžwiluju mojich poddatych? Zapowjem mojim cželadnikam
ſprawnoſcż a winowate wothladanjo we khorwatoſcżi? Njezakomdżu nicžo w
hoſpodarſtwje, we cżahnitbje ſwojich dżěcżi, we wobſtaranju hako
zaſtaracżeŕ ſyrotow, hako prědkſtejicżeŕ zaſtojnſtwa atd.?

5) Wjecżach ſo (pytach rachu) po cžinjenej kſchiwdże? abo myſlach k
najmjeṅſchomu na wjecżenjo (rachubranjo)? Zapowjech wodacżo a
wujednanjo? Wobkhowach dobrowólnje bjez prócowanjawo potłócženjo:
hramotu a njeluboznoſcż we wutrobje pſchecżiwo prědkſtejacym, ſwojoho
runjecża abo poddatym? wabjach druhich k mjerzanju, hramocże?
Njepſchejach bližſchomu zło? Zaklach joho abo joho ſwójbu, joho
wobſedżenſtwo, joho zaſtojnſtwo? Hněwach, mjerzach bližſchoho pſchez
ſměchi, hanjenjo a ſkutknimu kſchiwdu? Wobſchkodżich joho zamoženjo,
dom, polo, abo ſkót? Njecžwilowach nikoho pſchez ſurowe khoſtanjo, puki,
rany? Cżeŕpjeſche něchtó pſcheze mnje na ſwojej ſtrowocże, abo na ſwojim
žiwjenju? pſchez moje lózyſtwo abo njekedżbnoſcż? Rudżach ſobubratra,
hdyž zło na njoho myſlach? Pomjeṅſchich joho cžeſcż? na kajke waſchnjo,
kak <pb n="127"/>jara? pola koho, z kajkimi ſcżěhwkami za joho
pſchitomne abo pſchichodne derjehicżo? Zawjedźech někoho k hrěchej
pſchez pſchikład, ſłowo, radu, pſchirycženjo, pſchipomhanjo? abo pſchez
prědwzate jebacžne zawjedźenjo abo z mocu? — Zapowjech ſobubratrej
dobrotu, kiž wopokazacż móžach? Zakomdżich ſkutki cżěłneje a duchowneje
miłoſcże? Pſchecy abo na jene wěſte waſchnjo? Pſchiṅdże trjeba něchtó do
nuzy a zahubjenja, kotromuž běch pomhacź mohł, hdy bych chcył?

6) 9) Hrěſchach pſchecżiwo cžiſtoſcżi wutroby? Pſchez ſwobodne
zadżerženjo we njecžiſtych myſlach? Pſchez wobhladowaujo njekhmanych
wobrazow, — wěcow, — k hrěchej wabjaceje rjanoſcże? Pſchez žortnje
wuprajene ſłowa k wabjenju do złoho lóſchtniwoho? Pſchez pěſnicžki a
baſnicžki k hrěſchnomu žiwjenjn wabjace? Wjeſelach ſo na dwojozmyſlnej
zabawje? Zwolich, podach, wobzanknych hrěſchne lubowſtwa? Zawjedźech k
hrěchej? Pſchez kajke ſrědki? Prócowach ſo pſchez djabołſku wuſchiknoſcž
ſwědomjo druhich do błuda zawjeſcż? wuſměſchich wobmjezowanjo
mandżelſtwa? cžiſtotu knježnjaceje nježenitoſcże? Podach ſo złym
lóſchtam a ſkutkam?

7) 10) Pomjeṅſchich, abo ſcżežech k ſebi cuze kubło, zamoženjo? Pſchez
jebawſtwo we hracźu, we kupowanju a pſchedawanju? Pſchez leſnu ſkradźnu
pſcheklepanoſcż na ſwój wužitk? Pſchez kranjenjo? lochkomyſlne
požcžowanjo? Pſchez zakomdżene wrócżenjo cuzoho, požcženoho, namakanoho
kubła? Wotcźežech, wotorhowach dżěłacżerjam zaſłuženu zdu, cyle abo po
kruchach? Cžinjach ja jebacžnje ſo wopłacżeny? Wobſchkodźich kubło
bližſchoho? Njewjatcy abo ze złóſcże? Zapowjech winowate zarunanjo? Běch
wina njetrjebneje ſkóržby pſched wyſchnoſcżu? pſchecżiwo khudſchim,
wudowam, ſyrotam? Wužich ſłaboſcż, njewědomnoſcż, nje<pb
n="128"/>rozhladanoſcż, a ſnadż tež nuzu druhoho, zo bych jomu njeprawe
wuprajenja abo ſlubjenja wotmocował? Pomhach k njeprawdże, abo
kranjenju, pſchez radu, mjelcženjo? Khowach abo kupowach kranjene wěcy?
Pohladowach zawiſtnje abo lakomnje na bližſchoho bohatſtwo? na joho
domjace zbožo? Wotmyſlich pſchecżiwo njomu něſchto zło? Wjeſelach ſo nad
cuzym njezbožom?

8) Sym ja łžał? ze žortom? z nawucženja? Pſchiṅdźechu pſchez to druzy do
mjerzanja, ſtracha, abo ſchkody? Rycžach zlě wot bližſchoho? z kajkeje
winy? Je wobrycženjo a złe ſudżenjo ludźacoho zadźerženja moja wſchědna
towaŕſchna zabawa, ſnadż moja najlubſcha ſtaroſcż? ſta ſo to pſched
wjele poſłucharjemi? z kajkim wotpohla danjom? z kajkimi ſcżěhwkami?
Poſłucham rady na zełžane wobrycženjo ludżi? podpjerach tajke
powjedanja? Dach wěrnoſcżi ſwědcženjo, kotrež ſym winojty? Skutkowach po
winowatoſcżi ſwojoho powołanja, zaſtojnſtwa, kóždy cžas ſwěrnje a
ſprawnje? Mějach bjez winy złe myſle wot někoho? z kradżu abo zjawnje?
Wozjewich pótajnoſcże ſwojoho zaſtojnſtwa, pſchecźelſtwa, abo hdżež bě
pſchiſłuſchne?

Cyrkwinſke kaznje. (Hladaj horkach 1. a 3.) Dżeržach wot cyrkwje
pſchikazane póſtne dny? a we zanjechanju ſta ſo to ze zaſpěcża cyrkwje?
Zawjedźech abo nuzowach k pſchikładej domjacych k toho runja
njepoſłuſchnoſcźi? Wonjecžeſcżich ſwjate cžaſy, pſchez rozpuſchcżene
žiwjenjo, pſchez reje, hracża? Dóſtach we jutrownym cžaſu ſwjate
ſakramenty? Njewotdżeržach tež druhich wot toho ſamoho? Starach ſo za
to, zo khori a mrějacy, za kotrychž ſo ſtaracż mějach, zahe doſcż ſwjate
ſakramenty a tróſchtowanja cyrkwje dóſtachu?

Napoſledk pſchepytaj ſo ſchtož naſtupa ſydom hłowne hrěchi: Pychaŕſtwo,
(hordżenjo, we <pb n="129"/>draſcże, waſchnju, rycžach abo zadżerženju).
Nahramnoſcż (luboſcż k pjenjezam a k wobſynjenju, pſchecżiwo domjacym,
khudym atd.). Njecžiſtota. Zawiſcż (we njepſchecżu widżomnych, abo
duchownych kubłow ſwojoho bližſchoho). Wobžrałſtwo a wopiłſtwo.
(Slědnoſcż, njepoměrnoſcż we jědżi a picżu.) Hněw. (Wjecżenjo,
njeſcźerpnoſcż, njewujednanjo.) Lěnjoſcż (we nabožnym naſtupanju, we
winowatoſcźi powołanja, žadoſcź za wjeſelemi a dobrym hołdowanjom).

Wopomṅ, pſchekładż winowatoſcże twojoho powołanja, twojoho ſchtanta we
ſwójbje, kraju, cyrkwi, a pſchi kóżdym naſtupanju pohladaj tež na móžne
cuze hrěchi, a byrnje wone jeno pſchez zły pſchikład abo zapowjedżeny
dobry pſchikład ſo ſtałe hako: wuwoſtajenjo wjele dobrych ſkutkow.
Prócuj ſo tež ſpóznacż, kotry je twój najwjetſchi hrěch a kotre
ſpytowanja najhuſcżiſcho na tebje pſchiṅdu?

Želnoſcź po pſchepytanym ſwědomju.

O miłoſcźiwy Wótcže, ſmil ſo nade mnu, a daj mi ſylzy woprawſkeje
želnoſcźe a rozkacźa, zo moje haṅbowanjahódne zabłudźenja we hórkoſcźi
mojeje wutroby wopłakuju! Cźežcy ſym twoju wótcowſku luboſcź ranił a
rozhněwał, kiž mi njepſcheſtawa miłoſcź wopokazowacź. We złóſcźi a
ſamowólnej ſlepocźe ſym ſo wot tebje zdalił a na tebje z luboſcźu
njemyſlił, zo bych po ſchěrokim róžojtym pucźu krocžo wſchě wjeſela
wužiwał; a hižon dawno bych we heli był, njeby-li ty mje miłoſcźiwje
pſchelutował, by-li mje runja druhim we hrěchach pſched ſwój ſudny ſtoł
wołał!

O wěcžna luboſcź, rozſwětli mje pſchez twoje ſwětło, a napelń moju
wutrobu z twojej bojoſcźu, <pb n="130"/>zo bych pſchecy nutrniſcho
wobželnoſcźił, zo ſym rozhněwał twoju najwyſchſchu majeſtoſcź, twoju
ſłódku miłoſcź a njeſkóncžnu doſpołnoſcź, tak khroble a pſchezwažnje. O
hladaj dele z twojich ſwjatych wyſokoſcźow, a ſmil ſo nade mnu, pſchetož
cźežke brjemjo leži na mni a ja ſym ſebi k woſtudźe. Wucžiſcź mje we
twojim ſwjatym ſakramencźe a wzmi mje zaſy do twojoho dźěcźatſtwa; hlej
krucźe ſteji moje wotmyſlenjo, radſcho wumrjecź hacž twoju bójſku
luboſcź z nowa rozhněwacź. Daj twojomu ſwjatomu jandźelej mje
pſchewodźecź do ſpowjednoho ſtoła, zo hnadnje wuhójeny wot wopacžneje
hańbicźiwoſcźe ſwěrnje a ponižnje twojomu ſłužownikej, kiž na twojim
měſcźe ſedźi, moje hrěchi wuznaju, kotrež ſo wobeńcź njehańbowach pſched
twojej wſchudźomnej pſchitomnoſcźu. Amen.

Po ſwjatej ſpowjedźi.

Khwaleny budź, o najſłódſchi Jězuſo, za twoju njewuprajitnu miłoſcź!
Wěcžny dźak budź twojej njewuſaknikej luboſcźi, kiž mje — hrěſchnika — k
ſebi cźehnjeſche, moju duſchu wumycź we ſwjatym ſakramencźe naſchoho
wujednanja, kotryž ty w twojej krewi ſy załožił! O wobkrucź a wudoſpołń
w njebjeſach te wotwjazanjo, pſchez kotrež je ſpowjednik we twojim
mjenje mi wodacźo mojich hrěchow wudźělił! Do hłubiny twojich
ſmilnoſcźow podnuŕ wſchitke moje złóſcźe; a popſchej mi ducha wěrneje
pokuty, zo bych moje hrěchi we ſylzach ſwjateje želnoſcźe wopłakował.
Poſylń tež, o mój wumožniko, te krute prědkwzacźo, kotrež we twojej
ſwjatej pſchitomnoſcźi z nowa zaſy wobzanknu, twojej majeſtoſcźi <pb
n="131"/>z wobſtajnej ſwěru ſłužicź; wſchitke twoje ſwjate kaznje
dźeržecź; mojoho bližſchoho wěrnje a ſkutkniwje lubowacź; moju
zmyſłojtoſcź zawuzdźecź; wſchěch pſchiležnoſcźow k hrěchej ſo
zwoſtajicź, a tym luboznym pohnuwanjam twojeje hnady wobſtajnje
ſcźěhowacź. Poſylń, o Božo, moju wutrobu pſchez twoju ſylnu hnadu,
ežiſtoſcź mje pſchecy bóle a bóle, zo ſo wot tebje rozſwětleny pozběhnu
we horjacej žadoſcźi a ze ſwjatej luboſcźu k blidu twojoho bójſkoho
ſakramenta ſo pſchibližuju, hdźež ty k naſchej nizkoſcźi ſo
pſchibližiſch, nas hrěſchnikow k hoſcźinje powołacź, hdźež ty twoje
najſwjecźiſche cźěło a krej wudźěleſch k wuhojenju naſchich khoroſcźow a
ſłaboſcźow, hako zawdawk wěcžnoho žiwjenja; zo bych pſchez to
wokſchewjeny a poſylnjeny, twoju ſwjatu wolu hacž do kónca mojoho
žiwjenja ſwěrnje dopelnił, a ſlubjenu krónu twojoho myta dóſtał, zo bych
tebje bjez zawěſchka widźecź, lubowacź a khwalicź mohł do wſcheje
wěcžnoſcźe. Amen.

♣V.♠

Pobožnoſcż k Božomu blidu.

Pſchihotowanjo k ſwjatomu woprawjenju na ſwjedźenjach ſwjateje Marije.

K tebi zdychuju, o ſwjata Boža rodźicźeŕka, ty macźeŕ naſchoho knjeza
Jězuſa Khryſtuſa, kotrohož moja duſcha nětko pobožnje dóſtacź žada; tež
pohladuju nutrnje k tebi, hako k macźeri wſchitkich kſcheſcźanow, kiž we
tymle ſylzojtym dole k tebi ſo wo<pb n="132"/>łaja! ſtej mi k pomocy, o
ſmilna rycžnica, a zaſtupnica wſchitkich, kiž z rozkatej wutrobu za
hnadu Božej a ſwjatym zjenoſcźenjom z Jězuſom we joho najſwjecźiſchim
ſakramencźe nutrnje zahorjeni žadoſcźa! O miła a darniwa knježna, wotewŕ
twojej wot hnadow ſo ſwětlacej rucy, k wudebjenju mojeje prózneje a
puſteje wutroby z twojimi — ſpodźiwnymi póccźiwoſcźemi, a pſchihotuj
tuſamu hako lilijowe žłobjatko wudebjenu z pobožnymi myſlemi nutrnych
prědkwzacźow za najrjeńſche tebi najſpodobniſche pocžinki a dobre
ſkutki; hdźež mohł twój lubowany jednorodźeny Syn lubozny a ſłódki
wotpocžink namakacź!

O jeniežka wuzwolena bjez wſchitkimi žónſkimi a wěrnje woſebnje
najbližſcha dźowka njebjeſkoho wěcžnoho Wótca; ty ſy toho ſamoho,
kotrohož njebjeſa njebjeſow njezapſchimnu, we twojim cžiſtym
njewinowatym žiwocźe noſyła; ty ſy tak na jara wyſokowoſobne waſchnjo
wſchitkim duſcham pſchedznamjo, kiź Syna toho najwyſchſchoho (kaž joho
jandźel Gabriel pomjenowa), w ſwjatym woprawjenju dóſtanu. Jomu, za
tohoſamoho, kiž bě twój Bóh a Knjez, ſy ty we twojim žiwjenju wſchitke
dny, hodźiny a wokomiknjenja žiwa pſchebyła. Wobſtajne a wſchitko
pſchetrjechjace pſchihotowanjo je było twoje na wſchitkich
póccźiwoſcźach kcźějace a knježnjace žiwjenjo, zo bě ty hižon połna
hnady ſwjatoho Ducha tehdym, hdyž ſy joho podjała we jandźelam ſo
runacej cžiſtoſcźi. Toho runja pominy a pſcheńdźe twoje cyłe dalſche
žiwjenjo we wyſoko khwalenych dźakprajenjach, we ſtajnej pſchiběracej
ſwjatoſcźi. — Ty pak widźiſch mje, o knježnjaca macźeŕ mojoho <pb
n="133"/>knjeza, lědma móžu za tak krótki cžas ſo pſchihotowacź k joho
ſwjatomu zjenoſcźenju we ſwjatym woprawjenju. Tež ducy rozpuſchcźu ſo ja
do rozpjerſchenjow a próznoſcźow tohole ſwěta na tym dnju, hdyž joho,
toho najwyſchſchoho Knjeza njebjes a zemje ſym dóſtał. Ach we žałoſcźi a
bcjoſcźi dyrbju tak wjele zandźenych lět mojoho žiwjenja wobžarowacź dla
njewobknježeneje lochkomyſnoſcźe mojeje wutroby a za tón hiſchcźe
zbytkny cžas mojoho žiwjenja tſchepotacź!

Ach, zawěrno hubjeny ſym a khudy a nahi na wſchěch póccźiwoſcźach; ja
padam we wědomnoſcźi ſwojeje njehódnoſcźe k twojimaj ſwjatymaj nohomaj,
o ſpodźiwna a ſwěrna knježna, zo bych w ponižnoſcźi tebje proſył: zo by
hako luboſcźiwa macźeŕ mi dźens k pomocy ſtała, moje brachowanja a moju
khudobu z nadobiznu twojich hnadow zarunała, mje wucžiła a mi do myſlow
dała, z kajkej nutrnoſcźu a luboſcźu dyrbju Jězuſa dóſtacź, kotrohož ty,
ta prěnja bjez wſchitkimi, wot ſwjatoho Ducha dóſta (we pótajnym
podjecźu wocžłowjecženja wěcžnoho ſłowa, Syna Božoho), a kotrohož ty k
naſchej njewuprajitnej wjeſołoſcźi, k naſchomu wozboženju a wumoženju ſy
porodźiła. Pſchetož tele ſamſne cźěło mojoho Knjeza dyrbju ja k
wužiwanju dóſtacź; joho noſycź a we mojej duſchi porodźicź t. r. we
dopelnjenju a wuſkutkowanju pſchikładow joho ſwjatoho žiwjenja, zo mohł
rjec: Moje wopacžne nakhilnoſcźe ſu pſchewinjene; ja njejſym žiwy, ale
Jězus je we mni žiwy.

O macźeŕ połna miłoſcźe, wopokaž ſo dźenſa hako macźeŕ połna bójſkeje
hnady; wudeb moju wutrobu z twojej cžiſtotu, z twojej krutej wěru, z
twojej <pb n="134"/>cźichej ponižnoſcźu, z twojim wudźerženjom we
ſkukowanju a cźeŕpjenju, z twojej Serafinam ſo runacej pobožnoſcźu a
luboſcźu, zo ja twojoho bójſkoho Syna hódnje do mojeje duſche wozmu z
kóždy krócź redliſchim wuporjedźanym a pſchecy doſpołniſchim zmyſlenjom,
hdyž wón pſchińdźe z tym pſchenadobnym pokładom ſwojich hnadow, zo
bychmy po móžnoſcźi ſo wobohacźili, ſo prócowali we podobnoſcźi jomu ſo
bóle a bóle runacź, za kotrohož cžeſcź twoja macźeŕſka wutroba ſtajnje
tak jara ſo zahorja a k kotromuž my pſchez tebje pſchiſtup mamy, o
njebjeſka porta, wucźeko hrěſchnikow, a kralowna wſchitkich wuzwolenych.

A nětk k tebi ſo pſchibližujo, o najſłódſchi Jězuſo, mój zbóžniko a
wumožniko, mój Božo a mój knježe! pokhil twoje wucho k ſłowam twojeje
wjele lubowaneje macźerje; a wudźěl mi pſchez jeje miłu zaſtupnu
próſtwu, ſchtož moja ſnadnoſcź dóſtacź njemóže, zo ja tebje ze wſchej
žadoſcźu, pobožnoſcźu a luboſcźu dóſtanu, a hacž k kóncej mojoho
žiwjenja wobſtajuje we ſwěrnej wutrobje wobdźeržu. Amen.

Wot horjaceje luboſcźe a žadoſcźe za dóſtacźom Khryſtuſa.[4]⁾

1.

Knježe, moja žadoſcź je, tebje k ſebi wzacź z najwjetſchej pobožnoſcźu,
z horjacej luboſcźu, z połuym podawanjom mojeje wutroby, a z tajkej
nutrniwoſcźu, hako pſchi woprawjenju za tobu žadoſcźili ſu wſchelacy
ſwjecźi a pobožni cžłowjekowje, kiž tebi najwjac ſu ſo lubili w
ſwjatoſcźi toho ži<pb n="135"/>wjenja, a we pobožnoſcźi hacž nanajbóle
zahorjeni pobyli. O mój Božo, ty wěcžna luboſcź, ty moja cyła dobrota,
ty zbóžnoſcź bjez kónca, ja wſchak woprawdźe žadam tebje k ſebi wzacź z
nanajbóle napjatej žadoſcźu a z najdoſtojniſchej cžeſcźiwoſcźu, kotruž
hdy žadyn ſwjaty poměł a we ſebi je wucžucź mohł.

2.

Hacžrunje drje njedoſtojny ſym wſchitke teſame wucžuwanja tajkeje
pobožnoſcźe we ſebi měcź, podawam cźi tola cyłu moju wutrobu ze
wſchitkimi pohibowanjemi, tak hako bych woprawdźe ſam we ſebi měł
wſchitke tebi najſpodobniſche žadanja. — Haj tež ſchtožkuli hdy hdźe
žana dobra duſcha dobroho ſebi zmyſlicź a požadacź móže, wſchitko to ja
tebi podawam a ſobu hako wopor pſchinjeſu z móžniwej ponižnoſcźu a z
wutrobu rady. Knježe mój Božo, mój ſtworicźerjo a wumožniko, rad bych
chcył dźens tebje k ſebi wzacź z tajkej myſlu ponižnoſcźu, khwału a
cžeſcźu, z tajkej wěru, nadźiju, a z cžiſtotu, z kajkejuž je cźe
žadoſcźiwje k ſebi wzała twoja najſwjecźiſcha macź, hordozna knježna
Marija, hdyž wona tomu jandźelej, kiž jej pótajnoſcź twojoho
wocžłowjecženja wopowjedźi, ponižnje a pobožnje wotmołwi: Hlej, ſym
ſłužownica toho Knjeza, mi ſtań ſo po twojim ſłowje.

3.

Kaž twój pobožny prjedykhodźeŕ, tón bjez ſwjatymi najhordozniſchi Jan
kſchcźenik, na twoju pſchitomnoſcź wot ſwjatoho Ducha rozſwětleny, je z
wjeſołoſcźu poſkakował, hiſchcźe prjedy hacž bě wot macźerje narodźeny;
a potom pozdźiſcho, tebje ſwo<pb n="136"/>joho Jězuſa widźiwſchi z
cžłowjekami wobkhadźowacź, jara ſo ſponižał, a z pobožnej nutrnoſcźu
prajił je: „Pſchecźel toho nawoženje, kiž ſtejo na njoho poſłucha,
wulkotnje ſo zawjeſeli na hłoſu luboho nawoženje —; a kaž dobra
mandźelſka ſo zwjeſeli, hdyž wuſłyſchi hłós rycže ſwojoho pěknoho, z
cuzby domoj pſchindźacoho mandźelſkoho;” — tak tež ſebi ja žadam
wuſłyſchecź hłós twojeje pſchibližowaceje hnady, kiž by mje zahoriła a
wucžiła, kak wulkotne a ſwjate žadoſcźe dyrbju ja měcź, a kak tebi z
cyłeje wutroby ſo ſamoho poſtajicź. Tohodla cźi naſpomnju a wopruju te
zradowanja wſchitkich pobožnych wutrobow, te jich žehliwe zdychowanja,
ducha zatorhnjenja, wyſchenaturſke rozſwětlenja a njebjeſke widźenja;
hako tež wſchitke póccźiwoſcźe (ſwjatych cžłowjekow), a wſchitke
pokhwalenja, kiž tebi hdy wot žanoho ſtworjenja na njebju a na zemi ſu
wotłožene a wotłožene budźa; wſcho to nětk tebi podawam, za ſo ſamoho, a
za wſchitkich tych mojich a wſchěch mojich domjacych, a mi do modlenja
porucženych; o! zo by ty wot wſchitkich był doſtojnje khwaleny a
hordoſcźeny do wěcžnoſcźe.

