Deß Ehrwuͤrdigen

♣PATRIS♠

♣PETRI CANISII♠

♣S. J. Theologi♠

Chriſtlicher Catholiſcher

Catechiſmus/ Teuͤtſch und Wendiſch.

Toho c̃zeſtc̃e Soſtojnoho Patera

Petra Caniſia

ZJezuſowoho Towarſtwa Theologa Kſſeſtianſky Katholſky Catechiſmus Nẽmſky
ha Serſky.

Mit Erlaubnus der Obern.

Prag in der Academ, Druckerey/ 1685.

♣NB.♠ Wer diß Buͤchlein recht leſen wil/ der muß die jenige Regeln
beobachten/ die in den/ Anno 1679 in Druck außgangenen ♣Principijs
Linguæ Wendicæ,♠ ſeynd beſchrieben worden.

♣REVERENDISSIMO, Perilluſtri ac Ampliſſimo DOMINO♠

♣D. MARTINO FERDINANDO BRICKNER, à BRUCKENSTEIN, Epiſcopatûs Miſnenſis
per ſuperiorem & inferiorem Luſatiam ADMINISTRATORI in Spiritualibus,
Loci Ordinario, PROTONOTARIO APOSTOLICO, Laubnæ Præpoſito, & ibidẽ
Cœnobij Sacrarum Virginum Viſitatori perpetuo, Ingenuæ ac Exemptæ
Eccleſiæ Budiſſinenſis ad S. Petrum Decano & Prælato meritiſſimo, Domino
Patrono ac Mecœnati gratioſiſſimo, D. D. D, Servus in Chriſto J. X. T.
S. J.♠

Kurtze Frag und Antwort dieſes kleinen Catholiſchen Catechiſmi.

Was Glaubens biſt du?

ICh bin ein Catholiſcher Chriſt.

Wer iſt ein Catholiſcher Chriſt?

DEr iſts/ welcher/ nach dem er getaufft iſt/ durchauß glaubt und
bekennt/ was die alte Catholiſche/ Roͤmiſche Kirch glaubet und bekennet/
es ſey eben in der Bibel geſchrieben oder nicht.

Bey was Zeichėn erkennet man einen Catholiſchen Chriſten?

BEy dem/ daß er ſich bezeichnet mit dem Zeichen deß H. Creŭtzes/ und daß
er meydet alle Ketzerey und Irrthumb/ ſo die Praͤlaten und Lehrer der
Catholiſchen Kirchen eintraͤchtiglich verwerffen und verdammen.

Wie bezeichnet ſich dann ein Catholiſcher Chriſt?

ER bezeichnet ſich mit dem dem hei.

Krotke Wopraſſeña/ ha Wotmoweña Mawoho Katholſkoho Katechiſmuſa.

Kajkẽje ſé té Wẽré?

Ja ſom Katholſky Kſſeſtian.

Do jo Katholſky Kſſeſtian?

TOn jo/ kotréż kċené ſsitko wẽri/ ha wuznawa ſstoz̃ wėri/ ha wuznawa ta
ſtara Katholſka Rémſka Cerkwẽ; nẽch to tomu ſwiatom Piſmẽ jo piſano/
habé nic.

Na kajkom céjchu bud’z̃o Katholſky Kſſeſtian poznaté?

NA tom/ z̃o ſo céjchujo ztém céjchom toho ſwiatoho Kſſjz̃a; ha z̃o ſo
zdalujo ſsitkich Kécarſtwou/ ha budnéch Huc̃wou: kotrez̃ te Prelaté/ ha
huċz̃ene lud’ze teje Katholſke Cérkwe zjeném woſom romad’z̃e zac̃iſkaju/ ha
zatamaju.

Ka pak ſo céjchujo jeden Katholſky Kſſeſtian?

WOn ſo céjchujo ztém ſwia- Creuͤtz/ und ſpricht mit Andacht alſo: Im
Namen Gott deß Vat†ters/ und des Soh†ns/ und deß H. Gei†ſtes.

Wie viel ſeynd Hauptſtůck deß Catholiſchen Chriſtenthumbs/ ſo einem
jeglichen zu wiſſen?

Dieſe Fuͤnff.

DAs erſte/ der warhafftige Chriſtliche Glaub.

Das ander/ die heiligen Sacrament.

Das dritte/ die Zehen Gebott.

Das vierdte/ das Vatter Unſer mit dem angehengten H. Engl. Gruß.

Das fuͤnffte/ die Chriſtliche Gerechtigkeit.

Erſtes Hauptſtuck.

Welches iſt das erſte Hauptſtuck Chriſtl. Catholiſcher Lehr?

DEr Glaub. Dann ohne den Glauben iſt nicht muͤglich/ daß man Gott
gefalle/ Chriſtlich lebe/ und ſeelig werde ♣Hebr.♠ 11.

Was ſoll dann ein jeder Chriſt glauben?

tém Kſsiz̃om ha praji zpoboz̃noſtc̃u taklej: Tom mẽnẽ Boha Woca/ † ha Séna/
† ha Ducha ſwiatoho † Amen.

Ka wẽlẽ jo téch wounéch ſstukou toho Katholſkoho Kſſeſtianſtwa/ kiz̃
kuz̃domu wed’žec̃ tr̃eba jo?

TE Pẽc̃: Préña jo ta prawa Kſſéſtianſka Wėra.

Ta druja/ te ſwiate Sakramenté

Ta c̃żeċa/ te d’z̃eſaċ Boz̃e Kaznẽ.

Ta ſstworta/ ton Woċz̃o naſs/ ztém Jand’z̃elſkim Powitañom

Ta piata/ ta Kſſeſtianſka Zpraunoſtċ.

Prẽña Wouna Sſtuka.

Kotra jo ta préña Wouna Sſtuka Kſſeſtianſkeje Katholſke Huc̃wé?

TA Wėra; pſſetoz̃ bez̃ Wėre nėjo moz̃no Bohu ſo lubiċ/ Kſſeſtianſke Ziweño
wẽſtc̃/ ha zboz̃né worduwac̃. ♣Hebr:♠ 11.

Sſto ma kuz̃dé Kſſeſtian Wẽric̃?

