Germania, zawěſcźace towaŕſtwo we Schcżecżinje (Stettin).

Rozomny cžłowjek hlada dale, dyžli ſteji, hlada do pſchichodnoho cžaſa a
ſchto móže wón pſchinjeſcź a trjebacź. Byrnje pſchitomnje měł, ſchtož za
ſo a ſwojich k zežiwjenju trjebaſch, nimaſch tola wěſte, hacž to
pozdźiſcho změjeſch. Wjele tajkich je, kiž na ſtare dny njemóžeja doſcź
wuzbytkowacź, a ſwoju ſwójbu zaſtaranu zawoſtajicź. Tohodla je we wjele
ſwójbach, hdyž zežiwjeŕ ſkhori, wjele ſtaroſcźow, a hiſchcźe wjele wjac,
hdyž wumrje. Kak zrudnje je, hdyž dyrbiſch tehdom wot cuzych ludźi
dobroty wocžakowacź, abo druhim wobcźežny bycź. Mudroſcź a ſtrowy rozom
žada, nuzy do prědka wotpomhacź. A tohodla je winowatoſcź kóždoho, ſebi
na ſtare dny něſchto pſchihotowacź; a ſchtóž ma ſwójbu, ju z nuznym
wobſtaracź za tón cžas, hdyž jim ſam wjacy pomhacź a zaſtaracź njemóže.

Ale na kajke waſchnjo ma ſo to ſtacź? Najbližſche wotmołwjenjo je:
Dźěłaj, lutuj a hromadź! Lutowanjo je za kóždoho wažna wěc. Ale ſchto
budźe na bok kłaſcź, kiž tydźeń wot tydźenja ſwoju zaſłužbu na ſwójbu
pſchetrjeba? Praſchejcźe ſo, ſchto k tomu ſłuſcha, pſchi wſchej
zlutniwoſcźi ſwójbu zežiwicź a zaſtaracź.

Tola pſchez dołholětne lutowanjo a hromadźenjo tež khudy po cžaſu
něſchto nalutuje. Ale budźe to doſahacź? K hromadźenju je cžas, druhdy
dołhi cžas trěbny. A wěſch dha, zo změjeſch wjele cžaſa k tomu? <pb
n="4"/>Doſcź pſchikładow mamy, zo ſmjercź prjedy pſchińdźe, hacž ſy
prawje zapocžał hromadźicź. Najſtrowſchoho je njenadźicy khoroſcź abo
njezbožo do rowa pſchinjeſło. Tón njemóžeſche wjele nalutowacź a joho
ſwójba změje ze ſtaroſcźu a nuzu bědźicź. Schtó ju zežiwi a zaſtara?
Dobrocźiwoſcź w naſchim cžaſu klaca. Smjercźe, tež zažneje, ſo wobrócź
njemóžemy, ale ſo zaſtaracź tež na tónle pad je móžno. Schtož jedyn ſam
njezamože, dokonjeja towarſtwa, zawěſcźace pokładnicy, kotrež woſebje w
nowſchich cžaſach załožene, mjenowanym potrjebam wotpomhacź ſo prócuja.

Tajke towarſtwo je zawěſcźace towarſtwo, kotrež pod mjenom „Germania” w
Schcźecźinje wobſteji, a kotrež móže ſo kóždomn hako wužitne khwalicź.

We ſcźěhowacym ſo z krótka rozeſtaji, ſchto „Germania” zawěſcźuje.