4.

Knježe mój Božo, wzmi hnadnje horje tele moje wutrobne pſchecźa a
požadanja, zo by ty był za tule twoju tak dobrocźiwu darniwoſcź bjez
měry a bjez kónca khwaleny a hordoſcźeny, kaž to tebi po tej mnohoſcźi
twojeje njewuprajitneje wulkotnoſcźe po wſchej prawdźe ſo pſchiſłuſcha.
Tule khwału cźi nětk wotłožam, a žadam tuſamu cźi wotłožecź dźeṅ wote
dnja kóždy cžas bjez pſcheſtacża. A ſpóznajo moju njemóc, pſchi mojim
wſchědnym dźěle a wob<pb n="137"/>ſtaranju ſtajnje na to myſlicź,
proſchu a wutrobnje pſcheproſcham wſchitke njebjeſke duchi, a tež we
žadoſcźi pſchez tebje wſchitkich twojich wěriwych na zemi, zo chcyli mi
woni k pomocy bycź, ze mnu ſobu tebi dźak a khwału wotłožecź.

5.

Njech dha cźe khwala wſchitke ludy, ſwójby, a jazyki; njech wulkoſcźa
twoje ſwjate a ſłódke mjeno z wyſokim zradowanjom a ze żehliwej
pobožnoſcźu! A wſchitcy, kiž tónle twój hłuboko pótajny ſakrament z
ponižnej pobožnoſcźu (Božu mſchu) ſwjecźa, a kiž ſobu k woprawjenju
pſchińdu, jón z połnej wěru k ſebi wozmu, wſchitey njech pola tebje
hnadu a miłoſcź namakaja; a njech tež wo ponižnoſcźi proſcha za mnje
hrěſchnika. A hdyž woni dóſtanu tu požadanu pobožnoſcź, a te jara
zwjeſeliwe zjenoſcźenjo z tobu, hdyž derje wutroſchtowani a ſpodźiwnje
wokſchewjeni wot toho ſwjatoho njebjeſkoho blida zas pſchińdu, o! njech
wſchak ſu tak dobri —, ſobu ſpomnicź tež na mnje khuduſchkoho.

Pſcheproſchenjo.

O najſłódſchi Jězuſo! kiž ſy ty ſam prajił, zo je tebi k wokſchewjenju,
pſchebywacź z cžłowjeſkimi dźěcźimi. Za tobu zdychuje moja duſcha, za
tobu žadoſcźi moja wutroba! Pój tak, o najlubozniſchi nawoženja mojeje
duſche! Pój najlubſcha luboſcź mojeje wutroby! Pój tola nuts do tak
khudoho wobydlenja mojeje wutroby. Pój, o bójſki lěkarjo! pój a wuhoj
moju khoru duſchu; pój, o njeſkóncžnje bohaty pſchecźelo! a wobohacź
moju jara wulku khudobu; pój, o Jězuſo jaſniſchi hacž ſłónco, a
rozſwětli <pb n="138"/>moju hiſchcźe jara cźmowu duſchu; pój, ty
njebjeſki khlěbje, a naſycź mój pſcheměrnje wulki hłód. Pój, wſcheje
luboſcźe najdoſtojniſchi Jězuſo, k wokoſchenju w ſwjatej hoſcźinje! A
nimam drje ja nicžo pſchihotowane, kaž ſo twojej bójſkej hordoſcźi
pſchiſłuſcha, tak ſym ja tola połny dobreje wole, kiž je z najmóžniſchej
luboſcźu k tebi napelnjena.

Pſchi klecženju pſched blidom Božim.

Hdyž měſchnik ſwjate woblatko, Božoho Syna w rucy dźerži a praji: ♣Ecce
Agnus Dei etc. etc.♠ Hlejcźe Jehnjo Bože atd.

O Knježe, ja njejſym doſtojny, tebje dóſtacź, hdyž tebje tak huſto a
cźežcy rozhněwach a to hiſchcźe njejſym wopłakał, kaž ja dyrbju.

O Knježe, ja njejſym doſtojuy, tebje dóſtacź, hdyž ja cyle cžiſty
njejſym wot nakhilnoſcźow k małym hrěcham.

O Knježe, ja njejſym doſtojny, tebje dóſtacź, dokelž ſo ja hiſchcźe
njejſym z woprawdu twojej luboſcźi, twojej woli a tebi w poſłuſchnoſcźi
cyle podał.

Ach! mój wſchohomócny a njeſkóncžnje dobrocźiwy Knježe, cžiń mje pſchez
móc twojeje dobroty, pſchez twoje ſłowo doſtojnoho, zo ja tebje, moju
luboſcź, z krutej wěru dóſtanu.

Te cźěło naſchoho Knjeza Jězuſa Khryſtuſa zwarnuj moju duſchu k wěcžnomu
žiwjeuju. Amen.

Po zjenoſcźenju z Jězuſom w ſwjatym woprawjenju.

Spodżiwanjo zjenoſcźenja.

(Krocženjo za Khryſtuſom. Kn. 4, ſt. 3.)

O kak ſpodźiwua je dobrocźiwoſcź twojeje ſmil<pb n="139"/>noſcźe k nam
cžłowjekam, zo ty Knježe Božo, ſtworicźerjo a wožiwjerjo wſchitkich
duchow, huadnje chceſch pſchińcź k jeuej khuduſchkej duſchi, a jeje hłód
dobnje naſycźicź z cyłym twojim bójſtwom a cžłowjeſtwom. O zbóžna, haj
zbóžna duſcha, kiž ma hnadu, tebje, Knjeza ſwojoho Boha, pobožnje k ſebi
wzacź, a hdyž cźe k ſebi wozmje, napowjena bycź z tym duchownym
zawjeſelenjom! O kak wulkoho Knjeza k ſebi wozmje, kak luboho hoſcźa k
ſebi nuts dowjedźe, kak zwjeſelenoho towarſcha nadobudźe, kak ſwěrnoho
pſchecźela hoſpoduje, kak jara rjanoho nawoženju wopſchimnje a
wokoſchuje, kiž na luboznoſcźi wjele pſchetrechi wſchitko, ſchtožkuliž
ſchtó lubowacź abo tež jeno požadacź mohł! O ty mój najſłódſchi jenicžcy
luby! pſched tobu njech nětk wotmjelknje njebjo a zemja, — hdyž ja z
mojim Bohom rycžecź chcu, jomu ſo dźakowacź a woprowacź, joho proſycź,
zo by ke mni rycžał a mje wucžił jomu ſo pſchecy lěpje ſpodobacź a
lubicź. Khwal moja duſcha z radoſcźu toho Knjeza a wſchitko, ſchtož we
mni je, joho ſwjate mjeno. Pſchetož ſchto je ſpodobne, ſchtoz̀ njeje we
tym Knjezu, a ſchtó je ſebi ſamomu doſcź, kiž njeje w Bohu a z nim! Wucž
mje poſłuchacź na to, o Knježe mój Božo, ſchtož znutska ke mni rycžiſch.
Pſchetož ty rycžiſch ſłowa pokoja k mojej tebi ſwjatoſcźenej a podatej
duſchi! O Knježe w twojej mocy zwjeſel ſo moja wutroba (nětko
poſylnjena, budźe z twojej hnadu mócna k dopjelnjenju ſwojich dobrych
prědkwzacźow), a na twoje mi nětk popſchate ſpomoženjo zwjeſel ſo cyła
moja duſcha! Ty ſy napelnił nutrnu žadoſcź mojeje wutroby, a njejſy dał
podarmo bycź próſtwam mojoho modlenja! Ty pak bydliſch we <pb
n="140"/>tej ſwjatoſcźenej duſchi: Tebje, o Knježe, khwal a cžeſcź moja
wutroba. Haj, we tebi budu wumoženy wot wſchěch ſpytowanjow, a z tobu,
mój Božo, pſchewinu wſchě zadźěwki. O Knježe, wucž mje wobwarnowacź moju
wutrobu, twoje wobydlenjo a twoju kraſnu hnadu. Za jene zdychuju k tebi,
a to mi popſchejeſch, zo we twojej luboſcźi zwoſtanu wſchitke dny mojoho
žiwjenja! Nawodźuj mje, o Knježe, zwarnuj mje na pucźu wozboženja a
žohnuj moju duſchu, twoju herbnoſcź! Wodź moju duſchu a wuſprawnoſcź ju
pſchecy bóle a bóle a ſwjatoſcź ju za wěcžnoſcź. Kak wulka je mnohoſcź
wjeſołoſcźow, o Knježe, kotrež ty we zakhowanym ſy pſchihotował tym, kiž
ſo tebje boja. Tebje, o Knježe! chcu khwalicź kóždy cžas, wobſtajnje
budź twoja khwała we mojim horcźe. O Knježe, tebi je znate wſchitke
žadanjo mojeje wutroby, a moja žałoſcź na moje hrěchi njeje tebi
zakhowana! Daj mojej wutrobje we mni wot tebje ſo zahoricź, a we
rozpomnjenju twojeje pſchitomnoſcźe zapal ſo woheń twojeje luboſcźe!
Hlej, jedyn dźeń, na kotrymž ſym tebje dóſtał, je mi lubſchi dyžli
tawzynt druhich! O Božo, zo by moja wutroba tola twoje bydło była hacž
do wěcžnoſcźe; wobknjež ju ze ſceptarjom twojeje wſchoho mócnoſcźe, ze
ſceptarjom twojoho knježeŕſtwa. Hlej, moje hubjenſtwo a moje hrěchi
běchu ſo zmnohoſcźiłe, nětk daj mi cźim ſpěſchniſcho khwatacź na pucźu
wozbóžnoſcźenja. Rozſwětlej pſchecy bóle mój rozom, a wucž mje ſo
dopytowacź za ſpóznacźom twojeje wole. Pſchihotowany ſym a nicžo
njedyrbi mje wottraſchicź, twoju wolu dopelnicź. O Knježe, k tebi ſym
nadźiju měł, do wěcžnoſcźe nje<pb n="141"/>budu wohańbjeny, we twojej
ſprawnoſcźi mje wumožiſch. Budź ty, o Božo mój zakitaŕ a mój wucźek, do
twojej rukow porucžam moju duſchu, ty ſy mje wumožił, o Knježe, Božo
wěrnoſcźe. Cžeſcź budź Bohu Wótcej atd.

Dźakowanjo.

Ty ſy we mojej wutrobje, o Jězuſo mój zbóžniko, wěcžne ſłowo Wótca, a
Syno Boži! Pſched tobu khileja cźi jandźeljo ſwoje woblicža, a modla ſo
k tebi we pokornej ſtrachocźiwoſcźi. A kak dyrbju ja wopłacźicź tele
najhnadniſche domapytanjo? Knježe z hłubokoſcźe mojeje khudoby wołam k
tebi, modlu ſo k twojej njewuprajitnej wulkotnoſcźi, a zraduju ſo na
twojej hordoſcźi a dobrocźiwoſcźi. A ty, kotrohož njebjo njebjes
njewopſchimnje, chceſch, zo by był we mni a ja we tebi! Hlej, Kralo
njebja a zemje, mój Knježe a wucžerjo mojeje duſche! moja wutroba je
pſchihotowana; z luboſcźu ſo wona podwoli twojomu knježeŕſtwu. Nic ja,
ale ty, o Jězuſo, budź žiwy we mni! We tychle žohnowanych
wokomiknjenjach, hdyž twojej rucy wotewrjenej ſtej, kaž rucy nawoženje
połnej hnadow, nježadam nicžo wot njebjes a zemje, hako zo je moje
žiwjenjo wot nětka cžiſte, lute dźakprajenjo, zo nicžo njemyſlu, nicžo
njerycžu, nicžo njecžinju, hacž ſchtož tebje doſtojne a tebi ſpodobne je
a twojej hordoſcźi ſłuži.

Luboſcź a woprowanjo.

Ja lubuju tebje, Knježe Jězu Khryſchcźe! Tebje moju wjeſołoſcź, mój měr
a pokoj, moju najwyſchſchu jenicžku dobrotu. Jeno jene je mi nuznje
trěbne: <pb n="142"/>we tebi žiwy bycź, we tebi wotpocžowacź a nihdy
dźěleny bycź wot tebje. Zbóžny tón, o Jězuſo! kiž tebje z cyłej wutrobu
pyta; zbóžniſchi pak, kiž tebje wobſynje; haj tſi krócź zbóžny, ſchtóž
wobſtajnje tebje wobdźerži hacž do kónca. A nětk, Knježe, kiž ſy ke mni
pſchiſchoł, mje najkhudſchoho hrěſchnika wokſchewicź, pozběhń moju
duſchu, moje myſle k njebjeſam, zo by wěra na tamne zbóžne žiwjenjo
pſchiběrała a wo mni ſo zbudźiła ta wěſta nadźija, we dowěrje na twoju
njeſkóncžnu miłoſcź tu ſlubjenu zbóžnoſcź dóſtacź, k kotrejž my wot
nazdala horje pohladujemy a ju poſtrowjamy za jara wulkotnu a
bjezkóncžnu, tak dołho hacž hiſchcźe pucźowarjo a cuzownikojo ſmy na
tejle zemi. O žórło wſcheje zbóžnoſcźe, zapal we mni tu luboſcź tak
ſylnje, zo ze ſwjatej nutrnoſcźu wſchitko zaſpěju, ſchtož luboſcź k tebi
we mni pomjeńſchicź abo wotdźeržecź mohło, a zo za woprawdźe ſchpatne
ſpóznaju te jebanſke a krótke lóſchty tejele zemje a wſchu próznu
hordoſcź a wopacžnu mudroſcź tohole ſwěta. Jeno we tebi je wſchitko
wěrnje dobre. O horde Bože cźěło, woznamjenjene z tymi pjecźimi ranami
mojoho wumoženja, woznamjeń moju wutrobu k podobnoſcźi twojeje luboſcźe,
zo by cžiſta doſpołna luboſcź k Bohu wěcžnje we njej ſo paliła. O
drohotna krej, kiž cžiſtotu nadobywa cyłomu ſwětej, wumyj moju duſchu a
budź znamjo mojomu cžołej, zo zwoſtanu wobſedźenſtwo mojoho wumožnika.
Moje žiwjenjo, moja radoſcź, dobry Jězuſo! Kaž ſy ty we tym Wótcu, a tón
Wótc we tebi; tak daj, we luboſcźi a ſwjatej podwolnoſcźi, mi z jenoho
bycź z tobu, a tón ſwět njech je mi kſchižowany a ja tomu ſwětej. Amen.

<pb n="143"/>

Po ſwjatym woprawjenju, woſobnje na ſwjedźenjach ſwjateje Marije.

O Jězuſo, Syno wyſoko pohnadźeneje Knježny, ja ſo modlu k tebi ze wſchej
ponižnoſcźu a nutrnoſcźu mojeje wutroby. Smil ſo nade mnu, o mój Božo a
wumožniko, twojeje hordozneje macźerje dla, pſchez kotruž ſy ſo ponižił
hako naſch bratr. Ja wopruju tebi wſchitku pobožnoſcź, wſchitku ſwěru a
modlenjo jeje wot luboſcźe zapaleneje wutroby, wſchitke jeje ſwěrne
zaſtupne próſtwy za nas hrěſchnikow, wſchě martry jeje duſche, kotruž
boloſcźiwy mjecž pſcheńdźe, a wſchitku radoſcź njebjeſkeje hordoſcźe,
hdźež wona nětk wěcžnje tebje lubuje a we najwyſchſchim modlenju tebje
hordoſcźa!

O Marija, naſcha ſrjedźicźeŕka! hlej, cyle mi brachuje pſchi tejle
kwaſnej hoſcźinje na dobrym winje pobožnoſcźe, kotrež ſwjate duſche tak
zbožnje napoji a wjeſele zatorhnje! O praj jeno ſłowo, a Jězus tebje
wuſłyſchi. Pſchetož žeuje njezapowje wón tebi ſwojej jara lubowanej
macźeri próſtwu! O žohnowana knježna, kiž ſy ſebi najlěpſchi dźěl
wuzwoliła, kotryž tebi ženje wotewzaty njebudźe: hlej tež ja wuzwolu
ſebi tónſamy; tola ach, kak jara dyrbju ſo bojecź, zo budźe mi mojeje
wulkeje liwkoſcźe dla wotewzaty, a tamnym daty, kiž nadobiznu na dobrych
ſkutkach maja! Tohodla zdychuju k twojej ſmilnoſcźiwej wutrobje,
wuproſch mi hnadu pobožnoſcźe a krucźe zmyſleneje wobſtajnoſcźe hacž do
kónca mojoho žiwjenja.

O Jězuſo, kaž Marija w ſwjatym ſcźenju chcu ja k twojimaj nohomaj
ſedźecź, a ſłódke wozbožace ſłowa z twojoho horta ſłyſchecź; pſchetož
ty, o žiwe <pb n="144"/>Słowo Wótca, maſch ſamotnje ſłowa wěcžnoho
žiwjenja! O napelń moju wutrobu z twojimi wozbožacymi ſłowami, zo nowe
žiwjenjo nadobudu, zo wſchitke moje ſkutki na ſwjate waſchnjo dopelnju,
z cžiſtoho wotpohladanja za twojej cžeſcźu a twojim ſpodobanjom! Napelń
moju wutrobu z nutrnej luboſcźu, kotraž kóžde pohnucźo, kóžde znutskowne
napominanjo k doſpołniſchej ſwjatoſcźi wot twojeje dobrocźiwoſcźe ze
wſchej ſwěru k ſebi wozmje, a ze ſwjatej nutrnoſcźu za twojim
hordoſcźenjom dopelni, zo bych tak z horjacej pobožnoſcźu ſwjateje
Marije ſkutkniwu ſtaroſcź, kotruž Marta mějeſche, zjenoſcźił: a za wjele
wěcow ſo ſtarajo to jenicžke nuznje trěbne pſchecy pſched wocžomaj
wobkhował, ſchtož twoja ſpodźiwna macźeŕ, na tamnej kwaſnej hoſcźinje k
tym ſłužownikam prajeſche, a tež dźenſa ke mni praji: „Wſchitko, ſchtož
wón wam prajicź budźe, to cžińcźe!” — Pſchetož, — „zbóžny žiwot, kiž je
tebje noſył, a zbóžne nadra, kiž ty ſy wužiwał; tola nic mjenje zbóžni
cźi, kiž Bože ſłowo ſłyſcha a je dopelnja!”

O mój Zbóžniko, popſchej mi pſchez tele wyſokoſwjate zjenoſcźenjo ze
mnu, z twojim njedoſtojnym ſtworjenjom, a pſchez mócnu zaſtupnu próſtwu
mojeje njebjeſkeje kralowny, twojeje knježniſkeje macźerje, popſchej mi
tele dwoje zbožo połne zbóžnoſcźe: zo po ſłowach japoſchtoła tebje
mojoho Boha wobſtajuje w mojim cźěle noſchu, a twoje ſwjate ſłowa
dopelnju; zo ja po tymle žiwjenju te wjeſołe ſłowa ſłyſchu: „Dźi nuts,
ty ſwěrny wotrocžko, do wjeſołoſcźe toho Knjeza!” — a tam z twojej
macźerju, naſchej kralownu, a z cyłym njebjeſkim dworom, tebje wěcžnje
lubuju a wulcyſchnje khwalu. Amen.

<pb n="145"/>

Modlitwa ſwjatoho Hawſchtyna.

(Popołdnju zo ſwjatym woprawjenju.)

1. O knježe Jězu Khryſchcźe, najdobrocźiwſchi Jězuſo, najſmilniſchi a
najmiłoſcźiwſchi Jězuſo! Kiž ty w twojej doſtojnoſcźi je njejſy zaſpěł,
naſchich hrěchow dla wumrjecź; a ſy we ſwojej njeſkóncžnej luboſcźi
naſche wuſprawnoſcźenjo pſchez twoje hordozne horjeſtacźo wobkrucźił.
Pſchez zaſłužbu tohole hordoznoho horjeſtacźa, zbudź ze ſpanja mje we
rowje złych nawucženjow ležacoho, zo pſchez nanajcžaſcźiſcho ponowjane
prědkwzacźa, zwjazki nałoženych wopacžnoſcźow a hrěchow roztorhajo
poſtanu a wſchědnje we luboſcźi tebi bóle lubicź ſo prócuju, zo bych
woprawdźe doſtojny był, dóſtacź herbſtwo twojeje nam zaſłuženeje
zbóžnoſcźe. Wěcžnje ſwjatoſcźeny Jězuſo, ty najdobrocźiwſchi, ſłódcy
lubowany a lubowanja najdoſtojniſchi we twojej woſobnej drohotnoſcźi a
njeſkóncžnej rjanoſcźi. Ty ſpějeſche horje do njebjes we pſchekraſnym
dobycźu twojeje hordoſcźe, a ſedźiſch nětk k prawicy Wótca hako tón
wſchohomócny kral n#ebja a zemje. O cźehń mje k ſebi horje, zo za twojej
luboznoſcźu ſo prócuju, ſo prócuju a njewuſtanu, hdyž ty mje w mojim
prócowanju cźehnjeſch a nawodźujeſch. Pſchiujes hort mojeje za tobu
lacžneje duſche k wyſchenaturſkomu kužołej wěcžnoho naſycźenja. Haj
pſchinjes mje k tebi, k tomu žiwomu kužołej, zo bych po mojich mocach z
njoho cžerpał a pił, pſchez cžož budu wěcžnje žiwy, mój Božo a moje
žiwjenjo!

2. Pſchetož ty ſy z twojim ſwjatym a khwalobnym hortom wuprajił: „Hdyž
ſo komu picź chce, <pb n="146"/>tón pój ke mni, a njech pije.” Žórło
žiwjenja, daj tej lacžnej duſchi pſchecy z tebje picź, zo bychu po
twojim ſwjatym a zawěrnym ſlubjenju z mojeje znutsnitoſcźe žiwe wody
bójſkeje hnady běžałe k płodźenju dobrych ſkutkow za wěcžnoſcź. Žórło
žiwjenja, napelń mojoho ducha z mnohoſcźu twojich wokſchewjenjow, zo
wutraju w pilnej nutrnoſcźi; zo jeno za cžeſcźowanjom a hordoſcźenjom
twojoho ſwjatoho mjena ſo prócowawſchi bych zapomnił, ſchtož je prózne a
zemjace; a zo bych jeno tebje w dopomnjecźu zdźeržał, kaž piſane ſteji:
„Ja myſlach na Boha, a buch połny wjeſołoſcźe.”

3. Daj mi twojoho ſwjatoho Ducha, kotrohož tamne wody znamjenjeja,
kotrež ty tym lacžnym dacź ſy ſłubił. Ja proſchu tebje, daj mi z cyłej
žadoſcźu a nutrnoſcźu tam ſo prócowacź, z wotkelž my wěrimy, zo ſy na
ſchtyrcytym dnju po twojim horjeſtacźu horje do njebjes ſpěł; zo bych
jeno z tutym mojim cźěłom w tymle hubjenſtwje był zadźeržany, we duchu
pak a we žadoſcźi pſchecy był pſchi tebi, zo by moja wutroba tam była,
hdźež ty ſy, o moja horliwje žadana, nicžomu ſo runaca, a wſcheje
luboſcźe hacž nanajdoſtojniſcha drohotnoſcź! Pſchetož we tej wulkej
lijency hrěchow tohole žiwjenja, hdźež my wot wſchěch ſtronow tam a ſym
honjeni žadyn wěſty blak nimamy, a nihdźe njeje bjezſtraſchnoſcź, hdźež
by mohła njewinowatoſcź hołbja jeno trochu wotpocžowacź, nihdźe njeje
pokoj wěſty, wſchudźom ſu wójny a ſchtrytowanja, wſchudźom
njepſchecźelowje, z wonka wojowanja z nuzu, z nutska we duchu bojazne
myſle ſtaroſcźow.