WAs die lieben heiligen Apoſteln in den zwoͤlſſ Artickeln deß
Chriſtlichen Glaubens verfaſſet haben.

Welches ſeynd die 12. Artickel deß Chriſtlichen Glanbens.

1. ICh glaub in Gott Vatter Allmaͤchtigen Schoͤpffər Himmels und der
Erden.

2. Und in JEſum Chriſtum ſeinen einigen Sohn/ unſern HErrn.

3. Der empfangen iſt von dem heiligen Geiſt/ gebohren auß Maria der
Jungfrauen.

4. Gelitten unter Pontio Pilato/ gecreůtziget/ geſtorben/ und begraben.

5. Abgeſtigen zu der Hoͤllen/ am dritten Tag wiederumb aufferſtanden von
den Todten.

6. Auffgefahren zu den Himmein/ ſitzet zu der Gerechten Gottes deß
Allmaͤchtigen Vatters.

7. Von dannen er kommen wird zu richten die Lebendigen/ und die Todten.

Sſtoz̃ te lube ſwiate Japoſstowe téch dwanaċo artikulach téje
Kſſeſtianſke Wėré zanknéli ſu.

Kotre ſu te dwanac̃o Artikule Kſſeſtianſkeje wẽre?

1. JA wėru do Boha Woca ſſohomocnoho Stworiċz̃ela nėbẽs ha zémẽ.

2. Ha do JEZOM Kréſta joho jenocho narod’z̃enoho Séna/ naſſoho Inẽza.

3. Kiz̃ jo podjaté wot ſwiatoho Ducha/ narod’z̃ené wot Marie Knez̃né.

4. C̄erpėw martru pot Pontiom Pilatom/ kſſiżuwané wumrėw ha porėbané.

5. Khėlam délė ſtupiw/ na ċz̃eċi d’żeñ zaſo wot mordwéch horẽ ſtanéw.

6. Spėw knėbėſam/ ſėd’z̃i na prawicé Boha ſſehomocnoho Woca.

7. Wot toho won pſſindc̃ bud’z̃o/ ſudzic̃ ziwéch ha mordwéch.

8. Ich glaub in den H. Geiſt.

9. Eine Heil. allgemeine Chriſtliche Kirche/ Gemeinſchafft der Heiligen.

10. Ablaß der Suͤnden.

11. Aufferſtehung deß Fleiſches.

12. Und ein ewiges Leben/ Amen.

Worinn ſteht die Summa und Inhalt dieſer 12. Artickel?

IN dem/ daß ein Ehriſten-Menſch mit dem Hertzen glaubet/ und mit dem
Mund bekennet/ daß nur ein GOtt ſey in ſeiner Subſtantz und Weſenheit/
und zugleich auch dreyfaltig in den Perſonen/ als nemblich GOtt der
Vatter/ ein Schoͤpffer aller Ding. GOtt der Sohn/ ein Erloͤſer der
ſůndigen Welt. Und Gott der heilige Geiſt/ ein Troͤſter aller frommen
Chriſtglaubigen/ welche er in der wahren Catholiſchen Kirchen heiliget/
und durch geordnete Mittel ſeelig macht. 1. ♣Joann.♠ 5.

Andertes Hauptſtuck.

Welches iſt das ander Hauptſtuck Chriſtl: Cathol: Lehr?

8. Ja wėru do ſwiatoho Ducha.

9. Jenu ſwiatu Katholſku Kſſeſtianſku Cérkwẽ/ zromad’żiſtwo téch
ſwiatéch.

10. Wodawaño tẽch rėchou.

11. Zas horėſtaċo toho miaſa.

12. Ha jene wec̃ne ziweño. Amen.

Cżomu ſtoj ta Summa téch dwanaċo Artikulou?

TOmu/ z̃o Kſſeſtianſky c̃z̃wojek Zhutrobu wẽri/ ha zhortom wuznawa/ z̃o jeno
jeden Boh jo ſwojomu boc̃u ha woſtaċu; ha ktomu téz̃ troji téch
perſſonach: Boh Woc/ ſtworiċżel ſſitkich wėcou; Boh Sén Wumoz̃nik toho
rėſſnoho Swẽta; Boh Duch ſwiaté/ Troſſtaṙ ſsitkich poboz̃néch
Kſſeſtianou/ kotréchz̃ won téj prawej Katholſkej Cérkwi ſwec̃i/ ha pſſez̃
poſtawenu pomoc zboz̃néch c̃z̃ini. 1. ♣Joan.♠ 5.

Druja Wouna Sſtuka.

Kotra jo ta druja wouna Sſtuka Kſſeſtianſke Katholſke Wẽré?

ES ſeynd die heiligen Hochwuͤrdigen Sacramenten.

Was iſt ein Sacrament?

ES iſt ein ſichtbarliches kraͤfftiges Zeichen/ von Gott ſelber
eingeſetzt/ dardurch wir unſichtbarlicher Weiß Gnad und inwendig
Heiligung empfangen.

Wie viel ſeynd Sacrament?

Es ſeynd ſiben.

Welche?

DAs erſte/ der Tauff.

Das andere/ die Firmung.

Das dritte/ der Fronleichnam unſers HErrn JEſu Chriſti.

Das vierdte/ die Vuß.

Das fu̇nffte/ die letzte Oelung.

Das ſechſte/ die Prieſterweyhe.

Das ſiebende/ die Ehe.

Was iſt der Tauff?

DEr Tauff iſt das erſt nothwendiaſte Sacrament/ darinn der Menſch durch
das Waſſer uñ Wort GOttes/ von allen Suͤnden gereiniget/ und in Chriſto/
als ein neuͤe Cre-

Te ſwiate Sakramente.

Sſto jo Sakrament?

WOn jo jeden widowné mocné céjch wot ſamoho Boha nuċ ſtajené; pſſez
kotréz̃ mé na nẽ widoune waſſño/ nadu/ ha ſwẽc̃ėño na Duſſi doſtawamé.

Wẽlẽ jo téch Sakramentou?

Sédém. Kotre?

Ton préni/ ta Kċenca.

Ton druhy/ te Firmuwaño.

Ton ċżeċi/ te C̄éwo naſſoho Knẽza JEZOM Kréſta.

