<pb/>

Katholſki Poſoł.

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaŕſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

Redaktor: Michał Hórnik.

Dźewjaty lětnik.

W Budyſchinje.

Cżiſchcźał L. A. Donnerhak.

1871.

<pb/>

Wopſchijecźo.

Str.

Zhromadżizna katholikow w Münſteru. Wot J. Cyža 1.

Bamž #jemóže poddan italſkoho krala bycź. Wot redaktora 9.

Miſſionſtwo bjez Bołharami w Adrianoplu. Wot Tadeja 17.

Rjane ſwědcženja za miłoſcźiwe ſotry. Wot J. Łuſcźanſkeja 19.

Ceremonije pſchi wudźělenju ſwj. firmowanja. Wot J. Ł. 25.

Z liſta knježny Melanije. Wot H. Ducžmana 28.

Spodżiwne wumoženjo z wulkeje nuzy. Wot J. Krala 33.

Swjaty Józef. Wot J. Ł. 41.

Katholſka cyrkej w Japanſkej. Wot K. 43. 49. 57.

Strach cžinicź nicžo njepłacżi. Wot ♣T.♠ 65.

Potłócžowanja cyrkwje. Wot H. D. 73.

Bamžowſki 25lětny jubilej ſwjatoho wótca Piuſa ♣IX.♠ Wot H. D. 81.

Katholſka cyrkej w Rumunſkej. Wot ♣T.♠ 82.

Statiſtika ſchulow a ſchulſkich wucžerjow w Sakſkej. Wot K. 83.

Paſtyṙſki liſt němſkich biſkopow. Wot r. 89.

Wo ba#tžowym njezmylnym wucžeŕſtwje. Wot J. Ł. 97. 109.

Sudźenja proteſtantow wo wucžbje bamžoweje njezmylnoſcże. Wot K. 113.

Dwě rycži na zhromadźiznje katholikow w Münſteru. Wot J. Ł. 117.

Schtó je katholſki? Wot r. 125.

Dobre wěſchcżenjo. Wot H. D. 133.

Miſſionſka ſtacija Saigun we Cochinchinje. Wot K. 134.

Z katholſkoho žiwjenja we połnócnej Americy. Wot J. Ł. 141.

Officium po morwych. Wot J. Ł. 149.

Schto rěka: wotpuſki khudym duſcham we cžiſcźu pſchiwobrocżecź. Wot J.
Ł. 157.

Nowa ſerbſka protyka. Wot r. 159.

Poſlenje dny we žiwjenju biſkopa Darboy. Wot J. Ł. 165.

Njepſchecźelſtwa napſchecźo jeſuitam. Wot H. D. 173. 181.

Schto je pſchipadnoſcż? Wot K. 177.

Něhduſchi klóſchtyr franeiſkanow w Budyſchinje. Wot J. K. 189.

Hiſchcźe něſchto wo jeſuitach. Wot J. K. 190.

Z naſcheje diöceſy. Stajne rubriki.

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z pruſkeje Łužicy.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacżonju.

Pſchiſpomnjenjo.

Z hornimi naſtawkami ſu potajkim pjecźo knjezojo redaktora z pjerom
podpjerali. Do rubriki „Z naſcheje diöceſy“ ſu dopiſowali, kaž ſo z
podpiſanych znamjeſchkow zhoni: k. kapłan Ducžman, k. wucžeṙ Kral, k.
faraṙ Herrmann, k. wucžeṙ Hauffa, k. ♣P.♠ Innocenc, k. kapłan Róla, k.
wucžeŕ Pjetaſch a k. Wawrik z Kanec; z „pruſkeje Łužicy“ pak k. faraŕ
Schneider. Za „cyrkwinſke nowinki a powjeſcże“ je k. kapłan Łuſcźanſki
najwjacy piſał, a po nim k. wucžeṙ Kral; z jenym naſtawkom ſu tam
zaſtupjeni: k. faraŕ Herrmann, k. kapłan Ducžman a k. ♣stud. theol.♠
Cyž. Za „cyrkwinſki powěſtnik“ je jenož k. kapłan Ducžman a junu k.
kapłana Róla piſał. Hłownu <pb/>expediciju wobſtara k. kapłan
Łuſcźanſki; expediciju a pſchinoſchki z wonka Budyſchina wobſtarachu
dobrocżiwje ♣p. t.♠ kk. Schneider, k. Werner, k. Innocenc, k. Smoła, k.
Ducžman, k. ♣P.♠ Tadej a k. Herrmann. Wſchitkim ſobudźèłacżerjam prajimy
tudy ſwój # #iſchi dźak.

Wozjewjenjo.

Naſche towaṙſtwo budźe tež w nowym lěcźe tutón cžaſopis wudawacż a
wuńdźe 1. cžiſło 6. januara. Bjez tym njech ſo katholſcy Serbja z nowa
hako ſobuſtawy naſchoho towaŕſtwa pſchedpłacźeja pola ſwojich woſadnych
kk. duchownych, kotrychž z nowa wo dobrocżiwe hromadżenjo pſchinoſchkow
a wo zwólniwe expedirowanjo Póſła najpſchecźelniſcho proſymy. Expedicije
ſu pola tych ſamych knjezow kaž wloni, jenož za Khróſcźicy je nětko k.
kapłan J. Schołta expediciju dobrocźiwje na ſo wzał.

Michał Hórnik.

ſekretaṙ towaŕſtwa.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 1. 7. januara 1871. Lětnik 9.♠

Zhromadźizna katholikow we Münſteru.[1]⁾

Cžłowjek myſli, Bóh wodźi! Schtó njeje zańdźene lěto z najrjeńſchimi
nadźijemi naſtupił? Schtó njeje ſo měra a pokoja za ſwoju wótcžinu,
ſwoju wěru nadźał? Ale kak cyle hinak je ſo wſcho ſtało! Tam daloko we
wjecžornych krajach bija ſo Němcow a tež Serbow ſynojo za němſku cžeſcź
a jednotu, kotraž — Bóh dał, wèrna a trajaca była! — je zawěſcźe droho
wukupjena Tola jene njezbožo njepſchińdźe ſamo. Wſchěm ſwěrnym
katholſkim kſcheſcźanam ſu za krótki cžas hiſchcźe hłubſche rany nabite.
Swjatomu wótcej, najwyſchſchomu paſtyrjej je joho ſwětna móc rubjena a
wón ſam takrjcc jaty. Dale wo tutym njeſkutku, kiž bu pſchecźiwo wſchomu
narodownomu prawu wuwjedźeny, rycžecź njecham. Druhich ruki a ſłowa ſu
to hižom cžinili a tež hiſchcźe cžinja. Spomnicź chcu jenož, zo ſwojoho
runjecźa pyta. Zrudna budźe winowatoſcź ſtawiznarjow, něhdy wſchě
ſurowſtwa tamnoho ſavoyſkoho knježeŕſtwa za potomnikow wobkhowacź, ſo
rozemi ſtawiznarjow, kiž maja cžucźo za prawo a prawdu a wěrnoſcź
lubuja. Druzy ſpiſowaŕkojo drje trjebaj, kaž dźě ſo to pſchecy ſtawa, we
njeprawdźe wulki narodny ſkutk wuhladaja. Tajcy dyrbja, kaž ſo ſamo wě,
ſwoje lěpſche pſcheſwědcženjo kuſk na bok woſtajicź. Prawo a prawda ſtej
bohužel we naſchim jaſnym, ſwětłym cžaſu trochu zaſtarjenej wěcy. Schtóž
ma móc, ma tež prawo nětko. Tak zrudny a zrudźacy tamny horka ſpomnjeny
podawk je, dha tola njeje bjeze wſchoho dobroho ſcźěhwka woſtał.
Katholſke žiwjenjo a cžucźo, kotrež bě z blakami khětro woliwknyło,
pócžnje zaſy z nowej mocu wocucźecź. Dopokażmo za to ſu mnohe katholſke
zhromadźizny — a tu ſym po prawym pſchi tym, cžohoždla <pb n="2"/>tutón
naſtawk podach. Skoro žadyn tydźeń wot winowca ſem, hdźež bu we Fuldźe
zapocžatk ſcžinjeny, ſo minył njeje, zo njeby ſo we tym abo tamnym
kraju, tym abo tamnym měſcźe licžba katholikow zeſchła a jednohłóſnje
rubjeńſtwo nad ſwj. wótcom wobeńdźene tamała, a na druhim boku
pſchiwiſnoſcź a luboſcź k bamżej zjawnje wuprajiła.

Tajku zhromadźiznu mèjachmy tež we Münſteru, w tutym ſławnym katholſkim
měſcźe, a to 15. decembra 1870. Powołana bě taſama wot pſchedſydy ſ.
Michałſkoho bratſtwa za Münſterſku diöceſu. K wjeſelu wſchěch běſche
zawěſcźe wot 2000 muži wopytana, a woſebje tež ſchtudowacych młodźencow.
Ze wſchelakich bokow Weſtfalſkeje běchu ſo zeſchli, tak zo bu wulki ſal
Münſterſkeje ſtareje radnicy, we kotrejž ſo tež tamny „Friedensſaal“
namaka, hdźež bu 30 lětna wójna ſkóncžena, cyle napjelnjeny. Wobſwětleny
ze 4 ſwětłonjemi z 192 płunowymi płomjenjemi cźe prěni raz tak zawozmje,
zo ſtejo woſtanjo toho wobdźiwujeſch, kiž je jón we gothiſkej kraſy
natwarił. Woſebje impoſantny je pſchez ſwoju wyſokoſcź a wſchelake
gothiſke wudebjadła. (We tutej ſtarej radnicy pak měſchcźanſcy
zaſtojnicy njedźěłaja, k tomu je nowa radnica natwarjena; najbóle ſo we
njej hiſchcźe koncerty, bale atd. wotdźeržuja.) Tehdy běſche hiſchcźe
wyſche toho na ſwojej hłownej ſcźěnje wudebjeny, kaž bě to duchu a
zaměrej zhromadźizny pſchihodne. Wſchelake zelene roſtliny běchu tam
rjenje zeſtajane, ſrjedźa mjez nimi büſta ſ. wótca a nad nim znamjenja
joho dnchowneje a ſwětneje mocy: klucže a triregnum, a pod nimi z
cžeŕwjenymi piſmikami na běłym podłožku: ♣PIUS.♠ Na woběmaj bokomaj
tutych emblemow wiſachu cźežkožidźane dołhe khorhoje, na kóždej ſtronje
5 tak, zo nimale cyłu ſcźěnu pſchikrychu. Wulcyſchny tak derje za
wutrobu kaž za wocži bě napohlad kraſnje zrjadowanych barbow: bamžowych,
bramborſkich, diöceſanſkich, weſtfalſkich a měſchcźanſkich. We 6 hodź. 5
min. zaſtupichu hnadny knjez biſkop, druhi biſkop (Weihbiſchof), někotſi
domkapitularojo, tajny knježeŕſki radźicźel wyſchi měſcźanoſta Offenberg
kaž tež wſchelacy woſobni měſchcźenjo a zeſydachu ſo pak za
pſchedſydowſke blido pak na jim pſchipokazane woſebite měſta. Knjez
Offenberg poſtrowi zhromadżiznu we mjenje měſta, pſchejeſche jej z cyłej
wutrobu dobre ſcźěhwki a pſchiwoła wſchěm pſchitomnym wutrobne
„witajcźe“. Potom ſtupi na rycžniſchcźo (Bühne) domkapitular ♣Dr.♠
Gieſe, zo by we mjenje diöceſanſkoho pſchedſydy ſ. Michałſkoho bratſtwa,
kiž je hako zapoſłanc na ſejmje wotdźeržany ſo wobdźělicź, zhromadźiznu
wotewrił. We ſwojej krótkej ale jadriwej rycži dopokaza, zo powołanjo
zhromadźizny ſo zamołwjecź njetrjeba, dokelž njekhmanſtwo, kotrež je ſo
na ſ. wótcu ſtało, wótſe k njebju woła. Wſchitcy ſwěrni katholikowje
cžuja ſo hnucźi, napſchecźo wurubjenju naměſtnika Khryſtuſowoho ſo
wuprajicź, potom pak tež ſwoju njekhabłacu luboſcź bamžej wopokazacź. Za
pſchedſydu namjetuje ſwobodnoho knjeza Wildericha z Ketteler, kotryž
pſchecy mjez prěnimi za lěpſche cyrkwje wojowaſche. Pſchitomni namjetej
pſchez akklamaciju pſchihłoſowachu; na teſame waſchnjo wuzwolichu ſo tež
präſes Kömſtedt a pſchekupc Albers za piſmawjedźerjow. Dźakownje
pſchiwza knjez z Ketteler wuzwolenjo a poſtrowi zhromadźiznu ze
ſtarokatholſkim: „Budź khwaleny Jězus Khryſtus.“ Pſchedſyda dyrbi mało
rycžecź, tola wot cžohož je wutroba połna, <pb n="3"/>wot toho hort
pſcheběhuje. Spomni na wažne podawki lěta 1870, kotrež němſku wutrobu z
wulkej radoſcźu napjelnja, dokelž pſchez ſławne dobycźa němſkich wójſkow
je Němſka zwarnowana woſtała pſched njepſchecźelſkim nawalom a bliži ſo
ſwojej jednocźe. Tola wjeſelo katholikow we Němcach je mucźene pſchez
ſpominanjo na Rom, na ſ. wótca. Skutki abo wjele wjacy njeſkutki
italſkoho knježeŕſtwa wot 18., 19. a 20. požnjeńca ſu nam wſchěm do
wutroby zapiſane. Runje ta wójna, kotraž je Němſku pſched podcźiſnjenjom
wobkhowała, bě za njepſchecźelow cyrkwje pſchicžina, rubjeńſtwo na
patrimoniju ſ. Pětra cyle doſpołnicź. Zrudne ſu wobſtejenja we Romje;
liſtowanjo mjez ſ. wótcom a wěriwymi je khětro wobcźežne. Kak by było,
hdy by ſo we tajkim cžaſu a pod tajkim knježeŕſtwom měł nowy bamž
wuzwolicź! Hdyž je nam hižom njelube, zo ſo knježeŕſtwa do wobſadźenja
biſkopſkich a farſkich měſtow měſcheja, dyrbi nas myſl, zo mohło ſo
tutomu italſkomu mócnaŕſtwu ſpodobacź, někajkoho Judaſcha nad cyłu
cyrkej ſtaji cź, ze ſtrachom a z hněwom napjelnicź. Cyrkej drje njemóža
mocy hele pſ chemóc, tola mohło lěpſche naſcheje wěry wjele ſchkodowacź,
njebychmy-li ze wſchej mocu ſwobodnoſcź a njewotwiſnoſcź ſ. wótca
žadali. Bróń we tutej wójnje ſu modlitwy, ſwěrne wuznacźo wěry a
jałmožina k podpjeranju ſ. wótca. Je-li tak za ſwobodnoſcź cyrkwje
wojujemy, móžemy z połnej dowěru z Piuſom ♣VI.♠ prajicź: „Khryſtus ze
hiſchcże žiwy, Pětrowy ſtoł dobudźe!“ Na próſtwu pſchedſydy wudźěli
nětko hnadny k. biſkop ♣Dr.♠ Brinckmann pſchitomnym ſwoje požohnowanjo,
k cžomuž ſo wſchitcy poklaknychu. Na to wuſtupi k. hrabja Max z Galen,
ſubregens we duchownſkim ſeminaru we Mainzu, zo by po porucžnoſcźi a we
mjenje tamnoho kaſina najwutrobniſche poſtrowjenjo, wutrobne dźělbranjo
a wjeſelo zhromadźiznje wuprajił. Wón rozeſtaja wocucźace katholſke
žiwjenjo we ſrjedźnoněmſkich krajach a wažnoſcź tohoſamoho. Wot
pſchedſydy pſcheproſcheny rycžeſche pſchitomny bamžowy lieutenant zuavow
k. Kligge z Paderborna, a bu we ſwojej wojeŕſkej draſcźe z hrimacej
ſławu poſtrowjeny. We ſproſtej rycži powjedaſche ſwoje nazhonjenja do
wobſydnjenja Roma, pſchi tymſamym a po nim. Hdyž na to ſpomni, kak
ſławnje ſu ſo bamžowi wojacy dźerželi, wuprajichu pſchitomni huſto z
horliwym hłoſom ſwoje ſpodobanjo. Kligge wobkrucźi, zo bě cyłe wójſko
derje k ſmjercźi pſchihotowane a zo zawěſcźe — wot toho je wón krucźe
pſcheſwědcženy — žadyn wojak był njeje, kiž njeby radſcho ſo woprował,
hacž ſo podał. Woſebje hnuty bu powjedajo, kak je ſ. wótc pſchecźiwo
wulkomu krejpſchelecźu był, kak je, hdyž wojacy wotcźahnychu, rucy nad
nje wupſcheſtrěł, hako by jich chcył hiſchcźe junu wſchěch wobjecź.
Potom je pjecža do njemocy padnył. Wulke njeſpodobanjo a morkotanjo mjez
poſłucharjemi rycžnik zbudźi powjedajo, kak ſu ſo padnjeni
Garibaldinarjo wurywali a hako martrarjo cžeſcźili. Po prawym wojeŕſkim
waſchnju napominaſche na poſledku cyły katholſki ſwět, zo by ſo tak
zjawnje a mócnje pſchecźiwo rubjeńſtwu we Italſkej wuprajił, zo bychu
wjeŕchowje nuzowani byli, do Roma cźahnycź a ſ. wótca wuſwobodźicź.
Nětko ſcźěhowaſche rycž, króna wſchěch rycžow toho wjecžora, dźeržana
wot profeſſora ♣Dr.♠ Schulte z Paderborna. Wona wuznamjenjeſche ſo
pſchez jaſnoſcź a kraſnoſcź myſli, wěcatoſcź, wěrne katholſke cžucźa a
wěrne rozeſtajenjo wobſtejnoſcźow. Rycžnik bu tohodla tež huſto <pb
n="4"/>zatorhnjeny pſchez horliwe pſchihłoſowanjo zhromadźenych. Z
krótka ſpomni, kak je italſke kraleſtwo jednotliwe dżěle kraja z
krawnych rukow revolucije dóſtało, kak je ſo we tutym naſtupanju woſebje
nětcžiſchi kral wuznamjenjał, kotrohož někotſi wulkoho rjeka druzy pak
fanatiſkoho błazna mjenuja. Wón nima tudy bamžowy zarjad we poſlednich
lětach zamłowjecź, tola dyrbi ſo pſchecźiwo tym wuprajicź, kiž jón
ſchpatny mjenuja. Pius ♣IX.♠ je za rozwijenjo konſtitucionalnoho a
woſadnoho žiwjenja, za wědomoſcź a wumjeŕſtwo wjele cžinił. Tež ſwoje
wójſko bě wón na nuznje potrjebnu licžbu pomjeńſchił, njeby-li runje
piemonteſiſke knjejſtwo, kotrež pomjeńſchenjo žadaſche, joho pſchez
ſwoje ſtajne njepſchecźelſke zadźerženjo nuzowało, toſame ſkerje
powjetſchicź. Z cyła běſche tute žadanjo khrobłoſcź, za kotruž ſo lědom
ſłowo namakacź da, dokelž je pſchecźiwo wſchomu prawu, kotrež dyrbi
mócnaŕ za ſebje žadacź, mjenujcy, zo ſmě ſwojich wojakow bracź, hdźež
jich dóſtanje a tak wjele kaž jich dóſtanje. Tohodla je tež porok,
kotryž ſu bamžej ſwojich mzdarjow dla cžinili, njerozomny a ſchkodźi
jenož porokowacym ſamym. Cyły ſwět je bamžowe wójſko khwalił; tola žane
krajne znamjo ſo bóle wonjecžeſcźiło njeje, dyžli ſavoyjſki kſchiž we
rukach italſkoho knježeŕſtwa. Wſchě njeknicžomne žadanja Piemonta ſu
dopjelnjene. Schto budźe ſo nětko ſtacź? Bóh je wě! Něſchto tróſchta
móže nam pohlad do zańdźenych cžaſow poſkicźicź. Pſchirunamy-li
wobſtejnoſcźe pod Klementom ♣VII.♠ z tymi, we kotrychž ſo Pius ♣IX.♠
namaka, dha ſpȯznajemy, zo ſo woboje khětro runaja. Trjebamy jenož mjena
pſcheměnicź a mamy rjany wopis naſchoho cžaſa. Klemens ♣VII.♠ bu wot
khěžora Karla ♣V.♠ jaty a běſche tak bjeze wſcheje pomocy, zo
njemějeſche, kaž nam ſpiſowarjo z tamnych cžaſow ſobudźěla, wjacy 10
ſkudi wyſche (1 ſkudo = 1 tol. 13 1/2 nſl.). A tola wobſtejeſche a
wobſteji bamžowſtwo dale we ſtarej ſławje. Tež tehdy buchu zapóſłancy
bamža wo pomoc proſcho wot mócnarjow jara pſchecźelniwje pſchijecźi a we
wſchej wulkej miłoſcźi z jara zdwórliwymi ſłowami zaſy — puſchcźeni.
Woni (knježerjo) ſwoje najwyſche njeſpodobanjo wuprajichu, tola pſchi
tym tež woſta. Tak da ſo tež we naſchim cžaſu wot wjeŕchow mało
wocžakowacź. Wſchelake adreſſy, we kotrychž ſo woni proſcha, ſwoju móc
tež junu na tutym polu wěry a cyrkwje wopokazacź, ſu dobre hako
wobſwědcženja katholſkich myſli a cžucźow. Tola wjele wužitka ſebi
njetrjebamy wot nich nadźecź, ſnadź žanoho. Pſchi prjedawſchim
zarjadowanju mějachu proteſty hiſchcźe płacźiznu, ale nětko je to hinak.
Njeſpominajo na to, zo tón, na kotrohož ſnadź najwjacy wocžow ſo
wobrocźa, je pſchez wójnu wotdźeržany, dha tola tež potom, byrnje by
chcył do Roma cźahnycź, to njeby móhł, pſchetož wot ſejma zawěſcźe
žanoho kroſchka k tajkej expediciji pſchizwolene njedóſtanje. A njech
tež by ſměł a móhł, dha ſo tola hiſchcźe praſcha, by-li tajka pomoc za
katholſku cyrkej ſpomožna była. Najſkerje bu zaſy do wotrocžſtwa
pſchiſchła kaž we prjedawſchim cžaſu, ſchtož ſebi pſchecź njechamy.
Tohodla ſo praſcha, kak dha bychu ſo mónarjo na wſchě prawne a zakońſke
waſchnjo k zaſtupowanju pohnucź hodźeli? Na nami je, katholſke zaſady,
katholſke prawidła we domjacym tak derje kaž we politiſkim žiwjenju bóle
a bóle zawjeſcź, zawjedźene ze wſchej mocu wobkhowacź a zakitowacź,
mužnje je wſchudźom zaſtawacż. Tak wuwije ſo móc, kotrejž žadyn <pb
n="5"/>wjeŕch wopjeracź ſo njemóže. Tutón pucź je drje dołhi a dlěſchi
dyžli druhe, tola wěſcźiſchi. Schtož pſchichodnoſcź naſtupa, nimamy my
katholſcy žaneje winy, zrudnje do njeje hladacź. Wona wotewrja nam nowe
cžaſy, nowe wobſtejnoſcźe. Hižom je wojowanjo, kotrež Němcowſtwo, kotrež
cyłu Europu pſchetworja, dobre płody za katholſtwo měło. Cžeŕwjeny
kſchiž we běłym polu nuzuje k wuznacźu, zo we cyrkwi bójſka móc we
ſkutkownej luboſcźi hiſchcźe knježi. Mócnej zjednocźenej Němſkej budźe
drje ſo tež pſchiſtejecź, ſtrach a njezbožo wot naſcheje cyrkwje,
naſcheje wěry wotbrocźicź. Katholſcy wojacy zaſadźo ſwoje žiwjenjo za
narodne kubła, wojuja pak tež ſobu za ſwobodnoſcź cyrkwje a ſchule, za
kſcheſcźanſke mandźelſtwo. Dobywacź budźemy tola jenož tehdy, hdyž
cyrkej njeje jenož ſtrona, ale hdyž ſo pokaže hako bójſki wuſtaw,
kotrohož zaſady, hdyž ſo we žiwjenju wobkedźbuja, jón z tej ſławu
wobdawaja, kotruž mócnarjo pſchipóznacź dyrbja a wot kotrejež ſwoje
wocži wotwobrocźicź njemóža. Pſchitomne poniženjo cyrkwje je tež ſrědk,
zo nèkotryžkuli zhubjeny ſyn zaſy do jeje klina ſo wrócźi, runja
dźěſcźu, kiž bě ze ſwojej macźerju we njeměrje žiwe, tola ſo zaſy z njej
zjedua, hdyž ju we horju a hubjenſtwje widźi. Za cyrkej, kotraž
podcźiſchcźena, we nuzy, ſwětnoho debidła wurubjena tu ſteji, bije cźim
bóle a horliwſcho wutroba jeje dźěcźi, kiž we ſwojej nizkoſcźi tola tak
wulcyſchna ſo wopokaza. „Romej ſława! Rom wěcžnje!“ Tak ſkóncži ♣Dr.♠
Schulte ſwoju we kóždym dźěle ſławnu rycž. Nětko wza, wot pſchedſydy
napominany, ſłowo k. baron Schröter. Wón bě dołhe lěta we Romje
pſchebywał a znajeſche tohodla derje tamne wobſtejnoſcźe. Poſledni cžas
běſche ze ſ. wótcom we Vatikanu ſobu jaty. Hłuboko hnuty, druhdy hacž k
ſylzam, ſwoje nazhonjenja ſobudźěleſche. Za 10 njedźeli běſche ſo na 13
katholſkich zhromadźiznach wobdźělił. Wón rozeſtaja a dopokaza
woprawdźitu winu nadpada na Rom, kotraž we tym wobſtejeſche, zo chcyſche
ſo Italſka na tutym tucžniſchim kuſku hiſchcźe wokſchewicź, hdyž bě
drnhe provincy hižom hako citrony wutłócžiła. Njeknicžomne
wotpohladanjo, zadźerženjo a zakhadźenjo italſkoho knježeŕſtwa we ſwojej
cyłej njekhmanoſcźi rozpowjeda. Wone je cźim žadławiſche, dokelž jenož
jedyn ſrědk k docpěcżu ſwojoho zaměra znaje; to je zawjedźenjo, woſebje
młodoſcźe. Zaměr pak je wotſtronjenjo bamžowſtwa, pſchez nje
kſcheſcźanſtwa a tak kóždoho zjewjenoho nabožuiſtwa. We bamžu je lóždy
mócnaŕ, kóždy katholik porubjeuy. Wſcho rubjene dyrbi ſo zaſy žadacż,
tola nic hako hnada wot wjeŕchow: ně! jich winowatoſcź je, toſame nam
wrócźicź. Naſche prawo dyrbimy ſebi žadacź, ale měrnje po prawnym
waſchnju, a to cyły bamžowy kraj, pſchetož z rubježnikami ſo njejedna.
Tež na to rycžnik ſpomni, kak nětko, woſebje we Romje njecžiſtota a
njepóccźiwoſcź bóle a bóle na ſtraſchne waſchnjo ſo rozſchěrja, kak we
dźiwadłach Jězus a ſ. Marija na žadławe helſke waſchnjo ſo
wonjecžeſcźujetaj, kak runje we tym cžaſu, hdźež póccźiwe knježny z
klóſchtrow ſo wuſtorkowachu, zapóſłancy na ſejmje lětnu podpjeru za
njehańbite žoniſka pſchizwolichu. Pſchi tym pſchitomni huſto ſwoje
„pfuj! žadławje!“ ſłyſchecź dachu. Skóncžnje wuſtupi hiſchcźe wucžeŕ na
realcy k. Schildgen. Wón njechaſche, zo by zhromadźizna z tak zrudnymi
myſlemi ſo rozeſchła a zbudźowaſche pſchez ſwoju rycž nadźiju na
pſchichod. So pocźahujo na ſtawizny dopokaza, zo ſwobodnoſcź cyrkwje
móžna njeje bjez njewot<pb n="6"/>wiſnoſcźe bamža, a tuta zaſy žada, zo
by wón tež ſwětny mócnaŕ był. Wěc bamžow je pſchecy dobyła. Drje póńdźe
ſo ſ. wótcej hiſchcźe hórje, pſchetož we tutym ſtolěcźe orſinibombow
njeda ſo nicžo dobre wocžakowacź; wſchak ſu pjecža hižom wotpohladanjo
měli někotſi njewěriwi fanatikojo, kraſnu cyrkej ſ. Pětra rozlěcźecź
dacź. Tola kaž je ſ. wótc we tutym ſtolěcźe hižom dwaj razaj ſtrachej
wuſchoł, tak budźe ſo tež nětko ſtacź, a kóždy katholſki kſcheſcźan
dyrbi krutu dowěru měcź, zo Bóh tón knjez wſchu nuzu zaſy k lěpſchomu
powjedźe; ale njeſmě ſo jenož nadźijecź a ſam we měrje woſtacź, njeſmě
wocžakowacź. Bróń do rukow: z mjecžom pacżeri, ze ſchkitom jałmožny pod
wjedźicźeŕſtwom ſ. Michała njech wojuje! Tohodla njech wſchitcy, kiž
hiſchcźe njejſu, do bratſtwa ſ. Michała zaſtupja. Pſchedſyda kazaſche
nětko k. präſeſej Kömſtedtej, zo by proteſt pſchecžitał, kiž je tehdy we
Fuldźe ſo zeſtajał a wobzanknył. Toſame ſta ſo z adreſſu, kotraž ma ſo
na ſ. wótca wotpóſłacź. Cyła zhromadźizna ſo proteſtej pſchizamkny a
dowoli, zo ma ſo ſpomnjena adreſſa we mjenje zhromadźizny podpiſacź wot
pſchedſydy Michałſkoho bratſtwa a na ſ. wótca wotpóſłacź. Wſcho ſo
jednohłóſnje ſta. Na kóncu dźakowaſche ſo pſchedſyda hiſchcźe wſchěm,
kiž ſu na pſcheproſchenjo we tajkej mnohoſcźi pſchiſchli, kaž tež
duchownej a ſwětnej wyſchnoſcźi, kiž bě pſchez ſwoju pſchecźelnu
podpjeru zhromadźiznu pomhała woſławicż. Tſikrócźna hrimaca ſława Piuſej
♣IX.♠ ſkóncži tule Münſterſku katholſku zhromadźiznu. Hnuty, z wulkej
ſpokojnoſcźu a z krutej dowěru na Boha wopuſchcźi kóždy ſal.

♣J. C.♠

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Jenož dla doſpołnoſcźe naſcheje chroniki njech ſo ſpomni,
zo bu na 1. dnju nowoho lěta redaktor Póſła hako faraŕ pſchi cyrkwi ſ.
Marije a ſ. Mikławſcha cyrkwinſcy zapokazany a nutswjedźeny pſchez
wyſokodoſtojnoho k. ſcholaſtikuſa Kucźanka.

Z Budyſchina. Wot Pariza nam piſaja, zo Katholſki Poſoł tam porjadnje
pſchikhadźa a zo ſu tam póſłane ſerbſke modleŕſke knižki jara witane.
Dale ſo nam zjewi, zo w lazaretach we Annet tež dwě ſerbſkej albertincy
zbožownje ſkutknjetej, knj. Pjekarjec z Hórkow a knj. Kucźankec ze
Sernjan. Kemſche z prědowanjom za naſchich ſakſkich wojakow móža ſo
jenož zrědka dźeržecź, dokelž maja woni jara wjele ſłužby.

Z Budyſchina. Do naſchoho lazareta pſchiwjezechu pſched hodami z
dwórniſchcźa dźewjecź khorych Francózow, kotrychž njemóžachu dale
wjezcź. Jedyn z nich wumrje tónſamy dźeń; dokelž bě we womorje, móžeſche
ſo jenož joho mjeno zhonicź a departement joho narodnoho měſta. Tutón
zemrjety bu ſwjatocžnje na ſ. Mikławſch pohrjebany a mějeſche wjele
pſchewodźeri. Někotre dny prjedy zemrje a bu tež ſwjatocžnje pohrjebany
jedyn z Rheinlanda.

Z Budyſchina. W zańdźenym lěcźe je ſo w naſchej woſadźe narodźiło 101 (8
wjacy hacž loni), a to 63 mužſkoho ſplaha, bjez nimi 7 morworodźenych; z
nich bu 26 druhdźe (w lutherſkich cyrkwjach) kſchcźenych a 7
druhowoſadnych bu pola nas kſchcźenych. Pſchipowjedało je ſo w naſchej
cyrkwi 21 mandźelſtwow, <pb n="7"/>z kotrychž bu 10 pola nas wěrowanych
(bjez nimi 3 měſchane). Wumrjeło bě 91 (7 wjacy hacž loni); bjez nimi
wyſche tych morworodźenych 42 dźěcźi do 14. lěta; 64 buchu na ſ.
Mikławſchk pohrjebani, 22 do Mniſchonca a 5 druhdźe. Spowjednych bě 3820
(56 mjenje hacž loni).

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Naſcha wjele lubowana knjeni krónprynceſyna Karola je kraſny
pſchikład hłubokeje pobožnoſcźe dała. Wona je we božej nocy, po dwanatej
hodźinje, hdyž miłoſcźiwe ſotry na božej mſchi ſwoje ſwjate klóſchtyrſke
ſluby wobnowjeja, na božich ſłužbach pſchitomna była a je we towaŕſtwje
miłoſcźiwych ſotrow z ruki měſchnika ſwjate woprawjenjo ſobu doſtała.
Knjeni krónprynceſyna wopytuje kóždy tydźeń wjackrócź khorych a
ranjenych wojakow we lazaretach, jich tróſchtujo a wokſchewjo z
luboznymi ſłowami a z darami. Tež duchownym knježnam we lazarctach je
wona hodowne wjeſelo pſchihotowała.

Z Dreždźan. Na peticiju z 2554 podpiſmami, kotruž je horliwje katholſki
k. grofa Stolberg z Brunjowa naſchomu kralej pſchepodał a kotraž je tež
wot ſerbſkich katholikow podpiſana byla, je tónle kralowſki liſt wot 20.
decembra hako wotmołwjenjo pſchiſchoł: „Luby knježe grofa! Peticije w
naſtupanju nětcžiſchich wobſtejnoſcźow cyrkwinoho ſtata a měſta Roma,
kotrež ſcźe mi w poſlednim cžaſu pſchipóſłali, ſym doſtał a ſo
zwjeſelił, w nich zmyſlenja wuprajene nadeṅcź, kotrež ſu z mojimi
pſchepokazanjemi a pſchecźemi pſchezjene. Tohodla ſym — to jenicžke,
ſchtož w tym naſtupanju wote mnje ſo ſtacź móže — tele peticije
miniſterſtwu zwonkownych naležnoſcźow pſchepodał, zo bychu ſo
zwonkownomu zaſtojnſtwu połnócnoněmſkoho zwjazka ſobudźěliłe, na kotrež
ſu najſkerje podobne peticije z druhich němſkich krajow hižo dóſchłe.
Jan.“

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Němſka. W Regensburgu a w nèkotrych druhich wjetſchich měſtach buchu
katholſke ludowe zhromadźizny dźeržane. Po porucžnoſcźi zhromadźizny we
Fulda je wubjerk jara wuſtojny „Denkſchrift“ wudał, w kotrymž ſo
dopokazuje, zo je wotewzacźo cyrkwinoho ſtata 1. cźežke pſchemocowanjo,
kotrež kóžde prawo wobhrožuje, a 2. woprawdźite wobſchkodźenjo cyłeje
katholſkeje cyrkwje.

Z Roma. Swjaty wótc je ſtrowy. Powjcda ſo, zo wón tola w Romje woſtanje,
byrnje kral Viktor Emmanuel ſo ſem pſcheſydlił. Poſleni dźeń lěta je
kral tudy pobył a bamžej liſt póſłał, kotrohož wopſchijecźo je hiſchcźe
njeznate.

Z Roma. Na žadoſcź wjele biſkopow je bamž ſ. Józefa hako patrona cyłeje
cyrkwje wuzwolił a poſtajił, zo by joho dźeń, 19. měrca hako cyrkwinſki
ſwjaty dźeń 1. klafſy dźeržany był. Pſchikazany ſwjaty dźeń pak tohodla
njebudźe.

♣NB.♠ Druhi krócź budźemy wjacy w tutym wotdźělenju Póſła piſacź. Tón
krócź za to a druhe měſto pobrachny.

<pb n="8"/>

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: kk. 1. kooperator ♣P.♠ Tadej Natuſch z Róžanta;
2. kapucinaṙ ♣F.♠ Pankrac Glawſch z Brünna; 3. Marija Schützowa z Rieſy;
4. Michał Cyž z Budyſchina; 5. H. Laraſowa z Hrubjelcžic; 6. Jan Kraſa z
Bělcžec; 7. Michał Rjecžka z Dźěžnikec; 8. albertinka Hana Kudźelic z
Dreždźan; 9.—19. z Jawory: Mikławſch Wawrik, Jan Krawcžik, Michał
Cžorlich, Mikławſch Zarjenk, Pětr Krawc, Mikławſch Krawc, Madlena
Schołcżina, Michał Rencž, Michał Hanuſch, Pětr Bryl, Madlena Trucec;
20.—23. z klóſchtra: kapłan ♣P.♠ Innocenc Jawork, ♣R. V.♠ Francha, ♣R.
V.♠ Józefa, ♣R. V.♠ Cöleſtina; 24. Schwejda z Pancžie; 25. J. Domanja z
Khróſcżic; 26. kubleṙka M. Cyžowa z Khróſcźie; 27. kubleŕ Kſchižank z
Pozdec; 28. kubleŕ Wenka z Pozdec; 29. žiwnoſcżeŕ Domanja z Łuſcża; 30.
Jakub Jurk z Khróſcżic; 31. Jurij Pjech z Khróſcżic; 32. Michał Zarjeṅk
z Pozdec; 33. Marija Lebzyna z Nuknicy; 34. kapłan Kubaſch z
Königshaina; 35. Mužik z Kukowa; 36. Michał Jawork z Miłocżic; 37. Hana
Hejdanowa z Miłocżic; 38. Handricka z Pancžic, 39. Hajnk z Pancžic; 40.
kubleŕ Pětr Ducžman z Bozankee; 41. Michał Polank z Mniſchonca; 42.
regiſtrator Jurij Banda na tachantſtwje w Budyſchinje; 43. kanonik z
rjada prämonſtratow ♣P.♠ Cyrill Židek z Noweje Riſche w Morawſkej; 44.
ſchoſaŕ Michał Kokla z Marijnoho Doła; 45. ſchulſki direktor Pětr
Schołta z Budyſchina; 46. tachantſki vikar Józef Dienſt z B.; 47. Jan
Bětka z B.; 48. Jan Koplanſki z B.; 49. Jakub Schpan z B.; 50. Jakub
Wenka z B.; 51. Jurij Jakubaſch z B.; 52. Haṅža Müllerowa z Vorſchcźe;
53. kapucinaŕ ♣F.♠ Jurij z Rumburga.

♣NB.♠ Dokelž je redaktor hłownu expedieiju, kotruž je wón wóſom lět
wobſtarał, nětko zaſtojnſkich dźěłow dla złožił, je k. kapłan Łuſcżanſki
na tachantſtwje tu ſamu a tež ſkład knihow po žadoſcźi wubjerka
dobrocżiwje na ſo wzał. Tohodla wotebjera ſo Poſoł jenož a wotedawaja ſo
pſchinoſchki nětko tež pola k. Łuſcźanſkoho. Hłowny pokładnik je k.
ſchulſki direktor Schołta.

Dary za cyrkej w Cżornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Njemjenowany
(pſchez k. Innocenca) 10 nſl.; ſchuleṙ H. z R. 6 nſl.; B. z K. 6 nſl.; z
napiſmom: „Wobradź, Knježe, w nowym lěcźe nowych dobrocżerjow!“ 1 tol.;
jedyn z Kukowa, kiž njecha mjenowany bycż, 10 tol.

Hromadże: 4714 tol. 12 nſl.

Z nakładom naſchoho towaṙſtwa je wuſchła a pſchedawa ſo we expedicijach
Póſła a pola klamarjow:

Katholſka protyka

za Hornju Łužicu

na lěto 1871.

Schtóž chce 1., 2. a 3. lětnik teje ſameje doſpołnoſcźe dla měcź, móže w
redakcii kóżdy po 1 nſl. doſtacź.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třećn sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 2. 21. januara 1871. Lětnik 9.♠

Bamž njemóže poddan italſkoho krala bycź.

Hdyž je wopomnjeńſke piſmo (Denkſchrift), kotrež bu w mjenje katholſkeje
zhromadźizny we Fulda wozjewjene, rozeſtajiło, kak wulku ſchkodu
wotewzacźo cyrkwinoho ſtata katholſkej cyrkwi pſchinjeſe a kak trěbna
bamžowa njewotwiſnoſcź je, kaž to natura wěcy ſameje a tež ſtawizny a
wuprajenja woſobnych ſtatnikow a wucženych (kaž Thiers, Villemain,
proteſtant Guizot a druzy) dopokazuja: wuwjeduje wone, zo bamž njemóže a
njeſmě poddan italſkoho krala bycź.

Wſchitcy ſtatnikowje (wjedźerjo ſtata abo kraja) Italſkeje prócuja ſo
ſtajnje, zo bychu katholſku cyrkej we wſchitkich jeje inſtitucijach
(wuſtajenjach) wobſchkodźeli, a jich rozkazy wojowachu wot 22 lět ſem
(1848—1870) pſchecźiwo wſchitkim cyrkwinym parſchonam, ſkutkowanjam a
wuſtawam a cžinjachu haṅbu jich ſłowej wo „ſwobodnej cyrkwi w ſwobodnym
ſtacźe.“ Schtož bě w Sardinſkim kraleſtwje 1848—1858 dokonjane, to bu
wot 1859 w annektirowanych krajach z nowa wuwjedźene: konfiskacija
(wotewzacźo) cyrkwinſkich kubłow, podcźiſchcźowanjo duchownych rjadow a
kongregacijow, zajecźo biſkopow do jaſtwow, zběhnjenjo wſchěch
prjedawſchich wucžinjenjow, bracźo duchownych do wojeŕſkeje ſłužby,
klubucžinjeŕſke wužiwanjo ſwětnoho ♣Exequatur♠ (t. j. dowolnoſcź k
wozjewjenju bamžowych porucžnoſcźow), zadźewanjo we wudźělenju
ſakramentow a wſchě druhe pſchemocowanja, kotrež je ſwjaty wótc we
allokuciji 22. januara 1855 a we wjele druhich aktach pomjenował. Pſchi
ſamotnoſcźach italſkich ſtatnikow je ſtaroſcź katholſkoho ſwěta jara
woprawdźena, cźim bóle, dokelž ſo miniſtrojo we Floreucu prócuja, cuzym
mócnarjam a krajam najnowſchi nadpad runje tohodla hako ſpodobny
prědkſtajecź, dokelž bamž tak nicžo wjacy prajicź njezměje. Hdyž w
lětomaj 1859 a 1860 biſkopja a katholikowje Němſkeje a druhich krajow
pſchecźiwo wobhroženej a potom wobſchkodźenej njewotwiſnoſcźi bamža
proteſtirowachu, ſu woni hižo do prědka prajili, <pb n="10"/>kajke
ſcźěhwki to změje, jelizo ſo pſchemocowaŕſkomu wurubjenju njezadźewa, a
ſchtož bu tehdom prajene, je ſo doſpołnje dopjelniło. Tehdom piſaſche
kardinal arcbiſkop we Winje: „Dobroprajenjo (pſchipóznacźo) prawidłow,
po kotrychž ſo wottorhnjenjo legacijow (krucha bamžowoho kraja) dowoli,
wjedźe ſkóncžnje k tajkomu bamžej, kotryž je poddan jenoho wjeŕcha abo
republiki, byrnje jomu zwoprědka wjele cžeſtnych prawow pſchizwolili.“
Podobnje piſaſche biſkop w Orleansu: „To je taſama politika kaž 1809,
jenož z tym rozdźělom, zo w tamnym cžaſu bamža z mocu z Roma
wotwjedźechu, bjez tym zo nětko ſo ſtaraja, zo bychu joho tam zaduſyli.“

Italſke kraleſtwo je drje w naſtupanju njewotwiſnoſcźe duchowneje mocy
ſwjatomu wótcej ſlubjenja cžiniło: tola nikoho njeſpokoja ani parſchony,
kiž ſlubja, ani wopſchijecźo ſlubjenjow ſamych. Po ſłowach biſkopa
Dupanloupa (♣La convention du 15. Sept. 1864♠) njeje žadyn cžłowjek
wjacy, kotryž by prajił, zo dyrbi bamž hiſchcźe na ſwěrnoſcź a
ſprawnoſcź Sardinſkeje ſo ſpuſchcźecź. Samo wucženy Döllinger, kiž njeje
na žane waſchnjo ſtroniſki za cyrkwiny ſtat, piſa (w knihach: Kirche und
Kirchen ſtr. 650): „Knježeŕſtwo, kiž ſo z łamanjom ſwěry khwali, kotrež
žane prawo ludow, žane wucžinjenja, žanu woprawnjenoſcź wobſedźenſtwa
njepſchipóznaje, hacž jenož hrubu móc (brutale Gewalt) a prawo
ſylniſchoho a autoritu dokonjanych podawkow, kotrež je w jenym dekrecźe
wopomnjenjo jenoho mordarja za ſwjate wuprajiło, knježeŕſtwo, kotrež
žane zwjazki prawa a kſcheſcźanſtwa njeznaje, to měło woprawdźe cyrkwi
ſwobodnoſcź zawěſcźicź?“ Njebě kralowſka proklamacija 11. ſeptembra 1860
garantije ſlubiła? Schto je ſo pſchi wſchim tym w annektirowanych
krajach ſtało? Kak tunje ſu tajkele ſlubjenja a kak lochko móžeſch ſo
wot jich dopjelnjenja wotwjazacź? Zo by je dźeržecź njetrjebał, móžeſch,
kaž je ſo w Modena ſtało, pſchez zhromadźizny zběžkarjow, kotrychž
zadźerženjo dźě tež k nadpadej pohnuwaſche, wobzanknjenja pſchecźiwo
tajkim ſlubjenjam zeſtajecź dacź a potom ſo z pſchecźiwjenjom italſkoho
lnda zamołwjecź; hdyž bamž ſo ſpjecźnje, dokonjany ſkutk pſchipóznacź,
je tola ſamo k tomu doſahace. „Zo by bamžowy ſtoł,“ praji Döllinger
(ſtr. 657), „w kraleſtwje, kaž ſardinſke, woprawdźe ſwobodny był, je z
cyła njemóžne. Byrnje nětcžiſchi a pſchichodni ſtatnikowje (miniſtrojo)
tohole kraleſtwa krutu wolu měli, joho ſwobodu njepotłocžowacź, bychu
tola wobſtejnoſcźe ſylniſche byłe dyžli woni. Nowiny (kaž to nětko
woprawdźe cžinja) bychu njepſcheſtawajcy ſchcźuwałe, bychu bamža a joho
ſłužownikow pak hako potajnych zapſchiſahancow (Verſchwörer), pak zaſy
hako mucźerjow luda wobſkoržowali; policajſke a politiſke nucźace ſrědki
bychu ſo pſchecżiwo njomu nałožowałe. Tym mocam napſchecźiwo, kiž tam w
kraleſtwje knježa a knježicź budźa, by kóžde ſlubjenjo a zawěſcźenjo
jenož papjerjane ſpinadło było, kotrež by jich wóz zadźeržecź chcyło.
Tam bychu rycžnikowje a nowinarjo pſchi prěnjej lěpſchej pſchiležnoſcźi
z khoſchcźom hrubeje mocy pſchez pawcžiny wucžinjenjow (ſlubjenjow)
pſchejěłe! Na rjanych ſłowach k zamołwjenju za kóžde zranjenjo prawa a
pſchemocowanjo bychu italſcy zběžkarjo francózſkich, kajcyž ſu z
prěnjeje revolucije pſchecźiwo kraleſtwu znacźi, hiſchcźe w naſtupanju
bamžowſtwa pſchetrjechili ....“ Tele ſłowa dopjelnjeja ſo w naſchim
cžaſu. Bamž je w Romje ſamym wonjecžeſcźowany pſchez nowinſke <pb
n="11"/>artikle a karrikatnry (wuſměſchace wobrazy), pſched joho
wocžomaj je katholſke nabožniſtwo a wſchitko ſwjate hanjene, duchownſtwo
pſcheſcźěhane a ze ſmjercźu wobhrožene, tak zo ſo ſwjaty wótc zjawnje
pokazacź njeſmě a zo je tohodla kaž jaty. Tež ſu revolucionaŕſke nowiny
pſched lětami hižo wuprajiłe, zo wójna pſchecżiwo cyrkwinomu ſtatej
katholſkej cyrkwi ſamej płacźeſche. Tak piſaſche Diritto (jene italſke
nowiny) w lěcźe 1867 we 9. cžiſle: „Cyrkej hako organiſki wuſtaw ze
ſwojej hłowu we Romje to je, ſchtož Italſka a poſtup (Fortſchritt)
pobijatej; Rom je pſchemócny, Rom njemóže ſo dobycź, hdyž katholſka
cyrkej ſo njezanicža.“ Wſchitke dotalne podawki ſteja cžinjenym
ſlubjenjam napſchecźiwo. Kaž bamž w allokuciji pſched kardinalemi 29.
ſeptembra 1870 ſam praji, njeje wón wjacy ſwobodny, zo by ſwobodu
druhich zawěſcźicź mohł.

Schto dha ſu wjeŕchej katholſkeje cyrkwje ſlubili? Chcedźa drje jomu
duchownu móc woſtajicź, kotruž wſchak jomu žadyn italſki kral a z cyła
žana móc na zemi wzacź njemóže, a kotruž by wón ſamo w katakombach a w
jaſtwje měł; ale je dha tež ſwobodne wužiwanjo tejele duchowneje mocy
zawěſcźene? woſebje hdyž ma po cirkularu miniſtra Visconti Venoſta wot
18. oktobra 1870 cyrkej wſchitke ſwětne zakitanjo parowacź a appellacija
na ſwětnu pomoc w Romje cyle pſcheſtacź? Hdyž ſo prjedy praji: jelizo
bamž w mjezach jomu pſchiſłuſchacoho cyrkwinoho pola woſtanje, njebudźe
jomu podpjeranjo ſwětneje ruki brachowacź, dha praji miniſtrowy cirkular
runje napſchecźiwne, a k tomu poſtaja dźě italſke knježcŕſtwȯ tele
cyrkwi pſchiſłuſchne polo, kotrež móže po ſwojim ſpodobanju wužſche
ſcžinicź a wobmjezowacź. Slubjena exterritorialita (njepoddanoſcź) a
njezranjenoſcź bamža je błyſkot pod wobmjezowacym wnměnjenjom, hołe
zdacźo, kotrež móže na prěnje wołanjo teje ſtrony, kotraž chce bamža
zaſy do prěnjotneje jednoroſcźe a krutoho žiwjenja galilejſkich rybakow
wrócźo wjeſcź, powalene bycź. A ſchto pomha zwonkowna cžeſcź ſuveräna
(njewotwiſnoho mócnarja) tomu, kotryž, jelizo ſo zjawnje pokaže, do
ſtraſchnoſcźe pſchińdźe, zo mohł hanjenjo (Inſulte) zhonicź, kajkež ſu
wjele kardinalow a biſtopow w Italſkej zhonili? Wobſtejenjo k poddanej
poniženoho bamža by najwjetſcha anomalia (njezakońſtwo) w
konſtitucionalnym kraju, joho doſtojnoſcź hako ſuveräna wuſměſchenjo
njewotwiſnoſcźe wot kralowſkoho zakonjedawanja było. A hdyž dyrbi bamž
ſwobodny a njewotwiſny bycź, ſu to tež joho radźicźerjo a zaſtojnicy?
Potom móhli kardinalow, prälatow a officialow, kiž njeſpodobny wukaz
wudadźa, precž póſłacź, hako ſchtrafy hódnych pſcheſcźěhacź a tak cyłe
cyrkwine knježenjo zaſtajicź. Bamž njeje k tomu, zo by jenož we
rozpominanjach, modlitwach a žohnowanju ſwoje žiwjenjo pſchecžinił, ale
wón ma cyłu cyrkej wjeſcź a wobknježicź, na najwažniſche praſchenja ze
wſchěch dźělow ſwěta wotmołwjecź, k cžomuž wſchelake zaſtojnſtwa trjeba,
kiž dyrbja tu ſamu ſwobodnoſcź měcź kaž wón. Schto pomha, hdyž móže bamž
na cyrkwinych durjach baſilikow (wjetſchich romſkich cyrkwjow) ſwoje
rozkazy zjawnje pſchibijecź, jelizo ſmě je kralowſka policija
zwottorhowacź a roznoſcherjow pſcheſcźěhacź? Ale tež to je jaſne, zo
ſuverenita (njewotwiſnoſcź) bamža njemóže jenicžcy w ſwobodnoſcži joho
parſchony wobſtacź, zo k tomu wěſte wnwzacźa wot cźiſchcźowych a druhich
zakonjow njedoſahaja, ale zo k tomu hiſchcźe wjacy (poſitivne) ſo žada.
A we cžim by to wobſtało? W tutym <pb n="12"/>materialiſtiſkim (na
ſwětne zmyſlenym) cžaſu, kiž tak wjele na zwonkowny błyſkot a ſwětne
ſrědki hlada, kotryž jenož pſchejara moraliſku autoritu (wažnotu) hidżi,
hdźež wona žane phyſiſke ſrědki nima, dyrbja nabožne a ſwjecźene
parſchony a wěcy tež z cžłowjecžej nahladnoſcźu a z cžaſnymi ſrědkami
wobdate bycź, zo bychu ſwoju nahladnoſeź a ſkutkowanjo wužitnje
wobkhowali, dyrbi woſebje bamž z materialnymi kubłami tak wuhotowany
bycź, zo njeby na hnadu a derjeměnjenjo italſkoho abo někajkoho druhoho
knježeŕſtwa pokazany był. A nětko ſlubi jomu knježeŕſtwo we Florencu
civilliſtu ſtipendiata, kotraž dyrbi joho moraliſku autoritu ponižicź a
joho wotwiſnoſcź wobkrucźicź. Dary a pomocne dawki, byrnje wobſtajne
byłe, njemóža nikak ſuverenitu (ſamoſtatnoſcź) zaſtupicź (naſadźicź) a
revolucija by z płacźenym bamžom lohku hru měła. Woprawdźe móže Pius
♣IX.♠ napſchecźo kralej Viktorej Emmanuelej jenož to zaſy prajicź,
ſchtož je Pius ♣VII.♠ na 10. junija 1809 Napoleonej ♣I.♠ rjekł: „My
bychmy ſo pſched cyłej cyrkwju z hańbu pſchikryli, hdy bychmy z ruki
nadpadowarja (uſurpatora) jeje prawow ſrědki k naſchomu zdźerženju
doſtawacź chcyli.“ A zawěrno by ſlubjenjo jenož tak dołho ſo dźeržało,
doniž bamž njeby winowatoſcź měł, cyrkwinſke poſtajenjo wobzanknycź, kiž
ſo by knježeŕſtwu Viktora Emmanuela njeſpodobało. Pſched nadpanjenjom
ſlubjachu bamžej zakitanjo, ſwobodne zarjadowanjo romſkoho luda a
doſpołnu njewotwiſnoſcź nad Leonſkim měſtom. Hdyž njedopjelnjenjo tychle
ſlubjenjow z tym zamołwjecź chcedźa, zo je móc podawkow ſylniſcha, dyžli
wola kralowych miniſtrow, dha by teſame zamołwjenjo ſo hiſchcźe bóle
nałožicź mohło, hdyž by financialnje (w pjenježnym naſtupanju) hubjenje
ſtejacy ſtat dźeržany był, ſpjecźiwowu penſionärej te prjedy wucžinjene
pjenjezy dawacż. Dale ſu bamžej wobkhowanjo joho hrodow pſchiſlubili a
tola bu quirinal wobſadźeny, kotryž je woprawdźe jenož bamžowe
wobſedźenſtwo, a nic wobſedźenſtwo romſkoho ſtata. Na žadoſcź
revolucionarow ſu ♣Collegium Romanum♠ (wyſoku ſchulu) pſchecźiwo woli
fundacije pſcheměnili, wuſtaw, w kotrymž młodźencowje z nimale
wſchitkich cuzokrajnych ſeminarow, z cyła 800 ſchtudentow wucžbu
doſtawaſche. Zamoženjo romſkeje cyrkwje wuprajichu za njezranjomne; tola
pódla wobkhowachu njepſchecźelſke zaſady (Grundſätze) wo parſchonſkim
prawje duchownych zjenocźenſtwow a nowy zakoń, kiž fundacije, njezakita
a je pſchedacź dowoli; cyrkwinſke ležownoſcźe buchu hižo wzate, a mamy
ſo bojecź, zo ſo italſke knježeŕſtwo wot revolucionarow hiſchcźe dale
honicź da a zo budźe w Romje hiſchcźe hrozniſche ſurowſtwo wuwjedźene.

Z naſcheje diöceſy.

Z Radworja. W naſchej woſadźe je ſo we zańdźenym lěcźe 77 dźěcźi
narodźiło; 55 woſobow je wumrjeło, 10 porow mandźelſkich bu wěrowanych.
K božomu blidu je jich było 1575, we Zdźerjanſkej khapali 51.

Z Wotrowa. We z božej pomocu dokonjanym zańdźenym lěcźe je we naſchej
farſkej cyrkwi ſwj. kſchcźeńcu doſtało 16 dźěcźatkow, 5 hólcžatkow a 11
holcžatkow, mjez poſlednimi běſchtaj dwě njemandźelſkej. Khowane bu na
naſch kěrchow 24 cźěłow, mjez nimi 5 dźěcźi pod 14 lětami. Wyſche nich
zhubi hacž <pb n="13"/>dotal Bohu dźakowano jenož jedyn z naſchich
woſadnych ſynow ſwoje žiwjenjo we ſurowej němſko-francózſkej wójnje a
wotpocžuje nětk we cuzej zemi; je to Jakub Pjetaſchec ze Žuric, totryž
we wulkej bitwje pola Sedana 2. ſeptembra cźežko do hłowy ranjeny na
dompucźu we belgiſkim mėſcźe ♣Neufchâteau♠ ležo woſta a tam 11.
ſeptembra wumrje; nazajtra bu tam z wojeŕſkim cžeſtnym tſělenjom
pohrjebany. Pſchipowjedanych bu 5 porow, 4 pory buchu we naſchej cyrkwi
zwěrowane. K božomu blidu ſu byli 1600 woſobow. Wunoſchki tſjoch
prědkpiſanych cyrkwinſkich woporow běchu ſcźěhowace. Za lyonſke
towaŕſtwo, abo za rozſchěrokoſcźenjo kſcheſcźanſtwa mjez pohanſkimi
ludami nahromadźi ſo pſchez 22 toleŕ, za towaŕſtwo ſwj. Bonifaca k
podpjeranju khudych katholikow woſrjedźa druhowěriwych we naſtupanju
cyrkwjow a ſchulow pſchez 25 toleŕ a za ſwjatoho wótca bu nawdate toho
runja pſchez 22 toleŕ. Tež ſpomnimy tu rady a z woprawdźitnym dźakom na
wſchitke dary, kiž někotſi z luboſcźe k jich domej božomu domu ſamomu w
zańdźenym lěcźe wopokazali ſu. Tak mjenujemy najprjedy dwaj legataj k
pſchelecźu a k powjetſchenju naſchich cyrkwinſkich zwonow, jedyn wot 150
toleŕ. K woſtaranju nowych cyrkwinſkich ſwěcźeńkow wotkaza jedyn
dobrocźeŕ 100 toleŕ; tež poſtaji tónſamón, zo ma ſo wot joho
zawoſtajenoho zamoženja nowa boža martra woſrjedź kěrchowa abo hewak na
pſchihodne měſto wobſtaracż. Cyrkwinſke fundacije powjetſchichu ſo wo
475 toleŕ. We pſcheńdźenju wjele mjeńſchich darow mjenujemy jenož
hiſchcźe rjanu „wěcžnu lampu,“ kotraž naſchu cyrkej kraſnje debi. Tež
ſchula njebu we zańdźenym lěcźe wot dobrocźerjow zabyta; wona doſta
pſchez legaty junu 200 tol. a dwójcy po 100 tol. Bóh zdźerž a wubudźej
nam tajkich dobrocźerjow tež we nětk naſtupjenym lěcźe a we wſchěm cžaſu
a zapłacź jim jich cžaſne dary z wěcžnymi njebjeſkimi kubłami!

♣H.♠

Z pruſkeje Łužicy.

Z Kulowa. We zańdźenym lěcźe 1870 je ſo we kulowſkej woſadźe narodźiło
73 hólcžatkow a 59 holcžatkow, hromadźe 132 dźěcźi. Bjez nimi ſu 4
dwójnikojo a 8 njemandźelſkich dźěcźi. — Wumrjeło je 83 muſkich a 69
žónſkich woſobow, hromadźe 152. Je potajkim 20 woſobow wjacy mumrjeło
hacž ſo narodźiło. Wina wjetſchoho wumrjecźa běſche ſcharlachowa
khoroſcź, kotraž wjele dźěcźi ſobubjerjeſche. Wyſche toho ſu z woſady we
wojeŕſkich lazaretach 6 wojacy wumrjeli: Michał Rězak z Kulowa, 22 lět
ſtary (tu kulku, kotraž je joho we bitwje pſchi Wörthu trjechiła, je
badenſka wulkowójwodźina Ludowika do ſlěbora zaſadźicź dała a nanej do
Kulowa pſchipóſłała); Mikławſch Cžorlich z Němcow, 22 lět ſtary; Jurij
Micž z Kulowa, 28 lět ſtary a woženjeny; Jakob Jórſch z Kocźiny, 22 l.
ſtary; Jakub Hantuſch (pomjenowany Mark) ze Sulſchec, 23 lět ſtary;
Auguſt Wetzlau z Kulowa, 26 lět ſtary, ſchtrymparſki miſchtyr a
woženjeny. — Wěrowanych mandźelſtwow je było 23, pſchipowjedanych pak
33. — Do bratſtwa ſwjatoho rózarija je ſo zapiſacź dało 52 woſobow, do
bratſtwa ſwjatoho ſkapulira 85. — Pſched hodami wotdźerža <pb n="14"/>ſo
wobradźenjo božoho dźěſcźa we domje naſchich duchownych knježnow. We
tſjoch ſtwach a we ſwětle wudebjenych a palacych ſchtomow zhromadźi ſo
43 khudych dźěcźi, kiž draſtu, pjecžwo a druhe wužitne wěcy doſtachu.
Cźi ſami, k tutomu ſwjedźenju ze ſwjateje luboſcźe pſchinoſchki a dary
woprowali ſu, chcyli ſo dopomnicź na te tróſchtne ſłowo naſchoho
zbóžnika: „Zbóžni ſu miłoſcźiwi, pſchetož woni budźa miłoſcź doſtacź.“
Tež dyrbimy tu pſchiſpomnicź, zo naſche dobre duchowne knježny tſi khude
a cyle wopuſchcźene dźěcźi we ſwojim wobydlenju wothladaju a
kſcheſcźijanſcy wocźahnu.

Z Kulowa. Naležnoſcź naſchoho pohrjebniſchcźa (keŕchowa) je nětk, po 5
lětach wucžinjena. Kralowſke miniſterſtwo we Barlinje je wuſudźiło, zo,
dokelž móžno njeje, keŕchow na dotalnym měſtnje wokoło wulkeje a małeje
cyrkwje z gruntami powjetſchicź, cyle nowe pohrjebniſchcźo wobſtarane
bycź dyrbi. Zeńdźechu ſo toho dla na 11. novembra 1870 zaſtupnik
klóſchtyrſkeje hnadneje knjenje a cyrkwinſkeje patronki, knjez ſyndikus
Spann z Pancžic, a wuzwoleni woſadni deputirtojo: kk. měſchcźanoſta Wels
a Hejdan z Kulowa, kaž wyſchi ſchołta Brězan z Dubrjeńka a kubleŕ
Schołta (Narcźik) z Hóſka, a kupichu tſi kruchi pola pſched kamjenſkimi
wrotami za 957 tolerjow. Nowe pohrjebniſchcźo změje wupſchěſtrjecźo
dweju jutrow (morgenow) 132 kwadratnych prutow, tak zo po kralowſkim
zakonju na 20 lět za pohrjebanjo cźěłow doſahnje. Budźa tohodla hakle po
20 lětach ſtare rowy k nowym pohrjebam zaſy wotewrjene a nic wjacy po 12
abo 14 lětach, kaž ſo to pola nas z nuzy ſtawaſche. Wobcźehnjenjo nowoho
pohrjebniſchcźa z murju, poſtajenjo ſwjatoho kſchiža a železne wrota w
prědku pſchi drozy budźe lochcy tež hiſchcźe 1500 toleri płacźicź, ale
my zmèjemy potom tež rjane a měrnje ſwjate měſto, hdźež naſchi lubi we
Bohu wotpocžuju.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Z Philippsdorfa. Lětne pjate wopomnjecźo ſpodźiwnoho podawka bě tež
lětſa ſwjatocžne. Tež poſwětlenjo běſche zaſy rjane. Wjele ludźi běſche
pſchiſchło, tež z daloka, pſchi wſchim wulkim ſněhu. Po wulkej Božej
mſchi w Georgswaldźe, hdźež běchu ſo tež woſadni prėdkſtejicźerjo
zhromadźili, dźěſche proceſſion do Philippsdorfa. Lětſa móžeſche wjacy
ludźi ſwoju pobožnoſcź tu dokonjecź, dokelž ſo hižo w khapałcy, kotraž
ſo tu twari, a nakhwilny kryw doſta, zeńdźechu. Wjele je jich tu w nocy
woſtało. Za lěto budźe, da-li Bóh, khapałka cyle hotowa. Twarſke wudawki
prěnjoho lěta wucžinjachu 16,146 ſchěſnakow; z toho bu 2,500 toleri za
materiale do Sakſkeje płacźene. Wloni je ſo za twarjenjo nahromadźiło
10,722 ſchěſnakow. Wyſche toho je wjele wobſedźerjow kamjenje a druhe
twarſke materiale darmo pſchiwozyło.

Němſka. We wſchelakich ſtronach dźerža ſo próſtwowe proceſſiony za
ſwjatoho wótca.

Z Roma. Pſchi wóndaniſchim pobycźu w Romje je Viktor Emmanuel 20,000
frankow tym, kiž buchu pſchez powodźenjo wobſchkodźeni, darił; ale měſto
běſche za joho powitanjo wjacy wudało, mjenujcy 300,000 frankow. Potom
je <pb n="15"/>najzatra, hdyž bě bamž 200,000 fr. dał, tež hiſchcźe
200,000 fr. ze ſtatneje kaſſy pſchipokazał, k cžomuž pak hako
konſtitucijonſki kral žane prawo njemějeſche. Wot nětka budźe ſnadź
darniwiſchi, dokelž joho civilliſta budźe zaſy wo dwaj millionaj frankow
powyſchena. — Pſchi łońſchim wobſadźenju Roma bě italſke knježeŕſtwo
bjez druhim tež pjecź milijonow frankow Pětrowoho pjenježka
annektirowało t. r. wzało. Hacž runje to njeběchu ſtatowe (krajowe)
pjenjezy, ale bamžej hako wjedźicźerjej cyrkwje nawdate, njechaſche
miniſter je wrócźicź. W nowiſchim cžaſu bě pak bamžowy ſtatny ſekretaŕ
kardinal Antonelli te 5 milijonow wukrajnym pjenježnikam na požcžonku
cedirował (wotſtupił), kotſiž bychu italſkomu fiſkuſej proceß cžinili.
Tu hańbu njechaſche tola miniſter wocžakacź, a duž bu zaſydacźo pjenjez
— ſlubjene. Hdy budźa wupłacźene, ſo njewě. (Po „Genfer Corr.“)

Francózſka. Wójua ſo krucźe dale wjedźe. Wot 27. decembra bombardiruja
němſke wójſka naraniſche forty (twjerdźizny) pſched Parizom a wot 5.
januara te na połdniſchej ſtronje. Za dźeń mjece ſo 20,000 kulow na
forty a do Pariza; bjez nimi ſu žehliwe kule a tež tajke, kotrychž kóžda
800 toleri płacźi. Bjez wſchelakimi bitwami a bitwicžkami poſlednich
tydźenjow bě ta pola Le Mans pod Bjedrichom Karlom na 13. jan. dobyta
najwjetſcha; Francózowje zhubichu na 18,000 jatych. — Na 18. jan. je ſo
kral Wylem we Verſaillesu ſam hako němſki khěžor pomjenował.

Jendżelſka. Tudy pſchihotuja ſo hižo na dźeń, na kotrymž Pius ♣IX.♠ hako
bamž lěta ſ. Pětra doſpěje, mjenujcy 17. junija 1871. Dźěcźi a młodoſcź
we wſchěch měſtach a wſach hromadźeja pjenježne dary, kotrež budźa
bamžej na ſpomnjenym dnju pſchepodate. Lěta Piuſa ♣VI.,♠ kiž je po ſ.
Pětrje najdlěje regiował, je Pius ♣IX.♠ hižo 30. decembru doſpěł.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: k. k. 54. Jakub Cžornak (Rachel) z Konjec; 55.
Jan Maaz z Wulkoho Wjelkowa; 56. Pětr Delank ze Słoneje Borſchcże; 57.
Michał Haſcha z Ratarjec; 58. Michał Handrik ze Židowa; 59. Michał
Schołta (Błažk) z Róžanta; 60. Michał Kuba z Pěſkec; 61. Pětr Pjech z
Cžaſec; 62. Michał Nowak z Cžaſec; 63. Marija Donatowa z Nuknicy; 64.
Hana Ryncžec z Bacżonja; 65. Jakub Donat z Nuknicy; 66. Michał Bělka ze
Smjecžkec; 67. Michał Robel z Cžornec; 68. Mikławſch Schuſter z
Njeradec; 69. klamaṙ Delencžka z Kukowa; 70. rendant Beſſer z Marijneje
Hwězdy; 71. faraŕ Jakub Nowak z Radworja; 72. kapłan Handrij Ducžman z
Radworja; 73. Mikławſch Wólman z Łuha; 74. M. C. z R.; 75. Jan Wóski ze
Stróžiſchcźa; 76. Jakub Cyž ze Stróžiſchcźa; 77. Marija Hrjehorjowa ze
Stróžiſchcźa; 78. Marija Wóskec z Khelna; 79. Franc Gäbler ze Zajdowa;
80. Jakub Haſcha z Budyſchina; 81. Khata Mjenjowa z Cźemjeric; 82. Haṅža
Müllerowa z Cźemjeric; 83. Karl Pětſchka z Budyſchina; 84. Hana Mrózec z
B.; 85. Pětr Kral z Hrubjelcžic; 86. Marija Ducžmanec z B.; 87. Khata
Ducžmanec z B.; 88. Michał Maj z B.; 89. Michał Kilan z Něwſec; 90. M.
Hórnik z B.;

Na lěto 1870 zapłacżichu: kk. 374. Michał Kubaſch ze Serbſkich Pazlic;
375. Jakub Wjerab z Khelna; 376. Mikławſch Robel z Wulkoho Wjelkowa;
377. ſchoſaŕ M. Kokla z Marijnoho Doła; 378. Jakub Serbin z Nowoſlic;
379. Jakub Schelc z Róžanta; 380. Boſcżij Schuſter (Khěžka) z Róžanta;
381. Michał Wawrik z Khró<pb n="16"/>ſcżic; 382. Jakub Wicżaz z
Khróſcźic; 383. Marija Nowakec z Noweje Jaſeṅcy; 384. Pětr Žur z
Worklec; 385. Jakub Wóſki z Cyhelnicy; 386. Hana Skalic z Khróſcżic;
387. Jurij Zopa z Prawocźic; 388. M. D. z H.; 389. Mikławſch Pjetaſchk z
Hory; 390. Mikławſch Juſt z Noweje Jaſeṅcy; 391. Jurij Kilank z Noweje
Wjeſki; 392. Jakub Nowak z Cyhelnicy; 393. M. Mužik z Kukowa; 394. Jakub
Wencel z Dżěžnikec; 395. Hana Rencžec ze Zdźerje; 396. Jan Almert ze
Zdźerje; 397. krawc Domaſchka ze Swinjaṙnje; 398. kubleṙ Rjehoṙ z
Wětency; 399. Hanſki z Pancžie; 400. wucžeṙ Žur ze Zdźerje; 401.
Mikławſch Schmaranda z Radworja; 402. Jan Lehman z Boranec; 403. Jakub
Wjerab z Khelna; 404. Wórſchla Krawcowa z Bronja; 405. Michał Cźunka z
Khelna; 406. Jakub Lubk z Bronja; 407. Pětr Měſcheṙ z Měrkowa; 408. Jan
Schmaranda ze Zdźerje; 409. Michał Schołta (Błažk) z Róžanta; 410. Jakub
Klimant z Róžanta; 411. Mikławſch Suchi z Róžanta; 412. Pětr Schołta z
Pěſkec; 413. Marija Schewcowa z Hory; 414. Michał Wawrik z Khróſcżic;
415. B. z P.; 416. Ž. ze Swinjarnje; 417. Mikławſch Miſchnaŕ z Radworja;
418. Franc Jänichen z Cžornoho Hodlerja; 419. Jan Ryncž z Brěmjenja;
420. rychtaŕ J. Fulk ze Zdźerje; 421. hajnik Jurij Pětrane ze Zdźerje;
422. Jan Kócža z Brěmjenja; 423. J. Lehmann (Krawc) z Brěmjenja.

Na l. 1869 zapłacżi: 412. M. Kubaſch z Pazlic; 413. J. B. z B.; 414. J.
P. z R.

Dobrowólne dary za towaṙſtwo: k. ♣P.♠ Tadej z R. 10 nſl.; kubleṙ Pětr
Ducžman z Bozankec 15 nſl.; J. Serbin z Nowoſlic 3 1/2 nſl.; B.
Schuſterec z Róžanta 2 1/2 nſl.; Schützowa z Rieſy 10 nſl.; N. N. a N.
N. 15 nſl.; Marija Donatowa z Nuknicy 10 nſl.; M. W. z K. 5 nſl.

Smilne dary k dale wobſtaranju: Za ſwj. wótca z Khróſcżic 20 nſl.

Zemrjety ſobuſtaw: Pětr Lukaſch z Khaſowa.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Zemrjecźi: Madlena rodź. Bukec, mandź. Michała Kucżanka z
B.; grofa M. Schall-Riaucour, ſakſki lieutnant, ranjeny a wumrjeł pola
Pariza a tudy pohrjebany, 25 l. 10 m.; Pětr Becker, pruſki wojak z
Rheinlanda, 29 l. 6 m.; Jakub Smoła, kubleṙſki wuměṅkaṙ z Hornjoho
Hunjowa 70 l. 8 m.; Antoine Vermorel, francózſki wojak; Jan Ernſt ſ.
kublerja Jana Schuſtera z Budeſtec; Jan A. Rencž z B., 55 l.; Adrien
Mézirard, francózſki wojak, 17 l. 10 m.; Bohuwěr Pjech ze Židowa, 43 l.;
Philomena, dź. kryjerja Reinharda Winklera z B., 4 l.

Z Radworja. Kſchcżeni: Handrij Ernſt, ſ. Jakub Janaka z Khelna; Handrij,
ſ. Michała Handrika z Radworja; Marija, dż. Pětra Krala z Bronja; Jan
Domaſch, ſ. Auguſta Glüklicha z Kamjenej; Hanža, dż. Mikławſcha Žofki z
Bronja; Jan, ſ. Handrija Schäfricha z Radworja. — Zemrjecźi: Guſtav
Adolf, ſ. Auguſta Arnolda z Měrkowa, 1 l. 7 m. 5 dnj.; Madlena, wud.
njeb. Mikławſcha Libſche z Kamjenej, 74 l.; Pětr Lukaſch z Khaſowa, 55
l. 7 m.

♣NB.♠ Cžiſłow 1. a 2. ſmy wjacy cźiſchcżecź dali; duž móže hiſchcże hako
ſobuſtaw towaṙſtwa abo hako wotebjeraṙ Póſła pſchiſtupicż, ſchtóž
hiſchcże chce. Wot nětka budźemy jenož někotre wjacy cżiſchcżecź, hacž
ſu do 1. februara zamołwjene.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: jedyn cžitaŕ
K. Póſła 1 tl.; M. D. z B. 2 tol.; piwarc Groß ze Zehiſta pola Pirny 20
nſl.; z Khróſcźic 15 nſl. Hromadże: 4718 tol. 17 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 3. 4. februara 1871. Lětnik 9.♠

Miſſionſtwo bjez Bolharami w Adrianoplu.

Bołharowje, lud, kotryž ſłowjanſku rycž rycži a nětko zwjetſcha pſchi
delnjej Donawje we Turkowſkej bydli, ſu we 9. lětſtotku k kſcheſcźanſkej
wěrje ſo wobrocźili. Wokoło lěta 860 žadaſche bołharſki kral Bogoris wot
grichiſkoho khěžora miſſionarow. Swjaty Method pſchińdźe a po
rozwucženju wo kſcheſcźanſkej wěrje wudźěli kralej ſwjatu kſchcźeńcu.
Tež wupóſła kral Bogoris woſobnych mužow k bamžej Mikławſchej ♣I.♠ z tej
próſtwu, zo by tón biſkopow a měſchnikow do Bołharſkeje póſłał, a ze
wſchelakimi praſchenjemi. Bamž cžinjeſche po kralowym žadanju. Tak
doſtachu Bołharowje katholſku wěru. Pozdźiſcho wotpadnychu Bołharowje
wot katholſkeje cyrkwje a pſchizanknychu ſo ſuſodnomu grichiſkomu
ſchisma (wotſchcźěpjenju).

We lěcźe 1860 wobrocźi ſo tójſchto Bołharow w jenym piſmje ze 2000
podpiſmami na Piuſa ♣IX.♠ naſchoho ſ. wótca, we kotrymž woni žadoſcź
wuprajichu, do ſ. katholſkeje cyrkwje ſo wrócźicź. We tymſamym lěcźe
dachu do rukow japoſchtołſkoho delegata (wotpóſłanca) katholſke
wěrywuznacźo, kotrež běchu podpiſali, zo by ſo ſ. wótcej donjeſło. Bamž
póſła jim wotmołwjenjo a dowoli, zo móža ſwój grichiſki wobrjad (ritus)
pſchi božich ſłužbach zdźeržecź. Pozdźiſcho pſchińdźe jedyn bołharſki
duchowny do Roma, Sokolſki z mjenom, a bu wot bamža hako biſkop za
bołharſki kraj wuſwjecźeny.

Tola wſchelakich pſcheſcźěhanjow dla ze ſtrony ſchismatiſkich a tež
tohodla, dokelž wſchelacy wot jich wjedźicźerjow běchu cžaſny wužitk
pſchi zjenocźenju z katholſkej cyrkwju we wocžomaj měli, njepokazachu ſo
płody tohole ſkutka we nadźijatej měrje. Biſkop Sokolſki da ſo wot
ruſowſkich agentow dobycź, pucźowaſche do Kijowa, hdźež ſchismatiſcy
joho w jenym klóſchtrje kaž jatoho dźeržachu. Tola bamž ſtaraſche ſo
dale za katholſkich Bołharow. Pius ♣IX.♠ powoła Polaka <pb n="18"/>♣P.♠
Hieronyma Kajſiewicza, prědkſtejerja cyrkwinſkoho rjada wot
Khryſtuſowoho horjeſtacźa k ſebi, porucži jomu do Bołharſkeje pucźowacź,
zo by tam miſſionſke měſtno załožił. ♣P.♠ Hieronymus cžinjeſche po woli
ſ. wótca a załoži miſſionſke měſtno we Adrianoplu, dokelž to je tam
ſrjedźne měſto tych wſow, hdźež katholſcy Bołharowje bydla, a dokelž
wottam ſo tež derje na tych druhich ſkutkowacź hodźi. Swjaty wótc je
runje tónle cyrkwinſki rjad k tomule wuzwolił, pſchetož tónſamy wot
Słowjanow załoženy licži wjele ſłowjanſkich ſobuſtawow, kiž lohcy
ſłowjanſku bołharſku rycž nawuknycź móža. We lěcźe 1863 a pozdźiſcho
pſchińdźechu wſchelacy z tohole cyrkwinſkoho rjada do Adrianopla. Woni
załožichu ſchulu za dźěcźi, a pomhachu tamniſchomu katholſkomu fararjej,
kotryž je nětk biſkop, we duchownym dźěle. Tule faru doſtachu duchowni
ze rjada Khryſtuſowoho horjeſtacźa k wobſtaranju. Wyſche toho dźerža
woni bože ſłužby we jenej domjacej khapali. Dokelž bołharſcy katholſcy
měſchnikowje pobrachuja, dha wobſtaraja cźile klóſchtyrſcy duchowni we
pjecź wokołnych wſach duchowne naležnoſcźe.

Tele miſſionſtwo we Adrianoplu njeje we ſpocžatku ſkoro žane materialne
ſrědki měło; hakle w lěcźe 1867 móžachu miſſionarowje pſchez ſmilne dary
ze ſtrony francózſkoho knježeŕſtwa a někotru podpjeru rakuſkoho ſtata
ſebi khěžu kupicź we ſrjedźiznje měſta, w kotrymž domje woni tež khapalu
a ſchulu załožichu. Tale domjaca khapałka je tež za lud wotewrjena a
dźerža ſo tam bože ſłužby po łacźanſkim a tež po grichiſkoſłowjanſkim
rjedźe abo rituſu. Na njedźelach a ſwjatych dnjach dźerži ſo ſwjatocžna
boža mſcha a bołharſke prědowanjo. Tola njemóže tale khapałka wſchě
duchowne žadanja ſpokojicź, pſchetož wona je mała a njemóže po žadanju
Bołharow ſo pſchitwaricź. Bołharowje chcedźa rady jedyn wołtaŕ po
orientalſkim waſchnju twarjeny měcź a žadaja, zo bychu žony wot mužow w
cyrkwi tak rozdźělene byłe, zo njebychu ſo widźeli. Tohodla je nuzne, zo
by ſo nowa cyrkej twariła, kotraž by tele žadanjo ſpokojiła. We januarje
lěta 1870 pſchikupichu miſſionarowje, podpjerani wot arcbratſtwa ſ.
Joſaphata w Poznanju, jenu ſuſodnu khěžu, kotraž pak dyrbi ſo nutska
wuporjedźicź. Tež dźerža woni konvikt abo ſeminar (zaſtaranſki dom) za
dźěcźi, kotryž nětko hižo 17 dźěcźi licži. Wucžeŕnju wopytuja pſchez 60
dźěcźi, tola nic jenož bołharſke, ale tež z druhich ludow a
narodnoſcźow. Tohodla je tež do dweju dźělow dźělena: do bołharſkoho a
francózſkoho. We ſchtyrjoch klaſſach ſo te dźěcźi wucža. Wobdarjene
dźěcźi doſtanu wucžbu tež wo łacźonſkej rycži, wo ſtawiznach,
geometriji, algebrje a pſchirodnych wědomnoſcźych.