4. A dokelž my z dźěla njebjeſam a z druhoho <pb n="147"/>dźěla zemi
pſchiſłuſchamy, wobcźežuje hinite cźěło naſchu duſchu. Tohodla je
pokorjeny a dele ſtłócženy mój duch, mój mucžny towaŕſch a pſchecźel,
hdyž rozdźěleny a roztorhany wot pucźa tamnych wjele próznoſcźow ſem
pſchińdźe, cyle njeſpokojeny, za kokrymiž bě wón podarmo běhał; wón je
hłódny a lacžny, a ja nimam nicžo, zo mohł joho ſpokojicź, dokelž ſym
khudy a proſcheŕ. Ty, o Knježe, mój Božo! bohaty na wſchitkich kubłach a
darach, najdobrocźiwſchi dla wyſchſchoho naſycźenja, daj mucžnomu
cyrobu, zhromadź toho rozpjerſchenoho, zjenoſcź zaſy toho rozdźělenoho!
Hlej wón ſteji pſched durjemi a kłapa. Ja ſo k tebi wołam pſchi tej
wulkoſcźi twojeje miłoſcźe, z kotrejž ty nas, z teje wyſokoſcźe
njebjeſow dele pſchiſchowſchi ſy domapytał, wotewri twoju ruku poſnu
dobrocźiwoſcźe tomu kłapacomu njezbóžnomu. Porucz̀ jomu, zo wujednany k
tebi pſchindźe, we tebi wotpocžowacź, a zo by wot tebje, toho žiwoho a
njebjeſkoho khlěba naſycźeny ſo wokſchewił a ze zaſy nadobytymi mocami k
tej wyſokoſcźi poſtupował, a z tohole doła hórkich ſylzow pſchez
kſchidła ſwjatych žadoſcźow njeſeny k njebjeſkomu kraleſtwu ſo
pozběhnył.

5. Daj, Knježe! na moju próſtwu mojomu duchej kſchidła hodlerja wzacź,
ſo pozběhnycź a njewuſtawacź. Njech ſo pozběhnje, a njech wón pſchińdźe
horje k kraſnoſcźi twojoho domu, k wobydlenju twojeje hordoſcźe, zo by
tam we wokſchewjenju za blidom njebjeſkich wobydlerjow twoje pótajnoſcźe
wužiwał, a ſo wjeſelił na twojej paſtwje pſchi połnych wodach nam we
tymle žiwjenju hiſchcźe njeznatych hnadow twojeje njeſkóncžneje
luboſcźe. Tam <pb n="148"/>njech wotpocžuje we tebi, o Božo! moja
wutroba, tale wutroba, kiž ſo wulkomu morju runa, wot wichorow žołmjena,
wot ſpytowanjow njeměrna. Ty ſy wětram a morju porucžił, a cźichota je
pſchiſchła; pój a krocž tež pſchez te zmohi mojeje wutroby, pſchez zmohi
mje naběhowacych ſpytowanjow; zo by wſchitko we mni měrne a jaſne było,
a ja tebje, moju jenicžku dobrotu, wopſchimnył, ſwobodny wot ſlepjaceje
cźmy njeměrnych myſlow. Njech cźěka mój duch, o Knježe! wot palaceje
horcoty ſwětnych ſtaroſcźow a wumyſlenych próznoſcźow pod khłódk twojoho
zakita, zo by we twojim miłym wokſchewjenju ſpěwał a prajił: „We pokoju,
we nim chcu ja ſpacź a wotpocžowacź.”

6. Knježe, Božo, ja proſchu cźe, daj mojomu pomjatkej drěmacź pſchecźiwo
wſchitkomu złomu; daj mi wſchitkej njeprawdźe hramicź, a ſprawnoſcź
cžiſtoho žiwjenja lubowacź. Pſchetož ſchto je rjeńſche, ſchto je
lubozniſche dyžli we cźěmnoſcźach a wjele hórkoſcźach tohole žiwjenja za
tymi bójſkimi wokſchewjenjemi žadoſcźicź a za tej wěcžnej zbóžnoſcźu
zdychowacź, a ſwojoho ducha we myſlach tam trajacoho zdźeržecź, hdźež ſu
woprawdźe wſchě wěrne wjeſołoſcźe. O najzbóžniſchi, najlubozniſchi,
najdobrocźiwſchi, najdrohotniſchi, najwoſobniſchi, a najrjeniſchi, a
wſcheje luboſcźe a žadoſcźe najdoſtojniſchi! Hdy pſchińdu pod twoje
woblicžo? Hdy budu tebje widźecź? Hdy a budu wot twojeje rjanoſcźe
naſycźeny? Hdy ty mje wuwjedźeſch z tohole cźmowoho jaſtwa, zo twoje
mjeno khwalu a wjacy zrudny njebudu?

7. Hdy pſchińdu do twojoho tamnoho najrjeń<pb n="149"/>ſchoho domu,
hdźež lubozny hłós wěcžneje wjeſołoſcźe a radoſcźe ſo ſłyſchi, we
wobydlenjach wſchitkich ſprawnych: Zbóžni, kiž we twojim domje bydla, o
Knježe! wot wěcžnoſcźe k wěcžnoſcźi budźa woni tebje khwalicż. Zbóžni a
zawěrno zbóžni ſu cźi, kotrychž ſy wuzwolił a do tamnoho njebjeſkoho
herbſtwa horje wzał. Hlej twoji ſwjecźi, o Knježe, kcźěja pſched tobu
kaž lilije, pſchetož woni ſu wot nadobnoſcźe twojoho domu napelnjeni a
ty dawaſch jim picź ze žiweje wody twojeje zbóžnoſcźe, dokelž ſy ty tón
kužoł njeſkóncžnoho žiwjenja. A we twojim ſwětle widźa woni te ſwětło,
tak zo pſched twojim woblicžom ſo ſẇětla kaž ſłónco, hako ſwětło, z
tebje, o Božo, ſo ſwěcźace. O kak ſpodźiwne, kak rjane a kajkeje
žadoſcźe hódne ſu tele wobydlenja twojoho domu; mócny Knježe! moja
hrěſchna duſcha žadoſcźi nuts hicź do tychſamych. Knježe! ja lubuju
rjanoſcź twojoho domu a bydło twojeje hordoſcźe.

8. Jeno jene žadach wot toho Knjeza a tole chcu pytacź, zo bydlu we
domje mojoho Boha wſchitke dny mojoho žiwjenja. Kaž žadoſcźi jeleń za
kužołom dobreje wody, tak žada moja duſcha za tobu, o Knježe a mój Božo.
Hdy pſchińdu a ſtupju ja pſched twoje woblicžo? Hdy budu mojoho Boha
widźecź, za kotrymž moja duſcha je lacžna? Hdy budu joho widźecź we
kraju wěcžnoho žiwjenja? Pſchetož we kraju ſmjertnych njemóžu joho ze
ſmjertnymaj wocžomaj widźecź. Schto dyrbju ja khudy cžinicź, hdyž ſym
pſchez tón cźežki zwjazk ſmjertniwoſcźe zwjazany? Schto dyrbju
zapocžecź? Tak dołho hacž ſmy we tymle cźěle, pucźujemy daloko wot toho
Knjeza. My nimamy tu wěſte zwoſtacźo, ale <pb n="150"/>pytamy to
pſchichodne. Naſche wocžakowanjo wěcžnoho zwoſtacźa je we njebjeſach.

9. Kajka žałoſcź, zo moje zemjace pſchebywanjo tak ſo dliji; ja bydlach
z wobydlerjemi Cedarſkimi, dołho bě moja duſcha we cuzbje. Schtó da mi
kſchidła hołbja, ja wotlecżu a budu wotpocžowacź? Nicžo njeje mi tak
wokſchewjace, hako pſchi mojim Knjezu pſchebywacź; k tomu Knjezej pak ſo
dźeržecź, to je mi dobre. Popſchej mi, o Knježe! zo ja — tak dołho hacž
ſym we tychle braſchniwych ſtawach mojoho cźěła, — k tebi ſo dźeržu, na
twoju wſchudźompſchitomnoſcź njezabudu a twoju ſwjatu wolu w luboſcźi
pſchez nutyrne ſkutkowanjo dopelnicź ſo prócuju, kedźbu njemějo wſchě
zadźěwki zwonkownych a znutskownych mylenjow a zadźerženjow; dokelž
ſteji piſane: „Schtóž tomu Knjezej pſchiwiſuje, tón je jedyn duch z
nim.” Ja proſchu Tebje, o Knježe, daj mojomu duchej te znutsnite ſwětło,
zo bych w ſwjatym rozpominanju k tebi horje ſo pozběhnył. A dokelž
wſchitko, ſchtož njezbožo pſchinjeſe, deleka leži, dha zdźerž mojoho
ducha, zo njeby do hłubokoſcźe cźmowoho doła hrěſchnych zmylenjow panył;
zo njeby pſchez zaſtupjenjo zemjacych jebacžnych ſpodobnoſcżow ſlepjeny,
był dźěleny wot tebje, toho wěrnoho ſłónca ſprawnoſcźe; ani pſchez
nahłoſcż a pſcheměrnu móc njepoměrnych ſtaroſcżow cżěmnym kurjawam
podobnych njebył wotdżeržowany, k twojej wyſokoſcżi ſwojej wocži
pozběhowacż. tohodla prócuju ſo žadoſcżiwje za wjeſołoſcżu pokoja a za
jaſnoſcżu toho cyle wokſchewjacoho ſwětła.

10. Dżerž moju wutrobu we twojej rucy, dokelž wona bjez tebje k
wyſokoſcżi ſo znjeſcż njemóže. Tam khwatam ja, hdźež ma tón najwyſchſchi
pokoj ſwoje <pb n="151"/>knježeŕſtwo, a hdżež tón měr pſchecy ſwěcżi,
kaž cžeṙwjenoſcż raniſchich zerjow. Dżerž a wodź mojoho ducha, a cźehń
joho k ſebi po twojej woli, zo by wón wot tebje nawodźowany do tamnoho
płódnoho kraja pſchiſchoł, hdźež ty Jſraela wěcžnje z khlěbom wěrnoſcźe
naſycźujeſch, zo by wón tam ze ſpěſchnymi myſlemi tebje, tu najwyſchſchu
mudroſcź doſcźahnył, kotraž ſo na wſchitko wupſchěſtrja, wſchitko
pſchewozmje a wſchitko regiruje. Ale kak wſchelake ſu zadźěwki, kiž
duſchu, kotraž k tebi khwatacź chce, zadźerža! Na twoju porucžnoſcź,
Knježe, mjelcž mi wſchitko; haj tež moja duſcha mjelcž pſched tobu. Wona
njech dźe nimo wſchitkich wěcow, kiž ſu ſtworjene; wona njech wuzběhnje
ſo pſchez ſo ſamu, a njech pſchińdźe k tebi. We tebi, tym jenitkim
ſtworicźerju wſchitkich wěcow, rozhladuj ſo woko wěry. Za tobu njech
žadoſcźi moja duſcha, za tobu njech ſo prócuje, na tebje njech myſli a
tebje rozpomina; tebje njech ſebi pſched wocži ſtaja, tebje wo wutrobje
ſebi waži, tebje wěrnu najwyſchſchu dobrotu, tebje wjeſołoſcź bjez
kónca.

11. Wjele rozpominanjow drje je, pſchez kotrež pobožna duſcha wot tebje
we twojej hnadźe ſpodźiwnje ſo dźerži. Ale moja duſcha njenamaka we
nicžim druhim tajku wjeſołoſcź a měr kaž we tebi, a hdyz̀ wona na tebje
myſli a nazhoni twoju pſchitomnoſcź we rozpominanju pſched twojim
woblicžom. Kak wulka je mnohoſcź twojeje ſpodobnoſcźe, o Knježe! a kak
ſpodźiwnje ſkutkuje twój duch we wutrobach tych, kiž tebje lubuja! A tak
ſpodźiwna je ſłódkoſcź luboſcźe k tebi, kotruž cźi wužiwaja, kiž zwonka
tebje nicžo njelubuja, nicžo njepytaja, a na nicžo druhe myſlicź <pb
n="152"/>nježadaja! Zbožowni cźi, kotrychž nadźija ſy ty ſamotnje a
kotrychž kóždy ſkutk je modlitwa. Zbóžny je, kiž ſamitkownje ſedźi a
mjelcži, a we ſwojim wachowanju ſteji nocy a wodnjo kedźbniwje, zo by
hižno we tymle braſchniwym cźěle hiſchcźe bydlacy tola tróſchku mohł
doprědka zawoptacź twoju luboznoſcź.

12. Ja proſchu tebje, o mój Zbóžniko, pſchez twoje ſpomožne rany, kotrež
ty na kſchižu za naſche wozboženjo ſy wucźeŕpił, z kotrychž je běžała
tamna drohotna krej, pſchez kotruž ſmy wumoženi; ty chcył tež moju
hrěſchnu duſchu ranicź, za kotruž tež wumrjecź we twojej doſtojnoſcźi ſy
chcył. O rań ju z tym wohenjojtym najſylniſchim kłokom twojeje jara
wulkeje luboſcźe; pſchetož žiwa je rycž toho Knjeza a ſkutkniwa a
wótriſcha hako dwojorězny mjecž. Ty wuzwoleny kłoko a jara kóncžojty
mjecžo, kiž móžeſch twerdoſcź cžłowjecžeje wutroby z twojej mocu
pſchełamacź, pſchekol moju wutrobu z kłokom twojeje luboſcźe, zo moja
duſcha tebi wuznawa: ja ſym pſchez twoju luboſcź ranjena, zo z tejele
rany twojeje luboſcźe ſamo te najpłódniſche ſylzy běža nocy a wodnjo.

13. Ja proſchu tebje, o Knježe, pſchekol a pſchełamaj moje jara twerde
zmyſlenjo z tym hnady połnym a mócnym kłokom twojeje luboſcźe. Tłócž
hłuboko do cyłeje znutskownoſcźe duſche ze ſylnej mocu, zo pſchińdźe z
mojeje hłowy njepſchěměritna woda, a z mojej wocžow wěrny kužoł tutych
ſylzow, kiž ſtajnje běža z wulkeje nutrnoſcźe a žadoſcźe za wohladanjom
twojeje rjanoſcźe, zo bych nocy a wodnjo ſo rudźił, njehladajo na
tróſchtowanjo pſchitomnoho žiwjenja, hdyž doſtojny budu, tebje we
njebjeſach <pb n="153"/>widźecź, toho lubowanoho a najrjeniſchoho
nawoženju, mojoho Boha a Knjeza, zo bych tam twoje pſchekraſne a
najrjeniſche woblicžo widźał, kiž je połne wſcheje luboznoſcźe a ſobu z
tamnymi, kotrychž ty wuzwolił ſy, ponižnje k twojej majeſtoſcźi ſo
modlił, a tam potom z njebjeſkim a njewuprajitnym zradowanjom wěcžneje
wjeſołoſcźe napelnjeny, ze wſchitkimi, kiž tebje lubuju, zawołał: „Hlej,
ſchtož ſym žadał, widźu hižom; ſchtož ſym ſo nadźijał, wobſynu; za cžimž
ſym žadoſcźił, mam ja; pſchetož z tamnym ſym w njebjeſach zjenoſcźeny,
kotrohož na zemi ze wſchěch mocow lubowach, kotrohož z połnej luboſcźu
ſo dźeržach. Joho khwalu, cžeſcźuju a modlu ſo k njomu, kiž hako Bóh
žiwy je a knježi do wſcheje wěcžnoſcźe. Amen.

♣VI.♠

Wſchelake modlitwa.

Próſtwy k ſwjatej Mariji, macźeri Božej na kóždy dźeń tydźenja za
dóſtacźo trěbnych hnadow.

Wot ſ. Alphonſa Liguori.

Bamž Pius ♣VII.♠ je kóždomu wěriwomu, kiž tele modlitwy ze želnoſcżiwej
wutrobu ſo modli a tſi krócź „Strowa ſy Marija” wuſpěwa k zarunanju
wonjecžeſcżenjow, kiž ſo jeje ſwjatomu mjenej ſtawaju: na poſtajenych
dnach tychle modlitwow kóždy krócż wotpuſk 300 dnow wudżělił. Doſpołny
wotpuſk pak za měſac jedyn krócż, hdyž ſo k ſpowjedżi a k božomu blidu
dże, a za naležnoſcże cyrkwje ſo modli. Tež hodżi ſo to za khude duſche
woprowacż.

<pb n="154"/>

Na njedźelu.

Modlitwa za wodacźo hrěchow.

Hlej, o hordozna macźeŕ Boža, pſched tobu klecžacoho khudoho hrěſchnika,
kiž pola tebje ſwój wucźek pyta, połny dowěrnoſcźe na tebje. Ja drje
ſebi njezaſłužu, zo ty na mnje pohladnjeſch, ja pak wěm, zo ty widźicy
twojoho Syna, kotryž je za wumoženjo hrěſchnikow wumrjeł, najwjecžſchu
žadoſcż maſch, jim pomhacź. O macźeŕ miłoſcźe, hlej moje hubjenſtwo, a
budź zhnuta k ſobuželnoſcźi mojeje nuzy dla. Ja ſłyſchu wot wſchitkich
tebje mjenowacź „wucźek hrěſchnikow, nadźiju za zhubjenych, pomoc za
wopuſchcźenych”; budź tež mój wucźek, moja nadźija, moja pomoc. Ty
móžeſch mje pſchez twoju zaſtupnu próſtwu wumožicź; pſchez luboſcź
Jězuſa Khryſtuſa proſchu tebje za pomoc. Podaj twoju mócnu ruku mi
panjenomn hrěſchnikej, kiž ſebi pomhacź njemóže a ſo tebi porucža. Wěm,
zo je tebi wjeſołoſcź, hrěſchnikej pomhacź, hdyž je cźi to móžno: pomhaj
mi tak nětk, hdyž mi pomhacź móžeſch. Pſchez moje hrěchi zhubich hnadu
Božu a tež moju duſchu. Nětk pak podam ſo twojimaj rukomaj; pokazaj mi,
ſchto cžinicź dyrbju, zo bych ſo wrócźił k dóſtacźu Božeje hnady; ja
chcu je hnydom bjez wotſtorkowanja dopelnicź. Jězus Khryſtus, twój Syn a
mój Knjez a Wumožnik, praji hiſchcźe dźenſa ke mni: „Hlej twoju macźeŕ”;
wón chce, zo by ty mi pomhała, zo bych pola twojeje miłoſcźe mój wucźek
pytał, zo njebychu ſamotnje joho zaſłužby, ale tež twoja zaſtupna
próſtwa mi k zbóžnoſcźi pomhała. K tebi ſo wobrocźu, proſch Jězuſa za
mnje. Wopokaž mi te dobroty, kotrež ty kóždomu wopokazacź <pb
n="155"/>wěſch, kiž dowěrnoſcź k tebi ma. Tak ſo ja nadźiju, tak njech
ſo ſtań. Tſi krócź: Strowa ſy Marija atd.

Na póndźelu.

Modlitwa za dóſtacźo wobſtajnoſcźe hacž do kónca.

O kralowna njebjes, najzbóžniſcha kuježna, ſwjata Marija, ja běch něhdy
robocźan helſkoho ducha; nětk pak podawam ſo na wobſtajne k twojej
ſłužbje, a wopruju ſo tebi, k twojej cžeſcźi, zo bych tebi ſłužił cyłe
moje žiwjenjo. Wzmi mje tak za twojoho ſłužownika; njewotpokazaj mje
mojeje njedoſtojnoſcźe dla. O moja macźeŕ, na tebje ſym wſchitku ſwoju
nadźiju twarił. Ja khwalu Boha a dźakuju ſo jomu, kiž we ſwojej miłoſcźi
mi tule dowěrnoſcź k tebi je darił. Wěrno je, zo ſym prjedy něhdy
hubjenje do hrěſchenja potrjechił; ja pak ſo nadźiju, zo pſchez zaſłužby
Jězuſa Khryſtuſa a pſchez twoju zaſtupnu próſtwu hižo wodacźo ſym
dóſtał. Tola to mi njedoſahuje. Jena ſtaroſcź, o moja macźeŕ, je, kiž
mje zrudźa, a ta je: zo mohł ja znowa zaſy bójſku hnadu pſchiſadźicź. Te
ſtrachi traja hiſchcźe dale, njepſchecźelowje njedrěmaja, a nowe
ſpytowanja mje napanu. Zakitaj mje tak, o moja knjeni, pomhaj mi
pſchecźiwo helſkim napadam a njepſchidaj, zo znowa zhrěſchu a twojoho
bójſkoho Syna rozhněwam. Ně, nihdy njeſmě ſo ſtacź, zo moju duſchu,
njebjeſa, a mojoho Boha znowa zaſy zhubju. Tule hnadu, o Marija, ja
pytam, tule hnadu wuproſch mi. Tak ſo uadźiju. Amen. Tſi krócź: Strowa
ſy Marija atd.

<pb n="156"/>

Na wutoru.

Modlitwa za zbóžnu ſmjercź.

O Marija, ty najzbóžniſcha knježna a macźeŕ dobrocźiwoſcźe a miłoſcźe:
hdyž moje hrěchi wopomnju a na moju ſmjercź ſpominam, napanje mje
bojoſcź a ſym połny ſtracha. O moja najſłódſcha macźeŕ, we zaſłužbach
Jězuſa Khryſtuſa a w twojej zaſtupnej próſtwje ſu załožene moje nadźije.
O tróſchtaŕnica zrudnych, njewopuſchcź mje potom, a njewotcźehń we
tamnej wulkej tyſchnoſcźi mi potom twoje tróſchtowanja. Hdyž hižo nětko
te dopomnjecźo na moje hrěchi, ta njewěſtoſcź toho wotſudźenja, te
ſtrachi k wrócźenju do ſtarych hrěchow a ta krutoſcź bójſkeje
ſprawnoſcźe mje do tyſchnoſcźe pſchinjeſu: kak póńdźe ſo mi hakle potom?
O moja porucžeŕka, moja hnadna knjeni, njech by ty chcyła wot Boha za
mnje dóſtacź, prjedy hacž tamna hodźina ſo pſchibliži, wulku želnoſcź,
wěrne polěpſchenjo a ſwěru pſchecźiwo Bohu, pſchez cyłe moje dalſche
žiwjenjo. A hdyž potom cžas mojeje ſmjercźe ſo pſchibliži, potom, o
Marija, ſtej pódla mje we tamnych wulkich horjach, kiž tam na mnje
cžakaja; poſylń mje, zo pſchi dohladanju mojich zawinjenjow, kotrež tón
njepſchecźel mi pſched wocži ſtajecź budźe, tu nadźiju njezhubju. Dóſtań
mi, zo ſo potom hiſchcźe huſcźiſcho k tebi wołam, zo ſo te
najſwjecźiſche mjeno twojoho Syna a twoje ſłódke mjeno we mojim horcźe
namaka, hdyž mój poſleni dych wudychnu. Tule hnadu, kotruž tak wjele
twojich ſłužobnikow ſu wot tebje dóſtali, proſchu ja tež wot tebje a
nadźiju ſo wot tebje. Amen. Tſi krócź: Strowa ſy Marija, k zarunanju
tych hidźenjow atd.

<pb n="157"/>

Na ſrjedu.

Modlitwa za zwarnowanjo pſched helu.