Ton ſſtworté/ ta Pokuta.

Ton piaté/ te Poſlėne woluwaño

Ton ſſeſté/ ta ſwec̃ina téch Mẽſſnikou.

Ton ſėdémé/ te Mand’żelſtwo.

Sſto jo ta Kẽenca?

TA Kc̃enca jo ton prėni najtrẽbniſſy Sakrament/ kotromz̃ ton ċżwojek pſſez
tu wodu/ ha te ſwowo Boz̃e wot ſſitkich rẽchou wured’žené/ ha Kréſtuſu
hako nowe ſtworeño kweċnomu a tur/ zum ewigen Leben wiederumb gebohren/
und geheiliget wird. ♣Matth:♠ 28. ♣Joann.♠ 3.

Was iſt die Firmung?

DJe Firmung iſt ein Sacrament/ in welchem der detauſſte Menſch durch den
heiligen Chryſam/ und das Goͤttliche Wort von dem heil. Geiſt in Gnaden
geſtaͤrckt wird/ damit er ſeinem Glauben ſtandthafftig bekenne/ und
denſelben deſto fleiſſiger nachkomme. ♣Act.♠ 8. & 19.

Was iſt unſers HErrn Fronleichnamb

ES iſt ein Sacrament deß Altars ja der wahre Leib und Blut unſers HErrn
JEſu Chriſti/ der unter den Geſtalten Brodt uns Weins/ mit ſambt ſeiner
Seel und Gottheit/ weſentlich und vollkommentlich gegenwaͤrtig da iſt/
alsbald ein ordentlicher geweihter Prieſter/ Brodt und Wein auff dem
Altar wandlet und conſecriret. ♣Matth.♠ 26. ♣Luc.♠ 22. 1. ♣Cor:♠ 11.
z̃iweñu zaſo narod’z̃ené/ ha ſwẽċené wordujo ♣Matth.♠ 28. ♣Joan.♠ 3.

Sſto jo te Firmuwaño?

TO Firmuwaño jo Sakrãment/ kotromz̃ ton kċené c̃z̃wojek pſſez te ſwiate
Kriz̃mo/ ha te ſwowo Boz̃e wot ſwiatoho Ducha téj nad’z̃e poſélnėné bnd’z̃o/
z̃obé ſwoju wėru wobſtainẽ wuznawau/ ha po téj ziwé bou. ♣Actor:♠ 8. &
19.

Sſto jo te C̄ewo naſſoho Knẽza?

JO ton Fakrament toho Woutaṙa/ haj te prawe C̃ewo/ ha Kréj naſſoho Knėza
JEzom Kréſta/ kiz̃ pod tẽm wobliċżwom toho klėba ha wina ze ſwojej Duſſu
ha Boſtwom pſſitomné jo/ tak kétro/ hak jeden poſtajené ſwėċené Mėſſnik
ton Klėb/ ha wino/ na tom Woutar̄u z̃onujo. ♣Matth.♠ 26. ♣Luc.♠ 22.
♣Corinth.♠ 11.

Was iſt die Buß?

DJe Buß iſt ein Sacrament/ dardurch ein ordentlicher Prieſter an Gottes
ſtatt/ die Suͤnd nachlaͤſt und verzeyhet/ wann der Suͤnder im Hertzen Reuͤ
und Leyd hat/ ſeine Suͤnd mit dem Mund beichtet/ und rechte Buß wuͤrcken
will. ♣Joann:♠ 20. ♣Matt:♠ 16.

Was iſt die letzte Oelung?

DJe letzte Oelung iſt ein Sacrament/ darinnen durch das heilige Oel und
Chriſti Wort die Gnad Gottes den Krancken zur Wolfahrt der Seelen/ und
etwann auch deß Leibs gegeben wird/ ♣Jac.♠ 5.

Was iſt die Prieſterwey?

DJe Prieſterliche oder Geiſtliche Weyh iſt ein Sacrament/ dardurch ein
geiſtlicher Gewalt/ und ſonderbare Gnade dem Prieſter/ und andern
Dienern in der Kirchen geben wird/ daß ſie ihren Dienſt und geiſtliche
Aempter recht und wol verrichten moͤgen. 1. ♣Tim.♠ 4. ♣Tit.♠ 1.

Sſto jo ta Pokuta?

TA Pokuta jodakrament/ pſſez kotréz̃ jeden ſwẽc̃ené Mėſſnik Mėſto Boha te
rėchi wotpuſſċi/ ha wodawa/ déz̃ ton rėſſnik tej hutrobė kajo/ ſwoje
rėchi zhortom wuznawa/ ha prawu pokutu c̃z̃inic̃ co. ♣Joannis♠ 20. ♣Matth.♠
16.

Sſto jo te poſlẽne Woluwaño?

TE Poſlẽne Woluwaño jo Fakrament/ kotromz̃ pſſez ton ſwiaté woli/ ha
Kréſtuſowe ſwowo ta nada Boz̃a tém khorém téj Duſſi klẽpſſom/ ha drudé
téz̃ tomu c̃ewu/ ſo dawa. ♣Jac.♠ 5.

Sſtojo ta Swec̃ina téch Mẽſſnikou?

TA Sweċina téch Mėſſnikou jo Sakrament/ pſſez kotréz̃ duchouna moc/ ha
nada tém Mėſſnikam/ ha druhim Cérkwiném ſwuz̃ounikam ſo dawa; habé woni
ſwojim duchouném ſwuz̃bam pẽknẽ ha dérẽ moli prẽtk

Was iſt die Ehe?

DJe Ehe iſt ein Sacrament/ durch welche zwey ledige Perſohnen/ Mann und
Weib ſich ordentlicher Weiß zuſammen verheyrathen. Darzu ihnen GOtt
durch dieſes Sacrament Gnad gibtt/ daß ſie in ihrem Ehlichen Stand biß
in Todt Gottſeelig verharren/ und ihre Kinder Chriſtlich aufferziehen.
♣Matt.♠ 19.

Drittes Hauptſtuck.

Welches iſt das 3. Hauptſtuck Thriſtl. Catholiſcher Lehr?

ES ſeynd die Zehen Gebott Gottes/ von welchen Chriſtus ſagt: Wilſt du
zum Leben eingehen/ ſo halte die Gebott. ♣Matth:♠ 19.