Jara zwjeſelace je, kaž miſſionarowje piſaja, zo kſcheſeźanſka wucžba,
kotraž we ſchuli ſo wucži, tež wot dźěcźi ſchismatiſkich ſtarſchich ſo
wopytuje. Tele dźěcźi kedźbuja jara na rozwucženjo wo katholſkej wěrje a
wuknu katholſki katechismus. Schkoda je, zo je bołharſka rycž dotal mało
kultivirowana (wobdźěłana), a zo je jara mało katholſkich nabožnych
knihow w njej ſpiſanych.

♣P. T.♠

<pb n="19"/>

Rjane ſwědcženja za miłoſcżiwe ſotry.

Nětcžiſcha krawna wójna, kiž tola Bohu dźak nětko k kóncej běži, je
njewuprajomne hubjenſtwo, wjele zrudoby do kraja a luda pſchinjeſła,
druhe zrudne ſcźěhwki budźa ſo hiſchcźe tež pozdźiſcho zjawnje
pokazowacź. Tola tež bjez dobrych ſcźěhwkow njewoſtanje njeſmilne
krejpſchelecźo. Wſchěm je znate, kak ſo pſched dwěmaj lětomaj a tež
hiſchcźe loni we najwjacy wjetſchich měſtach, we ludowych
zhromadźiznach, haj we ſamych krajnych komorach njepſchecźelſcy
pſchecźiwo cyrkwinſkim rjadam a klóſchtram zakhadźeſche, a kak wſchelacy
pſchipoznate zakonje a prawa zacpěwſchi, zběhnjenjo tychſamych žadachu.
Krawne bitwiſchcźa we Francózſkej, wot ranjenych a khorych wojakow
pſchepjelnjene lazarety we wſchěch měſtach, we kotrychž na ſo ſamych
zabywſchi ſobuſtawy cyrkwinſkich rjadow we kſcheſcźanſkej luboſcźi
kóždoho pomocy potrěbnoho najlěpje wothladaja, wohanbja tamne harowanja
a zakhadźenja. Woprawdźe hordźinſke ſkutki cźělneje a duchowneje
miłoſcźe ſo tu dokonjeja, na kotrež drje lud, woſobnje „lud we
brónjach“, kotromuž ſo pſchede wſchěm wopokazuja, tak khětſe
njedźakownje njezabudźe, zo njeby nowe napady pſchecźiwo cyrkwinſkim
rjadam wotpokazał. Sami njekatholſcy dopiſowarjo wſchelakich nowinow
wuzběhuja woſobnje ſpomožne ſkutkowanjo miłoſcźiwych ſotrow. Tak piſa
jedyn lutherſki pólny diakon, t. j. muž, kiž tež dobrowólnje na
bitwiſchcźach a lazaretach khorych a ranjenych wojakow wothladuje, we
nowinach „Ueber Land und Meer“ takle: „Najwjetſcha dobrota za ranjenych
ſu miłoſcźiwe ſotry. Njebjo njech jim něhdy jich wopory a prócu płacźi,
cžaſne myto wone zacpěja. Ja ſym ſotry ze Schlezynſkeje (po tajkim
tamne, kiž ſo z Neiſſy wuſcźełu, mjez kotrymiž ſu tež někotre Serbowki)
jich cźežke winowatoſcźe widźał dopjelnjecź, wodnjo a nocy bjez
wotpocžinka, ſtajnje na teſame cźiche waſchnjo ze ſpodźiwnej
ſcźeŕpnoſcźu, a dyrbju tak hnuty wot toho, ſchtož ſym widźał,
wobkrucźicź, zo je khwalba zaſłužena, kiž ſo jim nětko ſprawnje wot
wſchěch ſtronow wudźěba. Ženje njejſym widźał, hacžrunje ſu krute
katholſke, zo bychu jenoho abo druhoho k pſcheſtupjenju pſcherycžecź ſo
prócowali.“

Do tychſamych nowin dopiſuje ſo z druheje ſtrony wo ſkutkowanju
miłoſcźiwych ſotrow: „Tam we pſchepjelnjenych ſtwach, hdźež ſmjercź
wſchědnje žně dźerži, cžakaja wone na nowych ranjenych, ſu witane ſwěrne
pomocnicy za lěkarjow, za khorych miłoſcźiwe jandźele we klóſchtyrſkich
draſtach, kiž na dźak a myto njecžakaja. ♣Ma soeur♠ t. j. moja ſotra,
ſłyſchi ſo z horta cźežcy khoroho lědoma zdychnjene, a miłoſcźiwa ſotra
ſkhili ſo k joho łožu; žana khoroſcź, žana rana ju njetraſchi, wodnjo a
nocy njeſłyſchi ju jedyn ſkoržicź na mucžnoſcź. Za kóždoho ma tróſchtne
ſłowo, luboſcźiwe pohladnjenjo, njeznaje rozdźěla mjez pſchecźelom a
njepſchecźelom, ani mjez kſcheſcźanom a židom a pohanom, jenož cźežko
khorych tu widźo, kotrymž chce boloſcźe polóžicź. Schtož miłoſcźiwe
ſotry na krawnych bitwiſchcźach ſkutkuja, rozſchěrja nowiny do ſwěta,
pſchinjeſu wumožene duſche do njebjes, ale ſchtož teſame we lazaretach
ſkutkuja, wo tym ſo najbóle dale njerycži, a tola je tute ſkutkowanjo
ſpomožniſche a zaſłužbniſche. Wot tutoho khwalomnoho ſkutkowanja móža
wſchitke tak mjenowane ſwětne pomocnicy, kiž ſo woſob<pb n="20"/>nje
jenož tam cźiſchcźa, hdźež ſu widźane, wuknycź, ſchto to rěka, woprawdźe
z luboſcźe za ſwojoho bližſchoho ſo woprowacź.“ Tak rycža němſcy
njekatholſcy dopiſowarjo, kiž mějachu pſchiležnoſcź ſpomožne ſkutkowanjo
miłoſcźiwych ſotrow ſami widźecź. Jich zadźerženjo pak je woprawdźe tež
hordźinſte, kaž ſcźěhowacy podawk we wulkej khorowni pola Pariza,
„Bicêtre“, pokažė. 47 ſotrow bu tam póſłanych, zo bychu we tamnej
khorowni, we kotrejž ma 4000 khorych rum, ſwoje cźežke winowatoſcźe
dopjelnili. Jětra, tuta lohcy natykowaca khoroſcź, bě tu we ſurowej
měrje wudyriła. Za někotre dny bě tež 11 ſotrow ſwoje žiwjenjo na tutym
ſtraſchnym měſcźe woprowało, a druhe ſotry dyrbjachu jich měſta
zaſtupicź, a hnydom bě jich k tomu 32 hotowych a dokelž žana wot nich
dobrowólnje wotſtupicź njechaſche, loſowachu mjez ſobu, kotre maja po
pſchikładźe ſwojich njeboh ſotrow ſwoje žiwjenjo ſmjertnomu ſtrachej
wuſtajicź. To ſu zawěſcźe rjane płody kſcheſcźanſkeje luboſcźe, kiž
ſwědcža wo žiwej mocy ſwjateje wěry. ♣J. Ł.♠

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. W zańdźenym lěcźe běſche we katholſkich wucžeŕnjach
ſakſkeje Lužicy 1736 ſchulſkich dźěcźi. W ſerbſkim wokrjeſu mějeſche
tachantſka wucžeŕnja w Budyſchinje 226 dźěcźi w němſkich a 44 w
ſerbſkich klaſſach. W Khróſcźicach běſche jich 160, we Worklecach 115, w
Cžornecach 42, w Kukowje w hólcžej wucžeŕni 57, w klóſchtrje w holcžej
107, we ſtiftſkej 40. Radwoŕ mějeſche jich 209, pódlanſka wucžeŕnja w
Zdźeri 35. Ralbicy mějachu 51 we farſkej, w Schunowje 80, w Piſanym Dole
14, w Róžencźe 118. Njebjelcžicy mějachu 91, w Kamjencu 35 a w Brunowje
(w nabožniſkej ſchuli) 6. Wotrow licžeſche jich 77. W němſkim wokrjeſu
mějeſche: Schěrachow 510 dźěcźi, Strawalde (nabožniſka wucžeŕnja) 2,
Žitawa 100, Leutersdorf 56, Woſtrowc 288, w Rusdorfje 100, w Blumbergu
48. Grunawa mějeſche jich (w Schönfeldźe je w zymje pódlanſka) 132,
Seitendorf 256, Königshain 170, a Reichenau 74.

Z Njebelcžic. We minjenym lěcźe narodźi ſo we naſchej farſkej woſadźe 15
dźěcźatkow, a to 9 mužſkoho a 6 žónſkoho ſplaha; 11 parſchonow je tu
wumrjeło; 17 porow bu pſchipowjedanych a 10 wot nich tež pola nas
wěrowanych.

Z dreždżanſkeje diöeeſy.

Z Dreždźan. Za tudomne katholſke konſiſtorium bu k. rycžnik Friedrich
Poland za prěnjoho, a k. ſudniſki aſſeſſor Hugo Seyfert za druhoho
radźicźerja wuzwołeny.

Z Dreždżan. Francózſkich khorych a jatych wojakow tudy dotal duchownſcy
zaſtarachu lazariſtaj k. Crämer a k. Müngersdorf (wobaj z Rheinlanda),
k. miſſionaŕ Schmidt z Elſaſſa, a dreždźanſcy knježa duchowni. W
najnowſchim cžaſu buchu k tomu poſtajeni w Dreždźanach a wokolnoſcźi
mjenowany k. Crämer, (pſchetož k. Schmidt hako francózſki krajan njeſmě
wjacy Francózow ſpowjedacź <pb n="21"/>a dźerži jenož kemſche), potom
lazariſtaj k. Stoffer (z Wuheŕſkeje) a k. Flandorfer z Rakuſkeje,
poſledniſchi za Uebigau. Za Lipſk a Altenburg je k. Müngersdorf
powołany. Miniſterſtwo wójny płacźi jenož k. Crämera; mzda za druhich
duchownych nawdawa ſo wot weſtfalſkich malteſarjow a wot privatnych
dobrocźerjow.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Němſka. We wjele měſtach ſu woſobne žȯnſke ſo zjenocźiłe, zo bychu za
ſwjatoho wótca pjenjezy hako zapozdżeny hodowny dar hromadźiłe. Na 30.
januara je deputacija z tajkimi a druhimi darami z Münchena do Roma
wotjěła. Ze Sakſkeje je ſo tejſamej k. grofa Kajus Stolberg w mjenje
ſakſkich katholikow pſchizanknył. — We Stollbergu pola Aachena běſche 8.
januara zhromadizna 2000 katholikow. Na 1000 běſche jich na měnjenjo
ſwjatoho wótca k Božomu blidu. Po kemſchach buchu adreſſy na
knježeŕſtwo, a na wobě krajnej komorje wobzanknjene. (Po „Genfer
Correſp.“)

We Barlinje wumrje 22. januara muž, kotrohož bě boža prědkwidźomnoſcź
ſpodźiwnje wjedła, katholſki duchowny Hermann Kohen. Tónſamy narodźi ſo
we Hamburgu wot bohatych židowſkich ſtarſchich, bu nanajwoſobniſcho
wocźehnjeny, wot ſławnoho hudżbnika Liſzta we hudźbje, k kotrejž hižom
we młodoſcźi wjele dara pſcheradźi, wudokonjany. Hdyž bě hólcžec 14 lět
ſtary, pſchiſadźi joho nan ſwoje cyłe zamoženjo, a młody Kohen
dyrbjeſche ſo ſam zaſtaracź. Hako ſławny hudźbnik dawaſche we wſchěch
wjetſchich měſtach koncerty a pſchiṅdźe tak tež do Pariza. Tu bu mjez
druhim tež pſcheproſcheny, pſchi jenej cyrkwinſkej ſwjatocžnoſcźi na
piſchcźele hracź. Pſchi tutej pſchiležnoſcźi dźěchu jomu ſwjatocžne
katholſke bože ſłužby tak k wutrobje, zo wobzankny ſo we kſcheſcźanſtwje
rozwucžicź a kſchcźicź dacź, haj ſtupi do klóſchtra, bu mnich a 20 lět
dołyo pſchecžini we ſwojim klóſchtrje z krutymi ſtudijemi, a ſwět
wohlada joho zas hako ſwěrnoho kath. duchownoho a ſławnoho prědarja. We
zandźenym lěcźe, hdyž bu nimale cyłe francózſke wójſtwo do Němcow jate
wjedźene, pſchiṅdźe Kohen zas do Němcow, zo by tu ſwojim krajanam z
duchownym tróſchtom k radźe był, a tak pſchińdźe pſched 4 njedźelemi tež
do Barlina, hdźež ſam we dopjelnjenju ſwojich winowatoſcźow ſkhorje a
wumrje; a bu najſwjatocžniſcho we cyrkwi ſwj. Hedwiki pohrjebany. ♣Ł.♠

Z Roma. Na tſjoch kralow doſtawaja tudy dźěcźi dary. Lětſa je wjele
dźěcźi zemjanſkich a měſchcźanſkich ſwójbow pſchi nuzy ſwjatoho wótca
wſchitkich darow ſo wotrjekło a te wudawki za nje bamžej prěkopołožicź
chcyło. Na 5. januaru mějeſche pſchez 100 tajkich dźěcźi audiencu pola
bamža, pſchi kotrejž pſchiležnoſcźi jim wón rycž dźeržeſche.

Z Roma. Italſki krónprync Humbert je ze ſwojej mandźelſkej Margarethu
23. januara ſem pſchijěł a budźe w quirinalu bydlicź. W tym ſalu, hdźež
bamža wuzwoleja, je nětko rejwaŕnja. — Lud je pſchecy njeſpokojniſchi,
jenož cźi nic, kotſiž ſu ze ſwojim prjedawſchim pſcheradniſtwom a
złóſcźemi ſebi pſchecźelſtwo nětcžiſchoho knježeŕſtwa dobyli. Mordaŕſtwo
a paduſchſtwo na haſach pſchibjera. <pb n="22"/>Duchowni ſu wuſměſchenju
a pſcheſcźěhanju wuſtajeni. Knihaŕnje pſchedawaja dale najnjekhmaniſche
piſma. Najwoſobniſche ſłužby doſtawaja Piemonteſowje, k někotrym
njeſwěrnym prjedy bamžowym zaſtojnikam nimaja dowěru. (Po Genfer Corr.)

Z Neapla. Tež tudy jara za ſwjatoho wótca wuſtupuja. Nic jenož adreſſy
buchu wottudy wotpóſłane, ale tež nadobne dary. Jene towaŕſtwo
„dźěſcźowſkeje luboſcźe za jatoho we vatikanju“, kiž z woſobnych, a
nizkich wobſteji, je za jedyn měſac 34,000 frankow nahromadźiło.

Schpaniſka. Z nowym kralom ſu tudy derje doſcź ſpokojeni, bjez tym pak
zaſy hižo wjeŕch Rumunſkeje na ſwojim trónje khabła a je na wotjědźenjo
hižo pſchihotowany.

Francózſka. Najwažniſcha nowinka je, zo bu 28. januara bjez kanclerjom
Bismarkom a miniſtrom Favre w Verſaillesu tſinjedźelſki pſchiměr
(Waffenſtillſtand) wujednany; pſchetož Pariz ſo hłodu dla dołho wjacy
dźeržecż njemóžeſche a tſělenjo měſtej tež wulku ſchkodu cžinjeſche. Na
19. januara ſcžini parizſke wójſko hiſchcźe wutrobity wupad, ale
podarmo. Po wobzanknjenju pſchiměra ſu nětko wojacy a mobilgardiſtojo w
Parizu jecźi a wſchitke forty ſu Němcam pſchepodate. Pariz woſtanje
woblehnjeny, tola ſmě ſebi z wonka cyrobu wobſtaracź, hdyž budźe bróṅ
wotedata. Francózſcy krajni wotpóſłancy zhromadźa ſo w Bordeauxu.
Knježeŕſtwo tutoho měſta pak, a woſebje Gambetta, nochce hiſchcże
pſchiměr abo měr. Tola ſu Francózowje w poſlednim cžaſu wſchudźom
zbicźi. Nětko je tež wójſko pod Bourbakiom, 80,000 muži ſylne,
pſchewinjene, hdyž je do neutralneje Schwajcaŕſkeje zahnate. Duž
nadźijamy ſo nětko blizkoho měra!

Belgiſka. Z někotrych měſtow ſu deputacije k ſwjatomu wótcej wotjěłe;
jena z nich mějeſche 83,000 frankow ſobu.

Połnócna Amerika. ♣New-York-Herald,♠ jene z najſławniſchich
proteſtantſkich nowinow w Americy, piſachu wondanjo takle: „Pſchecźiwo
jenej wěcy njehodźi ſo wot žaneje ſtrony hódna napſchecźorycž zběhnycź,
mjenujcy pſchecźiwo tomu, wot tyſac ſwójbow wobſwědcženomu podawkej, zo
ſu klóſchtyrſke knježny katholſkeje cyrkwje najlěpſche wucžeŕki młodych
holcžkow. Pod jich rukomaj budźa holcy, kiž ſu jich ſtaroſcźi
pſchepodate, woprawſke žony, napjelnjene z wěrnymi zaſadami
(Grundſätze), pſchez kotrež ſu tudomne macźerje naſcha hordoſcź à pycha.
Woprowanjo tutych knježnow, jich pobožnoſcź a ſwěra, jich ponižne
zadźerženjo, jich zaſpěcźo cžaſnych darow, a jich cźicha dowěra na
njewidźownu móc, njenamakaja runjecźa pola nas proteſtantow. Sotry
wſchelakich katholſkich rjadow dobudu ſebi w měrnym cžaſu nic mjenje,
kaž we wójnacy najwjetſchu ſławu. Njech wone nětk khude dźěcźatka
rozwucžeja, abo ſkažene wutroby dźiwich cžłowjekow k dobromu pſchikhila,
abo žónſku młodoſcź naſchoho kraja na pucź póccźiwoſcźe wodźa, pſchecy
ſu wone k tomu hotowe, něſchto dobre a zaſłužbne ſkutkowacź.“ ♣K.♠

Z Jeruzalema. Sławny ♣P.♠ Ratisbonne (prjedy žid) piſa, zo bě tam ſrjedź
decembra tajka horcota, kaž we juliju, a pſchi tym žana krepka deſchcźa,
tak zo bě woda jara žadna. Wjetſche njezbožo pak za tamny kraj je
zapuſcźenjo wſchěch płodow zemje pſchez ſkopcžki (heuſchreki)
nacžinjene. We wulkich cžródach, runja cźmowym tołſtym mrócželam,
pſchicźahnu ſkopcžki, a hdźež ſo na zemju <pb n="23"/>puſchcźa, zežeru
wſcho hacž do koruſchkow, trawu na łukach, płody na polach, liſcźo na
ſchtomach; a dokelž na ſamym měſcźe tež huſto kónc wozmu, ſkaža pſchez
hroznu wóń powětr, a tak naſtanu lohcy natykowace khoroſcźe. — ♣P.♠
Ratisbonne piſa dale, zo je tamny wot njoho załoženy klóſchtyr „dźowkow
Siona“, kiž chce woſebicźe wopuſchcźene ſyroty kſcheſcźanſcy wocźahnycź,
wulku zahrodu pſchikupił, ſchtož klóſchtrej nowe cźežke wudawki nacžini,
kotrež ze ſwojoho zamoženja wurunacź njemóže; tohodla proſy tež wo
miłoſcźiwe dary k podpjeranju rjanoho ſkutka z Europy. ♣T.♠

(Spodźiwne potrjechenjo.) Běſche to 19. ſeptembra 1846, hako ſo znate
zjewjenjo najzbóžniſcheje knježny na horje pola La Salette we
pſchipołdniſchej Francózſkej ſta. Swědkaj tohole zjewjenja, kotrež bu
pſchez zaſtojnſke wuprajenjo biſkopa z Grenoble na 19. ſeptembra 1851
hako na wěrnoſcź złožene wobkrucźene, běſchtaj dwě paſtyŕſkej dźěſcźi,
hólcžec Maximin Giraud, něſchto pſchez 11 lět ſtary, a holcžka Melania
Mathieu, 14 hacž 15 lět ſtara. Woběmaj bu tehdom wot najzbóžniſcheje
knježny jena pótajnoſcź wozjewjena, kotruž tejle dźěſcźi z najwjetſchej
ſwěru wobkhowaſchtej. Prjedy hacž bu wjacylětne krute pſchepytanjo
ſkóncžene, buſchtaj k tomu wobrycženaj, tu jimaj wozjewjenu pótajnoſcź
ſwjatomu wótcej ſobudźělicź, dokelž je to nuzne k pſchepytanju, hacž
žane zjebanjo, žane mólenjo atd. ſo ſobu změſchało njeje. Dźěſcźi
napiſaſchtaj tohodla kóžde woſebje we francózſkej rycži tu jimaj wot
ſwjateje Marije wozjewjenu pótajnoſcź. Pſchi piſanju praſcheſche ſo
Maximin, kak ſo „bamž“ piſa a Melania měnjeſche, zo njewě, ſchto to rěka
„infallibel“. Tak napiſanaj liſtaj buſchtaj zawrjenaj a zazyglowanaj a
potom pſchez dweju duchowneju we porucžnoſcźi biſkopa z Grenoble do Roma
pſchinjeſenaj, hdźež buſchtaj 18. julija 1851 ſwjatomu wótcej
pſchepodataj. Hako ſwj. wótc Maximinowy liſt cžitaſche, prajeſche w
pſchitomnoſcźi wotpoſłaneju duchowneju: „To je cyle ſwěrnoſcź a
ſprawnoſcź jenoho dźěſcźa.“ Hdyž pak běſche Melanijiny liſt bóle
pſcheſchoł, prajeſche we widźomnje zrudnym zacžucźu: „To ſu te pruty,
kotrež Francózſkej hroža; ale Francózſka njeje ſama winowata, Italſka
drje to tež je a cyła Europa. Nic bjez winy rěka cyrkej ta wojowaca a tu
widźitaj (na ſo ſamoho pokazowajo) jeje wjedźicźerja.“ Tole ſo ſta
pſched 19 lětami na 18. julija. A 1870 na tym ſamym dnju bu w Romje
zjawnje bamžowa njezmólniwoſcź (infellibitas), na kotruž bu Melanijiny
liſt wěſcźe pokazował, wozjewjena a na tym ſamym dnju bu we Barlinje
francózſke wójnuwozjewjenjo pſchepodate, na cžož potom ſkoro pruty bože
Francózſku domapytacź zapocžinachu. To ſu podawki, pſchecźiwo kotrymž ſo
nicžo prajicź njemóže. ♣H.♠

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: kk. 91. Jan Kral z Cżemjeric; 92. Hana Rachelee
z Łazka; 93. kapłan Mich. Róla z Ralbic; 94. wucžeŕ Mikł. Hicka z
Ralbic; 95. Jakub Matka (Jórdank) z Konjec; 96. Hana Cžornakowa z
Konjec; 97. Hana Měrcźinkowa z Dźěžnikec; 98. Pětr Wolenk ze Zyjic; 99.
Madlena Wicżazowa z Prawocżic; 100. Roſalia Weiß z Worklec; 101. Pětr
Juſt z Jaſeṅcy; 102. Michał Janka z Jaſeṅey; 103. Marija Ryncžowa z
Cžornec; 104. Jakub Běr z Libonja; 105. <pb n="24"/>Hana Běrowa z
Libonja; 106. Madlena Wólmanowa z Cžornee; 107. Hana Nowotnowa z Hórkow;
108. Michał Schön z Cžaſec; 109. Jakub Kral z Jaſeńcy; 110. kapł. Jakub
Werner z Khróſcżic; 111. Marija Wawrikowa z Khróſcżic; 112. Marija
Wawrikowa z Miłocźic; 113. Jan Hórnik z Kulowa; 114. Mich. Cžornak z
Kocźinje; 115. faraŕ Mikł. Smoła z Njebjelcžie; 116. Jakub Stranc z
Njebjelcžic; 117. Jan Hěblak z Njebjelcžic; 118. Mich. Robelk ze
Serbſkich Pazlic; 119. Michał Bjedrich ze Smjerdźaceje; 120. Jakub
Domaſchka (Horjenja) z Róžanta; 121. Hana Schołcżina z Łazka; 122. Khata
Suchec z Róžanta; 123—125. z Wotrowa: Michał Hejdan, Jak. Łuſcżanſki,
Mikł. Schołta; 126—128. ze Žuric: Jak. Krawcžik, Mikł. Cyž, Jan
Pjetaſch; 129. Jakub Röttig z Kanee; 130. Mikł. Kocor z Kanee; 131.
Mikł. Koch z Krjepjec.

Na lěto 1870 zapłacźichu: 424. Jakub Matka (Jórdank) z Konjec; 425. Jan
Rachel ze Schunowa; 426. Jan Cžornak z Trupina; 427—430. ze Serbſkich
Pazlic: Mich. Lukaſch, Mich. Balk, Jakub Benſch, Mich. Krawc; 431—432. z
Njebjelcžic: Jan Hěblak, Mikł. Wujeſch; 433. Michał Hejdan z Wotrowa.

Dobrowólne dary za towaṙſtwo: H. R. z Łazka 5 nſl.; Mich. Bjedrich ze
Smjerdźaceje 2 1/2 nſl.

Zemrjetaj ſobuſtawaj: Madlena Hrjehorjowa z Konjec; N. N. Kocor z Kanec.

♣NB.♠ Hłownu expediciju w Budyſchinje wobſtara k. kapłan Łuſcżanſki na
tachantſtwje. Woſadne expedicije ſu znate.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Zemrjetaj: Bohumił Kröppert, piwarſki z Mniſchonca, 59 l.
4 m.; Józef Grzegorek, pruſki wojak 19. regimenta z Wiciſłowa w
Poznańſkej.

Z nakładom naſchoho towaṙſtwa je wuſchła a pſchedawa ſo we expedicijach
Póſła a pola klamarjow:

Katholſka protyka

za Hornju Łužicu na lěto 1871.

Schtóž chce 1., 2. a 3. lětnik teje ſameje doſpołnoſcźe dla měcź, móže w
redakcii kóždy po 1 nſl. doſtacź.

W tachantſkej keneli a pola kk. wucžerjow ſu wot nětka na pſchedaṅ:

Biblijſke ſtawizny ſtaroho a nowoho zakonja

za katholſke wucžeŕnje wobdźěłał Michał Hórnik. 192 ſtronow. Z titlowym
wobrazom a z khartu ſwjatoho kraja. Wjazany exemplar w partijach płacźi
65 np., njewjazany 5 nſl. W knihikupſtwach ſu dróžſche po pſchiražku
percentow.

W redakciji a w expedicijach Póſła je na pſchedań:

Pobożnoſcż na ſẇatém Skhodże.

Tele knižki móža ſo broſchirowane doſtaeż, kaž tež w njezeſchitych
exemplarach, kotrež ſo k druhim kniham derje pſchiwjazacź hodża.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: pſchez k.
Innocenca njemjenowany 2 tol.; z Njebjelcžic 10 nſl.

Hromadźe: 4720 tol. 27 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 4. 18. februara 1871. Lětnik 9.♠

Ceremonije pſchi wudźělenju ſwj. firmowanja.

Swj. ſakrament kſchcźeńcy wucžiſcźi cžłowjeka pſchez zaſłužby
Khryſtuſowe wot herbſkoho hrěcha, ſcžini joho tak zas Bohu ſpodobnoho.
Schtóž tak we tutej doſtatej njewinowatoſcźi wumrje, prjedy hacž
móžeſche pſchez ſamowólne ſkutki Bohu ſwoju ſwěru wopokazacź, doſtanje
wěcžnu zbóžnoſcź, ale najnižſchi ſtopjeń teje ſameje. Druzy cžłowjekojo
pak maja po mudrej radźe božej pſchez wſchelake pruhowanja a wojowanja
we žiwjeuju wyſchſchu měru njebjeſkeje zbóžnoſcźe ſebi zaſłužicź. Tamni
buchu k wěcžnej zbóžnoſcźi jenož pſchipuſchcźeni zaſłužbow Khryſtuſowych
dla, tucźi pak wužichu wjele we žiwjenju jim poſkicźenych
pſchiležnoſcźow, poſylnjeni wot hnady božeje bohate zaſłužby ſebi
nahromadźicź, a to pſchez ſkutkowanjo dobrych ſkutkow, pſchez
pſchewinjenjo ſtraſchnych ſpytowanjow, pſchez ſwěru we dopjelnjenju
kazni božich. A zo bychmy ſkeŕſcho we wſchitkich ſtrachach duchownoho
žiwjenja Bohu ſwěru wobkhowali, poſylni nas naſcha ſwj. cyrkej po
pſchikazni ſwojoho bójſkoho załožerja runje we tamnej ſtarobje, hdźež ſo
cźežke ſpytowanja zapocžnu, pſchez wudźělenjo ſwj. ſakramenta
firmowanja. Pſchez doſtacźo toho ſamoho poſylni ſo młody kſcheſcźan
pſchez móc Ducha ſwjatoho k njebojaznomu wuznacźu ſwojeje ſwj. wěry a k
žiwjenju, kiž je po kaznjach teje ſameje ſwěrnje zrjadowane. Na tule
woſebitu hnadu pokazuja tež zwonkowne ceremonije, pod kotrymiž ſo ſwj.
firmowanjo wudźěla. We cyrkwinſkej draſcźe běłeje barby ſtupi biſkop,
pſchewodźany wot pſchitomnoho duchownſtwa k wołtarjej a ſtyknywſchi rucy
wobrocźi ſo k tym, kotſiž chcedźa firmowanjo doſtacź a kiž tu ponižnje
pſched wołtarjom klecža a proſy za nich Ducha ſwj. prajicy: „Duch ſwj.
njech pſchińdźe na was, a móc najwyſchſchoho njech was zakita pſched
kóždym hrěchom. Amen.“ Biſkop ſam wudźěla ſwj. firmowanjo po pſchikładźe
ſwj. japoſchtołow, kiž ſu tež po ſwědcženju ſwj. piſma (Jap. ſtaw. 8,
14) ſami firmo<pb n="26"/>wali. Tola pak móža tež we tamnych krajinach,
do kotrychž za dołhe cžaſy žadyn biſkop pſchińcź njemóže, tež měſchnicy
tutón ſwj. ſakrament wudźělecź, trjebaju pak k tomu woſebiteje
dowolnoſcźe wot bamža. We draſcźe běłeje barby ſo ſwj. firmowanjo
wudźěla, dokelž ſo cyrkej wjeſeli nad tym, zo nowi wojacy zaſtupja do
rjadow Khryſtuſowoho wójſtwa, kiž chcedźa, pſcheſwědcženi wot ſwojeje
ſamſneje ſłaboſcźe (a tohodla woni ponižnje klecža) hnadu a podpjeru
Ducha ſwj. ſebi wuproſycź, zo bychu ſwoje kſcheſcźanſke winowatoſcźe
ſwěrnje móhli dopjelnicź.

Po někotrych krótkich próſtwach, kiž biſkop hiſchcźe nětko z duchownymi
ſpěwa, wupſcheſtrje wón na firmowanſkich ſwojej rucy a proſy
ſwjatocžnje, zo by Duch ſwj. ſwoje ſydom dary na nich chcył wulinycź:
„Wſchohomócny wěcžny Božo, kiž ſy ty tutym twojim ſłužownikam z wody a
Ducha ſwj. hnadnje z nowa dał ſo narodźicź, kotrymž ſy ty wſchitke
hrěchi ſpuſchcźił, wuliń na nich ſwojoho ducha z joho ſydom darami,
ſwojoho ſwj. tróſchtarja z njebjes. Amen. Ducha mudroſcźe a rozoma.
Amen. Ducha rady a ſylnoſcźe. Amen. Ducha wědomoſcźe a pobožnoſcźe.
Amen. Napjelń jich z duchom ſwojeje bojoſcźe a woznamjeń jich ze
znamjenjom kſchiža Khryſtuſowoho a budź jim ſmělny k wěcžnomu žiwjenju.
Pſchez toho ſamoho Jězuſa Khryſtuſa naſchoho knjeza, kiž je z tobn žiwy
a kraluje we jednoſcźi toho ſamoho Ducha ſwjatoho Bóh wěki na wěki.“ Po
tutej ſwjatocžnej modlitwje ſtupi biſkop k kóždomu woſebje, womacža palc
praweje ruki we ſwj. chriſamje, a žałbuje z nim, prěnje porſty na hłowu
połožo, kóždoho cžoło we znamjenju ſwj. kſchiža prajicy: „N. ja tebje
woznamjenju ze znamjenjom ſwj. kſchiža a poſylnjn tebje ze chriſamom
zbóžnoſcźe we mjenje Boha Wótca a Syna a Ducha ſwjatoho. Amen.“ Na to
podyri biſkop firmowanoho z lohka na prawe lico prajicy: „Pokoj budź z
tobu.“ Mjez tym połoži kmótr abo kmótra na prawe ramjo ſwojoho
firmowanſkoho dźěſcźa ſwoju prawicu. K wopomnjecźu na tutón ſwj.
ſakrament da biſkop firmowanomu tež nowe mjeno.

Pſchi modlitwje wo dary Ducha ſwj. wupſcheſtrje biſkop ſwojej rucy a
tute wupſcheſtrjenjo płacźi wſchěm firmowanſkim; pſchi žałbowanju pak
połoži wón ſwoju prawicu na hłowu kóždoho. Pſchi ſwjatocžnej modlitwje a
pſchi wudźělenju požohnowanja rucy na někoho wupſcheſtrěcź abo połožicź
bě tež hižom we ſtarym zakonju waſchnjo, a znamjenja, zo chce tón, kiž
ſo modli abo požohnuje, tamne kubła a hnady, wo kotrež wón proſy, tak
wjele, hacž we joho mocy ſteji, woprawdźe tež wudźělicź. We tutym
wotpohladanju kładźechu ſtari patriarchojo pſchi wudźělenju wótcowſkoho
žohnowanja na ſwojich ſynow rucy a tež ſwjecźi japoſchtołojo proſchachu
wo dary Ducha ſwj. za ſwojich wěriwych pod napołoženjom ſwojich rukow, a
po jich pſchikładźe wudźěla tak tež biſkop ſwj. firmowanjo pod
napołoženjom ruki k znamjenju, zo chce woſobne dary Ducha ſwj., wo
kotrež proſy, tež woprawdźe wudźělicź, tak wjele hacž to we joho mocy
ſteji.

Ze ſwjatym chriſamom žałbuje biſkop kóždoho na cžole we znamju ſwj.
kſchiža. Chriſam rěka tak wjele kaž žałba a wobſteji z wolija z olivow
bitoho, a z balzama, a ſwjecźi ſo z druhimi ſwj. wolijemi zeleny
ſchtwórtk wot biſkopa. Swj. chriſam pokazuje na pótajne hnady, kiž
ſwjate firmowanjo wudźěla. Wolij mjenujcy poſylni ſtawy, kotrež ſo z nim
pomazaja a ſcžini je <pb n="27"/>hładke; tohodla žałbowachu, ſo we
ſtarym cžaſu wojowarjo, prjedy hacž ze ſwojim pſchecźiwnikom ſo
měrjachu, a tak žałbuje ſo młody kſcheſcźan we ſ. firmowanju k
znamjenju, zo tutón ſwj. ſakrament jomu ſobudźěli hnadu a pomoc Ducha
ſwj., zo by hako wojak Khryſtuſowy wſchitke ſpytowanja mužnje pſchewinył
a wſchě winowatoſcźe hako ſwěrny kſcheſcźanſki wojowaŕ k ſwojomu
ſpomoženju dopjelnił. Wolij dale twjerde cžini mjehke, ſchkropawe
hładke; tak ſu tež pſchez hnadu ſwj. firmowanja poſylnjenomu cžłowjekej
wſchě wobcźežnoſcźe a hórkoſeźe, kiž kſcheſcźanſke powołanjo
ſobupſchinjeſe, lohke a ſłódke, tak zo na ſebi zhoni wěrnoſcź
Khryſtuſowych ſłowow: „Mój pſchah je ſłódki, moje brěmjo je lohke.“
Wolij cźiſche rozběhnje, a pſchecźiſchcźi wjetſche wěcy a zawoſtaji
blaki po ſebi, kiž ſo lohcy wjacy njezhubja; tak napjelni tež Duch ſwj.
firmowanoho a zacźiſchcźi jomu znamjo, kiž wjacy njezhubi. Tak pokazuja
wſchelake ſamotnoſcźe wolija na wſchelakore ſkutkowanja Ducho ſwj.
Chriſam pak njeje wolij ſam, ale wolij z balzamom změſchany. Balzam je
rjenje wonjaca běła mjeza, kiž ſo z balzamowoho keŕka dobudźe, kotryž w
Arabiſkej roſcźe. Lubozna wóń, kiž balzam rozſchěrjuje, dopomni
cžłowjeka, zo ma tež wón, kiž je poſylnjeny pſchez ſwj. firmowanjo,
ſłódku wóń wſchěch póccźiwoſcźow rozſchěrjecź, tak zo by ze ſwj. Pawołom
prajicź mohł: „My ſmy Khryſtuſowa ſłódka wóń pſched Bohom.“ 2. Kor. 2.
15. Wyſche toho ma balzam tež móc, wěcy, kiž ſo z nim pomazaja, pſched
zhnicźom a pſchětłaeźom zakitacź; tak móže a dyrbi we ſwj. firmowanju
doſtata hnada cžłowjeka pſched duchownej plěſniwoſcźu, pſched hrěchom
zakitacź. Žałbowanjo ſtawa ſo na cžole, na najwoſebniſchim dźělu
cžłowjeſkoho cźěła, kiž kóždy widźi, kiž ſo ſkoro žcnje njepſchikrywa;
tak ma kſcheſcźan zjawnje pſched cyłym ſwětom ſwoju wěru wuznacź, teje
ſameje ženje ſo njehańbowacź, ſwoju jenicžku cžeſcź we tym pytacź,
katholſki kſcheſcźan bycź a ſwojej macźeri ſwj. cyrkwi, ſwěrny woſtacź
hacž do poſlenjoho wokomiknjenja. We znamju ſwj. kſchiža žałbuje biſkop
k wopomnjecźu najprjedy na to, zo ſu wſchitke hnady bože, po tajkim tež
hnady ſwj. firmowanja na kſchižu nam zaſłužene; potom pak tež k
wopomnjecźu na to, zo je ſwj. kſchiž tamne znamjo, tamna khorhoj, pod
kotruž ma kſcheſcźan ſtupicź a wojowacź po pſchikładźe ſwojoho bójſkoho
miſchtra, je-li-zo chce ſwoje wěrne cžaſne a wěcžne zbožo ſebi
pſchihotowacź.

Na to dótknje ſo biſkop ze ſwojej ruku lica firmowanoho, hako by chcył
jeho płacnycź a praji pſchi tym: „Pokoj budź z tobu;“ tuto dopomni
firmowanoho na joho winowatoſcź, wſchě wobcźežnoſcźe a kſchižiki
žiwjenja z podacźom do božeje wole pſchenjeſcź, tež kóždy cžas hotowy
bycź, Khryſtuſa dla kſchiwdu a njeprawdu ſebi lubicź dacź. We tajkim
ſwěrnym wojowanju a ſwědomitym dopjelnjenju wſchěch winowatoſcźow, tež
potom, hdyž ſu teſame cźežke, dobudźe ſebi kſcheſcźan tamny měr a pokoj
dobroho ſwědomja, kotryž ſwět dacź njemóže.

Kmótr abo kmótra połoži ſwoju prawicu na ramjo ſwojoho firmowanſkoho
dźěſcźa, mjez tym hacž biſkop ſwj. ſkutk na nim dokonja, a ſwědcži z
tym, zo je we kſcheſcźanſkich wěrnoſcźach derje rozwucžene, zo bě po
ſwojej wěrje ſwěrnje žiwe, a zo ma tu krutu wolu, tež pſchichodnje
horliwe ſo wopokazacź we kſcheſcźanſkim žiwjenju.

<pb n="28"/>

Je tak biſkop wſchěm ſwj. firmowanjo wudźělił, wrócźi ſo zas k wołarjej
a proſy we nutrnej modlitwje Boha toho knjeza, zo by Duch ſwj. we
wutrobach firmowanych ſtajnje bydlił, a zas k nim ſo wobrocźo požohnuje
jich ſwjatocžnje ze ſłowami: „Njech was žohnuje tón knjez ze Siona, zo
byſchcźe pokłady Jeruzalema wohladali wſchě dny waſchoho žiwjenja a
něhdy doſtali wěcžne žiwjenjo. Amen.“ To je rjane pſchecźo, njech ſo na
kóždym doſpołnje dopjelni, kiž je teſame z horta ſwojoho biſkopa
ſłyſchał. ♣J. Ł.♠

Z liſta knježny Melanije.

Cžitarjam je wěſcźe hiſchcźe we wopomnjecźu, kak ſo w lěcźe 1846
najzbóžniſcha knježna Marija dźěſcźomaj Melanii a Makſiminej na horje
pola Salette pokaza a z nimaj rycžeſche wo cźežkim prucźe, kotryž je na
francózſki kraj a lud załoženy. Woſebje mjenowaſche wona wonjecžeſcźenjo
njedźelow, njedźerženjo póſtnych dnjow a klecźo hako te hrěchi, kotrež
hněw boži napſchecźo tutomu ludej wubudźeja. Je ſo francózſki lud
polěpſchił a na lěpſche pucźe wobrocźił? To njechamy my wuſudźicź.

Tamna holcžka Melania je pozdźiſcho do klóſchtyrſkoho rjadu karmelitow
zaſtupiła. Z dowolnoſcźu ſwojich prědkſtejerjow wuzwoli ſebi krucźiſchi
rjad paſſioniſtkow a bu do klóſchtra we Kaſtellamare we Neapolitanſkim
póſłana, hdźež je mjeno „ſotra Marija wot kſchiža, wopor Jězuſowy“
pſchiwzała. Je nětko 40 lět ſtara a Jězus je ju na cźěle z błuznami
(♣stigmata♠) ſwojich ranow pocžeſcźił. Taſama je pſchi zapocžatku
ſuroweje wójny ſwojej macźeri liſt piſała, kotryž bu we oktobru 1870 we
Lyonje wozjewjeny. Z tutoho liſta dźělimy hako zajimawe a powucžne
woſebje ſcźěhowace ſobu:

„Cžłowjekowje maja za ſo jedyn cžas, w kotrymž móžeja hrěſchicż. Bóh pak
je wěcžny a khoſta hrěſchnikow. Bóh je rozhněwany pſchez wſchelakoſcź
hrěchow a dokelž je tak zabyty a ſo kedźbu nima. Schtó móže wójnu
zaſtajicź, kotraž tejko njezboža we Francózſkej nacžini a ſo po krótkim
cžaſu tež we Italſkej zapocžnje? Schtó budźe móc tutón prut
wotdźeržowacź? Nuzne je, zo Francózſka ſo poniži a z cyłeje wutroby
proſy wo wodacźo ſwojich hrěchow a zo krucźe ſlubi, zo chce Bohu wěrnje
ſłužicź a joho kaznje bjez bojoſcźe pſched cžłowjekami dopjelnjecź.

Někotſi proſcha Boha za Francózſku wo dobycźo. Ale to njeje, ſchtož Bóh
chce: wón chce pokutu a polěpſchenjo Francózow. Najzbóžniſcha knježna je
do Francózſkeje (Salette) pſchiſchła, a Francózſka ſo njeje wobrocźiła,
ale je hórſcha, dyžli druhe ludy, a jelizo ſo njeponiži, budźe
wulcyſchnje ponižena. Pariz, tuto hnězdo pychi a hofarta — ſchtó móže
jón wumožicź — jelizo ſo zahorjene modlitwy k wutrobje dobroho, bójſkoho
wucžerja njeſcźełu? Dopomnjam ſo, luba macźi a lubi wobydlerjo mojeje
droheje domizny, dopomnjam ſo na tamne pobožne próſtwowe wobkhady,
kotrež ſcźe na ſwjatu horu ſalettſku dźerželi, zo by boži hněw waſch
kraj njekhoſtał. Swjata knježna je waſche zahorjene modlitwy, waſche
pokucźenja a wſchitko, ſchtož ſcźe z luboſcźe k Bohu cžinili, ſłyſchała
a pſchijała. <pb n="29"/>Myſlu ſebi a nadźijam ſo, zo nětko hiſchcźe
bóle, dyžli tehdom, rjane wobkhady cžinicźe k wumoženju Francózſkeje, zo
by ſo wona k Bohu wrócźiła. Pſchetož Bóh jeno na tole cžaka, zo by ſwój
prut wobrocźicź móhł, z kotrymž ſwój ſpjecźiwy lud ſchwika. Modlmy dha
ſo wjele, cžińcźe ſwoje wobkhady, kaž ſcźe je we lěcźe 1846 a 1847
cžinili. Spuſchcźejcźe ſo na to, zo Bóh was ſłyſchi, a pobožne modlitwy
ponižnych wutrobow kóždy cžas wuſłyſchi. Modlmy dha ſo dale a wjele. Wo
Napoleona njejſym ženje rodźiła; pſchetož ſpominam na joho cyłe
žiwjenjo. Njech jomu bójſki Wumožnik woda wſchitko złe, ſchtož je cžinił
a hiſchcźe cžini.

Dopomnjejmy ſo, zo ſmy jeno k tomu ſtworjeni, zo bychmy Boha lubowali a
jomu ſłužili. Hewak njeje žane wěrne zbožo. Macźerje njech ſwoje dźěcźi
po kſcheſcźanſku kubłuja, pſchetož cžas tyſchnoſcźow njeje hiſchcźe
ſkóncženy. Chcyła-li wam tute tyſchnoſcźe a jich mnohoſcź wotkrycź,
byſchcźe ſo pſcheſtróželi. Tola ja was ſtróžecź njecham. Mějcźe dowěru
na Boha, kotryž nas njeſkóncžnje bóle lubuje, dyžli my joho lubowacź
zamožimy. Modlmy ſo, modlmy ſo! Dobrocźiwa bójſka knježna Marija budźe
pſchecy z nami. Modlitwa wotwobrocźuje hněw boži a modlitwa je klucž do
paradiza. Modlmy ſo za ſwojich wojakow, modlmy ſo za tejko macźerjow,
kotrež ſwojich ſynow žaruja. Podawajmy ſo ſwojej dobrej macźeri we
njebjeſach. Modlmy ſo za tamnych zaſlepjenych, kotſiž widźecź njechadźa,
zo je tuta ruka boža, kotraž nětko Francózſku pſcheſcźěha.

Modlmy ſo wjele a cžińmy pokutu. Proſchu was, budźcźe wutrobnje poddacźi
najzbóžniſchej knježnje a naſchomu ſwjatomu wótcej, naměſtnikej naſchoho
Knjeza Jězuſa Khryſtuſa na zemi. Na ſwojich próſtnych wobkhadach, pſchi
ſwojich pokutnych ſkutkach modlcźe ſo wjele za njoho. Skóncžnje
woſtańcźe mjez ſobu pſchezjedni, a njepodajcźe ſo do ſchmjatanjow
republiki. Pytajcźe ſebi krala, kotryž je lubomu Bohu we pobožnoſcźi
poddaty. Slubcźe Bohu, zo chcecźe joho bože kaznje dźeržecź a dźeržcźe
je.“

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Jutſe budźe we wſchitkich cyrkwjach naſcheje a
dreždźanſkeje diöceſy paſtyŕſki liſt naſchoho k. biſkopa wozjewjany.
Wjacy tudy wěſtych winow dla wo tym njepiſamy.

Z Budyſchina. K naſchim lětnym pſchehladam ze ſerbſkich woſadow
doſtachmy hiſchcźe k wudoſpołnjenju, zo bě w zańdźenym lěcźe w
klóſchtrje Marijnej Hwězdźe 8183 a w Njebjelcžicach 1885 ſwjatych
woprawjenjow.

Z Budyſchina. Kaž ſłyſchimy, je k. wucžeŕ Konradi w Pirnje cźežcy
ſkhorjeł. Daj jomu Bóh zaſy ſtrowoſcź!

Z dreždžanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Dotalny nakhwilny direktor hłowneje ſchule k. Anton Buk je
nětko definitivnje hako direktor wobkrucźeny, a k. Józef Müller hako
katecheta tam. Faru w Chemnitzu doſta dotalny zwickauſki faraŕ, k.
Keipert, <pb n="30"/>a faru w Zwickawje dotalny miſchnjanſki k. Will.
Duchownſke měſtno w Miſchnje njemóže ſo wobſadźicź dla pobrachowanja
duchownych a budźe 2. a 4. njedźelu měſaca a na wulkich ſwjedźenjach
duchowny z Dreždźan tam kemſche dźeržecź.

Z Dreždźan. Někotre tudomne nowiny pak zaſy ſwoju „znjeſliwoſcź
(tolerancu)“ pſchecźiwo katholſkim wopokazuja; wóndanjo pſchimachu bjez
druhimi tež aſyl (zaſtaranſki dom), kotryž Vincencowe towaŕſtwo tudy
płacźi. Jich wobſkoržowanja aſyla ſu ſo nětko hako łžě wupokazałe.

Z Dreždźan. Tudy je ſo „katholſke kaſino“ (katholſka bjeſada) załožiło,
kiž změje ſwoje ſydło pola Helbigec.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Němſka. Kaž buchu pruſkomu kralej, nětcžiſchomu němſkomu khěžorej
wſchelake adreſſy za ſwjatoho wótca pſchepodate, tak doſtawa tajke nětko
tež bajerſki kral we wulkej mnohoſcźi. Toho runja bu podobna peticija
heſſendarmſtadtſkomu wjelwójwodźe podata.

Rakuſka. We Winje je khěžor nowe miniſterſtwo pod pſchedſydſtwom grofy
Hohenwarta wuzwolił, kotrež budźe najſkerje cyrkwi pſchecźelniſche dyžli
ſtare. Daj Bóh!

Italſka, Bjez italſkimi měſtami, kotrež ſu proceſſiony za bamža
zrjadowali, běſche Genua prěnje.

Z Roma. Deputacija ze wſchelakich diöceſow Němſkeje mějeſche na 2.
februara audiencu pola bamža. Pſchi tym pſchepoda k. grofa Kajus
Stolberg z Brunjowa bamžej adreſſu w němſkej rycži a biſkop z Luxemburga
pſchełoži jomu tu ſamu do francózſkeje rycže. (Kaž ſym, mi ſo zda, hižo
raz ſpomnił, rycži bamž wyſche ſwojeje narodneje italſkeje rycže derje
francózſcy a ſchpaniſcy.) Bamž na to z dlěſchimi dowěrnymi ſłowami
wotmołwi a jich požohnowa. Potom buchu deputirowani hiſchcźe wot njoho
do vatikanſkeje zahrody pſcheproſcheni a bamž dźěſche potom z nimi
hiſchcźe do bibliotheki, hdźež jim božemje prajeſche.

Francózſka. W cžaſu pſchiměra, kiž nětk do 24. traje, wojowaſche ſo
jenož pſched twjerdźiznu Belfort w połodniſchim Elſaſſu, kotruž chcychu
Němcy rady dobycź pſched wotběženjom pſchiměra; ſkóncžnje 16. t. m. je
ſo Belfort poddał, wobſadka 12,000 ſmědźeſche z wojeŕſkej cžeſcźu
wotcźahnycź. Wot 12. febr. dźerža ſo poſedźenja narodneje (nationalneje)
zhromadźizny we Bordeaux. Wſchěch zapóſłancow budźe 750. Miniſterſtwo
wobory je z Pariza tam pſchijěło a Gambetta a někotſi druzy, kiž za
daliſchu wójnu běchu, ſu wotſtupili z miniſterſtwa a z
wójſkowjedźicźeŕſtwa. Bjez poſleniſchimi je tež Garibaldi. Na narodnej
zhromadźiznje wucžini ſo najprjedy forma knježeŕſtwa, kotrež ſu
nakhwilni wjedźicźerjo pſchez Favrea zaſy ludej pſchepodali.

Z Jeruzalema. Mjez tym zo cyrkej we někotrych europſkich krajach pſchez
wotpad na ſobuſtawach něſchto zhubjuje abo někotre praſchiwe wowcy
wotbudźe, pſchibywa a roſcźe naſcha cyrkej woſebje we tych krajach,
kotrež miſſionſke kraje mjeuujemy. Bóh žohnuje tam dźěło a prócu
miſſionarow a wopory tych, kotſiž jich podpjeraju. Boža mócna, dźiwy
ſkutkowaca ruka wodźi tam nic porědko <pb n="31"/>dźiwje ludy k Jězuſej.
Tak piſa ♣P.♠ Jan Filip z Chioggia we liſcźe wot 27. julija 1870 wo
podawkach, kotrež ſu ſo podałe we wſy Ain Karim we židowſkich horach,
nimale dwě hodźinje wot Jeruzalema zdalenej. Tale wjes je po podawiznach
to měſtno, hdźež je ſo ſwjaty Jan kſchcźenik, Jězuſowy pſchedkhadnik,
narodźił. Wot lěta 1681 maja tam franciſkanowje ſwój klóſchtyr z mjenom
„ſwjaty Jan we horach“. Tónle klóſchtyr khudych mnichow je wot ſwojoho
załoženja hacž do najnowiſchich cžaſow wjele wot ſurowoſcźe dźiwich
muhamedanow cźerpjecź měł. Wobydlerjo tuteje wſy ſu po wjetſchinje
muhamedanowje (na 3000) a po cyłej Paleſtinje hako njemdri
njepſchecźelowje kſcheſcźanſtwa znacźi. We zańdźenym lěcźe knježeſche
tam dołhi cžas wulka ſuchota. Muhamedanowje wołachu ſo po ſwojim
waſchnju k ſwojomu Allah a k joho profecźe Muhamedej, ale jich próſtwy
woſtachu njedopjelnjene. We najwjetſchej nuzy wobrocźichu ſo na
kſcheſcźanow, zo bychu cźi wo deſchcźik proſyli. Franciſkanowje
dźeržachu dha 3. měrca pokutny wobkhad a njeſechu ſtatuu (ſwjecźo)
ſwjatoho Jana kſchcźenika ze ſwojeje cyrkwje do cyrkwje ſwjateje
Hilžbjety, a wuſtajichu je tam k zjawnomu pocžeſcźowanju. Muhamedanowje,
kotrymž běſche ♣P.♠ Dominikus Avila to wozjewił, wurjedźichu a
wucžiſcźichu pucź, po kotrymž mějeſche ſo z wobkhadom hicź. Hdyž
kſcheſcźenjo pobožnje ſpěwajo wobkhad dźeržachu, tſělachu muhamedanowje
a kłonjachu ſo hłuboko pſched znamjenjom ſwjatoho Jana. Hižon nazajtra
zamrócžichu ſo njebjeſa a dwaj dnaj za ſobu ſo ſylnje deſchcźowaſche.
Muhamedanowje khwalachu deſchcź hako dar ſwjatoho Jana. K dźakej za
dóſtaty deſchcź dźeržeſche ſo 22. měrca we cyrkwi ſwjateje Hilžbjety
dźakowna boža mſcha, pſchi kotrejž běſche zaſy wjele muhamedanow z
pſchiſtojnym zadźerženjom pſchitomnych. Bóh pak zaſy tſi dny deſchcźika
wobradźi. Pſchez tutón podawk běchu myſle muhamedanow ſkludźene a
tohodla ſpytachu kſcheſcźenjo, ſwój wobkhad na ſwjatoho Marka a we
kſchižownym tydźenju zjawnje zwonka cyrkwje dźeržecź[2]⁾. Hdyž běchu
wutroby pohanſkich ſuſodow pſchez tajku njebjeſku pomoc ſkludźene,
chcychu kſcheſcźenjo na bože Cźěło ſwjatoſtny wobkhad dźeržecź. W tutym
cžaſu cźehnjechu wot „morwoho morja“ k Jeruzalemej njepſchehladne cžródy
žernych ſkócžkow a dźeń do božoho Cźěła běchu hižon we ſuſodſtwje
Ain-Karima. Muhamedanowje wocžakowachu zaſy pomoc wot modlitwy
kſcheſcźanow. Toho dla tež rady wobkhad dowolichu a pucźe wurjedźichu a
ſami ſo wſchoho dźěła woſtajichu, zo bychu ſwjedźeń ſobu ſwjecźili.
Wobkhad bu ze wſchej móžnej pychu a pobožnoſcźu dźeržany a wjedźeſche ſo
po cyłej wſy k ſyrotnicy „ſotrow wot Siona“ a wottad zaſy do cyrkwje
franciſkanow. Muhamedanowje zaſy wjeſele tſělachu a ſwoju dowěrnu
radoſcż wſchelako wozjewjachu. Napadna pak běſche jich wcźipnoſcź a jich
ſpodźiwanjo, z kotrymž na wóſomdźeſatlětnoho ♣P.♠ Józefa hladachu,
kotryž najſwjecźiſchi ſakrament we rukomaj njeſeſche. Wſcho tłócžeſche
ſo bliže k njomu, zo bychu lěpje wohladali, ſchtož wón we rukomaj
njeſeſche; a njemóžachu ſo nahladacź a pſchecy bě ſpodźiwny ſchukot ze
ſyłow pſchihladowarjow ſłyſchecź. Hdyž kſcheſcźenjo z cyrkwje
pſchińdźechu, ſtejachu muhamedanowje hiſchcźe we cžródkach a powjedachu
wo tym, ſchtož běchu ze ſpodźi<pb n="32"/>wanjom wobhladowali. Někotſi
prajachu: „Kak rjane běſche tola te dźěcźatko, kotrež ♣P.♠ Józef
njeſeſche. Hdźe je teſame tola doſtał?“ Kſcheſcźenjo prajachu jim: „Ale,
♣P.♠ Józef njeje žane dźěcźo njeſł.“ Zaſy woni: „A tola! wón je
dźěcźatko njeſł; ſmy to wſchitcy widźeli. Hłowcžka wotpocžowaſche na
prawicy ♣P.♠ Józefa, a nóžcy na lěwicy.“ Schto móžeſche ſo napſchecźo
nim prajicź? běchu woprawdźe we rukomaj měſchnika lubozne, z jaſnym
ſwětłom wobdate dźěcźatko widżeli, kotrež z wócžkomaj luboznje na nich
hladaſche. Kſcheſcźenjo jim wukładowachu, zo ♣P.♠ Józef njeje žane
ſmjertne dźěcźo njeſł, ale wěrnoho, žiwoho Syna božoho, pod
ſchtałtnoſcźu khlěba zakhowanoho. Nad tym ſo muhamedanowje doſcź
ſpodźiwachu, ale jich ſpodźiwanjo a radoſcź njemějeſche žanoho kónca,
hdyž ſo dohladachu, zo běchu ſo tónſamy dźeń wſchitke ſkócžki z jich
wokołnoſcźe zhubiłe, mjez tym zo běchu we druhich krajinach wſchitko,
haj tež ſkoru ſchtomow zežrałe. Wot toho cžaſa ſu dźiwi muhamedanowje we
Ain-Karim kaž pſcheměnjeni a powjedaja mjez ſobu wjele wo tym, kak we
Syriſkej, a woſebje we Damaſku, kaž tež we Perſiſkej a Meſopotamiſkej
muhamedanowje ſo z cžródami kſcheſcźanſtwu pſchiwobrocźeja. Wjele z nich
žadaja kſcheſcźanſke katechismy a je nadźija, zo budźe tež tudy ſo
kſcheſcźanſtwo mócniſcho rozſchěrjecź. Daj to Bóh!

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: kk. 132. k. ♣can. cap. scholast.♠ Jakub Kucźank
z Budyſchina; 133. kubleṙ Lukaſch z Miłocżic; 134. pjekaŕ Zelnak z
Kukowa; 135. ♣Dr.♠ Pětr Ducžman z Budyſchina; 136. Cžoch z Kukowa; 137.
Wórſchla Schömlowa ze Sernjan; 138. Marija Elsnerowa z Cžornych Noſlic;
139 — 141. z Radworja: Jan Cyž, Hana Běrkowa, Madlena Wünſchec; 142. M.
W. z K.

Na lěto 1870 zapłacżichu: 403. Pětr Guda z Njeſwacžidła; 434. Pětr
Libſcha z Radworja.

Na lěto 1869: P. G. z N.

Dobrowólne dary: Wórſchla Schömlowa ze Sernjan 5 nſl.; M. E. z Cž. N. 5
nſl.; knj. Donnerhak 5 nſl.; Pětr Guda 25 nſl.

Z mało ſłowami, ale z cżim wjetfchim dżakom a pſchipóznacżom budź, ſobu
w mjenje towaŕſtwa ſ. Hilžbjety w Dreždżanach, kotrež bě hromadżenjo
dobrowólnych darow za ſwjatoho wótca zarjadowało, nutrne a wutrobne
„zapłacż Bóh!“ wſchitkim tym wuprajene, kotſiž ſu z tak wulkej
zwólniwoſcźu a woporniwoſcźu ſwoje dary pſchinoſchowali (z cyła 107 tol.
16 nſl.) a z tym ſwoju ſwěrnu pſchiwiſnoſcż a luboſcź wyſoko
cžeſcżownomu wjeṙchej naſcheje ſwjateje cyrkwje wopokazali. Bóh luby
knjez, kotryž ani kheluſchk wody, kiž ſo w joho mjenje podawa,
njepłacżeny njewoſtaji, budże dary Waſcheje luboſcże žohnowacż! ♣R. W.♠

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: z towaŕſtwa
pola C. w R. 3 tol.; z towaṙſtwa pola D. w R. 1 tol. 20 nſl.; M. H. z K.
15 nſl.; njeboh Handrij Huzak ze Židowa 1 tol.; Marija Huzakowa ze
Židowa 2 tol.

Hromadźe: 4729 tol. 2 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 5. 4. měrca 1871. Lětnik 9.♠

Spodźiwne wumoženjo z wulkeje nuzy.

W oktobru z. l. běchu wobydlerjo klóſchtrow w Angoulemje w Francózſkej k
tomu pſchihotowani, zo budźa dźiwje republikanſke cžrȯdy ſo tež na jich
klóſchtry walicź, kaž běchu to w Marſeilles a Lyonje ſcžinili, hdźež
běchu móc do rukow doſtali. We wſchitkich tamnych klóſchtrach bě tohodla
wulka bojoſcź a wſchudźom buchu pſchihoty cžinjene, kak bychu hrožacym
njewjedram wucźeknyli a ſo wukhowali. Mjez tutymi bě tež klóſchtyr ſ.
wutroby Jězuſa, na kotryž tute wjelki łakachu. Knježny tutoho klóſchtra
woſebje ſ. Józefa cžeſcźachu. Priorka daſche wyſche wrotow klóſchtra
joho znamjo ſtajicź, zo by tak pod joho ſchkit porucženy był, a
prajeſche potom ſwojim ſobuſotram z połnej dowěru: „Njebójcźe ſo, moje
dźowki, hdyž mamy ſ. Józefa hako zakitarja, ſo nam nicžo zło njeſtanje!“
Mjez tym bě ſo wjecžor pſchibližił, a wěſte znamjenja pokazowachu na
blizke ſtraſchnoſcźe. Cžródy wołacych ludźi cźahachu po haſach a
zhromadźowachu ſo pſched tutym klóſchtrom. Dwě hodźinje po
ſłóncžkaſkhowanju, běſche hižom hara tak wulka, zo ſo kóžde
wokamiknjenjo napad wocžakowaſche. Wokoło 10. hodź. ſo tež napad na te
waſchnjo zapocža, zo ſo z kamjenjemi na klóſchtyr mjetaſche a z kolikami
ſo wrota rozbicź ſpytachu. Knježny běchu hižom we łožach, z wuwzacźom
priorki a jeneje towaŕſchki, kiž pſched wołtaŕkom ſ. Józefa ſo wutrobnje
modleſchtaj, zo byſchtaj ſej pſchez joho zaſtupnu próſtwu wot Boha pomoc
w tutej nuzy wuproſyłoj. Hako běchu na tu helſku haru tež wſchitke druhe
knježny z łožow zeſtawali a tſchepotajcy rucy łamachu, porucži priorka,
zo maja ſo wſchitke zaſy k měrej podacź; dokelž ma krutu dowěru, zo
njebjeſki ſchkitowaŕ jich zaſtupowacź budźe. Wone poſłuchachu, hacž
runje pſchi tejle harje na žane ſpanjo myſlicź njebě. Priorka poda ſo
mjez tym do dwora, zo by wohladała, kak daloko złóſnicy z njezbožownym
dźěłom ſu. A hako widźeſche, zo ſu wrota hižom tak roz<pb n="34"/>bite,
zo móžeſche pſchez nje dźiwich hawtowakow widźecż, poda ſo zaſy z tej
knježnu k ſwjecźecźu ſ. Józefa a modleſchtaj ſo tam hiſchcźe nutrniſcho.
Wrota běchu mjez tym hižom tak rozbite, zo móžachu někotſi pſchez dźěry,
a zo kóžde wokamiknjenjo ſo wocžakowacź hodźeſche, zo ſo njekraſnicy do
klóſchtra wala. Ale knježnje ſo dale modleſchtaj, wo haru ſo ani
njeſtarawſchi. Schto to? Hara pſcheſtanje, kaž by zarěznył; žadyn zuk
wjac ſłyſchecź njeje. A wutroba jimaj praji, zo ſu jeju próſtwy
wuſłyſchane. Priorka ſtupi po ſkhodźe dele, zo by poſłuchała, hacž je
wonka wot hary ſchto ſłyſchecź. Tola wſchitko je cźicho. Pohladajcy na
wrota, widźi ze ſpodźiwanjom, zo ſu cyle rozłamane, ale žadyn cžłowjek
nuts pſchiſchoł njeje, a na haſach žana duſcha k widźenju. Z dźakownej
wutrobu poda ſo zaſy k wołtaŕkej, mjez tym zo towaŕſchku ſo lehnycź
póſła. A hdyž bě tam někotre dźakne modlitwy wuſpěwała, poda ſo tež do
łoža.

Druhi dźeń rano, hako bě ſłóncžko jaſnje zeſkhadźało, žadaſche ſej
woſobna knjeni priorku do delneje ſtwy, zo by ju tróſchtowała
wcžerawſchich podeńdźenjow dla. Pſchi tym pſchiſtaji taſama, hacž traž
je priorcy ta woſoba znata, kotraž je złóſniſke cžródy wcžera wotehnała.
Priorka wotmołwi, zo nikoho widźała njeje, ale jenož je pytnyła, zo ſu
wrota rozłamane, tak zo rozpadankach leža. Nětk powjedaſche jej ta
knjeni: „Hako ja tu helſku haru zaſłyſchach, dźěch ja k woknej, kiž je
klóſchtyrſkim wrótkam napſchecźo, zo bych tam njekhmanoſcźe
wobkedźbowała, kiž cźile rubježnicy wobeńdźechu. Wutroba chcyſche ſo mi
puknycź, hdyž widźach waſchu nuzu a na to pomyſlich, kajke zrudnoſcźe
traž hiſchcźe na was cžakaja; dokelž hinak wocžakowacź njebě, hacž zo ſo
pſchez rozbite wrota nuts wala. Hako hiſchcźe běch we njewěſtoſcźi,
ſchto ſo ſtanje, widźach z pódlanſkeje haſki wulkoho, po zdacźu
woſobnoho muža wuſtupicź, kiž pomałku hawtowacomu ludej napſchecźo
dźěſche. A lědom běchu joho wuhladali, dha cźěkachu worakawi do wſchěch
ſtronow. Za krótki cžas běſche haſa prózna, kaž wumjecźena. Muž pak ſo
bórzy zhubi, tak zo njemóžach zhonicź, ſchtó je był. Tola dyrbjeſche
mócny, zamožity cžłowjek bycź, hdyž joho pſchikhad tych njekraſnikow tak
naſtroža, zo hnydom rozcźěkachu.“ Priorka pak praji: „Dźakujmy ſo Bohu,
zo je zakitarja póſłał, kiž je joho dźowki z njeboža wumožił.“ Tuto je
wěrny podawk. Njech ſebi jón nětk kóždy po ſwojim zmyſlenju wukładuje;
ale to njebudźe nichtó prěcź móc, zo je dźiw, a zo tamne knježny jón
próſtwje ſ. Józefa pſchipiſuja, pſchez kotrohož zaſtupjenjo jim Bóh
pomoc póſła. ♣J. K.♠

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Hdyž bě zańdźeny ſchtwórtk wěſtoſcź pſchiſchła, zo je měr,
je cyłe měſto wjeſelſcho ſwoje khorhoje wutykło, dyžli prjedy pſchi
wſchelakich dobycźach. Bohu budź dźak za měr! Tudomny reſervny lazaret
bu w poſlenich dnach februara zběhnjeny; zbytkni khori ſu nětk we
wojeŕſkim hoſpitalu pſched měſtom.

Z Budyſchina. Póſtniſku njedźelu mějeſche towaŕſtwo rjemjeſniſkich
pſchihódnu zabawu w ſwojej towaŕſchni. Hoſcźi bě wjele pſchiſchło.

<pb n="35"/>

Z Budyſchina. Tſidnowſka pobožnoſcź, kotraž bě wot k. biſkopa poſtajena,
bě tudy, kaž drje tež we wſchěch cyrkwjach jara wopytana.

Z dreždżanſkeje diöeeſy.

Z Dreždźan. Na 9. februara wumrje zaſłužbny katholſki wucžeŕ, knjez
Voſcźij Schüffny pſchi wucžeŕni „am Queckbrunnen“ mjenowanej, 69 lět
ſtary. Wón narodźi ſo w Halli a bě wot l. 1837 wucžeŕ najprjedy w
Zwickawje a potom w Dreždżanach. Wón bě tež horliwy ſobuſtaw towaŕſtwa
ſ. Vincenca. Joho ſwjatocžny pohrjeb bě njedźelu 12. februara.

Z pruſkeje Łužicy.

Z Kulowa. Dźowka knjeza wucžerja Roſmija we Němcach je we Neiße do rjadu
miłoſcźiwych ſotrow zaſtupiła a je pſchi zdraſcźenju mjeno „Maria
Kreſcentia“ doſtała. Tak mnohoſcźi ſo bóle a bóle cžróda pobožnych
duſchow z naſcheje woſady, kiž jebacźnomu ſwětej božemje praja a ſo cyle
Khryſtuſej a ſłužbje khudych wopuſchcźenych cžłowjekow podawaju.
Duchowne towaŕſtwa, kiž bjewſchoho ſwětnoho zapłacźenja na wſchitkich
cžłowjekach ſkutki kſcheſcźanſkeje miłoſcźe cžinja, ſu cžeſcź naſcheje
katholſkeje cyrkwje a ſpomoženjo we cžłowjecžim hubjenſtwje.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Meklenburgſka. We Meklenburg-Schwerinje, kiž je něſchto mjeńſchi hacž
naſcha Sakſka, bydli bjez 560,000 wobydlerjemi na 1200 katholikow,
kotſiž ſu po cyłym kraju rozpjerſcheni. Cźile maja, kaž to hinak bycź
njemóže, wſchitke krajne wobcźežnoſcźe jenak ze ſwojimi lutherſkimi
krajanami njeſcź; ſchtož pak móže ſo tola rozomnje žadacź a po prawdźe a
ſprawnoſcźi ſo dyrbjało dowolicź, nimaja teſame prawa a ſwobodu za ſwoju
wěru. Tam njeſmědźa we cyłym kraju wjacy hacž 3 katholſcy duchowni bycź,
a to dwaj we Schwerinje (a jedyn we Ludwigsluſt) a jeno na tymajle
měſtnomaj ſmědźa ſo porjadne bože ſłužby dźeržecź. We Roſtoku dźerža ſo
druhdy, we Bützowje junu za lěto katholſke bože ſłužby. Druhdźe njeje
katholikam dowolene, ſebi, byrnje za ſwoje pjenjezy, duchownoho ſtajicź.
Kóždy móže ſebi myſlicź, kak zrudnje je tam za katholſkoho kſcheſcźana a
kak wobcźežne je jomu dopjelnjenjo kſchſcźanſkich winowatoſcźow. Nětko
maja tam hiſchcźe na 5000 ranjenych a jatyche Francȯzow, z kotrychž ſu
na tſi ſchtwórcźiny katholikowje. Ale žadyn duchowny njeſmě tamnym tſjom
na pomoc pſchińcź, pſchetož Meklenburgſki zakoń dowoli jeno tſjom
katholſkim duchownym pſchebywanjo a ſkutkowanjo we kraju. Tajki
njerozomny, njeſprawny, njekſcheſcźanſki zakoń napſchecźo katholikam
zběhnycź abo pſcheměnicź — to tym, kiž maja tam móc, do myſlow
njepſchińdźe a do hłowy njecha. Tamni katholikowje njech ſo z tym
tróſchtuja, zo hiſchcźe něhdźežkuli we khwalenych němſkich krajach
katholikowje tu <pb n="36"/>ſwobodu nimaja, kotruž runoprawnoſcź pſched
zakonjom we ſebi wopſchija. Tola dźenſa doſcź wo tym. — We
Meklenburg-Strelitzu je hiſchcźe hórje. Tam bydla mjez 99,060
wobydlerjemi 200 katholikow. We Neu-Strelitzu, hłownym měſcźe, je
jenicžka katholſka woſada, kiž 109 duſchow licži; ale dotal jej dowolene
njebu, ſebi katholſkoho duchownoho ſtajicź; dokelž krajny zakoṅ
njedowoli žanomu katholſkomu duchownomu dlěje hacž 10 dnow we kraju
pſchebywacź. Duchowny z Wittſtocka w Pruſkej wobſtara tohodla tudomne
miſſionſke bože ſłužby, tola dyrbi ſo pilnje na kedźbu bracź, zo ſo
pſchez 10 dnow njezadliji, hewak mohło ſo jomu radźicź, zo bychu joho
policajojo pſchez mjezy dowjedli. ♣K.♠

Němſka. Z podlěſchenoho pſchiměra je ſkóncžnje měr naſtał. Wuzwoleni
połnomócnikojo francózſkoho ſejma pod wjedżenjom Thiersa ſu we
Verſaillesu z Bismarkom, němſkim kanclerjom, měr dowujednali a po jich
wrócźenju do Bordeauxa je zhromadźizna zapóſłancow jón pſchiwzała z 546
hłoſami pſchecźiwo 107, kiž chcychu daliſchu wójnu. Najwažniſche
wucžinjenja měra ſu: Francózſka wotſtupi Elſaß, ale bjez Belforta
(kotryž je wot francózſkoho wobydleŕſtwa wobdaty), němſki kruch
Lothringſkeje z Metzom (kiž pak je we cyle francózſkej krajinje), a
zapłacźi 5 milliardow frankow t. j. 5000 millionow frankow abo 1333
millionow toleri, kotrež dyrbja za tſi lěta dozapłacźene bycź. Do
zapłacźenja wobſadźa němſke wójſka (drje jedyn pruſki armeekorps)
Champagniſku a někotre twjerdźizny. Na 1. měrca je dźěl němſkich
wójſkow, 30,000, do Pariza zacźahnył. Dźakny ſwjedźeń měra a najſkerje
tež wopomnjecźo za panjenych wojakow budźe po wſchěch němſkich krajach
hiſchcźe woſebje porucžene.

Němſka. Němſki „rajchstag“ ma ſo 20. t. m. wotewricź. W tych dnach ſu
wſchudźom wólby a budźemy widźecź, kotra ſtrona budźe najſylniſcha.

Cžěſka. Scholaſtikus ♣Dr.♠ Prucha w Prazy bu wot arcbiſkopa za
ſwjecźacoho biſkopa wuzwoleny a wot bamža za biſkopa w Joppe ♣in
partibus♠ wobkrucźeny. Swjecźizna tutoho nowoho biſkopa budźe bórzy po
jutrach w Prazy.

Rakuſka. We Winje je ſebi khěžor pſched někotrymi njedźelemi zas nowych
miniſtrow wuzwolił, a to najbóle muži, kotſiž hacž dotal we politiſkim
žiwjenju zjawnje wuſtupili njeběchu, kotrychž tohodla po wotſtupjenju
prjedawſchoho miniſteria drje ſkoro uichtó njewocžakowaſche. Za dobre
znamjo pak ſměmy měcź, zo wſchě ſo tak mjenowane ſwobodnje zmyſlene
nowiny nowych miniſtrow na njehańbite waſchnjo hanja, dokelž maja winy,
ſo bojecź, zo drje tola nětko we Rakuſkej njeſprawne njepſchecźelſke
zakhadźenjo pſchecźiwo cyrkwi a jeje prawam trochu pſcheſtanje; dokelž
prjedawſche miniſterium chcyſche runje kſcheſcźanſtwo ze zjawnoho
žiwjenja wupokazacź a jara wjele je we tym we poſlenich 4 lětach
dokonjalo a pſchez to ſkazyło. Tu bu najprjedy konkordat, t. r. tamny
hłowny krajny zakoń, k kotromuž běſchtej ſo romſki bamž hako wjeŕch
katholſkeje cyrkwje a rakuſki khěžor hako wjeŕch wjele katholſkich ludow
zjednocźiłoj, a po kotrymž mějachu ſo cyrkwinſke a ſchulſke naležnoſcźe
wot duchownych a ſwětnych wyſchnoſcźow zhromadnje zrjadowacź, bu
zběhnjeny, bjez toho zo by bamž k tomu pſchizwolił. Nowe zakonje buchu
nětko ſpěſchnje dawane. Najprjedy nowy ſchulſki zakoń. Skoro wſchitke
ſchule ſu wot cyrkwje załožene a wot njeje zdźeržane, a hižom tohodla
<pb n="37"/>ma cyrkej prawo na nje. Tola nowy zakoń tajke prawo
njepſchipóznaje, dokelž ſo jomu njelubi. Po nim nima duchowna wyſchnoſcź
we ſchuli nicžo wjacy prajicź, ale k dohladowanju ſchule maja ſo druzy
mužojo z woſady wuzwolicź, kiž ſnadź ſu huſto cžitacź a piſacź zas
zabyli, a wo ſchulſkich wěcach njejſu ženje nicžo rozemili. Z cžaſami
pak pſchijědźe potom jedyn wot ſwětneje wyſchnoſcźe pomjenowany wucženy
muž, kotromuž dyrbi woſada prócu a wobcźežnoſcź derje zapłacźicź; tón
hlada a praſcha ſo, kak ze ſchuln ſteji, ſchto ſu dźěcźi nawukli. We
ſchulſkich knihach njeſmě nicžo wo kſcheſcźanſtwje ſtacź, dokelž mohło
to židowſke dźěcźi ranicź; pſched wucžbu a po wucžbje njetrjebaja ſo
pacźerje ſpěwacź, dźěcźi njeſmědźa ſo zhromadnje kemſchi wodźicź a na
cyrkwinſkich pobožnoſcźach a ſwjatocžnoſcźach wobdźělicź. Dźiwacź ſo
jedyn woprawdźe njetrjeba, zo tajke zakonje mjez ludom wulku zrudobu
zbudźichu a zo ſo wuwjedźenju tajkich nowinkow kſcheſcźanſki lud
ſtajeſche. — Tak bu dale nowy mandźelſki zakoń wudaty a pſchez njón
wſchě tamne wot cyrkwinſkoho prawa z wulkej mudroſcźu poſtajene
mandźelſke zadźěwki zběhnjene, a tamni, kotrychž cyrkej tajkich
zadźěwkow dla wěrowacź njemóže, trjebaja jenož pſched ſwojej ſwětnej
wyſchnoſcźu ſwoju wolu, zo chcedźa ſo bracź, wozjewicź a tutón jich
pſched cyrkwju njecžeſny zwjazk je pſched ſwětnej wyſchnoſcźu płacźiwy a
dowoleuy. Tajkich woprawdźe njekſcheſcźanſkich zakoujow bě miniſter
Stremajer hiſchcźe wjacy wudźěłał. Tola my ſměmy wocžakowacź, zo tamni
mužojo, kotrychž je ſebi khěžor nětko k ſwojim radżicźelam wuzwolił, po
tutym cyrkwi njepſchecźelſkim pucźu dale njepóńdźa, ale zo pſchez
prjedawſche zakonje nacžinjenu ſchkodu po móžnoſcźi wotſtronja. Miniſter
Jirecžek je k najmjeńſchomu wſchelake wot prjedawſchich wudźělane
zakonje, kiž mějachu ſo raichsrathej k wuradźenju pſchedpołožicź k
dalſchomu pſchehladanju a k pſcheměnjenju, wrócźo wzał. Tež wot druhoho
miniſtra, Schäffle, powjedaja ſpomnjenja hódny podawk, kiž nam we nim
dobroho kſcheſcźana pokazuje. Prěnju njedźelu po naſtupjenju ſwojoho
nowoho zaſtojńſtwa pſchińdźe k njomu poſoł z kencele jenoho pod nim
ſtejacoho zaſtojnika, po nowe dźěła a wobſtaranja za njoho. Tola
miniſter wotmołwi jomu: „Na dźěławych dnach chcu ja, hdyž je nuzne, rady
16 hodźinow dźěłacź, njedźele a ſ. dny pak ſu k wotpocžinkej, a ja
njebudu na nich ani ſam dźěłacź, ani druhim dźěłacź kazacź. To móže ſo
wſchěm pode mnu ſtejacym zaſtojnikam wozjewicź.“ Tak je prawje
wotmołwjene. Směmy wocžakowacź, zo tón, kiž njedźele a ſwjate dny
ſwjecźi, kaznje dawacź njebudźe kaž Giskra a Stremajer. Wěſcźe móže
Rakuſka jenož potom zas k mocy pſchińcź, hdyž katholſkej cyrkwi ſwoje
prawa woſtaji, dokełž ta je jenicžki zwjazk, kiž wſchelake pſchez rycž,
narodnoſcź, waſchnja a prawa dźělene ludy rakuſkoho khěžorſtwa
zjednocźi. ♣Ł.♠

Tyrolſka. Pſchi viſitacijach nadeńdu khěžorſcy ſwětni inſpektorowje
druhdy mało dźěcźi w ſchuli; pſchetož ſtarſchi runje tehdom dźěcźom do
ſchule hicź njedadźa. Tak namaka tajki inſpektor we Pfundru jenož dwě
dźěſcźi. Tež w druhich woſadach w Tyrolſkej nochcedźa wo pſchepodacźu
ſchulow wot cyrkwinſkoho prědkſtejeŕſtwa nicžo wjedźecź; tohodla
njewuzwoleja tež do ſchulſkeje rady. — W Innsbrucku poby wóndanjo biſkop
Eligius Cori z rjada franciskanow, zo by ſo po wopytanju ſwojoho
klóſchtra do ſwojeje diöceſy Schangtung w Chineſiſkej podał.