O Marija, ty wyſoko ſwjata macźeŕ Boža; kak huſto njejſym pſchez moje
hrěchi hižo tu helu zaſłužił! Te wotſudźenjo k heli by ſnadź hižo na mni
dopelnjene było, njeby-li ty, o najdobrocźiwſcha, tu bójſku ſprawnoſcź k
wotcžakowanju naproſyła, a potom moju twerdoſcź pſchewinywſchi, mje
zhnuła k dowěrnoſcźi na tebje! A do kak wjele druhich hrěchow njebych
pſchi tych ſtrachach, kiž ſu mje potrjechiłe, dopanył, njebyli ty, o
luboſcźiwa macźeŕ, mje pſchez te hnady zakitała, kotrež ſy za mnje
dóſtała. O moja kralowna! ſchto budźe twoja miłoſcź, ſchto budźe
wſchitka dobrota mi pomhacź, kiż ſy mi ty wopokazała, jeli bych ja k
zhubjenju ſchoł? Hdyž je cžas był, we kotrymž ja tebje lubował njejſym,
dha lubuju ja tebje nětko za Bohom wyſche wſchoho. Njepſchidaj, zo bych
ſo hdy wot tebje wotwobrocźił a wot Boha, kotryž je pſchez twoju
ſrjedźicźeŕſku próſtwu mi tak wjele ſmilnoſcźow wopokazał. Moja luboſcźe
najdoſtojniſcha knjeni, njepſchidaj, zo dyrbjał ja we kraleſtwje cźmy a
ſkaženja tebi hramicź a cźe zakliwacź. Mohła drje ty jenoho twojoho
ſłužobnika, kiž tebje lubuje, widźecź zaſtorcženoho? O Marija dyrbjało
ſo ſtacź, zo bych k zhubjenju ſchoł? To ſo ſtanje, jelizo tebje
wopuſchcźu. Kak mohł pak na tu luboſcź zabycź, kiž ſy ty ke mni měła?
Ně, k zhubjenju njeńdźe, ſchtóž ſo z dowěrnoſcźu tebi porucža a k tebi
cźěka. O moja macźeŕ, njepodaj mje mojej ſamotnej ſwobodźe; ſkutkuj na
mni, zo ja pſchecy ſo k tebi wobrocźam. Wumož mje, o moja nadźija, wumož
mje pſched zahubjenjom, a <pb n="158"/>prjedy wſchoho pſched hrěchow,
kiž ſamotnje do zahinjenja mje ſtorcžicź móže. Tſi krócź: Strowa ſy
Marija atd.

Na ſchtwórtk.

Modlitwa za njebjeſa.

O kralowna njebjes, kiž ty, wyſche wſchěch jandźelow pozběhnjena, we
wobhladowanju njepſcheměrneje bójſkeje kraſnoſcźe na hordoznym trónje
pola Boha knježiſch: ja wbohi, zbóžnoſcźe hiſchcźe tradacy hrėſchnik,
poſtrowjam tebje z tohole doła toho hubjenſtwa, zwjeſelu ſo na twojej
hordoſcźi a pſcheju tuſamu tebi wot wutroby, a proſchu tebje, zo by ke
mni ſwojej dobrocźiwej wocži wobrocźiła. Rozpomń, o Marija, we kajkich
ſtrachach ſo ja namakam, a kaž dołho na zemi zwoſtanu, hiſchcźe budu, a
kotrež z pſchiſadźenjom mojeje zbóžnoſcźe a mojoho Boha mi hroža. Na
tebje, moja knjeni, ſym moju nadźiju twarił. Ja lubuju tebje, a žadam
ſebi ſkoro k tebi pſchińcź, a we njebjeſach tebje widźecź a khwalicź.
Hdy, o Marija, pſchińdźe tola tón dźeń, zo budu ja hižo wozbóžnoſcźenoho
pſched tobu ſo widźecź, ſo dźakownje kłonicź, a tej ſmilnej rucy
cžeſcźowacź, kotrejž mi hižo tak wjele darow wudźěliſchtej? Wěrno je, o
moja macźeŕ, zo ja we mojim žiwjenju jara huſto ſym pſchecźiwo tebi
njedźakny był; hdyž pak tam pſchindu, njebudu nihdy wjacy njedźakny. Tam
budu pſchez cyłu wěcžnoſcź tebje lubowacź a mój njedźak chcu pſchez
wěcžnu khwału zarunacź. Ja dźakuju ſo Bohu, zo je mi wón tu ſylnu
dowěrnoſcź dał, kotruž ja we krewi Khryſtuſa namakam a na twoju zaſtupnu
próſtwu twarju. Tak wjele twojich <pb n="159"/>dobrych ſłužownikow ſu
nadźiju k tebi měli, a žadyn wot nich njeje zjebany był. Ně, tež ja
njebudu ſo zjebanoho widźecź. O Marija, proſch twojoho Syna, kaž tež ja
pſchez te zaſłužby joho cźeŕpjenjow joho proſchu, zo by wón tejle mojej
nadźiji krutoſcź a ſtajne pſchiběranjo wudoſpołnoſcźenja popſchał. Amen.
Tſi krócź: Strowa ſy Marija atd.

Na pjatk.

Modlitwa za wěrnu luboſcź k Jězuſej a joho macźeri, tej najzbóžniſchej
knježnje Mariji.

O Marija, ty najwoſobniſcha, najdrohotniſcha, najcžiſcźiſcha,
najrjeniſcha a najſwjecźiſcha bjez wſchitkimi ſtworjenjemi! O hdy bychu
tebje wſchitcy ſpóznali a lubowali, kaž ty zaſłužiſch. Tola tróſchtuje
mje, hdyž ſo dopomnju, zo je w njebjeſach tak wjele zbóžnych duchow, a
na zemi tak wjele ſprawnych duſchow žiwych, kiž twoju dobrotu a rjanoſcź
lubuju. Pſchez wſchitko pak mje zwjeſeli, zo Bóh ſam tebje bóle lubuje,
hacž wſchitkich cžłowjekow a jandźelow hromadźe. O moja luboſcźe
najdoſtojniſcha kralowna! tež ja khudy hrěſchnik lubuju tebje; moja
luboſcź pak je jara ſłaba, ja žadam ſebi, tebje bóle a nutrniſcho
lubowacź; tajku luboſcź chcyła ty mi wuproſycź. Pſchetož tebje lubowacź,
je wulke znamjo naſchoho wuzwolenja, a tajka hnada, kotruž Bóh tym
popſcheje, kiž k wěcžnej zbóžnoſcźi dóńdu. — Ja ſpóznawam tež, o moja
macźeŕ, kak jara je moja winowatoſcź, twojoho Syna lubowacź, a zo je wón
njeſkóncžneje luboſcźe doſtojny. A hdyž ty nicžo druhe nježadaſch, hacž,
zo by wón lubowany był, dha je ta hnada, <pb n="160"/>kotruž ty mi
wuproſycź dyrbiſch: wulka luboſcź k Jězuſej Khryſtuſej. Ja njepytam
kubła tejele zemje, nic cžeſcźowanja nic bohatſtwa, ja pytam toſamo,
ſchtož twoja wutroba najbóle žada: ſamotnje to, zo bych mojoho Boha
lubował. By drje móžno było, zo ty we tejle mojej žadoſcźi mi njechała
pomhacź, ſchtož tebi tak jara ſo ſpodoba? Ně, hižo pomhaſch ty mi, hižo
proſyſch ty za mnje. O njepſcheſtań za mnje proſycź, tak dołho hacž mje
we njebjeſach njewidźiſch, hdźež budu ja wěſty, mojoho Boha wobſynycź a
wěcžnje lubowacź, hromadźe z tobu, mojej najlubozniſchej macźerju. Amen.
Tſi krócź: Strowa ſy Marija.

Na ſobotu.

Modlitwa k ſwjatej Mariji za jeje zaſtupnu próſtwu.

O moja najſwjecźiſcha macźeŕ, ja ſpóznawam a widźu te hnady, kiž ſy mi
wuproſyła; ja widźu tež tón njedźak mojoho njewužitnoho trjebanja
tychſamych. Njedźakny cžłowjek pak njeje dalſchich dobrotow wjacy hódny:
a tola njecham ja moju dowěru na twoju miłoſcź puſchcźicź. O moja wulka
zaſtupnica, wobžaruj mje. Ty ſy wudźěleŕka hnadow, kotrež Bóh nam khudym
pſchiſpěje, a tohodla je wón tebi tajku móc, tajke bohatſtwo, tajke
kubła dał, zo by ty nam k pomocy pſchiſchła. Do twojeju rukow porucžam
ja moje wěcžne wozboženjo, tebi porucžam moju duſchu. Ja chcu bjez
twojich cyle woſobnych ſłužownikow bycź licženy; njewotpokazaj mje. Ty
pytaſch tych khudych, zo by jim pomhała; njewopuſchcź tak toho
hrěſchnika, kiž pola tebje ſwój wucźek pyta. <pb n="161"/>Rycž za mnje,
twój Syn dopelni kóždu twojich próſtwow. Wzmi mje pod twój zakit, a to
mi doſahnje; pſchetož hdyž ty mje zakitaſch, njeboju ſo nicžoho wjacy;
njejſym mojich wobeńdźenych hrěchow dla we ſtraſche, pſchetož ty mi za
teſame wodacźo wot Boha wuproſyſch; njeboju ſo djabołow, pſchetož ty ſy
mócniſcha hacž cyła hela; njeboju ſo tež Jězuſa mojoho ſudnika, pſchetož
twoja próſtwa joho zo mnu wujedna. Zakitaj mje tak, moja macźeŕ, a
wuproſch mi wodacźo mojich hrěchow, luboſcź k Jězuſej, ſwjatu
wobſtajnoſcź we dobrym, zbóžnu ſmjercź a wěcžnu zbóžnoſcź. Wěrno je, zo
tele hnady njezaſłužu, ale, proſyſch-li ty toho Knjeza za mnje, je tola
dóſtanu. Proſch tak Jězuſa za mnje. O Marija, moja kralowna, k tebi mam
ja dowěrnoſcź, we tejle nadźiji namakam ja wotpocžink a žiwjenjo k
nowomu ſkutkowanju, a z tejle nadźiju chcu ja wumrjecź. Amen. Tſi krócź:
Strowa ſy Marija, a lauretanſku litaniju.

Modlitwa za ſydom darow ſwjatoho Ducha.

(K wſchědnomu modlenju.)

O njeſkóncžne žórło wſchoho dobroho, Božo ſwjaty Ducho! kiž z Wótca a
Syna wukhadźeſch, pokhil ſo na moju khudu a khoru duſchu, wudźěl jej
twoje hnady, twoje dary, kiž ju we hnadźe a zjenoſcźenju z mojim Knjezom
wobwarnuju. Wozbožnoſcź mje z darom rozoma, rozſwětl mje z darom
wědomoſcźe, nawodźuj mje z darom dobreje rady, krutoſcź mje z darom
ſylnoſcźe, rozwucž mje z darom mudroſcźe; pſchewozmi mje z darom
pobožnoſcźe, a <pb n="162"/>napelń moju wutrobu z darom ſwjateje
bojoſcźe. Tak wobdarjeny ja ſpóznaju a zamožu, ſchtož je dobre a ſwjate,
a budu zakitany pſched złym, hdyž doſpołnje we tebi, o Ducho bójſki! ſo
naſycźi mój duch, a zaſtupiwſchi do najcžiſcźiſchich hłubokoſcźow
twojeje luboſcźe wěcžnje we pokoju ja wotpocžuju. Amen.

Pſchi wuſtupjenju z domu.

Twoje pucźe, o Knježe, wozjewjej mi, a twoje ſchcźežki wucž mje.
Nawodźuj moje krocžele po twojich ſłowach, zo nicžo złe móc na mni
njedóſtanje! Was pak, o Swjecźi Boži a mój Jandźelo pěſtonje! proſchu,
wobwarnujcźe z waſchej pomocu a pſchez móc waſcheje zaſtupneje próſtwy
moju duſchu, moje cźěło, zo mi njeby žadyn njepſchecźel ſchkodźił na tym
pucźu, kiž naſtupju we mjenje toho Knjeza, Boha Wótca a Syna a Ducha
ſwjatoho. Amen.

Dobre zmyſlenjo we prócy a cźeži.

O najſłódſchi Jězuſo, we zjenoſcźenju ze wſchitkimi twojimi dźěłami a
prócami, a z twojej luboſcźu, z kotrejž ty tſi a tſicycźi lět dołho ſy
cźežu a horcotu dnja za nas znjesł: wopruju tebi wſchitke moje dźěła a
krocžele, o mój Knježe a Božo, kotromuž wſchitko ſłuži; wzmi tónle mój
wopor, zo ja moju cźežu a prócu we zjenoſcźenju z twojimi prócowanjemi a
zaſłužbami, we ſcźěrpnoſcźi a pokoju, k twojej cžeſcźi a k zbóžnoſcźi
mojeje duſche dopelnju. Amen.

Porucženjo do božeje hnady.

Wzmi mje za twoje dźěcźo, o najſwjecźiſchi Wótcže, a budź mój dobrocźiwy
nan, zo na tymle <pb n="163"/>pucźu a na cyłym pucźu mojoho žiwjenja we
dźěſcźowſkej dowěrje k tebi moje cžaſne naležnoſcźe do twojoho bójſkoho
wobſtaranja porucžu; a zo we wſchěch mojich cžinjenjach a woſtajenjach
jenicžcy tebi ſo ſpodobacź a lubicź ſo prócuju, zo bych tebje ſamoho
hako myto k wěcžnomu herbſtwu dóſtał.

Wzmi mje, o najlubſchi Jězuſo, do twojeje bratrowſkeje luboſcźe, zo by
ty zo mnu wobcźežnoſcź a horcotu toho dnja njeſł, zo bych ja we wſchěch
mojich prócach tebje k tróſchtej měł, a zo by mi ty był na mojim pucźu
pſchewodźeŕ, pſchecźel a wjednik.

Wzmi mje, o luboſcź, Bóh Ducho ſwjaty, do twojeje najſmilniſcheje
miłoſcźe, zo by ty mje we mojim žiwjenju ſtajnje wucžił a był mojej
wutrobje jenicžki tróſcht.

O luboſcź, o Jězuſo, mój Božo, Kralo njebja a zemje, wzmi mje do twojoho
najdobrocźiwſchoho prědkwobſtaranja twojeje bójſkeje wutroby; tu zwarnuj
a zjenoſcź mje z tobu, pſchetož za tobu žadoſcźi moja duſcha. Amen.

Hdyž ſłyſchiſch hodźinu bicź.

(Wubudźenjo dobroho měnjenja.)

O najſłódſchi Jězuſo, ſchtožkuli we tejle hodźinje ſym dokonjał, to
porucžu twojej bójſkej wutrobje k wuporjedźenju, zo by to Bohu Wótcej k
wěcžnej khwalbje woprował. A ſchtožkuli nětk zaſy we tejle hodźinje
cžinicź budu, to chcu ſamotnje jenož k cžeſcźi a khwalbje Božej, a za
ſpomoženjo ſwěta we zjenoſcźenju z twojim cźeŕpjenjom dokonjecź. Amen.

<pb n="164"/>

Pomodlenjo k Jězuſej we najſwjecźiſchim Sakramencźe, hdyž nimo cyrkwje
dźeſch, abo ju wuhladaſch.

Budź powitany, o ſwětło Swěta! Słowo Wótca! Woporje luboſcźe! Woprawdźe
pſchitomny Božo! Budź powitany, mój Stworicźerjo, płacźizna mojoho
wumoženja! Pucźna cyroba naſchoho pucźowanja! budź powitany, mój nutrnje
žadany nawoženja! Tu pſchebywaſch ty we tabernaklu twojoho domu,
wobſtajnje za nas ſo woprujo, zo by nas ſwjatoſcźił, kiž ſy ty naſch
wyſchſchi měſchnik do wěcžnoſcźe pſched woblicžom Wótca. Pomhaj, o
Knježe Jězu Khryſchcźe! pſchez twoju dobrocźiwu hnadnu blizkotu, zo bych
žiwy był we luboſcźi k tebi, we cžiſtoſcźi a pokoju, a něhdy we
zhromadźeńſtwje tych ſwjatych tebje widźał wot woblicža k woblicžu.
Amen.

Pſchi nadeńdźenju ſwjatoho kſchiža.

O mój kſchižowany Jězuſo! Ty ſy za mnje khudoho hrěſchnika njewuprajitne
cžwile, wuſměſchenja a martry na cźěle a duſchi znjeſł a tej
najſurowiſchej ſmjercźi ſo podał, a ja dyrbjał tak njedźakny bycź a nimo
twojoho ſwjatoho kſchiža hicź, a nic k tebi ſo pomodlicź, nic we
luboſcźi k tebi ſo zhnuty cžucź, pſchi dopomnjecźu na te njewuprajitne
cžwile, wuſměſchenja a martry na cźěle a duſchi, kiž ty tež za mnje ſy
znjeſł; a twoje žiwjenjo ſy za mnje do najſurowiſcheje ſmjercźe podał.
Haj ja chcu tebje lubowacź, a wuknycź tebje pſchecy nutrniſcho lubowacź,
o moja najſłódſcha luboſcź! wumož moju duſchu pſchez twoje hórke
cźeŕpjenjo a wumrjecźo. Amen.

Wotpuſkowa modlitwa za tych, kiž wob dźeń wumru.

O najdobrocźiwſchi Jězuſo, ty lubowarjo duſchow! Ja proſchu tebje pſchez
ſmjertny ſtyſk twojeje naj<pb n="165"/>ſwjecźiſcheje wutroby a pſchez
boloſcźe twojeje njewoblakowaneje macžerje; wumyj we twojej krewi tych
hrěſchnikow cyłoho ſwěta, kiž ſo nětko we ſmjertnym ſtyſku namakaja a
hiſchcźe dźenſa wumrjeja. Amen.

O wutroba Jězuſa, kiž ſy ſmjertny ſtyſk cźeŕpiła, ſmil ſo nad tymi
mrějacymi.

Pſchi nadeńdźenju ſwjecźatka ſwjateje Marije.

Strowa ſy Marija, hnady połna, tón Knjez je z tobu, žohnowana ſy bjez
žónſkimi, a žohnowany je płód twojoho žiwota, Jězus Khryſtus! Swjata
Marija, macźeŕ Boža, a macźeŕ naſchoho wozboženja, pſchez te
najnutrniſche zjenoſcźenjo, pſchez kotrež ty bóle a wyſche hacž wſchě
druhe ſtworjenja ſy na woſobniſche waſchnjo z Bohom zjenoſcźena! K
powyſchenju twojich wjeſołoſcźow wopruju tebi tu najſwjecźiſchu wutrobu
twojoho Syna Jězuſa Khryſtuſa, z tejſamej luboſcźu a z tymſamym
cžeſcźowanjom, kiž wón tudy hižno je tebi wopokazał a kaž wón nětk tebje
njepſcheſtawajo lubuje a cžeſcźuje. O nadobnje žohnowana Knježna,
wopokazaj twoju dobrocźiwoſcź tomu ſwětej, zo na zjawne pſchińdźe ta
hnada, kotruž ſy pola Boha namakała: wuproſch pſchez twoju zaſtupnu
próſtwu wot Boha wſchitkim winowatym wodacźo, khorym wuſtrowjenjo,
małomyſlnym trěbnu krutoſcź, zrudnym njebjeſki tróſcht, a kiž ſo we
ſtrachach namakaja, pomoc twojoho wumoženja; zo bych tež ja, druhim
dobre pſchejo, ſobu ż nimi hnadu namakał pola twojoho Syna Jězuſa
Khryſtuſa, kotromuž njech ſo khwała pſchinjeſe do wſcheje wěcžnoſcźe.
Amen.

<pb n="166"/>

Powucženjo wo dóſtacźu někotrych wotpuſkow.

Hdyž ſwjate mjeno „Jězus” wuprajiſch, abo wuprajicż ſłyſchiſch, a pſchi
tym pobožnje hłowu pokhiliſch, dóſtanje ſo 100 dnow wotpuſka. Tele
pſchiwucženjo wobwarnuje pſched lochkomyſlnym wuprajenjom tohole mjena,
pſched kotrymž ſo wſchitke kolena zhibowacż dyrbja.

Pſchi zetykanju cžłowjeka, hdyž rjadnje, zrozymliwje, z pobožnoſcżu
prajiſch: „Budź khwaleny Jězus Khryſtus,” (pſchi wotmołwjenju) „hacž do
wěcžnoſcże; amen:” je 100 dnow wotpuſka. Mjelcžo móžeſch pſchiſtajicż:
„hacž do wěcžnoſcże budż khwalene ſłódke mjeno naſchoho Knjeza Jězuſa
Khryſtuſa; a khwalene budź tež dżakownje joho cżeŕpjenjo a wumrjecżo k
dóſtacżu naſchoho wozboženja. Amen.”

Schtóž na kolenach klecžo k Jězuſej ſo pomodli, hdyž na Božej mſchi
pſchi zběhanju Božoho Syna ſo klinka, doſtanje 100 dnow wotpuſka.

Hdyž k jandżelſkomu powitanju ſo zwoni a klakanjo pſchebija, a te
pomodlenjo na dżěławych dnach klecžo, we jutrownym cžaſu a na njedżelach
a kóždy ſwjaty wjecžor ſobotu ſtejo ſo dokonja, je kóždy krócż 100 dnow
wotpuſka, tež za tych, hdżež waſchnjo zwonjenja njeje.

Tajke pſchiležnoſcże k wotpuſkam kedżbu njeměcż, je pſchecżiwo duchej a
luboſcżi ſwjateje cyrkwje. Schtóž we pſchiležnoſcżi k małomu ródny
njeje, kak móže tajki nadźiju měcż k dóſtacżu doſpołnych wotpuſkow?

Wotpuſki zarunaju krutu pokutu, kajkuž ſebi naſche hrěchi zaſłuža, a
kotruž bychmy we ežiſcżu wjele boloſcżiwſcho wocżěrpicż dyrbjeli. Nichtó
pak tak njemudry njebudże, zo by měnił, zo je pſchez wotpuſk pokuty
zminjeny; tón by ſo toho wurubił, na cžož ſo wotpuſk zepjera. Doſpołny
je drje wotpuſk wot boka wudżělerja, wot boka dóſtawacoho pak je jeno
tak doſpołnje dóſtaty, kaž doſpołna <pb n="167"/>je joho ſkutkniwa
luboſcż k Bohu a k bližſchomu, kaž je wón po měrje ſwojich zaſłužbow
tohoſamoho hódny.

♣VII.♠

Nyſchporna pobožnoſcż.

♣A.♠ Mejſki nyſchpor abo pobožnoſcź k najſwjecźiſchej wutrobje ſ.
Marije.

Khwaleny a žohnowany budź njeſkóncžnje najſwjecźiſchi ſakrament.

&#xa75F; Khlěb z njebjes ſy jim, o Knježe, dał,

&#x211F; Kotryž wſchu ſłódkoſcż we ſebi ma.

Modlmy ſo!

Pohladaj, o Knježe, na khoroſcźe twojeje zhromadźizny, a ſchtož ty něhdy
z mocu, kotraž z twojich draſtow wuńdźe, k ſpomoženju cźěłow hnadnje
ſkutkował ſy, to ſkutkuj nětk miłoſcźiwje pſchez tónle najſwjecźiſchi
ſakrament k ſpomoženju duſchow; kiž ty žiwy ſy a kralujeſch z Bohom
Wótcom w jednoſcźi Ducha ſwjatoho wěrny Bóh wot wěcžnoſcźe do
wěcžnoſcźe. Amen.

O ſwjata knježna Marija, kiž běſche njewoblakowana w ſwojim podjecźu,
proſch za nas Boha Wótca, kotrohož Syna Jězuſa ſy wot Ducha ſwjatoho
podjała a porodźiła. Strowa ſy Marija atd.

O Marija, bjez hrěcha podjata, proſch tež za tych, za kotrychž my k tebi
ſwój wucźek bjerjemy. Strowa ſy Marija atd.

Lauretanſka litanija.

Knježe, ſmil ſo nad nami. Khryſchcże, ſmil ſo nad nami. Khryſchcże,
ſłyſch nas. Khryſchcże, wuſłyſch nas.

<pb n="168"/>

Bóh Wótcže z njebjes, ſmil ſo nad nami.

Bóh Syno, Wumožniko ſwěta, ſmil ſo nad nami.

Bóh Ducho ſwjaty, ſmil ſo nad nami.

Swjata Trojica, jenitki Božo, ſmil ſo nad nami.

Swjata Marija, } proſch za nas!