Welches ſeynd die H. Zeheu Gebott Gottes?

Das erſte:

DU ſolſt allein in einen Gott glauben.

ſtaċ/ ha je wobſtaraċ. 1. ♣Timoth.♠ 4. ♣Tit.♠ 1.

Sſto jo te Mand’żelſtwo?

TE Mad’z̃elſtwo jo Sakrament/ pſſez kotréż dwė fréinej perſſonė/ muſky ha
z̃onſka zpoſtajenom waſſñom romadu z̃enitej: kc̃z̃omuz̃ jima Boh pſſez ton
Sakrament nadu dawa; z̃o wonej ſwojom Mand’z̃elſtwẽ bẽſſtej haċ do ſmėrc̃e
poboznė woſtawej/ ha ſwoje d’z̃ec̃i po Kſſeſtianſku horẽ c̃anowej. ♣Matth.♠
19.

Cz̃ec̃a Wouna Sſtuka.

Kotra jo ta c̃z̃ec̃a wouna Sſtuka

Kſſejtianſkeje Katholſke Huc̃wé?

TE d’z̃eſac̃ Boz̃e Kaznẽ: wot kotréch Kréſtus praji: Céſſli té kziwẽn̄u nuc̃
hic̃/ d’z̃erz̃ te Kaznẽ. ♣Matth.♠ 19.

Kotre ſu te d’z̃eſac̃ Kaznẽ?

TA prén̄a Kazña: Té dérbiſſ do jenoho ſamo Boha wẽric̃.

Das ander:

Du ſolſt den Nahmen GOttes nicht eytel nennen.

Das dritte:

Du ſolſt den Feyertag heiligen.

Das vierdte:

Du ſolſt Vatter und Mutter ehren.

Das fůuffte:

Du ſolſt nicht toͤdten.

Das ſechſte:

Du ſolſt nicht Unkeuſchheit treiben.

Das ſiebende:

Du ſolſt nicht ſtehlen.

Das achte:

Du ſolſt nicht falſche Zeuͤgnus geben.

Das neundte:

Du ſolſt nicht begehren deines Naͤchſten Haußfrauen.

Das zehende:

Du ſolſt nicht begehren deines Naͤchſten Gut.

Worinn ſtehet die ♣Sum̃a♠ und Inhalt dieſer 10. Gebott Gottes?

IN dem: Du ſolſt GOtt deinen HErrn lieben/ auß gantzem deinem

Ta druja: Té nėdérbiſſ mẽna Boz̃oho darmo mẽnuwac̃.

Ta c̃z̃ec̃a: Té dérbiſſ ton ſwiate d’żeñ ſwec̃iċ.

Ta ſſtworta: Té dérbiſſ Nana/ ha Mac̃ c̃z̃eſtc̃uwac̃.

Ta piata: Té nėdérbiſſ morduwaċ.

Ta ſſéſta: Té nėdérbiſſ mand’z̃elſtwa wamac̃.

Ta ſédma: Té nẽdérbiſſ kranec̃

Ta woſéma: Té nėdérbiſſ falſſne ſwėdomė dawac̃.

Ta d’z̃ewata: Té nėdérbiſſ poz̃adaẽ twojoho Bliſſoho mand’z̃elſkeje.

Ta d’z̃eſata: Té nẽdérbiſſ poz̃adac̃ twojoho bliſſoho kubwa.

Cz̃omu ſtoj ta Sum̃a téch d’z̃eſac̃ Bożich Kazn̄ou?

TOmu: Té dérbiſſ Boha twjojoho Knėza lubuwac̃ zcéweje Hertzen/ auß
gantzer deiner Seel/ a# gantzem deinem Gemůth/ und a# allen deinen
Kraͤfften. Das iſt d# erſte und groͤſte Gebott. Das and re aber iſt dem
gleich: Du ſolſt dein Naͤchſten lieben als dich ſelbſt. # dieſen zweyen
Gebotten ſtehet u# hanget das gantze Geſatz und # Propheten/ ♣Matth:♠
22. ♣Luc.♠ 10.

Wie viel ſeynd Gebott der He Chriſtl. Cathol: Kirchen?

Fuͤrnemlich fůnff.

Das erſte:

Die auffgeſetzte Feyertaͤg halten.

Das andere:

Alle Feyertaͤg die heilige Meß hoͤre

Das dritte:

Die viertzigtaͤgige Faſten/ die vi# Quatember/ und andere gebotte# Faſtaͤg
halten/ auch am Freyt# und Sambſtag vom Fleiſch-eſſ# ſich enthalten.

Das vierdte:

Jaͤhrlich zum wenigſten einmal ſein verordneten Prieſter beichten/ ut
twoje hutrobé; zcéweje twoje Duſſe; zcéweje twoje meſlė ha ze ſſitke
twoje moce. To jo ta préña ha najwẽtſſa Kaz̃n̄a; ta druja pak jo téj ruña:
té dérbiſſ twojo Bliſſoho lubuwac̃/ hako ſam ſo. Téma dwẽma Kazn̄oma ſtoj
ha wiſé ton céwé Zakon/ ha te Profeté. ♣Matth.♠ 22. ♣Luc.♠ 10.

Wẽlẽ jo téch Kazñou téje ſwiate Kſſeſtianſke Cérkwẽ?

Woſebnẽ pẽc̃.

Ta prẽn̄a: Té wuſtawene ſwiate dné d’z̃erz̃ec̃.

Ta druja: ſſitke ſwiate dné tu ſwiatu Mſſu ſwuſſec̃.

Ta c̃żec̃a: Te ſſtercec̃i dné toho poſta; te ſſteri c̃żaſe téch ſuchich
Dnou/ ha druhe pſſikazane poſtne dné d’z̃erz̃ec̃; téz̃ piatk ha ſobotu miaſa
jed’z̃en̄a ſo zd’z̃erz̃ec̃.

Ta ſſtworta: Kuz̃de lėto knajmẽnſſom jonu ſwojom poſtaumb die Oeſterliche
Zeit das H#wuͤrdige Sacrament deß Al# empfahen.

Das fůnffte:

Zu verbottenen Zeiten keine Hochit halten.