<pb n="38"/>

Z Roma. Hiſchcźe pſchecy nicžo wjeſołoho powjedacź njemóžemy, ale tu
ſtawaja ſo wěcy a to pſched wocžemi italſkoho krónprynca, kiž nětko we
rjanym bamžej kranjenym hrodźe Quirinalu bydli, kotrež drje ſo nihdźe
druhdźe mjez zdźěłanym ludom zjawnje njebychu ſtacź ſměli. Na tajkich
cyrkej a jeje widźownoho wjeŕcha hanjacych keklijach wobdźěli ſo najbóle
k najmjeńſchomu cuzy k tomu woſebicźe pſchiſtajeny lud, a potom ſo do
ſwěta woła a piſa, zo je Rom z bamžom a joho knjejſtwom njeſpokojny; ně
woprawdźe romſki lud ma nětſiſche italſke knjejſtwo dawno hižom ſyte.
Zemjanſtwo a woſobne ſwójby, njechadźa z italſkim krónpryncom nicžo
cžinicź měcź, ſu bamžej ſwěrne. Nowe cźežke dawki, wuzběhowanjo młodoho
ludu za italſke wójſtwo ſu nowe winy njeſpokojnoſcźe. Italſke knjejſtwo
pak tež hižom cžuje, zo drje wěcžnje z nim tracź njebudźe a tohodla
khwata, zo by tola hiſchcźe prawje wjele ſkazyło. Jeſuitam bu jich rjany
wulki klóſchtyr pſchi ſ. Ignaciju wzaty a tež nětko cyłe kollegium
romanum, t. j. rjana wulka khěža, we kotrejž běchu ſławne wyſoke ſchule.
Tež druhim cyrkwinſkim rjadam buchu jich rumue klóſchtry rubjene wot
italſkoho knjejſtwa, kotrež ſo prjedy pſchecy z tym tajeſche, zo ſo
cuzoho kubła, woſobnje cyrkwinſkoho zamoženja pſchimacź njecha. Runje
tak tajenſke běchu tamne ſlubjenja, zo budźe ſo bamžej we leonſkim dźělu
Roma doſpołna ſwoboda woſtajicź, tola tam ſtawa ſo najwjetſcha hara. Haj
ſławna vatikanſka knihownja a druhe drohe zběrki wſchelakich wumjełſkich
wěcow, kotrež je cyły katholſki ſwět zběracź a zhromadźicź pomhał, je
italſke knjejſtwo tež za zamoženjo italſkoho kraleſtwa poſtajiło. S.
wótc, kiž tutu kſchiwdu ſcźeŕpnje we ſylnej dowěrje na wſchohomócnu
pomoc božu znjeſe, je Bohu dźak! pſchi wſchitkej zrudobje tola ſtrowy a
kaž rěka, chce we blizkim cžaſu Rom wopuſchcźicź, dokelž je wottam
njemóžna wěc, naležnoſcźe cyrkwje ſwobodnje wjeſcź a rjadowacź. Njeje to
prěni krócź, zo ſu bamžojo nuzowani Rom wopuſchcźicź, to je ſo we běhu
cžaſa wjac hacž ſchtyrcycźikrócź ſtało, a pſchecy je Bóh podawki ſwěta
tak po ſwojej njewuſlědźomnej radźe wjedł, zo ſu bamžojo dobycźeŕſcy k
wjeſelu a zbožu cyłoho kſcheſcźanſkoho ſwěta a woſobnje ſwojich podanow
k ſwojim prawam pſchiſchli. Nadźijmy ſo, zo tež ſłódki měr, kiž nětko po
tak zrudnych cžaſach za naſche kraje a ludy ſo zas pſchibližuje, tež za
naſchu ſwjatu cyrkej zaſwitał a zo by naſch cźežcy domapytany ſwjaty
wótc dobycźo cyrkwje docžakał. ♣Ł.♠

Z Roma. Wopomnjenja hódne je w naſchim cžaſu, ſchtož ſwjaty wótc we
oktobru 1865 prědkſtejerjej bratſtwa wot ſwjateje wutroby Marije
prajeſche: „Modlitwa je wulka móc cyrkwje, a woſebje we tutych cžaſach.
My ſmy w jenym najcźežſchich cžaſow cyrkwje žiwi, ale my mamy modlitwu.
Wjedźenjo pſchedwidźownoſcźe we pſchitomnych pruhowanjach cyrkwje je
potajne a njeſkóncžnje mudre. Wěrno je, ja ſym naměſtnik Jězuſa
Khryſtuſa, a z nim zamožu wſchitko, ze ſo ſamoho pak nicžo. Zo je Pius
♣IX.♠ wuzwoleny, ſwětej njewoblakowane podjecźo ſwjateje Marije
prědowacź, to je wina, zo wón ze wſchitkich ſtronow tejko dźělbracźa a
tejko wopokazmow poddatoſcźe a luboſcźe doſtawa. Ale ze ſo wón nicžo
njeje, je jenož ſrědk boži. Mój ſyno, my wſchitcy dyrbimy pod ruku božej
bycź, hako dźěcźi, bamž tak derje kaž wſchitcy druzy. Bojecź ſo
njetrjebamy, <pb n="39"/>wſchak ſo ſkóncžnje tola jenož to ſtanje,
ſchtož Bóh zechce. Wſchitko, cžomuž chce wón zadźewacź, wón tež
zadźewacź wě ..... Wjele ſo modli a to je naſcha ſylnoſcź. Nuzne je, ſo
modlicź a ſo hiſchcźe lěpje modlicź. Njejſmy doſcź ponižni we modlenju,
a tež nic doſcź dowěrni. Byli ſo z wjacy ponižnoſcźu a dowěru modliło,
bychmy wſchitko dóſtali.“ — Tak dha njepuſchcźmy we nětcžiſchich
tyſchnych wobſtejenjach wobſtajnu, ponižnu a dowěrnu modlitwu z wocžow,
a Bóh nas wumoži we prawym cžaſu. ♣D.♠

Z Roma. Twarjenja za italſke miniſterſtwa wobſtara ſebi knježeŕſtwo za
tuni pjenjez t. r. bjerje je darmo. Schěſcź klóſchtrow ſo wozmje a
miniſterſtwa maja ruma doſcź; tež hodźa ſo zahrody klóſchtrow derje za
twarne měſtna trjebacź.

Z Roma. Njekhwalbnje znaty ♣Dr.♠ Pantaleoni da miłoſcźiwym ſotram we
wojeŕſkim ſchpitalu wozjewicź, zo maja wotcźahnycź, dokelž wón ſam
daliſche wobſtara. Pſchińdźe potom tam do ſchpitala a puſchcźi wſchěch
zaſtojnikow ze ſłužby. Ale hdyž italſcy khori wojacy ſłyſchachu, zo maja
miłoſcźiwe ſotry wotehnate bycź, cžinjachu njeměr a wopokazachu ſwoju
njeſpokojnoſcź. Toho dla buchu tam ſotry ſkóncžnje woſtajene, ale
wjedźenjo abo wobſtaranjo domu je jim wzate. Pſchiwiſnicy ſwjatoho wótca
dyrbja tu wjele cźeŕpjecź; woſebje hanja tež bamžowych ſchwajcarjow,
hdyžkuli ſo jedyn zjawnje pokaže.

Z Roma. Tu ſteja wěcy z kóždym dnjom hórſche. Schtóž ze ſwojimaj
wocžomaj žadławe harowanjo póſtnicy widźał njeje, njebudźe ſebi myſlicź,
kak daloko móže italſka njehańbitoſcź pſchecźiwo ſwjatomu wótcej hicź. A
tajke harowanjo ſta ſo z pomocu, haj pod zakitom italſkeje wyſchnoſcźe,
pod wobdźělenjom kralowſkich zaſtojnikow. Mužiſchcźo, hako bamž
zdraſcźeny, druzy hako biſkopojo, najbóle židźa, ſkhroblichu ſo pſched
ſamón vatikan pſchińcź a tu ſwjatoho wótca hanicź a wuſměſchecź. A
ſchtož je pſchi tym najžadławiſche, pſchichodny italſki kral, krónprync
Humbert, tutón wuſměſchacy cźah zetkajo, ſcźeže ſebi pſched nim ſwój
kłobuk. Najnuzniſcho pſchi tej wěcy maja z cyła židźa, kiž ſo wjeſela
nad domapytanjom Khryſtuſoweje cyrkwje.

Z Roma. Kaž ſo na jenej ſtronje powjeda, zo ſwjaty wótc wotjědźe a na
cžas ſo druhdźe pſcheſydli, piſaja druzy, zo krónprync Humbert ze ſwojej
mandźelſkej bórzy wotjědźe a ſnadź do Neapela pojědźe.

Francózſka. Pſchi wſchej njezbožownej wójnje ſu nimale wſchitke diöceſy
adreſſy a proteſty pſchecźiwo wotewzacźu Roma podpiſowali a wudali.
Francózſki lud je derje katholſki a móžno, zo budźe ſo republikanſke
knježeŕſtwo w Italſkej po cžaſu praſchecź, cžoho dla bu pſchecźiwo
prjedawſchomu wucžinjenju Rom bamžej wzaty. — Na ſejmje w Bordeauxu ſu
hiſchcźe junkrócź Napoleona a joho ſwójbu z tróna wotſadźili a joho za
winowatoho na njezbožu Francózſkeje wuprajili.

Schwediſka. Katholſcy wobydlerjo pſchekupſkoho měſta Malmoe ſu wot krala
dowolnoſcź doſtali, zo ſmědźa ſebi farſku cyrkej natwaricź. Faraŕ tuteje
woſady je grofa Bernhard Stolberg, kotryž je pſched někotrymi lětami w
Innsbrucku wuſchtudował. Dotal ſu w Schwediſkej jenož tſi katholſke
woſady ze ſtajnym duchownym: w Stockholmje, Göteborg a Malmoe.

<pb n="40"/>

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: kk. 143. Jakub Kral (Žurk) z Nowoſłic; 144. M.
D. z N.; 145. Pětr Bur z Stareje Cyhelnicy; 146. Michał Schołta z
Kaſchec; 147. Jakub Pjech ze Smjecžkec; 148. Marija Domſchowa ze
Smjecžkec; 149. Madlena Kaſchporcyna; 150—153. z Ralbic: knj. faraṙ Jak.
Benſch, Michał Cžornak, Mikł. Nek, Mikławſch Błažik; 154. Michał Schołta
z Konjec; 155. Michał Kummer z Łazka; 156. Madlena Jancyna z Łazka; 157.
Jakub Hórnik z Radworja; 158. Mich. Lebza z Kulowa; 159. cyhelnik Zarenk
z Wyſokeje; 160. wucžeŕ Jak. Kral z Radworja; 161. Marija Rólic z
Kſchiweje Borſchcźe; 162. Pětr Schołta ze Schunowa; 163. kubleṙ Michał
Domſch z Kozarc.

Na lěto 1870 zapłacżichu: 435. M. D. z N.; 436. M. Mich. Kummer z Łazka;
437. wucžeṙ J. Kral z Radworja.

Dobrowólne dary: Njeboh Madlena Wujeſchec 2 tol.; Marija Rólic z
Kſchiweje Borſchcźe 5 nſl.

Zemrjety ſobuſtaw: Mikławſch Kokla, kubleŕ w Pozdecach, ſobuſtaw
wubjerka za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżeni: Pawoł, ſ. G. P. Beckerta na Židowje; Kamilla,
dź. A. Wencela z B.; Haṅža, dż. ſchewca Valentina Gornoho z podhroda;
Klara Hilžbjeta, dż, kublerja Wagnera ze Smolic; Haṅža, dż. murjerja
Michała Wocžka ze Židowa. — Zemrjecżi: Handrij Rencž, wuměnkaṙ z Dalie,
66 l. Madlena, dż. njeboh Domaſcha Welsa z Hrubjelcžic, 24 lět 3 měſ.

Z Radworja. Kſchcźeni: Jan Korla, ſ. Jana Schmarandra ze Zdżerje;
Mikławſch, ſ. Mikławſcha Cžorlicha z Měrkowa; Haṅža, dż. Jakuba Pjecha z
Nowoho Bronja; Cecilia Marija, dż. Schcźěpana Zoſela z Měrkowa; Hana
Marija, dż. Jana Fulka z Radworja (†); Marija, dż. Mikławſcha
Kleinſtücka z Lutowcža; Hana Martha, dż. Hermana Bjedricha Suſchka z
Nowoho Bronja; Michał, ſ. Jakuba Hórnika z Radworja; Haṅža, dź. Jakuba
Hantuſcha z Radworja. — Zemrjecźi: Jan Schmidt z Měrkowa, 72 l. 5 m, 4
tydź.; Hana, wud. Michała Kokle z Nowych Boranec, 75 l.; Jan, ſ.
Mikławſcha Wawrija z Radworja, 2 l. 4 m. 10 dn.; — Wěrowanaj: Handrij
Weclich ze Žuric a Madlena Handrikec z Radworja.

W tachantſkej kencli a pola kk. wucžerjow ſu wot nětka na pſchedaṅ:

Biblijſke ſtawizny ſtaroho a nowoho zakonja

za katholſke wucžeŕnje wobdźěłał Michał Hórnik. 192 ſtronow. Z titlowym
wobrazom a z khartu ſwjatoho kraja. Wjazany exemplar w partijach płacźi
65 np., njewjazany 5 nſl. W knihikupſtwach ſu dróžſche po pſchiražku
percentow.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Pětr Lebza z
Ralbic 2 tol.; Wórſchla Kucżankowa z Ralbic 2 tol.; z Khróſcżic 15 nſl.;
N. N. ze Sernjan 1 tol.; z wotkazanja Madleny Wujeſchec z Khróſcżic 50
tol.; M. W. z Khróſcżic 10 tol.; Kh. W. z Khróſcżic 10 tol.; W. W. z
Khróſcżic 10 tol; Pětr Kral, cyhelnik z Hrubjelcžic 2 tol.; po poſlenjej
woli Jakuba Smoły z Hornjoho Hunjowa 50 tol.

Hromadźe: 4866 tol. 17 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.

Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 6. 18. měrca 1871. Lětnik 9.♠

Swjaty Józef.

Mjez ſwjatymi božimi je we naſchim cžaſu woſebitu wažnoſcź dóſtał ſwjaty
Józef, nic jenož tohodla, dokelž ſebi hako zaſtaracźeŕ naſchoho zbóžnika
we rjedźe ſwjatych po najſwjecźiſchej knježnje Mariji najwoſobniſche
měſto zaſłuži, nic jenož tohodla, dokelž ſo pſchez ſwoju zaſtupnu
próſtwu hako jara mócny patron pola Boha tak huſto wopokaza, ale pſchede
wſchim dóſta wón tule wažnoſcź we naſchim cžaſu pſchez ſwój ſwjaty
pſchikład, z kotrymž wucži, kak móže ſo. wſchej nuzy a wſchomu
hubjenſtwej cžłowjeſtwa najſpomožniſcho wotpomhacź. We naſchim cžaſu je
ſo tak wjele piſało a rycžało, kak mohło ſtajnje ſo rozſchěrjacej
khudobje a nuzy ſo napſchecźo ſtupicź; wſchelake dźiwne namjety a rady
ſo k tomu dawachu, ſo rozemi, po waſchnju naſchoho cžaſa ze zacpěcźom
kſcheſcźanſkich kazni. A ſchto je ſo pſchez to dobyło? Nuza a hubjenſtwo
ſo pſchecy dale rozſchěrja. A ſchto je wina na tym? Naſch cžas je z
wjetſcha kaznje a zakonje kſcheſcźanſtwa, po kotrychž ma ſo žiwjenjo
zrjadowacź, wopuſchcźił, a tak dołho, dońž ſo zas k tymſamym
njepſchiwobrocźi, hlada podarmo za ſrědkami, kotrež mohł pſchibjeracomu
hubjenſtwej napſchecźo ſtajicź. Tehdom hdyž we Egiptowſkej hłód wudyri,
a po cyłym kraju ſurowje knježeſche, póſła Bóh domapytanomu ludej
Józefa, kiž pſchez mudre zarjadowanja nuzu polóži. Dźicźe k Józefej, z
tutymi ſłowami pokaza egiptſke Farao wſchěch, kiž pola njoho pomoc
pytachu, k ſwojomu naměſtnikej. Tutón egiptſki Józef bě we wěſtym
naſtupanju pſchedznamjo ſwjatoho Józefa, zaſtaracźerja Jězuſowoho; a
jedyn mohł we naſchim cžaſu wſchěm tym, kiž chcedźa zrudobu a hubjenſtwo
tohoſamoho hójicź, takle prajicź: „Dźicźe do Nazareta k Józefej.“ Joho
je Bóh dźěławym ludźom, khudym k pſchikładej poſtajił, wot kotrohož móža
nawuknycź, kak maja ſwoje žiwjenjo, ſwoju ſwójbu po kſcheſcźanſkich <pb
n="42"/>zakonjach zarjadowacź, zo bychu ſo rozſchěrjacomu hubjenſtwej
cźekli, ſpokojnoſcź a wěrne zbožo ſebi tudy dobyli.

Prěnja wěc, kiž k tomu wjedźe, je dźěło. Dźěło pak dyrbi kſcheſcźanſke
bycź, nic jenož njepſcheſtawace prócowanjo za tym, ſchtož je k žiwjenju
nuznje trěbne, ale dźěło ma kóždy za ſwoje powołanjo měcź, za kotrež je
do ſwěta ſtajeny, a za kotrež budźe něhdy z ruki ſwojoho ſtworicźerja
wěcžne myto dóſtacź. Dźěło nikoho njewonjecžeſcźi. Žana ſwójba
njeſpodobaſche ſo Bohu bóle, hako tamna ſwjata ſwójba we Nazarecźe, a
wſchitke jeje ſtawy dźěłachu. Józef dźěłaſche a prócowaſche ſo, zo by
ſwoje powołanjo dopjelnił, wón dźěłaſche za bójſkoho zbóžnika, z nim,
pod joho wocžemi. Tohodla pſchi wſchej prócy a ſtaroſcźi we wutrobje měr
a wjeſelo. Kak cyle hinak je najbóle pſchi dźěławym ludźe naſchoho
cžaſa! Na wěcžne myto ſo njeſpomina, wěra na njebjeſa je ſo něhdźežkuli
zhubiła. Jenož dobycź a potom wužiwacź, to ſu jenicžke winy, kotrež
cžłowjeka k dźěłu pohnuja, tohodla njenaſycźomna žadoſcź za wjetſchej
mzdu, tohodla ſtajna njeſpokojnoſcź ze wſchěm, ſchtož wobſteji. — Józef
ſtejeſche woſebicźe pod prědkwidźomnoſcźu božej, na nju ſtajeſche wón
ſwoju dowěru. Wěrno drje je, zo je dźěławy lud k cźežkomu haj druhdy
bjez ſwojeje winy k wobžarowanja hódnomu pſchahej wotſudźeny, tola ſchto
móže tu pomhacź, hacž kruta dowěra na prědkwidżomnoſcź božu, kiž
pſchińdźe ze ſylneje wěry, zo njebjeſki wótc tu nuzu znaje, zo wón wě,
ſchto my cžłowjekojo potrjebamy, zo wón, kiž ptacžki njebja zežiwi a
lilije na polu draſcźi, we ſwojej dobrocźiwoſcźi ſo tež dopomni na ſwoje
nuzu cźeŕpjace dźěcźi. Haj ſwěrny dźěłacźeŕ, kiž ſo ze žiwej wěru na
Boha ſpuſchcźa, ſteji pod woſebitym zakitom božeje prědkwidźomnoſcźe.

Zlutniwoſcź je druhi kužoł zboža a ſpokojnoſcźe. Pohladajmy jeno do
nizkoho haj khudoho wobydlenja Józefowoho we Nazarecźe; tu njewidźimy
nicžo, hacž jenož, ſchtož je nuznje trěbne; zlutniwoſcź a mudra
poměrnoſcź ſo nam tu wſchudźom pokaže. Haj khudoba njeje hańba,
zaſtaracźeŕ bójſkoho zbóžnika, hacž runje z kralowſkoho ſplaha, je khudy
dźěłacźeŕ. Lěpje njemóže Bóh pokazacź, kak ſebi khudobu a khudych waži,
dokelž z nich wuzwoli ſebi tón zbóžnik ſwojich najſwěrniſchich
pſchecźelow a ſłužownikow, z khudymi chcyſche wón do najwužſchich
zwjazkow ſtupicź. To dyrbi khudych změrowacź a pózběhowacź; to dyrbjało
jich pohnucź, z wotſudźenjom božim z pokojom bycź a nic te wot božeje
prědkwidźomnoſcźe jim poſtajene mjezy pſcheſtupicź pſchez njetrěbne
wudawki za draſcźenjo, a zawjeſelenja a druhe njetrěbne wěcy. Wina
wulkeje njeſpokojnoſcźe a pſchibjeracoho hubjeńſtwa, to njeda ſo prěcź,
leži we tym, zo naſch cžas njeje pſchiwucženy zlutniwje žiwy bycź; ale
njepſcheſtawajcy wotucźeja nowe nakhilnoſcźe, naſtawaja nowe
potrěbnoſcźe, kiž chcedźa ſpokojene bycź. Tak njetrjeba ſo nichtó
dźiwacź, zo nihdźe njedoſaha, a zo tak khudoba ſo ſkoro pokaže a potom
tež njeſpokojnoſcź ſo bórzy namaka. Swjaty Józef pokazuje naſchomu
cžaſej ze ſwojim pſchikładom, zo je pilna dźěławoſcź, zjednocźena z
mudrej zlutniwoſcźu, najlěpſche lěkaŕſtwo za naſch na njeſpokojnoſcźi
tak khory cžas. Tohodla ſtajeja kſcheſcźanſcy mužojo, kiž chcedźa
dźěławomu ludej k wěrnomu zbožu dopomhacź, kaž ſławny Kolping a ♣P.♠
Theodoſius a druzy, ſwjatoho Józefa hako žiwy pſchikład pſched wocži.
Toho<pb n="43"/>dla ſtupaja khwalomne towaŕſtwa katholſkich
rjemjeſlnikow pod joho zakit, a cžeſcźa joho hako ſwojoho woſebitoho
patrona. Naſch ſ. wótc, Pius ♣IX.,♠ kiž potrjeby kſcheſcźanſkoho ludu
tak derje znaje, je tež we najnowſchim cžaſu poſtajił, zo ſmě ſo dźeń ſ.
Józefa, 19. měrc hako pſchikazany ſ. dźeń ſwjatocžnje wobeńcź, hdźež ſo
to hodźi. Njech tak cžeſcź ſ. Józefa tež mjez naſchim ſerbſkim woſebicźe
dźěławym ludźom pſchecy pſchibjera a roſcźe, njech joho rjany pſchikład
pilneje dźěławoſcźe a mudreje zlutniwoſcźe, ſwěrnje ſcźěhuje, zo tak
njebychu mjezy katholſkoho ſerbſkoho wobſedźeŕſtwa dale wotebjerali, kaž
je ſo to we wjele wſach bohužel hižo ſtało! ♣J. Ł.♠

Katholſka cyrkej w Japanſkej.

Japanſka je khěžorſtwo, kiž w zwonkownym róžku raniſcheje Aſije leži, a
z lutych, pak wjetſchich, pak mjeńſchich kupow wobſteji. Na 7027 ◻milach
licži Japanſka 35 milijonow wobydleri, kiž ſu zwjetſcha wſchitcy
pohanjo, wobknježeni wot duchownoho knježicźerja, kiž mikado rěka, a wot
ſwětnoho khěžora, kiž ſo tajkum mjenuje. Schtó ſo njeby hnuty cžucź
dyrbjał, hdyž mjeno „Japan“ ſłyſchi, kiž tak zrudne a tola tež
zwjeſelace zacžucźa zbudźuje. Kak nas mjeno tutoho kraja dopomnja na
ſpodźiwne ſkutkowanjo ſ. Franca Xaveria a joho naſtupnikow, kaž tež na
krawne a ſurowe pſcheſcźěhi, kotrež kſcheſcźanſke mjeno w Japanſkej
wutupicź dyrbjachu! A kaž ſo 200 lět zdaſche, tak dyrbjeſche kóždy
myſlicź, zo je ſo kſcheſcźanſke mjeno tudy woprawdźe wukorjeniło. Bóh
pak zdźerža hnadnu ruku na powoſtancžkach něhduſchich woſadow, kotrež
běchu jomu tak wjelc ſwěrnych ſwjatych martrarjow do njebjes póſłali.
Pſchez božu njewuſlědnu prědkwidźownoſcź pſchiṅdźechu zas cžaſy, hdźež
tež tudy kſcheſcźanſtwo z nowa na zjawnoſcź ſtupi a pokaza móc naſcheje
wěry, kotraž drje ſo na cžas pocźiſchcźecź hodźi, tola ženje cyle
wukorjenicź njeda, ale potom cźim jaſniſcho zas na ſwětło ſtupi. Chcemy
nětk wobſtejenja katholſkeje cyrkwje w Japanſkej ſebi bliže wobhladacź,
a to wot zańdźenych cžaſow hacž do nětcžiſchich wobſtejenjow.

♣I.♠

Spodźiwne je, z kajkej ſpěſchnoſcźu bě ſo junu naſcha wěra we Japanſkej
rozſchěriła, a kajku móc tutej młodej cyrkwi zaſchcźěpiła, zo, hako
najzrudniſche cžaſy pruhowanjow pſchińdźechu, hdźež mohł rjec krej po
drohach a ſchcźežkach běžeſche, ju tak wjele martrarjow pſchekraſnichu.
We lěcźe 1549, ſydom lět pozdźiſcho, hako bě Mendez Pinto japanſke kupy
nadeſchoł, pſchijědźe ſ. Franc Xaverſki z dwěmaj miſſionaraj a 3
nowokſchcźenymi kſcheſcźanami w tamnej krajinje do Cangochima w
Japanſkej. Joho prědowanja dobychu bórzy tyſacy za wěru Jězuſowu. Wón
pſchełoži japoſchtołſke wěrywuznacźo a wjele druhich modlitwow do
japanſkeje rycže. Pola luda namaka wulki pſchiſtup, ale pola pohanſkich
boncow (popow) wjele pſchecźiwnoſcźow a njepſchecźelſtwa. Tola tehdomny
khěžor Dairi njedaſche ſo wot nich naſchcźuwacź. A hako ſ. Franc po
połtſecźalětnym ſkutkowanju do Sancian dźěſche, zo by kſcheſcźanſtwo tež
we wulkim chineſiſkim kraju prědował, zawoſtaji wón jow kcźějace woſady,
najrjeńſche w Amangouchi a we kraleſtwje <pb n="44"/>Bungo. We lěcźe
1582 licžeſche ſo we Japanſkej wjacy hacž 200,000 kſcheſcźanow, 13
ſeminarow a 250 cyrkwjow. Tſjo podkralowje dóſtachu ſ. kſchcźeńcu, a
prócowachu ſo, tež ſwojich poddanow za Khryſtuſa dobycź. Woni póſłachu
tež we měrcu 1585 tſjoch młodżencow z jich ſwójbow na tehdomniſchoho
bamža Rjehorja ♣XIII.,♠ zo bychu jomu dźak wuprajili za to, zo je jim
kſcheſcźanſkich prědarjow póſłał. Woni buchu wot ſ. wótca z wjeſołoſcźu
pſchijecźi. Tola bórzy potom wudyrichu krawne pſcheſcźěhi. Pſchez zběžk
bu dotalna khěžorſka ſwójba Siogun zahnata a ſwójba Taico-Sama pſchińdźe
do knježeŕſtwa. Boncowje naſchcźuwachu hnydom khěžora na kſcheſcźanow,
prajicy, zo ſu miſſionarojo jenož ſchpijony w portugalſkej ſłužbje, a za
to ſkutkuja, zo by Japanſka pozdźiſcho k Portugalſkej pſchipanyła. We
lěcźe 1587 zakaza Taico-Sama ſwojim poddanam pſchiwzacźo kſcheſcźanſtwa,
a jeſuitam, kiž běchu hacž dotal tudy polo kſcheſcźanſtwa wobdźěłali, bu
prědowanjo naſcheje wěry Japanſkim cyle zakazane. Tola bu jim dowolene,
zo móža dla Portugiſow w Nangaſaki woſtacź, a tam za nich kemſche
wotdźeržecź. Tudy pſchebywachu nětk a wucžachu tež zjawnje. Ale
hacžrunje woni poſłuſchni khěžorowej kazni, měſto njewopuſchcźichu, tak
ſo tola druzy, a to woſobni Japaneſowje pſchedraſcźeni w kraju
rozſchěrichu a potajnje wěru dale prědowachu, tak zo za krótki cžas
67,000 pohanow, njelicžene dźěcźi, ſ. kſchcźeńcu doſtachu. Na tele
waſchnjo zdźeržachu ſo woni hacž do lěta 1593, hacž runje krawne
pſcheſcźěhanja cyle njepſcheſtachu. Hacž dotal mějachu 134 jeſuitowje
300,000 kſcheſcźanow tudy duchownje zaſtaracź, kiž we cyłym kraju
rozpjerſcheni bydlachu. Nětk pſchizanknychu ſo tež miſſionarojo z rjada
ſ. Franciska z Aſſiſi k nim a wot bamža bu 1596 Pětr Martinez z rjada
jeſuitow hako biſkop do Japanſkeje póſłany. Wón bu wot kralowſkoho
zaſtojnika z Indiſkeje na Tajco-Sama pokazany, a wot tutoho pſchecźelnje
pſchijaty. Jomu bu tež hnydom wot khěžora wotewrjene, zo móže ſej měſtno
wuzwolicź, hdźe chce we kraju bydlicź. Khěžor bě nětk cyle derje
zmyſleny pſchecźiwo kſcheſcźanſtwu, a wſcho lubjeſche rjane nadźije. Ale
tu pſchindźe njenadźicy hinak, a to ze najzruduiſchimi ſcźěhwkami. Hdy
by kſcheſcźan pſchecźiwo ſwětnym podeńdźenjam morkotacź ſměł, dha móhli
prajicź: Kak móžeſche Bóh to dopuſchcźicź? Pſchez njewěrne a njemudre
rycže jenoho ſchpaniſkoho, kaž tež pſchez njedohladne ſkutkowanjo
někotrych franciſkanow bu hněw pola Taico-Sama pſchecźiwo miſſionaram a
kſcheſcźanam znowa zbudźeny. Mjenujcy we juliju 1596 bě jena ſchpaniſka
łódź, kiž wot Manilla do Mexiko jědźeſche, pola japanſkeje kupy Nippon
na pěſk zajěła, a bu na to wot japanſkoho khěžora prjecž wzata. Zo bychu
nětk Japanſcy bojoſcź a hrózbu pſched ſchpaniſkej mócu doſtali, pokaza
wjedżicźeŕ łódźe na karcźe wſchitke kraje, kiž běchu tehdom ſchpaniſke
abo kiž za to wudawaſche. Hdyž ſo potom Taico-Samowy miniſter wopraſcha:
Kak dha je jich kral tak wjele krajow we Europje, w Americy, w Aſiji a
Africy nadobył? wotmołwi jim wón z tymile njerozomnymi ſłowami: „Pſchez
wójſtwa a pſchez nabožinu! Naſchi duchowni nam pucźe pſchihotuja, hdyž
woni te kraje kſcheſcźanſtwej pſchiwobrocźa, a naſchim wójſtwam je potom
lochka wěc, kraj pſchedobycź.“ Tele njerozomne a njepſchekładźene ſłowa
zbudźichu njedowěru khěžora znowa a ſcźěhwki tutych rycžow běchu
zatraſchne.

<pb n="45"/>

Hižom 30. decembra 1596 buchu na porucžnoſcź khěžora 6 miſſionarow z
rjada ſwj. Franciska, 3 jeſuitowje a 17 kſcheſcźenjo, bjez nimi 3 dźěcźi
niže 14 lět k ſmjercźi wotſudźene. Jich mjena ſu: 1. Pětr Baptiſta, 2.
Měrcźin z njebjes ſpěcźa, 3. Franc Blanco, wſchitcy ſchpanſcy duchowni z
rjada ſwj. Franciſka, 4. Philipp, 5. Franc ze ſwj. Michała, 6. Gonzalez
Garcia, portugalſcy duchowni z rjada ſwj. Franciſka; 7. Pawoł Miki a 8.
Jan z Goto, japanſkej klerikarjej; 9. Jakub Kiſaj, japanſki katecheta z
rjada jeſuitow; 10. Kosmas Tachegia, 11. Michał Kozaki, 12. Pawoł
Ibarki, 13. Leo Cararimaro, 14. Matij Bonaventura, 15. Joachim
Sacakibara, 16. Gabriel z Duisko, 17. Pawoł Suzuki, 18. Franc Fahnlente,
19. Pětr Sukegiro, wſchitcy Japaneſowje z 3. rjada ſ. Franciſka; 20.
Ludwik, 11 lětny hólc; 21. Anton, 13 lětny hólc a 22. Domaſch Kozaki,
23. Franc z Meaco, 24. Domaſch Danki, 25. Jan Quizuya a 26. Michał, ſyn
horjeka mjenowanoho Franca, ze ſ. Michała, 14 lětny. Na hórcy pola
Nangaſaki běchu 26 kſchižow poſtajene, a 5. februara 1597 ſtupichu
mjenowani martrarjo na hórku a wopſchimnychu z wjeſołoſcźe ſwój kſchiž z
rukomaj. Pod ſpěwanjom khwalbnoho khěrluſcha Zacharije buchu jich
ſtrony, hako hižom na kſchižach wiſachu, z lebiju pſchekłóte a tak jim
njebjeſa wotewrjene. Wot bamža Hórbana ♣VIII.♠ (w l. 1627 a 1629) buchu
cźili bědźerjo za Khryſtuſa, zbóžnoprajeni a 8. junija 1862 wot bamža
Piuſa ♣IX.♠ pak ſwjatoprajeni. Kaž je krej martrarjow pſchecy ſymjo za
nowych kſcheſcźanow była, tak bě tež tudy. Za krótki cžas ſo tyſacy k
naſchej wěrje wobrocźichu (w jenicžkim lěcźe 1599 na 70,000) a to 25,000
we kraju tehdomniſchoho kſcheſcźanſkoho krala we Fingo. Najſpodźiwniſche
pak je, kak po Taico-Samowej ſmjercźi (wón knježeſche w lěcźe
1598—1602), hdźež wſchitcy kſcheſcźanſcy miſſionarojo pak morjeni, pak z
kraja wupokazani buchu, a pohanſka ſurowoſcź wſchě ſrědki nałožeſche,
kſcheſcźanſtwo wukorjenicź, jeſuitowje za 3 lěta 15,000 wukſchcźichu. A
hacž do lěta 1614 wjac hacž 104,000 Japaneſow ſ. kſchcźeńcu doſta,
hacžrunje ſurowe zakonje w cyłej krutoſcźi wobſtejachu, a tež krucźe
wuwjedźene buchu. (Cyrkw. powjeſcźe wot ♣P.♠ Craſſet w Parizu 1689.)

We l. 1601 ſtupichu tež dominikanarjo, a někotre lěta pozdźiſcho tež
auguſtiuarjo hako dźěłacźerjo do knjezoweje wincy. Ale hacž runje krej
martrarjow we wjacy provincach zemju barbjeſche, tola licžba
kſcheſcźanow wſchědnje pſchiběraſche, tak zo bě w l. 1605 na 1,800,000
naroſtła. Bože ſłužby ſo zjawnje wotdźeržachu, a tehdomny biſkop
Jerqueyra móžeſche zjawnu cyrkwinſku viſitaciju wotdźeržecź. Tola
najhórſche pſcheſcźěhi hakle nětk pſchińdźechu. Japanſki khěžor
Cubo-Sama, potomnik Taico-Sama, naſchcźuwany wot proteſtautow, kiž běchu
w l. 1609 z Hollanda, a 1612 z Jendźelſkeje pſchiſchli, kiž to z dźěla z
fanatisma a z dźěla z bojoſcźe pſchikrótſenja we wikowanju cžinjachu, da
1614 pſchikaznju, po kotrejž mějachu ſo wſchitcy miſſionarojo z kraja
wupokazacź, kſcheſcźanſke cyrkwje potorhacź, a kſcheſcźanam pſchi
hroženju ſmjercźe, wotpanjenjo wot Jězuſoweje wěry pſchipowjedźicź.
Zemjanſke a druhe woſobne kſcheſcźanſke ſwójby buchu do połnócnoho dźěla
Japanſkeje wupokazane, abo na Philippinſke kupy dowjezene; dokelž
njechaſche, zo by ſo jara wjele krewje pſchelecź dyrbjało, ale myſlo
hdyž <pb n="46"/>kſcheſcźanow rozpjerſchi, jich tak ſkerje k pohanſtwej
zaspſchiwobrocźi. Tola 1615 khěžor zemrje, a joho ſyn Chogon-Sama, kiž
1616 trón naſtupi, běſche hiſchcźe ſurowſchi njepſchecźel
kſcheſcźanſtwa. Wón daſche pilnje za miſſionarami ſlědźicź a 22. meje
1617 bu ſchpaniſki franciſkan Pětr z donjebjesſpěcźa a portugalſki
jeſuita Maciado z Travora w Ompura k ſmjercźi wjedźeny. Toſamo ſta ſo na
to 1. junija z dominikanom Navarette a z auguſtinarjom Ferdinandom z
Tocachima. Jeju cźěła, kaž tež tej prjedy mjenowaneju, buchu do morja
cźiſnjene. A tak buchn tudy cźi ſchtyrjo martrarjo, z kóždoho rjada, kiž
tudy ſkutkowaſche, jedyn w ſmjercźi zjenoſcźeni, kaž tež połtſecźa ſta
lět pozdźiſcho na jenym dnju pſchekraſnjeni a ſwjatoprajeni. Wjac hacž
jedyn krócź ſu, Bohu žel, zo dyrbi ſo to prajicź, hollandſcy
proteſtantſcy kſcheſcźenjo, pohanſkim wyſchnoſcźam katholſkich
kſcheſcźanow łójicź pomhali. Tak bu w l. 1620 mała kſcheſcźanſka łódź,
kotraž z Manilla pſchijědźe, wot nich popanjena a kſcheſcźenjo Japanſkej
wyſchnoſcźi pſchepodacźi. Wot tutych buchu na to kapitan, kaž tež
miſſionaraj Pětr ze Zugnica a Ludwik Florez w Nangaſaki, žiwi paleni, a
tym 13 druhim bu 10. aug. 1622 hłowa wotrubana.[3]⁾ (Pſchichodnje dale.)

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Zańdźeny tydźeń wopyta naſche tachantſtwo wyſokodoſtojny
k. kanonikus Štulc z Prahi.

Z Budyſchina. Swjaty wótc je naſchomu k. biſkopej liſt póſłał, w kotrymž
ſo za dary luboſcźe dźakuje, kotrež je brunjowſki grofa Kajus ze
Stolberg ze Sakſkeje ſobu pſchinjeſł a pſchepodał, kaž tež za poſtajenjo
zjawnych modlitwow w naležnoſcźach ſwjateje cyrkwje. Skóncžnje žohnuje
ſwjaty wótc biſkopa a wſchitkich jomu podatych, wſchitkich dawacźerjow,
kaž tež wſchitkich druhich wěriwych, duchownych a ſwětnych.

Z Brunjowa. Na ſpocžatku t. m. zemrje w ſtarobje 67 lět naſcha knjeni
grofina Marija ze Stolberg-Stolberg we Falkenbergu w Schlezynſkej, hdźež
bě na wopytanju pola ſwojeje tam wudateje dźowki, a bu 6. t. m. tudy
ſwjatocžnje pohrjebana. Wona bě wulkeje cžeſcźe hódna knjeni a woſebje
tež dobrocźeŕka khudych.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Němſka. Nowe němſke khěžorſtwo změje nětko na 9627 kwadratnych milach
24,840,000 proteſtantow a 13,380,000 katholikow. K tomu pſchińdźe
hiſchcźe wotſtupjeny Elſaß a pjaty dźěl Lothringſkeje, hdźež je na 260
kwadratknych milach 1,600,000 wobydleri. Židow je w nowej abo
nětcžiſchej Němſkej wokoło 500,000.

<pb n="47"/>

Němſka. Khěžor-kral Wylem je ſo do Barlina wrócźił. Pariz je wopytanjo
dźěla němſkoho wójſka jenož dwaj dnaj poměł. Tola forty ſu hiſchcźe wot
němſkoho wójſka wobſadźene a woſtanu to do zapłacźenja prěnjeje połojcy
prěnjeje milliardy frankow. Pſchi daliſchich płacźenjach pocźahnu cuze
wójſka kóždy krócź dale wot Pariza k ranju. Tola dozapłacźenjo dołha a
dowupróznjenjo kraja ſmě tſi lěta tracź. Do toho cžaſa budźe tež
wotſtupjeny kruch Francózſkeje z wjele wojakami wobſadźeny. Naſch ſakſki
krónprync Albert je zańdźenu njedźelu w Dreždźanach pobył a je ſo zaſy
do Francózſkeje podał, hdźež změje wobſadne wójſko kommandirowacź. Wot
ſakſkoho wójſka pſchicźehnje najprjedy krajna wobora (Landwehr) domoj.
Francózſcy jecźi ſo tež hižo domoj woža.

Němſka. Na 3. měrca wumrje we Freiburgu we Badenſkej Heinrich z Andlaw,
ſławny wojowaŕ za katholſku wěc a prawo we Badenſkej, hdźež liberalny
miniſter Jolly lěta dołho hižom ſchulu a cyrkej po ſwojej hłowje
„porjedźa“, a tak katholſkomu ludej wjele ſchkodźi. Njeboh z Andlaw je
woſebicźe tež znaty pſchez wubjerne rycže, kiž je na wjele katholſkich
němſkich zhromadźiznach měł.

Schwajcaŕſka. W Genfje zemrje we februaru francózſki pólny marſchal
♣Randon,♠ rodźeny proteſtant, kotryž pak bu na ſmjertnym łožu katholſki,
wotpołožiwſchi wěrywuznacżo pſched biſkopom Mermillod. Na tym dnju
zemrje tam tež prjedawſchi muhamedanſki (turkowſki) zaſtojnik Boghos
Bey-Diz, kotryž bě w Genfje katholſku wěru ſpóznał a ſo pſched ſmjercźu
kſchcźicź dał.

Z Roma. Swobodny knjez z Arnim, dotalny pruſki póſłanc pola
japoſchtołſkoho ſtoła dawaſche tudy pſchez ſwoje zadźerženjo, woſobnje
we poſlenich měſacach wſchěm katholikam wulki pohorſchk, ſo zjawnje z
bamžowymi njepſchecźelemi towaŕſchejo. Bě jenicžki cuzy póſłanc, kiž
prynca Humberta do Roma witaſche, a ſtajnje ſo k njomu towaŕſcheſche,
joho bjeſady a wobjedy wopytowajo. Nětko pak je nahle z Roma wotwołany a
joho měſto zaſtupi ſobu bajerſki póſłanc, hrabja Taufkirchen; tónſamy ma
nětko z cyła němſke krajiny we Romje pola japoſchtołſkoho ſtoła
zaſtupicź, a nadźijemy ſo, zo budźe to ſwědomicźiſcho cžinicź hacž z
Arnim, kotryž tak huſto pokaza, zo ſo jomu njecha katholſke naležnoſcźe
pſchecy zaſtaracź. Z cyła je prawje dźiwno, zo bě pruſke kraleſtwo, k
kotromuž tejko katholikow pſchiſłuſcheſche, kotrychž naležnoſcźe mějachu
ſo tam tola jenicžcy zaſtupicź, ſtajnje wot jenoho lutherſkoho póſłanca
zaſtupjene, haj zo běchu zaſtojnicy hacž do najpoſleniſchoho ſłužownika
pſchi pruſkim póſłanſtwje jenož lutherſcy; to tola prawu dowěru
njewubudźuje. — Khwalomne je we cžaſu piemontſkoho knjejſtwa we Romje
zadźerženjo rakuſkoho póſłanca, grofy Trautmannsdorfa, kiž pſchikład
ſwojoho pruſkoho towaŕſcha njeſcźěhowajo, krónpryncej Humbertej z pucźa
khodźeſche.

Z Roma. Njedźelu 5. měrca běſche pola ſwjatoho wótca deputacija z
khěžorſkich rakuſkich krajow, 43 duchownych a ſwětnych knjezow, pod
wjedźenjom grofy Salm. Tale deputacija pſchinjeſe, kaž wſchelake druhe
deputacije, tež pjenježne dary za bamža ſobu.

Z Roma. Bamž je cžeſcźowanjo ſ. Józefa w měrcu runje tak wuznamjenił,
kaž cžeſcźowanjo ſ. Marije w meji, mjenujcy z 3000 dnami wotpuſka za <pb
n="48"/>kóždy dźeń, na kotrymž ſ. Józefa cžeſcźujemy z modlitwu a
rozpominanjom, kaž tež z doſpołnyṁ wotpuſkom na jenym dnju měſaca za
tych, kotſiž wſchėdnje kotružkuli pobožnoſcź k cžeſcźi ſ. Józefa
dokonjeja. Na 8. decembra 1870 je bamž ſ. Józefej cžeſne mjeno
zakitacoho patrona cyłeje cyrkwje pſchipołožił. To je ſo z Božim
dopuſchcźenjom wěſcźe wažnych winow dla ſtało. Nas cžaka tajki
pſchichod, w kotrymž budźe nam ſpomožne, zo změjemy tak mócnoho a
luboſcźiwoho zakitarja a zaſtupnika!

Z Roma. Njepſchecźelowje cyrkwje ſcźelechu peticiju za wotehnacźo
jeſuitow wokoło; tola ſkóncžnje mějeſche napſchecźiwna peticija za
zdźerženjo jeſuitow w Romje tſikrócź wjacy podpiſmow. Tohorunja
pſchiběraja we wſchelakich italſkich měſtach zaſy pſchiwiſnicy ſwjatoho
wótca. (Genf. Corr.)

Schpaniſka. Faraŕ pola St. Leokadia we Talavera je na 14 lět a 8 měſacow
z kraja wupokazany, dokelž je paſtyŕſki liſt arcbiſkopa z Toledo wo
civilnym mandźelſtwje na klětcy cžitał a wukładował. (Genf. Corr.)

Francózſka. Narodna zhromadźizna, kiž je najwažniſche wobzamknjenja w
Bordeauxu ſcžiniła, pſcheſydli ſo w tychle dnach do Verſaillesa, kotryž
ſu Pruſowje a druzy Němcy nětko wopuſchcźili.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: kk. 164. kubleṙ Jakub Libſch z Hornjoho Hunjowa;
165. młyṅk Wawrik z Kukowa; 166. kubleŕ Ryncž ze Swinarnje; 167. Pětr
Hila z Kukowa; 168. bur Delan z Wěteńcy; 169. Jekela z Pancžic; 170. Jan
Ketan ze Słoneje Borſchcźe; 171. Jurij Kokla ze Zajdowa; 172. Pětr
Haſcha ze Zajdowa; 173. Jan Pětrka z Hrubjelcžic; 174. M. Pjetaſchowa z
Dreždźan; 175. Haṅža Ducžmanowa z Nuknicy; 176. Jakub Młónk z Jaſeṅcy;
177. Mikławſch Kral z Khróſcżic; 178. Marija Bjarſchec z Khelna; 179.
Mikł. Kral z Miłocżic; 180. kubleṙ Jan Mikławſch Jórdan z Cźěſchkec;
181. kubleṙ Jan Ducžman z Bozankec.

Dobrowólne dary: Jurij Kokla ze Zajdowa 5 nſl.; Pjetaſchowa z Dreždżan 5
nſl.

Smilne dary k dalewobſtaranju: Za ſwj. wótca: pſchez Khróſcźicy: 11 nſl.
5 np.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchiua. Kſchcżeni: Auguſt Pawoł, ſ. hejtmana Handrija Horaka z
Wulkoho Wjelkowa; Marija Hilžbjeta, dź. pjekarja Józefa Köglera z B.;
Pawoł Oskar, ſ. tyſcherja Morica Möchela z B.; Hana Marija, dź. Jana
Schołty z B. — Zemrjeta: Wórſcha, Jakuba Cźěſle z Cżěſchkec zaw. mandż.,
82 l. 6 m. 9 dnow.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: kubleṙ Jakub
Kummer z Cžaſec 25 tol.; wěſta woſoba 20 nſl.; jena khuda ſchwalcža 10
nſl.; A. S. z Khróſcźic 1 tol.; jedyn z njebjelcžanſkeje woſady 10 tol.

Hromadźe: 4903 tol. 17 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.

Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 7. 1. hapryla 1871. Lětnik 9.♠

Katholſka cyrkej w Japanſkej.

(Pokracžowanjo.)

Dokelž je nimale njemóžne, mnohoſcź martrarjow w Japanſkej z mjenom
mjenowacź, tak chcemy jenož tych najſławniſchich tamnoho cžaſa
wopomnicź, hako dominikana Franca z Moralez, franciſkana Pětra z Avila a
jeſuitu Spinola z Genua, hako wjedźicźerjow teje ſławneje rycźeŕſkeje
cžródy, kotraž je pod mjenom „wulke martraŕſtwo“ w ſtawiznach japanſkeje
cyrkwje znata. Bjez tutej namakamy mužow, žony a dźěcźi, ſtawy z
najwoſobniſchich japanſkich ſwójbow z 18 miſſionarami, z cyła 52
martrarjow, wot kotrychž buchu 22 žiwi paleni a tſicycźom bu hłowa
wotcźata. Tutón krawny njeſkutk ſta ſo 2. ſeptembra 1622 w Nangaſaki w
pſchitomnoſcźi 6000 pſchihladarjow na hórcy, kiž běſche jenož 500
krocželow wot teje zdalena, hdźež 5. februara 1597 hižo ſpomnjeni 26
martrarjo krej za Khryſtuſa pſchelachu.[4]⁾

We lěcźe 1627 buchu pſcheſcźěhi hiſchcźe ſurowſche a martry, kiž jenož
cžłowjecža złóſcź ſej wumyſlicź wjedźeſche, buchu na kſcheſcźanach
wuwjedźene. Zo bu jim hłowa wotrubnjena, zo buchu žiwi paleni, to wjac
njeſpokojeſche tych złóſnikow, ně, hórſche a hacž dotal njeznate martry
buchu wunamakane. Licžba martrarjow tak roſcźeſche, zo ſo wjac licžicź
njehodźeſche. Woſobnje běchu to lěta 1633 a 1637, hdźež krej tak rjec z
rěcžkami po haſach běžeſche. Woda, woheń, rjemjeń a ſchtryk a tyſac
druhich martraŕſkich ſrědkow, na kotrež ſo ſamón ſurowy romſki khěžor
Nero dopomnił njebě, dyrbjachu k tomu kſcheſcźanow cžwělowacź a moricź.
Ale boža móc bu ſylniſcha, dyžli wſchě martry. Kſcheſcźanſcy wuznawarjo
tež w najhórſchich boloſcźach Boha khwalicź njepſcheſtachu, a woni <pb
n="50"/>radſcho žiwjenjo woprowachu, hacž zo bychu Khryſtuſa zaprjeli.
Byrnje ſo kſcheſcżanſtwo z tajkejle ſurowoſcźu wutupicź pytaſche, dha to
tola pſchecy jara pomałku dźěſche, tak zo bě hiſchcźe we lěcźe 1638 jich
licžba jara wulka. We tutym lěcźe zběhny ſo 37,000 kſcheſcźanow w
kraleſtwje Arima pſchecźiwo jich potłócžerjam, dokelž buchu pſchez
njewurjeknite martry a cžwěle k tomu zehnacźi; ale khěžorſke wójſka,
podpjerane wot ſchtukow hollandſkich łódźow, jich pobichu, a wjetſchi
dźěl wot nich bu ſurowje morjeny. Poſlenja podawizna wobzanknje we lěcźe
1640 tutón najzrudniſchi cžas katholſkeje cyrkwje w Japanſkej. Tehdom
pſchińdźechu 4 portugalſcy wotpóſłani z 74 druhimi woſobami w
pſchewodźenſtwje do Nangaſaki. Woni buchu hnydom do jaſtwa ſadźeni, a
hako njechachu wěru zaprěcź, tež k ſmjercźi wotſudźeni. Jenož 13 łódźnym
matroſam bu žiwjenjo woſtajene, a woni do Makao póſłani z tym
powjeſtwom: „Zo tak dołho hacž budźe ſłónco zemju wohrjewacź, žadyn
kſcheſcźan wjac do Japanſkeje pſchińcź njeſmě, a byrnje je tež ſchpanſki
kral abo Bóh kſcheſcźanow, tón wulki Schaka (tak rěka najwyſchſchi
pſchibóh Japaneſow) ſam był, budźe jomu hłowa wotrubnjena.“ Pſchez tułe
bohahanjacu zakaznju bu wſchitkim europiſkim miſſionaram a krajanam
pſchiſtnp do Japanſkeje wot khěžorſkoho knježeŕſtwa w Jeddo zakazany.
Woni mějachu dowolnoſcź na kupje Deſima, kiž ſo pſchez móſt z měſtom
Nangaſaki dźeržeſche, wikowacź, tola njeſmědźachu móſt ženje
pſcheſtupicź, a wyſche toho pod wuměnjenjom, kiž žadyn wěriwy
kſcheſcźan, njech je kajkohožkuli wuznacźa, wot pohanſkich wyſchnoſcźow
ženje horjebrał njeby, jelizo hiſchcźe cžeſcź a ſwědomjo zhubił njeje.
Tak piſche nam lutherſki ſpiſaŕ Kämpfer ſam: „Woni ſu ſej wjele
njepſchiſtojnoſcźow wot pohanſkoho luda lubicź dali, tak zo ſwjate dny a
njedźele žane kemſche dźeržecź njechadźa, zo zjawnje nihdźe žane
pacźerje a pſalmy ſpěwacź njebudźa, zo te mjeno Jězus ženje wuprajicź
njechadźa, ſwjaty kſchiž, kaž tež wſchě druhe zjawne wopokazſtwa
kſcheſcźanſtwa cyle na bok woſtajecź budźa. A wyſche toho chcychu wot
njewěriwych znjeſcź, ſchtož budźa ſej napſchecźo nim dowolicź.
(Kirchengeſch. d. jap. Reiches von Kämpfer. Buch 4, Kap. 6.)

Japanſke knježeŕſtwo chcyſche kſcheſcźanſtwu pſchiſtnp zadźěwacź; wone
měnjeſche, zo je tam kſcheſcźanſtwo wutupjene, a tola dyrbjeſche Bójſtwo
wěry ſpóznacź, kotraž w běhu poł ſta lět nimale milijon martrarjow
wotcźahny, kiž z wjeſołoſcźu do ſmjercźe za Khryſtuſa dźěchu. Běchu to
martrarjo wot najwyſchich wjeŕchow a zemjanow hacž do khudoho
dźěłacźerja, zaſtupjerjo cyłoho japanſkoho ſplaha. Tohodla njeje tež
Japanſka do zanicženja ſpanyła, kaž hewak kraje, kiž wot evangelia zas
wotpanychu. Pſchez 200 lět dołho trajacy dźiw je ſej tam Bóh wěriwych
zdźeržał, hacž do toho dnja, hdyž móžachu zas katholſcy miſſionarojo
pſchez bože dopuſchcźenjo w tutych krajinach dołho njewobdźěłane
japoſchtołſke pola wobdźěłacź ſpocžinacź. Prjedy hacž pak to powjedamy,
chcemy hiſchcźe ſpomnicź na prócowanjo kſcheſcźanſkich miſſionarow wot
lěta 1640 hacž do nowiſchoho cžaſa, zo bychu woſyrocžene japanſke woſady
wopytali.

♣II.♠

Hižon we lěcźe 1642 pucźowachu ſcźěhowacy jeſuitowje z Makao do
Japanſkeje, hako: Anton Kubin, generalny viſitator Japanſkeje a
Chineſiſkeje; Albert <pb n="51"/>Mecinſki z Pólſkeje, Anton Capeſche z
Neapla, Jakub Moralez ze Schpaniſkeje a Franc Marquez z Nangaſaki. Woni
běchu 12. auguſta mjelcžo na jenu japanſku kupu wuſtupili; buchu pak
hnydom popanjemi a do Nangaſaki wjedźeni, hdźež po 7 měſacžnym jaſtwje a
wulkich cžwělach w měrcu 1643 martraŕſkeje ſmjercźe wumrjechu. Tſjo
młodźi kſcheſcźenjo, 1 Portugiſa a 2 Japaneſaj dźělachu z nimi
cźeŕpjenja a ſmjercź. Wſchitkich cźěła buchu ſpalene, a popjeł do morja
zeſypany. Bórzy po nich pſchińdźechu 5 druzy z toho ſamoho rjada, zo
bychu na jich měſto ſtupili. Ale tež woni buchu bórzy po wuſtupjenju do
Japanſkeje popanjeni a wumrjechu pod ſamſnymi martrami. Bjez druhim
buchu jim z piłu ſtawy cźěła pomałku prjecž rězane.

We lěcźe 1647 dźěchu 5 dominikanarjo wot Manilla do Japanſkeje. Woni
drje tež wjele njewuſkutkowachu; ale buchu za krótki cžas morjeni. Tola
ſchtó móže prajicź, hacž pozdźiſcho ſo tola druhdy radźiło njeje, zo ſu
jednotliwi miſſionarojo z tutych rjadow ze ſuſodnych Philippinſkich
kupow z kradźu do Japanſkeje dóſchli, a tam krótſchi abo dlěſchi cžas
ſkutkowali, byrnje potom najbóle tute ſkutkowanjo z krewju zapłacźicź
dyrbjeli. Tež wot druhich ſtronow bu ſpytane, do Japanſkeje pſchińcź.
Pſchecy ſo namakachu khrobli prědarjo ſ. ſcźenja, a martraŕſka krej
barbjeſche z nowa Japanſku; tola zawjeſcźe cyle podarmo běžała njeje.

We lěcźe 1666 bu khěžorſka kommiſſia do wſchěch měſtow a wſow póſłana,
kotraž dyrbjeſche wot kóědeje ſwójby napiſacź, kajkeje wěry je. Kóžde
lěto bu potom dźeń poſtajeny, na kotrymž dyrbjachu wobydlerjo kóždeje
khěže ſwjecźo ſ. kſchiža z nohami teptacź. We wſchěch pſchiſtawach
dyrbjachu ſo kſchiže nakłaſcź, zo nichtó njeby na kraj wuſtupicź mohł,
bjez toho zo by na ſ. kſchiž njeſtupił a tak ſo hnydom hako kſcheſcźan
njeſpóznał.

We oktobru 1709 da ſo jedyn ſicilſki měſchnik z mjenom Sidotti wot
Manilla do Japanſkeje pſchewjeſcź. Ale wón bě lědom na kraj ſtupił, bu
popanjeny, najprjedy do Nangaſaki a potom do Jeddo wjedźeny, hdźež wjacy
lět w jaſtwje ſedźeſche. Tam kſchcźijeſche wón tež někotrych Japaneſow.
Ale bórzy zhoni to knježeŕſtwo a da hnydom tych wukſchcźenych moricź, a
Sidotti bu zamurjowany, a pſchez małe woknjeſchko jědź doſtawaſche. Wón
tam za krótki cžas wumrje.

Hacž je tutón miſſionar potomnikow měł, njeje z wěſtoſcźu znate. Tola
pſchińdźechu kóńc zańdźenoho lětſtotka do ſuſodnoho khěžorſtwa Anama
mužowje, kiž ſo pod pſchilubjenjom zamjelcženja hako miſſionarojo z
Japanſkeje wuznachu. Jedyn wot nich na biſkopa Pigneau, w Adran, kiž
běſche japoſchtołſki vikar wot 1771—1779 w Chochinchina, pozdźiſcho
liſty piſaſche. Tež biſkop Brugnier, japoſchtołſki vikar w Korea
powjeda: „Zo je we lěcźe 1831 jena japanſka łódź do krajiny Lucon w
Korea pſchijěła, a tam ſo podnóriła. Wot ludźi na njej jenož 20 ſmjercźi
wucźeknychu, dokelž płowacź móžachu. Cźi mějachu wſchelake medaille a
znamjenja ſ. Marije a druhich ſwjatych pſchi ſebi, kotrež we wulkej
cžeſcźi dźeržachu; tola wot kſcheſcźanſtwa wjele wjac njewjedźachu. Tute
ſwjecźata běchu, kaž prajachu, wot prjedownikow doſtali. Hako běchu we
kſcheſcźanſtwje rozwucženi, žadachu ſ. kſchcźeńcu, a prajachu, zo lud
tola ſo hiſchcźe derje dopomni na euro<pb n="52"/>piſku kſcheſcźanſku
wěru, a tež wutrobnje žada, zo by znowa w tej ſamej rozwucženy był; ale
zo jich khěžor to njepſchida. Tutón podawk pokazuje, zo tam
kſcheſcźanſtwo, hacžrunje žani miſſionarojo njepſchińdźechu, cyle zabyte
njebě. Tak piſaſche 28. februara 1838 francózſki lazariſta Fairre, zo
hiſchcźe ma Bóh tam wjele potajnych wěrywuznawarjow, kiž w ſwojim cžaſu
na zjawnoſcź ſtupja. — Tež japoſchtołſki vikar Imbert[5]⁾ w Korea,
kotraž je jenož 10 hodźinow wot Japanſkeje zdalena, piſa 24. novembra
1838: „Huſto hladam na Japanſke krajiny ze zrudobu, kiž ſu z naſchim
kraleſtwom we wěſtym zjenocźenſtwje, tak zo tudy tež něſchto japanſkoho
wójſka ſteji. Sym pſchihoty ſcžinił, zo by Japanſka zas wěru
prjedownikow zeznała pſchez to, zo tute wójſko ju ſobu dom tym ſwojim
pſchinjeſe. Tohodla je miſſionar Chaſtan a jedyn katecheta k nim ſchoł.“
(Pokracžowanjo.)

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. W naſchej tachantſkej ſchuli a we wucžeŕſkim ſeminaru
běchu tutón tydźeń zjawne pruhowanja, na kotrychž běſche hnadny k.
biſkop pſchitomny.

Z Budyſchina. Po železnicy woža ſo nětko cžaſcźiſcho ranjeni a khori
wojacy domoj. Na dwórniſchcźu (bonhofje) ſu pomocnicy z albertſkoho
towaŕſtwa a měſtny komité, kotryž khorych zaſtara a ſtrowych darmo
wokſchewja.

Z Budyſchina. Za naſche ſerbſke ſchule a tež za wotroſcźenych je wužitna
ſerbſkoněmſka knižka wo nowych měrach a wahach wuſchła. My ju naležnje
porucžamy, dokelž nowa měra a waha w pſchichodnym lěcźe wſchudźom ſo
zawjedźe.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Z Barlina. Tudy bu 21. měrca prěni powſchitkowny němſki rajchsrath
pſchez pruſkoho krala hako němſkoho khěžora najſwjatocžniſcho
wotewrjeny. We nim ſu nětko wſchě, němſkim wjeŕcham pſchiſłuſchace kraje
pſchez 382 wuzwolenych zapóſłancow zaſtupjene. Mjez zapóſłancami kaž
mjez němſkim ludom ſu nětko jara wſchelake ſtrony, za tym hacž chcedźa
ſwobodniſche prawa a zakonje hacž miniſterium, abo hacž ſu z wot njoho
wudatymi zakonjemi ſpokojom; abo tež, hacž chcedźa cyłe němcowſtwo pod
jene knjejſtwo pſchinjeſcź, abo jednotliwym nětko wobſtejacym krajam
ſwoje woſebite prawa a knjejſtwa zdźeržecź. Mjez ſtronami rajchsratha je
za nas najwažniſcha tak mjenowana „katholſka ſtrona“, kiž ze 65
zapóſłancow katholſkoho ludu we Schlezynſkej, Weſtfalſkej, Rheinlandźe a
Bajerſkej wobſteji. K najſławniſchim z nich pſchiſłuſcheja Emanuel z
Ketteler, biſkop we Mainzu, ſławnje znaty wojowaŕ za prawa katholſkeje
cyrkwje w Němſkej, dale prjedawſchi hanoverſki miniſter Windthorſt,
jedyn z najlěpſchich rycžnikow cyłeje zhromadźizny, wobaj
Reichenſpergeraj, duchowny radźicźel Müller z Barlina a druzy. Hacž
runje je katholſka ſtrona hacž dotal mała we pſchirunanju z druhimi,
pokaza ſo taſama tola hižom hako derje wjedźena a dźerži krucźe hromadu.
<pb n="53"/>Katholſki lud je drje njedoſpołnje zaſtupjeny; dokelž mjez
nimale 39 millionami wobydleri cyłeje Němſkeje je wokoło 17 millionow
katholikow, kiž bychu po tajkim 170 zapóſłancow měcź dyrbjeli. Tola ſu
wſchelake winy, zo ſo jenoho tak zbožownoho zaſtupjeŕſtwa nadźijecź
nimamy. ♣Ł.♠

Schwajcaŕſka. „Luzerner Zeitung“ wozjewja na italſkoho póſłanca w Bernje
ze Vierwaldſtätten ſcźěhowace pſchipiſmo: „Excellenca! Hacž do naſchich
horow je powjeſcź pſchiſchła, zo ſu we poſlenich dnjach někotſi naſchich
ſobukrajanow w Romje wot italſkich policiſtow zajecźi, z rjecźazami
wobcźeženi a pod hanjenjom po haſach cźahani. A hako běchu tſi hodźiny
we jaſtwje ſedźeli, buchn bjeze wſchoho pſchepytanja puſchcźeni. Jenoho
běchu pſchi tym tak pſchebili, zo jomu krej po woblicžu běžeſche. My
nimamy trjeba, Wam rozkłaſcź, kajke zacžucźa tajka powjeſcź w kóždej
wutrobje pola nas zbudźuje. Mjez tym cžaſom, kotryž ſcźe Wy we naſchim
wótcnym kraju pſchebywali, móžeſchcźe ſo pſchepokazacź, zo
ſchwajcaŕſkomu republikanej cžeſcź wyſche wſchoho dźe, a zo, ſchtóž
cžeſcź ſobukrajana rani, cžeſcź wſchitkich trjechi. Excellenca, budżecźe
tohodla ſami cžncź, zo je we wužitku Waſchoho knježeŕſtwa, kotrež Wy
pola nas zaſtupujecźe, hdyž za tule we woſobach naſchich krajanow tež
nam nacžinjenu kſchiwdu nam połne a doſpołne zarunanjo wobſtaracźe. Zo
ſu naſchi w Romje pſcheſcźěhani krajenjo ſobuſtawy bamžoweje gardy, je
pſchicžina wjac, zo my zarunanjo žadacź dyrbimy. Lětſtotytki licžimy my
Schwajcarjo w Vierwaldſtätten ſej za cžeſcź, zo bamžowje k naſchej
narodnoſcźi dowěru maju, tudomnych krajanow bližſchej ſłužbje ſwojeje
woſoby powołacź. My ſmy hordźi na tule dowěru a njepuſchcźimy ani włoſku
daloko, zo njebychmy tohoſamoho hódni byli. Excellenca! Ze
republikanſkej zjawnej khrobłoſcźu damy Wam tudy naſche ſłowo, zo, kaž
bamžowi wojacy w Romje, tak cyły lud w Vierwaldſtätten ſwěrnje k bamžej
a ſwojim w Romje hanjenym krajanam ſteji. Njejſmy drje runje nětk na to
pſchihotowani, tu we Romje nam ſcžinjenu njeprawdu a tu pſchelatu krej
Schwajcarjow pſchez khoſtanjo ſami zarunacź; ale krej Schwajcarjow
hiſchcźe ženje njekhoſtana pſchelata njebu, a tež najmócniſchich, kotſiž
ſłabych podcźiſchcźowachu, trjechi w ſwojim cžaſu wěſte khoſtanjo. Wy
ſcźe rozwucženy doſcź, to ſpóznacź a my nimamy trěbne, Was na
najnowiſchi pſchikład Napoleona ♣III.♠ pokazacź, kotryž za někotre
njedźele z najmócniſchoho knježerja najhubjenſchi jaty bu. Excellenca!
Dokelž naſcha wuſtawa nam njedowoli, do officialnoho rozrycžowanja z
druhokrajnymi póſłancami ſtupicź, wuzwolimy tónle pucź, zo bychmy naſche
reklamacije k Waſchej wědomoſcźi pſchinjeſli, a proſymy Was, zo byſchcźe
Waſchomu knježeŕſtwu we Florencu to k wjedźenju dali.“ ♣K.♠

Z Roma. Tu zakhadźeja wot italſkoho knjejſtwa pſchiſtajene bandy z
kóždym dnjom njehanbicźiſcho pſchecźiwo cyrkwi, duchownym, klóſchtram,
prjedawſchim bamžowym zaſtojnikam, kiž ſwoju pſchiſahu ſwěrnje dźerža.
Najprjedy njemóžeſche žadyn duchowny pſchez haſu hicź, bjez toho, zo by
wuſměſchany był, potom buchu harowanja a zakhadźenja pſched cyrkwjemi we
cžaſu božich ſłužbow wotrycžane a wuwjedźene, a kóždy, kiž cyrkwjow
ſtupi, hanjeny; nětko ſkhrobla pak ſo hižom, cyrkwje ſame napanycź,
prědowanja pſchetorhowacź a zadźěwacź, haj ſamo na božej mſchi
njehańbicźe zakhadźecź, kaž je ſo 10. měrca we cyrkwi del Geſù ſtało.
<pb n="54"/>Tu prědowaſche ſławny jeſuita Tommaſi; joho prědowanjo
njemějeſche nicžo, ſchtož mohło někoho ranicź, njedopomni ze žanym
ſłowcžkom na zrudne wobſtejenſtwa we Romje a ſkóncži wokoło
pſchipołdnja. Hdyž pobožni poſłucharjo z cyrkwje ſtupichu, ſtejeſche tu
cžróda mužiſchcźow, ze z wołojom wulatymi kijemi, a zahnachu kóždoho zas
do cyrkwje, hdźež dyrbjachu hiſchcźe dołho pſchebywacź, hacž jedyn
civilnje zhotowany muž, z bantom na ramjenju do cyrkwje ſtupi z něhdźe
30 wojakami; to bě jedyn z italſkoho ſudniſtwa (quäſtury), kiž něſchto
woſobow zaja. Z nahimi mjecžemi we rukach a pod dźiwim wołanjom rubachu
wojacy wſchudźom wokoło, haj do ſamych pobocžnych khapałkow a pſchez
kehelki wulkoho wołtarja, hdźež jedyn měſchnik božu mſchu dźeržeſche a
ſwj. woprawjenjo wudźěleſche, haj ſame žónſke njewoſtajichu ſo we měrje,
tež krej bu pſchelata. Pſchez tajke žadławe njecžeſne ſrědki chce
piemonteſke knjejſtwo Rom za ſo dobycź! Tutón podawk njeje jenicžki, kiž
mohł ſo powjedacź, ale wſchèdnje ſo cyrkwinſke pobožnoſcźe na tajke
waſchnjo kaža. Romſcy pak ſu tež dawno tajkich njecžeſanych hoſcźi, kiž
chcedźa ſo pſchecźiwo jich woli pola nich zaſydlicź, jara ſycźi, a budźa
ſo wěſcźe ze wſchěmi zdźěłanymi ludźimi wſchěch krajow wjeſelicź, hdyž
budźe Rom, hłowne ſydło zdźěłanoſcźe ſwěta, rukam italſkich zapuſcźeri
zas wutorhnjeny a pod miłoſcźiwe knjejſtwo naměſtnikow Khryſtuſowych zas
ſtajeny. — Wot k zběhnjenju wuzwolenych wjetſchich klóſchtrow je 8
najrjeńſchich hižom wot italſkoho knjejſtwa wzatych, runje tamne, hdźež
mějachu najwyſchſchi pſchedſtojicźerjo rjadow ſwoje ſydła, kiž dyrbjachu
tak ze wſchěm wucźahnycź, ſchtož ſpomožne zarjadowanjo huſto po cyłej
zemi rozſchěrjenoho rjada jara pocźežuje. — Wſchě woprawdźe hnujace
ſwjatocžnoſcźe maſtrownoho tydźenja, kotrež hewak wjele tyrac cuzych do
Roma pſchiwjedźechu, njemóža ſo lětſa we ſw. Pětrowej cyrkwi wodźeržecź,
ale ſtanu ſo jenož we domjacej khapali ſwj. wótca. Bóh daj, zo by, kaž
něhdy naſch zbóžnik pſchez cźeŕpjenjo a boloſcźiwu ſmjercź k dobycźu na
ſmjercźi a wſchěch ſwojich njepſchecźelach, pſchińdźe, tež joho
naměſtnik ſkoro po tak cźežkim domapytanju hiſchcźe wjeſołe dny na
ſwěcźe za ſo a ſwj. cyrkej wuhladał! ♣Ł.♠

Z Roma. Na 12. měrca je młody baron Egon z Roth-Schönberg ze Sakſkeje
katholſkej cyrkwi pſchiſtupił. Pſched dwěmaj lětomaj ſtaj hižo joho
bratr Ernſt a joho macź tu ſamu krocžel ſcžiniłoj. Nazajtra wudźěli bamž
k. baronej we vatikanje ſakrament firmowanja.

Z Roma. Tudy bu 4. měrca deputacia dźěcźi ze Schlezynſkeje wot grofiny
Kielmansegge bamžej pſchedſtajena, kotraž adreſſu pſchepoda. Taſama
wobſtejeſche z tſjoch małych hólcow: Klemens Haas, Józef Putzer a Anton
Bonazeller. Woni buchu wot ſwjatoho wótca w pſchitomnoſcźi Mſgr. Ricci
pſchecźelnje powitani, a mały Klemens joho z hróncžkom w italſkej rycži
poſtrowi a pſchepoda na to w žołtoběłožidźanej móſchnje wot
ſchlezynſkich dźěcźi nahromadźeny pětrowy pjenježk. Z wutrobnymi ſłowami
wupraji na to Pius ♣IX.♠ wjeſołoſcź a dźak za tajki dar wot
njewinowatych rukow, a požohnowa ſkóncžnje wſchitkich. — Kaž je
cžitarjam hižon znate, bu pſched někotrym cžaſom wulki dźěl romſkoho
kollegia (wyſokeje ſchule) wot italſkoho knježeŕſtwa prjecžwzaty, a
wocžakuje ſo, zo hiſchcźe zbytkny dźěl tež wozmu. Tohodla ſu nětk
rektorojo wſchitkich narodow, kiž tudy <pb n="55"/>ſchtudowachu,
italſkomu knježeŕſtwu kruty proteſt napſchecźo prjecžwzacźu kollegia
pſchepodali. ♣K.♠

Francózſka. Młoda tſecźa republika ma teſame njezbožo, kajkaž za prěnju
w lěcźe 1792 a za druhu w juliju 1848 naſta. Narodnej zhromadźiznje a
wot njeje wuzwolenomu knježeŕſtwu napſchecźiwo pozběhuje ſo nowe
revolucionſke knježeŕſtwo w Parizu pod mjenom „kommune“ abo wubjerk
nationalneje gardy abo tež tak mjenowana cžeŕwjena republika nižſchoho
luda pod wjedźicżeŕſtwom cžeſcźelakomnych mužow wyſchſcheje klaſſy. Wot
republikanſkoho prawje wuzwolenoho knježeŕſtwa, kiž pod Thiersom we
Verſailles ſydli, běſche general Vinoy do Pariza póſłany, zo by rjad
zawjedł a narodnu gardu demobiliſirował (z brónje puſchcźił.) Tola to ſo
njeporadźi, garda ſo ſpjecźeſche a njechaſche ſwoje kanony a
mitrailleuſy wudacź. Wojacy pak, pſchecźiwo njeměrnikam wjedźeni, ſo tež
ſtajichu a njechachu na nich tſělecź, ale ſpſchecźelichu ſo z nimi;
pſchetož francózſkomu wojakej zezda ſo hižo huſto uniforma narodneje
gardy hako něſchto ſwjate! Haj pſchińdźe tak daloko, zo „wubjerk
narodneje gardy“ dweju generalow k ſmjercźi wotſudźi a zatſělicź da, kaž
pozdźiſcho hiſchcźe wjele druhich ludźi. K tomu pſchiſłodźeja ſo na
Thiersa, hako by wón potainy royaliſta (kralowſcy zmyſleny) był. Tak je
w Parizu tu khwilu njeměrna ſtrona dobyła a je ſtrach za ludźi, kiž
něſchto wobſedźa. Na pſchikład chcedźa, zo by wulki wójnſki dołh jenož
bohata klaſſa płacźiła. Wſchitke ſpjecźenjo pak je tam nětko
wobžarowanja hódne; pſchetož Němcy maja někotre forty pſched Parizom w
ſwojej mocy a hroža z tſělenjom. Wojacy zwonka Pariza ſu tež za Thiersa
(tohorunja cźi, kiž ſu w Němſkej hiſchcźe zajecźi); pſchetož woni měnja,
zo tež Napoleonowa ſtrona ſobu njeměr cžini, zo by pſchi tym ſnadź z
pomocu wukraja joho ſyna abo joho ſamoho na trón pſchinjeſła. Schtóž pak
je dobry Francóza, njepſcheje ſebi Napoleona, ale republiku. We
někotrych wjetſchich měſtach běchu tež „kommune“ po pſchikładźe Pariza
wuwołali (kaž w Lyonje, Marſeille, Saint Etienne atd.) a něſchto ludźi k
ſmjercźi wotſudźili; tola zda ſo, zo tam rozom nad njerozomom ſkerje
dobudźe. Wbohi kraj!

Hollandſka. Heemſkerk, hollandſki miniſter a wjedźicźeŕ proteſtantſkeje
ſtrony tam, praji wóndanjo na ſejmje w druhej komorje, hako bě wo
wurubjenju bamža rycž, zo „chce wón tele praſchenjo jenicžcy z
juriſtiſkeje ſtrony rozſudźicź. Ale hdyž wón to cžini, njemóže hinak,
hacž zo dyrbi wuprajicź, zo wot dołhich zańdźenych cžaſow tajka
njekhmanoſcź we civiliſirowanym ſwěcźe ſo wobeſchła njeje, kiž tak
wſchitke zacžucźa za prawdu a ſprawnoſcź podtłocžuje, kaž tónle ſkutk, a
tale bjewſcheje pſchicžiny, ſrjedź doſpołnoho měra na jenym drje ſłabym,
ale neutralnym kraju dokonjana uſurpacija (rubjenſtwo).“ Cžeſcź tajkomu
mužej, kotryž je najprěni był, kiž je na jenym enropiſkim ſejmje zjawnje
njekhmanoſcźe bjezbožnych cžródow zacżiſnył, kotrež je italſke
knježeŕſtwo na hłownym měſcźe katholſkoho ſwěta dokonjało. ♣K.♠

Połnócna Europa. Pſchez dekret 2. meje 1869 ſu miſſiony w połnócnej
Europje wot bamža na ſcźěhowace waſchnjo rozdźělene: 1) Japoſchtołſki
vikariat we Schwediſkej pod k. Studach. 2) Japoſchtołſka präfektura
Norwegiſka, kotraž prjedy pod ſchwediſki vikariat ſłuſcheſche. Tuta
präfektura wopſchija wſchitke <pb n="56"/>krajiny Norwegiſkeje hacž do
połnócnoho dźěla zemje a Lappland. Hako japoſchtołſki präfekt je knjez
Bernhard pomjenowany. 3) Japoſchtołſka präfektura w Danſkej, kotrejž tež
Faröerſke kupy, kaž Zelenſka a Island, hdźež ſu miſſionarojo hakle w
nowiſchim cžaſu ſo zaſydlili, pſchiſłuſcheja. 4) Japoſchtołſka
präfektura w Schleswig-Holſteinje. Poſlenjej präfekturje ſtejitej
hiſchcźe pod Osnabrückſkim biſkopom, kotryž mjeno japoſchtołſkoho
provikara połnócnych miſſionow wjedźe. Dale bu 5) nowa japoſchtołſka
präfektura w połnócnym dźěle Schottlanda poſtajena, kotraž hrabinſtwa
Caitneß a Orkady a ſchottſke kupy wopſchija. 6) Eskimokupy a
New-Kumberland buchu Hornjej Kanadiſkej pſchidźělene. ♣K.♠

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: k. k. 182. kubleṙ Mikławſch Kubanja z Ralbic;
183. Auguſt Maaz z Wjelkowa; 184. duchowny radżicżeṙ a faraṙ Fr.
Schneider z Kulowa; 185. kapłan Wowcžeṙk z Kulowa; 186. wucžeṙ Roſmij z
Němcow; 187. wucžeŕ Schołta z Kocźinje; 188. wucžeṙ Cžorlich ze
Sulſchec; 189. Wórſchla Nowotnikec z Hóſka; 190. Khata Schołtowa z
Rachlowa; 191. kubleṙ Jan Guda z Dalic; 192. ♣R. V.♠ H. Gabriela Gudżic
we Loſławje; 193. wucžeŕ Pjetaſch z Khróſcżic; 194. kubleṙ J. Kummer z
Cžaſec; 195. Hana Bukowa ze Zyjic; 196. Madlena Běrowa z Kopſchina; 197.
M. Wjenkowa z Khróſcźic; 198. Jan Zynda z Jaſeṅcy; 199. Jakub Wjenka z
Róžanta; 200. Mikławſch Ducžman z Dźěžnikec.

Na lěto 1870. 438. J. Z. z J.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Karl Alwin, ſ. krawca Roberta Pfeila z B.;
Richard, ſ. krawca Wylema Oehra z B.; Jurij Michał, ſ. žiwnoſcźerja
Jurija Auguſta Kokle ze Zajdowa. — Zemrjetaj: Jan G. Laras z B., 49 l.;
Marija, dż. Jana Auguſta Měrcźinka z Hrubjelcžic, 4 l. 6 měſ.

We expedicijach Póſła móže ſo doſtacż za 3 nſl. wužitna nowinka:

Pomocna knižka k wulicženju nowych a ſtarych měrow a wahow. 72 ſtronow.