Swjata Marija bjez herbſkoho hrěcha podjata,

Swjata Boža rodżicżeŕka,

Swjata knježna wſchěch knježnow,

Ty Khryſtuſowa macżeŕ,

Ty macżeŕ bójſkeje hnady,

Ty najſchwarniſcha macżeŕ,

Ty najcžiſcżiſcha macżeŕ,

Ty njezranjena macżeŕ,

Ty njepoſłabjena macżeŕ,

Ty lubozna macżeŕ,

Ty ſpodżiwna macżeŕ,

Ty macżeŕ ſtworicżerja,

Ty macżeŕ zbóžnika,

Ty najrozomniſcha knježna,

Ty cžeſcżowna knježna,

Ty khwalbna knježna,

Ty mócna knježna,

Ty dobrocżiwa knježna,

Ty ſwěrna knježna,

Ty ſchpihelo (hladadło) ſprawnoſcże,

Ty ſtole mudroſcźe,

Ty wina naſcheje radoſcże,

Ty duchowne ſudobjo,

Ty cžeſcżowne ſudobjo,

Ty woſobne ſudobjo pobožnoſcże,

Ty potajna róža,

Ty Davidowy tórmje,

<pb n="169"/>

Ty helfanto-zubjany tórmje,

Ty złocżany domje,

Ty kaſchcźo ſluba,

Ty njebjeſka porta,

Ty jutna hwězda,

Ty ſtrowjo khorych,

Ty wucżeko hrěſchnikow, (3 krócż)

Ty troſchtaŕnica zrudnych,

Ty pomoc kſcheſcżanow,

Ty kralowna Jandżelow,

Ty kralowna Patriarchow,

Ty kralowna Profetow,

Ty kralowna Japoſchtołow,

Ty kralowna Martrarjow,

Ty kralowna Wuznawarjow,

Ty kralowna Knježnow,

Ty kralowna wſchitkich Swjatych,

Ty kralowna najſwjecżiſchoho rózarija,

O Jehnjo bože, kotrež prjecž bjerjeſch hrěchi ſwěta, pſchelutuj nas, o
Knježe!

O Jehnjo bože, kotrež prjecž bjerjeſch hrěchi ſwěta, wuſłyſch nas, o
Knježe!

O Jehnjo bože, kotrež prjecž bjerjeſch hrěchi ſwěta, ſmil ſo nad nami!

Khryſchcże, ſłyſch nas!

Khryſchcże, wuſłyſch nas!

Knježe, ſmil ſo nad nami. Khryſchcźe, ſmil ſo nad nami. Wótcže naſch.
Strowa ſy Marija.

&#xA75F; Proſch za nas, o ſwjata wutroba Marije,

&#x211F; Zo bychmy doſtojni byli ſlubjenjow Khryſtuſowych.

<pb n="170"/>

Modlmy ſo!

Božo dobrocżiwoſcże! kotryž ſy najſwjecżiſchu a njewoblakowanu wutrobu
Marije z tymi ſamymi zacżucżemi luboſcże k nam napelnił, z kotrymiž bě
wutroba Jězuſa Khryſtuſa, twojoho a jeje ſyna, pſchecy pſchewzata;
ſpožcž wſchitkim, kotſiž tule knježniſku wutrobu cžeſcża, zo bychu
pſchez zaſłužby teje ſameje doſpȯłnu pſchezjenoſcż zacžucżow a
nakhilenjow z najſwjecżiſchej wutrobu Jězuſa Khryſtuſa doſtali a hacž do
ſwojeje ſmjercźe wobkhowali; pſchez toho ſamoho Jězuſa Khryſtuſta,
naſchoho Knjeza. Amen.

O najſłódſcha wutroba Marije, macżerje Božeje a naſcheje macżerje!
luboſcże najhódniſcha wutroba, ſpodobanjo najſwjecżiſcheje Trojicy,
doſtojna wſcheje cžeſcże a luboſcże jandźelow a cžłowjekow! o wutroba,
kotraž ſy najbóle runja wutrobje Jězuſa, kotrejež najdoſpołniſcha
podobnoſcź ſy: wutroba połna dabrocżiwoſcże a najnutrniſcheje
ſobuželnoſcże z naſchim hubjenſtwom! o doſtojnjej ſo, lodowu ſkoru wot
naſchich zatwjerdnjenych wutrobow wotewzacż, a cžiṅ, zo bychu cyle
pſcheſtworjene byłe do wutroby naſchoho bójſkoho zbóžnika. Wuliṅ do nich
luboſcż k twojim póccżiwoſcżam a zapal we nich tamny ſwjaty woheṅ, z
kotrymž bě ty pſchecy zahorjena. Stražuj nad cyrkwju božej, zakitaj ju,
a budż jej ſtajnje ſłódki wucżek a njepſchewinjomna twjerdżizna
pſchecżiwo napadam jeje njepſchecżelow. Budż ty naſch pucż, kiž k
Jězuſej wjedże, pſchez tebje njech ſo nam wſchě hnady wudźěla, kotrež k
ſwojej zbóžnoſcżi trjebamy; budż naſcha pomoc we nuzy, naſche
poſylnjenjo pſchi ſpytowanjach, naſch wucżek pſchi pſcheſcżěhanjach a
naſch ſchkit we wſchitkich ſtraſchnoſcżach, woſebje pak w poſlenim
bědźenju naſchoho žiwjenja, w ſmjertnej hodźinje, hdżež ſo cyła hela
pſchihotuje, zo by naſchu duſchu rubiła. Ach, we tymle ſtraſchnym a
hrózbnym <pb n="171"/>wokomiknjenju, wot kotrohož naſcha cyła wěcžnoſcż
wotwiſuje, njewopuſchcż nas! Potom, o najſmilniſcha knježna, daj nam
pytnycż, kak luboſcżiwa twoja macżeŕna wutroba napſchecżiwo nam je a kak
wjele ty zamožeſch pola wutroby Jězuſoweje, hdyž nam do tohole žórła
ſmilnoſcże wěſty wucżek wotewriſch, zo bychmy doſtojnjeni byli Joho do
wſcheje wěcžnoſcże khwalicż. Amen.

Hromadże ſo ſpěwa:

Pod twój kryw a zakit cżěkamy, o ſwjata Boža rodżicżeŕka! — Njezaſpěj
naſchu modlitwu we naſchich nuzach, — ale wumož nas pſchecy wot wſchěch
ſtraſchnoſcźow, — o ty hordozna a žohnowana knježna, — naſcha knjeni, —
naſcha ſrjedźicżeŕka, — naſcha rycžnica! Wujednaj nas z twojim ſynom, —
porucžej nas twojomu ſynej, — pſchedſtajej nas twojomu ſynej.

&#xA75F; Cžiṅ mje doſtojnoho, tebje khwalicż, o ſwjata Knježna!

&#x211F; Daj mi móc pſchecżiwo twojim njepſchecżelam.

Wopomṅ, o miłoſcżiwa knježna Marija! zo hiſchcże wuſłyſchane njebu, zo
by tu něchtó, kiž k tebi ſwój wucżek bjerjeſche a wo twoju zaſtupnu
próſtwu proſcheſche, wot tebje wopuſcheżeny był. Z tajkej dowěrnoſcżu
pſchewzaty cżěkam k tebi, knježna knježnow, Marija! Macżeŕ Jězuſa
Khryſtuſa, k tebi du, k tebi khwatam, pſched tobu ſteju zdychowacy a
tſchepotacy hrěſchnik. O knjeni ſwěta, o macżeŕ wěežnoho Słowa!
njezaſpěj moje ſłowa, ale ſłyſch je hnadnje a wuſłyſch mje. Amen.

Modlmy ſo: 1. za ſwjatu cyrkej božu a za naměſtnika Khryſtuſowoho,
naſchoho najwyſchſchoho paſtyrja N., za naſchoho krala N., a za wſchěch
duchownych a ſwětnych pſchedſtejicżerjow. Wótcže naſch. Strowa ſy
Marija.

2. Za njewěriwych a błudnowěriwych, za wſchěch, <pb n="172"/>kiž ſu
zwonka cyrkwinſkeje jednoty, a za njepokutnych hrěſchnikow. Wótcže
naſch. Strowa ſy.

3. Za wſchitkich, kiž ſu we cyłej cyrkwi k cžeſcźenju najſwjecżiſcheje
wutroby Marije zjenocżeni. Wótcže naſch. Strowa ſy.

4. Za tych, kiž ſu ſo do naſchich modlitwow porucžili, abo porucženi
byli. Wótcže naſch. Strowa ſy.

5. Za wotemrjetych Khryſtuſawěriwych, woſebje z bratrſtwa
najſwjecżiſcheje wutroby Marije. Wótcže naſch. Strowa ſy.

♣B.♠ Pjecź pſalmow k ſwjatej ſ. Mariji wot Bonaventury.

Strowa ſy Marija, kiž ſy powyſchena wyſche wſchitkich khorow Jandźelow a
zbóžnych wobydlerjow njebjeſkoho Jeruſalema, kotrychž twoje woblicžo
wſchitkich zwjeſela, dokelž ſy tak hnadow połna; tón Knjez je z tobu, ty
ſy žohnowana bjez žónſkimi a žohnowany je płód twojoho žiwota, Jězus
Khryſtus; ſwjata Marija, macźeŕ Boža, proſch za nas hrěſchnikow nětk a w
hodźinje naſcheje ſmjercźe. Amen.

&#xA75F; Wotewŕ ſwój hort a ſpěwaj hnuty wot luboſcże

&#x211F; Khwalu macżerje Boz̀eje, kotruž je pozběhnył ton Knjez tak
wyſoko.

&#xA75F; Daj mi, o ſmilna knježna, móc a wobſtajnoſcż,

&#x211F; Zo ženje we twojej khwalbje njewuſtanu.

Prěni pſalm.

Mócna ſy ty a wyſocy khwalobna, o najzbóžniſcha knježna Marija, ty ſy
khwalena a cžeſcźena we njebjeſkich wyſokoſcźach, we zhromadźiznje
wuzwolenych; budź tež wot nas nutrnje cžeſcźena z wutrajacej
horliwoſcźu.

Smilnoſcź a miłoſcź žórli z twojeje wutroby, <pb n="173"/>a pſchińdźe
nam khudym, dobrocźiwoſcźe a pomocy potrěbnym dźěcźom Jěvinym k dobrocźe
a k wužitku.

Macźeŕ Jězuſa! wſchitcy wumoženi twojoho wjele lubowanoho Syna
wozjewjeja twoju khwału ze ſłódkim zradowanjom; tón najwyſchſchi je
tebje wyſoko pohnadźił, hako najkraſniſchi ſkutk ſwojeju rukow.

Marija, o ſłódka macźeŕ naſchoho wozboženja, pohladaj miłoſcźiwje tu
dele na twojich cžeſcźowarjow, zahoj naſchu boloſcź, a pſchewobrocź do
wjeſołoſcźe tyſchnoſcź naſcheje duſche.

Rycž wſchitkich narodow woła ſo ze ſłódkimi ſłowami k tebi, o kralowna
wutrobow; pſchetož ty zakitaſch tych, kiž tebje lubuju, a wumožiſch jich
duſche na dnju horja.

O hwězda morja, daj nam twoje ſwětło ſwěcźicź we cźěmnoſcźach tejele
ſmjercźe; njewotwobrocź ſwojej miłoſcźiwej wocži wot nas, ty nadźija,
tróſchcźe a wěſty wucźeko hrěſchnikow!

Kedźbuj na naſchu pomoc, o macźeŕ kſcheſcźanſtwa, hlej, k tebi wołamy a
zdychujemy we tymle dole ſylzow!

We ſpytowanju a horju pozběhujemy hort a wutrobu k tebi, o miłoſcźiwa
macźeŕ; njedaj nam tola w hańbje zwoſtacź, pſchetož nihdy njebu
ſłyſchane, zo tón, kiž k tebi zdychowaſche a tebje cžeſcźeſche, njeje
hnadu namakał.

Mócna kralowna hordoſcźe, twój ſceptaŕ nawodźuj nas; wupſcheſtrěj
płaſchcź twojoho zakita nad nas a zwarnuj nas pſched njezbožom kóždoho
hrěcha.

Macźeŕ Jězuſa, toho jednorodźenoho wot Wótca, toho wocžłowjecženoho k
naſchomu wumoženju, zaſtup <pb n="174"/>nas pola twojoho Syna, wuproſch
cžiſtoſcźenjo a wuhojenjo wſchitkim rozkatym, pokutnym a ranjenym
wutrobam, wokſchewjej je z balzamom twojeje miłoſcźe.

Cžeſcź budź Bohu Wótcej atd.

Druhi pſalm.

Mócnje wołacź chcu ſo k tebi, o Marija, macźeŕ mojoho Knjeza;
luboſcźiwje wuſłyſchiſch ty tych, kiž k tebi horje zdychuju, a dawaſch
njebjeſke dary žarowacym wutrobam.

Na wſchitkich dnach mojoho žiwjenja chcu wjeſele na tebje ſpominacź, a
zjawnje, o njebjeſka kralowna, chcu twoju khwału wozjewjecź, a cźe
khwalicź we zhromadźiznje ſprawnych.

Huſto hižo zdychowach k tebi, a z macźeŕſkej pomocu ſy ty pódla mje
była.

Połni pobožnoſcźe a cžeſcźiwoſcźe ſtupcźe k njej, a waſcha wutroba njech
ſo wjeſeli we poſtrowjenju toho jandźela.

Wſchitcy, kiž zrudni ſcźe, wobrocźcźe ſo k njej, a waſcha dowěrnoſcź
njebudźe zanicžena.

Scźěhujcźe ju we ponižnoſcźi a cžiſtoſcźi: a wona ſwoje njebjeſke
woblicžo k wam wobrocźi.

Wy ludy na zemi, kedźbujcźe na kaznje toho Knjeza: a njezabudźcźe na
rjane pſchikłady joho knježniſkeje macźerje.

Luboznoſcź a rjanoſcź da jej tón Knjez pſched wſchitkimi ſtworjenjemi:
tohodla Joho hordoſcźcźe, kiž je ju tak wyſoko wuzběhnył.

Hadama ſynowje a dźowki! pohladujcźe horje k Mariji, a ſpěwajcźe
ſwjatocžnje khwalbne khěrluſche, dokelž wona je wſchitku njecžeſcź wot
was wobrocźiła.

<pb n="175"/>

Na nju złožujcźe waſche zdychowanja a ſylzy, kiž cžwilu cźěrpicźe we
zrudobje cźěmnoſcźow tohole žiwjenja: wona wotwobrocźi wſchě ſmjertne
ſtrachi, pſchetož wona je te žiwjenjo porodźiła.

Wſchitcy wobſteja, kiž ſu wot njeje zakitani: jich njepſchecźelowje pak
wohańbjenjo namakaja.

Cžeſcź budź Bohu Wótcej atd.

Tſecźi pſalm.

Wumožeŕka z nuzy! pſchindź nam k pomocy: pſchetož ty ſy ſtaromu hadej
hłowu rozteptała.

Njewinowacźi a wſchitcy ſwojich hrěchow dla rozkacźi maja dowěrnoſcź k
tebi: pſchetož ty ſy jich zaſtupnica a ſchpihel cźiſtoho žiwjenja, we
nawodźowanju na pucźu k zbóžnoſcźi.

Rycž luboſcźiwje za nas pola twojoho bójſkoho Syna, zo joho hněw wot nas
ſo wotwobrocźi.

Wuſchwarń naſche wutroby we twojej jaſnoſcźi; a nadobywaj jim twoje
ſwjate pocžinki.

Dowjedź nas na pucź toho Knjeza: a wucž nas naſche žiwjenjo zrjadowacź
po joho kaznjach.

Podaj nam miłoſcźiwje twoju ſylnu ruku: a khwataj nam pomhacź we
ſmjertnym bědźenju.

Wutorhń nas z kóždeje złóſcźe: a njewoſtaj nas we mocach hele.

Macźeŕ dobreje rady, najrozomniſcha knježna: budź nam k pomocy, zo
bychmy wolu twojoho Syna ſpóznali.

Khwała a debjenſtwo cžłowjecžoho ſplaha, a duchowna róža: ſpominaj na
wſchitkich, kiž ſo k tebi wołaja.

Naſche próſtwy chcemy k tebi ſłacź wſchitke dny <pb n="176"/>naſchoho
žiwjenja; wopomń, zo nichtó podarmo ſo k tebi njewoła.

Wupſcheſtrěj twoju ſmilnu a miłu ruku tym mólicžkim; wobwarnuj tych
khudych, rozſwětlej tych ſlepych; a poſylṅ wſchitkich mucžnych na pucźu
tohole žiwjenja.

Najcžiſcźiſcha wſchitkich knježnow, wuproſch nam cžiſtoſcź duſche, zo
bychmy ſpodobni byli pſched woblicžom twojoho Syna, a wón nas nuts wjedł
do ſwojoho kraleſtwa, do kotrohož njecžiſte nuts hicź njemóže!

Wuzběhń, o mócna knježna, tych potłócženych a poſylń tyſchniwe wutroby
małomyſlnych, zapal we liwkich ſwjaty woheń twojeje luboſcźe k Bohu a
bližſchomu: a wſchitkich, kiž pola tebje ſchkit a pomoc pytaja,
wopſchimń twoja macźeŕſka luboſcź.

Cžeſcź budź Bohu Wótcej atd.

Schtwórty pſalm.

Nutrnje ſo dowěrjam k tebi, o ſłódka knježna Marija; luboznoſcź twojoho
mjena je mje znowa wobkrucźiła we wěrje na twoju ſpodźiwnu zaſtupnu
próſtwu.

Błudnoſcź a hrěchi dźeržachu mje jatoho: ty pak njejſy moje zdychowanja
zacpěła.

Žałoſcź a zrudoba je mje wobdała, ty pak bě mi z macźeŕſkej pomocu
blizko.

Do twojeju rukow porucžam moje cźěło a duſchu: moje cyłe žiwjenjo a moje
pſcheńdźenjo z tohoſamoho do wěcžnoſcźe.

Hubjeny ſym, wobdaty wot cźěmnych ſtraſchnoſcźow we khłódkojtym kraju
ſmjercźe: rozſwětlej mje z jaſnoſcźu twojeje ſmilnoſcźe.

<pb n="177"/>

Knježna wſchitkich knježnow, daj mi namakacź wozboženjo, dokelž ſy toho
Zbóžnika a Knjeza jandźelow a cžłowjekow porodźiła.

Kóžda twojich próſtwow budźe wuſłyſchana, pſchetož ty ſy hnadu pola Boha
namakała.

My chcemy pſchecy, o macźeŕ, k tebi zdychowacź; rady pomhaſch ty
wſchitkim, kiž ſu rozkateje wutroby.

Huſto ſo zhromadźujmy k jeje cžeſcźenju: wjeſele njech ſu ſłyſchecź
ſwjate khěrluſche tomu Knjezej nutrnje zjenoſcźenych wutrobow, kotryž
nam we ſwjatej knježnje Mariji tak miłoſcźiwu macźeŕ dari.

Cžeſcź budź Bohu Wótcej atd.

Pjaty pſalm.

Strowa ſy Marija, ty hnadow połna, pſchez kotruž ſwětej wozboženjo bu
zaſy date.

Wuzwolena, hordozna knježna! k tebi ſym moju duſchu pozběhnył.

Do nebjes ſy horje wzata, pſchi radoſcźiwym ſpěwanju wſchěch jandźelow:
wudebjena z róžemi wěcžnoho nalěcźa, krónowana z lilijemi
njewinowatoſcźe najſwjecźiſcheje.

Wudźěleŕka bójſkich hnadow, hladaj na mnje: dokelž ſym hubjeny a khudy.

Twojej miłoſcźiwej wocži widźitej naſche hubjenſtwo: póſcźel k naſchomu
wokſchewjenju jene ſłowo twojoho ſmilnoho tróſchta.

Najcžiſcźiſcha knježna, wuproſch nam cžiſtu wutrobu; wuproſch nam hnadu
pola tohoſamoho, kotryž je nas lubował a wumohł we ſwojej krewi.

Wotwobrocźeny budź pſchez tebje joho ſprawny <pb n="178"/>ſud: wujednaj
nas z nim pſchez twoje zaſłužby a próſtwy.

Wotewrjena budź nam pſchez tebje pórta njebjes: zo bychmy khwalili twoju
móc a ſprawnoſcź.

K tebi dyrbja ſo wołacź wſchitke ſwójby ludow: tebi khwału ſpěwacź
wſchitke khory jandźelow.

Cžeſcź budź Bohu Wótcej atd.

Knježe, ſmil ſo nad nami atd. Wótcže naſch atd.

&#xA75F; Njewjedż nas do ſpytowanja,

&#x211F; Ale wumož nas wot złoho.

&#xA75F; Cžiṅ twojich ſłužownikow zbóžnych:

&#x211F; Mój Božo, kiž ſo k tebi dowěrja.

&#xA75F; Póſcżel jim pomoc ze ſwjatnicy,

&#x211F; A ze Siona zakitaj jich.

&#xA75F; Proſch za nas, o ſwjata Boža rodżicźeŕka,

&#x211F; Zo bychmy dżěl doſtali ſlubjenow Khryſtuſowych.

&#xA75F; Knježe, wuſłyſch moju próſtwu,

&#x211F; A daj mojomu wołanju k tebi pſchiṅcż!

Modlitwa.

My proſymy tebje, o Knježe, zo by twoju zhromadźiznu, pſchez zaſtupnu
próſtwu pſchecy cžiſteje, najzbóžniſcheje knježny Marije, pſched kóždej
pſchecźiwnoſcżu wobwarnowacż a pſched kóždym ſtrachom cżěła a duſche
zakitacż chcył. Pſchez Khryſtuſa, naſchoho Knjezna. Amen.

♣C.♠ Litanije wo ſ. Mariji.

K rozdźělenju na 7 dnow kóždoho mejſkoho tydźenja abo na ſwjedźenje ſ.
Marije.

1. Wo njewoblakowanym podjecżu ſ. Marije.

Knježe, ſmil ſo nad nami! Khryſchcźe, ſmil ſo nad nami! Knježe, ſmil ſo
nad nami!

Khryſchcże, ſłyſch nas! Khryſchcże, wuſłyſch nas!

<pb n="179"/>

Bóh Wótcže z njebjes, ſmil ſo nad nami!

Bóh Syno, wumožniko ſwěła, ſmil ſo nad nami!

Bóh Ducho ſwjaty, ſmil ſo nad nami!

Swjata Trojica, jedyn Božo, ſmil ſo nad nami!

Swjata Marija, } broſch za nas!

Swjata Marija, kotruž je njebjeſki Wótc hako ſwoju dżowku bjez hrěcha
wuzwolił,

Swjata Marija, kotruž je Syn Boži bjez wſchěmi žónſkimi hako ſwoju macż
njewoblakowanu wobkhował,

Swjata Marija, kotruž je Duch ſwjaty hako ſwoju cžiſtu njewjeſtu z
woſebitymi hnadami wudebił,

Swjata Marija, ty knježniſka zemja, z kotrejež je nowy Hadam ſtworjeny,

Swjata Marija, ty nowa Jěva, kiž ſy pſchez móc twojoho bójſkoho Syna
hadej hłowu rozteptała,

Swjata Marija, ty zamknjena zahroda, do kotrejež hadej žadyn pſchiſtup
njeje wotewrjeny,

Swjata Marija, ty kraſne ſudobjo z njebjeſkim manna,

Swjata Marija, bohate polo, kotrohož płód je k ſpomoženju ſwěta
zeſkhadżał,

Swjata Marija, žiwy kaſchcżo ſluba, kotryž je z najcžiſcżiſchim złotom
pſchikryty był,

Swjata Marija, ty ze ſněhběłoho helefantſkoho zuba twarjeny trónje
najmudriſchoho Salomona,

Swjata Marija, ty błyſchcżate měſto Bože, na ſwjatych horach załožene,

Swjata Marija, pyſchny templo, do kotrohož jenicžcy je najwyſchſchi
měſchnik po rjedże Melchiſedecha zaſtupił,

Swjata Marija, ty drohotny domje na podłožkach njewinowatoſcże a
cžiſtoty,

Swjata Marija, ty jaſnje błyſchcżate zerjo ſłónca ſprawnoſcże,

<pb n="180"/>

Swjata Marija, kotrejež wotbłyſchcż žana hrěſchna mrócžałka zacżěmnicż
njemóžeſche,

Swjata Marija, ty ſpodżiwnje rjana rȯža z Jericha, kotraž je bjez
cżernja herbſkoho hrěcha wuſchła,

Swjata Marija, ty lilija bjez cżernjemi,

Swjata Marija, ty njewoblakowanje podjata macżeŕ naſchoho Boha,

My hubjeni hrěſchnicy, proſymy cże, wuſłyſch nas, Marija!