I. Pohrjebna pokładnica, (Begräbnißkaſſe), ma pomhacź, cžeſtny pohrjeb
wolóžicź. K tomu, byrnje woſobnje njeſcžinił, chcedźa pſchecy pjenjezy
bycź. Něhdźežkuli njemóžeja, kaž bychu chcyli, wotemrjetomu poſlednju
cžeſcź wopokazacź. Dołh na to cžinicź, je njeſpodobna wěc. Pſchiſtuṗ do
„Germanije”, a wupłacźi ſo po ſmjercźi k twojomu pohrjebej 50 tol. Žada
ſchtó 100 tol., płacźi zdwojeny lětny pſchinoſchk. 8 dnjow po
dopokazanju ſmjercźe ſo tomu pjenjezy wupłacźa, kiž zapiſnu knižku
„pohrjebnej pokładnicy” woteda. Ze ſnadnym lětnym pſchinoſchkom
zawěſcźiſch ſwojim nuzny pjenjez k cžeſtnomu pohrjebej. Pſchinoſchki
móžeſch pak lětnje, pak ſchtwórtlětnje, pak měſacžnje wotedawacź. <pb
n="5"/>Pſchinoſchki ſo porjadnje hacž do ſmjercźe płacźa. Tola z něſchto
wyſchſchim lětnim pſchinoſchkom pſcheſtawa płacźenjo ze 60. lětom
ſtaroby.

Pſchikład. 1) Knjez M. 30 lět ſtary, chce ſebi 50 tol. k pohrjebej
zawěſcźicź; wón płacźi za to měſacžnje 4 nſlb. hacž do ſwojeje ſmjercźe.

2) Knjes K., nětk 25 lět ſtary, płacźi za 50 tol. k pohrjebej měſacžnje
39 np.; nima pak, hdyž je 60 lět ſtaroby doſpěł, žanoho pſchinoſchka
wjacy płacźicź.

II. Herbſka pokładnica, (Lebensverſicherung) zawěſcźuje wěſtu, doprědka
wuſtajenu mnohoſcź pjenjez, kiž ſo po ſmjercźi zawěſcźeneje woſoby
zawoſtajenym, abo komuž to wuſtajiſch, wupłacźi. Pſchi tutym zawěſcźenju
je wulka wſchelakoroſcź. Porjadnje maja ſo lětne pſchinoſchki hacž do
ſmjercźe płacźicź, tola móžeſch ſebi do prědka wucžinicź, zo maſch jeno
hacž do 70. lěta pſchinoſchki dawacź; zawěſcźena mnohoſcź ſo wupłacźi,
byrnje prjedy wumrjeł. By pak pak pſchinoſchki z kajkeježkuli winy
dawacź pſcheſtał: wrócźa ſo wotedate pſchinoſchki po ſmjercźi bjeze
wſchoho pſchikrotſchenja. Tež je dowolene, doprědka poſtajicź, wo kotrym
lěcźe ſwojeje ſtaroby ma dawanjo pſchinoſchkow pſcheſtacź. Tež to ſo
hodźi poſtajicź, zo ſo zawěſcźene pjenjezy zawěſcźerjej we wěſtej, do
prědka wucžinjenej ſtarobje, wupłacźa; wumrjeli prjedy, doſtanu je
herbja. Tež móžetaj ſebi dwě woſebje hromadźe tajke zawěſcźenjo
zakupicź. Kotraž woſoba wot njeju je potom dlěje žiwa, doſtanje pjenjezy
po ſmjercźi tamneje wupłacźene.

Pſchikłady. 1) A. 27 lět ſtary, chce žonje a <pb n="6"/>dźěcźom 250 tol.
zawěſcźicź; wón płacźi za to hacž do ſmjercźe 4 tol. 27 nſlb.

2) B. 30 lět ſtary, chce, hdyž budźe 55 lět ſtary, 500 tol. wupłacźene
měcź; wón płacźi za to lětne 17 tol. 12½ nſlb. Wumrje-li wón prjedy, da
joho zawoſtajeni tute 500 tol. hnydom po ſmjercźi doſtanu.

3) C. a joho mandźelſka chcetaj ſej 1000 tol. hromadźe zawěſcźicź, kiž
dyrbja ſo płacźicź pſchi ſmjercźi prěnjoho ſemrjeteho wot njeju. Wonaj
ſtaj 30 a 20 lět ſtaraj, a płacźitaj lětnje 28⅔ tol. abo ¼ lětnje 7⅙
tol.