Wopſchijecźo je tele: dołhoſtna, płoninſka a cźěleſna měra, tež za
tócžne wěcy a žita; pſcheſtajenjo ſtareje wahi do noweje atd. atd.

Za jutrownych kſchižerjow ſu wuſchłe a pſchedawaja ſo broſchirowane za
1½ nſl.:

Jutrowne khėrluſche,

z khróſcżanſkich ſpėwaṙſkich wuwzate.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Pětr Delenk ze
Słoneje Borſchcże 1 tol.; Jan Ketan ze Słoneje Borſchcźe 1 tol.; M. Z. z
P. 5 tol.; pſchinoſchk klóſchtra Marijnoho Doła 100 tol.

Hromadże: 5010 tol. 17 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.

Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 8. 15. hapryla 1871. Lětnik 9.♠

Katholſka cyrkej w Japanſkej.

(Skóncženjo.)

Tola tež za japanſku cyrkej rjeńſche cžaſy zakcźěchu, hako bamž Rjehoŕ
♣XVI.♠ w l. 1846 z nowa Japanſku a lieukieuſke kupy k japoſchtołſkomu
vikariatej pozběhny, a prěnjomu biſkopej, z mjenom Forcade, pſchepoda,
kiž hižon dwě lěcźe na lieukieuſkich kupach hako miſſionar ſkutkowaſche.
Kajke namaka wón tehdomniſche wobſtejenja katholſkeje cyrkwje w
Japanſkej? Wón wopiſuje nam teſame 25. jan. 1847 z Makao takle:
„Japanſka je hiſchcźe zanknjena; kralowje a wjeŕchowje zjenocźa ſo
napſchecźo Bohu a joho žałbowanomu a hdyž bychu ſebi miſſionarojo
zwažili, do kraja zaſtupicź, by jich wěſta ſmjercź trjechiła. Tola mamy
nadźiju, zo Khryſtus bórzy zas do Japanſkeje zaſtupi.“ Bjez tym běchu ſo
miſſionarojo na Lieukieu, takrjec pſched japanſkimi wrotami zaſydlili,
hdźež tež hižon japanſka rycž knježi. Ale hiſchcźe ſo někotre lěta
minychu, prjedy hacž móžachu do Japanſkeje zaſtupicź. Biſkop Forcade
mějeſche tróſcht, Japaneſu, kiž bě joho wucžeŕ w japanſkej rycži był, w
l. 1850 kſchcźicź. Dwě lěcźe pozdźiſcho poda ſo khorowatoſcźe dla, do
Francózſkeje a k. Liboiſej, generalnomu prokuratorej w Honkongu, bu
zaſtaranjo japoſchtołſkoho vikariata tudy pſchepodate.

We lěcźe 1853 bu Collin, miſſionar w Mandſchuriſkej, za japoſchtołſkoho
vikara w Japanſkej poſtajeny; ale prjedy hacž měſto tndy naſtupi, 23.
meje 1854 w Chineſiſkej wumrje, a tak zas Libois měſtno zaſtara. Tón
ſamy póſła miſſionarow Girard, Mermet a Furet na Lieukieuſke kupy.

We měſacu meje lěta 1856 podaſchtaj ſo miſſionaraj Furet a Moucou hako
tołmacžerjej dweju francózſkeju łódźow do połnócnoho dźěla Japanſkeje.
Wot měſta Hakodadi na kupje Jeſo někotre pucźowanja do nutskownoho kraja
ſcžiniſchtaj; ale policiſtojo běchu pſchecy zady njeju, zo njebyſchtej
ze žanym Japaneſu porycžałoj. <pb n="58"/>Tola napoſledku ſo dwaj
policiſtaj, hdyž ſo njewobkedźbowanej widźeſchtaj, ſamoj z nimaj do
rycžow daſchtaj, a ſo jara zwjeſeliſchtaj, hdyž cuzownikaj jeju rycž
móžeſchtaj. Tež lud bě, kaž ſo zdaſche, derje zmyſleny, ale połny
bojoſcźe. To ſamo wobkedźbowa Furet tež na kupach k połdnju. K ſwojomu
wobžarowanjn dyrbjeſchtaj ſo zas do Naſa na Lieukieu wrócźicź, a tam
zbožowniſche cžaſy wocžakacź. A tute pſchińdźechu!

Hacž runje jenož Japanſka wikowanſkoho wužitka dla z krajnoho
wotzanknjenja wuſtupi, a wyſche Hollandźanow tež Amerikanſkim,
Jendźelſkim a Ruſam wěſte wikowanſke prawa pſchizwoli, wona tola jenož
pſchez to njewuſlědne wotpopohladanja božeje prjedywidźownoſcźe dopelni.
We lěcźe 1858 pſchińdźe Francózſka a žadaſche ſebi tež te prawa.
Poſelſtwo dóńdźe 26. ſeptbr. do Jeddo. Miſſionar Marinet z Lieukieu
ſłužeſche francózſkomu miniſtrej, baronej Groſzej hako tołmacžeŕ. Na 9.
okt. bu zwjazk podpiſany, w kotrymž buchn Francózam tſi pſchiſtawy,
Jokohama, Nangaſaki a Hakodadi k wikowanju wotewrjene, a wſchitkim tam
bydlacym cuzym ſwoboda we wěrje pſchilubjena. To drje hiſchcźe njebě
doſpołna ſwoboda za miſſionarow; dokelž ſmědźachu jenož cuzym, a nic
Japaneſam prědowacź; ale bě tola wulka krocžel k lěpſchomu. Miſſionar
Girard, kiž bu pozdźiſcho japoſchtołſki vikar Japanſkeje, kotraž bu nětk
hako woſebity vikariat poſtajena, piſaſche 28. nov. 1858 z Hongkonga:
„Tak ſu nam nětk po 10 lětach žadoſcźe wrota Japanſkeje wotewrjene.
Zwjazk dawa zapoſłancej prawo, po cyłym kraju pucźowacź. My nadźijemy
ſo, zo budźe jedyn wot nas joho pſchewodźecź, a tak powoſtancžki
prjedawſchich woſadow, kotrež traž hiſchcźe k namakanju budźa,
zhromadźicź pytacź. Jedyn europiſki zaſtupnik je nam wozjewił, zo po
wuprajenju japanſkoho zaſtojnika hiſchcźe katholſcy kſcheſcźenjo w
Japanſkej ſu, kiž we horach zakhowani bydla. Někotſi wot nich ſu hakle
wóndanjo jich wěry dla morjeni.“

Tele pſcheſcźěhanjo, wot kotrohož Girard rycži, ſta ſo w l. 1856 we
wokolnoſcźi Nangaſaki. Tam bu 80 kſcheſcźanow zajatych. Po prócowanjach
pſchecźelow a znatych bu jich 50 zas puſchcźenych. Wot tych 30 wumrje 10
we jaſtwje, a cźi druzy, kiž buchu hakle za 2 lěcźe puſchcźeni,
wumrjechu bórzy po tym; dokelž woni běchu dyrbjeli hłód, lacžnoſcź, puki
a druhe cžwěle pſchetracź; nochcźe buchu jim z porſtow wotorhane a wulke
kamjenje na wutrobu kładźene byli.

Mjenowany miſſionar Girard pſchewodźeſche francózſkoho zapoſłanca, k.
Duchem z Bellecourt do Jeddo, hdźež bu wyſchnoſcźi hako tołmacžeŕ a
katholſki miſſionar pſchedſtajeny. We Jokohama běſche miſſionara
Mounicou woſtajił, kiž tam hnydom khapałku natwari, kotraž bu 12. jan.
1861 w pſchitomnoſcźi wjele wukrajnikow wſchelakich wěrywuznacźow
poſwjecźena. Bě to wot 200 lět zas prěnja katholſka cyrkej, kiž ſo tudy
załoži. Japaneſowje z Kanagawa a z Jeddo a wokołnoſcźe pſchińdźechu, zo
bychu ju wohladali, tak zo cyrkwicžka wot ranja hacž do wjecžora prózna
njebu. Tola z tym bě knježeŕſtwo njeſpokojne, a zakaza Japanſkim wopyt
tejeſameje. Ale pſchecźiwo zakazni tam pſchecy zas někotſi pſchińdźechu.
Tež buſchtaj dwě woſobje do jaſtwa ſadźenej; dokelž běſchtaj miſſionarej
japanſke knihi pſchedałoj. We Hakodadi zhromadźi miſſionar Mermet tež
mału woſadu. To bě dobry zapocžatk! Tola hrube zakonje hiſchcźe njejſu
cyle zběhnjene; tak <pb n="59"/>ſteji hiſchcźe w Jeddo na ſtołpach
pſchibite, zo kóždy, kiž ſwj. kſchižej cžeſcź wopokazuje, ſo k ſmjercźi
wotſudźicź dyrbi. Nadźija, zo kſcheſcźanſtwo tudy wjetſchu ſwobodu
doſtanje, hdyž 1862 japanſke poſelſtwo we Europje pola wjeŕchow
pucźowaſche a wſchudźom zwjazki ſcžini, njeje ſo cyle dopelniła, a jenož
njerady cźeŕpi wyſchnoſcź tam miſſionarow a cuzych kſcheſcźanow. Lud pak
je derje zmyſleny napſchecźo kſcheſcźanſtwej. We lěcźe 1863 natwari ſo w
Nangaſaki jara rjana cyrkej z 3 wěžemi, na kotrychž ſo złote kſchiže
zybola, za kotrež bě tež francózſka khěžorka Eugenia a woſobni
Francózowje wulke pjenježne dary darili. Hacž dotal bě tu jenož mała
khapałka była. W ſwojim cžaſu běſchtaj tudy 2 rjanej katholſkej cyrkwi.
Jena hiſchcźe wobſteji, ale je nětk pohanſki tempel.

Nowa cyrkej w Nangaſaki ſcźahny wjele ludu hromadu. Tola ſchtó bě ſej
myſlił, zo budźe pſchez božu prjedywidźownoſcź taſama ſrědk, w
zakhowanym bydlace japanſke woſady zas wunamakacź. Miſſionar Petitjean,
nětk biſkop a japoſchtołſki vikar w Japanſkej, piſche 17. měrca 1865:
„We nocy po 12 ſtejachu 15 woſobow pſched cyrkwinſkimi durjemi, a hako
běch jim durje wotcžinił a wótcenaſch wuſpěwał, dachu ſo mi ſpóznacź, zo
ſu kſcheſcźenjo! Woni tež pſchiſtajichu, zo w tej wſy, hdźež bydla,
wſchitcy tak wěrja. Na to ſcžinichu ſebi ſwjaty kſchiž a ſpěwachu: ♣„O
deus sama! o yosa sama! Sante Maria sama!♠ to rěka O Božo knježe! o
knježicźerjo knježe! Swjata Marija! kralowna.“ A po napraſchowanju
móžachu: wótce naſch, jandźelſke powitanjo, konfiteor a rózarije. Hako
ſwj. patronow cžeſcźa woſebje ſwj. Joſefa, Michała, Theklu a Klaru. Hdyž
ſwjecźo ſwj. Marije z Jězus-dźěcěatkom wuhladaja, praja, zo ſo pola nich
hody tež tajke ſwjecźo wuſtaja, a zo tež pſched jutrami ſwj. póſt
dźerža. Zeleny ſchtwórtk, 13. haperleje 1865 wopytachu 1500 njeznatych
kſcheſcźanow cyrkej, a modlachu ſo pſched znamjenjom kſchižowanoho.“

W měſacu meje 1865 zhoni miſſionar, zo we wokolnoſcźi Nangaſaki 2500
rozpjerſchenych kſcheſcźanow bydli. A bórzy po tym pſchińdźeja
wotpoſłani jeneje blizkeje kupy, bjez nimi katecheta Pětr, wot kotrohož
zhonichmy, zo ſu kſchcźeńſke ſłowa pola nich teſame, kaž we katholſkej
cyrkwi. Woni wozjewja, zo w Japanſkej je hiſchcźe jara wjele
kſcheſcźanow a mjenuja jene měſto, hdźež 1000 kſchecźanſkich ſwójbow
bydli. Na to praſcheja ſo: „Kak wulki kral (bamž) w Romje nětk rěka a
hacž maja miſſionarojo žony a dźěcźi.“ A hako běchu na to ſpokojace
wotmołwjenjo doſtali, praja z wjeſołoſcźu: „Haj wy ſcźe cźi prawi, na
kotrychž ſmy dołho tak ze žadoſcźu cžakali!“ Mjenujcy ſtari paſtyrjo
běchu pſched 200 lětami, hako do ſmjercźe dźěchu, zrudźenych
kſcheſcźanow z wěſtoſcźu ze zaſypſchińdźenjom katholſkich miſſionarow
tróſchtowali; ale jich tola kedźbnych ſcžinili, zo budźa to prawi, kiž
ſu nježenjeni žiwi a ſwjatu Mariju hako macź božu cžeſcźa a woſebnje,
kiž romſkoho bamža hako najwyſchoho biſkopa pſchipóznaja. Tak ſu cźile
kſcheſcźenjo lětſtotytki ze ſcźeŕpnoſcźu na tutych prawych póſłow
cžakali, a ſkóncžnje je Bóh jich próſtwu wuſłyſchał. Ale kak ſu ſo tute
woſady w tymle cžaſu zdźeržałe, hdyž žanych duchownych njemějachu, a
žadyn ſakrament, khiba ſwj. kſchcźeńca, ſo wužiwacź njehodźeſche? Tudy
widźimy wulki dźiw boži! Nan wucžeſche dźěcźi, a tute zas dźěcźi, ſchtož
wot kſcheſcźanſtwa wjedźachu. Hdźež bě <pb n="60"/>wjac ſwójbow
hromadźe, bu jedyn hako katecheta wuzwoleny, kiž potom tež ſwj.
ſakrament kſchcźeńcy wudźěleſche. Druhe ſakramenty drje dyrbjachu
parowacź; tola je Bóh zawěſcźe jich dobru wolu horjewzał.

We měſacu juniju znajachu miſſionarojo hižon 20 kſcheſcźanſkich woſadow
ze 7 katechetami, a pozdźiſcho bu jim měſto wozjewjene, hdźež bě 7000
kſcheſcźanow. Bjez tym běchu policiſtojo na te poſelſtwa kedźbni
ſcžinjeni a Japaneſam bu wopyt zakazany, a prědkſtejerjo dyrbjachu za
tym hladacź, zo žadyn wjac do kſcheſcźanſkeje ſwjatnicy khodźił njeby.
Mjez tym bu Petitjean 21. oktobra 1866 w Hongkong hako biſkop
wuſwjecźeny, a 4. febr. 1867 wudźěli wón w nocy w pomjenowanej cyrkwi 80
kſcheſcźanſkim Japaneſam ſwj. firmowanjo, a 2. jun. t. l. bu pſched
durjemi tuteje cyrkwje wulke ſwjecźo (ſtatua) ſwj. Marije we
pſchitomnoſcźi francózſkoho a portugalſkoho miniſtra a druhich wyſchich
japanſkich zaſtojnikow zjawnje poſwjecźene. Na njej ſteja ſcźěhowace
ſłowa: „Naſcha luba knjeni z Japana, proſch za nas! K wopomnjecźu na 17.
měrca 1865. (t. j. dźeń, hdźež buchn prěnje japanſke woſady nadeńdźene)
Kralowna martrarjow! Pomocnica kſcheſcźanow!“

Tola pſcheſcźěhi tež nětk cyle njepſcheſtachu, hacž runje wjac tajke
zrudne cžaſy njeběchu, kajkež bě je Japanſka prjedy widźała. Tak buchu w
l. 1866 na wjele blakach kſcheſcźenjo do jaſtwa ſadźeni a cžwělowani, a
15. jul. 1867 bu we Urakami khapałka wurubjena a 60 kſcheſcźanow
popanjenych. A hako běchu z kijemi pſchebicźi, buchu do jaſtwa
cźiſnjeni. To ſta ſo tež we wſach St. Klara, St. Joſef a druhich
měſtach. Tute pſcheſcźěhi naſtachu, dokelž kſcheſcźenjo pola pohrjebow
pohanſkich popow wjac měcź njechachu.

Zo tež zła wěc w božej rucy z cžaſami dobre płody njeſe, pokaza ſo tež
tudy; mjenujcy dokelž bě nětk wjele dźěcźi woſyrocźenych, załoži biſkop
za nje ſeminar, a hižon je tam 20 hólcžatow pſchiwzate. Wyſchnoſcź hewak
to pſchidała njeby. Hako biſkop Petitjean do Roma na koncil pucźowaſche,
piſachu někotſi kſcheſcźenjo, kiž we jaſtwach ſedźachu, na bamža liſty.
Dowolam ſebi, jedyn tajki liſt 14 lětnoho hólcžeca (po ſłowje)
ſobudźělicź: „Hólc, z mjenom Dominikus, kotryž dźak Wam, biſkopej a tym
wótcam, w poſlenim lěcźe na 30. dnju dwanatoho měſaca kſchcźeńcu,
firmowanjo a ſakrament wołtarja doſta, ſcźełe wam próſtwu za
kſcheſcźanow w Japanſkej, kotſiž we wſy Urakami popanjeni buchu. Pſchez
Waſch ſchkit ſu ſo tucźi kſcheſcźenjo rozſchěrili; tohodla proſchcźe
tola Boha, zo bychmy ſo dale rozſchěrili. Cźiſami, kiž w jaſtwje tudy po
licžbje 67 ſedźa, a mjez nimi ſu 14 žónſkich, toſamo proſcha. Dokelž
ſtrach a bojoſcź roſcźe, wozmu ja moju pomoc k Wam!“ Tak trajachu tam
pſcheſcźěhanja hacž do dźenſniſchoho dnja; tola najwjetſcha zrudoba za
tamnych miſſionarow bě, hako někotſi po wulkich martrach woſłabichu, a
Khryſtuſa zaprěchu. Cźi druzy, kiž njeběchu morjeni, buchu po tyſacach
do dalokich podkopkow wotwjedźeni abo do puſtych krajow zapokazani.
Wjele bu na łódźe wodźenych a potom zatepjenych. Francózſki póſłanc
žadaſche drje puſchcźenjo zajatych kſcheſcźanow, a k tomu pſchizanknychu
ſo tež póſłancowje druhich kſcheſcźanſkich wjeŕchow, a Japanſke
knježeŕſtwo pſchilubi tež puſchcźenjo kſcheſcźanow a khoſtanjo jich
njepſchecźelow. Ale budźe wone ſlubjenja dopjelnicź móc, hdyž cyłe
japanſke zemjanſtwo zady tych najwoſobniſchich a naj<pb
n="61"/>bohatſchich wjeŕchow Satſuma, Magota a Toza, kiž tu runje
najhórſchi njepſchecźeljo ſu, ſteji, kotrymž ſo hiſchcźe 400,000
pohanſkich popow pſchizanknje? Woni ſu tak mócni, zo ſo khěžor jich
bojecź dyrbi. Tak je nam Poſoł hižon tež wot zrudnych pſcheſcźěhow
japanſkich kſcheſcźanow powjedał, a tamni biſkopja běchu nuzowani na
tajke zrudne powjeſcźe koncil wopuſchcźicź, a ſo do ſwojich woſadow
podacź.[6]⁾ Tola Bóh budźe, kiž je Japanſke woſady ſta lět dołho w
potajnoſcźi dźeržał, tež dale je zakitacź. A mamy tu krutu nadźiju, zo
tute krajiny, kotrež ſu z tak wjele martraŕſkej krewju płodźene, w
ſwojim cžaſu tež najrjeńſche płody za naſchu wěru pſchinjeſu. J. Kral.

Porjedźenjo. W 7. cžiſle na ſtr. 50 r. 17 je zady dypka tole
wuwoſtajene: Jenož Hollandſcy buchu wot tuteje zakaznje wuwzacźi.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. W ſerbſkich woſadach dźeržachu ſo lětſa pſchi
najrjeniſchim wjedrje kſchižeŕſke proceſſiony. Ze ſuſodnych woſadow a
měſtow bě wjele pſchihladowarjow pſchiſchło.

Z Budyſchina. Kaž ſo nam praji, chcedźa wſchelacy katholſcy Serbja ze
wſow na Wałporu po dopołdniſchich kemſchach wot jow do Philippsdorfa
hicź. Schtóž chce ſo k tomu proceſſionej pſchizanknycź, njech do
tachantſkeje cyrkwje kemſchi pſchińdźe.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Na 25. měrca ſwjecźeſche k. wucžeŕ Hermann Sperling w Nowych
Dreždźanach ſwój 25 lětny zaſtojnſki jubilej. Woſebite pocžeſcźowanjo
ſta ſo jomu bjez druhim tež wot towaŕſtwa ſ. Cäcilije (za cyrkwinſki
ſpěw a cyrkwinſku muſiku,) do kotrohož wubjerka k. Sperling ſłuſcha.

Z Dreždźan. Wucžeŕ pſchi hłownej katholſkej ſchuli, k. Pawlikowſki je
wot katholſkeje cyrkwje wotpanył a do lutherſkeje zaſtupił. Dreždźanſke
nowiny wuprajeja nadźiju, zo wón nětko lěpſche wucžeŕſke měſto doſtanje.

Z Dreždźan. Bratſtwo wěcžnoho cžeſcźowanja najſwjecźiſchoho ſakramenta a
k podpjeranju khudych cyrkwjow pod zakitom ſ. Benno w Dreždźanach je
lětnu rozprawu wudało. Zaṅdźene lěto běſche ze zakładnym kapitalom 1526
toleri dokhodow a 267 tol. wudawkow. Wot towaŕſtwa kupjene a dźěłane
cyrkwinſke paramenty (draſty atd.) doſtachu zwjetſcha cyrkwje a khapale
w Sakſkej a tež někotre wukrajne; w poſlenim połlěcźe buchn woſebje tež
lazarety a depoty jatych zaſtarane. Pſchipódla buchn pjenjezy hromadźene
k zdźerženju miſſionſkich božich ſłužbow a ſchulow za rozpjerſchenych
katholikow w Sakſkej a druhdźe. Tak pokazuje ſo tež w tymle towaŕſtwje,
kak ſo ze zjenocźenymi mocami wužitne a zaſłužbne wěcy doſpěcź hodźa!

<pb n="62"/>

Z Annaberga. Schulſki vikar k. Grólmus (rodźeny z Radworju) pſchińdźe
ſem za vikara.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Němſka. Kaž je znate a w ſwojim cžaſu tež we Poſole wozjewjene, bu we
ſchtwórtym poſedźenju vatikanſkoho koncila k wěrnoſcźi wěry pozběhnjene,
zo je bamž, hdyž wón hako najwyſchſchi paſtyŕ a wucžeŕ cyłeje cyrkwje wo
wěrnoſcźach wěry abo kſcheſcźanſkich pocžinkach něſchto za wſchěch
kſcheſcźanow płacźomne ſwjatocžnje poſtaji, abo kaž ſo praji, hdyž wón
„♣ex cathedra♠“ rycži, njezmólny. Pſchecźiwo tutej wucžbje wuſtupowachu
hižom prjedy hacž ſo koncil zeńdźe, wſchelacy wucženi mužojo we
njecyrkwinſkich nowinach, piſmach a knihach. Najwoſobniſchich
pſchecźiwnikow pak namaka tuta ſtara, nětko pak ſwjatocžnje wuprajena
wucžba, pola němſkich profeſſorow, woſobnje na wyſokich ſchulach we
Mnichowje, Bonnje, Wrótſławje a Prazy. Nadźijachmy ſo, zo budźe wſcha
njepſchezjenoſcź we tutej wěcy ſo zhubicź, a zo ſo wucženi mužojo
ponižnje podcźiſnu hłoſej Ducha ſwjatoho, kiž pſchez powſchitkowne
cyrkwinſke zhromadźizny k wěriwym rycži. Ale z wulkej zrudobu dyrbimy
wuznacź, zo tamni mužojo, kiž prjedy ſpomožnje ſkutkowachu, ſo njemóža
pſchewinycź, zo bychu ſwoje nahlady a pſcheſwědcženja cyrkwinſkej
wucžbje podcźiſnyli, ale zo podpjerani wot ſwětnych wyſchnoſcźow a
khwaleni wot njewěrnych nowinow zjawnje pſchecźiwo poſtajenej wucžbje
dale ſkutkuja, tak zo biſkopojo, kiž ſu ſo wſchitcy wuprajenej wěrnoſcźi
pſchiznali a najbóle tež hižom ju wozjewili, na tamnych profeſſorow
ſwojich woſadow cyrkwinſke ſchtrafy poſtajichu. Najzrudniſcho ſteji wěc
we Mnichowje, hdźež je probſt k. ze Döllinger, zakitany wot bajerſkoho
krala, haj ſnadź k tomu pohonjowany, napominanja a hroženja ſwojoho
biſkopa zacpějo, wulki dźěl profeſſorow za ſo dobył a za
njepſchecźelſke, wot njoho najbóle wjedźene wuſtupowanjo pſchecźiwo
vatikanſkomu koncilej, a nětk zjawnje wupraji, zo ſo njepodcźiſnje. ♣Ł.♠

Z Barlina. We rajchsracźe měrjachu wſchelake ſtrony hižom ſwoje mocy a
bu tu hižom jara wjele rycžane. Dwoja wěc woſobnje dawaſche k tomu
pſchiležnoſcź. Hako wotmołwjenjo na khěžorowu rycž pſchi wotewrjenju
rajchsratha, bu wobzanknjene, we adreſſy tež wſchelake pſchecźa
zapoſłancow we mjenje němſkoho ludu khěžorej a joho miniſteriju
wuprajicź. K tomu bě wjetſchina zapoſłancow adreſſu zeſtajiła, we
kotrejž ſo woſobnje tež wupraji, zo ma němſki lud nadźiju, zo ſo joho
wyſchnoſcź do naležnoſcźow cuzych ludow a krajow pſchichodnje ženje a na
žane waſchnjo měſchecź njebudźe. Z tym chcyſche wjetſchina miniſteriu
wotradźicź, za ſwjate prawa bamžowe pſchecźiwo piemonteſkomu kralowſtwej
rycžecź, ale tak ſurowu njeprawdu, kiž ſo we Romje dokonja,
pſchiſpóznacź. Dokelž pak katholſka ſtrona z tajkej adreſſu z pokojom
bycź njemóžeſche, pſchetož to wěſcźe žadoſcź němſkoho ludu, k
najmjeńſchomu němſkich katholikow njeje, zeſtaja tež ſławny Windthorſt
adreſſu, ſkoro doſłownje tuſamu kaž wjetſchina, wuwoſtaji pak tamne
ryncžki, kiž ſo pſchecźiwo žadoſcźi katholſkoho ludu, a z cyła
cžłowjeka, kiž hiſchcźe prawdu lubuje, tam namakaja. Někotre dny dołho
jednaſche wo tutej wěcy; naj<pb n="63"/>woſobniſchi rycžnicy, kiž tak we
němſkim rajchsracźe za prawa ſ. wótca rycžachu a nětko móc zjednaneje
Němſkeje k wužitku njeſprawnje napanjenoho a tak rjec jatoho ſ. wótca
nałoženu měcź chcychu, běchu Windthorſt, biſkop z Ketteler, Malinckrodt,
Reichenſperger. Tola wſcha jich próca a rycžniwoſcź bě podarmo, haj
zadźerženjo wjetſchiny runje prawje pokaza, kak je pſchecźiwo katholſkej
cyrkwi zmyſlena, a katholſki lud na tónle němſki rajchsrath žanu nadźiju
ſtajecź njetrjeba. Katholſka ſtrona tohodla tak adreſſu wjetſchiny tež
njepodpiſa. — Druha wěc, wo kotrejž ſo tu jednaſche, bě namjet
Reichenſpergerowy, zo maja ſo wěſte artikle pſchiwzacź, woſebje tak
mjenowane zakładne prawa (Grundrechte), po kotrychž maja wſchitcy Němcy
njewotwiſnje wot ſwojoho wěrywuznacźa rune prawa k zhromadźiznam, k
towarſchowanju, kóžde wěrywuznacźo ma prawo ſwoje naležnoſcźe ſame
zarjadowacź a woſtanje we wužiwanju wſchěch jomu pſchiſłuſchacych
wuſtawow, wotkazanjow a kubłow. Tutón Reichenſpergerowy namjet je tola
wěſcźe ſprawny a pſchi tym jara ſwobodny. Tola pak bu wot wſchelakich
rycžnikow wjetſchiny hanjeny, hako by jenož ſo pſchez njón katholſkej
cyrkwi k knjejſtwu dopomhało, a němſkim krajam ſtrachi pſchihotowałe.
Tak bu tež tónſamy z wulkej wjetſchinu zacźiſnjeny. Rycže, kiž ſo pſchi
tutej pſchiležnoſcźi dźeržachu, dopokazachu z nowa, kak njeſprawnje
zmyſlena je wjetſchina němſkoho rajchsratha pſchecźiwo katholſkej
cyrkwi.

Schwajcaŕſka. Jutrownu póńdźelu bě wurjadny proceſſion k khapałcy „Maria
vom Siege“ w Benkenje w kantonje St. Gallen na te měnjenjo, zo by Bóh na
zaſtupnu próſtwu ſ. Marije cźeŕpjenja bamža Piuſa ♣IX.♠ pſchikrótcžił a
jomu kaž cyłej, jara potłocžowanej cyrkwi ſwobodu (frejotu) a měr zaſy
dał. Njemóhli ſo katholſcy Serbja wſchitkich woſadow k tajkomu
wurjadnomu proceſſionej do Róžanta zjenocźicź na teſame měnjenjo?

Z Roma. Martrowny tydźeń a wjeſoły ſwjecźeń jutrowncžki, kiž ſo druhe
lěta tu tak ſwjatocžnje wobeńdźe, minychn ſo lětſa cźicho. Cuzy, kiž
hewak z pobožnoſcźe abo tež wcźipnoſcźe do Roma pſchikhadźeja, njeběchu
tu lětſa, haj ſame romſke zemjanſke ſwójby wopuſchcźichu ſwjate měſto,
we kotrymž móžno njebě, ſwoju jutrownu pobožnoſcź we měrje dokonjecź.
Sixtinſka khapala bě zanknjena, we ſ. Pětrowym domje a we druhich
cyrkwjach ſwjecźachu ſo wſchě ceremonije a bože ſłužby we najwjetſchej
cźiſchinje a to bě nuzna wěc, dokelž we cyrkwjach zadźerža ſo wſchelacy
ludźo hiſchcźe pſchecy najnjehanbicźiſcho. Kłobuk na hłowje, ſo ſmějo
abo wótſe kaž na haſach powjedajo a kije we rukomaj, khodźi ſo po
cyrkwjach wokoło. Tola pak je najmjenje romſkich pſchi tajkim
njepſchiſtojnym zadźerženju, ale z cyłeje Italſkeje, haj „ſmjecźe“
wſchitkich krajow tu hłowne měſto kſcheſcźanſtwa wonjecžeſcźa. — Swjaty
wótc je pſchi wſchěch cźežkich domapytanjach a pſchecźiwnoſcźach, kiž
wſchědnje nazhoni, Bohu dźak ſtrowy. Srjedu we martrownym tydźenju
pſchepoda jomu deputacija jendźelſkich katholſkich, z najwoſobniſchich
jendźelſkich ſwójbow wotpoſłana a wot wjeŕcha Norfolka wjedźena,
adreſſu, we kotrejž jendźelſcy katholikojo ſwoje wutrobne wobžarowanjo
na wurubjenju japoſchtołſkoho ſtoła wupraja a ſwoju ſwěru a
pſchiwiſnoſcź wobkrucźeja. Podobne adreſſy je ſ. wótc tež z druhich
dźělow ſwěta dóſtał. ♣Ł.♠

Z Roma. W Romje je nětko 7000 garibaldianow bjez dźěła, kotſiž ze <pb
n="64"/>žadoſcźu za někajkim zběžkom žadaja. Někotrym, ze zběhnjenjom
wobhroženym klóſchtram bu dźěl jich wobſedźenſtwow na njewěſty cžas zaſy
daty, dokelž běchu někotſi wukrajni póſłancojo ſo za to wuprajili.
Pſchepołoženjo kralowſkoho ſydła z Florenca ſem ſo tudy prawje njewěri,
a tež z cuzych póſłancow je jenož turkowſki za tajku njewěſtu
pſchichodnoſcź a to hiſchcźe pod wuměnjenjom kwartiru tudy wotnajał.
Snadź ſo bjez tym něſchto ſtanje?

Francozſka. Spjecźiwoſcź Pariza pſchecźiwo knježeŕſtwu we Verſailles
traje dale. Wot prěnich dnow tohole měſaca ſu wjacy krócź bitwy byli
bjez njepſchecźelſkimaj ſtronomaj. Z hory Valeriena a z druhich ſtronow
lětaja kule do Pariza. Wjacy ſtow nationalgardiſtow a druhich ludźi je
panyło. Kommuniſtowje w Parizu zlě zakhadźeja, wupróznjeja měſchcźanſke
a krajne pokładnicy, ſadźeja a wotſudźeja podhladnych (verdächtig,)
klóſchtry nadpaduja, ſamo miłoſcźiwe knježny dyrbja z Pariza cźěkacź.
Knježeŕſtwo je tajkoho njeměra dla dowolnoſcź doſtało, zo ſmě ſwoje
wójſko na 150,000 muži powyſchicź, ſchtož je lochko móžne, dokelž ſo
ſtajnje wjele jatych wojakow z Němſkeje domoj wozy. Deputacija
njeměrnikow je hižo do Verſailles pſchiſchła, zo by z Thiersom a z joho
miniſterſtwom jednała. Duž drje dołho wjacy te zrudne francózſke
ſamomordaŕſtwo tracź njebudźe.

Z Pariza. Zběžkarjo mocuja kóždoho, zo by k nim dźeržał, ſo bił a rubił,
hdźež ſo něſchto namaka. Najzrudniſcho dźe ſo cyrkwjam a klóſchtram a
duchownym. Cyrkwje ſu wurubjene a wonjecžeſcźene; arcbiſkop we Parizu bu
w nocy z łoža wutorhnjeny a wot hrubych wojakow do jaſtwa cźiſnjeny, na
pucźu bu žadławje z nim zakhadźane. Kaž ſo powjeda, je wbohi hižom
zatſěleny. Wjacy hacž 300 duchownych je jatych. Wſchě klóſchtry ſo
pſchepytuja, a ſchtóž ſo tu namaka, wotwjedźe ſo do jaſtwa. Z cźežka
wrócźi ſo rjad a měr do zbožownoho měſta, doniž němſke wójſtwo, kiž
hiſchcźe blizko Pariza ſteji, nětcžiſchej pſchipóznatej wyſchnoſcźi k
pomocy njepſchińdźe a potom jene knježſtwo poſtaji, kiž změje móc,
njeměrny lud wobknježicź. ♣Ł.♠

Połnócna Amerika. We wſchelakich měſtach dźerža ſo katholſke
zhromadźizny, hdźež ſo wutrobite rycže rycža a proteſty pſchecźiwo
italſkomu knježeŕſtwu podpiſuja.

We expedicijach Póſła je za 3 nſl. na pſchedaṅ:

Pomocna knižka k wulicženju nowych a ſtarych měrow a wahow.

Hilfsbüchlein zur Berechnung der neuen und alten Maße und Gewichte.
Serbſki a němſki je w tutej knižcy jara derje wułožena dołhoſtna,
płoninſka a cźěleſna měra, tež za tócžne wěcy, žita atd. Pſchidaty je
pſchehlad decimalow atd. W ſchulach dyrbi ſo nowa měra a waha lětſa
nawucžicż; duž porucžamy tule knižku tym ſamym. Wona je tuniſcha dyžli
podobne němſke!

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: ze Zdżerje 7
1/2 nſl.; k wurunanju 5 1/2 nſl.

Hromadże: 5011 tol.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 9. 6. meje 1871. Lětnik 9.♠

Strach cžinicź nicžo njepłacźi.

Su hižo židowſke, nam njepſchecźelſke proteſtantſke a freimaureŕſke
nowiny ſo zwjeſelili a z juſkanjom tón rubježny ſkutk napada ſwj. wótca
we Romje powitali, dha je hakle nětk jich radoſcź najwyſchſchi ſkhodźenk
dokrocžiła, hdyž wot toho mucźenja powjedaja, kotrež wot někotrych mužow
bjez katholikami je ſo nacžiniło. „Jena nowa reformacija, kaž we
Lutherowych cžaſach“, bledźa tajke nowiny, „ſo pſchibližuje, jedyn nowy
wotpad wot romſkeje katholſkeje cyrkwje hrozy!“ „Tež tón muž je hižo ſo
namakał, kotryž ſwoju khorhoj pſchecźiwo bamžej je wupſcheſtrěł a tych
wokoło ſo zhromadźi, kiž k wotpadej zrawi ſu: tónle muž je profeſſor
Döllinger w Münchenje!“ Döllinger je nětk prawy muž. Joho wuzběhuja nic
jenož te nahnite ſtawy katholſkeje cyrkwje, ale tež wobrězani a
njewobrězani židźa, ſwobodni murjerjo, cžłowjekowje, kiž žanu wěru
nimaja. Tejele hary dla dadźa ſo tež někotſi dobri katholikowje do
ſtracha zahnacź. Tola my ſo bojecź njetrjebamy, tale hara je wjetſcha
hacž wěc ſama. To budźe nam jaſniſcho, hdyž ſebi Döllingera trochu
wobhladamy a nětcžiſchi cžas, we kotrymž je wón pſchecźiwo Romej
wuſtupił.

Schto je Döllinger był? a ſchto je wón nětk? We prjedawſchich lětach
pſchiſłuſcheſche Döllinger tym ſwěrnym a horliwym zakitarjam ſwj.
katholſkeje cyrkwje. Hako profeſſor cyrkwinſkich ſtawiznow wjedźeſche
wón ſwojich poſłucharjow z luboſcźu k cyrkwi zahoricź a pſched wotpadom
warnowacź. Woſebje rozeſtajeſche wón hortnje a pſchez wucžene piſma
ſchkodu tak mjenowaneje reformacije. Tola pomałku zajědźe do Döllingera
hordy duch, cžłowjecža khwalba a cžeſcź joho nabubni. Tale hordoſcź
ducha, tele wulcycžinjenjo ze wědomnoſcźu roſcźeſche z lětami, tak zo ſo
wón ſam za ſwětło cyrkwje dźeržeſche, kotrež ſo wſchudźom, tež na
koncilu ſwěcźicź dyrbjeſche. Döllinger myſleſche ſebi, zo budźe bamž <pb
n="66"/>tež joho do Roma hako radźicźerja koncila powołacź. Tola
Döllinger bě ſo zjebał; wón njedoſta žane pſcheproſchenjo. To zrani joho
hordoſcź a nětk pocža wón, kaž ſo praji, pſchecźiwo njemólnoſcźi bamža
piſacź. Dokelž pak vatikanſki koncil njezmólnoſcź ſwj. wótca, hdyž wón
hako wucžeŕ cyłeje cyrkwje wěc wěry abo cźahnitby rozſudźa, hako dogma
wucžini a k wěrjenju prědkſtaji: dha dźěſche Döllinger we ſwojej
hordoſcźi dale a zacźiſny płacźiwoſcź vatikanſkoho koncila. Wſchitke
napominanja ſwojoho biſkopa wón poſłuchacź nochce, wſchitke dopokazanja
toho runja wucženych mužow, zo ma wopaki, wón z mjelcženjom pſcheńdźe.
Döllingerowa hordoſcź je hižo tajku wyſokoſcź doſpěła, zo ſo wón ſam za
mudriſchoho a rozomniſchoho dźerži, hacž bamž a biſkopowje ſwj.
katholſkeje cyrkwje. Po joho žadanju dyrbjeli bamž a biſkopowje někt wot
njoho wuknycź a ſebi prajicź dacź, ſchto je wucžba katholſkeje cyrkwje.

Tola kóždy katholik wě, zo je Khryſtus, ſyn Boži, ſwoju wucžbu ſwojim
japoſchtołam a jich ſcźěhowarjam t. r. katholſkim biſkopam zawoſtajił,
zo je jenož japoſchtołam a jich ſcźěhowarjam prajił: „Wucžcźe wſchitke
ludy,“ zo je wón tym japoſchtołam a jich ſcźěhowarjam ſwjatoho Ducha
póſłał, Ducha wěrnoſcźe, kotryž jich wſchitku wěrnoſcź wucži. Wſchitcy
wěriwi a k tym chce Döllinger pſchiſłuſchecź, maja tu winowatoſcź, na
bamža a biſkopow poſłuchacź a jim ſo podcźiſnycź.

Žadyn dobry katholſki kſcheſcźan njepóńdźe tohodla k Döllingerej abo k
někotrym jomu pſchiwiſowacym profeſſoram, zo by zhonił, ſchto je wucžba
katholſkeje cyrkwje, ale wón ſo wobrocźi na tu wot Khryſtuſa poſtajenu
wyſchnoſcź. Tohodla tež njetrjebamy ſo bojecź, zo Döllinger, ze ſwojimi
towaŕſchemi wjele wucžini: tych, kiž z nim du a we ſpjecźiwoſcźi
pſchecźiwo bamžej woſtanu, njeje ſchkoda. Kotſiž z katholſkeje cyrkwje
wuſtupja a ſo na Döllingera pſchi tym powołaja, ſu hižo prjedy na prawej
wěrje bankrot ſcžinili. Naſcha cyrkej njeby nicžo zhubiła, hdy bychu
hiſchcźe wjacy tajkich jenož kſchcźenych katholikow tež zwonka ſwój
wuſtup wozjewili. Nutſka hižo ſu tak pſcheſtali katholikowje bycź. Suche
hałzy na ſchtomje k nicžomu njejſu.

Ale jow powołaja ſo naſchi pſchecźiwnikowje na cžaſy tak mjenowaneje
reformacije, hdźež cyłe kraje a ludy wot katholſkeje cyrkwje ſo
wotſchcźěpichu. Tola tež tele powołanjo njetraſchi nas; pſchetož my ſmy
žiwi we cyle hinajſchich cžaſach, hako tehdom běchu. Tehdom knježeſche
bjez ſwětnymi wjeŕchami prawidło: „♣Cujus regio, illius et religio♠“ „t.
r. kohož kraj, toho tež wěra,“ a po tutym prawidle wjedźechu ſwětni
knježerjo ſwojich poddanow do błuda. We jenym mjeńſchim němſkim kraju
dyrbjachu wobydlerjo tſi krócź ſwoju wěru pſcheměnicź po porucžnoſcźi
ſwojoho wjeŕcha. Kotſiž njechachu, dyrbjachu z kraja wupokazani bycź. We
naſchim cžaſu tajke ſurowoſcźe wjacy njejſu. My ſmy žiwi we ſwobodnym
cžaſu, hdźež móže kóždy ſwoju wěru wobkhowacź a wuznawacź. Kaž
proteſtantowje a židźa ſwobodnoſcź wo ſwojich cyrkwinſkich naležnoſcźach
žadaja: tak mamy tež my katholikowje toſame prawo. Schtóž chce romſkej
katholſkej cyrkwi ſwěrny woſtacź, tón to tež w nětcžiſchej harje móže a
my móžemy ſo nadźijecź, zo nichtó wot nas do błudnoſcźow ſo njewobrocźi.
Katholſcy biſkopowje a wěriwi wopokazuja na wſchelake waſchnjo ſwoje
krute dźerženjo a nutne pſchizanknjenjo k japoſchtołſkomu <pb
n="67"/>ſtołej. A dyrbjeli hdy pſcheſcźěhanja pſchińcź, dha wjedźa,
ſchto maja po Khryſtuſowej pſchikazni cžinicź: „Njebojcźe ſo tych, kiž
cźěło morja atd.

Pſched wjacy hacž 25 lětami bě tež w němſkich krajach ſurowa hara a
ropot, hdyž Hans Ronge hako załožeŕ noweje cyrkwje wuſtupi. Wot jenoho
měſta do druhoho cźahaſche Ronge wokoło; joho mjeno bě na wjele
jazykach, joho pſchikhad we wſchelakich měſtach jara cžeſcźowany:
ſwobodni murjerjo, hubjeni katholikowje a proteſtantowje pſchewodźachu
joho we cžeſtnym cźahu, wobſwěcźachu joho pucź z faklemi, wěncy buchu
jomu do woza mjetane. Na joho prědowanjach běchu modleŕnje z
poſłucharjemi napjelnjene a doſcź ludźi ſo namaka, kiž ſo joho
wěrywuznacźu pſchizanknychu. Tola ſchto Hans Ronge a joho cyrkej nětk
cžini? Wón je cyle zabyty; jenož jedyn krócź, hdyž dyrbjeſche do jaſtwa
ſadźeny bycź, ſo na joho mjeno ſpomni a joho pſchiwiſk je ſo hacž na
někotre ſta zhubił. Tež nětcžiſcha hara, kotruž ſu Döllinger a druzy
nacžinili, pomałku wotmjelcži. Za někotre lěta ſo wjele wjacy wo ſławnym
němſkim profeſſoru rycžecź a piſacź njebudźe: ta ſchumjaca rěka zaběži
ſo we pěſku.

Tohodla žanu pſchicžinu k bojoſcźi nimamy, byrnje wucžiſcźenjo w
cyrkwinſkej zahrodźe ſo ſtało t. r. rozdźělenjo duchow. K wobžarowanju
ſu jenož cźi, kiž ſobu haruja a ſnadź wot cyrkwje wotpadnu, pſchetož
woni podryja ſwoje ſamſne wěcžne zbožo. Khryſtus je ſwoju cyrkej na
ſkału, na ſwj. Pětra natwarił, kotruž porty hele pſchemocowacź njemóža.
Schtóž na tule ſkału padnje, ſo rozrazy, a na kotrohož wona padnje, tón
ſo rozmjecźe! ♣T.♠

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Kaž wloni prěni krócź, mamy tež lětſa z wjecžora w ſedmich
mejſku pobožnoſcź w ſerbſkej cyrkwi (dwě lěcźe prjedy bu wona rano
dźeržana), a to jedyn dźeń ſerbſku a druhi němſku. Wona je tež lětſa
jara wopytana.

Z Budyſchina. Swjatkownu póńdźelu dopołdnja budźe k. biſkop w
tachantſkej cyrkwi tudy ſ. ſakrament firmowanja wudźělecź. Hdy w druhich
woſadach firmowanjo budźe, wozjewimy, hdyž to zhonimy.

Z Radworja. Jutry wopuſchcźi naſchn wucžeŕnju 23 dźěcźi a 25 nowych
pſchińdźe. Prěni krócź k Božomu blidu bě jich lětſa 35, bjez nimi 6 ze
zdźerjanſkeje ſchule.

Z Róžanta. Druhu njedźelu po jutrach ſwjecźeſche pola nas Józef Libſch
ſwój 25lětny zaſtojnſki jubilej hako zwóńk naſcheje hnadneje khapałki a
bu tohodla jomu a joho mandźelſkej wot naſchoho wyſokodoſtojnoho knjeza
adminiſtratora Ludwika na naſchej adminiſtraturje cžeſcźowna hoſcźina
pſchihotowana, k kotrejž běchu wyſche k. kapłana Thaddäa tež
pſcheproſcheni: wobaj khěbětarjej, Mechela a Domaſchka, herbſki rychtaŕ
Schołta, wjeſny prědkſtojicźer Lehmanu, klamaŕ Glawſch a wucžeŕ Hauffa z
jich mandźelſkimi. K. adminiſtrator powita a poſtrowi jubilara z rjanej
a wutrobnej rycžu, kotruž wón ze tſi krócźnym ſława ſkóncži. Na to
pſchebywachu knjezaj a hoſcźo w dlěſchej bjeſadźe hromadźe. Na <pb
n="68"/>kóncu tejeſameje pſchinjeſe wucžeŕ Hauffa we mjenje wſchitkich
hoſcźow we krótkej rycži k. adminiſtratorej za tu pſchecźelnn hoſcźinu a
bjeſadu najwutrobniſchi dźak, kotromuž wutrobne ſława ze wſchěch hortow
ſcźěhowaſche. O kak kraſna je tajka pſchezjenoſcź! Hff.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Lazariſtojo (miſſionſcy měſchnikojo), kotſiž běchu pſchez
poł lěta w ſakſkich lazaretach katholſkich wojakow duchownſcy zaſtarali,
chcychu na požadanjo w cyrkwi w Nowych Dreždźanach k cžeſcźi ſwjatoho
Józefa wot 23.—30. hapryla miſſionſke Bože ſłužby a prědowanja dźeržecź.
Po zakonju dyrbjeſche ſo to miniſterſtwej kultuſa wozjewicź; ale te
njedowoli, — dokelž, kaž wone praji, njeje žana doſahaca pſchicžina, k
dźerženju wurjadnych Božich ſłužbow wukrajnych rjadowych měſchnikow
(Ordensprieſter) nałožowacź. Pſchiſpomnicź ma ſo, zo lazariſtowje njejſu
rjad (Orden), ale jenož zjenocźenſtwo (♣congregatio♠) ſwětnych
duchownych. Katholikowje w Dreždźanach a w Sakſkej wobžaruja, zo ſo w
Sakſkej po zakonju njehodźi dowolicź, ſchtož je w druhich, tež z
pſchewahu proteſtantſkich krajach dowolene. We tym a někotrym druhim
naſtupanju njemóža katholikowje prajicź, zo ſu w Sakſkej poſtajenja
zakonjow runje tak ſwobodomyſlne kaž w někotrych druhich protcſtantſkich
krajach.

Z Dreždźan. Z nowym ſchulſkim lětom je k. wucžeŕ Pietſch pſchi ſchuli
„am Queckbrunnen“ naſtupił, tohorunja k. Näſer hako wucžeŕ w Zwickawje a
k. Gäbler w Hubertusburgu.

Z Pirna. Na 19. hapryla zemrje po dlěſchej khoroſcźi wyſokocžeſcźowny
wucžeŕ k. Klemenc Konradi. Wón narodźi ſo w Budyſchinje 5. ſeptembra
1840. Hdyž bě na tndomnym ſeminaru wucžeŕſke pruhowanjo ſcžinił, běſche
krótki cžas pomocny wucžeŕ na präparaudźe, potom połſchtwórta lěta
domjacy wucžeŕ pola grofy Jodko w ruſowſkej Pólſkej. W lěcźe 1865 bu
wucžeŕ w Dreždźanach a 1866 pſchińdźe do Pirna. Wón běſche hako wucžeŕ a
organiſta z prawom khwaleny a cžeſcźeny. My pak wobžarujemy woſebje joho
zažnu ſmjercź, dokelž ſmy joho derje katholſke zmyſlenjo a joho luboſcź
k cyrkwi, kajkaž kóždoho wucžerja debi a debicź dyrbi, ſpóznali. ♣Ave
pia anima!♠

Z pruſkeje Łužicy.

Z Kulowa. Jutrowna ſwjatocžnoſcź ſwjecźeſche ſo we naſchej woſadźe a
farſkej cyrkwi runje tak kaž we druhich lětach. Po dopołdniſchich božich
ſłužbach zhromadźichu ſo 140 woſadnych kſchižerjow, z ralbicžanſkeje
woſady pak 70; woni ſpěwachu k cžeſcźi horjeſtanjenoho zbóžnika wjeſołe
jutrowne khěrluſche a wopytachu tu kaž w Ralbicy nyſchpor. We Ralbicach
ſta ſo njezbožo; pſchetož kóń zahrodnika Jakuba Brězana z Dubrjeńka bu
do nohi dyrjeny a dyrbjeſche ſo na druhi dźeń zakłócź. Snano namakaju ſo
we kulowſkej a ralbicžanſkej woſadźe miłoſcźiwe wutroby, kiž naſchomu
ſerbſkomu krajanej we kſcheſcźanſkej luboſcźi <pb n="69"/>z małym darom
k pomocy pſchińdu. Wón mějeſche loni wulku zrudobu, hdyž jomu žona a dwě
dźěſcźi za ſobu wumrjechu. — Wutoru, ſrjedu a ſchtwórtk we druhim
tydźenju po jutrach wotdźeržachu ſo we naſchej woſadźe ſchulſke
pruhowanja. K nim pſchińdźe knjez ſchulſki inſpektor Anter z Lubanja. We
6 měſchcźanſkich ſchulach pruhowachu ſo 356 ſchulerjow a ſchuleŕkow, we
3 wjeſnych ſchulach 155, potajkim wſchěch hromadźe 511 ſchuleŕſkich
dźěcźi. Knježa wucžerjo, kaž naſche cžeſcźedoſtojne duchowne knježny
wopokazowachn pſchi pruhowanju, zo ſu ſchulſke lěto derje nałožili a
cźežke winowatoſcźe ſwojeje ſłužby ſwěrnje dopjelnili. Hako nowy wucžeŕ
je na kóncu zańdźenoho lěta pola nas zaſtupił knjez Franc Jäckel (w
Kulowje rodźeny), kotryž tež fabrikſku ſchulu we Piſanym dole
(Scheckthal) wobſtara.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Pruſka. W Köslinje bu wóndanjo nowa katholſka cyrkej jara ſwjedźenſcy
wot barlinſkoho probſta, k. Herzoga poſwjecźena. Dotal běſche tuta w. l.
1856 załožena woſada jenož mału khapałku měła. Woſada licži nětk 250
duſchow, a we wucžeŕni 38 dźěcźi. ♣K.♠

Bajerſka. Druhi dźeń jutrow je w Bambergu ſwobodny knjez Hermann z
Aufſeß do rukow arcybiſkopa katholſke wěrywuznacźo wotpołožił.

Z Mnichowa (München). Dokelž probſt Döllinger, hacž runje wjacy krócź
napominany, we vatikanſkim koncilu poſtajenym wěrnoſcźam ſo
njepodcźiſny, bu wón z cyrkwinſkeje zhromadźizny wuzanknjeny. Je jara k
wobžarowanju, zo tutón wucženy muž, kiž we prjedawſchich lětach pſchez
piſma a wucžbu tak ſwěrnje ſwojej cyrkwi ſłužeſche, nětk we wyſokej
ſtarobje na tajke rozpucźe ſo zabłudźi. Ze wſchelakich wjetſchich a
mjeńſchich měſtow Němſkeje a Rakuſkeje drje jomu liberalni katholikojo,
t. r. tajcy, kiž drje ſu we katholſkej cyrkwi kſchcźeni, wucžby a kaznje
cyrkwje pak po ſwojim ſpodobanju pſcheměnjeja, adreſſy ſcźełu a joho
zadźerženjo khwala a wuzběhuja; tola nadźijmy ſo, zo runje khwalba
tajkich ludźi probſta Döllingera k ſpóznacźu ſwojoho błuda a k zarunanju
dawanoho pohorſchka dowjedźe. Mjez druhim bě ſo Döllinger tež z tym
khwalił, zo je wjetſchi dźěl němſkoho duchownſtwa runje tak zmyſleny kaž
wón; pſchecźiwo tomu wupraji cyłe duchownſtwo Mnichowa zjawnje, zo wone
we wſchěm ſ. wótcej a woſebicźe wſchěm we vatikanſkim koncilu poſtajenym
wěrnoſcźam ſo ſwěrnje podcźiſnje a napomina ſwojich wěriwych toſame
cžinicź, na žane waſchnjo wot nowych wucžbow ſo zawjeſcź dacź. Ze
wſchěch biſkopſkich woſadow cyłeje Němſkeje wozjewja duchownſtwo ſwój
pſchiſtup k wozjewjenju Muichowſkoho duchownſtwa. Zda ſo, zo cyła hara,
kiž ſo pſchecźiwo vatikanſkomu koncilej zběhaſche, po něcžim
wotmjelknje. ♣Ł.♠

Z Wina. Zhromadźizna tudomnych katholſkich towaŕſtwow wozjewja tule
próſtwu a programm k ſwjecźenju 25lětnoho bamžowoho jubileja na 16.
junija 1870: cyrkwinſki ſwjedźeń, zbožopſchejaca deputacija k bamžowomu
nunciej, wupyſchenjo domow a illuminacija, wotpóſłanjo deputacije do
Roma. Tež w druhich krajach ſo katholikowje na tónle dźeń pſchihotuja.

<pb n="70"/>

Z Roma. Spomnichmy hižom we poſlenim cžiſle, zo deputacija jendźelſkich
katholikow ſ. wótcej we adreſſy, wot jara bohatoho wjeŕcha Norfolka
pſchepodatej, we nětcžiſchich cźěſnoſcźach a mucźenjach ſwoju ſwěru a
pſchiwiſnoſcź wupraji; pſchi tym pſchinjeſe jomu tež jara nahladny
pětrowy pjenježk, mjenujcy 1,575,000 frankow. Skoro wſchědnje
pſchikhadźeja do Roma podobne deputacije, kaž pſched krótkim hakle ze
Steiermarka, a woſobicźe ze wſchelakich dźělow njezbožomneje Italſkeje,
kiž wobkrucźeja, zo italſki lud njeje z pokojom z tamnym njehódnym
zakhadźenjom we Romje, kotrež pod wocžomaj a zakitom italſkeje
wyſchnoſcźe ze wſchěch dźělow hromadu zběžani njekhmanicy, kaž praja,
„we měnje italſkoho ludu“ pſchecźiwo bamžej a cyrkwi, zapocžinachu. Wěcy
ſtoja we Romje nětk z cyła tak, zo žadyn rozomny cžłowjek dołhe
wobſtacźo wjacy njewocžakuje; njewěſtoſcź zamoženja a žiwjenja ſtajnje
roſcźe, tak zo budźa tež druhe mocy we tutych naležnoſcźach rycžecź
dyrbjecź, dokelž Rom a ſchtož we Romje je, njeſłuſcha italſkomu kralej.
♣Ł.♠

Z Roma. Rubjeńſtwo vatikanſkeje bibliotheki ſo wot proteſtantſkich
nowinow „Weltbote“ takle ſudźi: „Tuta knihownja njeje ſkutk jenoho dnja,
to je zhromadźenſtwo lětſtotkow, haj nimale dweju lěttyſacow. Wona njeje
jenicžcy z z italſkimi pjenjezami kupjena, ale z pjenjezami katholſkoho
kſcheſcźanſtwa, a tohodla je tež wona wobſedźenſtwo katholſkoho ſwěta. Z
kajkim prawom móže nětk italſki kral ſam, kiž ma tak malicžki dźěl
zhromadnoho katholſtwa, ſo zwažicź, katholſkomu kſcheſcźanſtwu tajkele
drohe wobſedźeńſtwo rubicź. To je teſamo prawo, z kotrymž je Napoleon
♣I.♠ knihownje a muſeje w Němſkej wurubił, a te rubjeńſtwo do Pariza
zwozycź dał. Ale wón dyrbjeſche nazhonicź, zo ma ſo te rubjeńſtwo
wſchitke zas wobſedźerjam wrócźicź. Tute nazhonjenjo budźa krajenjo
Garibaldia drje hiſchcźe tež ſcžinicź dyrbjecź. ♣K.♠

Z Roma. Pſchichodny tydźeń pſchijědźe fem tſecźa deputacija z Rakuſkeje,
zo by bamžej adreſſu katholikow ze 700,000 podpiſmami pſchepodała.

Francózſka. Poſlenje tſi njedźele je wójna bjez Verſailleſom a Parizom
dale trała. Dotal je wokoło 12,000 ludźi morjenych abo ranjenych. Tola
ſo bratrowſka wójna kóncej bliži, dokelž ſu wjedźicźerjo Pariza
njepſchezjeni. Wſchelacy wjedźicźerjo ſu wotſtupili a druzy ſu
wotſudźeni. Na 1. meje bu tež duſcha zběžka, Amerikanaŕ general Cluſeret
wotſadźeny a potom jaty. Na pſchipis kanclerja Bismarka ſu arcbiſkopa
(za kotrohož milijon frankow wukupjenja žadachu, cžohož dla bě ze
zatſělenjom wobhroženy) a wjele duchownych zaſy z jaſtwa puſchcźili.

Amerika. Miniſter republiki Ecuador, Franc Leon je na woſebitu
porucžnoſcź tamnoho präſidenty italſkomu knježeŕſtwu 18. januara t. l.
kruty proteſt pſchecźiwo wurubjenju bamža, woſebje pſchecżiwo
prjecžwzacźu joho kraja pſchipoſłał. Tež je wón druhe republiki w
Americy z piſmom napominał, zo bychu ſo k proteſtej pſchizankli.

Połnócna Amerika. W měſcźe Milwaukee bu w decembru ſłowjanſki
miſſionarſki wuſtaw poſwjecźeny, kotryž chce cžěſke a pólſke woſady w
Americy z duchownymi zaſtaracź.

(Cžeſcźuj nana a macź, a tebi ſo derje póndźe a budźeſch dołho <pb
n="71"/>žiwy na zemi!) Tak je Bóh pod błyſkom a hrimanjom k židam
rycžał, a žane dźěcźo wobžarowało njeje, kiž je ſchtwórtu kaznju
dopjelniło. Tola měſto žohnowanja je hižon huſto njezbožo njeporadźene
dźěcźi na ſwěcźe potrjechiło. Tajki pſchikład dawa nam zrudny podawk z
Leithaſkich horow w Rakuſkej. Stara macźeŕka, kiž bě wulku cžródu dźěcźi
wocźahnyła a wſchitke derje zaſtarała, pſchińdźe na ſtary dźeń do
najwjetſchoho hubjenſtwa a khudoby. Tohodla ſo wona pſched durje ſwojich
dźěcźi poda a kłapaſche pola jenoho po druhim, zo bychu ſo nad njej
ſmělili, a jej něſchto cyroby dali, hdyž ſej ſama nicžo wjac zaſłužicź
njemóže. Ale wſchudźom ji z hrubymi ſłowami durje pokazachu. W
najwjetſchej nuzy wobrocźi ſo wóndanjo na najmłódſchoho ſyna, kotromuž
mějeſche najwjacy dowěry; dokelž bě wón dobrocźiweje myſle a jej najbóle
pſchikhileny był. Hdyž joho wo pomoc proſcheſche, pſchiſtaji, zo hacž
runje wjac wjele dźěłacź njemóže, tola joho dźěſcźi, luboznej holcžcy,
kotrejž nan jara lubowaſche, wobhladacź a pěſtonicź chce, hdyž wón a
joho žona na pola a na dżěło khodźicź budźetaj. Ale tež tutón ſyn ſwoju
macź ze ſakrowacymi ſłowami z domu wuſtorka. Po někotrych dnach dźěſche
njedźakowny ſyn ze ſwojej žonu do lěſa drjewo puſchcźecź, a zanknyſchtaj
dźěſcźi, mjez tym hacž běſchtaj jimaj zatepiłoj, do jſtwy Najſkerje ſtaj
dźěſcźi, zo byſchtaj ſo wohrjewałoj, we blizkoſcźi kachlow ſedźałoj.
Pſchi tym zapopadny ſo draſta młódſcheje holcžki a bórzy ſtejeſche
draſcźicžka wbohoho dźěſcźa we płomnjenjach. Dźěſcźi płakaſchtaj a
wołaſchtaj wo pomoc, a na haru kedźbny ſcžinjeny, pſchińdźe jedyn ſuſod
na pomoc. Dokelž běchu pak durje zezankane, njemóžeſche nuts, ale
dyrbjeſche pſchez kryw do twarjenja. A bjez tym bě dźěcźo tak wopalene,
zo za krótki cžas wumrje. Tež te druhe dźěcźo je ſo khětro wopaliło,
dokelž bě woheń na ſotſicžcy poduſycź chcyło. ♣K.♠

(Spomnjenja hódnaj podawkaj z poſlenjeje wójny.) 1) Pſched bitwu pola
Weißenburga ſwarjeſche jedyn bajerſki wyſchk ſurowje na tych wojakow,
kiž ſwjecźene medaille noſchachu, a wſchitkich z cžeſnym „woſoły“
pomjenowa. Jedyn zmužity wojak, kiž ſwjecźenu medaillu ſwj. Marije pſchi
ſebi mějeſche, jomu wotmołwi: Zo drje kóždy wot nich wě, zo ſwjecźo ſamo
nikomu nicžo pomhacź njemóže, ale zo ſo kſcheſcźanſki wojak tež we
bitwje na Boha a joho ſwjatych pſchez tajke ſwjecźo dopomni, a pódla
jich zaſtupnej próſtwje porucži. „A njebudźe Bóh tez zwarnowacź tych,
kiž ſo joho ſchkitej porucža, jelizo joho wola budźe?“ Wyſchk ſo jomu
woſchcźěrjeſche. Ale hlej! hako k bitwje pſchińdźe, je jedyn z
najprěniſchich, kiž panje, tamny wyſchk. Kulka bě jomu pſchez hubu ſchła
a jazyk wotorhnyła, tak zo bórzy potom wumrje. Tutón podawk bu wot
ſwědkow, na kotrychž wěrnoſcźiwoſcźi ſo njedwěluje, zjawnje
wobſwědcženy. A njech tež nětk jedyn abo druhi rjeknje: To je
pſchipadnoſcź, tola tamni wojacy z wjele druhimi wuznachu: „Bóh ſo njeda
za ſměch měcź!“ — 2) Francózſke nowiny „Journal des Debats“ piſaja:
„Hako ſo na Pariz tſěleſche, trjechi tež granata jene twarjenjo na
Boulevard Pont-Royal, dyri pſchez kryw do 5. poſkhoda ſrjedź dweju
kolebkow, we kotrymajž dźěſcźi kowarja Briſſey ſpaſchtaj. Tu ſo granata
pukny a kolebcy roztorže. Macź teju dźěſcźow, kiž w kuchni jěſcź
warjeſche, wſchitko ſtejo woſtajiwſchi, do jſtwy pſchiběža, myſlo, zo
dwě cźěłcy nadeńdźe. Ale o <pb n="72"/>zbožo! Jene dźěcźo bě jenož kus
wobedrěne, a te druhe wocži wotewriwſchi, macźeri ſmějo rucžku
napſchecźo ſticźeſche, ſo ſmějeſche a ju proſcheſche, zo by je won
dowjedła. Briſſey a joho mandźelſka njemějeſchtaj nicžo nuzniſche, hacž
do bližſcheje cyrkwje hicź, a ſo Bohu a joho jandźelam dźakowacź.“ ♣K.♠

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: k. k. 201. Haṅža Pjetaſchec z Radworja; 202. P.
z M.; 203—211. z Wotrowa: farſki adminiſtrator ♣P.♠ Jakub Herrmann,
Mikławſch Hejdan, Pětr Robel, Pětr Smoła, Michał Bräuer, Michał Symank,
Mikławſch Böhma, Michał Bulank, Mikławſch Ryncžka; 212—214. ze Žuric:
Jakub Stranc, Khata Weclichec, Boſcžij Weclich; 215—218. z Kaſchec:
Jakub Smoła, Jakub Ryncžka, Hańža Kralowa, Jakub Schołta; 219. Korla
Nowak z Kanec; 220. Hańža Lehmanec z Kanec; 221. Jurij Pech z Krěpjec;
222. Jan Mětowſki ze Słoneje Borſchcże; 223. Mikł. Hejna ze Słoneje
Borſchcźe; 224. Marija Pechowa z Pozdec; 225. Mikł. Hennig ze Smjecžkec;
226. Jakub Pech ze Zyjic; 227. Jakub Krawža z Hory; 228. młóṅk Jurij
Wawrik z Kanec; 229. Mich. Žur z Njebjelcžic; 230. Pětr Hejduſchka z
Khróſcźic; 231. Jakub Hórnik z Worklec; 232. ♣R. V.♠ priorka Paula z
Marijnoho Doła.

Na lěto 1870: 439. P. z M.; 440. Mikł. Hennig ze Smjeežkec; 441. J. H. z
W.; 442. M. D. z R.

Na lěto 1869: M. L. z R.

Dobrowólne dary do towaŕſtwa: ♣P.♠ Tadej z Róžanta 10 nſl.; ♣R. V.♠
priorka Paula 15 nſl.

Smilne dary k dalewobſtaranju: Za ſwj. wótca: z Khróſcżic 10 nſl.; z
Róžanta 2 tol. — Za towaŕſtwo Jězuſ. dżěcżatſtwa z Róžanta prěni dar 2
tol. 18 nſl., druhi 20 nſl.

Na 20. meje dopołdnja w dżeſacźich budźe hłowna zhromadżizna naſchoho
towaṙſtwa w tachantſkej ſchuli.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżenej: Jana Thereſia, dź. Jana Měrcżinka,
žiwnoſcżerja z Hrubjelcžic; Marija Róža, dż. A. Oehmy z B. (zaſy wumr.);
Meta, dż. krawca Albinuſa z B.; Karl Auguſt, ſ. murjerja M. Auguſta
Krala z B.; Jurij Jakub, ſ. kublerja Müllera ze Słoneje Borſchcże;
Benno, ſ. piſmikiſtajerja Förſtera z B.; Pawoł, ſ. K. Auguſta Neka z B.
— Wěrowanaj: Auguſt Schneider z Dźěžnikec a Madlena Elſnerec z Cžornych
Noſlic. — Zemrjecżi: Michał Zynda, khěžnik w mniſchej cyrkwi, 51 l.;
Jan, ſ. žiwnoſcżerja Jana Měrcżinka z Hrubjelcžic, 2 l. 7 m.; Thereſia,
dź. krawca Kühnela z B., 3 l. 7 m.; Adolf Pſyk z B., 47 l. 8 m.; Khryſta
Oderec z B., 51 l.; Marija Madlena, dż. njeboh Jakuba Mateka z B., 35 l.
4 m.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Jakub Grós a
Haṅža joho mandźelſka z Nuknicy 100 tol.; zbytk z dotalnych kuponow po
zapłacżenju cźiſchcźenja „próſtwy, nowu cyrkej naſtupaceje“ (kiž
połſydma toleri płacżeſche) a zapiſnych knihow: 1 tol. 17 nſl. 5 np.;
Marija Sch. z K. 15 nſl.; K. z Hórkow 15 nſl.; Hana J. z W. 5 nſl.;
Khata M. z K. 1 tol.; Wórſcha H. z K. 10 nſl.; k. ♣P.♠ Tadej 3 tol.; k.
Kórjenk z Königshaina 1 tol.

Hromadźe: 5119 tol. 2 nſl. 5 np.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 10. 20. meje 1871. Lětnik 9.♠

Potłȯcžowanja cyrkwje.

Na zrudne waſchnjo znaty kral Piemonteſow, kotryž ſo po wobkranjenju
ſwojich ſuſodnych wjeŕchow italſki kral mjenuje, je ze ſwojimi
rubježnymi cžródami pſchedobył a wudobył Rom, hłowne měſto a ſrjedźiznu
cyłoho kſcheſcźanſtwa. Schto je joho k tajkomu ſkutkej hnało, kiž ſo we
wſchědnym žiwjenju a po khoſtanſkich paragrafach wſchitkich zakonjow
„rubježniſtwo“ mjenuje, hdyž mjeńſchi ludźo tajke wěcy cžinja? Chcyſche
wón ſwojim pſchikranjenym krajam hiſchcźe kuſk pſchipowiſnycź? Wſchak ſu
joho dotalne kraje wulke doſcź: jomu, joho radźicźerjam pomocnikam a
ſłužownikam, tak ſchěroke rowy pſchihotowacź, zo móže ſo na wſche ſtrony
a koł wokoło wobrocźecź, hdyž po ſmjercźi měra njenamaka. — Abo ſu joho
wabiłe pokłady a wobſedźeńſtwa cyrkwjow a klóſchtrow, kotrež ſo we
tutych krajinach namakaja? Wſchak je hižom tejko boharubjeńſtwow
wobeſchoł, zo by połojca hižom wjacy hacž doſcź była, jomu pola Lucifera
měſto pſchihotowacź. Wón je ſo na Rom walił, zo by znicžił ſkutk toho,
kotryž je na kſchižu wiſał, zo by powalił cyrkej božu, kſcheſcźanſtwo
wukorjenił a pucźe pſchihotował nowomu pohanſtwej.

Tola nihdy ſo njeporadźi, ſchtož je we tutej radźe wobzamknjene, ale
pſchecy jaſniſcho ſo pſched cyłym ſwětom z nowa wopokaže, zo katholſka
cyrkej je cyrkej Syna božoho, kotromuž ſo runa we cźeŕpjenju a dobycźu.

„Hdyž ſu mje pſcheſcźěhali, budźeja tež was pſcheſcźěhacź“ (Jan 15, 20.)
prajeſche bójſki profeta ſwojim japoſchtołam a jich ſcźěhowarjam, a to
płacźi tež wo cyłej cyrkwi.

Pſcheſcźěhowanjo a hórke cźeŕpjenjo běſche ſobu znamjo a. dopokaz toho,
zo běſche Jězus wot Boha póſłany, zo běſche joho wucžba wěrnoſcź. Tež
Jězuſowu cyrkej pſcheſcźěhaja pohanjo a židźa, błudnikojo a
bjezbóžnikojo: ale runje w tym ſo pokazuje, zo je tale cyrkej wot Boha
załožena a zdźeržana a zo je jeje wucžba <pb n="74"/>wěrnoſcź. Hako
ſwěrna njewjeſta božoho Jehnjecźa cźeŕpi cyrkej na zemi ze ſwojim
njebjeſkim nawoženju, zo by ſo we we njebjeſach z nim we dobycźu
zradowała.

Z cžim dha běſche ſebi Jězus tajke pſcheſcźěhanja a cźeŕpjenja zaſłužił?
ſnadź ze ſwojej wucžbu, ze ſwojimi dźiwami, ze ſwojimi dobrotami a
wſchitkich wobſahowacej luboſcżu? — Schto dha ſu zawinowali ſwjecźi
japoſchtołojo, martrarjo, knježny a wſchitcy ſwjecźi boži, kotſiž
mějachu we ſwojim zeṁſkim žiwjenju tola najbóle jeno cźeŕpjenjo,
pſcheſcźěhanjo a krawnu ſmjercź pſchetracź? Njeběchu dha jich
póccźiwoſcźe, jich ſwjate žiwjenjo, jich prócowanjo wo zbóžnoſcź duſchow
a zahorjenjo za božu cžeſcź wina, zo ſwět jich hidźeſche?

Wot cžaſow ſurowoho Herodeſa a njeſprawnoho Pilata hacž do naſchich
cžaſow je cyrkej zrědka hdy hinajſche žiwjenjo měła, hacž žiwjenjo
cźeŕpjenja we złych wobrycženjach, hanjenjach, wuſměſchenjach,
wurubjenjach a krawnych pſcheſcźěhanjach. A z cžim je ſebi cyrkej wſcho
to pſchihotowała? Snadź z tym, zo je ſta ludow za kſcheſcźanſtwo dobyła,
milijony duſchow ze zahinjenja wutorhnyła a njebjeſam zbóžnych
wobydlerjow pſchihotowała, woblicžo zemje wobnowjała k pokojnomu,
zbožownomu wobydliſchcźu cžłowjekow, měr a pokoj pſchinjeſła do
wutrobow, kotrež běchu wobcźežene?

Ně, wſchitke tele njewuprajne njepſchehladne dobroty njemóžachu bycź
wina tutych pſcheſcźěhanjow. Wina tutych pſcheſcźěhanjow je we
wſchitkich cžaſach jena a taſama: djabołſke hidźenjo, bjezbóžnoſcź a
njewěra.

Prěnja wina, zo ſo katholſka cyrkej pſcheſcźěha, leži we tym, zo wona do
bójſkoho wumožnika Jězuſa Khryſtuſa wěri a wozjewjuje, zo wón je
jenicžki zbóžnik a zbožo ſwěta. Tohodla židowſtwo a pohanſtwo we dźeſacź
wulkich pſcheſcźěhanjach napſchecźo kſcheſcźanſtwej zakhadźeſche a we
cžaſu nic cyle tſjoch lětſtotytkow 29 bamžow, tyſacy biſkopow a
měſchnikow a milijony wěriwych pſchez martraŕſku ſmjercź ze zemje
znicži. Ale runje kaž wumožnik, na kſchiž powyſcheny, wutroby cžłowjekow
k ſebi cżehnje, tak je cyrkej pſchez krej ſwojich ſwjatych martrarjow
ſwět dobyła, tak zo móžeſche ſo prajicź: krej martrarjow je ſymjo
kſcheſcźanow.

Druha wina, zo ſo katholſka cyrkej pſcheſcźěha, wobſtoji we tym, zo wona
wſchitko wěri a wucži, ſchtož je Jězus wozjewił. To je we wſchitkich
cžaſach cžłowjeſku hordoſcź roznjemdriło, zo dyrbja wſchitko to wěricź,
ſchtož je Jězus Khryſtus wozjewił a ſchtož ſwjata cyrkej k wěrjenju
prědkſtaja. Tohodla ſtawachu a ſtawaja wucžerjo błudow, kotſiž ſo
wuſchomaj ſpodobaja a ſo wot wěrnoſcźe wotwobrocźeja. Tute nowe
pſcheſcźěhanjo drje njeſahaſche za žiwjenjom wěriwych, ale za jich wěru
a někotryžkuli je pſchez nich zaſlepjeny wot praweje wěry wotpadnył.

Tſecźa wina, zo ſo katholſka cyrkej hidźi a pſcheſcźěha, namaka ſo we
tym, zo wona Jězuſowe kaznje hako jenicžki zakon za cžłowjeſke žiwjenjo
a zadźerženjo wozjewjuje. To cžini doſcź ludźom złu krej, zo dyrbja we
žiwjenju wſchitko to dźeržecź a dopjelnjecź, ſchtož nam cyrkej we
dźeſacź božich a pjecź cyrkwinych kaznjach k cžinjenju abo woſtajenju
porucža. Mocy cźmy na to dźěłaja, zo by ſo bohabojoſcź, pobožnoſcź,
póccźiwoſcź, ſprawnoſcź, poměrnoſcź a kſcheſcźanſka luboſcź bóle a bóle
z wutrobow zahnała. A ſkradźne towaŕſtwa ſu pſchi tym ſwoju kedźbnoſcź
woſebje na katholſke kraje złožiłe.

<pb n="75"/>

Pſchez wſchohomócnu pomoc božu je katholſka cyrkej wſchitke
pſcheſcźěhanja a potłócžowanja prjedawſchich cžaſow dobycźeŕſcy
pſchetrała a tež we naſchim cžaſu je jej tajke dobycźo wěſte. Runje we
naſchim cžaſu, hdźež ſu ſo wſchitcy njepſchecźelojo zapſchiſahali, zo
bychu ju powalili a pſchez rozpadanki wołtarjow kracžicy tróny wěrchow
ſpowalili, pokazuje ſo na ſpodźiwne waſchnjo pſchezjednoſcź katholſkeje
cyrkwje. Wſchudźom we wſchitkich krajach ſtawaja katholſcy wěriwi a
duchowni z njebojaznej khrobłoſcźu a zakitaja ſwoje prawa a ſwobodu hako
katholſcy kſcheſcźenjo a zakitaja ſwoje ſchule, kotrež dyrbja
kſcheſcźanſke woſtacź, zakitaja mandźelſtwo, kotrež dyrbi ſakrament
woſtacź we Khryſtuſu, a zakitaja kſcheſcźanſki zwjazk ſwójbow. Wſcho to
zakitaja we zjenoſcźenju z widźownym naměſtnikom Jězuſowym. Wſchudźom
wocucźa katholſke žiwjenjo k nowomu zahorjenju, k nowej wjeſołoſcźi, k
nowej nadźiji.

Njepſchecźelojo ſo dźiwaja, zo cyrkej njepſchedobyta ſtoji. Ale pomhacź
ſebi wjedźa: we Romje dyrbi ſo cyrkej pſchimacź, tam hdźež ma ſwoje
korjenje ſchtom ze žonopowoho zorna. Tón ſo myli, kiž měni, zo je Viktor
kuſka kraja dla do Roma cźahnył abo tohodla, zo bychu wſchitke kraje
Italſkeje pod jenu krónu pſchiſchłe: ně, wſchitko to je pobocžna wěc a w
Italii ſamej najlěpje wjedźa, zo ſo italſke kraleſtwo dźeržecź njemóže.
Hłowny wotpohlad ſkradźnych towaŕſtwow, kotrež Viktora k tajkim ſkutkam
tłócža, je zeſłabjenjo, potłócženjo, znicženjo katholſkeje cyrkwje. Kaž
dołho móže wón tele jich wotpohlady ſpěchowocź, tak dołho dźerža k
njomu. Skóncžnje budźe ſam wot nich wopuſchcźeny a zaſtorcženy. Potom
drje budźe, kaž něhdy Judaſch, we ſtyſknoſcźi prajicź: „Sym zhrěſchił,
zo ſym njewinowatu krej pſcheradźił.“ Ale budźe dyrbicź ſłyſchecź:
„Schto je to nam? Ty ſam hladaj.“

Hidźenjo cyrkwje je zhromadne a pſchezjedne zacžuwanjo wſchitkich
zběžkarjow. Tohodla zraduja ſo njeměrnikojo a njepſchecźelojo cyrkwje we
wſchitkich krajach na pſchedobycźu Roma a měnja, zo ſwój wotpohlad nětko
z wěſtoſcźu dokonjeja. Tež cźi, kotſiž ſo tak rady liberalnych a
pſchecźelow ſwobody mjenuja, khwala tule njeſprawnoſcź, hacž runje jim
Pius ♣IX.♠ ženje žaneje kſchiwdy ſcžinił njeje: joho jenicžke
zawinowanjo je, zo je wón bamž a naměſtnik Jězuſowy.

Ale, ſchtož ſwět prjedy ženje widźał njeje, dyrbi nětko wohladacź:
wſchudźom hromadźeja ſo wěriwi a duchowni wokoło ſwojich biſkopow, zo
bychu hako wójſko modlerjow njebjeſa naproſyli, kotrež we ſwojim cžaſu
ſkutki a radźenja bjezbóžnych znicža. Mócniſcho wuſtupuje wěra
napſchecźo njewěrje a wutroby ſo pocžinaja wozjewjecź a žiwi dźěla ſo
wot wotemrjetych. Njech tež ſo někotre praſchiwe wowcy we ſwojej
hordoſcźi wot cyrkwje wotdźěla: my jich dźeržecź njemóžemy a njechamy.
Njech ſwoju ſtronu dźeja a cyrkwi dlěje hańbu njecžinja; njech woteńdu
po ſwojich pucźach a njech khodźa po žadoſcźach ſwojeje wutroby: we
prawym cžaſu budźeja ſo dohladacź a z kſchipjenjom zubow pſchihladowacź
dyrbjecź, kak cyrkej dobycźa ſwjecźi a kak jeje ſwěrne dźěcźi ſo
zraduja: pſchetož ani mocy hele njemóžeja cyrkej božu pſchemocowacź.

<pb n="76"/>

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Pſchedpoſleni ſchtwórtk bu dotalny farſki adminiſtrator
(wot łońſchoho lěta fem) k. Ernſt Kupky wot tachantſkoho konſiſtorija
hako faraŕ w Neuleutersdorfje wobkrucźeny.