Zo by nam z twojej zaſtupnej próſtwu bójſku luboſcź wobſtaracż chcyła, }
proſymy cże, wuſłyſch nas, Marija!

Zo by bědżenjo w naſchim znutskownym k měru pſchinjeſcż chcyła,

Zo by nam pomhacż chcyła, wſchě naſche žadoſcże na božu cžeſcż
wobrocżecż,

Zo bychmy pſchez twoje njewoblakowane podjecżo tež naſchu cžiſtoſcż wot
nětka wobkhowali,

Zo by nam póccżiwoſcż pſchiſłuſchneje cžiſtoty dobycż chcyła,

Zo by pſchez twoju zaſtupnu próſtwu katholſka cyrkej roſtła, a měr a
ſwobodu wužiwała,

Zo by pſchez twoju zaſtupnu próſtwu naſch ſwjaty wótc bamž ♣N.♠ ſtajnje
pſched wſchitkej ſtraſchnoſcżu a pſchecżiwnoſcżu zakitany był,

Zo bychu pſchez twoju zaſtupnu próſtwu winowacżi wodacźo a khori
ſtrowotu doſtali,

Zo bychu pſchez twoju zaſtupnu próſtwu ſłabi móc, zrudżeni změrowanjo a
wopuſchcżeni pomoc doſtali,

Zo bychu pſchez twoju zaſtupnu próſtwu błudżacy na pucż wěrnoſcże a
ſprawnoſcże ſo wrócżili,

Zo by ty kraleſtwam, krajam a woſadam, kiž ſu tebje za woſebitu patronku
wuzwoliłe, bohate žohnowanjo wuproſyła,

<pb n="181"/>

Zo by ty bratrſtwa, zjenocżenſtwa a rjady, kiž ſu k cžeſcżi twojoho
njewoblakowanoho podjecża załožene, ze zaſtupnej próſtwu poſylniła a
zdżeržała,

Zo by ty cyrkwje, wołtarje a ſchpitale pod mjenom twojoho
njewoblakowanoho podjecża natwarjene kaž tež jich załožerjow ze
zaſtupnej próſtwu zakitała,

Zo by ty paſtyrjow cyrkwje wſchudźom we ſpěchowanju pobožnoſcże k
twojomu njewoblakowanomu podjecżu ze zaſtupnej próſtwu podpjerała a
wodżiła,

Zo by ty wſchitkim twojim cžeſcżowarjam pokutne žiwjenjo a zbóžnu
ſmjercż wuproſyła,

Zo by ty tež kſcheſcźanſkim duſcham wěcžny pokoj wuſkutkowała,

Ty njewoblakowana macżeŕ Zbóžnikowa,

O Jehnjo bože, kotrež prjecž bjerjeſch hrěchi ſwěta! — Pſchelutuj nas, o
Jězuſo!

O Jehnjo bože, kotrež prjecž bjerjeſch hrěchi ſwěta! — Wuſłyſch nas, o
Jězuſo!

O Jehnjo bože, kotrež prjecž bjerjeſch hrěchi ſwěta! — Smil ſo nad nami,
o Jězuſo!

Khryſchcże, ſłyſch nas! Khryſchcźe, wuſłyſch nas! Knježe, ſmil ſo nad
nami! Khryſchcże, ſmil ſo nad nami! Knježe, ſmil ſo nad nami.

Wótcže naſch. Strowa ſy Marija.

&#xA75F; O Marija, bjez hrěcha podjata, proſch za nas,

&#x211F; Kotſiž ſwój wucżek k tebi bjerjemy.

Modlmy ſo!

O Božo, kiž ſy najzbóžniſchu knježnu pſched herbſkim hrěchom zakitał a z
tym twojomu ſynej w klinje tuteje njewoblakowaneje knježny doſtojne
bydlenjo pſchihotował; my proſymy cźe, zo by nam na jeje zaſtupnu
próſtwu tež tu hnadu dacź chcył, zo <pb n="182"/>bychwy wot wſchitkich
hrěchow wucžiſcźeni k tebi pſchiſchli, pſchez naſchoho Knjeza Jězuſa
Khryſtuſa.

Pſchez twoje ſwjate knježniſtwo a njewoblakowane podjecźo, o Marija!
zdźerž nas w cžiſtoſcźi cźěła a duſche. Amen.

2. Wo narodże ſ. Marije.

Knježe, ſmil ſo nad nami! Khryſchcźe, ſmil ſo nad nami! Knježe, ſmil ſo
nad nami!

Khryſchcże, ſłyſch nas! Khryſchcże, wuſłyſch nas!

Bóh Wótcže z njebjes, ſmil ſo nad nami!

Bóh Syno, wumožniko ſwěta, ſmil ſo nad nami!

Bóh Ducho ſwjaty, ſmil ſo nad nami!

Swjata Trojica, jedyn Božo, ſmil ſo nad nami!

O ſwjate dżěcżo Marija, } proſch za nas!

Ty hnadypołnje rodżena knježna,

Ty kralowſka dżowka ze ſplaha Davida,

Ty potomnica, kiž ſy wſchěch prjedownikow na doſpołnoſcźi a huadże wjele
pſchetrechiła,

Ty radoſcż, cžeſcź a debjenſtwo twojeju ſtarſcheju,

Ty njezranjena róža bjez cżernjemi,

Ty lubozna kwětka, kotrejež póccżiwa wóṅ cyłu zemju napjelni,

Ty njewinowaty hołbiko, kotrohož hłós bu dżenſa z wjeſołoſcżu ſłyſchany,

Ty prucże Aarona, z korjenja Jeſſe wuroſcżeny,

Ty mórſka hwězda, kiž dżenſa k změrowanju a ſpomoženju wſchitkich ſo
wozjewi,

Ty wot profetow prjedyprajena dżowka njebjeſkoho Wótca,

Ty wot jandżelow pſchizjewjena macżeŕ Božoho Syna,

Ty pſchez wjele znamjenjow wěſchcźena njewjeſta Ducha ſwjatoho,

Ty ſwjate najlubozniſche hnadne dźěcżo Marija,

<pb n="183"/>

My hubjeni hrěſchnicy, } proſymy cże, wuſłyſch nas, Marija!

Zo by nam wot Boha cžiſtu a ſwjatu luboſcż wuproſyła,

Zo bychmy ſwoju wutrobu tebi hako rjanu kolebku pſchihotowali,

Zo by nam wot ſwětła twojoho rozoma ſobudżělicż chcyła,

Zo by nam wot twojeje hnadypołnoſcże wužiwacż dała,

Zo bychmy wot twojoho naroda cże ſcżěhowali,

Zo bychmy pſchez tebje w ſmjercźi k nowomu žiwjenju narodżeni byli,

O ſwjatorodżena knježna,

O Jehnjo bože (3 krócż kaž hewak).

Khryſchcże, ſłyſch nas! atd. Wótcže naſch. Strowa ſy.

&#xA75F; Schtó je, kotraž kaž ſkhadżace zerja pſchiṅdże?

&#x211F; Kraſna kaž měſacžk, wuzwolena kaž ſłónco!

Modlmy ſo!

Proſymy cźe, o Knježe! wudźěl twojim ſłužownikam a ſłužownicam dar
njebjeſkeje hnady, zo by kaž je macźeŕſtwo zbóžneje knježny ſpocžatk
naſchoho ſpomoženja było, pobožne ſwjecźenjo jeje naroda naſch pokoj
pſchiſporiło, pſchez naſchoho Knjeza Jězuſa Khryſtuſa, twojoho Syua,
kotryž z tobu žiwy je a kraluje w jednoſcźi Ducha ſwjatoho, Bóh wot
wěcžnoſcźe k wěcžnoſcźi. Amen.

3. Wo mjenje ſ. Marije.

Knježe, ſmil ſo nad nami. Khryſchcże, ſmil ſo nad nami. Knježe, ſmil ſo
nad nami!

Khryſchcże, ſłyſch nas! Khryſchcże, wuſłyſch nas!

Bóh Wótcže z njebjes, ſmil ſo nad nami!

Bóh Syno, Wumožniko ſwěta, ſmil ſo nad nami!

<pb n="184"/>

Bóh Ducho ſwjaty, ſmil ſo nad nami!

Swjata Trojica, jedyn Božo, ſmil ſo nad nami!

Swjata Marija,

O Marija, twojoho mjena dla, } proſch za nas!

O Marija, kotrejež mjeno je ſwjate,

O Marija, kotrejež mjeno je ſłódke a lubozne,

O Marija, kotrejež mjeno je žohnowane,

O Marija, kotrejež mjeno je ſwěcżace,

O Marija, kotrejež mjeno je cžeſcżowne,

O Marija, kotrejež mjeno je radoſcżiwe,

O Marija, kotrejež mjeno je hnady połne,

O Marija, kotrejež mjeno je luboſcżiwe,

O Marija, kotrejež mjeno je mócne,

O Marija, kotrejež mjeno je wužitne,

O Marija, kotrejež mjeno je njewoblakowane,

O Marija, kotrejež mjeno je tróſchtniwe,

O Marija, kotrejež mjeno je poſylnjace,

O Marija, kotrejež mjeno je ſpodżiwne,

O Marija, kotrejež mjeno je nadobne,

O Marija, kotrejež mjeno je po mjenje Boha a Jězuſa pſchez wſchitke
mjena,

My hubjeni hrěſchnicy, } proſymy cźe, wuſłyſch nas, Marija!

Zo by ty bjez Bohom a nami ſrjedźicźeŕka była,

Zo by ty nam wojowacź pomhała pſchecżiwo złym ducham,

Zo by ty nam hako błyſchcżata hwězda wſchudżom do prědka ſwěcżiła,

Zo by ty nas woſebje na wſchě ſtraſchnoſcże kedżbnych ſcžiniła,

Zo by ty njedała nas zahubicż we wichorach tohole żiwjenja,

<pb n="185"/>

Zo by ty nam po tymle pucżowanju pomhała zbožownje pſchiṅcź do pokojnoho
pſchiſtawa, } proſymy cże, wuſłyſch nas, Marija!

Ty błyſchcżata móŕſka hwězda,

O Jehnjo bože atd. (tſi krócż kaž hewak.)

Khryſchcże, ſłyſch nas! atd. Wótcže naſch. Strowa ſy.

&#xA75F; Luboznoſcż je wulinjena w twojim horcże;

&#x211F; Tohodla je Bóh cże žohnował na wěcžne.

Modlmy ſo!

Daj, proſymy cźe, wſchohomócny Božo! zo bychu twoji wěriwi, kotſiž ſo
mjena a zakita najſwjecźiſcheje knježny wjeſela, pſchez jeje zaſtupnu
próſtwu wot wſchoho złoho na zemi wumoženi byli, a k wěcžnym wjeſelam w
njebjeſach doſpěli, pſchez Khryſtuſa, naſchoho Knjeza. Amen.

4. Wo pſchizjewjenju ſ. Marije.

Knježe, ſmil ſo nad nami! Khryſchcźe, ſmil ſo nad nami! Khryſchcże, ſmil
ſo nad nami!

Khryſchcźe, ſłyſch nas! Khryſchcże, wuſłyſch nas!

Bóh Wótcže z njebjes, ſmil ſo nad nami!

Bóh Syno, Wumožniko ſwěta, ſmil ſo nad nami!

Bóh Ducho ſwjaty, ſmil ſo nad nami!

Swjata Trojica, jedyn Božo, ſmil ſo nad nami!

Swjata Marija, } proſch za nas!

Kiž ſy wot arcjandżela Gabriela najwjeſelſchu powjeſcż doſtała,

Ty knježna połna hnady,

Ty wjeſelo najſwjecżiſcheje Trojicy,

Ty žohnowana bjez žónſkimi,

Ty hižo prěnimaj ſtarſchimaj ſlubjena macźeŕ Zbóžnikowa,

<pb n="186"/>

Ty ſpodżiwnje wobſcżinjeny templo Ducha ſwjatoho, } proſch za naſch!

Ty ponižna ſłužownica toho Knjeza,

Ty wotewrjena porta naſchoho wěcžnoho zboža,

Ty cžeſcżowny ſtano krala wſchitkich kralow,

Ty hordozne debjenſtwo Iſraela,

Ty žórło njebjeſkoho změrnjowanja,

Ty macżeŕ najcžiſcżiſcheje luboſcże,

Ty ſwětła mrócžel z roſu žohnowanja,

Ty zawdako naſchoho wobhnadżenja pola Boha,

Ty ſtajnje ſo zelenjaca wolijowa hałžka w domje božim,

Ty wot cyłeje cyrkwje zbóžnje khwalena knježna,

Ty macżeŕ, z kotrejež je ſo Słowo mjaſo ſcžiniło,

My hubjeni hrěſchnicy,

Zo by nam wot Boha tak trěbne hnady wuproſycż chcyła, } proſymy cże,
wuſłyſch nas, Marija!

Zo by ſcžiniła, zo chcył Bóh tež z nami bycż,

Zo bychmy cże kóždy cžas doſtojnje khwalili,

Zo by nam dobyła nutrnu luboſcż k žohnowanomu płodu twojoho žiwota,

Zo by proſyła za nas hubjenych hrěſchnikow,

Zo by nas nětko njewopuſchcżiła w ſtrachach tohole žiwjenja,

Zo by nam woſebje pomocna była w hodżinje wotemrjecża,

Ty knježna a macźeŕ Najwyſchſchoho,

O Jehnjo atd. (tſi krócż kaž hewak.)

Khryſchcże, ſłyſch nas! atd. Wótcže naſch. Strowa ſy.

&#xA75F; Jandżel toho Knjeza pſchinjeſe Mariji póſelſtwo,

&#x211F; A wona je podjała wot ſwjatoho Ducha.

Modlmy ſo!

O Božo, po kotrohož woli je twoje Słowo na pſchizjewjenjo jandźela z
klina najzbóžniſcheje knježny <pb n="187"/>Marije mjaſo na ſo wzało,
ſpožcž naſchim nutrnym próſtwam, zo by nam, kiž ju hako wěrnu
Boharodźicźeŕku wuznawamy, pſchez jeje zaſtupnu próſtwu pola tebje
pomhane było — pſchez toho ſamoho naſchoho Knjeza Jězuſa Khryſtuſa,
twojoho Syna, kotryž z tobu žiwy je a kraluje w jednoſcźi Ducha ſwjatoho
wěki na wěki. Amen.

5. Wo domapytanju ſ. Marije.

Knježe, ſmil ſo nad nami! Khryſchcże, ſmil ſo nad nami! Knježe, ſmil ſo
nad nami!

Khryſchcże, ſłyſch nas! Khryſchcże, wuſłyſch nas!

Bóh Wótcže z njebjes, ſmil ſo nad nami!

Bóh Syno, wumožniko ſwěta, ſmil ſo nad nami!

Bóh Ducho ſwjaty, ſmil ſo nad nami!

Swjata Trojica, jedyn Božo, ſmil ſo nad nami!

Swjata Marija, } proſch za nas!

Knježna połna huady,

Ty žohnowana bjez žónſkimi,

Ty najzbožowniſcha we płodże twojoho žiwota,

Kiž ſy twoju wyſokoſcż w domapytanju twojeje cżety ponižiła,

Kiž ſy ſwjatej Hilžbjecże tak wulke wjeſelo pſchinjeſła,

Kiž ſy w jejnym domje tak wjele dobroho ſkutkowała,

Kiž běſche pſchicžina, zo bu Jan w macżeŕnym žiwocźe ſwjatoſcżeny,

Kiž ſy ſwjatej Hilžbjecże w najwjetſchej ponižnoſcżi ſłužiła,

Kiž ſy połna wjeſołoho dżaka tomu Knjezej ſo zradowała,

Kiž ſy cyły dom Zachariaſowy z božim žohnowanjom napelniła,

<pb n="188"/>

My hubjeni hrěſchnicy, } proſymy cże, wuſłyſch nas, Marija!

Zo by nam wěrnu ponižnoſcż a pſchecżelnoſcż ſobudżěliła,

Zo by nam poſłužnu luboſcż k bližſchomu zaſchcżěpiła,

Zo by nam z tobu we Bohu ſo zradowacź a joho khwalicź dała,

Zo by nas we małomyſlnoſcżi a zrudobje z njebjeſkim pokojom napelniła,

Zo by tež naſche wobydlenja zakitacż a žohnowacż chcyła,

Zo by nas w ſmjertnej hodżinje z twojej pomocu domapytała,

Zo by wſchitkim we tym Knjezu wotemrjetym wěcžny wotpocžink wuproſycż
chcyła,

O Marija, žohnowana macżeŕ toho Knjeza,

O Jehnjo bože atd. (tſi krócż każ hewak).

Khryſchcże, ſłyſch nas! atd. Wótcže naſch. Strowa ſy.

&#xA75F; Ty ſy žohnowana bjez žónſkimi.

&#x211F; A žohnowany je płód twojoho žiwota.

Modlmy ſo!

Proſymy cźe, o Knježe, ſpožcž twojim ſłužownikam dar njebjeſkeje hnady,
zo by tym, kotrymž bě macźeŕſtwo najzbóžniſcheje knježny ſpocžatk
zbóžnoſcźe, wopomnjecźo jeje domapytanja było pſchiſporjenjo pokoja.
Pſchez naſchoho Knjeza Jězuſa Khryſtuſa atd.

6. Wo cžiſtoſcżenju ſ. Marije.

Knježe, ſmil ſo nad nami! Khryſchcże, ſmil ſo nad nami!

Knježe, ſmil ſo nad nami!

Khryſchcże, ſłyſch nas! Khryſchcźe, wuſłyſch nas!

Bóh Wótcže z njebjes, ſmil ſo nad nami!

Bóh Syno, wumožniko ſwěta, ſmil ſo nad nami!

<pb n="189"/>

Bóh Ducho ſwjaty, ſmil ſo nad nami!

Swjata Trojica, jedyn Božo, ſmil ſo nad nami!

Swjata Marija, } broſch za nas!

Swjata boža rodżicżeŕka,

Swjata knježna wſchěch knježnow,

Ty wótcam ſlubjena knježna,

Ty wot profetow pſchipowjedżena knježna,

Ty ze ſplaha Davidowoho wukhadżaca knježna,

Ty ze ſprawnym Józefom zwěrowana knježna,

Ty tomu Knjezej derje ſo ſpodobaca knježna,

Ty wot jandżela Gabriela poſtrowjena knježna,

Ty hnady połna knježna,

Ty bjez žónſkimi žohnowana knježna,

Ty hako ſłužownica toho Knjeza ſo wuznawaca knježna,

Ty z mocu Najwyſchſchoho wobſcźinjena knježna,

Ty Emmanuela porodżaca knježna,

Ty wot paſtyrjow wopytana knježna,

Ty wot tſoch kralow namakana knježna,

Swjata Marija, kiž ſy ſo zakonju cžiſtoſcżenja dobrowólnje podcżiſnyła,

Swjata Marija, kiž ſy Jězuſa do templa pſchinjeſła a Bohu woprowała,

Swjata Marija, kiž ſy pſchi tym dwě tujawcy podała,

Swjata Marija, kiž ſy w templu Jězuſa, twojoho ſyna, zaſy wukupiła,

Swjata Marija, kiž ſy ze ſłódkim pokojom khwalbne ſłowa Simeona a Hany
wuſłyſchała,

Swjata Marija, kotrejež wutrobu mjecž cżeŕpjenjow pſchekłócż dyrbjeſche,

Swjata Marija, ty najcžiſcżiſcha macżeŕ,

<pb n="190"/>

My hubjeni hrěſchnicy, } proſymy cże, wuſłyſch nas, Marija!

Zo by twoju macżeŕſku wutrobu k naſchej modlitwje pſchikhilicż chcyła,

Zo by we wſchěch naſchich nuzach naſch wucżek była,

Zo by nam doſpołnu cžiſtotu wutroby dobyła,

Zo by nas ſprawnych, horliwych a pobožnych ſcžiniła,

Zo by nas hako wopor Najwyſchſchomu woprowała,

Zo by nam z tobu twojoho luboho ſyna pſchecy we myſlach a wutrobje
noſycż dała,

Zo by nam pokojne wotemrjecźo wuſkutkowała,

Zo by nas po ſmjercżi do templa wěcžneje kraſnoſcże pſched Boha
dowjedła,

Zo by wſchitkim wotemrjetym wěcžny wotpocžink wuproſyła,

O ty macżeŕ naſchoho Knjeza,

O Jehnjo bože atd. (tſi krócż kaž hewak.)

Khryſchcże, ſłyſch nas! atd. Wótcže naſch. Strowa ſy.

&#xA75F; Widżachmy ſwětło k rozſwětlenju pohanow;

&#x211F; A khwału twojoho luda Iſraela.

Modlmy ſo!

O Božo, kiž ſy twojoho jenorodźenoho ſyna we pſchiwzatym cžłowjeſtwje
wot joho žohnowaneje macźerje we templu dał woprowacź: ſpožcž nam pſchez
zaſtupnu próſtwu teje ſameje najcžiſcźiſcheje knježny, zo bychmy, wot
wſchitkich hrěchow wucžiſcźeni, twoje kaznje ſwěru dźerželi a něhdy do
templa njebjeſkeje kraſnoſcźe dowjedźeni bycź zaſłužili. Pſchez toho
ſamoho Khryſtuſa, naſchoho Knjeza. Amen.

7. Wo donjebjeswzacżu ſ. Marije.

Knježe, ſmil ſo nad nami! Khryſchcże, ſmil ſo nad nami!

Knježe, ſmil ſo nad nami!

<pb n="191"/>

Khryſchcże, ſłyſch nas! Khryſchcże, wuſłyſch nas!

Bóh Wótcže z njebjes, ſmil ſo nad nami!

Bóh Syno, wumožniko ſwěta, ſmil ſo nad nami!

Bóh Ducho ſwjaty, ſmil ſo nad nami!

Swjata Trojica, jedyn Božo, ſmil ſo nad nami!

O Marija, najkhwalbniſcha kralowna njebjes a zemje, }proſch za nas!

O Marija, kiž ſy ze ſwjatej žadoſcżu za twojim bójſkim ſynom žadała,

O Marija, kotrejež žiwjenjo bu z płomjenjemi najcžiſcżiſcheje luboſcże k
Bohu pſchehorjene,

O Marija, pſchi kotrejež zbóžnej ſmjercżi běchu ſwjecźi japoſchtołowje
pſchitomni,

O Marija, kotraž ſy wot twojoho na jlubſchoho Jězuſa wopytana była,

O Marija, kotraž ſy wot chorow njebjeſkich duchow poſtrowjena była,

O Marija, kotraž ſy ſwoju najcžiſcźiſchu duſchu do rukow twojoho
ſtworicżerja porucžiła,

O Marija, kotrejež knježniſke cżěło je pſchi wjeſołych ſpěwach jandżelow
pódla Gethſemani pohrjebane było,

O Marija, kotrejež ſwjate cżěło wot japoſchtołow w rowje njeje namakane
było,

O Marija, kotrejež cżěło njeje pſchetłacżu wuſtajene było,

O Marija, kotraž bu z cżěłom a z duſchu do njebjes wzata,

Budż nam hnadny, pſchelutuj nas, o Knježe!

Budż nam hnadny, wuſłyſch nas, o Knježe!

Wot pſchezměrneje pſchiwiſnoſcże k ſtworjenym wěcam, } Wumož nas, o
Knježe!