Warum ſoll man die Gebott# Kirchen halten?

DArumb/ daß ein Chriſt in Kr# deß vierdten Goͤttlichen Gebo# ſchuldig
iſt/ ſo wohl der Geiſtlich# als der Weltlichen Obrigkeit Geh# ſamb zu
leiſten. Welcher aber # Kirchen nicht hoͤret/ oder ihre g# Ordnung und
Satzung verachtet/ # ſoll fuͤr einen Heyden und Publi#nen (wie Chriſtus
ſagt) gehal# werden. ♣Matth:♠ 18.

Vierdtes Hauptſtuck.

Welches iſt das vierdte Haup Chriſtl: Catholiſcher Lehr?

ES iſt das heilige Vatter unſe# mit angehengten Engliſchė Grt. wenom
Mėſſnikej ſo wuſpowedaċ/ ha Witronnom ċżaſu ton Sakrament toho woutaṙa
doſtaċ.

Ta piata: Zakazanéch ċżaſach zanėch kwaſou neďżerżeċ.

Czoho dla dérbimé te Cérkwine Kaznė ďżerżeė?

TOho dla; żo kużdé Kſſeſtian téje ſſtworte Bożeje Kaznẽ dla winuwaté jo
tak dérė téj Duchounej/ hako ſwėtnej Huſoknoſtċi poſuſſné boċ. Doz̃ pak
téje Cerkwė nėpoſucha/ habé jéje dobre wuſtaweṅa/ ha zanknėña zadſpi;
ton ma za Pohana/ ha za zjaunoho Reſſnika ďżerz̃ané boċ/ hako Kréſtus
praji. ♣Matth.♠ 18.

Sſtworta Wouna ſſtuka.

Kotra jo ta ſſtworta Wouna ſſtuka Kſſeſtianſkejeckatholſke Huċwé?

TOn ſwiate Woċżo naſſ/ ztém pſſiſtaweném ſwiatém Jandżelſtim Powitañom.

Wie lauten dieſelbigen?

VAtter unſer/ der du biſt in d# Himmeln/ geheiliget werde d# Nahm.
Zukomme uns dein Redein will geſchehe wie im Himmel/ a# auch auf Erden.
Gib uns heṅt un# taͤgliches Brod. Und vergieb uns u# ſere Schulden/ als
auch wir vergeb# unſern Schuldigern; und fuhre u# nit in Verſuchung;
ſondern erl# uns vom uͤbel/ Amen.

Der Engliſch-Gruß.

GEgruͤſt ſeyeſt du Maria voller g# naden; der Herr iſt mit dir/ du b#
gebenedeyet unter den Weibern/ un gebenedeyet iſt die Frucht deines Le#
bes/ JESUS Chriſtus: heilige M# ria Mutter GOttes/ bite fuͤr uns a# me
Suͤnder/ jetzt und in der Stu# unſers Abſterbens. Amen.

Was iſt die Summa und Inn halt deß gantzen heiligen Va# ter unſers?

WIr bitten hie umb ewige geiſtlich und leibliche Guͤtter/ Seel un#

Ka ſo téj ſamſtnej ſpẽwatej?

WOċżo naſs/ kiż ſé na nėbėſach; poſwėċeno boċ twoje mėno. Pſſinďż knam
twoje Kralėſtwo Twoja wola ſo ſtañ hako na nėßėſach/ tak téż na Zémi.
Naſs ſſedné Klėb daj nam żďenc Ha wodaj nam naſse Winé/ hako téż mé
wodawamé naſsim winikam Ha nėweďz̃ nas do ſpotuwaña. Alė wumoz̃ nas wot
zwoho. Amen.

Te Janďz̃elſke Powitaño.

STrowa boċ MARJA/ nadé pouna/ ton Knėz jo ztobu; té ſé pożonuwana bėz
témi żonſkimi/ ha pożonuwané jo ton Pwod twojoho żiwota JEſus Kréſtus.
Swiata MARJA Maċer Boża proſſ za nas Rėſſnikou nėt ha tu ſſtundu naſſeje
ſmėrċe Amen.

Sſto jo ta Sum̃a toho céwoho. Woċżo naſſa?

Mé proſémé tu za weċne/ Du Leib damit zuerhalten. Begehren auch/ daß uns
GOtt vor Sůnden/ Anfechtung/ und allen ůbel/ dieſes und deß zukuͤnfftigen
Lebens erledigen/ und behuͤtten wolle.

Warumb wird neben dem Vatter unſer der Engliſche Gruß geſprochen?

DArumb/ damit unſer Gebeht im Vatter unſer deſto kraͤfftiger ſey/ wann
wir Chriſtum unſern HErrn/ und ſeinen heylwertigen Nahmen darbey melden/
auch GOtt in ſeiner lieben werthen Mutter loben/ und durch ſie die
goͤttliche Gnad begehren.

Iſt es auch genug/ daß ein Catholiſcher Chriſt die vier obgegemelte
Stuck wiſſe/ und bekenne?

ES iſt nit genug/ ſonderner muß auch die Chriſtliche Gerechtigkeit mit
dem Werck erzeigen. Danu ein Knecht/ der ſeines HErrn willen Duchoune/
ha ċéune kubwa/ z̃o béchmé Duſſu ha Ċewo znimi zďżerżeli. Żadamé téz̃/ z̃o
bė nas Boh pſſed Rėchami/ pſſed ſpotuwanim/ ha pſſedewſſim zwom toho ha
pſſikhodnoho żiwėña céw wumoċ/ ha zwarnuwaċ.

Cżoho dla podla toho Woċżo naſſa ſo praji te Janďżelſke Powitaño?

TOho dla/ żo béchu naſſe paċere tom woċżom naſſu mocniſſe boli/ déż mé
Kréſtuſa naſſoho Knėza/ ha joho zbożnicke mėno podla mėnujomé; téż Boha
joho lubej Maċeri kwalimé/ ha pſſeż ñu nadu Bożo żadamé.

Jo téż doſtė/ żo Katholſky Kſjeſtian te ſſteri nėt wopomėne ſſtuki wė/
ha wuznawa?