Z Oſtritza. Na 9. meje ſwjecźeſche wjelezaſłužbny wucžeŕ a rektor k.
Franc Kretſchmer žadny ſwjedźeń, ſwój 50lětny jubilej. Zo by ſo tajki
ſwjedźeń doſtojnje wuwjedł, běſche hižo pſched dlěſchim cžaſom wubjerk
nahladnych mužow naſchoho měſta zeſtupił, zo by wſcho trěbne
pſchihotował, ſchtož je ſo wſchitko jara derje radźiło. Na
pſchedwjecžoru ſwjedźenja bu k. rektor ze zaſtanicžkom ſwojich kollegow
z marijnodołſkoho patronata kaž tež wot ſpěwaŕſkoho towaŕſtwa
poſtrowjeny. Na ranju jubileja zhromadźichu ſo ſwjedźeńſcy hoſcźo a
měſchcźanſcy tſělcojo, zrjadowachu cźah, do kotrohož pſchi farje
duchownſtwo a pſchi ſchuli kralowſcy zaſtojnicy, měſchcźanſka rada a
wubjerk, a wſchelake deputacije zaſtupichu. Na ſchuli bu k. rektor do
ſala wjedźeny, hdźež ſo nětko ſwjedźeńſki aktus zapocža. Prěnju rycž
mějeſche k. faraŕ Müller hako lokalny ſchulſki inſpektor; w njej wón
jubilarowe khwalbne ſkutkowanjo wopominaſche a ſkóncžnje božemje
bjerjeſche, dokelž k. jubilar do penſiona zaſtupi. Na to rycžeſche
wyſokodoſtojny k. ♣can. cap.♠ ſenior Hoffmann z Budyſchina w mjenje
konſiſtorija a pſchipiny jomu w mjenje joho majeſtoſcźe naſchoho krala
Jana pſchipóſłanu złotu zaſłužbnu medaillu. Dale rycžachu hiſchcźe tež
tſi ſchuleŕki a jedyn ſchuleŕ a pſchinjeſechu jomu dar w mjenje dźěcźi.
Jubilar ſo z pſchiſprawnymi ſłowami wſchitkim rycžnikam a jich
wotpóſłarjam dźakowaſche. Hdyž bě hiſchcźe k. kantor Löbmann w mjenje
kollegow rycžał a po dokonjanym ſpěwje dźěſche ſwjatocžny cźah pſchi
zwonjenju do cyrkwje. Knjez kanonikus Junge ze Seitendorfa dźeržeſche
kemſche, pſchi kotrychž wucžerjo a druzy hudźbnicy kraſnu muſiku
wuwjedźechu. Potom dźěchu dźěcźi a wotroſcźena młodoſcź domoj, wjetſchi
dźěl ſwjedźeńſkich hoſcźi pak zaſy na ſchulu, hdźež ſo nětko wjele
zbožopſchecźow a darow k. jubilarej pſchinjeſe. Najprjedy pſchepoda jomu
měſchcźanſka rada a wubjerk cžeſne měſchcźanſke prawo w Oſtritzu. Na to
bu dar 600 toleri w rjanych pjecźprocentowych ſtatnych papjerach
pſchepodaty; tule ſummu běchu marijnodołſki patronat, konſiſtorium,
ſchulſka woſada, tſělcojo a tamniſche towaŕſtwa, kaž wjele joho
prjedawſchich ſchulerjow a ſchuleŕkow a nětcžiſchich cžeſcźowarjow a
pſchecźelow nawdali. Wyſche toho běchu wſchelake druhe zjawnje abo tež
privatnje pſchepoda tedrohe dary: regulator, rjane pokrywadło (teppich),
rjany kožuch, wſchelake ſlěborne wěcy atd. Popołdnju w dwěmaj běſche
ſwjedźeńſka hoſcźina, na kotrejž bě 140 hoſcźi, a wjecžor bal w dwěmaj
hoſcźencomaj. Z toho wſchoho je widźecź, zo w naſchej diöceſy wucžerja
derje cžeſcźicź wjedźa, kotryž je ſebi tajku cžeſcź zaſłužił! Naſche
wutrobne zbožopſchecźo k. rektorej, kiž ſo nětk do Dreždźan pſcheſydli,
za nim ſcźelemy. Sława jomu!

Z Lubija. Katholſke kemſche, kotrež ſo tudy měſacžnje wotdźerža, ſu
pſchecy bóle wopytane. Za krótki cžas jich wobſtacźa licža ſo tu hižon 6
katholſkich kſchcźenjow, a 20 dźěcźi wopytuje nabožnu wucžbu, tak zo
Lubij za pſchichodnoſcż kcźějacu woſadu lubi. ♣K.♠

<pb n="77"/>

Z Grunawy. Naſch druhi wucžeŕ, k. Wünſche, kiž běſche ſobu pola Pariza,
je nětko zaſy z wojeŕſtwa puſchcźeny ſem pſchiſchoł.

Z dreždżanſkeje diöeeſy.

Z Dreždźan. Znaty hoſcźencaŕ F. Wobza (rodźeny z Khelna) je pſched
ſwojej ſmjercźu 100 toleri katholſkomu towaŕſtwu rjemjeſnikow wotkazał.

Z Dreždźan. Na 3. dnju meje je katholſke kaſino (towaŕſtwo abo bjeſada)
adreſſu wobzanknyło a potom do Barlina wotpóſlało, w kotrejž katholſkej
ſtronje zapóſłancow za jich wuſtupowanjo k wobkrucźenju katholſkeje
cyrkwinſkeje ſwobody ſo dźakuje.

Z Dreždźan. Tu pſchebywaſche zańdźeny tydźeń chaldejſkokatholſki
duchowny z Urmia w Perſiſkej. Wón jězdźi hižo wot lěta 1866 po wſchěm
ſwěcźe a hromadźi dary za nowu cyrkej a klóſchtyr w Urmii.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Němſka. We měſcźe Eichſtätt ſwjecźeſche ſo we zańdźenych dnach
tyſacłětne jubileum pſchenjeſenja ſ. cźěła ſ. Wałpory do cyrkwje ſ.
kſchiža, kiž wot toho cžaſa k jeje cžeſcźi cyrkej ſ. Wałpory rěka.
Swjata Wałpora narodźi ſo we Jendźelſkej a to wot jara woſobnych
ſtarſchich; wopuſchcźi pak na próſtwu ſ. Bonifaca ſwój wótcny kraj, a
pſchińdźe z druhimi pobožnymi žónſkimi do Němſkeje we l. 748. Dweju
bratrow hižom namaka, mjenujcy ſ. Wilibalda, biſkopa we Eichſtättu a ſ.
Wunibalda, abta we klóſchtrje Heidenheim. Tu wjedźeſche pod wodźenjom
ſwojoho bratra Wałpora z druhimi žónſkimi klóſchtyrſke žiwjenjo, haj po
ſmjercźi ſwojoho bratra bu wona pſchedſtejicźeŕka wobeju klóſchtrow,
mužſkoho kaž žónſkoho, pomjenowana. Jenož z poſłuſchnoſcźe wza wona tutu
dwoju hódnoſcź na ſo, a dawaſche wſchěm najdoſpołniſchi pſchikład. 17
lět dołho wjedźeſche wona nanajkhwalomniſcho k ſpokojnoſcźi a k
ſpomoženju wſchěch wobeju rjadow. We lěcźe 779 wumrje zbóžnje, a jeje
cźěło dawaſche luboznu wóń wot ſo. Nimale ſto lět pozdźiſcho bu jeje ſ.
cźěło do Eichſtätta pſchenjeſene a lětſa ſwjecźeſche ſo pſchez cyły
tydźeń wot 7. — 14. meje tyſaclětne jubileum na tutón za měſto tak wažny
podawk. K tomu běchu ſo bajerſcy biſkopojo a tež někotſi druzy, kaž
arcbiſkop z Kölna k powyſchenju ſwjatocžnoſcźe a cžeſcźenju ſ.
powoſtankow tam zeſchli. Pſchi jeje rowje ſta ſo tež wjele dźiwow, a na
jeje zaſtupnu próſtwu namaka wjele khorych zas ſtrowoſcź, woſobnje pak
je z jeje cźěła ſpodźiwnje kapacy wolij wjele khorym, kotrymž lěkarjo
wjac pomhacź njemóžachu, polóženjo a pomoc pſchinjes. ♣Ł.♠

Němſka. Měr, kotrohož präliminarije (pſchihotowanja) běchu we
Verſaillesu zeſtajane, bu 10. meje we Frankfurcźe nad Mainom bjez
wjeŕchom Bismarckom a bjez francózſkimi wotpóſłanymi (Favre atd.)
dowujednany. Francózſka wotſtupi znaty kruch kraja a zapłacźi prjedy
wucžinjenu ſummu. Prěnje połmillardy frankow dyrbi ſo měſac po
pſchedobycźu abo změrowanju Pariza zapłacźicź. Potom budźa <pb
n="78"/>Francózam hnydom forty (twjerdźizny) pſched Parizom pſchepodate.
Do 1874 dyrbi cyły wójnſki dołh zapłacźeny bycź; francózſkich jatych
nětko domoj ſcźełu, z němſkoho wójſka budźa zwjetſcha Bajerſcy a
Sakſowje najprjedy domojpuſchcźeni.

Němſka. We wſchelakich wjetſchich měſtach cžinja ſo pſchihoty k hódnomu
wobeńdźenju 16. junija, dnja, na kotrymž bu pſched 25 lětami naſch
nětcžiſchi, cyrkej božu we tak cźežkich cžaſach ſławnje wodźacy ſ. wótc
k bamžej wuzwoleny. Woſobnje ſo wěriwi pſcheproſcha, jomu z dobrowólnymi
pjenježnymi woporami nuzu polóžicź pomhacź, do kotrejež je pſchez
njezamłowjomne rubjeńſtwo italſkoho kraleſtwa naměſtnik Khryſtuſowy na
cžas pſchiſchoł. Bóh daj, zo by katholſki lud pſchez ſwoju dobrowólnu
woporniwoſcź ſwoju ſwěru a luboſcź japoſchtołſkomu ſtołej z nowa
wopokazał! ♣Ł.♠

Z Mnichowa. Probſt Döllinger zdźeržuje ſo nětko, dokelž je z
cyrkwinſkeje zhromadźizny wuzanknjeny, wſchěch duchownych dźěłow a
njeje, kaž to joho pſchecźelojo wocžakowachu, nowu hiſchcźe cźežſchu
njepoſłuſchnoſcź pſchecźiwo duchownej wyſchnoſcźi wobeſchoł, zo by,
zacpěwſchi cyrkwinſku zakaznju, wopor božeje mſchě ſwjecźił abo ſwjate
ſakramenty wudźělał. Joho młódſchi towaŕſch, profeſſor Friedrich,
kotrohož ſu tež cyrkwinſke khoſtanja potrechili, je pak we ſwojej
njepoſłuſchnoſcźi tak daloko ſchoł, zo ſebi wot ſwětneje wyſchnoſcźe
dowolnoſcź žadaſche, ſwoje cyrkwinſke ſłužby zaſtacź ſměcź, hako by
Khryſtus kralam a miniſtram klucže ſwojeje cyrkwje pſchepodał. Tak
błudźi kóždy pſchecy dale a dale, kiž je junu žórło wěrnoſcźe, njezmólnu
cyrkej wopuſchcźił. Strach, zo mohło nowe dźělenjo wot cyrkwje naſtacź,
podobne tamnomu 16. lětſtotka, je nimo, dokelž tajcy ludźo, kiž žaneje
wěry nimaja, kiž běchu pſchez ſwoje žiwjenjo hižom dawno cyrkwinſke dno
wopuſchcźili, nimaja khmanoſcź, nowe cyrkwinſke zjednoſcźenjo załožicź.
♣Ł.♠

Z Kölna. Sobotu 6. meje wumrje po dlěſchej khoroſcźi we měſtacžku Neuß
dołholětny jara zaſłužbny präſes měſchniſkoho ſeminara, kanonikus W.
Weſthof. Narodźi ſo we Dolbergu we Weſtfalſkej 17. januara 1801; bu we
Romje, hdźež ſwoje ſtudije dokonja, 1828 k měſchnikej ſwjecźeny,
ſkutkowaſche potom jara ſwěrnje a zbožownje dołhe lěta we ſwojej
wótcžinje hako faraŕ we Dieſteddźe. Z tym pak ſo njeſpokojo pucźowaſche
wón tež lěto wot lěta po wſchěch němſkich krajinach, zo by pſchez
měſchniſke exercije dźěłacźeri we wincy toho Knjeza za jich ſwj.
powołanjo z nowa zahorił. We lěcźe 1851 bu za präſeſa měſchniſkoho
ſeminara do Kölna powołany, kotrež wažne měſto wón hacž pſched tſomi
lětami z najwjetſchej ſwěru zaſta. Z woſebitej luboſcźu bě wón
pſchikhileny młodźencam, kiž ſo z naſcheju ſaſkeju diöceſow do Kölna k
hódnomu pſchihotowanju k měſchniſkomu žiwjenju ſcźelechu. Bóh daj jomu
wěcžny wotpocžink! — Tež jedyn druhi, wo ſchtudowacu młodoſcź zaſłužbny
měſchnik ♣Dr.♠ Chriſtian Boſen wumrje tu 13. meje we 56. lěcźe ſwojeje
ſtaroby. ♣Ł.♠

Z Roma. Bamž chce dźeń ſwojeje inthroniſacije (naſtupjenjo tróna)
ſwjatocžnje wobeńcź. Statua (late zaſtarſke ſwjecźo) ſ. Pětra doſtanje
nowy rjeńſchi trón. Zadnje polo (Hintergrund) a baldachin budźe nowy
moſaikowy. Tež je bamž hiſchcźe druhu lampu pſched ſtatuu fundirował.
Dale da Pius ♣IX.♠ k wopomnjecźu tohole 25lětnoho bamžowſkoho jubileja
wulku medaillu (pjenjez) dźěłacź, a to złotu <pb n="79"/>jenož jenu,
ſlěborne za kardinalow, a někotre mjedźane (broncowe); potom budźe
ſtempel (forma) ſkóncowany. Tak woſtanje tale medailla žadnoſtka.

Z Roma. Tudy dźěła ſo nětko pilnje na tym, hłowne měſto cyłoho
narubjenoho kraleſtwa tak khětſe hacž móžno ſem pſchepołožicź, dokelž ſo
boja, zo móhli cuze mocy jim to zakazacź, jelizo zo ſo hiſchcźe dołho z
tym dlija, ale bohužel europſke knježeŕſtwa komdźa ſo hiſchcźe pſchecy,
prawa pocźiſchcźanomu bamžej zas wrócźicź, hacžrunje katholſki lud wo to
proſycź njepſcheſtanje. — Cźežcy domapytany a nětko hiſchcźe pſchecźiwo
ſebi ſamomu ſchcźuwany francózſki lud zaſłuži wěſcźe ſobuželnoſcź, a tak
bu tež we Romje we cyrkwi ♣S. Maria sopra Minerva♠ tſidnowſka pobožnoſcź
dźeržana, zo by tón knjez ſwój prut tola ſkoro zas wot njezbožownoho
kraja wotwobrocźił, a k polóženju wulkeje tam knježaceje nuzy buchu tu
ſmilne dary hromadźenc a hnydom na prěnim dnju ſo tu 11,000 frankow
nawda. ♣Ł.♠

Z Pariza. Bjez tymi klóſchtrami, kiž buchn wurubjene, běſche tež
karmelitſki. Bratſja ſwjecźachu w cyrkwi zeleny ſchtwórtk, hdyž
wotpóſłani kommuny pſchińdźechu. Superior, kiž pſched wołtarjom
ſtejeſche, kiwny bratrej pokładnikej (kaſſirej) a prajeſche jomu z
cźicha někotre ſłowa. Na to da pokładnik rubježuikam wulki klucžowc
prajicy: „Tu ſu klucže do kaſſy: wy wěſcźe, hdźež wona je, njetrjebam
was pſchewodźecź.“ Woni wzachu klucže a dokonjachu ſwoje rubježniſtwo,
bjez tym zo karmelitojo w cyrkwi dale Bohu ſłužachu.

Z Pariza. Měſto ſo hiſchcźe pſchecy njeje poddało, hacžrunje tam žana
prawa pſchezjenoſcź njeknježi. Wjedźicźerjo kommuny (zběžkaŕſki wubjerk)
a kommandantojo wójſka wotſtupuja jedyn po druhim. Wójſko prawoho
knježeŕſtwa z Berſaillesa zběžkarjam krucźe na krk ſtupa. Měſchcźanſka
murja je hižo jara roztſělana. W Parizu ſtawaja ſo wſchelake hroznoſcźe;
nichtó ſwojoho žiwjenja a wobſedźenſtwa wjacy wěſty njeje. Z cyrkwjow
mjetaja wołtarje a ſwjecźata a wupuſcźeja kſcheſcźanſtwo; we
wonjecžeſcźenych cyrkwjach dźerža zhromadźizny, na kotrychž ſu ſurowe a
njehańbite ſłowa ſłyſchecź. Na wóndaniſche Bismarckowe piſmo njejſu
arcbiſkopa hiſchcźe puſchcźili (za tſi milijony frankow chcedźa joho
wudacź;) wón je dotal w jaſtwje dźeržany a njeje tohorunja žiwjenja
wěſty, ſamo hdyž ſnadź Verſaillesſcy z pſchizwolenymi 80,000 wojakami
Pariz pſchedobudu.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: k. k. 233. Jakub Serbin (Juras) z Nowoſlic; 234.
Pětr Cžornak z Nowoſlic; 235. Jakub Kilank z Nowoſlic; 236. Marija
Bjarſchec z Khelna; 237. Jurij Kózleŕ z Nowoſlic; 238. Michał Schejda we
Marijnym Dole; 239. Handrij Najcž z Bělcžec.

Na lěto 1870: 443. P. Cž. z N.

Dobrowólny dar: M. K. z H.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchinje. Zemrjecźi: Jan Adolf, ſ. Jana Karla Laraſa, khěžnika w
B., 8 měſ. 22 dn; Haṅža, njeboh Jana Müllera, kublerja w Słonej
Borſchcźi, zaw. <pb n="80"/>mandż., 57 l. 3 njedź.; Haṅža njeb. Michała
Rjeka, žiwnoſcźerja w Bělcžecach zaw. dź., 6 l. 9 dn.; Jurij Jakub, ſ.
Mikławſcha Müllera, kublerja w Słonej Borſchcżi, 3 njedż.

Z Radworja. Kſchcźeni: Jakub, ſ. Jakuba Henki z Radworja; Madlena, dź.
Pětra Měſcherja z Měrkowa; Hana Thereſia, dż. Jana Lehmana z Boranec;
Jan, ſ. Jana Müllera z Boranec; Hana Thereſia, dż. Michała Marka ze
Zdżerje; Marija Madlena, dż. Jakuba Wjeraby z Khelna; Marija Madlena,
dź. Jana Bohuwěra Běbracha z Bronja; Jan Handrij, ſ. Jana Dubſkoho z
Khelna; Haṅža, dż. Jakuba Ledżbory z Boranec; Marija Madlena, dź. Jakuba
Lubka z Bronja; Hańža, dź. Jana Žura z Khelna; Jurij, ſ. Michała Schenka
z Radworja; Hana Madlena, dż. Jana Ryncža z Brěmjenja; Jan Auguſt, ſ.
Jurija Cžorlicha ze Zdźerje. — Zemrjecźi: Hana Marija, dź. Jana Fulka z
Radworja, 10 dn.; Hana, wud. njeb. Jana Hazy z Łupoje, 73 l. 6 m. 4 dn.;
Jan Kliman z Boranec, 44 l. 9 m. 8 dn.; Marija, dż. njeb. Jakuba Kocže z
Lutowcža, 18 l. 8 m. 16 dn.; Mikławſch, ſ. Mikławſcha Winarja z
Kamjenej, 21 l. 2 m. 26 dn.; Madlena, dż. njeb. Jana Cžocha z
Łupjanſkeje Dubrawy, 59 l. 11 m. 20 dn.; Hańža, dź. Jakuba Pjecha z
Nowoho Bronja, 3 m. 8 dn.; Jan Schołta z Lutowcža, 66 l. 3 m. 6 dn.;
Handrij Wjenk z Měrkowa, 52 l. 9 m. 4 dn. — Wěrowanaj: Jan Lorenc z
Radworja z Mariju Wroblec z Radworja.

Z Ralbic. Kſchcżeni: Mikławſch, ſ. Jakuba Kilanka z Nowoſlic; Hana, dż.
Auguſta Domſchki z Nižeje wſy; Jurij, ſ. Michała Cžornaka z Konjec;
Haṅža, dź. Mikławſcha Rjelki ze Schunowa. — Wěrowani: Michał Kocor z
Jitka z Hanu Lipicżec z Jitka; Michał Cžornak z Hórkow z Hanu Bukec ze
Sernjan. — Zemrjecżi: Jakub, ſ. Jurija Lipicža z Nowoſlic, 6 l.; Michał,
ſ. Mikławſcha Neumanna ze Schunowa, 3 l.; Madlena Hrehorjowa z Konjec,
40 l.; Marija, dź. Mikławſcha Jeſchki z Konjec, 4 l.; Madlena Jacławkowa
z Nowoſlic, 79 l.; Michał, ſ. Michała Kórjeṅka z Koſlowa, 6 l. Michał
Kaſchpork ze Schunowa 33 l.; Jurij, ſ. Michała Žurka z Łazka, 10 l.;
Jurij, ſ. Mikławſcha Weclicha z Ralbic, 4 m.; Khata Schelcowa z Łazka,
62 l.; Madlena, dż. Pětra Cyža z Nowoſlic, 9 měſ.; Michał Jurk z
Róžanta, 65 l.; Hańža, dź. Michała Domaſchki ze Smjerdźaceje 1 l.;
Michał, ſ. Michała Hrjehorja z Jitka, 11 m.; Wórſchla Jeſchcyna ze
Schunowa, 58 l.; Boſcżij Bräuer z Ralbic, 60 l.

We expedicijach je Póſła za 3 nſl. na pſchedaṅ:

Pomocna knižka k wulicženju nowych a ſtarych měrow a wahow.

Hilfsbüchlein zur Berechnung der neuen und alten Maße und Gewichte.
Serbſki a němſki je w tutej knižcy jara derje wułožena dołhoſtna,
płoninſka a cźěleſna měra, tež za tócžne wěcy, žita atd. Pſchidaty je
pſchehlad decimalow atd. W ſchulach dyrbi ſo nowa měra a waha lětſa
nawucžicż; duž porucžamy tule knižku tym ſamym. Wona je tuuiſcha dyžli
podobne němſke!

W tachantſkej keneli a pola kk. wucžerjow ſu wot nětka na pſchedaṅ:

Biblijſke ſtawizny ſtaroho a nowoho zakonja

za katholſke wucžeŕnje wobdżěłał Michał Hórnik. 192 ſtronow. Z titlowym
wobrazom a z khartu ſwjatoho kraja. Wjazany exemplar w partijach płacźi
65 np., njewjazany 5 nſl. W knihikupſtwach ſu dróžſche po pſchiražku
percentow.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Marija Koklina
ze Swinjaŕnje 100 tol. H. R. z Dźěžnikec 1 tol.

Hromadźe: 5220 tol. 2 nſl. 5 np.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 11. 3. junija 1871. Lětnik 9.♠

Bamžowſki 25lětny jubilej ſwjatoho wótca Piuſa IX.

Schtóž je pjecź a dwacycźi lět ſłužbu zaſtał a we zaſtojnſtwje
ſkutkował, je we tutym cžaſu pſchiležnoſcźe doſcź měł, dobre ſkutkowacź,
ſebi zaſłužby wo zbožo ſobucžłowjekow nahromadźicź a na ſebi wopokazma
božeje miłoſcźiweje pomocy nazhonicź. Toho dla ſo z wjeſołej, dźakownej
wutrobu 25lětne jubileje ſwjecźa.

Tajki jubilej bliži ſo nam lětſa we Romje a je cźim wažniſchi, dokelž ſo
za cyłe 18 lětſtotytkow prěni krócź ſwjecźicź hodźi: dotal njeje žadyn
bamž 25 lět na ſtole ſwjatoho Pětra ſedźicy Jězuſowu cyrkej nawjedował.
To dyrbi naſchu wutrobu k dźakownomu ſwjecźenju tutoho žadnoho
ſwjedźenja pohnuwacź a nas k wutrobnomu dźakej napſchecźo Bohu
pohnuwacź, kotryž je bamžej tak dołhe knjejſtwo popſchał, kajkež prjedy
njoho žadyn ſcźěhowaŕ ſwjatoho Pětra měł njeje. Bóh ſam je ſo doſtojnił,
ſwojomu naměſtnikej na zemi prawje widźowny wopokaz ſwojeje luboſcźe
dacź a pſchez to pokazacź, zo ma na nim ſwoje ſpodobanjo.

Schtó njechał ruku božu we tym widźecź, zo runje Pius ♣IX.♠ to dóſtawa,
ſchtož žadyn z joho 256 prjedownikow dóſtał njeje, 25 lět najwyſchſcheje
ſłužby a zaſtojnſtwa na zemi? Cžoho dla je Bóh tajki podawk runje do
naſchoho cžaſa ſtajił? Bóh, kotryž wſchitko po najwjetſchej mudroſcźi
cžini, ma pſchi tutym podawku ſwoje wažne wotpohlady, byrnje ſo
cžłowjeſka krótkowidnoſcź na wſchitko dohladacź njemóhła, byrnje ſo
cžłowjeſka złomyſlnoſcź na wſchitko dohladacź njechała.

Naſpomnju tudy jeno jenu wěc. We wſchitkich cžaſach je katholſkim
kſcheſcźanam hako njedwělna wěrnoſcź płacźiło, zo romſki biſkop abo bamž
je nic jeno ſcźěhowaŕ ſwjatoho Pětra, ale tež widźowny naměſtnik Jězuſa
Khryſtuſa na zemi, a tak widźowna hłowa Jězuſoweje cyrkwje, prěni a
najwyſchſchi ſtražnik wot Boha wozjewjenych wěrnoſcźow, a njekhabłaty a
njepſchewinity zakitaŕ božoho zakonja. Wſchitko to je ſwěrny katholik we
wſchitkich cžaſach wěrił a tohodla ſo zaſtoju<pb n="82"/>ſkim
wuprajenjam a wuſudźenjam bamžow we naſtupanju toho, ſchto ma ſo wěricź
abo cžinicź, ponižnje a podwolnje podcźiſnył.

We wſchelakich cžaſach ſu ſo cžłowjekojo napſchecźo najwyſchſchomu
wucžeŕſtwu romſkoho bamža pozběhowali a joho „antikhryſta“ mjenowali.
Ale, njejſu Židźa Jězuſa něhdy „beclzebuba“ mjenowali? a njeje Jězus
Khryſtus ſam prajił: „Hdyž ſu domjacoho nana „beelzebuba“ mjenowali, kak
wjele ſkeŕſcho budźeja joho domjacym tak rěkacź.“ (Mat. 10, 25.) Tak dha
ſu woſebje we naſchim cžaſu Židźa, ſwobodomurnikojo a wſchitcy ludźo,
kotſiž ſu bojoſcź pſched Bohom dawno ze ſwojeje wutroby zhubili, a do
zjawnoho abo ſkradźnoho njepſchecźelſtwa napſchecźo Bohu ſtupili,
wſchitke mocy napinali na to, Jězuſowu cyrkej wobſchkodźecź,
pomjeńſchecź, hanicź a wobrycžecź a wutroby cžłowjekow wot njeje
wotwobrocźecź, a z njewěrnoſcźu a błudom napjelnicź. Cźile ludźo ſu móc,
prawo a nahladnoſcź japoſchtołſkoho ſtoła tak dołho podrywali, zo bu
někotryžkuli katholik, kotryž ſo dobry cžłowjek zdaſche, we ſwojim
myſlenju a wěrjenju zamyleny a zaſlepjeny. Zo pak tale ſchkoda ſo njeby
hłubje zažrała, je Duch ſwjaty Jězuſowej cyrkwi na wſchitke cžaſy nic
jeno ſlubjeny, ale tež daty, pſchez zhromadźenu cyrkej, pſchez hort
biſkopow katholſkeje cyrkwje na ökumeniſkim koncilu zhromadźenych,
zjawne ſwědcženjo za najwyſchſche wucžeŕſke prawo bamža wotpołožił.

A nowe wobſwědcženjo tuteje wěrnoſcźe, tuteje wucžby pſchihotuje Bóh
pſchez pjecźadwacycźilětny jubilej bamža Piuſa ♣IX.♠ Bóh chce ſwětej
pokazacź, zo romſki bamž je dźenſa hiſchcźe z tejſamej mocu a wažnoſcźu
wobdaty, kaž ſwjaty Pětr, — zo je wón ſkała, na kotruž je Jězus ſwoju
cyrkej twarił. Tohodla da Bóh k pſchepokazanju a pſcheſwědcženju
njepſchecźelow jomu ſwjedźeń ſwjecźicź, kajkiž prjedy njoho z boka
ſwjatoho Pětra žadyn bamž ſwjecźił njeje.

Cyły ſwět kedźbuje na wažny ſwjedźeń, kotryž Pius ♣IX.♠ we Romje
ſwjecźi. Njepſchecźelojo kſcheſcźanſtwa ſo hněwaja a złobja a prócuja
ſo, jomu joho jatoſcź hiſchcźe wobcźcžniſchu ſcžinicź. Kóždy dobry
kſcheſcźan pak ſo wjeſeli a Boha proſy, zo chcyl wón we ſwojej
wſchohomócnoſcźi cźežcy tyſchenomu bamžej ze ſwojim tróſchtom na pomoc
pſchińcź, joho njepſchecźelow a pſcheſcźěharjow k lěpſchim myſlam a
zadźerženju pohnucź a tomu, kotryž je we pjecźadwacycźilětnym knježenju
telko horja nazhonił, telko potłócžowanjow ſwjateje cyrkwje widźał,
hižom tudy na zemi a to prawje bórzy wohladacź dacź měr a pokoj mjez
ludami a wujednanjo njepſchecźelow z cyrkwju a dobycźeŕſke powyſchenjo
kſcheſcźanſkeje, katholſkeje wěry.

Katholſka cyrkej w Rumunſkej.

Rumunſka leži pſchi delnej Donawje a wobſteji z dweju wjeŕchowſtwow, z
Moldawſkeje a Walachiſkeje. W tu khwilu tam hohenzollerſki wjeŕch Korla
knježi. Wobydleŕſtwo je zwjetſcha grichiſkoſchismatiſkoho wěrywuznacźa.
Tola namakaja ſo we Walachiſkej ſamej wokoło 50,000 katholſkich
kſcheſcźanow, kiž we wſchěch wjetſchich měſtach a wſach rozpjerſcheni
bydla. We Bukareſchcźe, hłownym měſcźe tohole 3000 quadratnych mile
wulkoho kraja je 18,000 katholikow. Z cyła po<pb n="83"/>brachuje
katholſkim wobydlerjam Walachiſkeje na cyrkwjach a na duchownych. Tale
nuza je hižo z toho widźecź, zo we Bukareſchcźe jenož jena katholſka
cyrkwicžka ſo namaka, kotraž móže jenož 700 kemſcherjow wopſchimnycź. W
cyłej diöceſy ſu jenož 15 katholſkich cyrkwjow a jenož na ſydym měſtach
namakaja ſo katholſke ſchule. Jara nuzne by było, zo bychu na 20 hacž 30
měſtach, hdźež katholikowje bydla, ſo bože domy twarili a z katholſkimi
duchownymi wobſadźili. Tola jow pobrachuje na pjenjezach.

Zo katholſcy duchowni tam njedoſahuja, jo woſebje tež na tym ležane, zo
we Walachiſkej žadyn duchowuſki ſeminar njeje, we kotrymž móhli ſo
katholſcy duchowni wuwucžicź a na duchownſtwo pſchihotowacź. Tamniſchi
duchowni dyrbja (dokelž je tu wjele pſchicźahowari z cuzby) rumunſkeje,
wuheŕſkeje, ſłowjanſkeje a němſkeje rycže mócni bycź.

Biſkop tamniſchoho kraja k. Ignacio de Paoli z kongregacije paſſioniſtow
prócuje ſo po móžnoſcźi, tymle nuzam wotpomhacź. Dokelž pjenježneje nuzy
dla zdobom cyrkwje twaricź njemóže, chce duchownych tež na tajke měſta
wupóſłacź, hdźež katholikowje bjez cyrkwjow bydla, zo by duchownym
potrjebnoſcźam ſo wotpomhało a tež dźěcźi ſo rozwucžili. Zo pak by k
tomu doſcź duchownych doſtał, je k. biſkop we ſwojim wobydlenju jedyn
wuſtaw (ſeminar) załožił, do kotrohož je hižo wjacy młodźencow němſkeje
a wuheŕſkeje (ungarſkeje) narodnoſcźe pſchiwzał. Dokelž pak je ſam khudy
a lětſa pſchinoſchki Lyonſkoho miſſionſkoho towaŕſtwa wójny dla
pſchiſchli njejſu, je ſo na pucźowanjo podał, zo by jałmožnu hromadźił.
Pſchez Peſt a Win chce ſo wón do Roma podacź, zo by dobrocźerjow za
cyrkwinſke naležnoſcźe ſwojeje diöceſy namakał. We Winje je hižno
nadobne dary doſtał. Bóh žohnuj joho prócowanja! ♣T.♠

Statiſtika ſchulow a ſchulſkich wucžerjow w Sakſkej.

Naſcha łužiſka abo budyſchinſka diöceſa ma 24 ſchulow, z kotrychž je 12
ſcrbſkich a 12 němſkich. Serbſke ſu: Budyſchin (wjeſna ſchula),
Khróſcźicy, Kukow, Njebjelcžicy, Wotrow, Radwoŕ, Ralbicy, Worklecy,
Róžant, Schunow, Zdźeŕ a Cžornecy; němſke pak: Blumberg, Budyſchin
(měſchcźanſka ſchula), Grunau, Königshain, Neuleutersdorf, Oſtritz,
Reichenau, Rusdorf, Schěrachow, Seitendorf, Schpital pola Kamjenca a
Žitawa. Herbſkokrajna abo dreždźanſka diöceſa ma 13 ſchulow, z wuwzacźom
Hubertusburga wſchitke w měſtach ležace.

Z tutych 37 ſchulow je 16 měſchcźanſkich a 21 wjeſnych. Z nich rěkaja 3
wokrjeſne (Bezirksſchulen: tachantſka w Budyſchinje a dwě w Starych
Dreždźanach), 24 farſke a 10 pobocžne abo filialne ſchule. Dale
rozeznawamy 25 jenoklaſſnych, 6 z dwěmaj, 1 z tſomi, 2 ze ſchtyrjomi a 3
z pjecźimi klaſſami; dale ſu 24 połdźeńſke a 13 cyłodźeńſke ſchule. Pod
patronatom japoſchtołſkoho vikariata ſteja 13, pod patronatom
tachantſtwa 8, pod klóſchtrom Marijneje Hwězdy 7, pod klóſchtrom
Marijnoho Doła 7, pod minakałſkim grofu z Einſiedela 1 a pod
worklecžanſkim grofu ze Stolberga tež 1 ſchula.

Wucžerjow ma budyſchinſka diöceſa 36 (z kotrychž ſu někotſi tež pſchi
něm<pb n="84"/>ſkich ſchulach, dokelž dźě móže kóždy ſerbſki wucžeŕ tež
němſki), dreždźanſka pak 29. Z tutych 65 wucžerjow je 39 pſchi
měſchcźanſkich a 26 pſchi wjeſnych ſchulach; pſchi wokrjeſnych ſchulach
13, pſchi farſkich 42 a pſchi filialnych 10; bjez nimi je 58 ſtatnych a
7 pomocnych wucžerjow.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Kaž ſłyſchimy, budźe w němſkim dźěle diöceſy ſ. firmowanjo
na ſcźěhowacych dnach: 25. junija w Neuleutersdorfje, 2. julija w
Oſtritzu, 4. w Grunawje, 6. w Königshainje, 9. w Seitendorfje, 11. w
Reichenawje a 23. julija w Schěrachowje. Hdy w Serbach budźe, wozjewimy
pozdźiſcho.

Z Budyſchina. Na ſwjatkownu póńdźelu wudźěli naſch wyſokodoſtojny k.
biſkop 176 woſobam ſwjate firmowanjo. Prjedy toho dźeržeſche wón
mjelcžacu Božu mſchu a potom prědowanjo.

Z Budyſchina. Na 20. meje běſche hłowna zhromadźizna naſchoho towaŕſtwa.
Najprjedy bu lětne zlicžbowanjo pſchedpołožene a pſchehladane; po tutym
běſche dokhodow ze zakładnym kapitalom 383 tol. 21 nſl. 5 np. a wudawkow
238 tol. 15 nſl., tak zo je 145 tol. 6 nſl. 5 np. zamoženja. Dale bu
wozjewjene, zo je „pomocna knižka k wulicženju nowych a ſtarych měrow“
na požadanjo wuſchła. Skóncžnje bu poſtajene, zo by lětſa zaſy zeſchiwk
„Žiwjenja Swjatych“ ſobuſtawam hako dar ſo wudał, kaž tež protyka na
pſchedań.

Z Budyſchina. Po wudacźu zańdźenoho cžiſła a potajkim pozdźe za nas je
cźiſchcźany zjawny liſt „na katholikow Sakſkeje“ wot k. grofy Kajusa
Stolberga hako ſobuſtawa centralkomitéa katholſkich towaŕſtwow wuſchoł
dla bamžowoho jubileja. Komité je k wopomnjecźu na tón dźeń wjele
cyrkwinſkich draſtow za wukrajne miſſiony wobſtarał. Dale hromadźi wón
wurjadny wopor za bamža do prěnich dnow junija. Tež napomina wón, zo
chcyli woſady a katholſke towaŕſtwa ſwjedźeń dźeržecź. (Ale wuzwoleńſki
bamžowy dźeń je pjatk, duž drje budźa tajke ſwjedźenje zwjetſcha hakle
18. junija?) Komité wotpóſcźele ſkóncžnje deputaciju do Roma, kotrejž
móže ſo kóždy katholik pſchizanknycź, kiž to z cžaſom wozjewi.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Wucžeŕ pſchi nowodreždźanſkej ſchuli k. Dold je do hłowneje
wucžeŕnje pſcheſadźeny. Na joho dotalne měſto je k. Schecks pſchiſchoł.
W ſchuli „am Oueckbrunnen“ je k. Meuſel naſtupił, w Grimmje pak k.
Godduhn, dotal wucžeŕ w Altenburgu, a w Miſchnje vikariruje ſeminariſt
R. Plewka.

Z Dreždźan. Tamny w poſlenim cžiſle ſpomnjeny „chaldejſkokatholſki
duchowny z Perſiſkeje“ bu w Barlinje, hdźež bě tohorunja wjele darow
doſtał, hako jebak a žid z Neapelſkeje ſpóznaty a ſadźeny. Wón je tež
tam wjacy krócź Božu mſchu po orientalſkim waſchnju dźeržał.

<pb n="85"/>

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Z Georgswaldy. Knjez kapłan Franc Storch je ſchtwórty zeſchiwk ſwojich
knižkow „Maria das Heil der Kranken“ wudał. W njej powjeda wón, ſchto je
ſo w lětomaj 1869 a 1870 za Philippsdorf ſtało, wo załoženju cyrkwje a
wo twarjenju khapałki na hnadnym měſcźe. Loṅſche lěto je dobrowólnych
darow pſchiſchło 6878 ſchěſnakow a 2135 toleri. Z cyła je hižo 63,536
ſchěſnakow nawdate. Farſka woſada ſama je 23,896 ſchěſnakow
pſchizwoliła, z cžohož je 9801 ſchěſnakow hižo prěnje lěto zapłacźenych;
wona myſli hižo na hromadźenjo kapitala za pſchichodne duchowne měſto.
Tež drohe cyrkwinſke dary ſu za khapałku, kiž ma za połlěta hotowa bycź,
a za cyrkej nawdate. Po tychle podawkach powjeda ſo w tej knižcy, kajke
wuſtrowjenja a wuſłyſchenja próſtwow ſu ſo w ſchtwórtym a pjatnym (1870)
hnadnym lěcźe we Philippsdorfje ſtałe; pſchi tym ſu wſchelake liſty a
wobſwědcženja ze wſchelakich ſtronow pſchipołožene.

Němſka. We nětko ſkóncženej wójnje zhubi zjednocźene němſke wójſtwo
117,028 muži a to 4990 wyſchkow, a 112,038 podwyſchkow a wojakow;
morwych bě z nich 19,296; ranjenych 91,537 a jatych 6195 muži. — We
cyłym nětcžiſchim němſkim khěžorſtwje je nimale 40 milijonow wobydleri,
mjez nimi wokoło 14 milijonow katholikow, 24 milijonow lutheranow a 2
milijonow druhowěriwych.

Němſka. Schkodowanjo němſkoho wójſka wot 24. jnlija hacž do 22. februara
1871 je tele: officirow 1167 morwych, 1838 ranjenych, 16
njenadeńdźenych; wojakow 15,224 morwych, 27,417 ranjenych a něhdźe 2000
njenadeńdźenych: wſcho do hromady 47,662. We Francózſkej namaka ſo
hiſchcźe 1000 jatych wojakow němſkoho wójſka.

Z Roma. Mejſka pobožnoſcź bu tudy we wjacy hacž 80 cyrkwjach dźeržana.
Luda bě lětſa dwójcy tak wjele kaž wloni. Njepſchecźelſke nowiny piſaja,
zo to zapſchijecź njemóža. Woni wſchak njezapſchijeja, zo katholikowje
na kanony ſwoju nadźiju njeſtajeja, ale na Boha a na mócnu zaſtupnu
próſtwu najzbóžniſcheje knježny. (Genf. Corr.)

Z Roma. Klóſchtry, kotrež buchu za kralowſke miniſterſtwa wzate a
pſchihotowane, ſu tele: ♣Santa Maria in Valicella,♠ pſchi dwanacźe
japoſchtołach, ſſ. Silveſtra a Schcźěpana ♣in Capite,♠ ſ. Silveſtra ♣a
Monte Cavallo♠ (pſchi quirinalu), ſ. Marije ♣delle Virgine,♠ ſ. Handrija
♣della Valle,♠ ſ. Marije ♣sopra Minerva,♠ ſ. Auguſtina.

Z Roma. Francózſki duchowny Hyacinthe, w ſwojim cžaſu pſchez ſwoje
wuſtupjenjo z rjada karmelitow w Parizu a pſchez ſwoju exkommunikaciu po
wſchěm ſwěcźe wuwołany, pyta hako zabłudźena wowca zaſy wujednanjo a
pſchiwzacźo do katholſkeje cyrkwje pola bamža. Dotal pak njeje w tu
khwilu hiſchcźe audiencu doſtał. Z k. profeſſorom Döllingerom a druhimi
ſnadź ſo tež hiſchcźe wujednanjo ſtanje.

Z Roma. Bamž je encykliku (zjawny liſt) biſkopam rozpóſłał, w kotrymž
wón poſkicźene garantije (ſlubjenja) italſkoho knježeŕſtwa zacźiſnje.

Z Roma. Po wozjewjenej ſtatiſticy je w lěcźe 1869 we 43 europſkich <pb
n="86"/>miſſionach ſ. ſakrament kſchcźeńcy doſtało 7762 błudnowěriwych
(pola kotrychž płacźiwoſcź doſtateje kſchcźeńcy njebě wěſta); w 34
miſſionach Aſije bu 18,735 pohanow a 573 błudnowěriwych kſchcźene; w 7
miſſionach Afriki 800 pohanow a 25 błudnowěriwych; w 13 miſſionach
Ameriki 100 pohanow a 1114 błudnowěriwych; w 4 miſſionach Auſtralije
(Oceanije) 1568 pohanow a 70 błudnowěriwych. Tak ſu w 111 miſſionach
wokoło 25,000 cžłowjekow do cyrkwje pſchiwzate. Hdyž ſo wopomni, zo je
katholſkich miſſionſkich ſtacijow pſchez 350, dha je ſo w lěcźe 1869 za
Khryſtuſa dobyło na 80,000 duſchow.

Z Roma. W haprylu je wottudy biſkop Coſi zaſy do Chineſiſkeje wotjěł. W
Europje je wón pſchez 10,000 ſchěſnakow za miſſionſtwo nahromadźił a tež
pjecźoch duchownych dobył, kiž ſu z nim do dalokeje cuzby hako
miſſionarowje ſo podali.

Z Roma. Njedawno bu modleŕnja za ſektu methodiſtow wotewrjena; to je
hižo ſcheſta khapala, kiž bu za druhowěriwych załožena.

Z Roma. Dźeń 13. meje bě we žiwjenju Piuſa ♣IX.♠ runje tak wopomnjecża
hódny kaž budźe to pſchichodny 16. junija za njoho a za cyły katholſki
ſwět; 13. meje dokonja ſwj. wótc ſwoje 80. lěto. Wulke cžródy jomu
ſwěrnych Romſkich kaž tež deputacije wukrajnikow pſchinjeſechu jomu
ſwoje wutrobne zbožopſchecźa, na kotrychž ſo ſwj. wótc cźim bóle
zwjeſeli, cžim wjacy mějeſche we poſlenim cžaſu cźeŕpjecź a wuſtacź.
Dobre ſwědomjo a ſprawna wěc, kiž zakituje, pak poſkicźa jomu ſtajnje
tamny měr a podwolne podacźo do božich dopuſchcżeni, kiž jomu tež pſchi
najcźežſchich domapytanjach ſpokojnu haj wjeſołu wutrobu pſchihotuje.
Spokojnoſcź, haj wjeſołoſcź pokaza tež pſchi tutej pſchiležnoſcźi na
joho cžerſtwym woblicžu, a wutrobne ſłowa wjedźeſche wón wotmołwicź na
wopokozanja luboſcźe a ſwěry, kotrež jomu ſo ze wſchěch dźělow ſwěta
pſchinjeſechu. Mjez tym hacž tak tón cžeſcźomny woſymdźeſacźlětny
ſchědźiwc wſchědneje dopokazy wěrneje ſobuželnoſcźe a nutrneje luboſcźe
dóſtawa, je najwjacy tamnych, kiž jomu z leſcźu a z mocu ſchkodźecź
pytachu, dawno zabytych abo zacpětych, kaž na pſchikład Gioberti,
Cavour, Napoleon, abo Garibaldi. Pius ♣IX.♠ pak z božim dopuſchcźenjom
wot wſchěch mocow hele tak ſurowje pſchimany, wot Boha pak tak nadobnje
žohnowany a poſylnjeny ſteji tu kaž ſkała, na kotrejž ſo wſchitke žołmy
njeſprawnoſcźe a łžě wotraža, wón hako naměſtnik toho, kiž je ſwojim
wucžownikam porucžił, zło z dobrym płacźicź, pozběhnje ſwoju ruku jenož,
zo by ſwět žohnował. — So rozymi, zo italſke knježerſtwo tež nětk
hiſchcźe wſchě hary pſchecźiwo bamžej dowoli a je ſnadź podpjera, a zo
pſchecy za tym dźěła, zo by ſo Rom k hłownomu měſtej cyłoho kraleſtwa
ſcžiniło a dokelž ma kral Viktor Emanuel tola hiſchcźe po zdacźu tak
wjele hanbicźiwoſcźe, abo ſnadź tež jenož bojoſcźe pſched božej
ſchtrafu, kotraž jomu hrozy, zacžu, zo ſebi wón njewěri, na ſtajne do
Roma ſo pſcheſydlicź, budźe ſo, kaž ſo z wěſtoſcźu powjeda, tróna
wotrjec, a joho ſyn, znaty kronprync Humbert, kiž je pſchez ſwoje
zadźerženjo we Romje pokazał, zo ma doſcź njehańbitoſcźe za italſkoho
krala, by potom ſwojomu nanej na trónje ſcźěhował, a to wuwjedł, k
cžomuž joho italſka ſtrona nuzuje a pſchede wſchim, ſo rozymi, ſwoje
kralowſke ſydło do Roma pſchepołožił. ♣Ł.♠

<pb n="87"/>

Z Pariza. Tu ſu ſo ſurowe wěcy ſtałe. Zběžkarjo ſu we cžaſu ſwojoho
knjejſtwa we Parizu wjacy ſchkody nacžinili, hacž prjedy němſke wójſtwo
we cžaſu 8 měſacow cyłej Francózſkej; we poſlenich dnach pak, hdyž
ſpóznachu, zo ſo pſchecźiwo wójſtwej pſchiſpóznatoho wuzwolenoho
knjejſtwa dlěje dźeržecź móc njebudźa, palachu, powalachu a mordowachu a
wobeńdźechu najhórſche ſkutki cžłowjeſkeje ſurowoſcźe. Arcbiſkop Darboy
z wjele druhimi woſobnymi měſchcźanami, woſebicźe duchownymi, bu hižom
wokoło jutrow do jaſtwa cźiſnjeny a nětko z 62 druhimi jatymi, mjez nimi
43 duchownymi zatſěleny, cyrkwje a druhe ſwj. měſta pobožnoſcźe buchu
wonjecžeſcźene, cyrkwinſke ſudobja rubjene, a najſwjecźiſche wěcy k
najhórſchim njeſkutkam trjebane. Prjedy woſobne khěžorſke hrody kaž
Tuilerije, Louvre, Palais Royal a druhe měſchcźanſke a krajne twarjenja,
kraſne wopomniki, na kotrymiž bě Pariz tak bohaty, ſu ſpalene abo
ſpowalane. Cyłe haſy ſu do popjoła wobrocźene. Wjele tawzynt ludźi je
pſchi tym wo žiwjenjo pſchiſchło, a wjele wjacy hiſchcźe wo zamoženjo a
zaſłužbu. Někotrych wjedźicźeri zběžkarjow drje ſu popadnyli, tola ſchto
to je za tyſacy njewinowatych, kiž ſu pſchez to do njezboža pſchiſchli,
za milliardy ſchkody, kotraž je ſo ſtała a kotraž ſo zarunacź njehodźi.
♣Ł.♠

Z Pariza. Cźěło zatſělenoho arcbiſkopa Darboy a cźěło fararja Deguerry
buſchtaj balzamirowanej a budźetaj tydźeń w khapali arcbiſkopſkoho hrodu
wuſtajenej.

Z Pariza. Nahladni mužojo, bjez kotrymiž bě arcbiſkop, buchu w jaſtwje
„Mazas“ jecźi dźerženi a hako ta mordarſka banda tam pſchicźeže,
nochcyſche jim běrc durje wotewricź, hacž runje jomu někajku pſchikaznju
wot ſběžkarſkoho wubjerka pokazachu. Woni joho toho dla zatſělichu, jomu
klucže wzachu a durje wotewrichu. Potom pſchecy pjecźoch tam jatych na
jedyn raz na dwór pſchiwjedźechu a jich tam zezatſělachu. Hako běchu
jich 63 ſkóncowali, bližachu ſo tam verſailleſcy wojacy; zběžkarjo
cźeknychu a wot ſpomnjenych wojakow bu hiſchcźe 161 woſebnych mužow
žadławej ſmjercźi wutorhnjenych a hnydom z jaſtwa puſchcźenych.

Połnócna Amerika. We St. Louis wotkaza jena knjeni 12000 dollarow
towaŕſtwu ſ. Vincenca; za to budźe jedyn wuſtaw twarjeny. — W Praire du
Chien (w ſtacźe Wiskonſin) je khatolſki Jendźclcžan khěžu za 40,000
dollarow kupił a ju ſchulſkim bratram k zarjadowanju ſchule darił. — W
měrcu bu nowy arcbiſkop k. Taſherau w Ouebeku ſwjecźeny w pſchitomnoſcźi
woſmjoch biſkopow. — W New-Yorku buchu 25. měrca tſjo konvertitowje
(wobrocźeni) na duchownſtwo wuſwjecźeni wot arcbiſkopa. Jedyn z nich bě
prjedy profeſſor na mórſkej akademii.

Połnócna Amerika. Miſſionſtwo tudy jara kcźěje. Tak dźeržachu jeſuitowje
w Haſletowje (a Penſylvanii) miſſion, pſchi kotrymž 4600 katholikow k
Božomu blidu pſchiſtupi; 28 druhowěriwych katholſke wěrywuznacźo
pſchiwža. Pſchi miſſionje w Brooklynje bu 12,000 ludźi woprawjanych,
bjez nimi pſchez 300 prěni krócź w ſwojim žiwjenju; tu pſchiſtupi 35
druhowěriwych da katholſkeje cyrkwje. W cyrkwi ſ. Marije w Alleghany
pola Pittsburga dźeržeſche generalny vikar Słowjanow k. Gartner z młodym
duchownym Videnku miſſion za 300 cžěſkoſłowjanſkich ſwójbow tamneje
wokolnoſcźe.

<pb n="88"/>

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: 240. Mieth z Kukowa; 241. Michał Schpihel z
Radworja; 242. Pětr Winaṙ z Kamjenjej; 243. Handrij Haſcha z Zajdowa;
244. Jakub Wencel z Dźěžnikec; 245. k. P. Benno Kral z Oſſega.

Dobrowólne dary za towaŕſtwo: k. kan. kap. ſenior Hoffmann z B. 15 nſl.

Smilne dary k dalewobſtaranju: K jubileju ſwj. wótca: Pětr Haſcha ze
Zajdowa 10 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Ernſt Bruno, ſ. Fr. Elſnera w B.; Hana Marija,
dż. Jakuba Wencela z Dżěžnikec; Madlena Haṅža Hana, dż. Jana Ducžmana z
Bozankec; Mikł. Pawoł, ſ. Handrija Handrika z Budyſchina. — Zemrjeta:
Józefina Weberſinkowa z B., 82 l. 5 měſ.

K wuznamjenjenju bamžowoho 25lětnoho jubileja budźe pjatk 16. junija
popołdnju w ſchtyrjoch zhromadźizna wubjerka za cyrkej w Cžornecach abo
Bacźonju, a to w Cžornecach na Wólmanec kuble. Pſchecźeljo a dobrocźerjo
wubjerkowoho prědkwzacźa móža hako hoſcźo na zhromadźiznu pſchińcź.
Pſchedſydſtwo.

We expedicijach je Póſła za Z nſl. na pſchedaṅ:

Pomocna knižka k wulicženju nowych a ſtarych měrow a wahow.

Hilfsbüchlein zur Berechnung der neuen und alten Maße und Gewichte.
Serbſki a němſki je w tutej knižcy jara derje wułožena dołhoſtna,
płoninſka a cźěleſna měra, tež za tócžne wěcy, žita atd. Pſchidaty je
pſchehlad decimalow atd. W ſchulach dyrbi ſo nowa měra a waha lětſa
nawucžicż; duž porucžamy tule knižku tym ſamym. Wona je tuniſcha dyžli
podobne němſke!

W tachantſkej keneli a pola kk. wucžerjow ſu wot nětka na pſchedaṅ:

Biblijſke ſtawizny ſtaroho a nowoho zakonja

za katholſke wucžeŕnje wobdz̓ěłał Michał Hórnik. 192 ſtronow. Z titlowym
wobrazom a z khartu ſwjatoho kraja. Wjazany exemplar w partijach płacźi
65 np., njewjazany 5 nſl. W knihikupſtwach ſu dróžſche po pſchiražku
percentow.

Wuſchłe ſu a móžeja ſo we expediciach Kath. Póſła dóſtacż:

1) Litanija wo najſwjecźiſchej wutrobje Jězuſowej. 8 ſtron. — 6 np.

2) Cžeſcźowanjo ſydom boloſcźow a ſydom radoſcźow ſwjatoho Józefa. 8
ſtr. — 6 np.

3) Litanija k cžeſcźi ſwjatoho Józefa. 4 ſtr. — 4 np.

4) Róžowc k ſpomoženju duſchow we cžiſcźu. 2 ſtr. — 2 np.

5) Khěrluſch wo ſwjatym Duchu. 2 ſtr. — 2 np.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Jurij Robel a
Haṅža joho mandźelſka z Bacżonja 100 toleri; P. R. z Bacżonja 25 tol.;
M. K. z Khróſcżic 1 tol.

Hromadźe: 5346 tol. 2 nſl. 5 np.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 12. 17. junija 1871. Lětnik 9.♠

Paſtyṙſki liſt němſkich biſkopow.

Podpiſani biſkopowje poſtrowjeja a požohnuja wěriwych we tym Knjezu! Po
wobzamknjenjach vatikanſkoho koncila je woſebje w Němſkej wjele duchow
wulki njepokoj zapſchijał. Bjez tym zo je ſo wěriwy katholſki lud
wſchudźom z wjeſołej podwołnoſcżu wuſudźenjam powſchitkowneje cyrkwineje
zhromadźizny podcźiſnył, namakamy bjez tajkimi, kotſiž chcedźa wucženi
rěkacź, wjele wotkhilenja a njeſpodobanja napſchecźo wozjewjenym
koncilowym wobzamknjenjam, woſebje w naſtupanju bamžowoho njezmólnoho
wucžeŕſtwa. Bjes tutymi, cyrkwi napſchecźiwnymi pak je ſo zahorjena a
daloko rozſchěrjena dźěławoſcź pozběhnyła, zo by cyrkej hanjena,
wohidźena, zwjazana, haj zanicžena była, hdy by cžłowjeſka moc zamohła,
ſchtož ſamo helſkim portam ſo ženje njeporadźi. Z cžoho to pſchińdźe?
Wědomnoſcź w Němſkej je huſto tež na polu bohawucženoſcźe w nowiſchim
cžaſu pucźe naſtupiła, kotrež ſo z bycźom praweje katholſkeje wěry
zjenocźicź njehodźa. Tónle wědomnoſtny pucź, kotryž je ſo cyrkwineje
zakońſkeje mócnoſcźe (auktority) wotrjekł a jenož do ſwojeje ſamſneje
njezmólnoſcźe wěri, njeznjeſe ſo z katholſkej wěru. Wón je wotpadnjenjo
wot prawoho ducha cyrkwje, hdyž duchej wopacžneje ſwobodnoſcźe polěkuje,
kotryž ſwoje parſchonſke nahlady a měnjenja bóle waži dyžli wěru do
bójſkeje, w cyrkwi pſchez ſwjatoho Ducha ſkutkowaceje wucžeŕſkeje
mócnoſcźe. Njewopokazuje ſo tu napſchecźo tajkim podawkam hako ſkutk
Božeje prjedywidźiwoſcźe, zo bu runje w naſchim cžaſu, hdyž je tak
mjenowana ſwobodna theologiſka (bohawucženſka) wědomnoſcź ſwoju hłowu
tak wyſoko pozběhnyła, wěrywucžba wo njezmólnym wucžeŕſtwje
najwyſchſchoho paſtyrja a wucžerja cyrkwje wozjewjena, kotraž je tamnomu
wopacžnomu pucźej we bohawucženoſcźi runje napſchecźiwo? Schto drje by
po cžaſu z tuteje tak mjenowaneje ſwobodneje wědomnoſcźe na polu
katholſkeje bohawucženoſcźe naſtało, hdy by vatikanſki koncil tamne <pb
n="90"/>pruhowadło (Prüfſtein) duchow njepoſtajił, na kotrymž je ſo
hordomyſlne wuzdacz͗o wědomnoſcźe, ſebje ſamu za njezmólnu dźeržaceje,
wotrazyło a na kotrymž dyrbjeſche tež tamna wobžarujomna lochkomyſlnoſcź
naſchoho cžaſa ſo zjawna ſcžinicź, kotraž tak mjenowane zjawne měnjenjo
hako najwyſchſchoho ſudnika tež we naſtupanju wěry cžeſcźi, bjez tym zo
wucžeŕſke zaſtojnſtwo cyrkwje, kiž je wot Boha ſtajene, hidźi a
zaſtorcži?

Wſchitcy biſkopowje, wſchitcy naſtupnicy japoſchtołow, kotrymž je bójſki
Zbóžnik prajił: „Hlej, ja ſym pola was wſchitke dny hacž do ſkóncženja
ſwěta“ a „ſchtóž was poſłucha, poſłucha mje, a ſchtóž was hidźi, hidźi
mje“, woni ſu pſchezjene, hdyž je naſtupnik ſ. Pětra rycžał. Woni
wſchitcy ſteja na tutej cyrkwinej ſkale, wot kotrejež ſo nichtó dźělicź
njemóže, ſchtóžkuli chce k ſtadłej Jězuſa Khryſtuſa ſłuſchecź.

Hdyž potajkim, w Khryſtuſu lubowani, w najnutrniſchim zjenocźenſtwje ze
wſchěmi biſkopami katholſkoho ſwěta ſwoje doſpołne pſchihłoſowanjo a
podcźiſnjenjo pod wſchitke wobzamknjenja vatikanſkoho koncila z tutym
jenohlóſnje wuprajamy, proteſtirujemy tež ze wſchitkej krutoſcźu
pſchecźiwo wudawanju, hako by z tutym nowa, w ſtarych podawiznach
cyrkwje njewopſchijata wucžba wozjewjena była, abo hako bychu pſchez
tule wozjewjenu wucžbu wo bamžowym njezmólnym wucžeŕſtwje a joho
zaſtojnſkej mocy wobſtejnoſcźe cyrkwje k ſtatej (krajej) pſcheměnjene
abo tež ſtatowej mocy ſtraſchne byłe. Tež warnujemy wſchitke ſtawy nam
wot Boha dowěrjenych ſtadłow pſched ſtraſchnoſcźemi poznamjenjenych
błudnych pucźow, kotrež wot zhromadźenſtwa ſwjateje cyrkwje dźěla.
Napominamy wſchěch wěriwych najnutrniſcho k ſwěrnomu a wobſtajnomu
dźerženju k wěrje naſcheje macźerje, ſwjateje katholſkeje cyrkwje,
kotraž je po ſłowje japoſchtoła ſtołp a twjerdźizna wěrnoſcźe. Žadamy
tež pobožne a wobſtajne modlitwy za wſchitkich, kotſiž khabłaja a błudźa
we wěrje.

Pſchi tutej pſchiležnoſcźi dyrbimy was, w Khryſtuſu lubowani, wſchitkich
napominacź k daliſchim modlitwam za cžeſcźenoho wjeŕcha naſcheje
ſwjateje cyrkwje, kotryž hiſchcźe pſchecy kaž jaty w ſwojim domje trěbnu
ſwobodu k wukonjenju ſwojoho ſwjatoho zaſtojnſtwa paruje. Hiſchcźe ſu
kraje ſtoła ſ. Pětra z měſtom Romom ſamym w mocy tych, kotſiž ſu je
cyrkwi a jeje wjeŕchej z bjezprawnej a hanibnej pſchemocu rubili a do
tohole cžaſa pokracžuja, ſwjatej cyrkwi w Romje jejne kubła a nabožne
wuſtawy wurubicź, kotrychž je mnohoſcź pſched lětſtotkami k ſpomoženju
kſcheſcźanſtwa wot bamžow załožena.

We Florencu ſu njedawno tak mjenowane garantirowace zakonje (ſlubjenja)
wuradźene a wobzamknjene byłe, kotrež maja po wudawanju ſwobodnoſcź a
njewotwiſnoſcź bamžowſkoho ſtoła zawěſcźicź. Ale nichtó rozomny njewěri,
zo budźa tajke zakonje wot italſkoho knježeŕſtwa wobkedźbowane, kotrež
ſtajnje prawa cyrkwje a ſwjatoho ſtoła z nohomaj tepce. Tamne wuradźenjo
a wobzamknjenjo wozjewja ſo hako jebanſtwo, kotrež dyrbi dokonjane
rubjeńſtwo porjeńſchicź. Byrnje pak tež tamne zakonje ſo wobkedźbowałe,
njebudźe tola nichtó wěricź, zo by z tym wurubjenomu bamžej wſchitka, k
wukonjenju japoſchtołſkoho zaſtojnſtwa nuznje trěbna ſwoboda a
njewotwiſnoſcź, kotruž je wón ze ſwojej ſuverenſkej wjeŕchowſkej mocu
<pb n="91"/>zhubił, zaſy data a wrócźena bycź mohła. Tale ſwoboda a
njewotwiſnoſcź móže jomu po cžłowjecžim rozomje jenicžcy ze zaſydacźom
tuteje bjez wſchitkoho prawa rubjeneje mocy zaſy data bycź. To žadacź,
je prawo a pſchiſłuſchnoſcź wſchitkich katholikow po cyłej zemi. Zo pak
ſo tute zaſywrócźenjo ſtanje, nadźijamy ſo pſchede wſchěm wot Božoho
zaſtaranja, kotrež je w ſtawiznach nimale dweju tyſacow lět cžaſto
ſpodźiwnje na naſchej ſwjatej cyrkwi ſo wopokazało a Pětrowy cžołmik z
wětra a žołmow wumožiło.

Po krótkim, na 16. junija t. l., da-li Bóh, docžaka naſch ſwjaty wótc
Pius ♣IX.♠ ſwój 25. lětny dźeń wuzwolenja k bamžowſkej doſtojnoſcźi —
podawk, kotryž ſo wot dnow prěnjoho bamža, ſ. Pětra, wjeŕcha
japoſchtołow, njeje ſtał a hižo tohodla z woſebitym dźělbracźom w
katholſkim ſwěcźe ſwjecźeny budźe.

Nětcžiſche wobſtejnoſcźe naſchoho ſwobody wurubjenoho, z cźeŕpjenjemi a
zrudobami napjelnjenoho bamža drje njezdadźa ſo pſchihodne, blizki
jubilejſki dźeń hako wjeſoły ſwjedźeń w połnym zmyſłu tutoho ſłowa
ſwjecźicź; tola poſkicźi wón wſchitkim wěrnym dźěcźom ſwjateje cyrkwje
witanu pſchiležnoſcź, zo znowa w jich wutrobach žiwe, nutrne
pocžeſcźowanjo a dźěſcźowſku pſchiwiſnoſcź cžeſcźownomn jubilarej
wobſwědcźa, kotryž je nětko hižo pſchez 50 lět cźežu a doſtojnoſcź
měſchniſtwa noſył a nětk 25 lět z tajkej japoſchtołſkej luboſcźu a
ſwěru, z tajkej wěrykrutoſcźu a njebojaznoſcźu, pſchi ſtajnych wichorach
a pſchecźiwnoſcźach zaſtojnſtwo naměſtniſtwa Jězuſa Khryſtuſa wjedł a
tak wjele k cžeſcźi Božej dokonjał a cźeŕpjeł. Modlitwy a wopory
wucžinja doſtojnu ſwjatocžnoſcź tohole dnja — modlitwy dźakownoſcźe za
wſchitko, ſchtož je Bóh pſchez Piuſa ♣IX.♠ w ſwojej cyrkwi ſkutkował,
horce próſtwy k Wſchohomócnomu wo pſchikrótcženjo pſchitomnoho horja,
ſkóncžnje wopory za hłowu cyrkwje, kotraž je wſchěch dotalnych pomocnych
ſrědkow wurubjena. Zo bychmy w tym pſchecźa wěriwych dopjelnili, ſmy z
dźěla z woſebitymi piſmami we wſchitkich farſkich woſadach nam
dowěrjenych diöceſow na dnju bamžowoho jubileja wurjadne pobožnoſcźe a
ſkładowanjo luboſcźiwych darow za ſwjatoho wótca poſtajili, z dźěla
wudamy hiſchcźe tajke poſtajenja a pſcheproſchujemy wſchěch wěriwych
najnaležniſcho, zo bychu ſo na tutych pobožnoſcźach a na tutym woporje
luboſcźe pilnje wobdźělili a wyſche toho za wulke naležnoſcźe ſwjatoho
wótca, kotrež ſu ſobu naležnoſcźe cyłeje cyrkwje a wſchitkich
katholikow, ſwjate woprawjenjo z prawje doſtojnym pſchihotowanjom
doſtali a woprowali.

Skóncžnje wuprajamy pſchecźo, zo bychu wěriwi tež ſnadź hewak jim
poſkicźenu pſchiležnoſcź, jubelſki dźeń ſwjecźacomu wótcej
kſcheſcźanſtwa ſwoje dźělbracźo a luboſcź wopokazacź, po móžnoſcźi
wužiwali, zo by nadobnomu cźeŕpicźerjej w dnach joho pſchitomneje
zrudoby tróſcht a wjeſołoſcź pſchihotowana była.

Žohnowanjo Wſchohomócnoho a hnada Ducha ſwjatoho budź a woſtań z Wami
wſchitkimi!

† Hrjehoŕ, arcbiſkop z München-Freiſinga. † Michał, arcbiſkop z
Bamberga. † Pawoł, arcbiſkop z Kölna. † Heinrich, wjeŕchbiſkop z
Wrótſławy. † Heinrich, biſkop z Paſſau. † Pětr Józef, biſkop z Limburga.
† Khryſtof Florenc, biſkop z Fuldy. † Wilhelm Emmanuel, biſkop z Mainza.
† Ludwik, biſkop z Leontopolis i. p. i., <pb n="92"/>japoſchtołſki vikar
w Sakſkej. † Konrad, biſkop z Paderborna. † Jan, biſkop z Kulma. †
Ignac, biſkop z Regensburga. † Pankrac, biſkop z Augsburga. † Matij,
biſkop z Triera. † Jan Heinrich, biſkop z Osnabrücka a japoſchtołſki
provikar połnócnoněmſkich a danſkich miſſionow. † Franc Leopold, biſkop
z Eichſtätta. † Lothar, biſkop z Leuka ♣i. p. i.,♠ zarjadowaŕ
arcbiſkopſtwa z Freiburga. † Filip, biſkop z Ermlanda. † Adolf, biſkop z
Agathopolis ♣i. p. i.,♠ pólny propſt kralowſkoho pruſkoho wójſka. † Jan
Bernhard, biſkop z Münſtera. † Jan Valentin, präkoniſirowany biſkop,
kapitular-vikar z Würzburga. Daniel Wilhelm Sommerwerk, pomjenowany
Jakobi, kapitularvikar a wuzwoleny biſkop z Hildesheima. Jan Pětr Buſch,
dompropſt, kapitular-vikar ze Speyera.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Zańdźenu njedźelu bu we wſchěch farſkich cyrkwjach
paſtyŕſki liſt němſkich biſkopow cžitany, kotryž bu tež ſerbſki woſebje
cźiſchcźany. Dla wažnoſcźe tohoſamoho dachmy jón w tutym cžiſle z nowa
wocźiſchcźecź. Na kóncu liſta běchu poſtajenja za wcžerawſchi bamžowſki
jubilej a za jutſchiſchi dźeṅ, na kotrymž ſo měrſki dźakny ſwjedźeń
ſwjecźi. Wcžera bu z klětkow wozjewjenjo cžitane, po kotrymž budźe jutſe
bamžowſke požohnowanjo wot biſkopa w Dreždźanach wudźělene, z kotrymž je
za wſchitkich, kotſiž hdźežkuli w diöceſy hódnje k ſwjatej ſpowjedźi
pobywſchi jutſe (njedźelu 18. junija) ſ. woprawjenjo doſtanu a na
měnjenjo ſwjatoho wótca ſo modla, doſpołny wotpuſk (cžaſnych ſchtrafow)
wudźěleny.

Z Budyſchina. Jutſe budźe ſo po prědowanju dlěſcha dźakna modlitwa za
měr ſpěwacź, kotruž je hnadny k. biſkop tež w ſerbſkej rycži
wocźiſchcźecź dał.

Z Budyſchina. Z liſta ſmy zhonili, zo je k. faraŕ Wels w cžaſu ſněhowoho
tacźa ſchtyri njedźele we Weggis a Gerſau pſchi vierwaldſtädtſkim
jězorje pobył a 31. meje zaſy do Davosa w graubündſkich horach pſchijěł,
hdźež je jara ſtrowy powětr (loft). Tež lětſa ſu tam na ſchuli (dokelž w
lěcźu ſchulſka wucžba njeje) Bože ſłužby za katholſkich hoſcźi a za
italſkich dźěłacźerjow, kotrychž je tam na 300 a kiž nowu drohu a nowe
hoſcźency twarja. Je tam jedyn kapłan ze Schwajcaŕſkeje na wuſtrowjenju,
kiž Bože ſłužby wjedźe a k. Wels tež na njedźelach Božu mſchu dźerži. Ze
ſtrowoſcźu k. Welsa ſo trochu polěpſchuje; wón je wjele ſtrowiſchi dyžli
wloni. Bóh daj jomu doſpołne wuſtrowjenjo!

Z Budyſchina. Tudomne katholſke towaŕſtwo rjemjeſniſkich změje jutſe
rano w cyrkwi a wjecžor w ſwojej rjanej towaŕſchni ſwjedźeń k
wopomnjecźu bamžowſkoho jubileja.

Z Cžornec. Wcžera na dnju bamžowoho jubileja běſche tudy zhromadźizna
wubjerka k pſchihotowanju załoženja cyrkwje w Cžornecach abo Bacźonju.
Daliſchu powjeſcź wo tym podanty pſchichodnje.

<pb n="93"/>

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Tudomne kaſino (bjeſada) změje jutſe (njedźelu) ſwjedźeń k
wopomnjecźu bamžowoho jubileja. Tudy bu wjele darow za bamža nadawane.
Dokelž bu hromadźenjo darow za někotrohožkuli pozdźe wozjewjene, budźa
zapozdźene dary hiſchcźe woſebje wotpóſłane.

Z Dreždźan. Kaž jene nowiny powjedaja, ſu někotſi katholikowje (ſnadź na
nuzowanjo jenoho tak jenož mjenowanoho katholika) tu dźiwnoſcź
wobeſchli, zo ſu adreſſu na Döllingera wotpóſłali. We Łužicy drje
tajkich „katholikow“ nimacźe? (Ow haj; tež tudy někotſi ſwoju cyrkej,
kotrejž pſchiſłuſcheja, na wſchelake waſchnjo hanja!)

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Němſka. We wſchelakich diöceſach załožeja wuſtawy k wopomnjecźu na
bamžowy jubilej; tak na pſchikład budźe we Frauenburgu dom za
katechumenow (dźěcźi, kiž ſo na doſtacźo ſwjatych ſakramentow
pſchihotuja) z mjenom Piuſowy wuſtaw załoženy.

Němſka. Proceſſiony na dnju božoho cźěła ſwjecźachu ſo lětſa wſchudźom
we katholſkich měſtach z woſebitej ſwjatocžnoſcźu a pod wobdźělenjom
wjele pobožnoho luda. We Winje pſchede wſchim wobdźěli ſo khěžor a
khěžorowa, najwyſchſchi khěžorſcy a měſchcźanſcy zaſtojnicy, wucžeŕſtwo
wyſokich ſchulow a wulke cžródy luda; wjedro bě rjane. Tež w Mnichowje
pokaza lud pſchez bohate wobdźělenjo pſchi tutej potajnej
ſwjatocžnoſcźi, zo ſo njeda tak lohcy k zacpěcźu cyrkwinſkich
ſwjecźenjow narycžecź, kaž ſo to cžródka tamnych muži nadźijeſche, kiž
nětk pſchecźiwo cyrkwi haruje. Młody kral pak njewza ſebi prócu, ze
ſwojoho hrodu na bože cźěło do Mnichowa pſchińcź, a ſwojomu katholſkomu
ludej pokazacź ſwoje wěriwe cyrkwinſke zmyſlenjo. ♣Ł.♠

Z Poznanja. Wot jow bu bamžej zbožopſchejaca adreſſa ze 400,000
podpiſmami wotpóſłana.

Z Mnichowa. Swjatki běchu ſo tudy Döllingerowi pſchecźelojo zhromadźili,
zo bychu tež koncil dźerželi, kak maja ſo pſchichodnje pſchecźiwo cyrkwi
zadźeržecź. Nětk hakle zhonimy płód jich wuradźowanjow, kiž we tym
wobſteji, zo dale wſchě poſtajenja vatikanſkoho koncila zacźiſnu a tež
biſkopam poſłuſchnoſcź kaž prawo, jim cyrkwinſke khoſtanju napołožicź,
prěja. Woni mjenuja ſo „ſtarokatholſcy“; tola z njeprawdu, dokelž ſchtóž
tak hrubje pſchecźiwo naměſtnikej Khryſtuſowomu, wjeŕchej ſ. cyrkwje a
jeje biſkopam ſo pozběhuje, a tak wažne wěrnoſcźe ſwjateje wucžby prěje,
kaž to Döllinger ze ſwojim pſchiwiſkom we poſlenim cžaſu cžini, njeje
wjacy katholſki a nima tež prawo, tute cžeſcźomne mjeno k ſchkitej
ſwojeje błudneje wucžby bracź. ♣Ł.♠

Z Mnichowa. Swjedźeńſki cźah, kiž we tutych dnach z Němſkeje do Roma k
jubileju ſ. wótca wotjědźe, mějeſche pſchez 600 pucźowarjow. ♣Ł.♠

Bajerſka. Bajerſcy biſkopowje ſu ſo z piſownej próſtwu na krala
wobrocźili, w kotrymž pſchecźiwo kralowſkomu abo po prawym miniſterſkomu
♣placet♠ <pb n="94"/>(dowolnoſcź k wozjewjenju biſkopſkich zjawnych
liſtow) proteſtiruja a pſchecźiwo joho nałožowanju pſchi wozjewjenju
wobzamknjenjow vatikanſkoho koncila. Pola nas w Sakſkej tež hiſchcźe
♣placet♠ wobſteji.

Morawſka. Katholſke towaŕſtwa z cyłoho kraja póńdźa w proceſſionach
jutſe (njedźelu) na měnjenjo ſwjatoho wótca do Welehrada.

Z Roma. Ze wſchelakich krajow ſu deputacije k ſwjatomu wótcej
pſchiſchli, zo bychu jomu zbožo pſcheli. — Bamž je dał žarowanſku Božu
ſłužbu za parizſkoho arcbiſkopa, za druhich morjenych duchownych a
njeduchownych w cyrkwi ſ. Marije ♣in Transpontina♠ dźeržecź. Romſcy
měſchcźenjo ſo jara pſchi tym wobdźělichu.

Z Roma. Na 5. junija je krónprync Humbert ze ſwojej mandźelſkej měſto
wopuſchcźił; ſchtož tudy ſkoro nichtó njewobžaruje. — Pſchi ſwjedźenju
italſkeje krajneje konſtitucije 4. junija běſche prěni krócź italſka
khorhoj na jandźelſkim hrodźe (♣San Angelo♠), kotryž hako w leonſkim
měſcźe lěžacy bamžej ſłuſcha tež po datych ſlubjenjach. To je nowe
dopokazmo, zo kralowym garantiam abo ſlubjenjam nichtó wěricź njemóže. —
Deputacija katholſkich towaŕſtwow z Němſkeje chce bamža proſycź, zo by
wón ſwjedźeń Jězuſoweje wutroby hako ♣duplex primae classis♠ (wyſoki
ſwjedźeń) poſtajił za cyłu cyrkej, dokelž runje z joho jubilejom na
jedyn dźeń ſo trjechi.

Z Roma. Pſchi ſkładnoſcźi jubileja, kiž ſwj. wótc, a z nim cyły
katholſki ſwět we tutych dnjach ſwjecźi, je wón na wſchěch patriarchow,
arcybiſkopow a biſkopow zjawny liſt (encykliku) rozpóſłał. Na zapocžatku
tohoſamoho ſpomina wón z krótka na najwoſobniſche cyrkwinſke podawki we
cžaſu 25 lět, we kotrychž wón cyrkej božu wjedźe, dopomni z krótka na
pozběhnjenjo we wſchěch cžaſach knježacoho pobožnoho měnjenja wo
njewoblakowanym podjecźu ſwj. Marije k wěrywucžbje, na zrjadowanjo
cyrkwinſkich naležnoſcźow we wſchelakich krajinach, na zbožowne
ſkutkowanjo miſſionarow za rozſchěrjenjo ſwjateje wucžby, na
zacźiſnjenjo tamnych błudnych wucžbow, kiž běchu ſtrowomu rozomej kaž
dobrym pocžinkam, kſcheſcźanſkomu kaž krajnomu zbožu jenak ſtraſchne,
dopomni na vatikanſki koncil, kiž je ſo hižom za cyrkej tak ſpomožny
wopokazał, kotrohož rjane płody pak bychu ſo hiſchcźe rjeńſcho pokazałe,
njebyli ſo tónſamy naſtatych wobſtejnoſcźow dla na pozdźiſchi cžas
wotſtorcžicź dyrbjał. „Runje tak,“ praji ſwjaty wótc potom dale, „je wón
ſwoje winowatoſcźe hako krajny wjeŕch ſwěrnje dopjelnił“. Najprjedy wot
wſchěch ſtronow radoſtnje powitany, bu wón za krótki cžas njeſprawnje
hanjeny, tak, zo dyrbjeſche z Roma cźeknycź. Pſchez kſcheſcźanſke ludy a
wjeŕchow pak zas na ſwój trón ſadźeny, njezakomdźi nicžo, ſchtož by
wěrne zbožo poddanow mohło ſpěchowacź, dońž krajalakomny ſuſod, bóle
poſłuchajo na ſchcźuwanjo njekhmanych towaŕſtwow, hacž na joho
pſchecźelne napominanja joho z mocu napany a wurubi, haj tež cyłomu
kſcheſcźanſtwej ſłuſchace měſto Rom hako ſwoje wobſedźenjo dźerži.
Wyſche tuteje domjaceje zrudoby žaruje pak ſtaroſcźiwa wutroba ſwj.
wótca hiſchcźe woſebicźe na dwojej wěcy, na wulkim horju a njezbožu, kiž
je nadobny francózſki lud potrjechiło, a kiž ſo woſobnje pokaza we
ſurowych njeſkutkach, kotrychž měſto bě Pariz. Bóle pak zrudźi ſwj.
wótca njepoſłuſchnoſcź tak wjele ſwojich ſynow, kiž joho hłós a
cyrkwinſke khoſtanja zacpějo cžas k pokucźe njewužija, ale boži hněw <pb
n="95"/>na ſo ſcźahnu. Pod tajkimi wobſtejnoſcźemi je ſo tamny dźeń
pſchibližił, na kotrymž bu wón pſched 25 lětami na japoſchtołſki ſtoł
pozběhnjeny, hnada, kotraž z wuwzacźom ſwj. Pětra žanomu prjedawſchomu
bamžej wobradźena njebu. Wulki wopokaz božeje dobrocźiwoſcźe pak
ſpóznaje wón we tym, zo je we tutym cžaſu za ſprawnoſcź pſcheſcźěhanjo
cźeŕpjecź mohł, kaž tež we ſpodźiwnej ſwěrje a luboſcźi, z kotrejž
katholſki lud k njomu dźerži. Zo by ſo Bohu za tute wulke hnady hódny
dźak pſchinjes, proſy wón biſkopow, jich wěriwym ſwoju wěrnu luboſcź za
tute wopokazanja wozjewicź, a jich napominacź, zo bychu we zjednocźenym
modlenju wobſtajni woſtali. Napoſledku pak podawa biſkopam móc, zo móža
we ſwojich biſkopſkich woſadach na dnju 16. abo 21. junija abo tež na
jenym druhim po jich ſpodobanju wuzwolenym dnju japoſchtołſke
požohnowanjo a z nim zjednocźeny wotpuſtk wudźělicź. „My ſo nadźijamy,“
tak ſkóncži ſwj. wótc ſwój liſt, „zo budźe pſchi tutej pſchiležnoſcźi
kſcheſcźanſki lud mócniſcho k modlitwam zbudźeny, a zo my tak pſchez
nutrniſchi pacźeŕ tamnu miłoſcź dóſtanjemy, kiž mamy ſebi my pſchi
ſpóznacźu tak wjele wulkich horjow naſchoho cžaſa z najwjetſchej
nutrnoſcźu wuproſycź.“ ♣Ł.♠

Z Roma. Deputacijow, kiž pſchi pſchiležnoſcźi jubileja ze wſchěch
ſtronow katholſkoho kſcheſcźanſtwa we Romje ſwój pſchikhad wozjewichu,
je tak wjele, zo budźa tydźenje k tomu ſłuſchecź, prjedy hacž budźa
wſchitke ſwj. wótcej ſo pſchedſtajicź móc. Je to mócny dopokaz kath.
pſchezjenoſcźe a ſwěrneje pſchiwiſnoſcźe katholſkoho ludu k
japoſchtołſkomu ſtołej. ♣Ł.♠

Schpaniſka. Tež tudy budźe we wſchitkich diöceſach bamžowſki jnbilej
jara ſwjatocžnje ſwjecźeny.