III. Wuměnkowſka pokladnica, (Penſions- und Rentenverſicherung) płacźi
po zapołoženju wěſteje mnohoſcźe pjenjez, abo za dawanjo lětnych
pſchinoſchkow rentu (wuměnk), kotryž wot wěſtoho do prědka poſtajenoho
cžaſa, hacž do ſmjercźe, abo je-li chceſch, wěſte lěta, kóždolětnje
wupłacźeny doſtanjeſch. Tele waſchnjo zawěſcźenja je woſebje za tych
wažne, kotſiž pak nimaja žanoho abo jeno ſnadnoho wuměnka ſo docžakacź,
abo kotrychž dokhody (nutspſchińdźenja), ſo na ſtarſche lěta pomjeńſcha.

Pſchikład. H. 30 lět ſtary, chce ſwojomu 60 lětnomu nanej wuměnk wot 100
tol. na kóžde lěto zawěſcźicź, kiž dyrbja ſo jomu po tym płacźicź, jeli
dyrbjał H. prjedy wumrjecź. Wón ma za to lětnje jenož 8⅙ tol. płacźicź.

IV. Dżěcżaca pomoc, (Ausſteuerkaſſe), zawěſcźaca pokładnica, wupłacźi po
wěſtych lětach, abo we wěſtej ſtarobje mnohoſcź pjenjez abo zawěſcźenu
ſumu. Tež hodźi ſo wucžinicź, zo ſo pſchinoſchki zaſy wrócźa, hdyž by
dźěcźo prjedy wumrjeło.

Pſchikład. M. chce, hdyž budźe joho dźěcźo, <pb n="7"/>kiž je nětk lěto
ſtare, za teſamo, hdyž budźe 21 lět ſtare, 200 tol. wupłacźene měcź. Wón
dyrbi za to lětnje 5 tol. 29 nſlb. płacźicź. Chce-li pak wón
pſchinoſchki zas wrócźene měcź, jeli dźěcźo prjedy 21. lěta wumrje, ma
wón 6½ tol. lětnje płacźicź, abo mjeſacžnje 16 nſl. 3 p. Wón doſtanje
potom hnydom po ſmjercźi wſchitke zapłacźene pſchinoſchki zaſy.

Wužitnoſcź zawěſcźacoho towaŕſtwa „Germania” dowidźi ſo z
pſchedkhadźacoho krótkoho rozeſtajenja a njebudźe drje ſo nichtó kacź
trjebacź, kiž je pola njeje ſo a ſwojich zaſtarał a ze ſnadnym lětnym
pſchinoſchkom ſebi wulku pomoc pſchihotował. Kak derje towarſtwo
„Germania” ſkutkuje, dowidźimy z joho lětnych zlicžbowanjow, z kotrychž
někotre wěcy hiſchcźe tudy naſpomnimy:

W lěcźe 1866 bu 30,250 nowych zawěſcźenſkich namjetow pſchijatych,
kotrež zawěſcźenjo 16,278,110 tol. wucžini.

31. decembra 1866 wobſtejachu pola towarſtwa „Germania” 84,652
zawěſcźenjow z 41,405,385 tl. P. C.

W lěcźe 1865 běſche pola 28 němſkich žiwjenjozawěſcźacych towarſtwow
59,128,736 tol. zawěſcźene. Wot tuteje ſumy pſchińdźe něhdźe 4. dźěl na
Germaniju. Wone bu mjenujcy wot tutoho towarſtwa w lěcźe 1865 30,156
zawěſcźenjow z kapitalom wot 14,348,120 tol. pſchijate.

W lěcźe 1866 je wumrjeło 1085 woſobow, kiž mějachu 623,334 tol.
zawěſcźene, bjez nimi 470 woſobow na choleru z 164,189 tol. zawěſcźenja.

<pb n="8"/>

Schtóž dha chce do „Germanije” zaſtupicź, abo drobniſchu rozprawu wo
njej zhonicź: wobrocź ſo na agentow, wot towarſtwa poſtajenych. Wo
rozſchěrjenjo tuteje rozprawy ſo proſy.

Kral,

wucžeŕ w Radworju.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje 1867.