TO nėjo doſtċ; alė won dérbi téż tu Kſſeſtianſku zpraunoſtċ zſkutkom
wopokazaċ. Pſſetoż ton wotroċk/ kiż ſwojoho weiß/ und den nicht thut/
der wird mit vielen Streichen geſchlagen werden. ♣Luc.♠ 12.

Fuͤnfftes Hauptſtuck.

Welches iſt das fůnffte Hauptſtuck Chriſtlicher Catholiſcher Lehr?

Es iſt die Chriſtliche Gerechtigkeit.

Was gehoͤrt dann zur Chriſtlicher Gerechtigkeit?

DJeſe zwey Stuck: daß ein Chriſtglaubiger Menſch/ durch die Gnad GOttes
das boͤß laſſe/ und das gute wuͤrcke. Dann wer ſchon durch den Glauben
gerecht worden iſt/ der muß auch durch gute Werck noch gerechter werden.
♣Jac. 2. Apo:♠ 22.

Was Boſes ſoll man zum meiſten laſſen und fliehen?

DJe Suͤnd und Laſter/ die den Menſchen umb Ehr/ Gutt/ Leib/ uud Seel
bringen/ ihn von GOtt uñ allem guten ſcheiden und ewiglich verdammen.

Knėza wolu wė/ ha jeje nėċz̃ini/ buďżo zwėlė prutami bité. ♣Lu.♠ 12.

Piata Wouna Sſtuka.

Kotra jo ta piata Wouna Oſtuka téje Katholſkeje Huċwé?

Ta Kſſeſtianſka Zpraunoſtċ.

Sſto ſwuſſa ktéj Kſſeſtianſkej zpraunoſtċi?

Téj dwė ſſtuce: żo Kſſeſtianſky ċżwojek pſſez Bożu nadu te zwe woſtaji/
ha te dobre ċżini. Pſſetoż/ do hiz̃na pſſez tu Wėru jo zprauné worduwau/
ton dérbi téż pſſez te dobre ſtutky hiżċe zprauniſſi worduwaċ. ♣Jac. 2.
Apoca.♠ 22.

Ċz̃oho zwoho mamé ſo najiace zďżerżeċ?

Téch rėchou; kotreż ċżwojeka pſſinėſu wo duſſu: joho wot Boha/ ha wot
ſſitkoho dobroho wotwėdu/ ha weċnė zatamaju.

Welche ſeynd die ſchadlichſten uñ verdamlichſte Suͤnden?

DJe Todt-oder Haupt-Suͤnden/ die Suͤnd in den heiligen Geiſt: die Suͤnd/
welche in den Himmel ſchreyen: die frembden Suͤnd: und andere der
gleichen/ die der Liebe Gottes/ und deß Naͤchſten widerſtreben.

Wie viel ſeynd Todt, oder haupt Suͤnden?

Sieben:

1. Hoffart. 2. Geitz. 3. Unkeuͤſcheit. 4. Neyd. 5. Fraß und Fuͤllercy. 6.
Zorn. 7. Traͤgheit. Von den Todſuͤnden ſtehet geſchrieben: die ſolches
thun/ werden das Reich GOttes nit erlangen/ ſondern deß ewigen Todts
ſterben. ♣Gal. 5. Ezech.♠ 18.

Wie viel ſeynd Suͤnd in den heiligen Geiſt? Sechs:

1. Vermeſſentlich auff GOTtes Barmhertzigkeit ſuͤndigen.

2. An GOttes Gnad verzeifflen.

Kotre ſu te najſſkodniſſe ha najzatamanſſe rėchi?

TE ſmėrtne/ habé woune rėchi; te rėchi do ſwiatoho Ducha; terėchi/
kotreż do nėbės wowaju; te cuze rėchi/ ha druhe téch ruña/ kiż Bozeji ha
bliſſoho luboſtċi ſu pſſeċiwne.

Wėlė jotéch ſmértnéch/ habé wounéch rẽchou.

Sédém.

1. Poſſnoſtċ/ habé hordoſtċ. 2. Naramnoſtċ. 3. Neċiſtota. 4. Zawiſtċ. 5.
Woz̃rauſtwo. 6. Nėw. 7. Lėnoſtċ. Wo téch ſmrtuéch rėchou ſtoj piſano:
kotreż te ċżina/ nėbuďża toho Kralėſtwa Bożoho doſtaċ/ alė téje weċneje
ſmėrċe wumreċ. ♣Galat. 5. Ezec.♠ 18.

Wẽlẽ jo téch réchou pſſeċiwo ſwiatomu Duchu?

Sſeſtċ: 1. Na Boz̃u miwoſtċ ſo ſpuſſċiċ/ ha tak rėſſiċ.

2. Na Bożej naďże ha miwoſtċi zacwifluwaċ.

3. Der erkanten Warheit widerſtreben.

4. Seinem Bruder umb der gdttlichen Gnad willen muͤßguͤnſtig und neydig
ſeyn.

5. Wider heylſame Ermahnung ein verſtockts Hertz haben.

6. In der Unbußfertigkeit fuͤrſetzlich verharren.

Dieſe Suͤnd werden in dieſer und jener Welt gar nicht/ oder ſchwerlich
verziehen werden.

Wie viel ſeynd Suͤnd/ die in den Himmel ſchreyen? Vier:

1. Fuͤrſaͤtzlicher Todtſchlag.

2. Die Stumme/ oder Sodomitiſche Suͤnd.

3. Unterdruckung der armen Witwen und Waiſen.

4. Und wann man den verdienten Liedlohn den Arbeitern und Tagloͤhnern
auffhaͤlt und entzeicht.

Und ſolche Laſter werden von GOtt allzeit erſchroͤcklich geſtrafft werdẽ.

3. Téj poznatej prauďże ſo na pſſeċo ſtajiċ.

4. Swojom bratrej Bożeje nadé nėpſſeċ/ ha zawiſtné boċ.

5. Pſſeċiwo tém zbożném napominañam twerdeje hutrobé boċ.

6. Téj nėpokuċe zwolu ha prėtkzaċim woſtaċ.

Te rėchi nėbuďża/ ani na tom/ ani na druhom ſweċe (knajmėnſſom zċeſſka)
wodate.

Wẽlẽ jo téch rẽchou/ kiż do nẽbẽs wowaju?