Francózſka. General Charette je w měſcźe Rennes ſwjatkownu póńdźelu ſwój
regiment najſwjecźiſchej wutrobje Jězuſowej poſwjecźił. Jedyn joho
podgeneralow, ♣de Sonis♠ běſche poſwjecźenſke ſłowa zeſtajał a te buchu
pſched wójſkom, kiž w paradźe ſtejeſche, cžitane. Jedyn wyſchk njeſeſche
khorhoj k wołtarjej a potom rycžeſche zmužity Charette takle: „Pod tejle
z krewju naſchich najdróžſchich woporow macžanej khorhowju wopruju ja,
kotryž mam cžeſcź Was nawjedowacź, mojich dobrowólnikow z wjecžornych
ſtronow (Francózſkeje), prjedy bamžowych zuavow, najſwjecźiſchej
wutrobje Jězuſowej, a praju z wami z połneje wojeŕſkeje wutroby a z
cyłeje duſche: Wutroba Jězuſowa, wumož Francózſku!“

Francózſka. Knježeŕſtwo, kotrež je pſchecy hiſchcźe we Verſailles, chce,
zo by Thiers na dwě lěcźe wyſchſche knjejſtwo měł. Bjez tym pak prócuja
ſo hižo pódla Napoleonowych pſchiwiſnikow ſobuſtawy wotehnateju
kralowſkeju ſwójbow (bourbonſkeje a orleansſkeje) wo francózſki trón. We
wjetſchich měſtach pſchihotuja ſudźenjo wſchelakich kommuniſtow a
zběžkarjow.

Z Pariza. Kaž ſo nětko woblicžuje, je pſchi dobywanju měſta k
najmjeńſchomu 50,000 cžłowjekow žiwjenjo zhubiło; z tutych je na 13,000
wojakow. Zo ſu kommuniſtojo z wukrajnymi ſocialdemokratami w Jendźelſkej
a Němſkej a w druhich krajach w zjenocźenju byli, je dopokazane. Druhe
knježeŕſtwa budźa z nowa kedżbniſche na prócowanjo ſocialiſtow a
kommuniſtow, hdyž ſu widźeli, k kajkomu zatraſchnomu zapuſcźenju a
njezbožu jich wucžba wjedźc. Woni wotcźiſnu najprjedy <pb
n="96"/>ſamotnoſcźe prawoho kſcheſcźana, a potom tež cžłowjeka! Hdyž k
mocy pſchińdu, potom takrjec wſchón rozom zhubja a k ſwojim
njerozomnoſcźam a njeſkutkam tež druhich z mocu a z leſcźu nuzuja! Kajka
žałoſna ſchkoda je w Parizu a wokoło Pariza ſo jich dla a wot nich
ſtała! Wyſche hižo mjenowanych zjawnych t. r. krajnych a měſchcźanſkich
twarjenjow z nawěcžnje zhubjenymi pokładami je ſo na 2000 privatnych
khěžow ſpaliło, ſchtož ſnadź je ſchkoda 800 millionow frankow.

Hollandſka. Adreſſa, kiž bu bamžej k jubileju wotpóſłana z tutoho
kraleſtwa, je 12 tołſtych zwjazkow (knihow) ſylna. Pódla je dar 100,000
ſchěſnakow. Deputacija, kiž to pſchepoda, wobſteji z wóſom muži z
nahladnych hollandſkich ſwójbow.

Chineſiſka. Wot tam ſu powjeſcźe pſchiſchli, kiž wulku bojoſcź wupraja,
zo bórzy zas pſcheſcźěhanjo kſcheſcźanow wudyri. Jendźelcženjo ſu
tohodla 20,000 wojakow do China póſłali. Tež w ſuſodnej Japanſkej je
krawny zběžk wudyrił, kiž je woſebje pſchecźiwo tamnomu zemjanſtwej
złoženy. Hacž ſu tež kſcheſcźenjo pſchi tym morjeui, hiſchcźe znate
njeje. ♣K.♠

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: 246. Pětranc z Miłocźic; 247. Mikławſch Kral z
Miłocźic; 248. Mikl. Wenka ze Serbſkich Pazlic; 249. Marija Kalie z
Budyſchina; 250. Hana Pjekarjec ze Židowa; 251. wucžeṙ Kleiber ze
Schunowa; 252. Hana Hencžec ze Schunowa; 253. Mikł. Matka (Bindrich) ze
Sernjan; 254. faraŕ Franc Riedel z Luka w Cžěſkej; znamjeſchko pod 202:
P. z M. = Pětſik z Miłocźic.

Dobrowólne dary: M. W. 1 nſl; Matka ze Sernjan 2 ½ nſl.

Smilne dary k dalewobſtaranju: K jubileju ſwj. wótca: ♣J. K.♠ z Zajdowa
5 nſl.; Fr. G. ze Zajdowa 5 nſl.; A. M. z Wjelkowa 2 ½ nſl.; P. B. z
Cźemjeric 5 nſl.; M. Cż. z Cźemjeric 15 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżeni: Heinrich Kurt, ſ. Jana Bohuwěra Keuſcha,
kryjerja z B.; Hana Herta, dź. Handrija Auguſta Gruhla, bětnarja z B.;
Auguſt Jurij, ſ. Pětra Bětki z B. — Zemrjeta: Marija Bertha, dż.
Heinricha Payerna, najenka z Hrubjelcžic, 6 lět 1 měſ.

We expedicijach je Póſła za 3 nſl. na pſchedaṅ:

Pomocna knižka k wulicženju nowych a ſtarych měrow a wahow.

Hilfsbüchlein zur Berechnung der neuen und alten Maße und Gewichte.
Serbſki a němſki je w tutej knižcy jara derje wułožena dołhoſtna,
płoninſka a cźěleſna měra, tež za tócžne wěcy, žita atd. Pſchidaty je
pſchehlad decimalow atd. W ſchulach dyrbi ſo nowa měra a waha lětſa
nawucžicż; duž porucžamy tule knižku tym ſamym. Wona je tuniſcha dyžli
podobne němſke!

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: M. H. na
pſchedwjecžoru bamžowſkoho jubileja 1 tol.; z napiſmom: Wuſłyſch nas, o
Knježe! 7 ½ nſl.

Hromadźe: 5347 tol. 10 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čislo 13. 1. julija 1871. Lětnik 9.♠

Wo bamžowym njezmylnym wucžeṙſtwje.

Wucžba naſcheje ſwjateje cyrkwje njebě nadobo a we wſchitkich cžaſach
tak doſpołnje rozwita kaž nětko, ale we běhu cžaſa hakle mějeſche cyrkej
pſchiležnoſcź, jednotliwe wěrnoſcźe wěry z jaſnymi ſłowami wuprajicź, a
ſwojim wěriwym k wěrjenju poſtajicź. Tajke pſchiležnoſcźe běchu za nju
naſtawace a ſo rozſchěrjace błudne wucžby, pſchimanjo a prěcźo teje abo
druheje cyrkwinſkeje wěrnoſcźe. Pſchecźiwo tomu mějeſche cyrkej nětko
ſwoju wucžbu zamłowjecź, z jaſnymi ſłowami tuſamu wuprajicź, ſwojim
wěriwym ju rozeſtajecź a jich napominacź, zo bychu ſo pſched ſtraſchnym
błudom na kedźbu brali. Tak rozwi a wudoſpołnoſcźi ſo cyrkwinſka wucžba
pſchecy bóle a bóle. Z tym ſwjata cyrkej nowe wěrnoſcźe njepoſtaja, ale
jenož wěrnoſcźe, kiž běchu hižom we druhich znatych wobdźeržane, abo z
nich nuznje ſcźěhuja, kiž ſo na ſwjate piſmo a wucžbu cyrkwinſkich
wucžerjow złožuja, wona z nowa z wěſtymi ſłowami wuzběhuje. Nowe
wěrnoſcźe potajkim cyrkej ženje njewucži. Tak njeje tež we vatikanſkim
koncilu k wěrnoſcźi wěry poſtajena wucžba wo bamžowym njezmylnym
wucžeŕſtwje (unfehlbares Lehramt) nowa wěrnoſcź, za kajkuž ju wſchelacy
wucženi a njewucženi ludźo wudawaju, zo bychu potom ſkeŕſcho winu měli,
ju pſchimacź, a dokelž ſo z jich wyſokim duchom njeznjeſe, ju zacźiſnycź
a prěcź. Wjele a mócnych napſchecźiwnikow namaka tuta wucžba, z dobrej
wolu ſo wopaki zrozemja, a ludej we nowinach a knižkach wopaki
rozeſtaja, hako krajam a ludam, wědomoſcźi a zdźěłanoſcźi ſtraſchna
ſwětnym wyſchnoſcźam wopiſuje. Katholſki Poſoł ſpóznaje nětko tež za
ſwoju winowatoſcź, ſwojomu ſerbſkomu ludej tule wucžbu rozeſtajecź, a
tak lohcy hrožacy ſtrach, wón mohł ju we někajkich zełhanych nowinach
abo knižkach wopaki rozeſtajenu namakacź a tak tež wopaki zrozemicź, wot
njoho wotwobrocźicź. Schto to po prawym rěka: romſki bamž je njezmylny?
a potom: je tuta wěrnoſcź tež we <pb n="98"/>ſwj. piſmje a wucžbje
cyrkwinſkich wucžeri wobdźeržana? to chcedźa ſcźěhowace ryncžki
rozeſtajecź.

I.

Schto po prawym rěka: romſki bamž je njezmylny? To rěka: hdyž chce wón
hako najwyſchſchi paſtyŕ a wucžeŕ cyłeje cyrkwje we wěcach wěry a
kſcheſcźanſkich pocžinkow to wuprajicź a ſkóncžnje poſtajicź, ſchtož
maja wſchitcy katholſcy kſcheſcźenjo wěricź a cžinicź, tehdom je wón
pſchez pomoc Ducha ſwjatoho pſched kóždym błudom abo zmylenjom zakitany
abo z druhimi ſłowami: Duch ſwjaty podpjera wjeŕcha ſwj. cyrkwje, zo wón
njeby hako najwyſchſchi wucžeŕ a paſtyŕ teje ſameje katholſkim
kſcheſcźanam něſchto zmylene, wopacžne, njeprawe k wěrjenju abo
cžinjenju pſchedſtajił. — Njezmylny rěka tón, kaž ſo zamólicź njemóže, a
zamólicź rěka tu tak wjele hako zabłudźicź, nic tak wjele kaž
zhrěſchicź; a tak njewucži ſo z tym, kaž to tež wſchelacy ludźo praja,
zo dyrbimy wěricź, zo bamž zhrěſchicź njemóže. Njezmylny rěka wón,
dokelž ſo njemóže zabłudźicź; a we cžim njemóže ſo wón zabłudźicź?
njemóže wón nicžo wopacžne myſlicź abo rycžecź? abo je ſnadź wón
wſchohowědomy? Ně, to z tym ſwj. cyrkej njewupraji; we wſchitkich
ſwětnych wědomoſcźach njewě wón, kaž kóždy druhi cžłowjek nicžo wjacy,
hacž to, ſchtož je we nich nawuknył, a móže ſo tak we tej abo druhej
wěcy zamólicź. Bamž je njezmylny jenož we wěrnoſcźach wěry, t. r. we
tym, ſchtož je Bóh wozjewił a ſchtož mamy my wěricź a cžinicź, zo bychmy
něhdy zbóžni byli. Po tajkim ſchtož wot Boha njeje wozjewjene, ſchtož we
ſwj. piſmje a wucžbje cyrkwinſkich wucžerjow wobdźeržane njeje, na to ſo
bamžowa njezmylnoſcź njepocźahuje. Jenož we wěrnoſcźach wěry je wón
njezmylny, a tež tu nic pſchecy, ale jenož potom, hdyž chce wón hako
wucžeŕ cyłeje cyrkwje, hdyž chce hako paſtyŕ cyłoho kſcheſcźanſkoho
ſtadła ſwój hłós pozběhnycź a poſtajicź, zo je ta abo druha wěrnoſcź wot
Boha wozjewjena, zo je ta abo druha wucžba wopacžna. Po tajkim ſam za ſo
móže ſo wón tež we wěrnoſcźach wěry zamólicź, t. r. wón móže ſebi
myſlicź: to abo druhe je we ſwj. piſmje wobdźeržane, abo wucži ſo wot
cyrkwinſkich wucžeri, a to njetrjeba wěrno bycź; njezmylny je wón jenož,
hdyž chce wón hako wjeŕch cyłeje cyrkwje wſchěm katholſkim kſcheſcźanam
něſchto k wěrjenju pſchedſtajecź. Hdyž k pſchikładej bamž něhdźe we
zhromadźiznje katholſkich kſcheſcźanow prěduje, abo jenu knihu wěrnoſcźe
wěry naſtupacu piſa, je wón tudy njezmylny? Ně, dokelž tu njecha wón
hako wjeŕch cyłeje cyrkwje rycžecź a piſacź, tu njecha ſo wón na cyłe
katholſke kſcheſcźanſtwo wobrocźicź, tu njecha wón něſchto k wěrjenju
pſchedſtajicź, tu móže wón tak něſchto njeprawe, wopacžne wucžicź.
Njezmylny je bamž po tajkim jenož, hdyž wón hako najwyſchſchi wucžeŕ a
paſtyŕ cyłeje cyrkwje něſchto k wěrjenju pſchedſtaja, t. r. hdyž wón
wupraji, zo je k pſch. wucžba, zo je ſwj. Marija bjez herbſkoho hrěcha
podjata, wot Boha wozjewjena a zo ma ſo wot wſchitkich katholſkich
kſcheſcźanow wěricź; ſchtóž ju njewěri, je ze zhromadźizny katholſkeje
cyrkwje wuzanknjeny. Tajke wot njoho poſtajene wěrnoſcźe ſu njezmylnje
wěrne, ſu wot Boha wozjewjene, njemóža wopacžne bycź. K tomu pak ma wón
tež wſchitke jomu k pomocy ſtojace ſrědki nałožowacź, ma <pb
n="99"/>Boha toho knjeza za rozſwětlenjo nutrnje proſycź, wucženych
mužow wo radu ſo praſchecź, ſam pilnje wucžbu prjedawſchich cžaſow a
cyrkwinſkich wucžerjow zhonicź ſo prócowacź. To wón hako ſwědomity
wjeŕch cyrkwje ženje njebudźe zanjechacź, dokelž wě, zo Boža pomoc hakle
ſo tym nadobnje ſobudźěli, kiž wo nju proſcha a z njeju ſobuſkutkuja.

Ale pſchez cžo dha je bamž njezmylny, hdyž wón tak hako najwyſchſchi
wucžeŕ a paſtyŕ cyłeje cyrkwje něſchto k wěrjenju pſchedſtaja? Dóſtawa
ſnadź wot Boha nowe wozjewjenja? Ně, ale Duch ſwj., kiž cyrkej božu
wjedźe, zakita wjeŕcha ſwj. cyrkwje, zo ſo njeby we wěrnoſcźach wěry
zabłudźił, hdyž hako wucžeŕ cyłeje cyrkwje rycži; Duch ſwj. wjedźe
bamža, zo by wón prawe ſrědki nałožał k ſpóznacźu, ſchto je Khryſtus
wozjewił. Romſki bamž je njezmylny, rěka po tajkim: hdyž wón hako
najwyſchſchi wucžeŕ a paſtyŕ wſchěm katholſkim kſcheſcźanam něſchto k
wěrjenju pſchedſtaja, woſtanje wón pſchez pomoc Ducha ſwj. zakitany, zo
to njeby nicžo wopacžne a njeprawe było.

Tuta wucžba takle zrozemjena nima tola nicžo ſtraſchne wo ſebi, dokelž
ſo jenož pocźahuje na wěrnoſcźe wěry a nic na ſwětne wědomoſcźe, nic na
zarjadowanjo cžaſnych naležnoſcźow ſwětnych wjeŕchow a jich ludow; njeje
tež žana nowa wěrnoſcź, ale we wucžbje wo njezmylnym wucžeŕſtwje
naſcheje cyrkwje hižom wobdźeržana. Kóždy katholſki kſcheſcźan wěri, zo
je Jězus Khryſtus nam bójſke wěrnoſcźe wozjewił a chcył, zo bychu tute
joho wěrnoſcźe hacž na najpozdźiſche ſplahi njeſkažene pſchiſchli; k
tomu je wón ſwoju cyrkej załožił, we njej ſwojich japoſchtołow hako
wucžerjow poſtajił, ſwj. Pětra hako wjeŕcha druhich japoſchtołow, hako
wjeŕcha cyłeje cyrkwje ſcžinił, jim ſwoju wucžbu k rozſchěrjenju
pſchepodał, a jim wjeſołe ſlubjenjo zawoſtajił, zo pola nich woſtanje
wſchě dny hacž do kónca ſwěta, zo jim Ducha wěrnoſcźe póſcźele, kiž
budźe jich wſchu wěrnoſcź wucžicź a hacž do wěcžnoſcźe pſchi nich
woſtacź. A cžohodla je jim tajke tróſchtne ſlubjenja dał? jenož tohodla,
zo woni a jich naſtupnicy we jich zaſtojnſtwach wot joho wucžby ſo
njebychu zabłudźili a kſcheſcźanſtwo něſchto wopacžne wucžili. Na to ſo
podpjerajo je katholſka cyrkej pſchecy wěriła a wucžiła, zo je kaž ſwj.
japoſchtoł praji „ſtołp a twjerdźizna wěrnoſcźe, a zo wona wot
Jězuſoweje wucžby wot praweje wěry ſo njemóže zabłudźicź. A tajke
njezmylne wucžeŕſtwo we cyrkwi je nuzna wěc, dokelž bójſki wucžeŕ je we
ſwojej wſchohowědomoſcźi do prědka widźał, kak wſchelake błudne wucžby
budźa we ſwěcźe naſtawacź, kak bychu nětko pozdźiſche ſplahi joho
jenicžcy wozbožacu wucžbu z wěſtoſcźu móhli ſpóznacź, njebyłi wón
wucžeŕſtwo ſwojeje cyrkwje ze ſwojej hnadu pſched kóždym błudom zakitał.
K njezmylnomu wucžeŕſtwu cyrkwje pak ſłuſcha wjeŕch cyrkwje, romſki bamž
ze z nim zjednocźenymi biſkopami. Schtož ſo wot nich wucži, to je
njeſkažena wucžba Khryſtuſowa, wozjewjena pſchez joho njezmylnu cyrkej.

Wſchitcy katholſcy kſcheſcźenjo běchu hacž dotal we tym pſchezjedne, zo
je wucžba, kiž bamž z biſkopami cyłeje cyrkwje we powſchitkownym koncilu
zhromadźenymi wozjewi, njezmylnje wěrna, tohorunjecźa tež we tym, zo,
hdyž bamž wucžbu po wupraſchowanju a pſchihłoſowanju biſkopow cyrkwje
wupraji, ma ſo tež taſama hako wot njezmylnoho wucžeŕſtwa cyrkwje
wozjewjena, wot wſchitkich <pb n="100"/>katholſkich kſcheſcźanow krucźe
wěricź. Jenož we tym njebě hacž dotal prawa pſchezjednoſcź, hacž je to,
ſchtož bamž ſam hako najwyſchſchi wucžeŕ a paſtyŕ cyłeje cyrkwje k
wěrjenju pſchedſtaji, ſame za ſo njezmylnje wěrne, kaž to najwjacy
biſkopow a cyrkwinſkich wucžerjow pſchecy wucžeſche, abo hacž je k tomu
hiſchcźe pſchiſpóznacźo biſkopow cyrkwje trěbne. Tuta wěc bu nětko
ſkóncžnje we vatikanſkim koncilu rozſudźena a wucžba wot njezmylnoho
wucžeŕſtwa hako wot Khryſtuſa wozjewjena wěrnoſcź wozjewjena, zo je to,
ſchtož bamž hako najwyſchſchi wucžeŕ a paſtyŕ cyłeje cyrkwje k wěrjenju
poſtaji, ſame za ſo njezmylnje wěrno, bjez toho zo bychu biſkopojo hakle
to pſchiſpóznacź dyrbjeli. To je nětko wucžba njezmylneje katholſkeje
cyrkwje; ſchtóž ju prěje, napſchecźiwja ſo Duchej ſwjatomu a pſcheſtanje
katholſki kſcheſcźan bycź. Tuta wucžba pak njeje nowa, ale we ſwj.
piſmje a we wucžbje cyrkwinſkich wucžerjow wobdźeržana, kaž to
pſchichodne cžiſło Kath. Póſła dopokaže.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Njedźelu 18. junija mějeſche tudomne katholſke towaŕſtwo
rjemjeſniſkich rjany ſwjedźeń. Dopołdnja w jědnacźich bu w tachantſkej
cyrkwi joho kraſna židźana khorhoj z wobrazom ſ. Józefa, na kotrejež
kupjenjo běchu knježny naſcheje woſady trěbne 80 toleri nahromadźiłe,
poſwjecźena wot k. kanonikusa kantora Kucźanka. Wyſokodoſtojny knjez
dźeržeſche najprjedy rycž, w kotrejž woſebje ſ. Józefa ſobuſtawam
towaŕſtwa hako pſchikład prědkſtajeſche a towaŕſtwowe heſło (Wahlſpruch)
wukładowaſche. Pſchi poſwjecźenju ſamym bu na chorje pſchiſprawny rjany
ſpěw wuwjedźeny. Khorhoj woſta potom w cyrkwi hacž do ſchtyrjoch
popołdnju a bu potom w zjawnym cźahu, w kotrymž ſo wſchitke woprawdźite
a cžeſtne ſobuſtawy towaŕſtwa wobdźělichu, do towaŕſtwowoho domu abo
towaŕſchnje donjeſena. Tam poſwjecźi k. Dienſt, präſes towaŕſtwa, nowe a
nětko we wſchitkim hotowe twarjenjo a woſebje hiſchcźe kraſne, w
Mnichowje z kamjeńtneje maſſy dźěłane ſwjecźo ſ. Józefa, kotrež bě z
tohorunja nawdatych darow za 80 toleri kupjene a nětko wulki ſal
towaŕſchnje debi. Popołdnju w ſcheſcźich zapocža ſo domjacy ſwjedźeń.
Najprjedy dźeržeſche k. Dienſt w pſchepjelnjenym ſalu ſwjatocžnu rycž, w
kotrejž rjemjeſła cžeſcź, powołanjo a žohnowanjo wukładowaſche, kaž ſo
wone pſchez towaŕſtwo ſpěchuje. Na to běſche na domjacym hrajniſchcźu
(Bühne) prolog, w kotrymž zaſtupjerjo wěry, nadźije a luboſcźe
wuſtupichu. Potom bu Neyowa wótcžinſka hra „die Lützower“ wot
rjemjeſniſkich wuſtojnje hrata. Skóncžnje běſche zhromadna wjecžeŕ.
Bychmy rady wobſchěrniſcho wo tymle ſwjedźenju piſali; ale tón krócź
pobrachny nam w Póſłu měſto.

Z Budyſchina. Kaž ſłyſchimy, je w klóſchtrje w Kaadenje w Cžechach
knježna Marija Hańža Lipicžec ze Sernjan, kotraž je hakle 16. meje
profeß wotpołožiła, ſwjatkownu póndźelu po dlěſchej khoroſcźi zemrjeła.

Z Budyſchina. Kaž po cyłym kraju, tak běſche tež we wſchěch katholſkich
cyrkwjach naſcheje diöceſy njedźelu dźakowny měrſki ſwjedźeń a wopor za
invalidow a za zawoſtajenych po zemrje tych wojakach.

<pb n="101"/>

Z Khróſcźic. Bamžowy jubilej bu tež tudy wjecžor kraſnje wobzanknjeny.
Na keŕchowje buchu někotre khěrluſche wot zhromadźenoho luda z
pſchewodźenjom poſawnow ſpěwane a na wjacy razow bu zwonjene. Potom
běſche pola nas rjana illuminacija. Cyrkej běſche poſwětlena a na tórmje
palachu ſo dołho bengalſke wohenje. Tež wjele druhich twarjenjow bě
poſwětlenych. (Pſchiſpomnjenjo redaktora. Rady bychmy z Khróſcźic a ze
wſchěch druhich wſow wobſchěrne powjeſcźe wocźiſchcźeli, hdy budźichmy
je doſtali!)

Z klóſchtra Marijneje Hwězdy. Bamžowy jubilej bu tudy kaž we wſchitkich
katholſkich ſerbſkich wſach jara ſwjecźeny. Běſche tu illuminacija a
wjeſołe wohenje na hórkach; tohorunja bu na 16. a 21. wſchudźom z
buſchkwjow a meržlow wjele tſělane. Z illuminacije dyrbju woſebje
ſpomnicź, zo mějeſche k. hoſcźencaŕ Berger w Pancžicach jara kraſnje
poſwětlene a zo běſche we Wicźazec khapali w Jaworje rjany transparent
(wot braſchki Bryla wudźěłany) z bamžowym woponom a mjenom, kaž tež z
napiſmom: „Schtóž ſprawnoſcź ſyje, — tón luboſcź žnyje.“ Tohorunja rjany
transparent ze ſerbſkim napiſmom mějeſche k. hoſcźencaŕ Delencžka w
Kukowje. We Wotrowje běſche na 21. wohnjoſtrój.

Z Worklec. Naſch k. grofa Franc Stolberg je na bamžowym jubilejſkim dnju
wulke wjeſelo pſchihotował. Wón pſcheproſy mjenujcy ſchulſke dźěcźi
worklecžanſkoho ſchulſkoho wokrjeſa a ſuſodnych wſow popołdnju na ſwój
dwór a a daſche je z jědźu a z picźom wokſchewicź. Dźěcźi běſche pſchez
300. Wyſche toho doſtachu tam tež wotroſcźeni khudźi cyrobu a druhe
dary. K wobzanknjenju ſpěwachu dźěcźi někotre khěrluſche. Wjecžor daſche
k. grofa wohnjoſtrój (Feuerwerk) na hórcžanſkich horach wotpalicź.

Z Róžanta. Tež w naſchej wſy a cyrkwi bu bamžowy jubilej pod nawjedom
naſcheju duchowneju, k. adminiſtratora Ludwika a k. kapłana Thaddäuſa z
horliwoſcźu a pſchiſtojnje ſwjecźeny. Hižno wjecžor prjedy, potajkim na
15. junija, buſchtaj khorhoji, kóžda na 10 łochcźi dołha a 4 łochcźe
ſchěroka, jena w ſakſkich a druha w bamžowych barbach na naſchej wěži
(Thurm) wupójſnjenej, wſchitke wokna adminiſtratury buchu, kóžde z 8
zaſwěcźenymi ſwěcžkami, wudebjene a pſched durjemi adminiſtratury
wiſaſche transparent (pſchewidny wobraz), do kotrohož bě wurězany
bamžowy wopon a kheluch z wobłatkom. Wjecžor wokoło ¾9 daſche k.
adminiſtrator ze wſchitkimi zwonami ſchtwórcź hodźiny zwonicź. Po tym bu
pod nawjedowanjom wucžerja na wěži ze pſchewodom poſawnow khwalbny
khěrluſch: „Tebje Boha khwalimy“ wuſpěwany, pſchi kotrymž bu wjele ſtow
krócź z tſělbow wutſělane. Pſchi tym zaſwěcźi naſch klamaŕ Glawſch tak
kraſny bengalſki woheń, zo ſebi w dalſchej wokołnoſcźi myſlachu, zo
cyrkej a adminiſtratura we wohenju ſtejitaj. Po wokſchewjenju, kotrež k.
adminiſtrator ſpěwarjam a hercam we hižno znatej hoſpodliwoſcźi
darjeſche, bu tónle wjecžor pſchi božej martrje pſched faru z hudźbu a
ze ſpěwom: „Chcemy jenej knježnje ſpěwacź,“ wobzanknjeny. Na
ſwjedźeńſkim dnju dopołdnja w dźewjecźich dźeržeſche k. adm. we
pſchitomnoſcźi wjele ſtow modlerjow ſpěwanu božu mſchu ze ♣Te Deum♠,
pſchi kotrymž bu zaſy jara, haj jara tſělane. K. kapłan pak dźeržeſche
nam we ſwojej horliwoſcźi k bamžej kraſne prědowanjo, w kotrymž nas na
wſchitke póccźiwoſcźe bamža kedź<pb n="102"/>bnych ſcžini a nam naſche
winowatoſcźe k njomu rozkładowaſche. Wjecžor běchu na naſchich wokołnych
hórkach wjeſołe wohnje zaſwěcźene; tež bu khětro wjele tſělane a cyły
ſwjedźeń z khěrluſchom: „Tebje Boha khwalimy“ ſkóncženy. H.

Z Cžornec. Na dnju bamžowoho jubileja zhromadźi ſo wubjerk k załoženju
noweje cyrkwje na hoſpodliwym Wólmanec kuble. Na tule zhromadźiznu běchu
wyſche wubjerkownikow (z tutych: k. kanonikus kantor Kucźank, k. kapłan
Werner, k. kapłan Ducžman, faraŕ Hórnik, k. Kummer z Cžaſec, k. Lipicž z
Cźěſchkec, k. Měrcźink z Haſlowa, k. Wagner ze Smolic, k. Schewcžik z
Bacźonja, k. Zynda a k. Wólman) tež někotſi hoſcźo (bjez nimi tež k.
ſchulſki direktor Schołta z Budyſchina a k. wucžeŕ Kral z Cžornec)
pſchiſchli, tak zo bě zhromadźizna ſkóncžnje na 30 muži ſylna. Knjez
kantor Kucźank wotewri hako pſchedſyda wubjerka zhromadźiznu z dlěſchej
rycžu. W tej ſamej ſpominaſche wón, kak nas k dźakej wubudźa bamžowy
jubelſki dźeń, dale wobzanknjeny měr po žałoſnej wójnje a ſkóncžnje ta
hotowoſcź k woporam, kiž je ſo pſchi prědkwzacźu noweje cyrkwje
wopokazała a po nadźiji hiſchcźe dale ſo wopokazowacź budźe. Njech ſo po
ſerbſkim kraju k tomu próſtwy ſtanu, na kotrež je Bože žohnowanjo
ſlubjene! Po wotewrjenſkej rycži dawaſche faraŕ Hórnik rozprawu wo
pokładnicy. Wón pſchedpołoži nalutowaŕniſke knižki cžiſło 28560 z
napiſmom „Storcha-Tſcharnitzer Kirchenbaufond,“ w kotrymž je na
4procenſku dan zapołožene 4467 tol. kapitala a 120 tol. zapiſaneje
danje. K tomu pſchińdźe za 375 tol. krajnych a kamjencſkich pjenježnych
papjerow (w ſwojim cžaſu w Póſłu pomjenowane a kóždy cžas k wohladanju
pſchihotowane) a 500 tol. wot fararja Welsa, kotrež ſu na hypotheku
wupožcžene a wot kotrychž my w tu khwilu hiſchcźe daṅ njedoſtawamy.
Zbytkne 4 tol. 2 nſl. 5 np. běchu w kaſſy na pſchedwjecžoru bamžowoho
jubileja. Ze ſtatutow towaŕſtwa § 6. je znate, zo pokładnica wubjerka
pod dohladom tachantſkoho konſiſtorija ſteji. Po tutej rozprawje
rycžeſche ſo zaſy wo ſtarym a pſchecy nowym praſchenju, hacž ma
pſchichodna cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju twarjena bycź; za kóžde
wobeju wſow hodźa ſo dobre winy prajicź. Tola wotmołwjenjo na to móže ſo
hakle dacź, hdyž změjemy 10,000 toleri nahromadźenych! Nětko bu na
wuprajeny namjet wotemrjetomu ſobuſtawej wubjerka, njeboh k. kublerjej
Mikławſchej Kokli w Pozdecach za joho ſobuſkutkowanju pſchi wubjerkowym
prědkwzacźu pſchez poſtanjenjo dźak a pocžeſcźowanjo wuprajene. K tomu
bu bórzy nowy namjet pſchiſtajeny, zo by na měſto njebocźicžkoho nětko
k. kubleŕ Michał Pjech w Libonju za wubjerkownika wuzwoleny był; to ſo
jenohłóſnje ſta a k. Pjech wza dobrocźiwje tule wólbu na ſo. Potom buchu
k lěpſchomu ſpěchowanju zhromadnoho prědkwzacźa hiſchcźe do wubjerka
wuzwoleni: k. k. Jan Delenk ſtarſchi z Wutołcžic, Michał Vöhma z Nowoho
Łuſcźa, Pětr Zynda z Banec, Pětr Schpitank ze Sulſchec, Michał Wjenka z
Pozdec a Mikławſch Bryl z Wudworja. Dale doſta pokładnik dowolnoſcź, zo
ſmě, hdyž ſo hodźi a wjetſche ſummy ſo darja, za wubjerkowu pokładnicu
dobre fakſke a pruſke pjenježne papjery kupowacź hacž do 1000 toleri.
Wězo ſo pódla mjeńſche dary pſched ſkóncženjom kóždoho měſaca do
nalutowaŕnje na ſchtyriprocentſku dań dawaja. Na namjet k. Ducžmana bu k
wopomnjecźu bamžowoho jubileja ſkładowanjo luboſcźiwych darow za nowu
<pb n="103"/>cyrkej bjez pſchitomnymi pſchizwolene, kotrež 114 tol. 25
nſl. 5 np. wunjeſe. Bjez tutej ſummu na talerju běſche 100toleŕſka
pjenježna papjera, mjenujcy krajnoſtawſki hypothekowy zaſtawny liſt
♣Serie III. B.♠ No. 6401. Hdyž bu poſedźenjo z dźakom wobzamknjene,
woſtachmy hiſchcźe w pſchecźelnym Wólmanec domje. Pſchi tym bu
wuradźene, zo by na ſ. Bartromja katholſka ludowa zhromadźizna w
Khróſcźicach była. Redaktor Póſła chce trěbne dowolnoſcźe wobſtaracź a
proſy hižo nětk, zo bychu jomu z cžaſom piſownje abo hortnje te
katholſke ſerbſke naležnoſcźe naſpomnjene byłe, kiž zhromadne wuradźenjo
žadaja, zo mohł je wón z cžaſom na dźeńſki porjad ſtajicź a w Póſłu
wozjewicź.

Ze Žitawy. Zańdźenu ſobotu běſche w tudomnej ſchpitalſkej cyrkwi, hdźež
ſo wot l. 1846 katholſke Bože ſłužby dźerža, prěni krócź po reformaciji
ſwjate firmowanjo. Firmowanych bu wot naſchoho k. biſkopa 36. Dotal
pſchińdźechu žitawſcy firmujomni kóždy krócź do Seitendorfa a pozdźiſcho
do Neuleutersdorfa. Nazajtra běſche firmowanjo a zańdźenu póńdźelu
ſchulſka viſitacija w Neuleutersdorfje.

Z dreždżanſkeje diöeeſy.

Z Dreždżan. Zańdźenu wutoru rano bu penſionirowany k. konſiſtorialpräſes
J. Müller zemrjety w ſwojim wobydlenju namakany.

Z Dreždźan. Na 18. mějeſche katholſke kaſino (bjeſada) towaŕſchny
ſwjedźeń k wopomnjecźu bamžowoho jubileja we wudebjenym ſalu pola
Helbigec. Najprjedy bu ſpěwane, potom rycž dźeržana a ſkóncžnje bě
hoſcźina, pſchi kotrejž bn prěni pſchipitk ſwjatomu wótcej, druhi
němſkomu khěžorej a ſakſkomu kralej, tſecźi k. biſkopej wunjeſeny. Z
rycžemi a ſpěwami bu ſwjedźeń ſkóneženy.

Z Dreždźan. Dokelž ſu nětko wſchitcy jecźi Francózowje z wuwzacźom
někotrych khorych domoj wotwjezeni, je tež poſleni z cuzych duchownych
nětk wotjěł.

Z pruſkeje Łužicy.

Z Kulowa. Kak wulka je luboſcź kſcheſcźanſkoho ludu k ſwjatej Macźeri
Božej, to je ſo we zańdźenej meji we naſchim ſerbſkim kraju znowa a
kraſnje wozjewiło. Wſchudźom dźeržachu ſo rjane mejſke pobožnoſcźe, tež
we naſchej kulowſkej farſkej cyrkwi, we domje naſchich miłoſcźiwych
ſotrow, kaž we khapałcy we Sulſchecy. Tudy zarjadowaſche a wjedźeſche
Marijanſku pobožnoſcź knježna Marija Cžorlichec, knjeza wucžerjowa
mandźelſka dźowka; jej bě hnadna knjeni abtyſna Gabriela z Marijnoho
Doła rjane pozłocźane ſwjecźo ſwjateje Marije k tomu dariła, a ſtajnje
běchu bože domy z pobožnymi modlerjemi napjelnjene. Zawěrno, hdźedha
móhli my we zrudobach nětcžiſchoho cžaſa wjacy tróſchta a pomocy
namakacź, hacž pſchi wutrobje Jězuſoweje macźerje, kotraž je wſchitkich
kſcheſcźanow wucźek? Schtož ſyna prawje zańcź ma, tón njebudźe macź
zacpjecź; luboſcź k Jězuſej njeda ſo rózno torhacź wot luboſcźe k ſ.
Mariji; tuta dwoja ſwjata luboſcź je žórło bohatoho žohnowanja za naſche
nutskowne a wonkowne žiwjenjo. — Dźeń bamžowoho jubileja na 16. junija
dźer<pb n="104"/>žeſche ſo pola nas tež jara ſwjatocžnje. Boži dom bě
znutſika a zwonka z pletwami a wěncami na najrjeńſcho wudebjeny. Wulka
boža mſcha dźeržeſche ſo z levitami a bože cźěło woſta na wołtarju
wuſtajene hacž popołdnju pjecźich, hdźež ſo litanije wot wſchitkich
Swjatych ſpěwachu a ſo ſwjate žohnowanjo wudźěli. We bohatych ſyłach
zhromadźi ſo kſcheſcźanſki lud wokoło Jězuſa, kotryž pſchitomny je we
najſwjecźiſchim ſakramencźe, a modleſche ſo k njomu we najnutrniſchej
pobožnoſcźi za pſcheſcźěhanoho a wurubjenoho bamža Piuſa, za měr, za
dobycźo ſwjateje cyrkwje, za pſchezjenoſcź kſcheſcźanſkich wjeŕchow.
Wjecžor illuminirowaſche ſo na wſchěch haſach naſchoho měſtacžka a běchu
rjane wobrazy, transparenty a napiſma we jaſnej ſwětliwoſcźi widźecź.
Pjekaŕſki miſchtyr Jozef Wjeńk bě wuſtajił bamžowu tſoju krónu z
wopiſmom: „Zbožo naſchomu ſwjatomu wótcej!“ a ſpody tejeſameje cyrkej z
wopiſmom: „Porty hele njebudźa ju pſchemocowacź.“ Pod zwonjenjom
wſchitkich zwonow, pod mócnym tſělejom a z połnej hudźbu ſpěwaſche ſo na
torhoſchcźu dźakny khěrluſch ♣„Te Deum.“♠ Pſchi cyrkwinych durjach bu za
ſwjatoho wótca 24 tolerjow woprowane hako dar luboſcźe ſwěrnych dźěcźi.
— Na bamžowy jubilej ſcźěhowaſche njedźelu měrſki ſwjedźeń, k
wopomnjecźu a dźakprajenju, zo je po žadławej krawej wójnje zaſy złoty
měr do wótcnoho kraja ſo wrócźił. Potom hacž po dopołdniſchich božich
ſłužbach bě Bohu cžeſcź a dźak wotłoženy, poſwjecźeſche ſo popołdnjo
zradownoſcźi a wjeſelej. Po nyſchporje pſchewodźachu tſělcy a
rjemjeſnikojo naſchoho měſtacžka ze ſwojimi khorhojemi 150 wojakow,
kotrychž běchu knježny z wěncami debiłe, we towaŕſtwje měſchcźanſkich
zaſtojnikow we dołhim rjanym cźahu na tſěleŕnju, hdźež ſo hoſcźowaſche.
Bjez tymi wojakami běchu dwaj cźežcy ranjenaj a jedyn ſtary invalida z
lěta 1813, kotrohož jenicžki woženjeny ſyn we poſlenej wójnje we
lazarecźe wumrjeł je. Bóh daj, zo by nam ſłónco ſwjatoho měra we lubym
wótcnym kraju a we cyrkwi ſtajnje ſwěcźiło!

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Němſka. Wjetſchi dźěl němſkich wójſkow je nětko domoj pſchicźahnył.
Powitanjo běſche woſebje w Barlinje jara wulkotne.

Němſka. We wſchěch katholſkich měſtach běchu wulkotne ſwjedźenje na
bamžowym jubileju. Hako pſchikład podawamy dopis z jenoho tajkich
měſtow, kotryž je nam jedyn Serb póſłał.

Z Münſtera. Münſter a cyła Weſtfalſka ſtej derje katholſkej a
wopokazatej to wſchudźom a pſchecy, hdźež ſo hodźi. Bamžowy jubilej poda
z nowa dobru pſchiležnoſcź k tomu. Tudomny magiſtrat ſam bě cyłu wěc do
rukow wzał a programm wozjewił za 16., 18. a 21. junija. Ze wſow
pſchiwožowachu ſo wozy połne mejow a jałorcow; dźěcźi z měſta jězdźachu
po dubowe liſcźo a burja jim je rady dźernycź dachu. Z cyła je ſo wbohim
brězowym a dubowym keŕkam pſchi tutej ſkładnoſcźi jara hubjenje ſchło. A
nětko hakle te wicźo pletwow a wěncow we wſchěch domach a ſwójbach!
Hižom na pſchedwjecžoru, 15. junija, buchu khorhoje wutyknjene, mjez
nimi tójſchto z bamžowymi barbami (žołtoběłe), <pb n="105"/>twarjenja
wobwjeſchane, meje pſched nimi naſtajane, pletwa pſchez haſy cźehnjene,
wſchelake cžeſne wrota natwarjene, transparenty ſpowjeſchane, woſobnje
bamžowa tiara a dwaj na kſchiž połoženaj klucžej z hróncžkami, kotrež ſo
na ſwjedźeń pocźahowachu. Kóždy bě cžinił, ſchtož bě mohł; a hdyž po
měſcźe wokoło khodźach, zo bych ſebi něſchtožkuli wobhladał, bě mi, jako
bych po lutych alejach khodźił, tak wjele zelenoho wſchudźe bě. Wſchitcy
wobydlerjo běchu takrjec wojowali a jedyn druhoho pſchetrjechicź chcyli.
Kóždy, kotrohož zetkaſch, bě połny radoſcźe; ja ſam mějach zacžucźa,
kotrež wopiſacź njemóžu, hdyž wuhladach, kak wſchitcy wjeſele pſchihoty
cžinja, a hdyž potom wſchě zwony wjecžor zwonicź ſłyſchach, dha bu mi wo
jſtwje wuzko, myſle njedachu ſo wjacy dźeržecź a dyrbjach won.
Spominach, zo wěra a luboſcź k cyrkwi tola njejſtej něſchto zwjeŕſchne a
wonkowne, a zo je jenož dźiwnje, kak móžetej ſo tak hanicź a
pſcheſcźěhacź. Ně, nabožniſtwo (wěra) je tak prawje hłuboko we nas
zapołožene za wſchě cžłowjeſke potrěbnoſcźe a poſtajenja. Hańba za
kóždoho katholſkoho kſcheſcźana, kiž ſo pſchi tajkej pſchiležnoſcźi a
tajkim ſwjedźenju zahoricź njemóže za wěru a cyrkej; tón zawěſcźe
hiſchcźe wulku luboſcź k nimaj nima. Hubjeńſchi pak hiſchcźe je tón, kiž
by ſo trjebaj hłupje druhowěriwych bojał myſlo, zo móhli joho
wuſměſchicź a zo mohło jomu to na cžeſcźi ſchkodźecź. Ně, runje pſchi
tajkich ſkładnoſcźach dyrbimy pokazacź, ſchtó ſmy a ſchto wěrimy; a tež
je k najmjeńſchomu ſměſchne, hdyž tam a ſem wot ludźi, kiž chcedźa tola
rozomni bycź, njerozomne ſłowa ſłyſchiſch: haj, hdyž jenož bamž njeby
njezmylny był, dha bychmy tutón jubilej tež tak prawje jara ſwjecźili,
tola nětko ſo nam njecha. Tajke rycže ſu tola, kaž hižom prajach, trochu
dźiwne; pſchetož, hdyž wot toho wothladam, zo je nětko kóždy katholik
winowaty, prawu njezmylnoſcź bamža wěricź, a po tajkim tak rycžecź
njeſmě, dha tola tutón jubilej dźě ſam za ſebje nicžo z njezmylnoſcźu
cžinicź nima, dokelž my na nim jenož pſchiwiſnoſcź k cyrkwi a k bamžej,
jeje widźomnomu wjedźicźerjej a Khryſtuſowomu zaſtupjerjej wopokazamy.
Tola k wěcy po krótkim rozpominanju! Ja njecham dopokazacź, ſchto je
winowatoſcź katholika woſebje w naſchim cžaſu, ale mam jenož ſwjedźeń
wopiſowacź. Na dnju 16. junija rano poſtrowi wojeŕſka hudźba z wěže
cyrkwje ſwjatoho Lamberta tutón jubilejſki dźeń z někotrymi
khěrluſchemi. W 9 hodź. mějeſche hnadny knjez biſkop Božu mſchu w
„domje“ a po njej dźěſche proceſſion po měſcźe wokoło, ſchtož dwě
hodźinje trajeſche. Cźah ſam bě na hodźinu dołhi a wobdźěli ſo na nim na
4000 ludźi, mjez nimi gymnaſium, realka, akademia, mniſcha a ſwětni
duchowni, zaſtupjerjo měſta. Proceſſiony ſu pſchecy něſchto jara hódny a
wažne pſchi cyrkwinſkich ſwjedźenjach. Wſchelake khorhoje we kraſnych
barbach, měſchnikowje we ſwojej draſcźe, baldachin, pod kotrymž ſo
Najſwjecźiſche njeſe, cyle zawalene takrjec do mrócžele wot kadźidła, a
zady a prědku telko pobožnych — to wſcho ma ſwjatocžny napohlad. Wjedro
bě rjane; ale popołdnju pocžachu ſo cžorne mrócžele pokazowacź, ſo
hrimaſche a deſchcźik dźěſche. Kóždy ſo bojeſche, zo z kraſnoho
poſwětlenja, na kotrež bu telko pjenjez nałožene, nicžo njebudźe. Tola
pſchińdźe wjecžor, njebjo ſo wujaſni a illuminacija móžeſche ſo
zapocžecź. Najkraſniſcho poſwětleny běſche „Domplatz“, a tež domy koło
wokoło. Natwarjene běchu na ſpomnjenym torhoſchcźu dwoje cžeſne wrota,
na kotrež běchu <pb n="106"/>poſwětleńſke ſchkleńcy ſpowjeſchane, tak zo
ſo zdaſchtej jako dwě wyſokej kupje we wulkim morju ſwětła. Su mjenujcy
na tutym „Domplatz“ na 300 ſchtomow, a na kóždym wiſachu 30—40
ſchkleńcow we wſchěch barbach; mjez jenotliwymi ſchtomami wonkownych
rjadow wiſachu běłe, kiž běchu takrjec ſwětły rjecźaz, kiž wſcho wobja.
Z cžaſom ſtejeſche „dom“ a wokolnoſcź w cžeŕwjenym abo zelenym
bengalſkim wohnju. Wſcho ſo tudy mjeŕwjeſche z ludźimi hacž pozdźe do
nocy, a woſebje běſche tež hudźba, kotraž někotromužkuli tak ſpěſchnje
hicź njedaſche, cźim mjenje, dokelž bě wojeŕſka; na dwěmaj tribunomaj
hrajeſchtaj poſpochi dwaj choraj. Dale běchu ſo na illuminaciji woſebje
wſchelacy zemjenjo wobdźělili, kotſiž pſchi tajkich pſchiležnoſcźach
ženje njelutuja, ale ſta a tyſacy toleri na to waža. Tola tež někotſi
měſchcźenjo ſo jara wuznamjenjowachu pſchez ſwoje twarjenja. Na tymſamym
dnju cźehnjechu ſchtudencźi ze ſmólnicami (faklemi) a z hudźbu, jich
zaſtupjerjo we 3 wozach (do kóždoho běchu ſchtyri konje zapſchehnjene),
k hnadnomu knjezej biſkopej, zo bychu pſchez njoho ſwoju luboſcź
ſwjatomu wótcej wopokazali. Wón ſo jim wutrobnje podźakowa a wunjeſe na
kóncu tſikrócźnu ſławu na Piuſa ♣IX♠., kotrejž wſchitcy hrimajo ze
ſwojimi nic runje ſłabymi hłoſami pſchihłoſowachu. Potom ſo
zhromadźichu, zo bychu ſo hiſchcźe zabawjeli. Ale tuto njebě jenitke
wobdźělenjo ſchtudentow na powſchitkownym ſwjedźenju, ně: woni ſu wjacy
cžinili, zhromadźizny dźerželi a na nich rycželi, ſchtož pak jow wſcho
ſobudźělicź njemóžu. Tudomna akademia je ſwoju znatu katholſku myſl tež
tónkrócź tak prawje zjawnje wopokazała. Z toho wſchoho, ſchtož
ſobudźělach, móže ſo hižom ſpóznacź, zo bě jow tutón tak wažny ſwjedźeń
powſchitkowny, powſchitkowny woſobnje, ſchtož illuminaciju naſtupa, na
kotrejž běchu ſo ſami druhowěriwi hódnje wobdźělili, njech tež woni te
wotpohladanjo měli njejſu a měcź njejſu móhli, kaž katholikojo. Woni
njechachu, zo bychu jich domy cźmowe blecžki we ſłóncu ſwjatocžnoho dnja
byłe, woni njechachu wjeſołoſcź druhich kazycź, ale chcychu ju po
ſwojich mocach podpjeracź, ſchtož je jara khwalobne a z cžimž
někotrohožkuli katholſkoho wohańbja. Zo bych jenož mały pſchikład podał,
w kak wulkej měrje ſo poſwětleńſke ſchkleńcy kupowachu, dha je jedyn
pſchekupc ſam hižom někotre dny prjedy za 8000 toleŕ jich pſchedatych
měł; wozmjemy nětko, zo tajka z łojom nalata ſchkleńca 2 ½ nſl. płacźi,
mamy hižom 96000 ſchkleńcow, a tola to hiſchcże dołho wſchě njejſu. Za
njedźelu 18. junija běchu 13 hodźinſke pacźerje we wſchěch cyrkwjach
poſtajene. Nic mjenje ſwjatocžny hacž 16. junija bu 21. wobeńdźeny,
dźeń, na kotrymž bu Pius ♣IX.♠ krónowany; wón bu takrjec tež bóle
politiſcy wonkownje, z wonka cyrkwje a cyrkwinſkich ceremonijow
ſwjecźeny. Dopołdnja buchu hoſcźo, kotſiž běchu z cyłeje diöceſy ſem
pſchiſchli, zo bychu ſo na zhromadźiznje a wjecžor na faklowym cźahu
wobdźělili, powitani. Wokoło 4 hodź. zapocža ſo zhromadźizna katholikow,
powołana wot pſchedſydy bratrſtwa ſwj. Michała, wo kotrejž ſnadź
pſchichodnje rozprawu dam, pſchetož wona běſche hiſchcźe wažniſcha hacž
tamna, kotruž hižom wopiſach, wažniſcha hižno pſchez rycže, kotrež dwaj
ſławnaj katholſkaj zapóſłancaj na němſkim ſejmje mějeſchtaj; běſchtaj to
ſtatny miniſter Windhorſt a ♣Dr.♠ Lieber. Faklowy cźah wopſchijeſche
něhdźe 2000 muži, pſchewodźanych wot 4 hudźbnych chorow. Běſche to tak
mjenowany „Diöceſanfackelzug“. Pola biſkopa bu potom ſpěwane a hudźba
hrajeſche. <pb n="107"/>Wón ſo zaſy we dlěſchej rycži podźakowa a ſławu
na bamža wunjeſe. Potom zhromadźichu ſo tójſchto katholikow we wulkej
ſali radnicy pſchi koncercźe. Pſchipitk ſcźěhowaſche na pſchipitk a
wſchitcy ſo kraſnje zabawjachu. A tak bu jow tutón žadny, kraſny
ſchěſcźdnjowny ſwjedźeń wobzamknjeny, jenicžki, kiž ſu katholikojo hacž
dotal ſwjecźili, a Bóh wě, hacž jón hdy wjacy ſwjecźa. Běſche to
ſwjedźeń, kotryž zawěſcźe kóždomu njezapomnity woſtanje, kiž je na nim
dźěl brał z dobrej katholſkej wutrobu, z luboſcźu k cyrkwi a k bamžej.
J. C.

Z Prahi. Tu běſche na 18. junija wułki proceſſion, kotryž kardinal
Schwarzenberg z tynſkeje do karlinſkeje cyrkwje wjedźeſche.

Z Roma. Bamžowy jubilej pokaza nam z nowa, kak ſwěrnje romſki a italſke
lud k japoſchtołſkomu ſtołej dźerži. Hacž runje běſche ſo ze wſchelakimi
wěcami hrozyło wſchěm tym, kiž ſo na ſwjecźenju wobdźěla, bě tola we
wſchěch měſtach, woſobnje pak we Florencu, Turinje, Neaplu, Padua a
Verona wobdźělenjo katholſkoho ludu pſchi cyrkwinſkich ſwjatocžnoſcźach,
na podpiſanju adreſſow a woprowanju pětrowoho pjenježka, na wotpoſłanju
deputacijow prawje žiwe a wulke. We wſchelakich italſkich biſkopſkich
woſadach bu tſidnjowſka pobožnoſcź na 16., 17. a 18. juniju dźeržana,
pſchi kotrejž běchu cyrkwje wſchudźom pſchepjelnjene. Zwonkowne
ſwjatocžnoſcźe njedowolichu ſo, bychu tola jenož za njeměrny, z tajkimi,
k cžeſcźi ſ. wótca zarjadowanymi ſwjatocžnoſcźemi njeſpokojny dźěl ludu
witana pſchiležnoſcź byłe, zas haru cžinicź a pſchez ſwoje hrube
njehódne zadźerženjo druhich wobcźežowacź. Runje tak zwonkownje cźicho,
we wſchěch cyrkwjach pak ſwjatocžnje a pod wobdźělenjom wjele ludu
ſwjecźeſche ſo žadny jubilej we Romje. Móže ſo prajicź, cyły katholſki
ſwět bě tudy zaſtupjeny a rójeſche ſo wokoło ſwojoho widźownoho wjeŕcha.
Tu njebu nicžo pſchiporucžene a nuzowane, a wſchitcy pſchińdźechu tu, zo
bychu cźežkodomapytanomu, wot Boha pak woſobnje pohnadźenomu ſ. wótcej
ſwoju a wſchěch tamnych, kotrychž mějachu zaſtupicź, luboſcź a ſwěru
wozjewicź. Tež europiſcy wjeŕchojo běchu bamžej pak pſchez woſebitych
zapoſłancow pak pſchez tamnych, kiž hewak jich pſchi japoſchtołſkim
ſtole zaſtupja, ſwoje zbožopſchecźa pſchinjeſli. Ł.

Z Roma. Někotre nowiny chcedźa wjedźecź, zo je ſwjaty wótc k ſwojomu
jubileju na 25 milijonow frankow nadoſtawał.

Francózſka. Francózowje njechadźa cuze wójſka dołho w ſwojim kraju měcź
a chcedźa tohodla wójnſke khóſty pſched wucžinjenym terminom zapłacźicź.
To je tež z toho widźecź, dokelž ſu w někotrych dnjach połpjata
milliardy frankow na nowu krajnu požcženku podpiſali. W Parizu ſamym
chcedźa krajej połtſecźa milliardy požcžicź.

(Dobre wotmołwjenjo.) W jara wopytanym hoſcźencu w Mnichowje hanjachu
pjecźo derje zhotowani knježkojo wucžbu wo bamžowej njezmylnoſcźi a
rozriſowachu tež wſchelake druhe bohawucženſke praſchenja. Woni rycžachu
znate njerozomnoſcźe, kajkež móžemy je w njepſchecźelſkich nowinach
huſto cžitacź. Bjez pſchitomnymi pak běſche jedyn bur, kiž ſkóncžnje ze
ſtoła ſtany a dukat (złoty) ze zaka wucźeže, kotryž na blido połoži, tym
knježkam prajo: „Wězcźe, dokelž ſcźe tak jara mudri: prěni, kotryž móže
mi pjecź cyrkwinſkich kaznjow prajicź, doſtanje <pb n="108"/>tónle
dukat!“ Knježkojo ſo wotmjelknychu; jedyn na druhoho pohladowaſche a
žadyn njemóžeſche na burowe praſchenjo wotmołwicź; w cyłym lokal běſche
kedźbnoſcź a cźiſchina. Bur ſo zwjeſeli a ſwój pjenjez zaſy do zaka
tykajo rjekny: „Gelt, i hob’ ma’s denkt, daß nix könnts; in dö Stucken
ſan dö Meiſten vo Enk dumme Strohköpf’!“ Wſchitcy hoſcźo wołachu k tomu
„bravo!“

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: 255. k. ♣can. cap. senior♠ Hoffmann z B.; 256.
Marija Kaſchporowa ze Zdźerje; 257. Pětr Lebza z Ralbic; 258. Jakub Kral
z Konjec; 259. Handrij Weclich z Ralbic; 260. Theodor Rjecžka z
Budyſchina; 261. Haṅža Lehmanowa z Radworja; 262. Madlena Běrkowa z
Radworja; 263. Madlena Schpitankec z Radworja; 264. Marija Micžkec z
Cžornoho Hodlerja; 265. Korla Michał Krempka z Khaſowa.

Na lěto 1870: 444. Kaſchporowa ze Zdźerje; 445. Hana Hencžee ze
Schunowa.

Na lěto 1869: M. B. z R. — Na lěto 1868: M. B. z R.

Dobrowólne dary: k. faraṙ Franc Riedel z Luka 15 nſl.

Smilne dary k dalewobſtaranju: jena Serbowka za nowu eyrkej we
Philippsdorſje 50 tol.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżena: Marija Helena, dż. khěžkarja Michała Ledźbora z
Dalic. — Zemrjecżi: Mikławſch Narcżik, krawc na Židowje, 28 l. 2 měſ.;
Hana rodź. Lukaſchec, Pětra Bětki mandź. z B., 34 l. 10 měſ.; Marija
Huzakowa ze Židowa, 75 l.; Auguſt Jurij, ſ. Pětra Bětki z B., 3 njedż.;
Julija, dź. njeboh G. Schmidta ze Židowa, 42 l. 4 měſ.; Haṅża, njeboh
H#ndrija Ulbricha zaw. mandż. z B., 77 l. 6 m.

Z Radworja. Kſchcżeni: Jan, ſ. Mikławſcha Libſche z Radworja; Hana, dż.
Mikławſcha Lukaſcha z Radworja; Haṅža, dż. Auguſta Heinricha z
Kamjeneje; Haṅža, dż. Michała Frencla z Měrkowa; Jan, ſ. Mikławſcha
Mjenja z Radworja; Jurij, ſ. Pětra Krala z Khelna; Jan Jurij, ſ. Korle
Auguſta Hoblanda z Nowych Boranec, (†). — Zemrjecźi: Helena, wud. njeb.
Handrija Mauki z Lutowcža, 71 l. 3 m.; Jan, ſ. Jana Adama z Łupoje, 9 m.
19 dn.; Jan Auguſt, ſ. Jurija Cžorlicha ze Zdźerje, 11 dn.; Marija, wud.
njeboh Jakuba Micžki z Radworja, 71 l. 9 m. 20 dn.; Pětr, ſ. njeb.
Michała Pětrjenca z Cžornec, wumrj. w Zdżeri, 24 l. 4 m. 12 dn.; Hana
Thereſia, dź. Jana Lehmana z Boranec, 2 m. 23 dn.; Marija, dź. Wilhelma
Petermanna z Juliusburga, wumr. w Cžorn. Hodlerju, 3 njedź.; Marija, dź.
Jakuba Pjetaſcha z Měrkowa, 3 l. 7 dn.; Marija Khryſtiana, dź. Korle
Auguſta Hoblanda z Nowych Boranec, 11 m. 20 dn. — Wěrowani: Michał
Lehman z Brěmjenja, z Mar. Jórſchikec z Radworja; Mich. Kaſchpor ze
Zdżerje, z Madl. Rjecžkec z Brěmjenja.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: na
zhromadżiznje wubjerka w Cžornecach 114 tol. 25 nſl. 5 np.; k wurunanju
2 nſl.; z napiſmom: „Kak lubozne ſu twoje wobydlenja, o Knježe“ 5 tol.;
M. H. 50 tol.; Marija Mjenjec z Hornjoho Hunjowa 2 tol.; Michał Kral,
wajchtaṙ w Smochcźicach 1 tol.

Hromadźe: 5517 tol. 7 nſl. 5 np.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 14. 15. julija 1871. Lětnik 9.♠

Wo bamžowym njezmylnym wucžeṙſtwje.

II.

We vatikanſkim koncilu wozjewjena a we poſlenim cžiſle Kath. Póſła
rozeſtajena wucžba wo bamžowym njezmylnym wucžeŕſtwje njeje nowa, ale
wucži ſo wot ſwj. piſma a cyrkwinſkich wótcow.

a) Swj. Matej powjeda nam na 16. ſtawje ſwojoho ſwj. ſcźenja, kak ſwj.
Pětr we mjenje druhich japoſchtołow ſwoju wěru do Khryſtuſa hako ſyna
božoho wuzna: „Ty ſy Khryſtus, ſyn, žiwoho Boha.“ A na to wotmołwi jomu
tón zbóžnik: „Zbóžny ſy ty, Symanje, Jonaſowy ſyno, dokelž mjaſo a krej
tebi to njeje zjewiła, ale mój wótc, kiž je we njebjeſach. A ja praju
tebi: Ty ſy Pětr (t. j. ſkała) a na tule ſkału natwarju ja ſwoju cyrkej,
a mocy hele ju njepſchewinu.“ Khryſtus pſchiruna tu ſwoju cyrkej z jenym
twarjenjom. Kaž je pſchi kóždym twarjenju podłožk (grunt) to, ſchtož
cyłe twarjenjo njeſe, na cžimž wone wotpocžuje, tak ma tež Pětr bycź
podłožk cyrkwje, dyrbi cyłu cyrkej njeſcź, na nim ma wona wotpocžowacź.
Zbóžnik mjenuje tu ſwj. Pětra jenu ſkału joho kruteje njekhabłaceje wěry
dla. Kaž dźiwje žołmy morja ſkału njezatſchaſnu a njepowala, ale na njej
ſo złamaja; tak njewoſłabja a njepowala tež wichory błudnych wucžbow
Pětrowu krutu wěru. „Mocy hele ju njepſchewinu“ ſlubi tón zbóžnik. Hdy
pak bychu mocy hele cyrkej pſchewinyli? Potom, hdy by ſo djabołej a joho
towaŕſcham radźiło, cyrkej wot praweje wěry, wot praweje wucžby
Jězuſoweje wotwobrocźicź. Potom by kraleſtwo wěrnoſcźe pſchedobyte było
wot łžě, cyrkej njeby potom wjacy cyrkej Khryſtuſowa była, njeby wjacy
Khryſtuſej a wěrnoſcźi ſwědcžiła, ale by djabołej a joho woli ſłužiła.
To pak, ſlubi Khryſtus, njebudźe ſo ženje ſtacź, cyrkej njebudźe ſo
ženje wot praweje wěry, wot praweje wucžby Jězuſoweje wotwobrocźicź,
ženje něſchto wopacžne wucžicź, t. r. wona je nje<pb n="110"/>zmylna we
wěrje. „Mocy hele ju njepſchewinu“ a cžohodla nic? dokelž je załožena na
jenu ſkału, dokelž wotpocžuje na njezatſchaſomnym podłožku, na Pětrje.
Cyrkej je tak njezmylna, dokelž je na tu ſkału, na Pětra twarjena a
tohodla dyrbi tola Pětr ſam, tuta ſkała, we wěrje njepſchewinjomny,
njezmylny bycź. Je mjenujcy cyrkej pſchecźiwo mocam hele zawěſcźena
pſchez to, zo ju Pětr wjedźe, dyrbi tola Pětr ſam pſchecźiwo tajkim
leſnym napadam zawěſcźeny, njezmylny bycź. Abo nic? Je móžno, zo
twarjenjo na njewěſtym ſłabym podłožku krucźe ſtoji? Je podłožk
twarjenja tak hubjeny, zo móže ſo lohcy powalicź, potom dyrbi tež na nim
ſtojace twarjenjo do hromady panycź. Hdy by ſo tak Pětr we wěrje mohł
zamolicź, potom mohła ſo tež cyrkej we wěcach wěry zabłudźicź, potom
bychu ju mocy hele móhli pſchewinycź. To pak njebudźe, ſlubi tón
zbóžnik, ſo ženje ſtacź, po tajkim njemóže ſo tež Pětr we wěcach wěry
zabłudźicź, ale je njezmylny.

Tute ſlubjenjo pak njeje jenož ſwj. Pětrej date, ale we nim wſchěm joho
naſtupnikam, romſkim bamžam; dokelž hdy by wone jenož Pětrej płacźiło, a
z joho ſmjercźu pſcheſtało, by dźě potom cyrkej ſwój kruty podłožk
zhubiła. Tak dołho hacž cyrkej wobſtoji, dyrbi tež podłožk woſtacź, na
kotrymž wona ſtoji. Cyrkej woſtanje hacž do kónca ſwěta, po tajkim dyrbi
tež Pětr žiwy woſtacź we ſwojich naſtupnikach. Kóždy naſtupnik ſwj.
Pětra, romſki bamž, je tohodla tón hacž do kónca wſchěch cžaſow trajacy
njezatſchaſomny podłožk cyrkwje. Kóždomu bamžej płacźi tak tamne ſwj.
Pětrej date ſlubjenjo, zo cyrkej tohodla za helſke mocy njepſchewinjomna
woſtanje, dokelž ſtoji na krutym njezatſchaſomnym podłožku a zo by tutón
podłožk njepſchewinjomny był za helſke mocy, dyrbi wón we wěcach wěry
njezmylny bycź. Kóždy romſki bamž dyrbi tak, zo by ſo tute ſlubjenjo,
kiž tón knjez něhdy ſwj. Pětrej da, dopjelniło, we wěcach wěry njezmylny
bycź.

b) Krótki cžas pſched ſwojim hórkim cźeŕpjenjom je tón knjez hiſchcźe
jaſniſcho wuprajił, kak ma ſo tamne ſlubjenjo zrozemicź. Wón prajeſche
mjenujcy k Pětrej: (Luk. 22, 31) „Symanje, Symanje, hlej djaboł je
žadał, was wěcź kaž pſcheṅcu. Ja pak ſym za tebje proſył, zo twoja wěra
njeby woſłabiła, a ty zas wobkrucźej potom něhdy twojich bratrow.“ Z
tutych ſłowow ſpóznajemy hiſchcźe jaſniſcho, cžohodla je Pětr podłožk
cyrkwje. Swojeje njepſchewinjomneje kruteje wěry dla. A ſchto ma wón
cžinicź, dokelž je podłožk cyrkwje? Wón ma ſwojich bratrow, t. j.
biſkopow a pſchez nich wſchěch wěriwych we wěrje wobkrucźecź, jich we
prawej wěrje zdźeržecź. Djaboł je žadał, praji tón zbóžnik, was (ſwj.
japoſchtołow haj wſchěch wěriwych) wěcź, t. r. tam a ſem mjetacź, pſchez
wſchelake ſpytowanja k zaprěcźu praweje wěry pſchinjeſcź, was pruhowacź,
ſchtó wobſtajny woſtanje a ſchtó wotpanje. Kajki ſrědk poſkicźuje nětko
tón zbóžnik ſwojim japoſchtołam pſchecźiwo tutym djabołſkim ſpytowanjam
a ſtracham? Wón proſy za Pětra, zo joho wěra njeby woſłabiła, zo wón
njeby panył, zo by wón potom druhich we wěrje wobkrucźał. Pětr pak
wobkrucźa ſo tak wot toho knjeza we joho wěrje, a ſchtóž ſo potom wot
Pětra wobkrucźicź da, njetrjeba ſo bojecź djabołſkich ſpytowanjow. Pětr
je po tajkim pſched wſchitkimi japoſchtołami ſlubjenjo doſtał, zo budźe
wón we wěrje kruty, njezatſchaſomny woſtacź; to pak wón njeby woſtacź
mohł, hdy by we wěcach wěry zmolicź, něſchto wopacžne <pb
n="111"/>wěricź mohł. Po tajkim ma Pětr ſlubjenjo wot toho knjeza, zo ſo
we wěcach wěry zabłudźicź njebudźe, ſlubjenjo njezmylnoho wucžeŕſtwa. A
woprawdźe hdy by Pětr we wěrje mohł woſłabicź, kak mohł wón potom
druhich we wěrje wobkrucźecź? A njeby-li Pětr prawu wěru njezmylnje
wucžił, kak mohł tón knjez potom druhich k njomu pokazacź, jim k
winowatoſcźi ſcžinicź, ſo wot Pětra dacź wo wěrje rozwucžecź a
wobkrucźecź? Dyrbi-li Pětr ſwojich bratrow we prawej wěrje zdźeržecź,
dyrbi wón ſam kruty we njej bycź, pſched kóždym zabłudźenjom we
wozjewjenju wěrnoſcźow wěry zakitany woſtacź.

Ale my mamy ſo zas praſchecź: płacźi tute ſlubjenjo jenož Pětrej ſamomu?
abo jomu hako widźomnomu wjeŕchej ſwj. cyrkwje a tak tež wſchěm joho
naſtupnikam we tutym zaſtojnſtwje? Z tym chce tón zbóžnik ſwj. Pětra
tola woſebicźe wuznamjenjecź pſched druhimi japoſchtołami, jenož za
njoho wón proſy, hacž runje budźa wſchitcy ſpytowani, jomu ſamomu ſo
kaže, zo ma ſwojich bratrow wobkrucźecź. Slubjenjo płacźi tak Pětrej,
dokelž wón wyſche ſtoji hacž druzy, płacźi jomu hako wjeŕchej druhich.
Poſylnjenjo a wobkrucźenjo we wěrje je tak dołho nuzna wěc, dońž
ſpytowanja a ſtrachi, wot wěry wotpanycź, traja; tute pak njepſcheſtanu
hacž do kónca ſwěta; a tohodla dyrbi tež Pětr we ſwojich naſtupnikach
ſwojich bratrow, biſkopow cyrkwje poſylnjecź hacž do kónca ſwěta. Zo pak
bychu to Pětrowi naſtupnicy, romſcy bamžojo, móhli, dyrbja woni ſami we
wěrje krucźi, njezatſchaſomni bycź. Tak ſcźěhuje tež z tutych ſłowow
naſchoho zbóžnika, zo ſu naſtupnicy ſwj. Pětra, tak huſto hacž woni
ſwojich bratrow we wěrje wobkrucźeja, t. r. jim něſchto k wěrjenju
poſtajeja, njezmylni.

c) Schtož bě tak tón knjez Pětrej wjacy krócź ſlubił, to wudźěli jomu
wón tež po ſwojim horjeſtacźu; wón ſcžini joho k wjeŕchej ſwojeje
cyrkwje, k najwyſchſchomu wucžerjej a paſtyrjej ſwojich wěriwych. Pſchi
jězorje Tiberias ſo ſwojim japoſchtołam wozjewjo praſcha ſo wón Pětra:
„Symanje, Jonaſowy ſyno, lubujeſch mje ty bóle hako tucźi?“ (Jan 21,
15.) A hdyž bě jomu Pětr na to wotmołwił: „Knježe ty wěſch, zo tebje ja
lubuju,“ prajeſche jomu Jězus, jomu ſamomu: Pas moje jehnjata, pas moje
wowcy.“ Pětr poſtaji ſo tu k najwyſchſchomu paſtyrjej cyłeje cyrkwje.
Wſchěch, kiž k Khryſtuſowomu ſtadłej ſłuſcheja, ma Pětr hako paſtyŕ
paſcź, jehnjata, (młode wowcy, kiž ſtarſche ſcźěhuja) to je wěriwych tak
derje, kaž wowcy to je biskopow. Pětr ma je paſcź t. r. jich
wobkedźbowacź a wſcho cžinicź, ſchtož ſchtož ma dobry paſtyŕ ſtadła
wobſtaracź. Po tajkim dyrbi jich Pětr na dobru ſtrowu paſtwu wodźicź,
jim ſtrowu a dobru cyrobu duſche, wěrne njeſkažene ſłowo bože, prawu
wěru poſkicźecź. Wón ma jich pſched ſtraſchnymi, ſchkódnymi paſtwami,
pſched błudnymi wucžbami zakitacź. Zo pak by Pětr to dokonjecź mohł,
dyrbi joho bóh tón knjez podpjeracź, zo by wón ſam prawu njeſkaženu
wucžbu wot błudneje z wěſtoſcźu mohł rozeznawacź. Kak by wón hewak prawu
wěru Khryſtuſowe ſtadło wucžicź mohł, njeby-li ju wón ſam doſpołnje znał
a ſtajnje wobkhował? kak by druhich pſched błudnej wucžbu mohł zakitacź,
njeby-li ſam pſched njej zakitany woſtał? Wyſche toho je Khryſtus wěſcźe
tež wſchěm, kiž k joho cyrkwi ſłuſcheja, biſkopam kaž druhim wěriwym
porucžił, Pětra poſłuchacź, kaž wowcy ſwojoho paſtyrja, ſo wot njoho
wodźicź a paſcź <pb n="112"/>dacź. Hdy pak by nětko Pětr hako
najwyſchſchi paſtyŕ wot praweje wěry wotpanycź, něſchto wopacžne cyrkwi
k wěrjenju pſchedſtajicź mohł, by cyła cyrkej jomu na wopacžnym błudnym
pucźu ſcźěhowacź dyrbjała, Khryſtus by potom porucžił jenomu błudnomu
wucžerjej wěricź, jenu wopacžnu wěru pſchiwzacź. Je to móźno? Wěſcźe
nic. Po tajkim je ſo Khryſtus, kiž je wſchěm porucžił Pětrej poſłuchacź,
tež hako najmudriſchi załožeŕ ſwojeje cyrkwje, za to ſtaracź dyrbjał, zo
tutón paſtyŕ ženje wopacžny pucź njenaſtupi, žanu wopacžnu wucžbu
njewozjewja, z druhimi ſłowami: Pětr dyrbi we wozjewjenju Khryſtuſoweje
wucžby njezmylny bycź. Zo pak tute ſłowa Khryſtuſowe jenož Pětrej
njepłacźachu, ale tež wſchěm joho naſtupnikam, we tym ſu wſchitcy
njeſtroniſcy wukładowarjo ſwj. piſma pſchez jene. Abo njetrjebaſche
ſnadź po Pětrowej ſmjercźi Khryſtuſowe ſtadło žanoho paſtyrja wjacy?
Dyrbjeſche wone potom woſyrocżene wokoło błudźicź? Kaž nětko kóždy
romſki biſkop Pětrej ſcźěhuje we joho zaſtojnſtwje hako najwyſchſchi
paſtyŕ a wucžeŕ, tak dyrbi jomu tež Khryſtus tamny zakit poſkicźecź,
kotryž je wón ſwj. Pětrej ſlubił, a bjez kotrohož wón njeby ſwoje
zaſtojnſtwo hako najwyſchſchi nucžeŕ na jene za cyrkej ſpomožne waſchnjo
mohł zaſtacź, dyrbi joho zakitacź pſched kóždym zabłudźenjom we wěcach
wěry.

Tak je Khryſtus ſwj. Pětrej a we nim wſchěm joho naſtupnikam, wſchěm
widźownym wjeŕcham ſwojeje cyrkwje tamnu podpjeru ſlubił, z kotrejž
wobkrucźeni a poſylnjeni woni hako najwyſchſchi wucžerjo cyłoho
kſcheſcźanſkoho ſtadła we wěcach wěry ženje zmylicź a ſo zabłudźicź
njemóža, z pomocu kotrejež ſu woni njezmylni wucžerjo cyrkwje. Tola pak
njeje tuta wěrnoſcź hakle nětko we naſchim cžaſu we ſwj. piſmje ſo
wunamakała, to bě wjele wjacy we wſchěch cžaſach znata wucžba cyrkwje,
wuprajena we piſmach cyrkwinſkich wucžerjow, we rozſudźenjach a
poſtajenjach powſchitkownych kaž tež krajnych koncilow. Wot
najſtarſchich cžaſow hacž do najnowiſchich wucža cyrkwinſcy wucžerjo kaž
k pſchikładej ſwj. Irenäus, Cyprian, Ambroſius, Epiphanius, Auguſtinus,
Chryſologus, Jan Damaſconſki, Bernhard, Bonaventura, Thomaſch z Aquina,
Alphons Liguori a druzy, zo dyrbja wěriwi wſchěch cyrkwjow we wěrje z
romſkej cyrkwju pſchezjene bycź, dokelž wona je mjez wſchěmi
najprěniſcha a najwoſobniſcha, tu je „twjerdźizna wěrnoſcźe“ tamna
ſkała, na kotruž je cyrkej załožena a kotruž mocy hele, błudne wucžby a
błudni wucžerjo ženje njepſchewinu. Hdyž ſo wo romſkej cyrkwi tak a na
podobne waſchnjo rycži, wupraji ſo pſchez to tola powſchitkowna wěra, zo
romſka cyrkej žanu wopacžnu wěru wozjewjecź njemóže, dokelž hewak bychu
wſchitke cyrkwje wopacžnu wěru pſchiwzacź dyrbjeli.

Schtó pak to nětko je romſka cyrkej? To je romſki biſkop, bamž, dokelž
hdźež je biſkop, tam je po ſłowach ſwj. Ignacia cyrkej. Z nim maja
tohodla wſchitcy druzy biſkopojo we wěrje pſchez jene bycź; ſchtož wón
wucži, to njemóže nicžo wopacžne bycź, wón njemóže žanomu błudej
podležecź. A tuta wěrnoſcź ſo nic jenož wucžeſche, ale tež ſwěrnje
wobkedźbowaſche. Pſchi naſtawanju njewěſtoſcźow abo zwadow we tej abo
druhej wucžbje bu kóždy cžas we Romje pola bamža wo radu praſchane, tam
za katholſkej wěrnoſcźu ſlědźene, a po joho rozſudźenju bu wěrnoſcź
poſtajena a wot wſchěch katholſkich kſcheſcźanow pſchiwzata, dokelž ſo
<pb n="113"/>wěrjeſche, zo je romſki bamž hako naſtupnik ſwj. Pětra tež
tamne ſlubjenja doſtał, zo pſched kóždym błudom zakitany woſtanje, zo je
njezmylny wucžeŕ cyłeje cyrkwje. Tak njeje we vatikanſkim koncilu
poſtajena wucžba wo bamžowym njezmylnym wucžeŕſtwje nowa wucžba, ale
jena we ſwj. piſmje zdźeržana, we wſchěch cžaſach cyrkwje znata a
wucžena wěrnoſcź. Ł.

Sudżenja proteſtantow wo wucžbje bamžoweje njezmylnoſcże.

I. Proteſtantſke nowiny ♣„Spectator“,♠ kiž w Londonje wukhadźeja,
piſachu wóndanjo takle:

1. My njejſmy ženje na wuprajenju jeneje wucžby hako wěrywucžby (dogma)
dwělowali, kotraž nicžo druhe njeje, dyžli poſlenje logiſke
wudoſpołnjenjo katholſkeje wucžby; tohodla bě nam te zjawne wuprajenjo w
ſwojim rjedźe.

2. Mnohoſcź, kotraž je tule wucžbu wobkrucźiła, je wjele wjetſcha, hacž
tamna bě, kiž je na koncilu w Nicäa arianſku wucžbu wotſudźiła, a tute
wuprajenjo móže hako cyle definitivne płacźicź, kaž dźě ſo to pola nas
proteſtantow tež ſtanje.

3. We tej ſadźe: „koncil njeje ſwobodny był,“ njeje žana wěrnoſcź. Kóždy
ze zhromadźizny móžeſche, hdyž chcyſche, ze ♣non placet♠ (njepſchizwolu)
wotmołwicź. A woprawdźe, hako dwaj biſkopaj ze ♣non placet♠
wotmołwiſchtaj, hněwachu ſu někotſi pſchecźiwnicy tuteje wucžby na
tribunach, a wuznachu: Nětk je naſche wuprajenjo wot njeſwobody koncila
zanicžene.

4. Tute dogma, kotrež ſo nowe mjenuje, běſche we katholſkej cyrkwi hižon
lětſtotki wuznawane, hacžrunje njebě hako artikel wucžby abo wěrywucžba
wuprajene.