Wot pſchezměrneje zrudoby pſchi zhubjenju naſchich pſchecżelow,

Wot tyſchacych nutsdawanjow złoho njepſchecżela,

Wot wſchitkich khoroſcżow a boloſcżow duſche a cżěła,

<pb n="192"/>

Wot njezbóžneje ſmjercże,

Pſchez najzbóžniſche wuſnjenjo twojeje Macżerje,

Pſchez jeje wjeſołe horjeſtacżo wot morwych,

Pſchez jeje krónowanjo hako kralowny njebjeſkeje,

Pſchez jeje jara wulku radoſcż a zbóžnoſcż,

My hubjeni hrěſchnicy, } proſymy cże, ſłyſch nas, Knježe!

Zo by nas we wſchěch naſchich zrudobach změrnjował a poſylnjał,

Zo by nas pſched leſcżu a mocu złych duchow zakitał,

Zo by nam zbóžnu ſmjertnu hodźinu ſpožcžił,

Zo by nam w ſmjertnej hodżinje doſpołne wodacżo hrěchow darił,

Zo by nas po ſmjercźi k ſebi do njebjes horje wzał,

O Syno khwały hodneje kralowny wſchěch zbóžnych duchow,

O Jehnjo bože atd. (tſi krócż kaž hewak.)

Khryſchcże, ſłyſch nas! atd. Wótcže naſch. Strowa ſy.

&#xA75F; Powyſchena je ſwjata macżeŕ Boža:

&#x211F; Nad chory jandźelow w njebjeſkim kraleſtwje.

Modlmy ſo!

Proſymy cźe, o Knježe! ſpuſchcź twojim ſłužownikam jich pſcheſtupjenja,
zo bychmy, kiž njezamožemy pſchez ſwoje ſkutki tebi ſo ſpodobacź, pſchez
zaſtupnu próſtwu rodźicźeŕki twojoho ſyna, naſchoho knjeza, wumoženi
byli, kotryž z tobu žiwy je a kraluje, wěrny Bóh do wěcžnoſcźe. Amen.

<pb n="193"/>

VIII.

Někotre modlitwy k ſwjatej Mariji wot wſchelakich ſwjatych.

1. Modlitwa ſwjatoho Hawſchtyna.

O Marija, najzbóžniſcha, wſcheje khwalby najdoſtojniſcha knježna, a
hordozna Boža rodźicźeŕka! Ty woſobna, ſpodźiwna macźeŕ ſtworicźerja
njebja a zemje. Schtó by hdy zamožił, o najzbóžniſcha knježna, tebi
doſcź ſo dźakowacź; ſchtó twoju khwału po doſtojnoſcźi wozjewjecź: kiž
ty pſchez twoju Bohu ſpodobnu podwolnoſcź k macźeŕſtwu Božomu ſy
zhubjenomu ſwětej k pomocy pſchiſchła. Kak dyrbi cžłowjecža braſchnoſcź
tebje khwalicź, zo ty nowy pucź namaka k ſwjatoſcźi cžiſtoho
njewoblakowanoho žiwjenja, k nadobycźu a zaſłuženju wěcžneje zbóžnoſcźe.
Hdyž my to po naſchej žadoſcźi dopelnicź njemóžemy, dha ſłyſch
dobrocźiwje tola naſche hubjene, a twojich wyſokich zaſłužbow
njedoſtojne dźakprajenja, bjeŕ wot nas hnadnje naſche tebi woprowane
ſlubjenja; a zamołwjej pſchez twoju zaſtupnu próſtwu naſche zawinjenja.

O wzmi naſche próſtwy do ſwjatnicy twojoho wuſłyſchenja, a pſchinjes nam
wrócźo hnadne wujednanja. Wuproſch nam, za cžož tebje proſymy, a
wuſkutkuj nam, wot bojoſcźe a ſtracha tyſchnoſcźenym, połne wodacźo;
pſchetož my nikoho njenamakamy, kiž by pſchez ſwoje ſamotne zaſłužby
woſobniſchi był, wujednacź hněw naſchoho ſudnika, dyžli tebje, o
najzbóžniſcha, kiž ty za doſtojnu bě dźeržana, wuzwolena bycź hako
macźeŕ naſchoho zbóžnika a wumož<pb n="194"/>nika: pomhaj dha hubjenym,
wobwarnuj małomyſlnych, pěſtoń ſłabych, proſch za wſchitkón lud; budź
pomocna ſłužownikam wołtarja, proſch za pobožny źónſki ſplah; daj
wſchitkim twoju pomoc wužiwacź, kiž twoje ſwjate mjeno cžeſcźuju. Měj
ſobuželnoſcź ze zrudnymi; a ſmilnoſcź z tymi, kiž hiſchcźe zdaloka wot
ſwojoho wótcnoho domu pucźuju. A hdyž ty twojej wocži na twoje wěcžne
wjeſołoſcźe wobrocźiſch, a na wſchitkich, kotrymž ſy k zbóžnoſcźi
pomhała, a na jich dźakownu luboſcź k tebi, a na jich zradowanjo we Bohu
we ſpóznacźu joho njeſkóncžneje dobrocźiwoſcźe, luboznoſcźe a rjanoſcźe:
potom pſchinjes tež naſche ſylzy pſched Boha, naſchoho Knjeza, a proſch
joho za nas, kiž wón je twój jednorodźeny Syn!

Pſchetož hiſchcźe ſmy na tejle zemi z horjom domapytani, pſchez
njeſpodobnoſcźe we njerjadownoſcźi, wot wohanbjenjow zraženi, kiž nam
naſche njedoſpołnoſcźe a hrěchi nacžinja; ſmy cžwilowani wot lacžnoſcźe
za naſchim połnym wozboženjom; a wot ſparnoſcźe naſchoho ducha mało
khmani ſtajnje wopominacź njebjeſke kubła a kak je ſebi zaſłužicź móhli;
ſchtož zwoſtanjemy, kaž dołho ſmy zajecźi we tymle ſmjertnym cźěle. Ty
pak bu we njebjeſkich wyſokoſcźach powyſchena wyſche wſchěch khorow
jandźelow; a woni ſpóznachu tebje za ſwoju kralownu, a wjeſelachu ſo, zo
ſy we ſwjatej ponižnoſcźi a poſłuſchnoſeźi wobſtała; hako jenicžka cyle
njewoblakowana ſy mohła njebjeſkomu nawoženi napſchecźo hicź, a
ſobuſkutkowacź k ponowjenju cžłowjecžoho ſplaha, kiž bě ſtworjeny,
jandźelow pomjeṅſchenu licžbu zaſy wurunacź a wobſynycź wopuſchcźene
ſtoły tych njeſwěrnych. <pb n="195"/>O wyſoko pohnadźena knježna, ty
ſcźěhujeſch tomu Jehnjecźu, a wodźiſch knježnjace khory njewinowatych
njewoblakowaneje cžiſtoty, kotrymž běchu mjaſne lóſchty cuze, — ty
wodźiſch jich po lilijach a róžach, kiž we njebjeſkej kraſnoſcźi kcźěcź
njepſcheſtawaja, k žórłam najſłódſchich wodow. We tamnych zbóžnych
ſwětach njepſcheměrnych njebjes, wodźiſch ty, najwoſobniſcha a
najdoſtojniſcha bjez wſchitkimi, jich we njebjeſkim paradizu po
luboznych a luboznje wonjatych kwětkach, a kcźějeſch ſama hako ta
najrjeńſcha potajna róža njebjeſkeje zahrody. We wutrobu-wokſchewjacych
wyſokich ſpěwanjach, zjenoſcźena ze ſwjatymi khorami a wobdata wot
najwoſobniſchich jandźelow a arcjandźelow, njepſcheſtanjeſch ty z
njewuſtawacym hłoſom: „ſwjaty, ſwjaty, ſwjaty“ ſpěwacż. Ty khodźiſch
nuts a won do najznutsniſchoho bydła Krala wſcheje hordoſcźe. Wudebjena
ſy ty z njebjeſkimi drohotnoſcźemi błyſkojtych parlow a hwězdojtych
kamuſchkow. Tebi ſłuži we hrodźe njebjeſkoho Knježicźerja tón kralowſki
khór jandźelow; a Kral kralow ſamón, tón Knjez nas wſchitkich, kiž tebje
hako ſwoju wěrnu macźeŕ, hako ſwoju najrjeńſchu njewjeſtu pſchede
wſchimi druhimi lubuje, zjenoſcźa ſo z tobu z najſłódſchimi zwjazkami
luboſcźe. A žadyn dźiw njeje, zo wjednik wěcžnoſcźe ſo z tobu zawjeſela,
kotrohož ty hako dźěcźatko ſy porodźiła a tak huſto na zemi z
najſłódſchimi wokoſchenjemi pſchikrywała.

Ty pak, kiž ty we tak wulkej liežbje te zbóžnoſcźe wužiwaſch, poſłuchaj
dobrocźiwje na próſtwu tych, kiž k tebi zdychuju a wudźěl jim, za cžož
tebje proſcha. O wyſoko žohnowana, njepſcheſtań za tón <pb n="196"/>lud
Boži proſycź, kiž ty doſtojna bě noſycź wumožnika ſwěta, kiž žiwy je a
kraluje do wěcžnoſcźe. Amen.

2. Modlitwa ſwjatoho Domaſcha z Villanova.

Z kajkimi ſłowami dyrbju twoju khwału wuzběhowacź, o najzbóžniſcha
knježna! Ty kaſchcźo ſluba, ty najwoſobniſche ſudobjo połne njebjeſkoho
balzama! Daloko, njeſkóncžnje daloko, pſchewaži twoja doſtojnoſcź tu móc
mojich myſlow. Pſchetož toho ſamoho Syna maſch ty z najwyſchſchim Bohom;
macźeŕ ſy ty wěcžnoho Knjeza, kotrohož Wótc je Bóh ſam; z wulkim prawom
wuzběhuju tebje wſchitke ſtworjenja we njebjeſach a na zemi. To je twoja
woſobnoſcź, to twoja doſtojnoſcź, kotruž je tebi Bóh pſchihotował.
Schtož my potajkim wot tebje myſlicź abo rycžecź zamožimy, je hłuboko
niže twojeje khwalby, a je wot twojeje zbóžnoſcźe pſchetrechene. We
cźichim ſpodźiwanju pohladuju k tebi horje, a khwalu a mjenuju tebje
zbóžnu a žohnowanu ze wſchitkimi ſplahami, kiž nětko na zemi ſu a
pſchichodnje budźa hacž k kóncej cžaſow. Ty, o hordozna knježna,
pozběhny ſo k tajkej doſtojnoſcźi, kotruž žadyn cžłowjek ani jandźel
połnje zrozymicź njemóže, hdyž ty z tak pobožnej myſlu, ponižnoſcźu,
khwału a cžeſcźu, dźakownoſcźu a doſtojnoſcźu, wěru, nadźiju a
cžiſtoſcźu, podwolnje tomu póſłej Božomu wotmołwi: hlej, ſym ſłužownica
toho Knjeza, mi ſo ſtań po twojim ſłowje. A nětk bu ty z jenym dobom, z
dźowki Hadama a z ponižneje ſłužownicy, wot Boha poſwjecźena macźeŕ
ſtworicźerja, knjeni ſwěta, kralowna njebjes a wobknježeŕka wſchitkich
ſtworjenjow. Pſchenadobnje bu ty wobohacźena, kaž <pb n="197"/>ſo
njeſkóncžnej wulkotnoſcźi Božej lubjeſche, a kaž to doſtojnoſcź joho
majeſtoſcźe žadaſche. — Bójſke ſkutkowanja pſchetrjechja wjele
cžłowjecže měry a waſchnja. Swjaty Pawoł, kiž bě hacž do tſecźich
njebjes zatorhujeny, duchowuje pſcheſadźeny, njemóžeſche z cżłowjecžimi
ſłowami wuprajicź, kajke myta je Bóh tym pſchihotował, kiž joho lubuju.
Swjaty arcjandźel Michał wuſtupi prěni za Božu cžeſcź pſchecźiwo
njeſwěrnym jandźelam, a Bóh powyſchi joho hako wjeŕcha wſchitkich
jandźelow. Tež nam hubjenym cžłowjekam je dowolene, haj pſchiporucžene,
na njeſkóncžnu zbóžnoſcź nadźiju měcź za naſche ſnadne dobre ſkutki; kaž
je naſch Zbóžnik ſlubił, za napoj dobreje wody njebjeſke kraleſtwo dacź.
— O Marija! ty žiwe bydło bójſtwa! ty wobknježeŕka wſchitkich
ſtworjenjow, — pſchez tebje je ruka toho Knjeza wſchitko na zemi
ſtworjene ponowiła a wuporjedźiła. O hnadow połua ſy ty, najzbóžniſcha
knježna; o zo by nam dowolene było a my khmani byli, tele twoje
pomjenowanjo tak zrozymicź, kaž to hižo na zemi pobožne duſche
ſpóznachu; haj woprawdźe z twojeje doby naſycźeſch ty cžłowjekow a
jandźelow. Pſchez tebje dóſtawa jandźel wjeſołoſcź, ſprawny hnadu,
hrěſchnik wodacźo, zrudny tróſcht a jaty ſwobodu; haj tón Knjez ſamón ma
we tebi ſwoje wokſchewjenjo, hdyž we lilijowej zahrodźe twojoho ſwjatoho
cźěła ſwoje wobydlenjo ſebi wuzwoli, a tak nutrnje z tobu běſche, zo tam
Bóh z cžłowjecžej naturu we njerozdźělnym zwjazku jeneje woſoby ſo
zjenoſcźi; kotromuž z Wótcom a z Duchom ſwjatym cžeſcź, modlenjo, móc a
hordoſcź zwoſtanje wot wěcžnoſcźe hacž do wěcžnoſcźe. Amen.

<pb n="198"/>

3. Modlitwa ſwjatoho Pětra Damiana.

Hladaj miłoſcźiwje dele, o hordozna knježna, na moju ponižnu modlitwu,
pſchetož ſmilnoſcź twojeje wutroby je wſchudźom jara wyſocy khwalena;
nicžo njemóže twoju luboſcź k duſcham pomjeńſchicź, kotrež twój Syn a
twój Bóh tak wyſoko ſebi wažeſche, zo wón njezaſpě na kſchižu za jich
wumoženjo we najhórſchich boloſcźach wumrjecź. Po wſchej prawdźe lubuje
tebje cyłe kſcheſcźanſtwo; dokelž jara huſto ſy ty pomjeńſchiła ſprawny
hněw naſchoho Boha a Sudnika, kotrohož trón ſwjatoſcź a ſprawnoſcź
wobdawa; dokelž do twojeju rukow buchu ſmilnoſcźe toho Knjeza podate, a
ſamotnje ty bě wuzwolena, tak wulke huady dóſtacź. Spominaj dha na mnje
pſched woblicžom toho Knjeza, o najdobrocźiwſcha knježna; pſchetož ženje
njejſy ty hubjenomu twoju ruku wotcźahnyła, kiž z ſponižnej a rozkatej
wutrobu pola tebje wucźek pytaſche. Tebi njeje wobcźežne, ale k
wjeſołoſcźi, hdyž pokutniwi dóſtanu wodacźo a wuſprawnoſcźeni dóńdu k
hordoſcźi. O wuproſch pſchez te ſłódke ſłowa twojoho horta wujednanjo
wot twojoho bójſkoho Syna, a pozběhń moju, wot małomyſlnoſcźe dele
ſtłócženu wutrobu k nadźiji zbóžnoſcźe, pſchetož nicžo njeje tebi
njemóžne; kak mohł tebi twój Syn něſchto zapowjeſcź? Ty ſtupiſch pſched
złoty wołtaŕ cžłowjecžoho wujednanja, nic hako ſłužownica, ale hako
macźeŕ a kralowna. Njech zhnuje ta cžłowjecža natura tebje k ſmilnoſcźi;
njech napomina tebje ta wulka móc, kotruž tebi tón Knjez wudźěli;
pſchetož k najwjecžſchej khwalbje ſłuži twojej mocy, dobroty wudźělecź a
nad khudymi ſo ſmilicź a próſtwy wuſłyſchecź. Hladaj dha miłoſcźiwje
dele, o Marija, <pb n="199"/>wuſłyſch moju próſtwu, a proſch za mnje
tohoſamoho, kotrohož ſy porodźiła, zo bych we joho miłoſcźi znowa
wožiwił, we wěrje na tuſamu wot luboſcźe ſo zahorił a k nadźiji ſo
pozběhnył, tam dóńcź do wěcžneje zbóžnoſcźe, kotruž je wón wſchitkim
pſchihotował, kiž joho lubuju. Amen.

4. Modlitwa ſwjatoho Bonaventury.

Budź poſtrowjena, o hnady połna! tón Knjez je z tobu! — Ale kak zwažu
ſebi, tebje z jandźelom poſtrowicź, hdyž njewjedu žiwjenjo jandźela?
Njezaſłužu, zo ty mje daloko wot ſo wotecźěriſch? Wopomń tola, o Marija,
zo ſym dowěru pſchecy k tebi měł, zo ſo ſpuſchcźam na twoju jara wulku
dobrocźiwoſcź; byrnje tež teje ſameje njehódny był, ſpěwam hiſchcźe tola
wot twojeje luboſcźe zahorjeny: „Poſtrowjena budź, o hnady połna;“
pſchetož moja wutroba napelni ſo ze ſłódkoſcźu, hdyž praju: „Strowa ſy
Marija“ atd. A kotra duſcha njemohła wot ſłódkoſcźe ſo womjechcžicź, kiž
ſpóznaje, zo je tele poſtrowjenjo znamjo twojoho bójſkoho macźeŕſtwa! A
ſchto je hdy lubozniſcho zyncžało we twojimaj wuſchomaj, dyžli tele
poſtrowjenjo, pſchez kotrež tebje za macźeŕ Božu ſpóznawamy? Pſchetož
tak chceſch ty, hdyž cźi cžłowjekojo ſo we tebi wjeſela, zo woni
wſchitku luboſcź na tohoſamoho wrócźeja, kotrohož ſy ty porodźiła.

O ſłódka duſchow paſtyŕka, kak wjele duſchow ſy ty tomu helſkomu lawej
wudrjeła; ſchtó mohł doſtojnoſcź twojeje miłoſcźe doſcź khwalicź; kak
ſtaroſcźiwje pytaſch ty na zemjace zmyſlene duſche, kiž maja tak mało
wěrneje luboſcźe k tebi a nochcedźa <pb n="200"/>ſwoju wutrobu cyle wot
ſwěta dźělicź, a z cyłymi mocami za njebjeſami ſo prócowacź, kotrež ſu
połne twojeje kraſnoſcźe! Cyły njebjeſki dwór tebje khwali a hordoſcźi!
Kohož ty wozbožnoſcźicź chceſch, — kiž njeje ſpóznatej wěrnoſcźi ſo
ſpjecžił a njeje na miłoſcź Božu pſchezwažuje hrěſchił a wſchu nadźiju a
žadoſcź za njebjeſami puſchcźił, — kak mohł tón woſobnoſcźi twojeje
luboſcźe cźeknycź, ſchtó pſched horliwoſcźu tejeſameje ſo zakhowacź?
Pſchetož połnej twojich dobrotow ſtej njebjo a zemja. O najlubozniſcha
macźeŕ, wſchudźom wopokazujeſch ty twoju ſmilnoſcź, zo je nam njemóžne
ju zapomnicź, — jeli nam na dobrej woli njebrachuje, — ale zo dyrbimy
tebje lubowacź, a we poſłuſchnoſcźi tebi ſo lubicź žadacź! Zawěrno, kaž
mamy na najbóle miłoſcźiwoho Kujeza we Jězuſu Khryſtuſu, tak mamy tež na
najbóle miłoſcźiwu Kujeni we tebi, joho wyſoko lubowanej macźeri!
Pſchetož knježna wulkeje miłoſcźe ſy ty za wſchitkich, kiž k tebi ſo
wołaja! cžohoždla tež twój wulki ſłužownik Bernhard praji: „Tón njech
mjelcži wot twojeje miłoſcźe, o najzbóžniſcha knježna, kiž ſo we ſwojej
nuzy k tebi wołaſche, a kotrohož próſtwu ty zaſpě!

Tohodla zdychuju z cyłeje wutroby k tebi a wjeſelu ſo nad twojej wulkej
miłoſcźu; pſchetož wſchitke ſplahi žohnuja tebje, dokelž wſchitke ſplahi
buchu pſchez tebje žohnowane! O pomhaj nam, žohnowana Kuježna, zo pſchez
tebje tón płód wěcžnoho žiwjenja dóſtanjemy! Stej nam k pomocy, o
najſłódſcha, zo wěcžny Wótc nam popſcheje, tón najſłódſchi płód twojoho
žiwota wužiwacź, Jězuſa, kiž z Wótcom a ze ſwjatym Duchom žiwy je a
kraluje do wěcžnoſcźe. Amen.

<pb n="201"/>

5. Modlitwa ſwjatoho Bernharda.

Naſchej wocži pozběhujemy z naſchimaj rukomaj k tebi, o kralowna ſwěta!
Pſched twojej wyſokoſcźu zhibujemy kolena, a pokhilamy hłowu, a modlitwu
połnu wutrobnych zdychowanjow ſcźelemy k tebi we njebjeſach! O ty
njebjeſka wyſokoſcź, wobrocź twojej pſchenadobnje zbóžnej wocži, kotrejž
tu njewobſahnitu kraſnoſcź tamnoho wěcžnoho ſwětła wobſtajnje z horjacej
žadoſcźu wobhladujetej; a hladaj z wyſokoſcźow Božich dele na twojich
ponižnych a do hubjenſtwa tohole ſwěta wuhnatych ſłužownikow. Hlej my
hrěſchnicy ſtejimy pſched tym njeſkóncžnym Bohom, we bojoſcźi
tſchepotajo, hdyž nam joho ſurowy prut ſchtrafu hrozy. Schtó pak nas wot
joho khoſtanja wumoži? Ach nichtó druhi hacž ty, o njebjeſka kralowna;
ty ſy tomu podobna, tón hněw Boži, mjecž wjecżenja (rachi) toho Knjeza
wot nas wotdźeržecź; dokelž wot tebje, o wyſocy lubowana toho Knjeza,
naſchoho Boha, ſmy tudy najprjedy tu miłoſcź z rukow naſchoho Boha a
Stworicźerja dóſtali. O wotewŕ tola, ty macźeŕ miłoſcźe, wotewṙ twoju
ſmilnu wutrobu tym zdychowanjam a modlitwam Hadamowych dźěcźi. Ze
wſchěch kóncow zemje cźěkamy pod twój zakit pſched ſurowoſcźu
rozhněwanoho Boha! Płacžicy hladatej naſchej wocži k tebi, naſchej
njebjeſkej macźeri; z najwjecžſchej pobožnoſcźu naſcheje wutroby proſymy
tebje, zo by tón hněw naſchoho Knjeza, twojoho Syna, pomjeńſchiła,
kotryž pſchez hrěchi naſcheje liwkoſcźe a lěnjoſcźe we dobrym
zbudźichmy; ty chcyła tola miłoſcźiwje joho hnadu nam zaſy nadobycź,
kotruž my njedźakni kedźbu njemějachmy. Znowa proſymy, zo by wón nas
wuhojił, pſchez <pb n="202"/>kotrohož rany ſo naſche wuhojenjo je ſtało;
naſchich ranow błuzny ſo znowa jědmja a žana ſtrowota njeje we nami; ty
widźiſch, o knježna, te ſtraſchne rany wopacžnych nakhilnoſcźow
hołdowacź naſchimaj wocžomaj, naſchomu mjaſej a hordoſcźi ſwěta; twojeje
pomocy ſmy potrěbni, z dowěrnoſcźu wotewrimy tebi naſche ſtrachi a
bojoſcźe, — zo mohło ſo nam hicź kaž druhim krajam, hdźež maja wojowacź,
zo jim tón talent praweje wěry njeby z leſcźu a z mocu wotewzaty był wot
njepſchecźelnoho knježeṙſtwa.