Sſtéri.

1. Prėttzate zamorduwaño.

2. Ton nėmé/ habédodomicky rėch

3. Podċiſſċėno téch kudéch/ hudowou/ ha ſérotou,

4. Déz̃ zaſwużena zda tém dżewaċeram ſo horė ďżerżi/ ha wotċahujo.

Ha tajke rėchi pſſece bu ďża roznė wot Boha ſſtrafuwane.

Wieviel ſeynd der Frembden Sůnden?

Neuͤn.

1. Zu der Suͤnd rathen.

2. Einem andern heiſſen ſuͤndigen.

3. In anderer Suͤnd verwilligen.

4. Andere zur Suͤnd anreitzen.

5. Anderer Suͤnd loben.

6. Darzu ſtill ſchweigen.

7. Dieſelben uͤberſehen.

8. Derſelben ſich teilhafftig machen.

9. Dieſelben verthaͤtigen.

Dann alſo werden wir an frembden Sůnden vor GOtt ſchuldig und
teilhafftig/ als ob wir ſie ſelbſt Perſoͤhnlich begangen haͤtten.

Iſt es auch genug/ das Boͤß laſſen/ und die Sůnd meiden?

NEin: dann ein jeglicher Baum/ der nicht gute Frucht bringet/ der wird
außgehauen/ und in das Feuͤer geworffen; wer aber den willen deß Vatters
thut/ der wird eingehen in das Reich der Himmeln. ♣Matth:♠ 3. und 7.

Wélė jo téch cuzéch rẽchou?

Dzeweċ.

1. Krėchej raďżiċ.

2 Drojomu kazaċ rėſſiċ.

3. Do Drujoho rėcha zwoliċ.

4. Druhich krėchej zċuwaċ.

5. Druhich rėchi kwaliċ.

6. Kdruhich rėcham mėlċżeċ.

7. Tém rėcham pſſez porſté ladaċ

8. Na nich tél ſobu mėċ.

9. Téch ſamſtnéch dla ſo horė braċ.

Pſſetoż tak ſmé mé na cuzéch rėchach pſſed Bohom winwate/ runė hako dé
béchmé je ſami wobéſſli.

Jo téz̃ doſtċ te zwo woſtajic/ ha téch rẽchou ſo waruwaċ?

NEjo: Pſſetoż kużde drėwo/ kiż dobroho ſadu nėnėſo/ budżo wurubane/ ha
do woheṅa ċiznėne: doż pak tu wolu toho wocaċżini/ ton pſſinďżo do
nėbėſkoho Kralėſtwa. ♣Matth.♠ 3. & 7.

Was guts ſoll dann ein Chriſt thun und wůrcken?

ER ſoll nichtern/ gerecht/ und gottſeeliglich vor GOTT und den Menſchen
Leben/ und mit gutė Wercken ſeinen Chriſtlichen Beruff zieren und gewiß
machen. 2. ♣Petr. 1. cap.♠

Wie vielerley ſeynd die guten Werck?

Fuͤrnemblich dreyerley.

1. Betten. 2. Faſten. 3. Allmoſen geben.

Warzu nutzen und dienen uns die gutten Werck?

AUß den guten Wercken/ und nicht auß dem Glauben allein/ wird der Menſch
gerechtfertiget/ und erlanget die Cron der Gerechtigkeit/ und wer da
thut die Gerechtigkeit/ der iſt gerecht. Die guts thun/ werden eingehen
in das ewige Leben/ die aber boͤſes thun/ in die ewige Peyn. ♣Matt. 25.
Joan.♠ 5.

Wieviel ſeynd leibliche Werck der Barmhertzigkeit?

Sſto dobroho ma Kſſeſtian ċz̃iniċ?

WOn dérbi trozbė/ zpraunė/ ha pobożnė pſſed Bohom/ ha pſſed ludzimi ziwé
boċ/ ha zdobrémi ſkutkami ſwoje Kſſeſtianſke powowaño wėſte ċżiniċ. 2.
♣Petri 1.♠

Ka ſſelake ſu te dobre ſkutki?

Czojake.

1. Paċerė ſpėwaċ. 2. So poſtċiċ. 3. Jamożné dawaċ.

Kċz̃omu ſwuz̃a nam te dobre Skutki?

ZTéch dobréch ſkutkou/ ha nic jeno ztéje Wėré ton ċżwojek zprauné
wordujo/ ha zkredṅo tu kronu téje zpraunoſtċe. Ha do ċżini tu
zpraunoſtċ/ ton jo zprauné. Kotreż dobro ċżina/ budża nuċ hiċ do weċnoho
ziwėña; kotreż pak zlė ċżina/ do wėċne ſmėrċe. ♣Matth. 25. Joan.♠ 5.

Wẽlẽ jo téch ċeunéch ſkutkou téje miwoſtċe?

Sieben.

1. Die hungerige ſpeyſen.

2. Die durſtige traͤncken.

3. Die nackende bekleiden.

4. Frembde beherbergen.

5. Die Gefangene erledigen.

6. Die Krancken beſuchen.

7. Die Todte begraben.

Von dieſen ſagt Chriſtus: Seelig ſeynd die Barmhertzigen/ dann ſie
werden Barmhertzigkeit erlangen. ♣Matth:♠ 5.

Wieviel ſeynd Geiſtliche Werck der Barmhertzigkeit?

Sieben.

1. Die Suͤnder ſtraffen.

2. Die unwiſſende lehren.

3. Denen zweiffelhafftigen recht rathen.

4. Die betruͤbten troͤſten.

5. Das Unrecht gedultig leiden.

6. Denen die uns beleidigen/ gern verzeihen.

7. Vnd fuͤr die Lebendigen und Todten GOtt bitten.

Sédém.

1. Tém wodném jeſtċ dawaċ.

2. Tém/ kotrém co ſo piċ/ piċ dawaċ.

3. Tém nabém draztu dawaċ.

4. Téch cuzéch hoſpoduwaċ.

5. Téch jatéch wumożeċ.

6 Téch koréch doma potaċ.

7. Téch mordwéch porėbaċ.

Wo téch praji Kréſtus: zbożne ſu te miwoſtċiwe; pſſetoz̃ woni buďża
miwoſtċ doſtaċ. ♣Matth.♠ 5.