5. Dale ſo praji, zo je tuta wucžba pſchecźiwo ſtrowomu rozomej; ale to
my za njerozomne njedźeržimy, hdyž ma ſo na njezmylnoſcź jenych knihow
abo jenoho profeſſora pſchiſahacź! Tudy pak tola na njezmylnoſcź bamža
hako wjeŕcha katholſkeje cyrkwje tyſac krócź ſkerje pſchiſahamy.

6. Hdyž ſo praji, wuprajenjo tajkoho artikla žada moraliſku
jenohłóſnoſcź, dha je to łža pſchecźiwo cyrkwinſkim ſtawiznam a
ſměſchnoſcź, kotrejž wſchitke nazhonjenja w politiſkim a nabožnym
žiwjenju napſchecźo ſteja.

7. My ſmy liberalni ze zaſady (Grundſatz), ale katholſki liberalismus we
wěcach wěry je njezmyſł.

II. Znaty proteſtantſki diplomat Urquhard wupraji ſo takle: Prěcźo
bamžoweje njezmylnoſcźe njerěka nicžo druhe, hacž zawjedźenjo wuznacźa
krala Ludwika ♣XIV.♠ we l. 1682 abo Napoleona ♣I.♠ w l. 1801 za cyłu
zemju. Tute prěcźo je prěcźo wjeŕchowſtwa za wſchitke ſobuſtawy
katholſkeje cyrkwje. Wone ſcžini z bamža hłowu ſwj. Jana kſchcźenika,
kotraž bu, hako bě wutrubnjena, do ſchklě połožena. Pſchez to prěje ſo
wſchěch zhromadnoſcź, poſłuſchnoſcź, jednoſcź a cyła prawomócnoſcź
(auktoriteta), haj katholik zaprěje pſchez to ſwoju wěru. A ſchto dha je
tuta bamžowa njezmylnoſcź? Wona wupraji pſchiſłuſchnoſcź bamža, zo wón
kóždej nowej wucžbje napſchecźo ſtupi. Tak móže a dyrbi bamž kóždu
błudnu <pb n="114"/>wucžbu zacźiſnycź, kóždoho, kiž ze prědkwzacźom w
błudźe woſtanje, z cyrkwje wuzanknycź, kóždoho měſchnika, kiž ſo tomu
pſchizanknje, wotſadźicź, a tak ſwoju móc hako widźowny wjeŕch a
jednoſcź wěry wobkhowacź. Ja njejſym katholik, ale ja bych ſo ſpjecźił z
tajkim mužom wobkhadźecź, kotryž praji, zo do cyrkwje wěri, ale móc
wjeŕchowſtwa prěje, kaž bych ſo tež ſpjecźił, z poddanom krala
wobkhadźecź, kiž ſo pſchecźiwo joho mocy ſpjecźi!

III. Wucženy proteſtant, redaktor Schuſelka we Winje piſa w ſwojich
nowinach „Reform“ wo tutej wěcy: „Bojoſcź, z kotrejž liberalni wucžbje
wo bamžowej njezmylnoſcźi napſchecźo hladaja, dźeržu ja za cyle
ſměſchnu. Woni pſchińdźeja pſchez tule bojoſcź do ſměſchnych
napſchecźnoſcźow w ſwojich zaſadach; dokelž pſchecy ſo wjeſela nad
njemócu bamža. Pod hanjenjom pſchecy wobkrucźuja, zo žadyn někak
zdźěłany cžłowjek wjac do bamžowych wuprajenjow njewěri a ſo wo nje
njeſtara. A tola nětk žałoſcźa ze ſtrachom, zo budźa njezmylni bamžowje
ſamoſtatnoſcź krajow a ſwobodu ludow zanicžicź. Kajke ſměſchne
wuprajenjo pſchecźiwo jich zaſadam, hdyž tajcy liberalni ze ſtrachom
ſkorža, kajku ſchkodu budźe katholſka cyrkej pſchez tule wěrywucžbu
wzacź, haj zo budźe pſchez to jeje zahubjenjo cźim wěſcźiſche, mjez tym
zo woni tola nicžo žadoſcźiwiſcho njewocžakuja a njepſcheja, hacž zo by
tuta cyrkej zanicžena była, a tež po ſwojich mocach wſchědnje za tym
ſkutkuja, zo bychu to dokonjeli!“

Takle ſudźa rozomni proteſtantowje! A ſchto praja nětk Döllinger a joho
pſchiwiſnikowje mjez katholikami k tomu? K.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Po dlěſchej khoroſcźi zemrje tudy ſrjedu 5. julija rano
emeritirowany wucžeŕ k. Michał Hawſchtyn Bräuer. Pſchi joho pohrjebje 7.
julija pſchewodźachu joho wyſche zawoſtajenych někotſi tudomni duchowni
a wucžerjo, kaž tež prěnja klaſſa ſchuleŕſkich dźěcźi. Njeboh k. wucžeŕ
narodźi ſo 23. auguſta 1801 w Radworju, hdźež bě joho nan wucžeṙ. Tam
hižo na wucžeŕſtwo ſo pſchihotowawſchi zaſtupi wón hako młodźenc do
tehdom nowoho krajnoſtawſkoho ſeminara w Budyſchinje a dokonja tam
kurſus pſched jutrami 1821. W tym ſamym lěcźe doſta wón ſwoju prěnju
wucžeŕſku ſłužbu w Khróſcźicach, hdźež wón do lěta 1827 woſta. Potom
pobu wón domjacy wucžer a załoži 1829 privatnu ſchulu w Jaſeńcy, do
kotrejež dźěcźi ze wſchelakich wokołnych wſow khodżachu. Na to běſche
wón 1831 — 33 pomocnik ſwojoho nana w Radworju a 1833 — 36 wucžeŕ pſchi
tachanſkej ſchuli w Budyſchinje. Nětk doſta wón cźeſcźowne powołanjo
hako cyrkwinſki wucžeŕ we Wotrowje. Tam mějeſche wón wſchitku khwalbu
hako wucžeŕ a tež hako wjedźicźeŕ cyrkwinſkoho ſpěwanja. Hdy bě tu wjele
lět k ſpokojnoſcźi wyſchnoſcźe a tež cyłeje woſady pſchi dobrej
ſtrowocźe ſwoje měſto zaſtał, pocža w lěcźe 1856 khorowacź, tak zo
dyrbjeſche ſebi pomocnoho wucžerja žadacź. W lěcźe 1859 bu wón
penſionirowany a pſchecźahny po dlěſchim pſchebywanju w Kukowje do
Budyſchina. Dokelž cyrkwinſki ſpěw jara lubowaſche, zaſtupowaſche wón
wot lěta 1860 dobrowólnje měſto organiſty we ſerbſkej cyrkwi, kaž dołho
to <pb n="115"/>joho mocy dowolachu. Hacž do łońſchoho lěta khodźeſche
wón, druhdy z wulkej boloſcźu, na chór. Tudy a wſchudźom, hdźež ſu joho
znali, woſtanje wón w dobrym wopomnjecźu. Bóh daj jomu wěcžny wotpocžink
a wěcžne ſwětło jomu ſwěcź!

Z Budyſchina. Zańdźeny tydźeń wopyta nas dotalny ſakſki pólny kapłan k.
Maaz, kiž bě ſo njedawno z wójny wrócźił. Wón je za ſwoje zaſłužby
železny kſchiž a ſakſki albrechtowy rjad doſtał. Nětko naſtupi wón zaſy
ſwoju prjedawſchu ſłužbu pſchi dreždźanſkej dwórſkej cyrkwi a pſchi
progymnaſiju.

Z Budyſchina. Kaž nam něchtó w liſcźe wozjewja, běſche bjez darami,
kotrež buchu do Roma k jubileju ſwjatoho wótca póſłane, tež jene rjane
ſwjecźatko z klóſchtra Marijnoho Doła. Te ſame bě wot tamniſcheje
hnadneje knjenje abtyſy a cžeſcźownych knježnow z njewuſtawacej prócu z
wjele złotymi nitkami a wſchelakimi kamuſchkami wudebjene wulke
„klóſchtyrſke dźěło;“ woſrjedźa bě molowany wobraz Božoho horjeſtacźa.
Tutón dar bu pſchez mnichowſke paramentowe towaŕſtwo do Roma póſłany a
je hižo we vatikanje wotedaty. Njech wón we wobydlenjach ſwjatoho wótca
měſtacžko namaka k radoſcźi tych, kiž ſu jón tam póſłali. W.

Z Budyſchina. Naſch hnadny k. biſkop je ſo z viſitacije w němſkich
woſadach Łužicy póńdźelu wjecžor zbožownje wrócźił.

Z Budyſchina. Kaž ſo nam njeofficialnje z Oſtritza powjeda, budźe nětko
k. kantor Löbmann rektor a k. wucžeŕ Bergmann z Blumberga kantor.

Z klóſchtra Marijneje Hwězdy. W ſwojim dopiſu ſym ſpomnicź zabył, zo bě
tež młyńkec khapała pola Kanec rjenje illuminirowana. Tež bu tam a we
wotrowſkej wokolnoſcźi 16. a 21. junija wjele tſělane.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Njeboh emeritowany präſes konſiſtorija za herbſke kraje, k.
Józef Müller, kotrohož ſmjercź ſmy hižo wozjewili, bu 30. junija wot
nětcžiſchoho präſesa k. Bernerta z aſſtſtencu wjele duchownych
ſwjatocžnje pohrjebany. Wucžerjo a khapalni hólcy wuwjedźechu rjane
ſpěwy a tež ſchulſke dźěcźi, kotrež běchu z wyſchſchich klaſſow wſchěch
dreždźanſkich ſchulow wuwzate. Bjez wotkazanjemi njeboh präſesa ſu tež
wſchelake legaty za dobrocźeŕſke wuſtawy (inſtituty) a za khude dźěcźi.
Njeboh k. Müller narodźi ſo 18. novembra 1792 w Tſchauſchu pola Brüxa w
Cžěſkej. Wón ſchtudowaſche w Litoměricach a bu 1816 duchowny. Dwě lěcźe
hako katecheta w Krupcy pobywſchi doſta powołanjo hako kapłan a ſchulſki
direktor do Lipſka. W lěcźe 1824 bu tam faraŕ a hižo 1827 ſobu aſſeſſor
dreždźanſkoho konſiſtorija. W lěcźe 1834 pſchińdźe hako dwórſki kapłan
do Dreždźan a bu 1842 jara dźěławy präſes konſiſtorija. W l. 1866
ſwjecźeſche wón ſwój měſchniſki jubilej a doſta tehdom rycźeŕſki kſchiž
ſakſkoho zaſłužbnoho rjadu. Hdyž nětk joho mocy pſchez bóle
wotebjerachu, bu wón łońſchu nazymu penſionirowany. R. I. P.

<pb n="116"/>

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Sakſka. Naſche wójſko je ſo z wuwzacźom 24. diviſije nětko tež zbožownje
domojwrócźiło a wſchudźom (tež w Budyſchinje) wulkotnje witane było. W
cyłej wójnje je wone zhubiło: morwych 115 wyſchkow, 1978 podwyſchkow a
wojakow; ranjenych pak: 202 wyſchkow, 4180 podwyſchkow a wojakow. Naſche
wójſko je ſo pſchi 102 akcionach wobdźěliło; artillerija je 15,521
wutſělow, infanterija 6 milijonow patronow wutrjebała.

Z Roma. Kral Viktor Emmanuel je 2. julija ſem pſchijěł a we bamžowym
hrodźe quirinalu poſedźenjo z miniſtrami dźeržał, zo by tak Rom za
hłowne měſto ſwojoho kraleſtwa wuprajił. Někotſi cuzy póſłancowje běchu
ſobu pſchijěli, tola Francózſka bě ſwojoho zaſtupjerja do cžaſa
wotwołała. Z cyłeje Italſkeje běchu ſwobodnych murjerjow a wjele khudych
ludźi za pjenjezy hromadu zehnali a darmo ſem pſchiwjezli, zo bychu
kralej ſławu wołali. Romſke zemjanſtwo njepſchiṅdźe z wuwzacźom
někotrych na kralowſke ſwjedźenje. Poſwětlenjo ſta ſo jenož z bojoſcźe,
zo mohł zapłacźeny lud wokna zwubijecź. Kral tu pak dlěje njewoſta hacž
36 hodźinow a je do San Roſſore wotjěł. Z miniſterſtwow je tu jenož te
za wonkowne naležnoſcźe; wſchě druhe ſu hiſchcźe we Florencu.
Kommuniſtowje w Italſkej pſchibjeraja; z najmjeńſcha mějachu cźi ludźo
hižo khrobłoſcźe doſcź, zo krala pſched quirinalom ze ſławami na
republiku a Garibaldia poſtrowjachu. W cžaſu kralowoho nutscźehnjenja
pſchińdźe 2,000 ſwěrnych prjedawſchich bamžowych zaſtojnikow do
vatikana, zo bychu bamžej cžeſcź wopokazali. Bamž dźeržeſche jim
dźakownu a nadźijepołnu rycž. Powjeda ſo, zo je tudy potajne towaŕſtwo,
kotrež ma cyrkwje, klóſchtry a hrody zapalicź, jeli bychu cuze mocy k
wužitkej katholſkeje cyrkwje intervenirowacź (zakrocžicź) zechcyli.
Duchowni ſu zjawnje hanjeni a ze ſmjercźu wobhroženi. W tu khwilu je
policija z cyła jara mjechka a ſłaba pſchecźiwo wſchelakomu harowanju a
njemdrjenju na haſach. To k nicžomu dobromu njepowjedźe!

Raležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: k. 266. Jakub Kanig z Brěmjenja.

Na lěto 1870: 446. J. Kanig z Brěmjenja.

Dobrowólny dar: k. Donnerhak 5 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźena: Regina Martha, dż. cigarnika B. Wylema Gubſcha
z B. — Zemrjecżi: Hana rodź. Domanic, mandź. Michała Horjenka z B., 68
l. 6 měſ.; Michał Hawſchtyn Bräuer, emer. wucžeŕ z B., 69 l. 10 měſ. 1
tydżeṅ; Max, ſ. E. Th. Lehmanna z B., 2 l. 5 měſ.; Johana rodź. Jekelic,
mandż. njeboh Jana Bohuwěra Trautmanna z B., 56 l.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Michał Pjech
ze Swinjaŕnje hako druhi lětny pſchinoſchk 5 tol.; J. K. z Cź. 2 tol.

Hromadźe: 5524 tol. 7 nſl. 5 np.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 15. 5. augusta 1871. Lětnik 9.♠

Dwě rycži na zhromadźiznje katholikow w Münſtern.

Zawěſcźe na jara pſchihódne waſchnjo bu jubilejſki ſwjedźeń Pia ♣IX.♠ w
Münſteru ſkóncženy, hdyž ſo tu 21. junija zhromadźizna katholikow
wotdźerža. K tomu zaměrej bě ſo na 3—4000 ludźi, duchownych a ſwětnych,
z cyłeje diöceſy zeſchło. Pſchedſyda bratſtwa ſ. Michała bě jich
pſcheproſył. We kraſnje wudebjenym ſalu radnicy ſo zhromadźichu. Wokoło
4 hodź. popołdnju powita měſchcźanoſta pſchitomnych, a po wuſwolenju
pſchedſydy ſcźěhowachu nětko wſchelake wažne a rjane rycže. Chcu pak z
tutych jenož dwě wubracź, kotrejž budźetej ſnadź cźim zajimawſchej,
dokelž myſle dweju mužow wuprajitej, kotrajž ſtaj tež we politiſkim
žiwjenju znataj, a wot wſchěch ſprawnje zmyſlenych wyſoko cžeſcźenaj. Je
to woſebje ſtatny miniſter Windthorſt a ♣Dr.♠ Lieber, ſobuſtawaj tak
jara wuwołaneje cžorneje abo ultramontanſkeje centrumfrakcije, pſched
kotrejž cžrjódku móžachu ſami wulcy diplomatojo do ſtracha pſchińcź, zo
ſebi rady njewjedźachu, a za „Intervention“ proſchachu, hacžrunjež běchu
„Nichtintervention“ wuradźili.

Prěni, kotryž wot tuteju dweju wuſtupi, bě ♣Dr.♠ Lieber. Z wulkej
radoſcźu a ze ſławuwołanjom bu tutón ſkoro wſchěm njeznaty hóſcź
powitany; tola dołho njetrajeſche a wón bě ſebi wſchitkich ſympathije
wudobył. Rjana poſtawa, ſylny, hnujacy hłós, cžinjachu kraſnu rycž,
połnu wubjernych myſli, cźim kraſniſchu. Huſto dyrbjeſche zaſtawacź,
doniž mócne „Bravo“ wołanje njewotmjelkny. Tak pokazachu wſchitcy
pſchitomni, zo ſu z nim jednoho měnjenja. Z kóždoho joho ſłowow
rycžeſche krute pſcheſwědcženjo, wulka horliwoſcź a zahoritoſcź za
katholſku wěc. Wón njemóže, tak zapocža rycžnik, nicžo wjac a nicžo
lěpſche prajicź, hacž ſchtož wſchitcy we zhromadźiznje cžuja. Swědcženjo
pak chce dawacź wo tym, zo wſchitcy katholikowje we Němſkej ſu
pſchezjeni we wěrje na njepſchemóžnoſcź a njeſmjertnoſcź bamžowſtwa. Na
ſtawizny ſo pocźahujo pokaza, zo ſu cyłe ſta <pb n="118"/>wizny
bamžowſtwa takrjec wuprajene we ſadże, kotruž běſche mjez druhimi na
wjeŕchu ſala cžitał: ♣per aspera ad astra♠, pſchez kſchiž k dobycżu!
Pſchi tym ſpomni na ſ. Pětra, na Gregora ♣I.♠, Gregora ♣VII.♠, Pia ♣VI.♠
a ♣VII.♠ Charakteriſtiſke znamjo bamžowſtwa njeje jenož ſylna, kruta
wěra, kotraž hory pſcheſtaja, ale je woſebje luboſcż, kiž cyły ſwět
wopſchija. Njeje nicžo rjeńſche hacž hdyž Pia ♣VII.♠ žohnowacż a proſycż
widżimy za ſwojoho podcżiſchcżowarja, Napoleona ♣I.♠ a jenicžki tróſcht
a jenicžku radoſcż jemu poſkicżecż.

Tola nic jenož we ſwětnych ſtawiznach běſche ♣Dr.♠ Lieber cyle doma, tež
ſ. piſmo jara derje znajeſche. Zbóžnika, kotryž na morju khodżeſche, a k
kotromuž ſ. Pětr na dżiwich žołmach khwataſche, pſchiruna z Piom ♣IX.♠ a
nětcžiſchim cžaſom. Kaž ſo ſ. Pětr pocža podnurjecż, hdyž we wěrje
khabłaſche, ale we ſwojej małomyſlnoſcżi zaſy pomoc pola Khryſtuſa
pytaſche prajo: „Knježe, pomhaj mi, ja zahinu!“ — tak ſo tež cyła
nadżija, naſchoho cžaſa jenož tamneje ſkały dżerži, kotruž mocy hele
njepſchemóža. Tutu nadżiju ma cyła Weſtfalſka, cyła Němſka, cyły
katholſki ſwět.

Dołho a ſylnje pſchitomni ſławu wołachu, hdyž bě ♣Dr.♠ Lieber ſkóncžił,
a pokazachu pſchez to, zo je jim wón wſchěm z wutroby rycžał.

Po nim wuſtupi mały a tola po duchu tak wulki Windthorſt, tutón zmužity
wojowaŕ za prawo a ſwobodu cyrkwje na prěnim němſkim rajchstagu. Z
hrimacej ſławu bu powitany, kotraž jemu tak bórzy k rycžam pſchińcż
njeda. Myſlu ſebi, pocža Windthorſt, zo ſu knježa, kotſiž prjedy mje
rycžachu, wſcho prajili, ſchtož ma ſo prajicż; tola pſchi tajkej
ſkładnoſcżi nima ſo na to hladacż, zo kóždy něſchto nowe powjeda a
ſpomni, ale wjele wjacy na to, zo wſchitcy tuſamu myſl wupraja. Wulka
móc chorſkeho ſpěwa njepſchińdże z toho, zo kóždy druhi hłós ſpěwa; ně,
wona leži w tym, zo wſchitcy nadobo ſwoju wěru, nadżiju a luboſcż jenak
ſylnje a z tymi ſamymi zynkami wozjewuja. Nadobny chorſki ſpěw cyłeho
ſwěta je ſławoſpěw na Pia ♣IX.♠

Wěra, kotraž tutón chor wožiwja, je wěra na jednu, ſwjatu
romſkokatholſku cyrkej; na romſko katholſku cyrkej, dokelž ſu wſchitcy
pſcheſwědcženi, zo móc a wobſtacżo cyrkwje wot Roma wotwiſuje, wot ſtoła
ſ. Pětra. Tohodla wotpokazuja wotpohladanja, ludżom wſchelake narodne
cyrkwje (Nationalkirchen) wobradżicż. Tuta wutrajnoſcż katholikow je
pola jich pſchecżiwnikow, kotſiž ſo njewuſtajnje prócuja, cyły ſłownik
hanjacych rycžow napſchecżo nim wucžerpacż, žałoſny hněw zbudżiła. Pomoc
dyrbimy jow pola Boha a nas ſamych pytacż. Njepſchecżelojo jara derje
wjedża, zo móža jich wotpohladanja jenož tehdy zapopadnycż, hdyž je
cyrkej znicžena. Woni chcedża najprjedy z njeje tajki někajki policajſki
wuſtaw ſcžinicż a pſchede wſchěm jej ſchulu wzacż. Tola da ſo nadżijecż,
zo ſo jim to tak khětſe a bórzy njeradżi. Z njewuſtawacej prócu dżěła
tajny ſwjazk, kotryž wyſocy a wyſchſchi knježa na wſchě waſchnje
podpjeraja, a kotryž ma wulku ſwobodu, hacžrunje chce wón krute zakłady
cžłowjeſtwa wotſtronicż. Wſchě druhe zjenocżenſtwa pak ſo jara bojaznje
a ſtaroſcżiwje wobkedżbuja. Pſchi wſchěm tym wobſteji nadżija, zo ludżo
bóle a bóle ſpóznawacż pócžnu, zo je zakład cyrkwje, tež zakład
mócnaŕſtwow. Tutu zaſadu je centrumfrakcija, we <pb n="119"/>parlamencże
pſchecy zaſtupowała. Mnozy drje ju dżiwnje doſcż hiſchcże njemóža
wopſchijecż; móže bycż, zo ſnadż ſu podawki w Parizu někotrohožkuli
hižom na druhe myſle pſchiwjedłe. Katholik je pak ſpomnjene
pſcheſwědcženjo pſchecy měł a na ſwoju khorhoj je napiſał, na khorhoj
ſwojeje wěry.

Nadżija katholſkoho ſwěta wotpocžuje, kaž je wón krucże wo tym
pſcheſwědcženy, na ſylnej dowěrje, zo Bóh tón knjez po próſtwach tełko
millionow cžas domapytanja pſchikrótſchi, zo ſo zaſy cžaſy wrócża, w
kotrychž móže kóždy w měrje a pokoju ſwoje wſchědne dżěło wobſtaracż, a
tak ſo na kónc žiwjenja pſchihotowacż, kotryž je pruha nadawka. Dalſcha
nadżija wobſteji w tym, zo bamž ſwoju ſwobodnoſcż a njewotwiſnoſcż bórzy
zaſy dóſtanje, ſchtož pak prjedy móžno njeje, doniž ſam zaſy ſwětny
mócnaŕ njeje. To je jenicžka móžna a wěrna garantia, kiž móže ſo ſ.
wótcej dacż. Tak mjenowane italſke garantije naſtupajo rjekny rycžnik,
zo wſchak by to wſcho derje było, hdyž jenož by wón tu jenicžku
garantiju měł, zo móže Italſka garantiju ſwojoho ſamoho wobſtacża na ſo
wzacż. Wón njepſchija, zo wjeŕchowje z cyła nicžo njecžinja pſchecżiwo
namocy na bamžowej ſwětnej mocy. Prawo trónow je tola jedne a pſchez to,
zo jedyn z nich ſo zhubi, druhe ženje krucżiſche njebuchu. Wſchitke
druhe mócnaŕſtwa maja mjenje abo bóle ſwój wukhod a wěſty kruty zapołožk
wot knježerjow cyrkwinoho ſtata, a tola nětko ſwojoho nana njezakituja.
To je zrudna wěrnoſcż! Schto mamy jow cžinicż? Hnadny knjez biſkop je
prajił, zo mamy w pacżerjach tróſcht a pomoc pytacż, a w tym naſtupanju
ſo jomu (rycžnikej) njepſchiſtoji, něſchto pſchiſpomnicż. Wón chce
tohodla wſchitkich jenož na to kedżbliwych ſcžinicż, zo ma ſo z
pacżerjemi dżěło zjednocżicż: ſpěwaj a dżěłaj! Kak ma ſo tute dżěło
ſtacż! Pſchez to, zo katholikowje ſtajnje a ſtajnje ſwoje prawo na
cyrkwiny ſtat zjawnje wobkrucżeja a zaſtupuja. Žadyn tydżeṅ ſo minycż
njeſmě, w kotrymž ſo tu abo tam tute prawne a ſprawne žadanjo wuprajiło
njeby. Hłós 200 millijonow katholikow ſo tola na dlěſchi cžas
pſcheſłyſchecż njehodżi. Sobuſtawy ſrjedżizny němſkoho parlamenta ſu to
cžinili, a ſchto bu jim wotmłowjene? Wy chcecże wójnu, rěkaſche. Ale to
je łža; woni njechadża a nježadaja wójnu z brónjemi, hacžrunje ženje
ſprawniſcha wójna njeby wjedżena była dyžli tuta, je=li jich žadanja ſo
hinak dopjelnicż hodżiłe njebychu. Srjedżizna (Centrum) njechaſche wójnu
a njecha ju, a je wyſche toho pſcheſwědcžena, zo wſchak wójna hakle
trěbna njeje. Hdyž ſo wo to jedna, kak ſo to z tak mjenowanej
„Neutralität“ cžornoho morja ma, dha je wulka hara, a hnydom ſo
europiſke konferency wotdżeržuja; runje tak derje a měrnje bychu ſo tež
pſchecża katholikow dopjelnicż mohłe, a ze žaneje tſělby ſo ani
wutſělicż njeby trjebało. Runja ſwětłowni budże ſtoł ſ. Pětra mjez
rozpadankami mordernoho cžaſa ſtacż; tola njeſměmy pſchi tutym
pſcheſwědcženju lohkomyſlneje nadżije bycż. Dobycżo cyrkwje drje je
wěſte, tola hakle po cżežkim wojowanju a z pomocu tych, kotſiž ſu
hotowi, z cyłej duſchu a wutrobu ſo na nim wobdżělicż. Je=li ma,
pokracžowaſche rycžnik, po tutym pſchipadże (Zuſtimmung) ſudżicż, dha ſo
jemu centrumfrakcija tola tak mała bycż njezda, kaž bychu ju rady
wuwołali. Hyyž chcecże Wy, moji knježa, tejſamej njewuſtajnje ſwěrni
woſtacż a to ſlubicże, mam ja wot pſchedſydy frakcije poł<pb
n="120"/>nomóc, Was wſchěch k jeje cžeſnym ſobuſtawam pomjenowacż.
Waſcha winowatoſcż je, hladacż, zo nas njepſchecżelojo zezady
njenapadnu, a za to ſo ſtaracż, zo we kóždej wuwolenej zhromadżiznje,
njech taſama woſadu, wokrjes, wótcny kraj abo cyłu wulku Němſku
zaſtupuje, ſo centrum namaka. Hdyž my tak zjednocżeni hromadże wojujemy,
změjemy kraſniſche dobycżo hacž te pola Gravelotte. Rycžnik ſo nadżija,
zo naſch ſplah (Generation) wucžaka, doniž bamž we ſwojich krajach zaſy
njeknježi.

Luboſcż katholikow pſchecżiwo Piej ♣IX.♠ zaleži na dżakownoſcżi, kotruž
dyrbja jemu jeho woſebnych zaſłužbow dla wopokazacż? wón je tójſchto
biſkopſtwow zaſy zawjedł a za rozſchěrjenjo miſſionow jara ſo prócował.
Druha pſchicžina luboſcże k Piej ♣IX.♠ leži we wſchelakich cżeŕpjenjach
a pſcheſcżěhanjach, kotrež je hižom wuſtacż měł. Joho pontifikat je
25lětne martraŕſtwo a woprawdże zrudne by było, hdy by Němſka tute
martraŕſtwo hiſchcże podlěſchicż a powjetſchicż chcyła. Tola chcemy ſo
nadżijecż, zo ſo tute horjo bamžej zalutuje. Hižom po joho khwalobnych
ſamotnoſcżach dyrbimy ſ. wótca cžeſcżicż a lubowacż. Schtó njeby joho
kruty, ſylny charakter a tola tež zaſy joho wulku miłoſcż znał? Na tutu
miłoſcż a na měſtno, na kotrymž ſteji, ſo pocżahujo ſpomni rycžnik, zo
bě ſo pod tej ſamej tſěchu, pod kotrejž zhromadżizna je, pſched 200
lětami weſtfalſki měr wobzamknył. Tutón měr ſkóncži najhórſche
bitwowanjo, kotrež je hdy Němſku domapytało; wyſche toho pak pſchinjeſe
wón tež pokoj mjez wěrami. Rycžnik myſli, zo tajke zahubjenjo wjacy
njepſchińdże, a runje dokelž to myſli a z cyłeje wutroby pſcheje,
tohodla ſo wón a joho politiſcy pſchecżelojo prócuja za ſwobodu
katholſkeje cyrkwje, tohorunja pak tež za ſwobodu wſchěch druhich wěrow.
Woni ſu žadali, zo bychu ſo zakonje wo ſamoſtatnoſcżi cyrkwje a
runoprawnoſcżi wěrywuznacżow, kotrež pruſka wuſtawa ma, we cyłym němſkim
kraju zawjedłe. Tola jich prócowanja cyle nicžo njepomhachu, pſchetož
wjetſchina mějeſche radſcho někajki powſchitkomny policajſki zeſtaw, wo
Bohu pak nicžo wjedżecż njechaſche, pak jednu wěru za tak dobru
dżeržeſche kaž druhu. Pſchecy ſłyſchimy prajicż, zo tón mjez jenotliwymi
wěrywuznacżemi njeměr cžini, kiž ſwobodu cyrkwje žada a tak drje ma ſo
tež tute zjawne wopokazmo katholſkoho zmyſlenja wěſcże runje tajkoho
wuſudka nadżecż. Ale wſchitko to njezamóže joho a druhich ſobuſtawow
centra wotdżeržecż a zatraſchicż, njewuſtajnje prawa cyrkwje, ſchule a
ſwójby zaſtupowacż. Haj woni njebudża tež tehdy pſcheſtawacż, prawa
druhich wěrywuznacżow runje tak derje zakitowacż, hdy bychu cżi ſami
trjebaj tak bojazni a njekhmani byli, a je ze ſłowom a ze ſkutkom
njezaſtawali. Tajkich mamy někotrych, tola z dżakom dyrbi ſo
pſchipóznacż, zo za to druzy zmužicże z centrom wojowachu, kotſiž jenož
we kſcheſcżanſtwu zakład za ſocialne a politiſke žiwjenjo widża a
namakaja. Runje we tutym zjednocżenju, runje na tutym zakładże wojowacż,
je zaſada, kotruž my rady k ſwojej ſcžinimy. Pſchez to je terrain, na
kotrymž mamy wojowacż, bóle rozſchěrjeny a naſche baſtiony ſu ſylniſche.

Na kóncu ſwojeje kraſneje rycže ſpomni hiſchcże junu na bamža, kak by ſo
wón wjeſelił, hdy by tutu jednotu a ſwěru widżał a ſłyſchał. Njech jomu
zhromadżizna ſwoju cžeſcż a luboſcż, pſchez wunjeſenjo tſikrócżneje
ſławy wopokaza! <pb n="121"/>„Joho ſwjatoſcżi Piej ♣IX.♠, bamžej a
kralej ſława! ſława! ſława!“ — Nětko pak ſcżěhowaſche druhe hrimace
ſławuwołanjo, kotrež knjezej Windthorſtej płacżeſche, a prjedy
njepſcheſta, doniž wón zaſy na tribünu njeſtupi a ſwój najrjeńſchi dżak
njewupraji, kotryž pak wón ſam za ſebje njebjerje ale za
centrumfrakciju. Tajke pſchipóznacżo, kajkež je jow dżenſa dóſtał, je
ſnadż najrjeńſche, totrež jomu Bóh na kóncu žiwjenja pſchihotował je.
Wón ſlubi, zo chce pſchi pſchichodnym poſedżenju frakcije jeje
ſobuſtawam ſobudżělicż, kak krucże weſtfalſcy katholikowje k nim dżerža
a kak ſu z nimi jedneje myſle. Hižom do prědka móže jich dżak za to
prajicż. Skóncžnje podżakowa ſo hiſchcże pſchedſyda wſchěm pſchitomnym a
wobzamkny zhromadżiznu z „Budż khwaleny Jězus Khryſtus!“ ♣J. C.♠

Z naſcheje diöceſy.

Z Radworja. Naſch wyſokodoſtojny faraŕ k. Jakub Nowak mějeſche póndżelu,
31. julija, ſwój 25lětny měſchniſki jubilej, a běchu ſo k tomu k.
duchowni ſerbſkich woſadow tu zhromadżili, zo buchu k. jubilarej ſwoje
zbožopſchecża wuprajili.

Ze Schěrachowa. Tež we Schěrachowje mějeſche na tymſamym dnju knjez
faraŕ Jakub Žur rodż. z Pozdec ſwój 25lětny měſchniſki jubilej. — Bóh
pſchewodżej wyſokodoſtojneju jubilarow tež dale ze ſwojej hnadu a
žohnowanjom.

Z Oſtritza. Kaž bu we poſlenim cžiſle Kath. Póſła z dżěla hižom
ſpomnjene, je nětko dotalſchi kantor k. Löbmann za rektora a prěnjoho
wucžerja pſchi naſchej ſchuli pomjenowany, a na joho měſto knjez wucžeŕ
Julius Bergmann z Blumberga powołany. Za wucžerja we Blumbergu bu pak
naſch dotalſchi pomócny wucžeŕ k. Schiefner poſtajeny. Joho dotalſche
měſto pak ſo hacž na dalſche wot naſchich druhich wucžerjow žaſtara.

Z pruſkeje Lužicy.

Z Kulowa. Pobožne zjenocżenjo miłoſcżiwych ſotrow ſo bóle a bóle
pſchiſporja. Z Kulowa je pſchiſtupiła Roſalia Cžajſnarec (jeje nan je
lutherſkeje wěry a penſionirowany žandarm) a je pſchi zdraſcżenju mjeno
„Bartholomäa“ doſtała. Tele zdraſcżenjo bu prěni krócż we ſtarym
klóſchtrje Trjebnic wotdżeržane, kotryž ſu maltheſerſcy rycżerjo we
Schleſynſkej wot pruſkoho miniſterſtwa kupili a miłoſcżiwym ſotram
darili. Twarjenja tutoho klóſchtra, wot pruſkoho knježeŕſtwa we lěcże
1810 wuzběhnjenoho, ſu jara wobſchěrne a rozpadżechu z dżělom. — Knježna
Jozefa Seifertec z Kulowa, kotraž je na 6. novembra 1870 wumrjeła, je do
naſchoho božoho domu hako wěcžne fundaciony wotkazała: 300 tolerjow na
bože mſchě za prěnjoho kapłana; 400 tolerjow na wobſtaranjo a
poſwětlenjo wěcžneje lampy we faṙſkej cyrkwi; 200 tolerjow na khude
dżěcżi z Hornjeje a Delnjeje Lužicy, kiž ſo we domje miłoſcżiwych ſotrow
na prěnju ſwjatu ſpowjedż pſchihotuja; 100 tolerjow na wóſkowe ſwěcy
pſchi mejſkich pobožnoſcżach; 500 tolerjow na dweju khudeju, kiž we
farſkej cyrkwi wjecžor, hdyž ſo klakanjo pſchebiło je, bjez ſobu ſwjate
rȯzarije ſpěwataj.

<pb n="122"/>

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Z Prahi. Na Wyſchehradże bu njedżelu 30. julija nowy probſt, datalſchi
kanonikus, ſławny cžěſki wotcžinc a ſpiſowaŕ do ſwojoho nowoho
zaſtojnſtwa nanajſwjecżenſcy zapokazany. ♣Ł.♠

Němſka. Nowe němſke khěžorſtwo njewopokazuje ſo pſchecżiwo katholikam za
we ſtraſchnej wójnje pſchinjeſene wopory a rozlatu krej dżakowne, ale
wuſtupuje pſchecżiwo nim na njewocžakowane njepſchecżelſke waſchnjo. Wo
tym hižom ſwědcža njelubozne a njehódne potłócžowanja katholſkeje ſtrony
we prěnim němſkim rajchsracże (hl. cž. 8 Kath. Poſ.) a nětko z nowa zas
zakit, kotryž pruſke miniſterium tamnym duchownym wucžerjam na
univerſitach a gymnaſijach podawa, kiž ſo cyrkwinſkej wucžbje wo
bamžowym njezmólnym wucžerſtwje njepocżiſnu, ale ju zjawnje w rycžach a
piſmach pſchimaju. Z tym pak rani ſo prawo biſkopow, kiž maju duchownym
wucžerjam na gymnaſijach dowólnoſcż a móc, kſcheſcżanſku wucžbu wucžicż,
dacż a hdyž maju winu k tomu, tež zas wzacż. Tež ſkoro wſchitke němſke
wot wyſchnoſcżow wudawane abo wot nich podpjerane nowiny pſchinjeſu
wſchědnje naſtawki, kiž dyrbja katholikow ranicż. Najzjawniſcho pak
pokaza pruſke knjejſtwo ſwoje ſmyſlenjo pſchecżiwo katholſkej cyrkwi
pſchez zběhnjenjo katholſkoho wotdżělenja w miniſteriu kulta a wucžby. W
tutym miniſteriu bu mjenujcy we lěcże 1841 pſchez tež pſchecżiwo
katholikam ſprawnje ſmyſlenoho krala Friedricha Wilhelma ♣IV.♠ woſebite
wotdżělenjo za cyrkwinſke a ſchulſke naležnoſcże katholſkeje cyrkwje
załožene, kiž pſchez ſwoje wuſtojne a ſpomóžne ſkutkowanjo wot toho
cžaſa ſem rjanu pſchezjednoſcż mjez cyrkwju a ſwětnej wyſchnoſcżu
zdżeržecż wjedżeſche. Tola kaž ſo zda, chce jedyn nětko we Němſkej a
pſchede wſchěm we Pruſkej katholſkej cyrkwi wſchelake prawa wzacż, ju
bóle potłócžecż a tomu bě katholſke wotdżělenjo w miniſteriu kulta na
pucżu, a duž bu zběhnjene a hewak jomu k zaſtaranju pſchipokazane
naležnoſcże miniſterijej ſamomu pſchidżelene, w kotrymž pak ſo lědoma
jedyn wuſtojny katholik namaka. ♣Ł.♠

Z Barlina. Licžba evangelſkich wobydlerjow w hłownym měſcże je ſo w l.
1870 wo 15,000 pſchiſporiła, tola běchu w l. 1869 w evangelſkich
cyrkwjach 240 konfirmacijow wjac (t. j. dżěcżi, kiž prěni krócż k božomu
blidej dżeja). Licžba cžeſnych wěrowanych je wo 136 ſpanyła wot lěta
1869, a k božomu blidej bě 3317 woſobow mjenje. Hacžrunje bě 1647
pohrjebow wjac, buchu tola porno lońſchomu lětu 2031 cżěłow wjac bjez
duchownych pohrjebanych. Wot 23,070 cżěłow buchu jenož 3612 wot
duchownych pohrjebane. Barlin ma 48 evangelſkich woſadow, ze 58
cyrkwjemi a khapalemi, pſchi kotrychž 111 prědarjow ſkutkuje. ♣K.♠

Z Roma. Mjez adreſſami, kiž buchu bamžej k 50lětnomu jubileju
pſchepodate, ſtej woſebje tež dwě pomnjecża hódnej, jena jara kraſna na
pohlad wot Chineſow, a jena wot kſcheſcżanſkich Indianow z Coeursd’alene
w Americy. Tuta adreſſa rěka po ſłowje mjez druhim takle: „Swjaty
wótcže! Wſchitko, haj tež Twoju ſamotnu khěžu ſu Tebi cżile zli kranyli.
Hacžrunje my khudżi Indianowje nicžo wot waſchich waſchnjow njewěmy,
dżeržimy my to tola za zatraſchnu złóſcż, Tebje takle wurubicż. Hako my
pſched 40 lětami hiſchcże doſpołni dżiwi ludżo <pb n="123"/>běchmy,
njeběchmy ſej zwěrili, z tobu na tajkele waſchnjo wobkhadżecż, hdy
bychmy wjedżeli, zo ſy Tu móc a doſtojnoſcż wot Jěžuſa Khryſtuſa
doſtał.“ Ta adreſſa bu wot dweju wjeŕchow ♣P.♠ Smetej pſchepodata, kiž
je hako woprawdżity japoſchtoł Indianow znaty. Wot toho bu wona do Roma
póſłana, a bě licžba Pětrowoho pjenježka, kiž běchu tucżi khudżi
Indianowje mjez ſobu nahromadżili, pſchipołožena. ♣K.♠

Francózſka. Francózſcy biſkopojo ſu piſmo zeſtajeli a ludowym
zapoſłancam, kiž ſu nětko we Verſaillesu k wuradżenju krajnych
naležnoſcżow zhromadżeni, póſłali, we kotrymž woni rozeſtajeja, zo je za
katholſku cyrkej nuzna wěc, zo je jeje wjeŕch wot kóždoho kraja a
ſwětnoho wjeŕcha njewotwiſny a zo je cžeſna winowatoſcż francózſkoho
ludu, bamžej k joho rubjenym prawam a krajam zas dopomhacž; a tohodla
proſcha ſkóncžnje biſkopojo w jich piſmje ludowych zapóſłancow ſwój wliw
a ſwoju móc k lěpſchomu nětko wot wſchitkich wopuſchcźenoho a
njepſchecżelſcy pſcheſcżěhanoho ſ. wótca nałožecż. Sobotu, 22. julija,
bu nětko biſkopſke piſmo zapóſłancam k wuradżowanju a k rozſudżenju
pſchedpołožene. Pſchedſyda francózſkeje republiki, nazhonjeny Thiers,
kiž je pſchecy za ſwobodnoſcż japoſchtołſkoho ſtoła rycžał, wupraji tež
z nowa pſchi tutej pſchiležnoſcżi, zo je ſo pſchez Italſku ſ. wótcej
wulka kſchiwda a njeprawda ſtała, kotruž cžiſcże wurunacż pak Francózſka
pod nětcžiſchimi europiſkimi wobſtejnoſcżemi bjez wulkoho ſtracha ſama
za ſo njezamóže, tola pak ſlubi ſwoju cyłu móc k zdżerženju duchowneje
njewotwiſnoſcże japoſchtołſkoho ſtoła nałožicż a radżeſche zapoſłancam,
za pſchepodacżo biſkopſkoho piſma miniſtrej zwonkownych naležnoſcżow
hłoſowacż, zo bu tutón dalſche krocžele cžinił k wudobycżu a zdżerženju
bamžoweje njewotwiſnoſcże wot italſkoho krala. Tuſamu wěc zamłowjeſche
we kraſnej rycži tež ſławny biſkop z Orleans, Dupanloup. Wón njedżerži
za nuzne, zo dyrbi Francózſka brónje wzacż a nowu wójnu zapocžecż, ně
pſchez ſwój wliw, zjednocżena z druhimi mocami ma za to dżěłacż, zo
bychu ſo italſkej njehańbitoſcżi mjezy ſtajili, ſwój hłós ma francózſki
lud pozběhnycż za najſprawniſchu a najcžeſniſchu wěc, za ranjene prawa
cyrkwje. ♣Ł.♠

Z Pariza. Za nowoho arcbiſkopa bu dotalſchi arcbiſkop we Tours Guibert
wuzwoleny, kiž je po woſebitej žadoſcżi ſ. wótca cżežku a ſtraſchnu
cyrkwinſku hódnoſcż tež pſchiwzał. Kaž je znate, bu arcbiſkop Darboy wot
ſurowych zběžkarjow jaty wzaty a ſkóncžnje zatſěleny.

Z Pariza. Znaty profeſſor Renan, kiž je pſched lětami knihi wudał, kiž
cyłe kſcheſcżanſtwo hanjachu a Khryſtuſej bójſku móc cyle wotrjeknychu,
je ſo pſched krótkim želnoſcżiwje zas do katholſkeje cyrkwje wrócżił a
chce nětk knihi wudacż, hdżež wopacžnoſcż ſwojich prjedawſchich knihow
dopokaza. ♣K.♠

Paleſtina. We měſcże Damaskus, kiž je pſchez ſpodżiwne pſchewobrocżenjo
ſ. japoſchtoła Pawoła znate, běchu hižon pſched 3 lětami 200 muhamedanow
ke katholſkej cyrkwi pſchiſtupili, ſu ſo wóndanjo pſchez 5000
muhamedanow pola tamnoho biſkopa zamłojili, zo chcedża kſcheſcżanſtwej
pſchiſtupicż, a pſchihotuja ſo nětk na ſ. kſchcżeńcu. ♣K.♠

Amerika. Tež tu bu bamžowy jubilej we wſchitkich wjetſchich měſtach jara
ſwjatocžnje wobońdżeny. We měſcże Cincinatti bu 25. junij k ſwjecżenju
<pb n="124"/>poſtajeny. Khěže a cyłe haſy buchu rjenje wudybjene.
Dopołdnja po ſkóncženju wulkich kemſchi zapocža ſo ſwjatocžny
proceſſion, na kotrymž ſo wjacy hacž 30,000 pobožnych wěriwych wobdżěli.
Wjecžor bě měſto kraſnje poſwětlene. Pſchez podobne ſwjatocžne
proceſſiony, wupyſchenjo a poſwětlenjo haſow khěžow a cyrkwjow, bohate
wobdżělenjo na božich ſłužbach a doſtacżu ſ. ſakramentow pokazachu tež
katholſcy wobydlerjo druhich měſtow nowoho ſwěta ſwoju wjeſołoſcż na
žadnym ſwjecżenju ſ. wótca. ♣Ł.♠

Korea. Mjez Amerikanarjemi a tudomnym kralom bě lětſa dla njedżerženja
zwjazkow a njehódnoho wobkhadżenja Amerikanarjow wójna wudyriła. Tudomny
kral Hoa bu wot nich cyle zbity a jaty wzaty, a joho najwoſobniſche
twjerdżizny buchu roztſělane. Tutón je, kaž je nam Poſoł loni
ſobudżěliw, hako najſurowſchi njepſchecżel kſcheſcżanſtwa znaty, a je,
hacžrunje hakle 16 lět ſtary, hižon dweju biſkopow, wulku mnohoſcż
katholſkich miſſionarow a wjele ſtow kſcheſcżanow jich wěry dla moricż
dał. Chcemy ſo nadżijecż, zo budże kral pſchez to trochu poniženy a
ſkłudżeny, nětk tež z kſcheſcżanemi lěpje wobkhadżecż, a zo ſo za
koreanſku cyrkej měrniſche cžaſy pſchibliža, kiž je nětk za ſobu pſchez
50 lět dołho pſcheſcżěhana była a wjele krewje za Khryſtuſa pſchelała,
tak zo ſu wſchitcy 5 prjedownicy nětcžiſchoho biſkopa a japoſchtołſkoho
vikara martrarſkeje ſmjercże wumrjeli. ♣K.♠

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: kk. 267. Hana Balantowa z Rachlowa; 268. Handrij
Guda z Kiny; 269. Jakub Fulk z Miłocżic; 270. Jan Knebel z Haſlowa; 271.
Michał Winkler z Khelna; 272. Jakub Groß z Nuknicy; 273. Jakub Pjecžka z
Noweje Wjeſki; 274. Jakub Schołta z Khróſcżic; 275. Jurij Großman z
Luha; 276. Jakub Leſchawa z Prawocżic; 277. kapłan Heinrich Salm z
Kemnie; 278. Marija Smolic z Bronja; 279. bětnaṙ Michał Kocor ze
Schunowa; 280. Michał Schejda ze Schunowa; 281. Marja Michałowa z
Konjec.

Na lěto 1870: 447. M. S. z B.

Dobrowólne dary: Marija Ducžmanec z Bozankec 10 nſl.; Jak. Groß z Nuknic
5 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżenaj: Max Otto, ſ. Bohuwěra Mikławſcha Krala z B.;
Jan Pawoł, ſ. kublerja Jana Gudy z Dalie. — Wěrowanaj: Józef Ebermann z
Königshaina a Madlena Rjekowa rodż. Schuſterec z Bělcžec. — Zemrjecżi:
Klara Hilžbjeta, dż. kublerja M. Wagnera ze Smolic, 6 měſ.; Pětr Wencel
z Dżěžnikec, 70 l. 6 měſ.; Marija Schuſterowa z podhroda, 68 l. 1 m.;
Jan Anton Flanderka z B., 90 l. 11 m.; Herta, dż. bětnarja Gruhla z B.,
8 njedż.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacżonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: M. H. 7½ nſl.
Hromadże: 5524 tol. 15 nſl.

Cżiſchcżał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadża prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžalopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 16. 19. augusta 1871. Lětnik 9.♠

Schtó je katholſki?

We wſchelakich nowinach Němſkeje piſa ſo nětko wo nowo katholſkich a
ſtaro katholſkich; z prěniſchimi ſu cżi měnjeni, kotſiž cyłu katholſku
wucžbu a potajkim tež bamžowu njezmólnoſcż wuznawaja, a z druhimi cżi,
kotſiž tule wucžbu wo bamžowej njezmólnoſcżi hako po jich zdacżu cyle
uowu zacżiſnu.

Woboje pomjenowanjo pak je wopacžne; pſchetož, kaž kóždy z katechismuſa
wě, rěka katholſcy wěricż: wſchitko za wěrne měcż, ſchtož je nam Bóh
zjewił a pſchez ſwjatu katholſku cyrkej nas wěricż wucži. Wucžaca cyrkej
pak ſu katholſcy biſkopja z bamžom hako widżomnym wjeŕchom zjenocżeni.
Hdyž nětko widżomny wjeŕch z biſkopami ſwjatocžne wukładowanjo a
rozeſtajenjo wo cyrkwinej wucžbje wuda, pſchihłoſuja tomu cżi, kotſiž ſu
a woſtanu katholſcy. To je w žiwjenju a ſtawiznach cyrkwje pſchecy tak
było. Cżi, kotſiž pſchi bamžu a biſkopach woſtanu, ſu prawi katholſcy,
wſchitcy druzy pak wotpadnicy, byrnje ſami wudawali, zo ſu prawi
„ſtarokatholſcy.“

Cżile tak ſo mjenowacy „ſtarokatholſcy“ njejſu prawi katholſcy, dokelž
woni wuznawaja takle: katholſcy wěricż rěka: to za wěrne měcż, ſchtož je
Bóh zjewił a ſchtož nas Döllinger, Renftle, Michelis a jich towaŕſchowje
wucža. To ſu mi dżiwni katholſcy! Woni njejſu ani ſtari ani nowi
katholikowje, woni ſu njekatholſcy a tohodla zakituja jich tež
proteſtantowje a wěſchcża jim dobry pſchichod hako „narodnej němſkej
cyrkwi,“ hako cyrkwi bjez bamža!

Tola hižo cžaſto je ſo ſpytancžko ſcžiniło, katholſku cyrkej bjez bamža
poſtajicż, abo bjez tamneje pſchiſłuſchnoſcże, zo ma ſo bamžej
poſłuchacż we wěcach wěry. Ale to ſo njeje ženje poradżiło! Tak
tworjachu ſo na pſchikład wokoło lěta 1670 w Hollandſkej tak mjenowane
janſeniſtiſke woſady, kiž ſo ſame tež za „katholſke“ wudawachu, haj woni
pſchipóznawachu bamža hako wjeŕcha cyrkwje a pro<pb n="126"/>ſchachu wo
wobkrucżenjo kóždoho wuzwolenoho biſkopa; tola woni njepodżiſnychu ſo
bamžowym rozſudżenjam wo wěrje a tohodla woſtachu wuzamknjeni z
katholſkeje cyrkwje.

W lěcże 1845 a w ſcżěhowacych tworjachu Rongec Jan a joho towaŕſchowje
(Deutſchkatholikowje) „němſkokatholſke“ woſady; wone chcychu katholſke
bycż, ale bjez bamža. Ale kak mało ſu cżile ludżo pſchi wſchej prěnjej
harje dokonjeli! Woni nimaja, hdyž tež wot wěry wothladujemy, žane
ſrjedżiſchcżo, kiž by wſchelake kraje a ludy hromadu dżeržało. Katholſki
bycż bjez bamža je njemóžne!

Duž tež z nětcžiſchoho poſpytanja „ſtarokatholſkich“ po wěſtym cžaſu
nicžo njebudże! Woni drje maja někotrych profeſſorow a tež někotrych
duchownych mjez ſobu, ale žanoho biſkopa, a hdy bychu toho hdże doſtacż
móhli, nimaja a njezměja bamža. Jězus je tola ſwjatoho Pětra hako
widżomnoho wjeŕcha cyrkwje poſtajił, a romſki biſkop abo bamž je
naſtupnik abo ſcżěhowaŕ ſ. Pětra w tymle zaſtojnſtwje. Schto budża nětko
cżile ſtarokatholſcy abo po prawym katholikowje noweje módy cžinicż?
Chcedża bamža parowacż, njejſu žani katholſcy; jeli pak ſebi ſnadż
jenoho wudżěłaja t. r. ſnadż Döllingera abo někoho wuzwola, dha
tohorunja nimaja žanoho prawoho bamža, naſtupnika ſ. Pětra.

Nowe cyrkwje abo cyrkwicžki hodża drje ſo kóždy cžas załožicż, kaž wjele
jich ludżo chcedża abo ſami a z pomocu ſwětneje wyſchnoſcże dokonjeja;
ale žana z nich njebudże katholſka, byrnje ju tež tak pomjenowali.

Duž wěmy, koho mamy ſo dżeržecż, hdyž chcemy katholſcy woſtacż. My,
kotrychž někotre nowiny „nowokatholſkich“ mjenuja, ſmy prawi katholſcy,
dokelž wſchitko wěrimy, ſchtož je nam Bóh (k wěrjenju) zjewił a pſchez
ſ. katholſku cyrkej wěricż wucži.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. W krótkim změjetaj dwaj kandidataj duchownſtwa, k. Lipicž
z Lubochowa a k. Schołta z Wotrowa tudy ſynodalne pruhowanjo.

Z Marijneje Hwězdy. W klóſchtyrſkej cyrkwi buſchtaj dwaj nowaj wołtarjej
ſtajenaj. Swjecżecżi ſtaj z Prahi; wołtarjej ſamaj pak je tyſcheŕ
Wilhelm w Budyſchinje wurězował.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždżan. Někotre ſakſke nowiny běchu w juliju wulku haru zehnałe, zo
budża we katholſkej dwórſkej cyrkwi tudy a tež w Lipſku ſwjatocžne
kemſche (Hochamt) na 31. julija, na dnju ſ. Ignaca, załožerja
jeſuitſkoho rjada. My katholſcy mamy pak tež na wſchelakich druhich
dnjach tajke kemſche, hdżež cżile herjekarjo žane nimaja. Kak móža
tohodla tajki ſpektakel zapocžecż? Jedyn donoſchowaŕ bě, kaž ſo to huſto
ſtanje, kathołſku protyku do ruki wzał a tam ſteji cžorne na běłym: Am
Tage des h. Ignatius Hochamt! To je za Sakſku a cyłu Němſku žałoſnje
ſtraſchna wěc! Tež hodżi ſo k małej noticy do „Nachrichten“ a druhdże, a
někotre <pb n="127"/>kroſchki ſu zaſłužene! Tajki mužik ſo dale
njepraſcha; w loni běſche k. biſkop w Romje a tola ſtejeſche hako
nowinka z protyki wuwzata za zeleny ſchtwórtk we „Dresdner Nachrichten“:
zo budże ſwjecżenjo ſwjatych wolijow a chriſama. To bě runje tak
njewěrne (dokelž jenož biſkop tele wěcy ſwjecżi) kaž nětcžiſche
wudawanjo, hako by dżeṅ ſ. Ignaca hakle nětko tak ſwjecżeny był, kaž ſo
horjeka praji. Hižo 150 lět ſwjecżi ſo tónle dżeṅ tak w Lipſku a
Dreždżanach kaž lětſa. Ale hdyž bě herjekarjam to wſchitko w nowinach
prajene, piſachu dale: A tola bě dżeṅ lětſa woſebje ſwjatocžny. Rycž z
cžłowjekom, hdyž nochce rozemicż! — Wóndanjo zaſy powjedachu, zo je
naſch k. biſkop miniſtra žadał, zo by ſměł wobzamknjenja vatikanſkoho
koncila wozjewicż, a zo je miniſter to zakazał. Ale naſch k. biſkop je
wſchak hižo w poſlenim zjawnym wozjewił, zo wón koncilej we wſchim
pſchihłoſuje.

Z pruſkeje Łužicy.

Z Brodow. Tudy bu pſchez podpjeranjo tudomnoho knjejſtwa, hrabje Brühla
a joho ſwójby klóſchtyr załoženy, a 5 ſotrow z rjada „khudych dżowkow
Khryſtuſa“ z hłownoho klóſchtyra w Dernbachu (z diöceſy Limburg) bu k
nam póſłanych. Jena khěža, kotraž knjejſtwej ſłuſcha, bu k tomu darjena.
Tute knježny zaſtaraja a wothladaja tudy khorych bjez rozdżěla
wěrywuznacża, wocżahnu khude dżěcżi katholſkich ſtarſchich. Woſobnje pak
ſteji pod nimi kommunikanda, t. j. wucžeŕnja, hdżež ſo dżěcżi k ſwjatej
ſpowjedżi pſchihotuja, kiž doma k tomu žaneje pſchiležnoſcże nimaja. Je
tu pſchez 20 tajkich dżěcżi zhromadżenych, kiž ſu ze wſchěch dżělow
delneje Lužicy; dokelž měſtna, hdżež ſu tam katholſke cyrkwje a
wucžeŕnje, ſu mile daloko rozpjerſchene. Tute dżěcżi doſtawaja wot
naſchoho hnadnoho knjejſtwa jědż a druhe potrjebnoſcże darmo. Hako
duchowny ſkutkuje tudy nětko k. Bittner, kiž je prjedy tſi lěta w
Plauenje w Sakſkej hako duchowny ſkutkował. ♣K.♠

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Sakſka. Dołholětny miniſter kultuſa, k. Falkenſtein, je ſwoje wyſoke
zaſtojnſtwo złožił.

Němſka. Nowoproteſtantſka, abo kaž ſo ſama wopacžnje mjenuje
„ſtarokatholſka“ ſtrona napina wſchě mocy, zo by ſebi tež mjez ludom
někajki pſchiwjeſchk dobyła. Ale cžim wjacy wona wo ſebi ſłyſchecż da,
cżim jaſniſcho pokazuje ſo tež jeje wotpohladanjo, nic jenož pſchecżiwo
njezmylnomu wucžeŕſtwej bamža wojowacż, ale z cyła wot njoho wotpanycż,
a potom nowe narodne, po ſwojim ſpodobanju zarjadowane cyrkwje załožicż.
Ale Bohu dżak, jich pſchehnate nadżije njechadża ſo dopjelnicż, lud nima
žanu prawu dowěru k tutym mužam, ale wě, komu ma we wěcach wěry
poſłuchacż. Žadyn jenicžki biſkop we cyłym katholſkim ſwěcże njeje ſo k
nim pſchizanknył a Döllinger, kiž ſo z tym khwaleſche, zo ſu tyſacy mjez
duchownymi tak zmyſleni kaž wón, móžeſche ſo pſcheſwědcžicż, zo mjez
katholſkimi duchownymi ani dżeſacżo jomu njepſchihłoſuja. Su to jenož
hacž <pb n="128"/>dotal Friedrich we Mnichowje a faraŕ Renftle wc
Möringu, Wollmann a Michelis we Braunsbergu, Kamińſki we Katowicach we
Pólſkej, Anton we Winje a Nittel we ſuſodnym Warnsdorfje. Kak je
katholſki lud zmyſleny, móžeſche Michelis zhonicż, kiž po wſchěch
němſkich krajach wokoło pucżuje a wuznawarjow za jich nowu wucžbu łóji;
we někotrych měſtach kaž we Münſteru, we Aachenje njedoſta nihdże ſtwu
abo ſal, we kotrymž by ſwój pſchednoſchk mohł měcż, we druhich zas
pokazachu jomu katholikojo tak zjawnje, zo nicžo wo nim a joho wucžbje
wjedżecż njechadża, zo drje ſo tam njebudże wjacy wrócżicż chcycż.
Swětne wyſchnoſcże, kiž maja ſwoje wjeſelo na tym, zo ſo we klinje
katholſkeje cyrkwje tajke pſchekory zběhaja, podpjeraja na wſchelake
zjawne a wěſcże tež mjelcžace waſchnjo tutych ludżi. Tak bu duchowny
Wollmann we Braunsbergu, kiž na tamniſchim gymnaſiu kſcheſcżanſku wucžbu
wucži, wot ſwojoho biſkopa z cyrkwje wuzanknjeny, dokelž ſo wucžbje
vatikanſkoho koncila podcżiſnycż njechaſche, a kóždy rozomny muž tola
nětko ſpóznaje, zo tajki muž njemóže dlěje na katholſkim gymnaſiu
katholſku wucžbu wucžicż, ale pruſke miniſterium njewoſtaji joho jenož
we ſwojim zaſtojnſtwje, ale žada ſebi tež wot katholſkich wucžomcow, ſo
wot njoho wucžicż, abo gymnaſium wopuſchcżicż. Biſkop Krementz a
katholſcy ſtarſchi ſu pſchecżiwo tajkomu ſtroniſkomu wuſtupowanju
miniſterija zjawne proteſty wotpóſłali, ale podarmo. Něſchto podobne
ſtawa ſo tež we Mnichowje. A ſchtó wě, tajke ſrědki budżetaj Beuſt a
Bismark, kiž we tutych dnach we kupjelach Gaſtein ſo trjechitej,
wuradżecż k potłócženju katholſkeje cyrkwje, abo kaž to jeju nowiny
leſnje prajicż wjedża, k wotwobrocżenju wſchoho ſtracha, kiž krajam z
wucžbow vatikanſkoho koncila hrozy. Bóh daj, zo by wěriwy katholſki tak
ſwěrnje a wobſtajnje na ſtronje ſwojich biſkopow ſtał, kaž dotal, potom
wſchak ſo za cyrkej njebojimy. ♣Ł.♠

Pruſka. Biſkop Krementz z Ermlanda praji na kóncu paſtyŕſkoho liſta, w
kotrymž wot ſwojoho proteſta powjeda pſchecżiwo zakitanju njeprawje
wěriwych wucžerjow na gymnaſiu w Braunsbergu, takle: „Njewoſtajcże nicžo
njeſpytane, zo byſchcże na zakoṅſkim pucżu wotpomhanjo njeprawych
wobſtejenjow doſtali. Wobcżežujcże ſo na pſchikrótcženjo waſchoho prawa,
na wobſchkodżenjo ſwobody wěrywuznacża a ſwědomja we wſchitkich
inſtancach. Schtož je židam a diſſidentam pſchizwolene, zo njejſu k tomu
dżerženi we zjawnych ſchulach nabožniſku wucžbu ſłyſchecż, kotraž je
jich pſchepokazanju napſchecżiwna, to njemóže nam katholikam
zapowjedżene bycż.“

Hornja Schlezynſka. Exkommunicirowany duchowny Kamińſki je tak mjenowanu
„ſtarokatholſku“ woſadu załožił a wot wyſchnoſcże nakhwilnu cyrkwicžku
(Nothkirche) k Božim ſłužbam doſtał. Tola nětko je knježeŕſtwo ſwoju
dowolnoſcż wrócżo wzało a cyrkej (drje na proteſt wjetſchiny tamniſcheje
katholſkeje woſady) zaſy zanknyło.

Bajerſka. Paſſionſke ludowe hry w Oberammergau, kiž buchu w loni wójny
dla pſchetorhnjene, hraja ſo w tymle a pſchichodnym měſacu kóždu
njedżelu dale a ſu jara wopytane. Kaž je ſnadż znate, dżerža ſo wone po
cžinjenym ſlubje hižo wot wjacy ſtow lět, a to kóžde dżeſate lěto.

Rakuſka Schlezynſka. Ludowa zhromadżizna (meeting) w Ropicy <pb
n="129"/>pola Cżěſchina běſche jara wopytana. Bjez pſchiwzatymi
reſolucijemi běſche tež ta, zo bychu ſchule konfeſſionalne woſtałe,
dokelž njekonfeſſionalne (hdżež ſo kſcheſcżanſka wěra woſebitoho
wěrywuznacża njewucži) k bjezbóžnoſcżi wjedu.

Z Cžech. We Warnsdofje je katecheta Nittel wot litoměriſkoho biſkopa z
cyrkwje wuzamknjeny, dokelž pſchecżiwo bamžowej njezmólnoſcżi rycži a
piſche.

Z Prahi. Kaž ſmy w poſlenim cžiſle wozjewili, je kanonikus ♣Štulc♠ nětko
probſt na Wyſchehradże. K tomu pſchiſtajamy, zo bu njedawno kanonikus
Würfel probſt pola ſ. Vita a k. ſpiritual Hanika kanonikus tam.
Něhduſchi präſes ſerbſkoho ſeminara, k. faraŕ a arcbiſkopſki vikar
Slavi♣č♠ek w Brandeiſu, je doſtojnoſcż kanonikusa w Starej Boleſławje
doſtał.

Rakuſka. We wſchěch krajach khěžorſtwa je nětko wjele katholſkich
politiſkich towaŕſtwow, kotrež njewěrje a wopacžnomu liberalismej
napſchecżo dżěłaja a cyrkej wſchudżom zakitaja. W Cžěſkej je tajkich
towaŕſtwow pſchez 20, w Morawſkej 30, w Rakuſkej 63, we Winje ſamym 9, w
Schtyriſkej 50 atd.

Rakuſka. W tutym khěžorſtwje pſchihotuja ſo nowe lěpſche wobſtejenja.
Khěžor chce ſo nětko tež ze Słowjanami wujednacż a jim te prawa a
zaſtupjenjo. na krajnych ſejmach a zaſtojnſtwach dacż, kotrež dotal
jenož Němcy a Madżarojo mějachu. To ſo rozemi, zo wſchelake němſke
nowiny na tajke wujednanja ze ſebicžnoſcże jara ſwarja. Ale ſkóncžnje
tam njebudże prjedy prawy měr, doniž wſchitke ludy te ſame prawa
njezměja.

Z Wina. Katholſke politiſke kaſino je w zhromadżiznje reſoluciju
(wobzamknjenjo) pſchiwzało, w kotrymž pſchecżiwo annektirowanjn
cyrkwinoho ſtata proteſtiruje a tež pſchecżiwo njekatholſkej a
njerakuſkej politicy kanclerja Beuſta w tym naſtupanju. Tajkich
proteſtow je ſo hiſchcże wjacy w khěžorſtwje ſtało.

Z Roma. Z pſchepołoženjom kralowych miniſterijow do Roma jara pomału
dże. Tohodla je hižo wjacy pjenjez wudatych, hacž bě ſejm pſchizwolił. A
nětko dyrbja hiſchcże wjele khěžow za zaſtojnikow twaricż, dokelž
quartiry doſtacż njemóžeja.

Z Roma. Kardinal Antonelli je wot Thiersa piſmo doſtał, w kotrymž ſo
rozeſtaja, ſchto chce Francózſka na diplomatiſkim pucżu (w zrozemjenju z
druhimi mócnaŕſtwami) za bamža na požadanjo francózſkich biſkopow
cžinicż.

Z Roma. Swjaty wótc je encykliku (zjawny liſt) wudał, w kotrymž ſo za
wſchitke pocžeſcżowanja a dary k jubileju dżakuje a dobru nadżiju za
pſchichodnoſcż wupraja.

Z Roma. Wubjerkej, kotryž bě ſo tu pod wjedżenjom ſenatora Cavaletti
zeſchoł, zo by bamžej złoty trón wobſtarał, je bamž wotmołwił, zo ſo za
tajke pocžeſcżowanja podżakuje a zo chce, zo bychu ſo z nahromadżenych
pjenjez klerikojo (kandidatojo duchownſtwa) z wojeŕſkeje ſłužby
wukupili. Tež wotpokazuje wón ponižnje mjeno „Wulki“ ſam za ſo.

Z Roma. Hacžrunje nowiny ſwjatoho wótca huſto za khoroho wudawaja, je
wón po romſkim dopiſu do „Genf. Corr.“ tola pſchccy ſtrowy. Na nowy
tydżeń budże tu zaſy cyrkwinſki ſwjedżeń, dokelž je bamž nětko runje tak
dołho w ſwojim zaſtojnſtwje, kaž je ſ. Pětr w Romje ſydlił.

<pb n="130"/>

Z Roma. W juliju bu kraſna wóſkowa ſwěca do vatikana pſchinjeſena z
próſtwu, zo by pſchi bamžowej Božej mſchi zaſwěcżena była. Tola
njeſtajichu ju na wołtaŕ, ale do jenoho róžka w khapałcy. Hdyž bamž ju
widżeſche, porucži, zo by haſnjena była. Po ſkóncženej Božej mſchi
daſche ſebi ju pſchinjeſcż a praſcheſche ſo, z wotkel je pſchiſchła; ale
nichtó njemóžeſche to prajicż, dokelž pſchinjeſerja a dawacżerja
njeběchu znali. Bamž porucži, zo by ſwěca w joho pſchitomnoſcżi
rozrězana była; a hlej! namakachu we njej bombu, kiž by pſchi
daleſwěcżenju rozlecżała!

Z Roma. Patriarch maronitow (w Syriſkej), patriarch zjenocżenych
grichow, melchitiſki biſkop w Aleppo a nimale wſchitcy biſkopja
Wuheŕſkeje ſu pſchihłoſowanjo k bamžowej njezmólnoſcżi ſem póſłali.

Schpaniſka. Na 15. julija bě wulki proceſſion do Solſona w Katalonii k
hnadnomu měſtu za wuſwobodżenjo ſwjatoho wótca. Hacžrunje běſche jara
horco a nuzne na polach, wobdżěli ſo tola 30 wſow na tymle proceſſionje,
na 12,000 ludżi. Generalvikar dżeržeſche kemſche a miſſionar Ramonet
prědowaſche. Skóncžnje bě ♣Te Deum.♠

Z Pariza. Hubjenſtwo po wójnje a revoluciji je hiſchcże wulke. Tohodla
je knježeŕſtwo měſtej Parizej 3 milijony frankow dariło, zo by khlěb
kupowany a rozdawany był.

Francózſka. We Parizu je ſo hakle lědoma ze ſpaleniſchcżow rjanych
hrodow a cyrkwjow kuricż pſcheſtało, a hižom ſłyſchimy wo nowych
wohenjach, najſkerje załoženych pſchez tuſamu złóſtniſku ruku
zjenocżenſtwa, kiž we Parizu najſławniſche wopomniki ſpali. We Nancy
zapali ſo jara ſtary a kraſny wójwodſki hród; we Tours a we Bourges
biſkopſke hrody ze wſchěmi drohimi pokładami, kiž na tajkich měſtach ſo
namakaja. Woſobnje we Bourges njehodżi ſo nacžinjena ſchkoda wjac
zarunacż. Arcbiſkop bě runje do Pariza wotjěł, hdyž woheń wudyri, kiž ſo
tak nahle rozſchěri, zo bě njemóžna wěc, jón wuhaſchecż abo k
najmjeṅſchomu najdróžſche wěcy płomjenjam wutorhnycż. Wjele pjenjez we
papjerach, najbóle cuze zamoženjo, domjaca khapałka, cyrkwinſke draſty a
ſudobja, jara woſobna a žadna knihownja, drohe rukopiſy ſo ſpalichu.
♣Ł.♠

Schwediſka. Jedyn tudomny wojeŕſki wyſchk, z mjenom Feldin běſche do
bamžowoho wójſka ſtupił a wrócżi ſo hako katholik do Schwediſkeje. Tola
wojeŕſka wyſchnoſcż nětk wupraji, zo je wón pſchez to, hdyž je ſo
katholſkej wěrje pſchiwobrocżił, njehódny, do tudomnoho wójſka zaſy
pſchijaty bycż. Tež ſamón krónprync Oskar jomu wozjewi: „Zo by drje joho
rady lubje z wjeſołoſcżu zas do wójſka pſchiwzał, hdy by wón hiſchcże
lutherſki był, kaž prjedy; dokelž wſchitcy wyſchkowje bychu hnydom z
wójſka wuſtupili, hdy by wón jenoho katholika hako wyſchka do wójſtwa
pſchijał.“ — To je ta tak wukhwalena toleranca (znjeſliwoſcż) na tamnych
ſtronach! Kajke wołanjo bu ſo hnydom we wſchitkich nowinach zběhnyło,
hdy by ſo tajke něſchto na katholſkej ſtronje ſtało! ♣K.♠

Turkowſka. Na dwěmaj ſtronomaj ſo z wójnu hrožeſche, a je tola na khwilu
zaſy měr. Albaneſowje běchu ſo zrokocżili, ale nětko je hižo kónc
zběžka. W Rumunſkej pak, hdżež dyrbjeſche Turkowſka po žadanju Pruſkeje
a Rakuſkeje <pb n="131"/>zakrocžicż, dokelž tam njechachu wukrajnym
pjenježnikam daṅ za nowe njehotowe železnicy zarunacż, drje nětko tež
měr woſtanje, dokelž chce ſejm, kaž ſo praji, trěbne pjenjezy k
ſpomnjenej dani pſchizwolicż. Wjeŕch Karl njeje ſebi luboſcże ſwojich
poddanow prawje wěſty; wón pſchebywa blizko rakuſkich mjezow, zo mohł
ſpěſchniſcho cżeknycż, jeli by nowa njeſpokojnoſcż w Rumunſkej wudyriła.

Połnócna Amerika. W Indianopolu bu nowa biſkopſka cyrkej poſwjecżena. K
tomu pſchińdżechu zaſtupnicy wſchelakich katholſkich towaŕſtwow z wjele
měſtow. Poſwjecżenjo mějeſche arcbiſkop Purcel z Cincinnati, prědowanjo
pak biſkop O’Hara. Gouverneur ſtata Indiana z wjele ſtatnymi a
měſchcżanſkimi zaſtojnikami běſche tež pſchitomy.

(Internationale, zjenocżenſtwo dżěłacżerjow). Wone, kotrež je w Parizu a
druhdże tak ſtraſchne wěcy ſobu wuwjeſcż pomhało, naſta w oktobru 1864 w
Londonje na zhromadżiznje dżěłacżerjow, pſchi kotrejž běſche tež
deputacija francózſkich. Tam bu wobzanknjene, zo bychu ſo we wſchěch
wjetſchich měſtach komitety k zakitanju dżěłacżerjow pſchecżiwo mocy
kapitala załožiłe. Programm a ſtatuty wudżěła po žadanju wupokazany
profeſſor Karl Marx a joho dżěło bu na kongreſſu w Genfje za dobre
ſpóznate. Z prěnja chcyſche zjenocżenſtwo dżěłacżerjam jenož někajku móc
w politiſkim žiwjenju we wſchelakich krajach dobycż; nětko pak je hižo
tak mócne, zo chce ſtaty a knježeŕſtwa woli dżěłacżerjow podcżiſnycż.
Wone je w cyłej Europje rozſchěrjene a tež w Americy a w Chineſiſkej.
Sobuſtawow je hižo połtſecża milijona: w Francózſkej 800,000, w
Jendżelſkej tež tejko, w Belgiſkej 200,000, w Schwajcaŕſkej 60,000, w
Němſkej 300,000, w Italſkej 100,000 atd. Schtóž chce ſobuſtaw bycż,
dyrbi wot jenoho wubjerkownika porucženy bycż, połlěta je takrjec
kandidat towaŕſtwa a potom hakle doſtanje ſtatuty a je k poſłuſchnoſcżi
zwjazany. Zjenocżenſtwo je na ſekcije rozdżělene, kotrež ſu centralnomu
wubjerkej w Londonje podcżiſnjene. Hłowa zjenocżenſtwa je Marx ſam,
njewěriwy a fanatiſki cžłowjek, kiž ſo najſtraſchniſchich ſcżěhwkow a
ſrědkow njeboji. Joho ſekretaŕ je němſki krawſki Eccarius. Kóžda ſekcija
dawa lětnje rozprawu wo dżěłacżeṙſkim hibanju, z cžohož ſo hłowna
rozprawa zeſtaja a ſobuſtawam rozpóſcżele. Wſchitcy dyrbja centralny
komitet poſłuchacż; njepoſłuſchni ſu wobhroženi. Tak bě jedyn ſobuſtaw,
póſłanc Tolain we Verſailleſu zjawnje prajił, zo wón zanicženja w Parizu
njekhwali, a je za to hižo nětko za pſcheradnika a ſmjercże hódnoho
wuprajeny. Lětne dokhody zjenocżenſtwa ſu na 4,600,000 toleri, do
kotrejež ſummy khudy ſobuſtaw 1 toleŕ a bohatſchi wjacy płacżi. Z
towaŕſtwoweje pokładnicy płacża ſo podpjeranja dżěłacżerjow, hdyž
„ſtrickuja“ t. r. zhromadnje dżěło zaſtaja. Pſchede wſchim prócuja ſo
towaŕſtwa, dżěłacżerjam wěru z wutroby wzacż, zo bychu jich ſkerje hako
ſrědk k revoluciji trjebacż móhli, k powrócżenju wſchěch wobſtejacych
knježeŕſtwow, k rozdżělenju zamoženja bohacžkow. Swoju „kommunu“ bychu
cżile rady nic jenož w Parizu, ale po wſchim ſwěcże měli k zahubjenju
cžłowjeſtwa. Tohodla wſchitke knježeŕſtwa nětko jara kedżbuja na tychle
ludżi a na wſchitkich ſocialdemokratow. Francózſka pſchihotuje zakoń, po
kotrymž ma ſo pſchiſłuſchenjo k „Internationale“ z jaſtwom a na
pjenjezach khoſtacż.

<pb n="132"/>

Naležnoſcże towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: 282. Hana Haderkowa ze Žitawy; 283. Brankacžk z
Kanec; 284. Mikławſch Matejſchka ze Serbſkich Pazlic; 285. Jakub Benſch
ze Serbſkich Pazlic; 286. gymnaſiaſt Franc Měrcżink w Prazy.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżena: Madlena Auguſta, dż. Michała Müllera z Dalic. —
Zemrjetaj: Wilhelmina rodż. Bergerec, mandż. Auguſta Dreßlera,
ſchtrymparja, 34 l.; Jan Kurt, ſ. murjerja Horjenka ze Židowa, 1 lěto 8
měſ.

Z Radworja. Kſchcżeni: Hana Marija, dż. Jurija Schramy z Radworja;
Marija Auguſta (†), dż. Jurija Kiſcha z Lutoweža; Jakub, ſ. Michała
Hěblaka z Měrkowa; Hana Marija, dż. Mikławſcha Schołty z Radworja; —
Zemrjeeżi: Jan, ſ. Mikławſcha Mjenja z Radworja, 26 dnjow; Jakub Hawka z
Radworja, 57 l. 11 m. 3 dn.; Marija Madlena, dż. Pětra Ledżbory z
Radworja, 11. 6 m. 5 dn.; Michał Liſchnaṙ z Miłkec, 62 l.; Hańža, dż.
Michała Frencla z Měrkowa, 2 m. 24 dn.; Haṅža, dż. Jurija Grólmuſa z
Radworja, 15 l. 6 m. 3 dn.; — Wěrowanaj: Jan Buſcha z Budyſchina, z
Madlenu Ryncžec z Kamjeneje.

Kaž bu z wjacy ſtronow žadane a w Cžornecach ſlubjene, budże na ſ.
Bartromja 24. auguſta popołdnju w ſchtyrjoch na ſchuli w Khróſcżicach
katholſka zhromadżizna. Katholſcy mužowje ze wſchěch ſerbſkich woſadow
ſu z tutym na zhromadżiznu pſcheproſcheni.

W redakciji a w expedicijach Póſła je na pſchedaṅ:

Pobożnoſcż na ſẇatém Skhodże.

Tele knižki móža ſo broſchirowane doſtacż, kaž tež w njezeſchitych
exemplarach, kotrež ſo k druhim kniham derje pſchiwjazacż hodża.

W tachantſkej kencli a pola kk. wucžerjow ſu na pſchedaṅ:

Biblijſke ſtawizny ſtaroho a nowoho zakonja za katholſke wucżeŕnje
wobdżěłał Michał Hórnik. 192 ſtronow. Z titlowym wob razom a z khartu
ſwjatoho kraja. Wjazany exemplar w partijach płacżi 65 np., njewjazany 5
nſl. W knihikupſtwach ſu dróžiſche po pſchiražku percentow.

We expedicijach je Póſła za 3 nſl. na pſchedaṅ:

Pomocna knižka k wulicženju nowych a ſtarych měrow a wahow.

Hilfsbüchlein zur Berechnung der neuen und alten Maße und Gewichte.
Serbſki a němſki je w tutej knižcy jara derje wułožena dołhoſtna,
płoninſka a cżěleſna měra, tež za tócžne wěcy, žita atd. Pſchidaty je
pſchehlad decimalow atd. W ſchulach dyrbi ſo nowa měra a waha lětſa
nawucžicż; duž porucżamy tule knižku tym ſamym. Wona je tuniſcha dyžli
podobne němſke!

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacżonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: M. H. 15 nſl.
Hromadże: 5525 tol.

Cżiſchcżał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadża prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 17. 2. septembra 1871. Lětnik 9.♠

Dobre wěſchcżenjo.

Woſrjedż měſchenjow a powalenjow, z kotrymiž italſke knježeŕſtwo rjad a
porjad we bamžowym kraju kazy a cyrkej, jeje ſłužownikow a wuſtawy
znicžicż ſpytuje: ſteji nadżija nic jeno ſwjatoho wótca, ale tež wſchěch
ſwěrnych kſcheſcżanow na Boha złožena, kotryž we prawym cžaſu na pomoc
pſchińdże a wumoženjo pſchinjeſe. Hdyž wón nětko hiſchcże ze ſwojej
mócnej ruku njezaſtaji bjezbóžne zakhadżenja, dha wón tola tež njeje
prózdny pſchihladowaṙ, ale poſylnjuje naſche wutroby we nadżiji a
dowěrje. To dopokazuje ſcżěhowacy podawk, kiž je ſo we Romje ſtał.