Schtó pak tajke ſtrachi wot nas wotwobrocźi a nas wumoži wot ſkaženoſcźe
naſchich njepocžinkow a zanjechanjow, kiž ſebi tajke khoſtanja zaſłuža?
— Nichtó druhi hacž hnada naſchoho Wumožnika, twojoho bójſkoho Syna,
kotryž ſam cžłowjecžej ſłaboſcźi ſo poda, zo by naſche ſłaboſcźe njeſł,
a zo by joho ſmjercź naſchu ſmjercź moriła, hdyž wón njewinowacźe za nas
wumrje.

O ſchtó by rjedliſchi był, k wutrobje naſchoho Knjeza Jězuſa Khryſtuſa
rycžecź, hako ty, o zbožownje zbóžna Knježna, kiž ty we najnutsniſchich
wopſchimnjenjach twojoho wyſocy lubowanoho Syna, we wěcžnej
pſchecźelniwoſcźi wotpocžujeſch a joho dowěriwe rozrycžowanja we połnej
wjeſołoſcźi twojeje wutroby wužiwaſch. Rycž, o knjeni, pſchetož twój Syn
poſłucha, a ſchtožkuli ty žadaſch, to ty naproſyſch. Wołaj ſo k joho
ſwjatomu mjenej za nas, zo bychmy byli wot toho ſtaroho wuſada naſchoho
mjaſa a ducha wuhójeni. Wuſłócž tón ſmjertny, nas morjacy jěd, kotryž
wot wohruzka tamnoho jabłuka nam Jěva prědkſtaji, hdyž wona wot
ſłódkoſcźe tohole jědojtoho płodu wopojena te zbytki toho ſa<pb
n="203"/>moho nam, jeje płakacym dźěcźom zawoſtaji. O hdy by tola ta
wopojena cyle tón kheluch wuprózniła, a nic na nas jȯn wulinyła!

Pſchez twoju zaſtupnu próſtwu, pſchez móc bójſkeje ſmilnoſcźe, złamaj
naſch pſchah; o zo by naſcha młodoſcź ſo ponowiła runja hodlerjej a zo
bychmy, licženi do nowych wobydlerjow, tam hdźež je wſchitko nowe, z
nowym hłoſom nowy khěrluſch radoſcźe zaſpěwali, a pſchi hudźbnym
hercowanju ſtajneje wjeſołoſcźe cźe wěcžnje khwalili. Njech ſpada ta
cźmowa kurjawa pſched naſchimaj wocžomaj, zo bychmy z pſchekraſnjenym
woblicžom hordoſcź toho Knjeza wobhladujo, wot joho ducha byli
podnurjeni do toho njewobmjezowanoho morja joho bójſkoho ſwětła, a zo
bychmy we zwjazkach luboſcźe ſo zjenoſcźili z naſchim Bohom na wěcžne.
To popſchej nam pſchez twoju zaſtupnu próſtwu Jězus Khryſtus, twój Syn,
naſch Bóh a Knjez, kotromnž budź cžeſcź, khwała, dźakowanjo a modlenjo
wot nětka hacž do wěcžnoſcźe. Amen.

6. Modlitwa ſwjatoho Jana z Damaſka.

O lubozna dźowka ſwjateju mandźelſkeju Joachima a Hany! kiž ty pſchez
wjeŕchowſtẇa a mócnoſcźe ſo wuzběhny, wohenjojte kłoki helſkoho wjeŕcha
rozlemi, ſo ſamu hako žiwy njewjeſcźinſki templ ſwjatoho Ducha ſo
pſchihotowa a ſo zdźerža, zo by była macźeṙ Božeje hnady, ſpodźiwna,
njezranjena macźeŕ: z kajkimi ſłowami by nam móžno było, tebje hódnje
khwalicź, kiž ty wſchitke ſtworjenja na ſwětliwej doſtojnoſcźi
pſchetrechiſch, hdyž z tebje tón najwyſchſchi ſtworicźeŕ a Knjez cyłoho
ſwěta te prěnicžki naſcheje natury na ſo wza! Pſchetož mjaſo bu wón z
two<pb n="204"/>joho mjaſa, krej z twojeje krewje, Bóh ſam wužiwaſche
mloko z twojich nadrow, a zjenoſcźenej buſchtej twojej hubje z tymaj
toho Najwyſchſchoho. O dźiw, kiž zapſchijecźo rozoma a móc wſcheje
rycžniwoſcźe pſchetrechi! Tebje lubowaſche Bóh, kiž wſchě wěcy do prědka
zuaje a rjaduje wot ſpocžatka ſwěta; a tebje, kotruž wón lubowaſche a
wuzwoli, ſtwori wón we poſtajenym cžaſu hako macźeŕ ſwojoho wěcžnoho
Syna a Słowa!

O Marija, ty złocźany domje, kaž bě twoja wutroba dom cžiſteje
doſpołneje luboſcźe runja złotej, kiž je bjez moſazami tón
najdrohotniſchi a najcźežſchi, najcžiſcźiſchi a najrjeńſchi: tak
pſcheměń tež moju wſchelako ſchkódnu luboſcź, kiž w mojej wutrobje ſo
zkradźu namaka, do cžiſteje, za Bohom žadoſcźaceje, Boha pytaceje a
doſpołneje luboſcźe, kiž by pſchez ſwoje płomjenja ſpaliła wſchitko Bohu
njeſpodobne, zo bych ja wobdźeržał cźěło a duſchu hako hódne bydło
ſwjatoho Ducha a Jězuſa Khryſtuſa, mojoho Zbóžnika a Wumožnika, a cyłeje
najſwjecźiſcheje Trojicy. Napelń mje, o lubozna knježna Marija! ze
ſłódkoſcźu twojoho ſwjataho wopomnjecźa, kiž we wutrobach twojich
ſłužownikow ſpodźiwnu wjeſołoſcź płodźi, kotruž nam nichtó wotewzacź
njemóže. A napelń kóždoho myſl z nadźiju na wěcžne njewuprajne kubła,
kiž twoje ſwjate wopomnjecźo we ſebi wobkhowa. Tohodla, o najzbóžniſcha
Knježna, daj twoje najſłódſche wopomnjecźo mje pſchewodźecź, we žiwjenju
a wumrjecźu, a hacž do zbóžneje wěcžnoſcźe. Amen.

7. Modlitwa ſwjatoho Ephrema.

O ſwjata Boža rodźicźerka! ty najſchwarniſcha <pb n="205"/>macźeŕ,
zawěrno wyſoko žohnowana macźeŕ Boža! kiž ty bjez wſcheje podoby ſy
wuzběhnjena wyſche wſchěch njebjeſkich duchow hako njeſmjertne ſudobjo
Bójſtwa a ſedźiſch nětk k prawicy twojoho Syna: pokhil twojej wuſchi a
poſłuchaj na ſłowa mojeje pſchez njepóccźiwoſcź hrěſchneje huby. Hlej, o
ſwěrna knježna a wucźeko hrěſchnikow, pſchetož z rozkłótej wutrobu a z
ponižnym zmyſlenjom pozdychuju ja k twojej miłoſcźi! njezaſpěj mje
njezbožownoho; njepſchidaj, zo by twój, hacžrunje njedoſtojny ſłužownik
napoſledku k zhubjenju ſchoł; ale wuhój pſchez twoju mócnu zaſtupnu
próſtwu moju hłuboko ranjenu duſchu, kotraž pſchez ſwoje njezbóžne
nakhilnoſcźe je we ſwojich prědkměcźach zaſchmjatana (chce Bohu a ſwětej
hromadźe, dwěmaj knjezomaj nadobo ſłužicź), k cžomuž je ju tón zły duch
pſchez ſwoje nutsdawanja jebacžnje tak daloko pſchinjeſł, a pſchez to k
zemi potłócžił, tak zo ſo tomu ſwětej pſchecy ſpěſchuiſcho a Bohu cźežo
a njeradſcho ſłuži.

Tohodla zdychuju połny hańbicźiwoſcźe, a njezwažu ſebi, pſchez tak wjele
hrěchow wonjeſchwarnjeny, z dowěrnoſcźu toho ſprawnoho a
najſwjecźiſchoho Boha za wodacźo mojich złóſcźow a za wuhojenjo tak
wjele ranow proſycź. Kak dyrbjał ja tež mojej, pſchez tak wjele
žadławych ſkutkow woblakowanej rucy, mój pſchez tak wjele njeſprawnych
wonjecžeſcźenjow bližſchoho a pſchez bjezbóžne rycže wonjeſwjecźeny hort
k njebjeſam pozběhnycź! Tohodla, o najcžiſcźiſcha, najſwěrniſcha a
najſmilniſcha knježna, cźiſnu ſo hako potłócženy hrěſchnik pſched trónom
twojich njewuſaknitych ſmilnoſcźow. Pſchetož žanu nadźiju, žadyn wucźek
nimam zwonka tebje. Ty ſamotnje ſy mój <pb n="206"/>tróſcht a moja
ſpěſchna zakitaŕka; ty radoſcź mojeje duſche; ty wuhojeŕka mojeje
zrudoby; ty wuſwobodźeŕka z mojoho jaſtwa; ty ſrědk k mojomu
zjenoſcźenju z Bohom; pſchetož ty ſy ſrjedźicźeŕka bjez Jězuſom a bjez
hrěſchnikami: — naſche wujednanjo, te rozſwětlenjo naſcheje ſlepoty a
bohatſtwo naſcheje khudoby! k tebi ſo nadźiju, wo tebi ſo wjeſelu. O
njewobrocź twój ſchkit daloko wote mnje, ale pomhaj mi a zakitaj mje. Na
twoju zaſtupnu próſtwu poſłucha twój bójſki Syn, kiž tebje pſchecy
pſchez wuſłyſchenjo wopłacźa, zo ty jomu we nam njezrozymliwej
pótajnoſcźi naſchoho wumoženja a wujednanja z Bohom ſłužeſche. Tohodla
je jomu k wjeſołoſcźi, twoje próſtwy wuſłyſchecź; wón ma to za ſwoju
cžeſcź, twoje žadanja dopelnicź.

Duž njezaſpěj tola mje njezbožownoho hrěſchnika a njepſchidaj, zo bychu
moje njelicžbne pſcheſtupjenja twojej miłoſcźi zadźěwałe. O moje
debjenſtwo, o moja hordoſcź, ſwjata Boža rodźicźeŕka! Nicžo njeje nam
wěſcźiſche dyžli twoja pomoc, o cyle njewoblakowana ſrjedźicźeŕka ſwěta;
tohodla zdychuju k tebi horje a proſchu ze želnoſcźiwej wutrobu a
pokutniwym zmyſlenjom, za twoje zakitanjo we mojich nuzach a horjach. K
tebi ſo wołam a njecham pſcheſtacź, ale chcu zaſy proſycź a
njepſcheſtacź wſchědnje proſycź z cyłeje hłubokoſcźe mojeje wutroby, kiž
ſy ty za Bohom mój jenicžki ſpomožny a mój najkrucźiſchi zakit. O
lubowaŕka dobrocźiweje pomocy a ſmilnoſcźow! ſmil ſo nad khudym
hrěſchnikom, nad lěnim wotrocžkom, a ſłyſch moju liwku a njedoſtojnu
próſtwu miłoſcźiwje, zarunaj pſchez twoju luboznu ſmilnoſcź moje
braſchnoſcźe a njerodnoſcźe, a <pb n="207"/>proſch za mnje pola twojoho
bȯjſkoho Syna, zo bych był doſtojny joho wěcžnoho kraleſtwa, zo mohł tam
ſmilnoſcźe toho Knjeza wěcžnje khwalicź. Amen.

8. Modlitwa ſwjatoho Epiphania.

Khwała budź tebi a cžeſcźowanjo, o najſwjecźiſcha Knježna, k tebi horje
pohladuju ze ſpodźiwanjom cžródy jandźelow; pſchetož jara wyſoko
ſpodźiwny je tón dźiw, kiž bě we njebjeſach k widźenju: jena žónſka ze
ſłóncom woblecžena, njeſeſche žórło žiwjenja na rukomaj. O knježnjaca
ſwětłoſcź, kiž ty tychſamych rozſwětleſch, kiž we cźmě žałoſcźa;
pohladuj miłoſcźiwje dele na nas, kiž k tebi nadźiju mamy! Pſchetož
pſchez tebje, o žohnowana, bu ſtare njepſchecźelſtwo wujednane; pſchez
tebje žałoſcźacomu ſwětej njebjeſki pokoj daty; pſchez tebje buchu
cžłowjekojo jandźelam porunoſcźeni, a pſchecźelojo a bratſja toho
jednorodźenoho Syna Božoho mjenowani; pſchez tebje bu ſmjercź morjena a
hela wurubjena; pſchez tebje rozpadachu ſtari pſchibohojo; pſchez tebje
doſtachmy wědomoſcźe z njebjes; pſchetož pſchez tebje doſtachmy te
wěcžne ſwětło, toho jednorodźenoho Syna Božoho, kotrohož ty, o
najſwjecźiſcha porodźi, naſchoho Knjeza Jězuſa Khryſtuſa, kotryž
khwaleny budź wot wěcžnoſcźe k wěcžnoſcźi. Amen.

9. Modlitwa ſwjatoho Ildephonſa.

K tebi cźěkam, o Marija, jenicžka a mócna knježna; o macźeŕ Boža, pſched
tobu padam na moje kolena. O jenicžka ſrjedźicźeŕka wocžłowjecženja
mojoho Boha; pſched tobu ſo kłonju we próſche, ty macźeŕ mojoho Knjeza!
Ja zdychuju k tebi, ty <pb n="208"/>ſpodźiwna ſłužownica twojoho Syna,
wuſkutkuj mi ſpuſchcźenjo mojich hrěchow; wudźěl mi wucžiſcźenjo wot
mojich złóſcźow a luboſcź k wulkej hordoſcźi twojeje mocy. Wozjawnoſcź
mi tu dobu ſłódkoſcźe twojoho Syna. Wotewŕ mój hort k khwalbje Božej a k
zakitanju bójſkeje wěry twojoho Syna; a popſchej mi: zo ſo k Bohu
dźeržu, we wſchitkim mojim cžinjenju a woſtajenju ſo jomu lubicź
prócuju, a na to myſlu a ſebi pſchekładuju, hdźe a kak bych twojomu
Synej a tebi ſłužicź mohł pſchez napominanjo a rozwucženjo, kak na
wſchelake waſchnjo kóždy cžłowjek wſchitke ſwoje mocy a wuſchiknoſcźe k
Božej cžeſcźi we prawym rjedźe nałožecź dyrbi. Tak bych ſo, kaž daloko
mi pſchecy móžno je, porunoſcźał w dźakownoſcźi a luboſcźi jomu hako
mojomu ſtworicźerjej a tebi hako macźeri mojoho ſtworicźerja a wumožnika
a mojej ſrjedźicźeŕcy a zaſtupnicy a macźeri wſchitkich wěriwych. Amen.

10. Modlitwa ſwjatoho Aloiſa.

Swjata knježna Marija! moja wucžeŕka a kralowna! Hlej ja ſo wobrocźu k
twojej ſmilnoſcźepołnej wutrobje, a porucžu a poſtaju wot nětka moje
cźěło a duſchu a wſchitkich tych mojich, pod twoje zaſtaranjo a twoje
woſebite zakitanjo. Tebi dowěrjam ſo ja a podawam do twojej rukow
wſchitku moju nadżiju a tróſchtowanja, wſchě moje horja a wobcźežnoſcźe,
tak kaž tež cyłe pſchebywanjo a ſkóncženjo mojoho žiwjenja: zo bychu
pſchez twoju najwyſchſchu zaſtupnu próſtwu a twoje zaſłužby wſchě moje
ſkutki po twojej woli a z tym wotpohladanjom ſo ſtałe, twojomu bójſkomu
Synej ſo najlěpje ſpodobacź. Amen.

<pb n="209"/>

11. Modlitwa ſwjatoho Alphonſa Liguoria.

O pſchenadobnje zbóžna knježna Marija! Ty najwoſobniſcha, najcžiſcźiſcha
a najrjeńſcha, najdobrocźiwſcha, najlubozniſcha a najzbóžniſcha ze
wſchěch ſtworjenjow, kiž z ruki Najwyſchſchoho wuńdźechu. Ja khwalu
twoju doſtojnoſcź, a moja wutroba ſo zahorja wot žadoſcźe, zo by
kóždźicžka dujcha twoju wyſokoſcź a kraſne zaſłužby ſpóznała, a po
doſtojnoſcźi cźe lubowała. Hlej, tola lubuje tebje tak wjele wuzwolenych
duſchow na zemi, a wſchitcy we njebjeſach ſo zwjeſeleja na twojej
rjanoſcźi a na twojich wuběrnych woſobnoſcźach! Wjacy hacž na wſchitkim
tym zwjeſela ſo moja wutroba, zo Bóh ſamón tebje nutrniſcho lubuje dyžli
wſchitcy jandźeljo a cžłowjekojo hromadźe.

O najlubozniſcha kralowna! hlej tež ja, jara nizki a hłuboko poniženy
hrěſchnik, poſwjecźuju tebi woſebitu luboſcź; byrnje wona tež hiſchcźe
ſłaba była, tak je tola moja žadoſcź, zo bych cźe ja nutrniſcho lubował,
kaž ſo po twojej doſtojnoſcźi to pſchiſłuſcha. Tohodla proſchu ja twoju
ſmilnoſcź, ty chcyła mi tajku luboſcź popſchecź. Pſchetož znamjo
wěcžnoho wuzwolenja je luboſcź k tebi; ty porodźi tohoſamoho, kotryž
wěcžne žiwjenjo tymſamym wudźěla, kiž tebje lubuja a we ſkutkach wěry po
twojim ſwjatym pſchikładźe za tobu krocža.

O Marija, ty macźeŕ rjaneje luboſcźe, ſwjateje a ſwjatoſcźaceje
luboſcźe, wot kotrejež nawuknjemy Boha lubowacź; kaž we tymle ſwěcźe
dźěcźi wot ſwojich macźerjow lubowacź nawuknu. O dobrocźiwa a ſmilna
macźeŕ, wuproſch a wuliń do naſchich wutrobow ſłódkoſcź nutrneje
luboſcźe, kiž by nas cźah<pb n="210"/>nyła na bože ſłowo poſłuchacź a je
dopelnicź: zo bychmy tebje tak ſcźěhujo wſchitke napominanja k dobromu
we wutrobje wobkhowali a we žiwjenju wuwjedli, wobſtajnje, kóždy cžas,
we horju kaž we radoſcźi, zo by naſcha luboſcź była wupruhowana kaž we
wohenju wucžiſcźene złoto. Wuproſch mi tule hnadu, o ſwěrna knježna, a
njewotſtup wot twojeje macźeŕſkeje zaſtupneje próſtwy pola twojoho
bójſkoho Syna, zo bych hacž do kónca mojoho žiwjenja pſchiběrał we
luboſcźi k Bohu a k tebi, a Boha dla teź k bližſchomu; a tak hódny był
we njebjeſach we dźakownej luboſcźi Boha khwalicź do wſcheje wěcžnoſcźe.
Amen.

Wopſchijecżo.

(Druhi dźěl.)

Sir.

I. Raniſcha pobožnoſcź 101.

II. Wjecžorna pobožnoſcź 105.

III. Pobožnoſcź pſchi woporje Božeje mſchě 107.

IV. Spowjedna pobožnoſcź 122.

V. Pobožnoſcź k Božomu blidu 131.

VI. Wſchelake modlitwy.

1. Próſtwy k ſwjatej Mariji, macźeri Božej, na kóždy dźeń tydźenja 153.

2. Modlitwa za ſydom darow ſwjatoho Ducha 161.

3. Pſchi wuſtupjenju z domu 162.

4. Dobre zmyſlenjo we prócy a cźeži 162.

5. Porucženjo do Božeje hnady 162.

6. Hdyž ſłyſchiſch hodżinu bicź 163.

7. Pomodlenjo k Jězuſej w najſwj. ſakramencże 164.

8. Pſchi nadeńdźenju ſ. kſchiža 164.

9. Wotpuſkowa modlitwa za tych, kiž wob dźeń wumru 164.

10. Pſchi nadeńdźenju ſwjecźatka ſ. Marije 165.

11. Powucženjo wo dóſtacźu někotrych wotpuſkow 166.

VII. Nyſchporna pobožnoſcź.

A. Mejſki nyſchpor abo pobožnoſcź k najſwjecźiſchej wutrobje ſ. Marije
167.

B. Pjecź pſalmow k ſ. Mariji wot ſ. Bonaventury 172.

C. Litanije wo ſ. Mariji 178.

Sir.

VIII. Někotre modlitwy k ſ. Mariji wot wſchelakich ſwjatych.

1. Modlitwa ſwjatoho Hawſchtyna 193.

2. Modlitwa ſwjatoho Domaſcha z Villanova 196.

3. Modlitwa ſwjatoho Pětra Damiana 198.

4. Modlitwa ſwjatoho Bonaventury 199.

5. Modlitwa ſwjatoho Bernharda 201.

6. Modlitwa ſwjatoho Jana z Damaſka 203.

7. Modlitwa ſwjatoho Ephrema 204.

8. Modlitwa ſwjatoho Epiphania 207.

9. Modlitwa ſwjatoho Ildephonſa 207.

10. Modlitwa ſwjatoho Aloiſa 208.

11. Modlitwa ſwjatoho Alphonſa Liguoria 209.

Cżiſchcżane pola L. A. Donnerhaka w Budyſchinje.

[1] ⁾ Pſchiſł. 25, 20.

[2] ⁾ Hladaj ♣Dr.♠ I. I. Döllingerowy archiv za theologiſku literaturu,
lětnik 1842, zeſchiwk 5.: Nadobny ſpiſaṙ mjenuje tu twerdoſcż, z kotrejž
lutherſcy wſchelakoſcż bjez modlenjom a cžeſcżenjom prěja: pſychologiſki
problem, kotryž ſo takle rozwjaza: zo je ſobu z najwyſchim woporom tež
prawe zapſchijecżo we zrozymjenju modlenja jim woteſchło. — Zo katholſka
cyrkej modlenjo k Bohu (latria) a cžeſcżenjo Swjatych (♣dulia♠) rozdżěla
a zo pſchibójſke modlenjo k Swjatym njewucži, je wjele ſtow krócż we
katechisměſach a wſchelakich knihach dopokazane. Wona dopokazuje z
rozoma a ze ſwjatoho piſma, zo je dowolene jich cžeſcżicź a jich wo
zaſtupjenjo pola Boha proſycż. Woprawdźe je ſpodźiwne, zo ſo horjeka
ſpomnjeny porok hiſchcże dźenſniſchi dżeṅ z horta proteſtantow ſłyſchecź
da. Wſchak tola jedyn jich najwjetſchich a najſławniſchich myſlerjow
piſche: „Hdyž my tola wot zjenocżenja naſchich modlitwow z tymi naſchich
bratrow na zemi z prawom wulki wužitk wocžakujemy, dha ja njedorozymju,
kak móže ſo někomu za złóſcż (pſchibójſtwo) wukładowacź, k
pſchekraſnjenej duſchi (Swjatych) abo k jenomu ze ſwjatych jandźelow ſo
wołacż a wo zaſtupnu próſtwu žadacź ..... Zatamajomne pſchibójſtwo to na
žane waſchnjo bycż njemóže.” (Leibnitz, Syſtem d. Theol.)

[3] ⁾ Wo tym kaž wo wſchelakich wažnych praſchenjach kſcheſcźanſkeje
wěry nadeṅdźeſch wobſchěrne a wuſtojne rozwucženjo w ſerbſkich knihach,
kiž ſu loni wuſchłe pod napiſmom: Katholik a joho cyrkej. Rozwucžace
knihi za katholſkich Serbow a wſchitkich, kotſiž chcedża katholſku
cyrkej pſchiſłuſchnje rozſudżecž. Wot ♣P.♠ L. F. Angermanna, kooperatora
w Róžencże.

[4] ⁾ Wuwzate ze ſerbſkich knihow „Krocženjo za Khryſtuſom.”