Wėlẽ jo téch duchounéch ſtutkou téje miwoſtċe?

Sédém.

1. Téch rėſſnikou ſſtrafuwaċ.

2. Téch nėwėdounéch huċżiċ.

3. Tém/ kiż na nėċżom ċwifluju/ dérė raďżiċ.

4. Téch zrudnéch troſſtuwaċ.

5. Kſſiwdu zċerpnė znėſtċ.

6. Tém kiż nas roznėwaju/ radé wodaċ.

7. Za żiwéch/ ha za mordwéch Boha proſeċ.

Mit was maſſen wir aber außmeſſen/ mit demſelben wird uns wider
eingemeſſen. ♣Lucæ♠ 6.

Welche ſeynd die Acht Seligkeiten?

ES ſeynd die/ ſo Chriſtus in dem Anfang ſeines Evangeliſchen Geſatzes
gelehrt/ da er ſagt:

1. Seelig ſeynd die Armen im Geiſt/ dann ihr iſt das Reich der Himmeln.

2. Seelig ſeynd die Sanfftmuͤtigen/ dann ſie werden das Erdreich
beſitzen.

3. Seelig ſeynd die weinen und leyd tragen/ dann ſie werden getroͤſt
werden.

4. Seelig ſeynd die hungerig oder durſtig ſeynd/ nach der Gerechtigkeit/
dann ſie werden erſaͤttiget werden.

5. Seelig ſeynd die Barmhertzigen/ dann ſie werden Barmhertzigkeit
erlangen.

6. Seelig ſeynd die eines reinen Hertzens ſeynd/ dann ſie werden Gott
anſchauen.

Zkaikeiż mėru mé pak won mėriċ buďżomé/ ztajkej buďżo nam zas nuċ
mėrėno. ♣Lucæ♠ 6.

Kotre ſu te Woſẽm Zboz̃noſtċe?

Su te/ kotrez̃ jo Kréſtus zprėtku ſwojoho Ewangelſkoho Pſſikazaṅa huċżiw/
déż prajeſſo:

1. Zbożne ſu te kude/ na tom Duchu; pſſetoż jich jo te nėbėſke
Kralėſtwo.

2. Zbożne ſu te pokorne; pſſetoż woni tu zémju wobſénéċ budża.

3. Zbożne ſu te/ kiż pwaċżu/ ha ſo ruďża; pſſetoż woni buďża
troſſtuwane.

4. Zbożne ſu te/ ktorém co ſo jeſtċ/ ha piċ teje zpraunoſtċe; pſſetoż
woni naſeċene buďża.

5. Zbożne ſu te miwoſtċiwe; pſſetoż woni tu miwoſtċ doſtaċ buďża.

6. Zbożne ſu te/ kiż ċżiſteje hutrobé ſu; pſſetoż woni Boha wiďżeċ
buďża.

7. Seelig ſeynd die friedſamen/ dann ſie werden Kinder GOttes genennet
werden.

8. Seelig ſeynd/ die Verfolgung leiden umb der Gerechtigkeit willen/
dann ihr iſt das Reich der Him̃eln. ♣Matth.♠ 5.

Wieviel ſeynd Ewangeliſche Råht?

Deren ſeynd fuͤrnembich drey:

1. Freywillige Armut.

2. Staͤtte Keiſchheit.

3. Vollkommener Gehorſamb unter einem geiſtlichen Obriſten.

Welche ſeynd die vier letzten Ding deß Menſchen?

1. Der Todt. 2. das letzte Gericht.

3. Die Hdll. 4. das Himmelreich.

Gedenck dann O Menſch/ in allen deinen Wercken/ deiner letzten Ding/ ſo
wirſt du ewiglich nicht ſuͤndigen. ♣Eccleſiaſt♠ am 7. Cap.

Ende deß Catechiſmi.

7. Zboz̃ne ſu tė mėrne; pſſetoż woni buďża ďżeċi Boże ſo mėnuwaċ.

8. Zbożne ſu te/ kiz̃ pſſeċiwnoſtċ téje zpraunoſtċe dla ċerpja; pſſetoż
jich jo te nėbėſke Kralėſtwo.

Wẽlẽ jo téch Ewangelſkich radou?

Wone jo jich ċżi:

1. Wolna Kudoba:

2. Stajna Cżiſtota,

3. Dokonana Poſuſſnoſtċ pod duchouném Huſſim.

Kotre ſu te ſſtẽri poſłéne wéce toho ċżwojeka?

1. Ta Smėrċ. 2. Ton poſlėné Bożi Sud.

3. Ta Hėla. 4. Ton Bożi Raj.

Tohodla wopomni ċżwojeċżo ſſitkich twojich ſkutkach twoje poſlėne wėce;
ha do weċnoſtċe rėſſiċ nėbuďżeſſ. ♣Eccleſ:♠ 7.

Konc toho Katechiſmuſa.

♣Ave Maris Stella.♠

1.

WItaj zmoṙa Wėzda/

Wilka Maċer Boża;

Té ſe ſſece Knėżna/

Zbożna znėbės porta.

2.

Poſelſtwo ċi zjewi

Jandżel Gabrieli:

Daj nam mėrė bodliċ/

Mėno Jéfé mėniċ.

3.

Winkam banté wotweż/

Slėpém ſwėtwoſtċ pſſinės/

Téj Zwoſtċi knam nedaj/

Dobrotu nam żadaj.

4.

Wopokaſſ ſo nam maċ/

Naſſ paċer céw wozaċ/

Kiż wot tébė pſſiſſou/

Nas ztobu jo wumou.

5.

Knėżna wuzwolėna/

Bewſſim ſé jac kraſna;

Ċżin nas na tom ſweċe

Cziſtéch/ formnéch pſſece.

6.

Ċżiſte żiwenė nam daj/

Na zicher puċż pomhaj,

Żo bé wiďżeċ moli

JEZVSA Weċnoſtċi.

7.

Dżak boċ Bohu Wocej/

Kwawa joho Sénej/

Ha też Duchej ſwiatom

Runna ċżeſtċ boċ ſſim ċżom.

A M E N.