Pobožna žónſka Venerini běſche we Romje a Viterbje domaj za „ſchulſke
ſotry“ załožiła, kotrež maja rozwucženjo dżěcżi na ſtaroſcżi. Pſched 40
lětami je wona po ſwjatym žiwjenju wumrjeła.

Do klóſchtyrſkoho domu we Viterbo běſche młoda holca zaſtupiła, kotraž
khorowatoſcże dla žaneje ſłužby cžinicż a toho dla tam dlěje woſtacż
njemóžeſche. Sotry póſłachu ju do Roma, zo by tam ſtrowoſcż pytała a
wuſtrowjena zaſy pſchiſchła.

Zrudna dżěſche do Roma a namaka pola dobrocżiweje wudowy hoſpodu a
wothladanjo. Strowoſcż njechaſche ſo wrócżicż, ale ſmjercż ſo jej bóle a
bóle bližeſche. Žana pomoc nicžo njepomhaſche.

Knježnicžka hotowaſche ſo na ſmjercż a žadaſche ſwj. ſakramenty
mrějacych. Po ſpowjedżi prajeſche ſwojomu ſpowjednikej ♣P.♠ Maſſaruti,
zo chcył pola prědkſtejeŕki ſchulſkich ſotrow proſycż, zo by jej
powoſtank ſwj. Aloiſia pſchinjeſła, kiž wona ma. W nocy běſche ſo jej
załožeŕka klóſchtyrſkoho domu, Venerini, zjewiła a jej to kazała. ♣P.♠
Maſſaruti jej to ſlubi, ale dokelž mějeſche, tón dżeń (ſobotu 13. meje)
wjele ludżi ſpowjedacż, zabu na to a njedawaſche z cyla wjele na
powjedanjo wo tamnym zjewjenju.

<pb n="134"/>

Njedżelu rano zjewi ſo Venerini zaſy khorej a tróſchtowaſche ju, zo
prědkſtejeŕka ſkoro pſchińdże a zo budże jej potom pomhane. Mjez tym
dopomni ſo ♣P.♠ Maſſaruti na ſwoje ſlubjenjo a khwataſche k
prědkſtejeŕcy a wozjewi jej požadanjo khoreje.

Popołdnju poda ſo prědkſtejeŕka z někotrymi ſotrami k njej a namaka ju
mrějacu, a lěkaŕ běſche prajił, zo hacž do połnocy njewutraje.
Prědkſtejeŕka mějeſche płatowu nitku z Aloiſioweje draſty, tu da wona do
wody, zo by ju khora wupiła. Pſchi ſrěbanju tutych někotrych kapkow
mějeſche khora wulku boloſcż a lědym móžeſche ſłowa wuprajecż: žiwa
wěra. Prědkſtejeŕka ju tróſchtowaſche, a klakny ſo ze ſotrami, zo by
próſtwu k ſwj. Aloiſiej wuſpěwała.

Doma piſaſche klóſchtyrſkim ſotram we Viterbo, zo bychu ſo za ſotru
modlili, kotraž we mrěcżu leži.

W nocy zjewi ſo Venerini khorej zaſy a nazajtra běſche khora —
wuſtrowjena a ſlědy cżerpjenja běchu ſo zhubiłe, tak zo běſche ſylna a
cžerwjena, kaž prjedy we ſtrowych dnjach. Prěni pucż běſche do cyrkwje,
hdżež ſo pſched wołtarjom ſwj. Aloiſia Bohu za hnadne wuſtrowjenjo
dżakowaſche.

Tónle podawk wobſwědcžuje nam z nowa božu dobrocżiwu wſchohomóc, kotraž,
pſchez zaſtupnu próſtwu ſwjatych a pſchekraſnjenych pſchecżelow božich
naproſchena a pohnuwana, do žiwjenja jednotliwoho cžłowjeka ſaha a z
nowa wobſwědcžuje, ſchto ma na ſebi „zhromadżeńſtwo Swjatych“, kotrež we
japoſchtołſkim wěrywuznacżu wuznawamy. Ta ſama móc ſchkituje hiſchcże
ſylniſcho žiwjenjo ſwjateje katholſkeje cyrkwje, a njedopuſchcżi helſkim
mocam dobycżeŕſke zradowanjo. Na to pokazuje zboka nazhonjenja ze
wſchitkich lětſtotytkow tež to, ſchtož tudy naſpomnjeny podawk z na
ſmjercż khorej knježnu nam woſebje wažny cžini.

Hdyž běſche ſo khorej knježnje zbóžna Venerini poſledni krócż zjewiła a
jej wuſtrowjenjo lubiła, wotwobrocżi khora ſwoje myſle wot ſwojeje
khoroſcże a ſpominajo na wjetſche cżerpjenja a horjo ſwjateje cyrkwje a
jeje widżownoho wjeŕcha, ſo ſtaroſcżiwje wopraſcha, hacž tež we
njebjeſach za ſwjatoho wótca a dobycżo katholſkeje cyrkwje proſcha a
hacž změje ſwjaty wótc tele horjo hiſchcże dołho cżerpjecż?

Tamna zbóžna jej wotmołwi: „Hiſchcże krótki cžas traje tyſchnoſcż a
pſchińdże dobycżo. Tola prjedy naſtanje domapytanjo, zatraſchne
khoſtanjo, ale pſchez modlitwy móže ſo pomjeṅſchicż. Toho dla je nuzne,
zo ſo ſpěwa, a ſo wjele ſpěwa, zo by ſo Bóh ſmilił.“

Toho dla dha njewuſtańmy a njepſcheſtanmy ſo we wěrje, nadżiji, modlenju
a dobrych ſkutkach bróń božu woblekacż k wotraženju a pſchewinjenju
napadow cżěmnych mocow, kotrež chcedża cyrkej zanicžicż pſchez
potłócženjo wjeŕcha ſwjateje cyrkwje a pſchez rozſchcżěpjenjo jeje
ſobuſtawow. Schtóž hacž do kónca wojuje za ſwjatu wěc, budże krónowany a
ſo zradowacż móc hordoznoho dobycża.

Miſſionſka ſtacija Saigun we francózſkim Cochinchina.

Kaž je nam Poſoł łońſche lěto ſobudżělił, běſche Napoleon, hako bě
anamſkoho khěžora w l. 1860 pſchewinył, jomu te 3 provincy: Mitho.,
Bienhoa a <pb n="135"/>Binhlong wzał, kiž nětk hako francózſka kolonija
pod mjenom „francózſka Cochinchina“ wobſteji. We běhu tutych 10 lět je
ſo tam naſcha cyrkej jara wupſcheſtrěła. Dżenſa chcemy najwažniſchu
ſtaciju w měſcże Saigun, kiž je hłowne měſto kolonije, bliže wobhladacż,
a to po powjeſcżach ♣P.♠ Vibauxa, kiž je pſched krótkim Rom wopytał.
Tónſamy je provikar a wobdżěła hižon dołho miſſionſke polo tamneje
krajiny. Měſto Saigun, kiž je kaž europſke měſta twarjene, leži pſchi
pſchiſtawje, a ma rjane ſchěroke haſy, na kotrychž bokach rjane
twarjenja ſteja. Wěže kſcheſcżanſkeju cyrkwjow wuzběhuja ſo wyſche
twarjenjow, a dawaja měſtej rjany napohlad. Najwyſchſchi rozkazowaŕ,
tudomny admiral Bonard je miſſiji w l. 1861 jara rjany kruch kraja,
pſchez 7 jutrow wulki, darmo pſchipokazał. Tam ſteji biſkopſke
wobydlenjo a kathedrala, njedaloko něhduſcheje twjerdżizny, hdżež bě
prjedy nětcžiſchi biſkop Lefebre z wjele miſſionarami w jaſtwje ſedżał.
Tuta twjerdżizna bě 1860 roztſělana a leži nětko w rozpadankach. Pódla
cyrkwje ſu tele klóſchtry.

1. Klóſchtyr miłoſcżiwych ſotrow, twarjenjo kaž najrjeńſchi hród. We nim
namaka ſo ſyrotnica za hólcow, ſyrotnica za holcy, aſyl za małe dżěcżi a
wucžeŕnja (penſionat) za 100 anamſke holcžki z woſobnych ſwójbow. Dale
wobſtaraja knježny tudomny wulki ſchpital (hójeŕnju) kaž tež wſchě tajke
hójeŕnje we wjetſchich měſtach kolonije, hdżež ſo nic jenož khori
francózſcy wojacy, ale tež wulka mnohoſcż khorych Anamitow, Chineſow a
Hinduſow lěkuje. We hojeŕni w Saigun ſkutkuja ſamo jenož 20 ſotrow. We
poſlenich lětach ſu jich wjele ſwoju luboſcż dyrbjeli ze ſmjercżu
zapłacżicż, ale hnydom ſtupichu njebojazne druhe na jich měſtna.
Klóſchtyrſke twarjenja buchu wot anamſkoho twarca twarjene, kiž je hižon
dlěſche lěta kſcheſcżan, a žadyn europiſki twarc ſo za nje hańbowacż
njetrjebał. Toſamo płacżi tež wot pódla ſtejaceje cyrkwje, kiž ma 3
łódże (wotdżěle) a rjanu wěžu ze zwonami. Wot tutych ſotrow je hižon
wjele anamſkich holcžkow wocżehnjenych, kiž ſu nětk hako knježny
zdraſcżene. Teſame budża na anamſke wſy póſłane, zo bychu tam holcže
wucžeŕnje załožili, kiž budża potom wulka podpjera za miſſionſtwo.

2. Klóſchtyr ſchulſkich bratrow. Tutón wobſteji dotal, z wuwzacżom
domſkoho, jenož z někotrych ſłomjanych hětow. Hižon prjedy běchu
miſſionarojo tudy hólcžu wucžeŕnju załožili, a z jich rukow pſchewzachu
pſched 3 lětami ſchulſcy bratſja tuſamu. W njej ſo najbóle młodżencojo
wocżahnu, kiž pozdżiſcho francózſke zaſtojnſtwa wobſtaraja; tohodla ſo
tuta wucžeŕnja wot knježeŕſtwa dżerži, a wſchitke trěbne twarjenja chce
knježeŕſtwo natwaricż dacż. Hižon twari ſo pódla domſkoho nowa wulka
khěža, kiž budże hólcži penſionat wopſchijecż. Mjež druhim maja ſo w
tutym anamſcy ſwětni wucžerjo wocżahnycż.

3. Klóſchtyr karmelitkow. Tón ſamy twari ſo wot kamjenjow prjedawſchich
twjerdżiznow, a je hižon hłowne twarjenjo, kiž něhdże 30 ſtwicžkow
wopſchija, natwarjene. Te druhe potrjebne twarjena budża ſo bórzy
twaricż zapocžecż. Hacž runje hiſchcże klóſchtyr hotowy njeje, pſchińdu
tola hižon wſchědnje pobožni Anamitowa ſem, zo bychu ſej jow radu a
tróſcht pytałi.

4. Kollegium abo duchownſki ſeminar. Tutón je najwažniſche twarjenjo za
tudomne miſſionſtwo; dokelž we nim wocżahnu ſo tajcy anamſcy <pb
n="136"/>młodżency, kiž dyrbja pozdżiſcho hako měſchnicy a miſſionarojo
w Anamje ſkutkowacż. Kollegium bu w l. 1860 załoženy, a wot tych prěnich
młodżencow, kiž tehdom zaſtupichu, doſtachu lětſa 10 měſchniſku
ſwjecżiznu. Z cyła ſtuduja w kollegiju nětk 115 anamſkich młodżencow,
kiž ſo pſchez wulku pobožnoſcż a pilnoſcż wuznamuja. Francózſke
knježeŕſtwo dari lětnje kollegiju 10000 nörtow podpjery. Hižon prjedy
hacž hiſchcże krajina anamſkomu khěžorej ſłuſcheſche, běſche w Saigun
mały duchownſki ſeminar, tak zo hižno prjedy wójny 20 anamſkich
měſchnikow tudy ſkutkowaſche. A za te prjedawſche 12 lět joho wobſtacża
bě wón 60 anamſkich duchownych wocżahnył, kiž hako martrarjo wumrjechu.
Kak ſo kſcheſcżanſtwo tudy rozſchěri, pokaže, zo je łońſche lěto ſo
jenož 5000 wotroſcżenych kſchcżicż dało. Wſy a měſta žadaja miſſionarow.
♣J. K.♠

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Naſch hnadny k. biſkop budże 10. t. m. firmowanjo w
klóſchtrje w Marijnej Hwězdże (a 9. tam ſchulſke pruhowanjo) dżeržecż,
wot 17.—26. pak we farſkich ſerbſkich cyrkwjach, a to 17. w Ralbicach,
20. w Njebjelcžicach, 21. (na ſ. Mateja) we Wotrowje, 24. we
Khróſcżicach a 25. w Radworju. Schulſke pruhowanja budża: 18. dopołdnja
w Ralbicach, popołdnju w Schunowje, 19. dopołdnja w Róžencże, popołdnju
w Njebjelcžicach, 20. popołdnju w Kamjencu, 21. popołdnju we Wotrowje,
22. dopołdnja w Khróſcżicach a Worklecach, 23. zaſy w Khróſcżicach a w
Cžornecach, 25. popołdnju w Zdżeri, 26. dopołdnja a popołdnju w
Radworju.

Z Khróſcżic. Na ſ. Bartromja popołdnju bě tudy na ſchuli katholſka
zhromadżizna abo rozrycžowanjo wo naležnoſcżach katholſkich Serbow pod
pſchedſydſtwom fararja Hórnika z Budyſchina, kotryž bě kaž hewak
wozjewjenjo wo tym na ſudniſtwo do Kamjeńca póſłał. Nimale wſchitke
ſerbſke woſady běchu zaſtupjene; bjez pſchitomnymi běchu ſydmjo kk.
duchowni a tſjo kk. wucžerjo. Pſchedſyda wotewri zhromadżiznu z tym
rozpominanjom, zo w katholſkich Serbach w pſchirunanju z druhimi
krajinami hiſchcże někotre towaŕſtwa pobrachuja, kotrež ſu woſebje w
naſchim cžaſu, hdżež ſo dobri a zli zjenocżuja, jara trěbne. Prěnje
praſchenjo jednanja bě tohodla, hacž ſo njeby pola nas hodżiło, tež na
wſach někotre woſadne katholſke bjeſady (podobne tym, kotrež Němcy z
italſkim ſłowom kaſino mjenuja) załožicż. Wo tym ſo wjele rycžeſche a
zaſtupnicy z ralbicžanſkeje woſady ſlubichu, zo chcedża ze załoženjom
tajkoho towaŕſtwa ſpocžatk ſcžinicż. Na to wobrocżi ſo kedżbnoſcż na to,
hacž njeby za katholſku ſerbſku wokolnoſcż móžno było, tajku
„nalutowaŕnju a požcžeŕnju“ zrjadowacż, kaž na pſchikład we Barcże a
Rakecach hižo wobſteji a w Schěrachowje wot 1. oktobra wobſtacż budże.
Móžnoſcż wězo wotwiſuje wot toho, hacž ſo mužowje nadeńdu, kiž tajku wěc
na ſo wozmu a wjedu. Tež załoženjo hiſchcże jenoho rataŕſkoho abo
ökonomſkoho towaŕſtwa za połnócny dżěl katholſkeje ſerbſkeje krajiny by
wužitne było. Dale bu žadoſcż wuprajena, zo by ſo tež wot katholſkich
Serbow zaſy zhromadny wopokaz luboſcże k ſwjatomu wótcej ſtał, kaž je
lud we wſchelakich druhich krajach bjez <pb n="137"/>porucžnoſcże
duchowneje wyſchnoſcże wuwjedł. W tym naſtupanju pſchiwzachu pſchitomni
namjet, zo bychu katholſcy Serbjo, kotſiž na ſ. Marije naroda do Róžanta
du ze wſchěch woſadow (tónkrócż tež z Budyſchina, dokelž bě ſ. Marije
domapytanja, na kotrymž dnju ſo hewak tam khodżi, lětſa njedżelu), tónle
proceſſion na te měnjenjo dżerželi, zo chcył Bóh ſwjatoho wótca z
nětcžiſchich cżěſnoſcżow wuſwobodżicż. Tele wobzanknjenjo mějeſche ſo do
Poſoła ſtajicż a wyſche toho maja někotſi ſwojich kk. fararjow proſycż,
zo chcyli woni to tež pſchi wozjewjenju proceſſiona pſchiſtajicż. Potom
powjedaſche ſo wo wólbach na ſejm a na reichstag, na kotrychž ſo
katholſcy Serbja dotal mało abo w njepſchezjenoſcżi t. r. z
rozpjerſchenjom hłoſow wobdżěleja, kaž je ſo na wſach pſchi poſlenjej
wólbje woſebje pokazało. Hdyž zaſy wólby budża, ma ſo w Póſłu (hdżež ſo
dotal ſtało njeje, hacžrunje to jene nowiny w ſwojim cžaſu wudawachu)
rozeſtajenjo wo tym ſtacż a ſnadż tež zhromadżizna tohodla dżeržecż. Na
namjet k. wucžerja Hicki wobzankny ſo, zo ma ſo kóžde lěto dwójcy pódla
druhich katholſkich bjeſadow abo towaŕſtwow kaž dotal katholſka
zhromadżizna w Khróſcżicach dżeržecż, a to jena nalěto a druha nazymu.
Skóncžnje pſchińdże rozrycžowanjo na wudawanjo Póſła, joho
rozſchěrokoſcżenjo a tež wopſchijecżo. Schtož poſleniſche naſtupa,
rozpraji redaktor, zo chce druhe napiſmo Katholſkoho Póſła měſto
„cyrkwinſki“ cžaſopis „ludowy“ (abo za lud) wot nowoho lěta pomjenowacż,
zo mohł wſchelake trěbne wěcy podawacż, kiž ſo nětko derje do programma
njehodża. Hdyž bě ſo hiſchcże to a druhe powjedało, ſkóncži pſchedſyda
zhromadżiznu po jeje dwěhodżinſkim tracżu, kaž ſo nadżijamy, k
ſpokojnoſcżi a z pſchecżom „na zaſywidżenjo!“

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždżan. Na měſto k. Potthofa, kapłana w Józefinſkim wuſtawje, kiž
druhe zaſtojnſtwo doſtanje, je ſchulſki direktor k. Brieden ze Soeſta we
Weſtfalſkej powołany.

Z Dreždżan. Nowi wucžerjo ſu nětko k. Künzel w Pirnje, k. Teichmann w
Annabergu; pomocnikaj ſtaj ſeminariſt Grólmus w Dreždżanach a Plewka w
Lipſku.

Z Miſchna. Na wupróznjene wucžeŕſke měſto je k. Guſtav Pohl ze Schlegela
w Schlezynſkej pſchiſchoł.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Němſka. Z Barlina. Khěžor a kancleŕ Bismark kaž tež druzy miniſtrojo
pſchebywaju pſchecy hiſchcże we wſchelakich kupjelach a tak ſo tu nowe
wažne wěcy njeſtachu. Kaž chcedża wſchelacy ludżo prajicż, je ſo mjez
Bismarkom a Beuſtom, kiž někotre dny ſo we kupjelach Gaſteinje
zdżeržowaſchtaj a pod jenej tſěchu bydleſchtaj, tola někajke dojednanjo
piſownje ſtało; tola pak njedyrbi, tak ſo k najmjenſchomu praji, tam wo
cyrkwinſkich naležnoſcżach rycž bycż; ſchtož je tež lohcy móžno, dokelž
kancleŕ Beuſt žane prawo nima, ſo do nutskownych, a woſobnje
cyrkwinſkich <pb n="138"/>naležnoſcźow Rakuſkeje měſchecź. Miniſter
hrabja Hohenwart a joho miniſterium, kiž ſo khwalomnje prócuje,
jednotliwe ludy ſwojoho khěžorſtwa wujednacź, njepóńdźe tu wěſcźe z
Beuſtom na ſamym pucźu pſchecźiwo katholſkej cyrkwi, dokelž by tak nowe
zwady zbudźił. ♣Ł.♠

Němſka. We krajinach Elſaß a Lothringen, kiž nětko k nowomu němſkomu
khěžorſtwej ſłuſcheja, prócuje ſo pruſka wyſchnoſcź z mocu wſchu luboſcź
k prjedawſchej wótcžinje we wutrobach wobydleri poduſycź, a za němſku
wěc jich dobycź. Tohodla ſo ſtajnje woſpjetowajo piſa, zo ſtej krajinje
jenož pſchez pſcheradu Němſkej wutorhnjenej, zo ma tak nowe němſke
khěžorſtwo prawo na nich, zo ſu po ſplahu a rycži Němcy. Tola tamniſchi
wobydlerjo njechadźa wo wſchěm tym wjele wjedźecź, a to, ſchtož hacž
dotal zhonichu, njemóže jich tež za němſku wěc zahoricź. Kotromuž
wobſtejnoſcźe dowolichu, wopuſchcźi radſcho nětko wotſtupjene krajiny a
pſcheſydli ſo do Francózſkeje, woſobnje młodźi ludźo wopuſchcźichu po
tyſacach Elſaß a Lothringen, zo bychu we druhich dźělach ſwoje zbožo
pytali. Němſcy, z wjetſchoho dźěla njekatholſcy zaſtojnicy pak ranja tež
na wſchelake waſchnjo prawa wobydleri, kotrychž je k najmjenſchomu woſmy
dźěl katholſkich. Schule, kiž dotal pod dohladom farſkoho duchownſtwa
ſtejachu, buchu pod druhi ſwětny dohlad ſtajene. We nich wucžachu
najbóle ſotry abo bratſja wſchelakich duchownych zjednocźenſtwow a
dohladowanjo wſchěch ſchulow, kiž ſo pſched krótkim pſchez z Pruſkeje
powołanych wyſchſchich wucžerjow ſta, pokaza, zo běchu jich ſchule runje
najlěpſche. Duchowne zjednocźenſtwa ſkutkuja tu we ſchuli runje tak
ſpomožnje kaž na bitwiſchcźach a khorownjach na ſamych ſo zabywſchi, ſu
ſtajnje hotowi, kóždy wopor pſchinjeſcź. Jenicžki porok, kiž móže ſo jim
cžinicź, je: woni noſcha duchownu draſtu, a tohodla njepſchipóznaje ſo
jich próca, tohodla chcedźa jim pruſke wyſchnoſcźe tež ſchule wzacź; to
je pſchecźiwo woli ſtarſchich a tež woſadow, kiž maja wucžeri poſtajicź.
Tola pak ſo tuta wěc tak ſpěſchnje njeradźi, dokelž na wucžerjach jara
pobrachuje; wjele wot nich chcychu Francózojo woſtacź, a ſu tež tu ſwoju
ſchulſku ſłužbu złožili. Snadź tak pruſke wyſchnoſcźe mjez tym k
lěpſchomu ſpóznacźu pſchińdu, zo maja, chcedźa-li z nowymi poddanami we
měrje žiwi bycź, jich cyrkwinſke a ſchulſke prawa jim woſtajicź. — Druha
wěc, kiž k ſkóržbje pſchiležnoſcź dawa, je potłocžowanjo katholſkich
nowinow. Mjez tym zo móža druhe nowiny najžadławiſche wěcy łhacź a
pſchecźiwo katholikam mucźicź, njedowoli ſo dołhi cžas ani katholſke
tydźeńſke nowiny wudawacź, a hdyž bu to pozdźiſcho dowolene, ſo huſto
potłocžichu. Nětko je na tym, zo chce cyłe duchownſtwo piſmo zeſtajecź a
je khěžorej pſchepodacź, we kotrymž ſo naležnoſcźe tuteju krajinow po
wěrnoſcźi rozeſtajeja a ſprawne žadoſcźe ludu wozjewja. ♣Ł.♠

Z Mainza. Wot 10.—14. ſeptembra budźe tu zhromadźizna katholſkich
towaŕſtwow Němſkeje.

Bajerſka. Miniſter hrabja Bray, naſch dotalſchi miniſterpräſident, je za
ſwoje wyſoke zaſtojnſtwo złožił, a ſo zas hako bajerſki zapóſłanc do
Wina wrócźił. Wina toho je, zo wón njechaſche kaž druzy miniſterojo
nowym cyrkwinſkim wucžerjam wſcho po woli cžinicź, a tež nic z měrom
pſchihladowacź. Na joho měſto bu hrabja Hegnenberg powołany, kiž je
tamnu adreſſu na Döllingera ſobupodpiſał, <pb n="139"/>tak njetrjeba ſo
tež wot njoho wjele ſpomožnoho wocžakowacź. Proteſtkatholikojo,
nawjedowani wot prof. Friedricha, wuſtupuja pak tež pſchecy
njehańbicźiſcho, žadaja ſebi wotſtupjenjo někotrych cyrkwjow a dźělenjo
cyrkwinſkoho zamoženja. We tutych dnjach maja zas wuradźenjo we
Mnichowje.

Rakuſka. Katholſke towarſchne žiwjenjo ſo we wſchěch měſtach a huſto tež
na kraju wjeſele zběha. Katholſke towaŕſtwa „kaſino“ mjenowane ſo
załožuja. Wulki wužitk tajkoho towarſchowanja woſobnje za naſch cžas
kóždy lohcy ſpóznaje, kiž wě, kak wjele je ſo tu pola nas wot 10 lět we
cyrkwinſkich a ſchulſkich naležnoſcźach ſkazyło, dokelž bě lud we
ſejmach jara hubjenje zaſtupjeny, a mało zarjadowany, zo by njeſprawnym
zakonjam mócnje a jenohłóſnje mohł napſchecźo ſtupacź. Nětko hižom budźe
to hinak; we katholſkich kaſinach nawuknu ſo ludźo znacź, dobre
pſchednoſchki, kiž ſo tu wjacy krócź we tydźenju dźerža, rozwucža
ſobuſtawy wo wažnoſcźi toho abo druhoho zakonja, pſchez dobre nowiny a
ſpiſy zhonja ſwětne a cyrkwinſke podawki bjez hroznych łžow a
wſchelakich njewěriwych pſchiſtajenkow, pſchecźelne rozmłowjenja a
dowolene zawjeſelenja zakitaju jich pſched njepſchiſtojnoſcźemi zjawnych
hrow a wjeſelow. Najwoſobniſchi wužitk pak pſchinjeſu kaſina we cžaſu
nowych wólbow, hdyž wſchitcy ſwoje hłoſy jenomu mužej dadźa, wot
kotrohož z wěſtoſcźu wocžakuja, zo budźe we komorach ſwědomicźe jich
wěrne lěpſche ſpěchowacź. Tak je tu khwilu tež we Rakuſkej žiwe
pſchihotowanjo k nowym wólbam a katholſke kaſina ſu tež ſwoje programmy
wozjewili. ♣Ł.♠

Z Wina. Arcbiſkopſka cyrkej (dom) ſ. Schcźěpana budźe w krótkim z płunom
(gazom) poſwětlena. Luſtry (ſwěcžniki) w gothiſkim waſchnju a druhe
pſchiprawy pſchihotuja ſo po porucžnoſcźach architekta Schmidta.

Z Roma, 23. auguſta. Jedyn z najſpodźiwniſchich podawkow we ſtawiznach
bamžowſtwa dokonja ſo dźenſa we Romje. Pſchez woſebite dopuſchcźenjo
bože je Pius ♣IX.♠ dźenſa runje tak wjele lět, měſacow a dnjow bamž, kaž
něhdy prěni wjeŕch ſwj. cyrkwje, ſwj. Pětr, mjenujcy 25 lět 2 měſacaj 9
dnjow; wón je po tajkim prěni bamž, kiž dlěje hacž ſ. Pětr cyrkej božu w
Romje wjedźe, wo nim móže ſo prajicź: ♣„vidit dies Petri“,♠ (wón dožiwi
dny ſwj. Pětra). Tutón žadny dźeń pak njemóžeſche ſo pod njezbožownymi
romſkimi wobſtejnoſcźemi pſchez zwonkowne ſwjatocžnoſcźe wuznamjenjecź.
We někotrych cyrkwjach běchu pobožnoſcźe pſchez tſi dny trajace
zarjadowane a wot romſkoho ludu derje wopytane we wotpohladanju, zo by
ſo Bohu tomu knjezej pſchiſłuſchny dźak za žadne ſwjatomu wótcej
wobradźene hnady wotłožił. Na dnju ſamym woprowaſche ſwj. wóte wokoło
woſmich wopor božeje mſchě we ſixtinſkej khapali Bohu tomu knjezej za
njezbožownu Italſku a wudźěleſche zaſtupnikam kath. młodoſcźe ſwj.
woprawjenjo. Dopołdnja pſchinjeſechu jomu kardinalojo, cuzy zapoſłancy a
někotſi wyſchſchi zaſtojnicy ſwoje zbožopſchecźa. Pſchipołdnju bě zjawna
audienca. Swj. wótc rycžeſche jara hnujomnje, dźakowaſche ſo katholikam
Italſkeje za pod cźežkimi wobſtejnoſcźemi wopokazanu luboſcź a ſwěru, a
pokhwali katholſku młodoſcź, kiž ſměchi a pſcheſcźěhanjo ſcźerpnje
znjeſe a za prawa cyrkwje wojuje. Neapolitanſcy katholikojo darichu jomu
pſchi tutej ſwjatocžnej pſchiležnoſcźi nowy ſtoł, na kotrymž ſo wón
pſchi ſwjatocžnych wobkhadach noſy, tak mjenowany ♣sedia gestatoria.♠
Pſchi božej mſchi trje<pb n="140"/>baſche ſwj. wótc kheluch, kiž bě jomu
wyſche druhich darow wot kath. młodoſcźe k woporej pſchinjeſeny. Wjecžor
bě we Lateranſkej cyrkwi ſwjatocžne ♣„Te deum“.♠ S. wótc je doſpołnje
ſtawy. — Na 24. t. m. mały zběžk, kotryž policija poduſy.

Z Roma. Nowe piemonteſke knjejſtwo je tež na univerſitu do Roma nowych
wucžerjow pſchiwjedło, kiž maja wědomoſcźe po jeje kaznjach
pſchednoſchowacź, ale romſka młodoſcź njecha ſo wot tutych nowych
profetow ſkazycź dacź, ale wopuſchcźi radſcho romſku univerſitu,
pſchepoda pak pſched tym ſwj. wótcej adreſſu, wot wjac hacž 500
ſchtudentow podpiſanu, we kotrejž woni ſwoju njeſpokojnoſcź z
nětcžiſchim zarjadowanjom romſkeje univerſity wupraja, a japoſchtołſkomu
ſtołej ſwoju pſchiwiſnoſcź ſlubja.

Z Roma. Dotal je wot kralowſkoho knježeŕſtwa 10 klóſchtrow zběhnjenych a
expropriirowanych t. r. za tunje pjenjezy k zdźerženju prjedawſchich
wobydlerjow „kupjenych“. Hiſchcźe ma ſo 20—30 takle „kupicź“. Klóſchtry,
kiž nětko hiſchcźe njezběhnu, trjechi pozdźiſcho „zakoń“ wo zběhnjenju
klóſchtrow. Tak chce knježeŕſtwo 40 milijonow lirow (nórtow) dobycź do
ſwojeje wulke, ale bjezdnoweje móſchny; ſnadź budźe ſumma hiſchcźe
wjetſcha, dokelž ſlubjene penſiony za wobydlerjow zběhnjenych klóſchtrow
dźě hodźa ſo „po zakonju“ tež zaſy zběhnycź. W Italſkej je wſcho móžne!

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: 287. Michał Herman z Worklec; 288. Jakub Młónk z
Worklec; 289. Hana Haufic z Worklec; 290. Michał Póžer z Khróſcżic; 291.
Michał Haſchka ze Sulſchec; 292. Mikławſch Lehmann ze Smjecžkec; 293.
Jakub Zarjenk z Khróſcźic; 294. Pětr Kurjat ze Schunowa; 295. Wórſchla
Kucżanowa z Ralbic; 296. Mikławſch Lebza z Nowoſlic.

Smilne dary k dalewobſtaranju: za ſ. wótea pod napiſmom ♣„In te, Domine,
speravi“♠ 15 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżenaj: Kurt Woldemar, ſ. wojnarja R. Bachmanna z B.;
Marija M. Jenny, dź. khěžnika Jakuba Lukaſcha z B.

Wſchelake rjane pacźerjace knihi, kiž ſo derje hako firmowanſke dary
hodźa, ſu na pſchedaṅ pola wucžerja Pränera w Kukowje.

♣Wšitke prjedawše a nětčiše sobustawy „Serbowki“ přeprošuju
najpřećelnišo jenož na tymle puću k jeje 25lětnemu jubileju na 12.
septembra (wutoru) dopołdnja w 10. hodź. do mojeho wobydlenja, hdźež so
dališi programm wozjewi. M. Hórnik,

faraŕ, w swojim času starši S.♠

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: z napiſmom
♣„In te, Domine, speravi“♠ 15 nſl.; jedyn ſchuleŕ z Bacźonja 5 nſl.

Hromadże: 5525 tol. 20 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 18. 16. septembra 1871. Lětnik 9.♠

Z katholſkoho žiwjenja we połnócnej Americy.

Europſke kraje pokazaja hižom lěta dołho we ſwojim žiwjenju wulku
njewěſtoſcź a njewobſtajnoſcź. Pſchecy a wſchudźom namakaja ſo tajcy,
kiž ſu njeſpokojni z tym, ſchtož runje wobſteji, a kiž ſo prócuja po
ſwojim zdacźu lěpſchi porjad zawjeſcź. Dwě hłownej ſtronje ſebi tu
woſebicźe napſchecźo dźěłatej. Jena žada za wrócźenjom prjedawſchich
lěpſchich wobſtejnoſcźow, kiž ſo lětſtotetki dołho dźěławoſcźi a zbožu
ludow ſpomožne wopokazachu, pod kotrymiž ſwětna a duchowna móc ſo mjez
ſobu podpjeraſchtej a zakitaſchtej; druha ſtrona pak k kſcheſcźanſtwej a
z cyła kóždej wozjewjenej wěrje napſchecźiwna, chce kóždy zwjazk a
pocźahowanjo mjez cyrkwinſkej a ſwětnej mocu wotſtronicź. Tuta ſtrona,
jara mócna a wſchudźom woſobnje we tak mjenowanych wyſchſchich
rjadownjach cžłowjeſkoho towaŕſtwa zaſtupjena, widźi we Americy tamne
wobſtejnoſcźe, kiž za najdoſpołniſche dźerži a kiž chce tež we Europje
zawjeſcź. Pſchez mócny wliw, kiž ma wona we ſwětnych wyſchnoſcźach, we
krajnych ſejmach, we wucžeŕſtwje wyſchſchich ſchulow, ſměmy ſo bojecź,
zo budźe tež wſchě dalſche krocžele k wuwjedźenju ſwojoho wotpohladanja
k ſchkodźe dźěławoſcźe a wěrnoho zboz̀a cžłowjeſtwa prjedy abo poſledy
dokonjecź. Tola nadźija, pſchez to kſcheſcźanſtwej a woſobnje katholſkej
cyrkwi wſchón wliw na cžłowjeſke towaŕſtwo wzacź, hiſchcźe ſo z tym
njedopjelni, ale wſchudźom, hdźež budźe cyrkej bjez zadźewkow ſměcź
ſkutkowacź, tam budźe ſo jej tež bjez pomocy ſwětneje mocy radźicź, po
ſwojich zakonjach nowu dźěławoſcź a wěrne ludowe zbožo załožicź, a tak
mócny wliw na wſchě wažne towaŕſchne wobſtejenja wobkhowacź. To pokaže
woſobnje tež katholſke žiwjenjo we Americy, hdźež ſo krajna wyſchnoſcź
wo nabožniſtwo njeſtara, hdźež ſo cyrkej na žane waſchujo njepodpjera.

We Americy knježi doſpołna ſwoboda. Kóždy ſmě ſo zaſydlicź, hdźcž a kaž
chce, móže rycžecź a piſacź, ſchtož ſo jomu ſpodoba, z kóždym do
zjednocźen<pb n="142"/>ſtwa ſtupicź, jenož ſwobodu a prawa ſwojoho
bližſchoho ma njeranjene woſtajicź, krajnym kaznjam poſłuchacź. Nihdźe
njecžuje ſo jedyn tak ſamoſtatny kaž we Americy, tohodla pak kraj tež
tajke cžródy policiſtow žiwicź njetrjeba, kaž pola nas, a njetrjeba we
cžaſu měra wjele ſtow tyſacow młodych ſtrowych muži próznych we brónjach
ſtejo měcź. Za to ſtara ſo tam za dobre ſchule, wſchudźom je wucžba
darmo, tež za najnuzniſche ſchulſke potrěby njetrjebaja ſo ſtarſchi
ſtaracź. Tež kóžda woſada móže ſama ſwoju ſchulu załožicź, je-li zo z
wěſtych winow ſwoje dźěcźi do ſchulow wot kraja załoženych a wot njoho
wjedźenych ſłacź njecha. Hacžrunje nichtó nuzowany njeje, ſchule
wopytacź, ſtanje ſo to tola z jara khwalomnej pilnoſcźu; dokelž kóždy
wě, zo tu duchowna pſchewaha wjac zamóži hacž napinanjo cźěłnych mocow a
tohodla prócuje ſo kóždy za wſchěmi we powołanju wužitnymi wědomoſcźemi,
z jich pomocu móže kóždy tež k najwyſchſchej hódnoſcźi we kraju
pſchińcź; jich najſławniſchi mužojo běchu rjemjeſnicy, k pſch. Franklin
knihicźiſchcźeŕ, Lincoln drjeworubaŕ, Johnſon krawc, Grant kožekupc.

Hacžrunje ſu amerikanſke krajne ſchule jara khwalomne, ſu tola we jenym
naſtupanju njedoſpołne, nimaja žadyn nabožny kharakter, wěrnoſcźe wěry
njeſmědźa ſo we nich wucžicź, tuta njedoſpołnoſcź ſcźěhuje z tamniſchich
wobſtejenſtwow, dokelž kraj ſo wo wěru njeſtara. Katholſki měſchnik abo
tež lutherſki prědaŕ njeſmjetaj do žaneje tajkeje ſchule zaſtupicź.
Katholikojo ſu tohodla tam, hdźež jim jich zamoženjo to dowoli, ſami
wucžeŕnje załožili; hdźež to móžne njejo, prócuja ſo pſchez njedźelſke
ſchule tamnu njedoſpołnoſcź wurunacź, a kſcheſcźanſku młodoſcź po
wucžbach a zakonjach katholſkeje cyrkwje wocźahnycź, a woſobnje we
wěrnoſcźach wěry derje rozwucžicź. Starſchi dźerža ſwěrnje na to, zo
jich dźěcźi tutu pſchiležnoſcź wužija. Tež hewak ſkutkuja tu we ſchulach
wſchelake cyrkwinſke rjady a zjednocźenſtwa, a jich ſkutkowanjo je tak
zbožowne, ſo po rozſudźenju ſamych njekatholikow jich ſchule krajne
pſchetrjechuja. Hako woſebicźe dobri wucžerjo khwala ſo tež tu
jeſuitojo, a jich nižſche a wyſchſche ſchule wopytuja tež jara huſto
dźěcźi njekatholſkich ſtarſchich. Tež za wyſchſche ſchule ſu ſo
katholikojo ſtarali. We lěcźe 1869 bě 23 ſeminarow k wocźehnjenju
duchownſtwa, za mužſku młodoſcź 99, a za žónſku 284 wyſchſchich
katholſkich wucžernjow, podobnych naſchim gymnaſijam a akademijam. Na
tute waſchnjo hladaja a prócuja ſo katholikojo ſtrach wotwobrocźicź a
ſchkodu k najmjeńſchomu pomjenſchicź, kiž jim hrozy z njenabožnych
ſchulow. Hacžrunje drje je jich wjele, kiž tutu pſchiležnoſcź njewužija,
wotebjera tola tuta njeroda z pſchibjeranjom duchownych a nabožnych
towarſtwow. Z cyła ſpóznaje jedyn tu we Americy to, ſchtož ſo pola nas
ſtajnje prěje, wulku wažnoſcź nabožniſtwa pſchi wocźehnjenju młodoſcźe,
ſpóznaje, zo młody ſplah k załoženjo wěrnoho zboža nic jenož trjeba
wuſchiknu ruku, njebojaznu wutrobu, ſwětły rozom, ale zo dyrbi tež
nawuknycź Boha a ežłowjekow lubowacź a ſwoje winowatoſcźe dopjelnjecź. Z
pilnoho ſkutkowanja katholikow we ſchulach móže jedyn tež na druhe
nabožne žiwjenjo ſudźicź.

Hacžrunje krajna wyſchnoſcź žanu cyrkej a wěru njepodpjera, a ſo wo
nabožniſtwo do cyła njeſtara, njeſmě ſebi jedyn tola myſlicź, zo je wona
njewěriwa abo ſnadź wěrje napſchecźiwna, ně, wona pokaza tež zjawnje
wěru do Boha, <pb n="143"/>zapocžina ſwoje wuradźowanja z pacźerjemi,
ſkhadźuje ſo tež na njedźelach k božim ſłužbam, njecźerpi wuſměſchenjo a
hanjenjo cyrkwinſkich ſwjatocžnoſcźow, njepſchipuſchcźi nikoho k
wotpołoženju pſchiſahi, wo kotrymž wě, zo do Boha a njeſmjertnoſcźe
cžłowjeſkeje duſche njewěri. Tež nowiny njezwaža ſo, tak njehańbicźe
pſchecźiwo kſcheſcźanſtwej piſacź a ze žadławymi łžemi ſwoje ryncžki
wupjelnjecź, dokelž tajke njebychu wotebjerari namakali. Tajke nabožne
zmyſlenjo wulkoho dźěla amerikanſkoho ludu pſchińdźe woſebicźe
katholſkej cyrkwi k wužitku, dokelž wona zbudźi tu mjez cžródami
wſchelakorych ſektow kedźbnoſcź a doby ſebi najwjetſchu nahladnoſcź
pſchez ſwoju pſchezjednoſcź we wěrje, pſchez wucženoſcź, woporniwoſcź a
druhe khwalomne pocžinki ſwojich biſkopow a duchownych. Pſchez to doby a
dobywa ſebi katholſka cyrkej tu kóždolětnje tyſacy nowych ſwěrnych
ſobuſtawow. Amerika, kiž mějeſche na zapocžatku nětſiſchoho lětſtotetka
jenicžkoho biſkopa, 53 měſchnikow a wokoło 90,000 katholikow, ma nětko 7
arcbiſkopſtwow, 45 biſkopſtwow, 7 japoſchtołſkich vikariatow, ſkoro 4000
ſwětnych a klóſchtyrſkich duchownych podpjeraja biſkopow we jich
zaſtojnſtwje, we 58 khorownjach, 130 khěžach za ſyroty polóžuje ſo
cžłowjeſke hubjenſtwo. We lěcźe 1800 bě kóždy ſydomdźeſaty muž
katholſki, we lěcźe 1830 kóždy dźewjecź a dwacety a nětko hižom kóždy
ſchěſty, a jelizo pſcheſtup do katholſkeje cyrkwje we tejſamej měrje
pſchibjera, je za 30 lět tſecźina połnócneje Ameriki katholſka. Tak
pokaza tu katholſka cyrkej tak prawje zjawnje, zo wona ſwětneje podpjery
njetrjeba. Na ſo ſamu ſo ſpuſchcźejo, móže wona ſwoju móc wjele rjeńſcho
wuwicź a wjele ſwobodniſcho ſkutkowacź. Swětna wyſchnoſcź njeměſcha do
nutskownych cyrkwinſkich naležnoſcźow. Tu załožuja ſo nowe arcbiſkopſtwa
a biſkopſtwa, biſkopojo ſo wot bamža poſtajeja, bjez toho zo by ſwětna
wyſchnoſcź ſo dale wo to ſtarała. Nowe klóſchtry, ſeminary a ſchule ſo
twarja, bjez toho zo by ſwětna wyſchnoſcź k tomu dowolnoſcź dacź
dyrbjała, zo ſo někotſi ludźo k nabožnomu abo miłoſcźiwomu abo
wědomſkomu ſkutkowanju zeńdu; bamžowe a biſkopſke liſty móža ſo
wozjewicź, bjez toho zo by miniſterium wo dowolnoſcź proſycź dyrbjało;
biſkopojo móža ſo po ſwojim ſpodobanju do Roma podacź a zas domoj
wrócźicź, powołaja krajne ſynody, kaž to za nuzne dźerža. Tak mjenowany
♣„placet“,♠ t. r. dowolnoſcź miniſterja k wozjewjenju bamžowoho a
biſkopſkoho piſma, abo paſtyrſkich liſtow je tu cyle njeznata wěc.
Krajna wyſchnoſcź njeměſcha ſo tak do cyrkwinſkich naležnoſcźow, a tak
njenamaka ſo žana wina k zwadam.

Na druhej ſtronje pak nima kraj tež žane winowatoſcźe dopjelnicź
pſchecźiwo cyrkwi. Duchowni njedóſtawaja wot njoho mzdu, ale ſo wot
ſwojich woſadow a jałmožny žiwja, nimaja pak tež žane woſebite prawa,
ale ſu wſchěm kaznjam pocźiſnjeni kaž kóždy druhi poddan, jenicžcy
wojeŕſku ſłužbu njetrjebaja na ſo wzacź.

Tak je katholſka cyrkej we Americy ſwobodna, wjele ſwobodniſcha dyžli
pola nas, a pokaže tam, zo móže jara zbožownje ſkutkowacź, bjez toho zo
by wot ſwětneje mocy podpjery trjebała. Jenicžcy ſchtož ſebi žada, zo ſo
ji taſama ſwoboda dowoli, kiž ma kóžde druhe towarſtwo, zo ſmě ſwoje
naležnoſcźe ſama rjadowacź, rycžecź, prědowacź, wucžicź, ſwoje bože
ſłužby a cyrkwinſke ſwjatocžnoſcźe zjawnje a bjez zadźewkow ſwjecźicź;
to wſcho ſebi žadacź ma wona ſwjate prawo, kiž je <pb n="144"/>ſebi
pſchez krej ſwojoho bójſkoho załožerja, ſ. japoſchtołow a martrarjow
wſchěch lětſtotetkow dobycź a wobkhowacź wjedźała, a wot kotrohož wona
tež nětko njepuſchcźi, ale budźe teſame hako ſwjate herbſtwo zamłowjecź
a ze wſchěmi dowolenymi ſrědkami woblhowacź ſo prócowacź. ♣Ł.♠

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Dokelž naſch knjez biſkop na nohu cźeŕpi, je wón
firmowanjo w ſerbſkich woſadach wo ſchtyri njedźele wotſtorcžicź
dyrbjał.

Z Budyſchina. Wondanjo je ſo wotrowſki k. faraŕ Wels ze Schwajcaŕſkeje
domoj wrócźił. Bohužel ma pſchecy hiſchcźe boloſcź a tež dybawoſcź, tak
zo ſebi njemóže zwažicź, faru nětko zaſy na ſo wzacź. Wón chce ſo
tohodla dacź penſionirowacź a potom zaſy do Davosa wrócźicź, zo by ſo
doſpołnje wuſtrowił.

Z Budyſchina. Zańdźeny ſchtwórtk bu wjelezaſłužbny k. Werner, prěni
kapłan w Khróſcźicach, w tachantſkim konſiſtoriju hako prěni farſki
adminiſtrator za Schpital pod Kamjencom wobkrucźeny. Wot wozjewjenja ze
ſtrony klóſchtyrſkoho knjejſtwa, zo chce ſtatoho duchownoho za Schpital
załožicź, ſu ſo tſi lěta minyłe hacž do tohole wobirucźenja. Kaž je
znate, je tale naležnoſcź w miniſteriju ſo zakomdźiła.

Z Budyſchina. Zańdźenu wutoru běſche tudy 25lětny jubilej katholſkoho
pražſkoho ſchtudentſkoho zjenocźenſtwa. Dokelž ſerbſcy ſchtudencźi na
wulkej a wyſokej ſchuli pſchiležnoſcź nimaja, zo w tej rycži
wudokonjecź, w kotrejž dyrbja k ſwojomu ludej rycžecź, prócuja ſo woni w
privatnych towaŕſtwach abo domjacych zienocźenſtwach dobrowólnje wo to.
Tak ſu tež naſchi ſchtudencźi w Prazy (kaž pſched 150 lětami w Lipſku)
pod k. Bukom ſo zjenocźili w l. 1847. Wot toho cžaſa zapiſuja ſo jich
ſpiſowne dźěła do woſebitych knihow, kotrež ſo „Serbowka“ mjenuja a w
knihowni ſerbſkoho ſeminara k wopomnjecźu khowaja. Za prjedawſche a
nětcžiſche ſobuſtawy zjenocźenja zdaſche ſo tohodla pſchihodne, ſwjedźeń
ſwojich 25lětnych prócowanjow dźeržecź. Duž bě redaktor Póſła, něhduſchi
ſobuſtaw, ſwojich ſobutowaŕſchow do Budyſchina na tajki ſkazał.
Pſchiſchli pak běchu wſchitcy ſchtudencźi z Prahi, 1 z Lipſka a 1 z
Münſtera, pjecźo duchowni a 1 lěkaŕ. Po pſchihotowacej zhromadźiznje
mějachu woni ſwjedźeń w ſalu katholſkeje towaŕſchnje tudy. Tam buchu tež
z wopytanjom wyſokodoſtojnoho k. ♣can. cap.♠ kantora Kucźanka
pocžeſcźeni. Pſchi wobjedźe buchu wſchelake ſpěwy we wjacorych rycžach
ſpěwane a wſchelake dźakowne ſławy wunjeſene. Nadźijamy ſo, zo je ſo
pſchitomnym ſobuſtawam kaž tež pſcheproſchenym hoſcźom derje ſpodobało.
Bóh žohnuj dale prócu wſchitkich, kiž ſo za ſwój lud ze ſłowom a piſmom
ſtaraja! ♣Vivant studiosi!♠

Z Budyſchina. Kaž je ſo na katholſkej zhromadźiznje w Khróſcźicach
wucžiniło, dyrbi ſo w Póſłu rozeſtajenjo wo wólbach na ſejm a rajchstag
w pſchihodnym cžaſu ſtacź. Runje je wólba na ſatſki ſejm w 5. wólbnym
wokrjeſu blizka. Duž radźi Poſoł Serbam radwoŕſkeje wokolnoſcźe, zo
bychu ſo prawje jara na pſchichodnej wólbje wobdźèlili a k. kublerja
Straucha w Rodecach (němſcy, <pb n="145"/>kaž ſo pola nas na wólbne
łiſtki piſacź dyrbi: Herrn Gutsbeſitzer Strauch in Rodewitz bei
Pommritz) wuzwoleli. Kaž daloko joho po woſobje, rycžniwoſcźi a
zmyſlenju znajemy, ſměmy joho z dobrym ſwědomjom porucžicź.

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Njedźelu 3. ſeptembra dźeržeſche tudy nowoſwjecźeny
měſchnik, k. Oskar Manfroni (rodźeny z Dreždźan, prjedy w Prazy
ſchtudowawſchi a potom w kölnikim ſeminaru pobywſchi) w dwórſkej cyrkwi
rano woſmich ſwoju prěnju Božu mſchu. Spěwaŕſke Cäcilijine towaŕſtwo
pſchi tym rjane ſpěwy wuwjedźe.

Z pruſkeje Lužicy.

Z Kulowa. Lubym ſerbſkim krajanam a wſchitkim cžeſcźowanym ſobuſtawam
arcbratſtwa ſwjatoho rózarija ſo tu z tym podwolnje wozjewi, zo ſo we
farſkej cyrkwi we Kulowje ſwjedźeṅ ſwjatoho rózarija wobeńdźe prěnju
njedźelu oktobra a kermuſcha druhu njedźelu, z doſpołnym wotpuſtkom za
cyły tydźeń. Pſcheproſcha ſo tohodla bratſja a ſotry ſwjatoho
arcbratſtwa, kaž wſchitcy cžeſcźowarjo ſwjateje Macźerje Božeje, k
pomjenowanym ſwjatym dnjam z pſchecźelnym napominanjom, zo chcyli po
ſlubjenju ſwjatu ſpowjedź wotpołožicź a we kulowſkej bratrowſkej cyrkwi
ſwjate woprawjenjo doſtacź. Prěnju a druhu njedźelu po dopołdniſchich
božich ſłužbach budźa ſo tež na ſwjateje Marijnym wołtarju pacźeŕki a
ſkapuliry woſwjecźicź a maju cźi ſami, kiž je woſwjecźene měcź chcedźa,
je we rukomaj dźeržecź; ſchtóž pak chce ſej ſwj ſkapulir wobwjeſchecź
dacź, dyrbi potom k ſwj. Marijnomu wołtarjej pſchiſtupicź. Zapiſanjo do
arcbratſtwa ſwjatoho rózarija a do bratſtwa ſwjatoho ſkapulira ſtanje ſo
na farje.

Z Hródka. Njedźelu na 27. auguſta woſwjecźeſche ſo we naſchim měſcźe na
hórſkej haſy nowa miſſionſka khěža a nowa katholſka khapałka. Pjecźo
duchowni z Noweje Cale, z Borſchcźa, z Khocźebuza a z Kulowa, kaž wjele
wěriwych z měſta a z wokolnoſcźe, běchu ſo zeſchli. Tſi lěta ſtejeſche
wołtaŕ nowoho zakonja we najatym domje a mała khapałka běſche woprawdźe
khudy Bethlehem. Hródk je bohaty na fabrikach, kiž ſukno abo ſuknjany
płat dźěłaju; katholſka woſada je ſo tam a we wokolnoſcźi hacž na 300
duſchow pſchiſporiła. Jich duchowne naležnoſcźe buchu hacž dotal z
Kulowa wobſtarane, ale po cžaſu ſo to wjacy njehodźeſche: katholikojo w
Hródku proſchachu wo fararja a cyrkej. Prěni załožk k wuwjedźenju tejele
próſtwy kładźeſche tyſcheŕſki miſchtyr Franc Bulank z Kulowa, kotryž k
najimanju ſtwy za wotdźerženjo božeje mſchě 25 tolerjow woprowaſche; zdu
za fararja (300 tolerjow na lěto) hromadźa dźeſacź knježny we
Grafenbrojchu pſchi Aachenje (na belgiſkej mjezy); twaŕſke měſto (2200
tolerjow) a miſſionſka khěža z khapałku a ſchulu (5000 tolerjow)
zapłacźeſche ſo z wopornych pjenjeżkow Bonifaciuſowoho towaŕſtwa.
Klóſchtyr we Lubanje k tomu darjeſche 500 tolerjow. Z božej pomocu je
nětk ſwjaty ſkutk dokonjany: <pb n="146"/>wołtaŕ toho knjeza, kotryž tſi
ſta lět dołho złamany bě, je znowa natwarjeny. Khapałka je poſwjecźena
ſwjatomu biſkopej Bennej, ſerbſkomu japoſchtołej, kiž we lětach 1066
hacž 1106 naſchomu ludej w Miſchnjanſkej a Lužicy ſwjate ſcźenjo ſerbſcy
prědowaſche. Młoda woſada, pſchewodź tebje Bóh na twojim pucźu z hnadu a
ze žohnowanjom a wubudź tebi wjele dobrocźerjow we twojej nětcžiſchej
khudobje!

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Cžěſka. Pola Khomotawy twari ſo wulka železolijeŕnja. Bě to 6. julija,
hako tam nimo wjele proceſſijow do hnadnoho měſtna Quinau dźeja. Runje
dyrbjeſche ſo kryw zběhnycź a na twarjenjo ſtajicź, hako tam wot nazdala
widźachu proceſſiju hicź. Na to ſo wot někotrych dźěłacźerjow ſpomni.
Pſchi tym wurazy tamny polir hanjenjo na ſwj. Mariju, kiž je tak
wohidne, zo ſo tudy wuprajicź njehodźi. Ale lědom bě wón tute ſłowo
wuprajił, tak zběže ſo wulki wichor, a cźiſny naſtajeny kryw a
dźěłacźerjow dele. Polir ležeſche žałoſcźicy ze złamanej prawej nohu
delka, pódla jedyn druhi ze złamanymaj rukomaj, a hiſchcźe dwaj druhaj
buſchtaj cźežcy ranjenaj. Bě to pſchipadnoſcź?? ♣K.♠

Z Barlina. Kaž ſo piſa, dyrbi ſo tudy 6 nowych katholſkich farow
załožicź, 3 we měſcźe a 3 w pſchedměſtach, a z 9 duchownymi wobſadźicź.
We Barlinje je licžba wobydlerjow wot poſlenjoho ludulicženja pſchez
300,000 duſchow pſchiroſtła, tak zo Barlin nětk pſchez 900,000
wobydlerjow licži. Pſchi poſlenim ludulicženju mějeſche Barlin 609,733
wobydlerjow, mjez nimi 44,000 katholikow. Hacž dotal ma Barlin za
katholſkich 4 farſke cyrkwje, 7 khapalow a 1 klóſchtyr, a podla 14
duchownych. Po tak mjenowanej reformaciji běſche ſo tudy katholſtwo cyle
zhubiło. Hakle we lěcźe 1680 bu tu zas pſchez ♣P.♠ Sterck, kiž bě
domjacy duchowny pſchi francózſkim póſłanſtwje, mała katholſka woſada
załožena. Hakle we l. 1747, hako bu załožny kamjeń k nětcžiſchej cyrkwi
ſwj. Hedwiki połoženy, doſta woſada doſpołne farſke prawa. Tuta woſada,
kiž w l. 1812 jenož 110 kſchcźenjow licžeſche, mějeſche w l. 1858
tychſamych hižon 767. Tak bu w l. 1860 nowa farſka cyrkej ſwj. Boſcźana
a w l. 1862 pola ſwj. Michała załožena. We lěcźe 1869 pſchindźe hiſchcźe
fara ſwj. Matija k tomu. Schulſkich dźěcźi licžeſche Barlin w
katholſkich wucžeŕnjach w l. 1866 hižom 2800, bjez tym zo bě jich w l.
1837 jenož 765. ♣K.♠

Němſka. Z Mnichowa. Naſche miniſterium kulta a wucžby je nětko we
zjawnym piſmje, we wotmłowjenju, kiž je 27. auguſta arcbiſkopej
pſchipóſłało, ſwoje ſtejiſchcźo we nětcžiſchich cyrkwinſkich zwadach
wozjewiło; wone ſtupi na ſtronu proteſtkatholikow a ſlubi, zo wſchěch
tych zakita, kotrymž duchowna wyſchnoſcź na wudokonjenju cyrkwinſkoho
abo wucžeŕſkoho zaſtojnſtwa pſchi katholſkich woſadach abo ſchulach
zadźěwa. Cyrkwinſka wyſchnoſcź namaka pak ſo tu doſpołnje we ſwojim
prawje. Dokelž tola njemóže nikoho hako duchownoho katholſkeje woſady
abo hako wucžerja kathołſkich dźěcźi cźeŕpjecź, kiž wucžbu katholſkeje
cyrkwje prěje a jeje kaznjam z dobrej wolu napſchecźo dźěła. Miniſterium
pak prócuje ſo dopokazacź, <pb n="147"/>zo je wucžba wo bamžowym
njezmólnym wucžeŕſtwje za bajerſki kraj a joho poddanow ſtraſchna. Kóždy
pak wěſcźe, kiž wuprajenu wucžbu znaje a rozemi, a to je kóždomu móžno,
kiž ma ſwěrnu wolu k tomu, zo je to njetrěbna a pytana bojoſcź.
Miniſterium namaka tu wjele wjacy witanu pſchiležnoſcź, katholſkej
cyrkwi a jeje ſkutkowanju zadźewki pſchihotowacź. Z cyła wěſcźe njejo
bajerſke miniſterium ſame wot ſo tutu krocžel cžiniło, ale najſkerje po
napraſchowanju a pſchihłoſowanju z Barlina. We najbližſchim cžaſu (20.
ſeptembra) zhromadźitej ſo wobej komorje bajerſkoho ſejma k wuradźenju
krajnych naležnoſcźow. Bórzy budźe ſo potajkim wot ludowych zaſtupjerjow
wo naſtatej pſchekorje miniſterija a biſkopſtwa tež jednacź, tež tu
budźetej ſo dwě ſtronje měricź. Kaž je znate, je wjetſchina ſejma derje
katholſka a ſměmy ſo nadźecź, zo budźa wſchitcy krucźe hromadu ſtacź,
hdźež ſo wo tak wažnych wěcach rycži, a zo tak zjawnje we mjenje
bajerſkoho ludu ſwoju njeſpokojnoſcź miniſtram wupraja, kiž ſu ſo
zwažili prawa tamneje cyrkwje ranicź, k kotrejž wulka wjetſchina
poddanow pſchiſłuſcha. ♣Ł.♠

Němſka. We Mainzu bě we prěnich dnjach tutoho tydźenja powſchitkomna
zhromadźizna wſchelakich němſkich katholſkich towarſtwow. Tajka
zhromadźizna zeńdźe ſo wot lěta 1848 kóždolětnje we tym abo druhim z
wjetſchoho dźěla katholſkim měſcźe Němſkeje, zo bychu tak te po cyłym
rozſchěrjene katholſke towaŕſtwa, kiž maja pſchi wſchelakorych,
woſebitych wotpohladanjach tola tamne pſchezjene, prawa ſwj. cyrkwje
zamłowjecź a za naležnoſcźe ſwj. wěry ſo ſtaracź, z nowa zas tamne
ſrědki a pucźe ſebi wuradźeli, pſchez kotrež móža najlěpje tute
wotpohladanjo wuwjeſcź, zo bychu katholſcy mužojo ſo ſpóznali a pſchez
hromadźepobycźu zas k dalſchomu ſkutkowanju zahorili. Lětuſcha
zhromadźizna ma pſchi naſtatej pſchekorje bjez ſwětnej a cyrkwinſkej
wyſchnoſcźu, pſchi nowych leſnych napadach, kiž helſke mocy pſchecźiwo
cyłomu kſcheſcźanſtwej zbudźichu, woſebitu wažnoſcź. Zhromadźizna je
tohodla tež jara ſylnje wopytana, pſchez 1500 katholſkich muži ze
wſchěch róžkow Němſkeje ſo na njej wobdźěli, mjez nimi biſkop Baudri z
Kölna, biſkop Ketteler z Mainza, wjele němſkoho zemjanſtwa, duchownych a
ſwětnych wucžerjow z wyſokich ſchulow, a wjele druhich znatych ſławnych
muži. Njedźelu wjecžor bě powitanjo hoſcźi, kiž ſo wot kapitulara a
ſławnoho katholſkoho ſpiſowarja Moufanga pſchez rjanu rycž ſta. Tež
druzy rycžnicy hižom pſchi tutej pſchiležnoſcźi rycžachu. Póndźelu rano
pſchi najrjeńſchim wjedrje cźehnjeſche pſchez rjenje wupyſchene haſy
cźah katholſkich muži do doma, hdźež mějeſche biſkop Ketteler ſwjatocžne
kemſche. A dopołdnja w 10 bě prěnja zhromadźizna. Měſchcźanſki zaſtupnik
Baudri z Kölna bu za pſcheſydu wuzwoleny. Wo dalſchich wuradźenjach
budźe kath. Poſoł we ſcźěhowacym cžiſle powjedacź a ſpomni jenož dźenſa
hiſchcźe, zo je tež ſwj. wótc pſchez woſebite piſmo, kiž ſo we prěnjej
zhromadźiznje cžitaſche, tej ſamej ſwoje japoſchtolſke požohnowanjo
wudźělił. ♣Ł.♠

Z Roma. Tudy je wubjerk hromadu ſtupił, kotryž chce k wopomnjecźu
dołhoho knjejſtwa Piuſa ♣IX.♠ widźowny wopomnik ſtajicź, kiž by
potomnikam ſławu a pocžinki tohole wulkoho bamža ſtajnje wopowjedował.
Tónle wubjerk mjenuje ſo ♣commission de l’oeuvre pie d’union catholique♠
(t. r. kommiſſija pobožnoho załoženja katholſkeje jednoty) a ſteji pod
wjedźenjom pſchedſydy k. komornika <pb n="148"/>Gaetano Golfieri w
Romje. Wón chce dobrocźeŕſki wuſtaw (inſtitut) za wſchěch katholikow w
Romje załožicź pod Piuſowym mjenom a pod zakitom cuzych mócnaŕſtwow, kaž
tež doſtojny wopomnik Piuſej w ſwojim cžaſu ſtajicź. Tohodla je wón
wſchitkim katholſkim cžaſopiſam a potajkim tež naſchomu Póſłej
pſcheproſchenjo a ſchtemplowane liſty póſłał, na kotrychž maja ſo dary,
k tomu kóncej hromadźene zapiſowacź. Zapiſk tychle darow budźe we wulkim
albumje bamžej pſchedpołoženy. Dokelž budźa dary tež po diöceſach a
wſchelakich ludach hromadu zeſtajane, by pſchihodne było, hdy bychu tež
wěriwi ſakſkeju diöceſow a tohorunja katholſcy Serbja něſchto k tomu
nawdali. Schtemplowana liſta (♣Offrande volontaire pour l’institut
etc.♠) leži pola redaktora Póſła; ſchtóž chce něſchto k tomu dacź, ſo w
běhu ſchtyrjoch njedźelow do liſty zapiſa abo zapiſacź da.

Z Roma. Po dźakownej pobožnoſcźi za dołhe knježenjo Piuſa w cyrkwi
♣Maria sopra Minerva♠ naſta 24. t. m. hara, wołanjo a ſkóncžnje puki na
torhoſchcźu pſched cyrkwju. Hdyž žandarmojo někotrych hawtowarjow
zajachu a wotwjedźechu, bu zběžk tež na druhich haſach. Dokelž bu
wuſwobodźenjo wěſtoho Tognetti a druhich zajatych z mocu žadane,
dyrbjeſche policija tſělecź, pſchi cžimž bu jedyn morjeny a 30
ranjenych.

Raležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: 297. kubleṙ Jakub Kral z Kocźinje; 298. kubleŕ
Mikławſch Grofa z Kocźinje; 299. kubleŕ Pětr Libſch z Dubrjenka; 300.
Hana Skalie z Khróſcźic; 301. gymnaſ. Jakub Skala z Khróſcźic; 302 Jakub
Budar ze Stareje Cyhelnicy; 303. Jan Buk z Wětrowa; 304. Michał Rjeṅcž z
Jaſeṅcy; 305. k. adminiſtrator ♣P.♠ Ludwik Angermann z Róžanta; 306. k.
♣P.♠ Benno Kral w klóſchtrje Oſſegu.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Marija Thereſia, dź. Karla F. T. Poppa z B.;
Ernſt Jurij, ſ. murjerja Mikł. Delanka z B.; Hana Haṅža, dź. njeboh
Michała Zyndy z B.; Mathilda, dź. Jana Auguſta Töppela z B. — Zemrjecżi:
Michał Ernſt, ſ. njeboh Michała Zyndy z B., 6 l. 5 měſ.; Karl Auguſt, ſ.
murjerja M. A. Krala z B., 5 měſ. 8 dn.; Marija rodż. Manjokec, mandź.
Pětra Stercela z podhroda, 73 l. 4 měſ. 10 dn.; Jan Steglich z Něwſec,
63 l.

Někotſi Serbja chcedża na dnju ſ. Michała w proceſſionje do
Philippsdorfa hicź na měnjenjo ſ. wótca. Schtóž chce ſo pſchizanknycź,
njech do ſerbſkeje cyrkwje w Budyſchinje ke mſchi pſchińdźe. Po
kemſchach ſo woteṅdże.

Mikławſch Bedrich.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: jedyn khudy
wotrocžk 1 tol. a jedyn njemjenowany tež 1 tol. (woboje pſchez k.
Wernera); M. S. z P. 20 tol.; M. W. z W. 50 tol.

Hromadże: 5597 tol. 20 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 19. 7. oktobra 1871. Lětnik 9.♠

Officium po morwych.

Cyrkej hako ſtaroſcźiwa macźeŕ njezabudźe na ſwoje dźěcźi; z woſebitej
luboſcźu ſpomina wona na ſwojich wotemrjetych, wopruje za nich wopor
božeje mſchě, dopomni ſo na nich we wſchitkich ſwojich pacźerjach,
dokelž ze ſ. piſma wě, zo je bohu ſpodobne a za wotemrjetych wužitne, za
nich ſo modlicź a woprowacź. Kaž je nětko ſ. cyrkej pod wjedźenjom ducha
ſwjatoho za kóždy dźeń, za kóždu ſwjatocžnoſcź we lěcźe ze ſłowow ſ.
piſma a cyrkwinſkich wótcow woſebite pacźerje, tak mjenowany officium,
zeſtajała, a wſchěm ſwojim ſłužownikam teſame ſpěwacź k winowatoſcźi
ſcžiniła, tak je wona tež woſebite pacźerje, woſebity officium za khude
duſche we cžiſcźu zeſtajiła a pſchi wěſtych pſchiležnoſcźach ſpěwacź
porucžiła. Tež we ſerbſkich farſkich cyrkwjach ſpěwa ſo tutón „officium
po morwych“ woſobnje na dnju wopomnjecźa khudych duſchow za wſchitkich
wotemrjetych a potom tež kermuſchnu póndźelu za załožeri a wſchěch
dobrocźeri domu božoho.

Officium za morwych wobſteji z dweju dźělow, z nyſchpora, kiž ſo dźeń
prjedy ſpěwa po ſkóncženym nyſchporje dnja ſamoho, a potom z raṅſchich
pacźeri, kiž matutinum a laudes rěkaju.

Na nyſchporje ſpěwaju ſo najprjedy pjecź pſalmow, te ſu: 114, 119, 120,
129 a 137. We tutych pſalmach ſkorži kralowſki ſpěwaŕ David bohu tomu
knjezej ſwoju nuzu a ſwoje hubjenſtwo, a proſy wo wumoženjo a ſmilny
ſud, dokelž pola knjeza je miłoſcź a pſchebohate wumoženjo. To je hłowne
wobjecźo tamnych pjecź pſalmow, kiž je cyrkej za nyſchpor za
wotemrjetych wuzwoliła. To pak ſu tež zacžucźa khudych duſchi we
cžiſcźu, kiž boloſcź a zrudobu cźeŕpja a z hłubiny wo wodacźo a miłoſcź
proſcha. Swoju dowěru pak ſtajeja woni na toho knjeza. We jich mjenje
pak nětko cyrkej jich zacžucźa, zdychowanja a próſtwy bohu tomu knjezej
pſchinjeſe a pſchiſtaji po kóždym pſalmje ſwoju próſtwu: „Knježe, daj
<pb n="150"/>jim wěcžny wotpocžink a wěcžne ſwětło njech jim ſwěcźi.“ Po
tutych pſalmach ſpěwa ſo potom khwalbny khěrluſch ſ. Marije, kraſne
„Magnificat“, a to ze wſchěm prawom, dokelž tež khude we cžiſcźu khwala
božu ſmilnoſcź, pſchez kotruž ſu wone pſched wěcžnym zatamanjom
zakitane, tež wone budźa wěſcźi za krótſchi abo dlěſchi cžas z Mariju
njebjeſke „Magnificat“ ſpěwacź, a boha za joho miłoſcź wěcžnje khwalicź.
Potom ſpěwa ſo mjelcžo „Wótce naſch“ a na to někotre krótke próſtwy a
tón wot cyrkwje zeſtajeny pacźeŕ, kiž ſo zas wobzanknje: „Knježe daj jim
wěcžny wotpocžink a wěcžne ſwětło njech jim ſwěcźi; daj jim wotpocžowacź
we měrje. Amen.“

Po nyſchporje je we wjele woſadach wobkhad na keŕchow, hdźež ſo 129.
pſalm: „Z hłubiny wołam ja k tebi“ z někotrymi druhimi pacźerjemi za
wſchěch tych, kotrychž cźěła ſu tudy pohrjebane, ſpěwa a rowy ſo ze
ſwjecźenej wodu pokrjepja a z woruchom pokadźa. Tež tutón wobkhad je
wěſcźi jene rjane khwalomne waſchnjo. Je woſada tak najprjedy we domje
božim ze cyłej cyrkwju za wotemrjetych boha proſyła, dźe wona nětko na
měſto, hdźež jeje wotemrjecźi wotpocžuja, zo by we luboſcźi tak woſobnje
za tych ſo modliła, z kotrymiž bě we žiwjenju pſchez zwjazki krjewje a
pſchecźelſtwa zjednocźena, zo by ſo na rowach ſwojich wotemrjetych na
ſwoju ſamotnu ſmjertnoſcź žiwje dopomniła, a ſo tu na zemi k zbóžnomu
horjeſtacźu pſchihotowała.

Rańſche pacźerje, kiž matutinum a laudes rěkaju, ſpěwaju ſo na dnju
ſamym, rano pſched kemſchemi. Teſame zapocžnu ſo ze 94. pſalmom, z
rjanym ſpěwom, we kotrymž ſo wſchitcy k cžeſcźenju boha toho knjeza
pſcheproſchuja. Pſched tymſamym, kaž tež po kóždej ſchtucžcy tohoſamoho
woſpjetuja ſo ſłowa: „Pójcźe, chcemy ſo modlicź kralej, kotromuž je
wſchitko žiwe.“ To je tróſchtny zapocžatk pacźeri za wotemrjetych.
Wotemrjecźi njejſu morwi, ſu jeno morwi za tón ſwět, ale nic za toho
knjeza, dokelž „Bóh njejo Bóh morwych ale žiwych“ (Mat. 22, 32) jich
cźěła ſu jeno morwe, jich duſche pak ſu žiwe, a my nadźijamy ſo, zo ſu
pola boha žiwe, abo zo budźa k najmjeńſchomu junu pola njoho žiwe, a zo
bychmy jim my k tutomu zbóžnomu žiwjenju dopomhali, proſymy my za nich.
Po tutym cžeſcźenju pſcheproſchowacym ſpěwje ſcźěhuja tak mjenowane tſi
nokturny t. r. po prawym nócne pacźerje, dokelž ſo prjedy we wſchelakich
dźělach nocy ſpěwachu. Kóždy nokturn wobſteji z tſjoch pſalmow, wótce
naſcha, a potom tſjoch krótkich wotdźělenjow ſ. piſma. Wobjecźo pſalmow
je podobne z nyſchpornymi pſalmami: próſtwa za pomoc božu a dowěra na
blizke wumoženjo (5 pſ.); želnoſcźiwe pokutne zdychowanja (6. pſ.);
próſtwa wo zakit pſched njepſchecźelemi a pſcheſcźěhowarjemi (7. pſ.);
dowěra na boha, ſwěrnoho paſtyra wſchěch ſwojich (22. pſ.); próſtwa wo
wodacźo hrěchow (24. pſ.); žadoſcź za bohom (26. pſ.); khwalba božeje
ſprawnoſcźe a ſmilnoſcźe (pſ. 39) a nutrna horca žadoſcź za bohom tym
knjezom (pſ. 41). Kak ſwěrne njejſu tu zaežucźa a žadoſcźe khudych
duſchi we cžiſcźu wuprajene. Boloſcźiwje wobželnoſcźa, zo ſo njejſu
lěpje kóždoho, tež najmjeńſchoho hrěcha paſli, zo njejſu ſwoje ſłaboſcźe
doſpołniſcho zapokucźili, pilniſcho dobre ſkutki ſkutkowali, ponižnje
proſcha nětko boha wo wodacźo a wumoženjo, nutrnje a horco žadaja jich
duſche za bohom, jich najwoſobniſchim kubłom.

Runje tak pſchihódne kaž pſalmy, ſu tež wotdźělenja ſ. piſma, kiž ſo tu
<pb n="151"/>cžitaja, wuzwolene, wſchě ſu wzate z knihow Joba. Schtó
njeznaje tutoho muža boloſcźow, cźežcy pruhowanoho ſcźeŕpnoho Joba? Wón
dźěn bu z božim dopuſchcźenjom z najwjetſchimi horjemi domapytany, z
khudobu, khoroſcźu, nahłej ſmjercźu ſwojich dźěcźi, ze zacpěcźom a
hańbu, ale pſchi wſchěm woſta ſcźeŕpny, njezhubi ſwoju dowěru na boha, a
joho z podacźom do božeje wole pſchenjeſene hubjenſtwo mějeſche pak
zbožomny kónc. Njejſu khude duſche we cžiſcźu we wjele wěcach jomu
podobne? Tež wone žałoſcźa we cźežkim hubjenſtwje, z kotrymž ſo nicžo na
zemi pſchirunacź njehodźi, wone drje zdychujeja a ſo rudźa, ale cźeŕpja
pak ſcźeŕpnje, dokelž ſwoju winu znaja, njezhubja ſwoju dowěru na boha,
ale nadźija ſo z wěſtoſcźu, zo budźa jich zrudoby ſo do wjeſeli
pſchewobrocźicź, a jich nadźija njeje podarmo.

Su nětko tſi nokturny wuſpěwane, zapocžnu ſo laudes abo khwalbne
khěrluſche, dokelž wſchě pſalmy, kiž ſo tu ſpěwaja, wuzběhuja a khwala
boha toho knjeza, joho miłoſcź, joho ſprawnoſcź, mudroſcź a móc, luboſcź
a ſwěru. Wſchě ſtworjenja, ſłónco, měſac, hwězdy, ludźo a ſkót, njebjo a
zemja, powětr, woheń a woda ſo tu pſcheproſcha khwalicź toho knjeza. A
to cžinja tež khude duſche we cžiſcźu. Wone khwala božu ſprawnoſcź, kiž
jich nětko hiſchcźe khoſta, božu ſmilnoſcź, kiž jich pſched wěcžnej
ſmjercźu zakita. A runje tohodla ſu khude duſche we cžiſcźu tež
zbožomne, dokelž je jim wěcžne wjeſelo wěſte; na nje hodźa ſo ſłowa ſ.
Jana we potajnym zjewjenju (14, 13) nałožicź: „Ja ſłyſchach hłós z
njebjes, kiž mi prajeſche: zbóžni ſu morwi, kiž ſu we tym knjezu
wumrjeli.“ Z tutymi tróſchtnymi ſłowami ſkóncži cyrkej tež khwalbne
pſalmy, a ſpěwa nětko hiſchcźe tamny wjeſoły khěrluſch, kiž pſchi
narodźe ſ. Jana kſchcźenika joho nan Zacharias wot ducha ſ. napjelnjeny
zanjeſe, kraſne Benediktus t. j. Khwaleny budź tón knjez, bóh Iſraela.
We tutym khěrluſchu pſchipowjeda ſo blizki pſchikhad wumožnika ſwěta,
kiž budźe wſchěch rozſwětlecź, kiž we cźmě, a we ſcźinu ſmjercźe ſedźa.
Tónſamy njech tež rozſwětli duſche, kiž hiſchcźe we cžiſcźu za tutym
zbožomnym ſwětłom žałoſcźa a jich dowjedźe k wěcžnomu wotpocžinkej. To
dźěn je tón, kiž je prajił: „Ja ſym horjeſtacźo a žiwjenjo, ſchtóž do
mnje wěri, budźe žiwy, byrnje tež wumrjeł; a kóždy, kiž je žiwy a do
mnje wěri, njewumrje do wěcžnoſcźe.“ (Jana 11, 25. 26.) Tute ſłowa, kiž
Jězus k Marcźe prajeſche, ſpěwa cyrkej tež pſched a po khwalbuym
khěrluſchu „Benediktus,“ a ſkóncži potom laudes z tymiſamymi próſtwami a
pacźerjemi kaž nyſchpor.

Tak rjenje wjedźeſche ſ. cyrkej tamne pſalmy, hróncžka a wotdźělenja ſ.
piſma k ſwojim pacźerjam za wotemrjetych wuzwolicź, kiž zacžucźa,
zdychowanja, boloſcź a zrudobu, krutu dowěru a wjeſołu nadźiju khudych
duſchi tak ſwěrnje wupraja. Rjenje pak je tež to, hdyž ſo woſada prjedy
bohacźe k tutym pacźerjam zeńdźe, byrnje wona tež jich ſłowa
njerozemiła, hdyž jeno je znata z jich wobjecźom a wotpohladanjom. ♣Ł.♠

<pb n="152"/>

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Naſch hnadny knjez biſkop Ludwik je z Boha zaſy
ſtrowiſchi; tola dyrbi hiſchcźe wo jſtwě woſtacź a je tohodla tež
viſitaciju a firmowanjo w ſerbſkich woſadach po lěkaŕſkej radźe hacž na
pſchichodne lěto wotſtorcžił.

Z Budyſchina. Penſionirowany wotrowſki faraŕ k. Wels je ſo zaſy do
Davosa we Schwajcaŕſkej podał dla ſwojoho dowuſtrowjenja.

Z Budyſchina. Wuzwolerjam budyſkeje a radwoŕſkeje woſady dawa ſo k
wjedźenju, zo bu k. kubleŕ Strauch z Rodec za zapóſłanca na ſakſki ſejm
z wjetſchinu wuzwoleny.

Z Grunawy. Wyſokocžeſcźeny k. wucžeŕ Józef Bergmann je ſo z 1. oktobra
ſtaroby a khorowatoſcźe dla penſionirowacź dał. Wón je bjez někotrych
měſacow 50 lět wucžeŕ a 72 lět ſtary. Bóh daj jomu po dźěłapołnym
ſkutkowanju wjeſoły wjecžor žiwjenja! Kaž ſłyſchimy, zaſydli ſo wón
nětko w Oſtritzu.

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Dokelž je k. dwórſki prědaṙ Emil Heine do penſiona ſtupił,
ſtaj nětko k. Wahl a k. Potthoff ſwoje zaſtojnſtwo hako dwórſkaj
prědarjej naſtupiłoj.

Z Dreždźan. Nowowuzwoleny miniſter kultuſa a zjawnoho wucženſtwa k.
♣Dr.♠ z Gerber, dotalny profeſſor w Lipſku a w loni pſchedſyda prěnjeje
ſakſkeje krajneje ſynody, je ſwoje wyſoke zaſtojnſtwo w tutych dnach na
ſo wzał.

Z Dreždźan. Knjez wucžeŕ Schmidt je wucžeŕſke měſto w ſwójbje Joho
kralowſkeje Wyſokoſcźe prynca Jurija naſtupił.

Z Dreždźan. Nowoſwjecźeny měſchnik k. Manfroni je za kapłana do
Chemnitza pſchiſchoł, dotalny tamniſchi kapłan k. Salm do Plauena a
plauenſki k. Hillebrandt do Miſchna za farſkoho adminiſtratora.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Němſka. We Mainzu bě wot 10. hacž do 14. ſeptembra, kaž ſo we poſlenim
cžiſle Poſoła hižom ſpomni, powſchitkomna zhromadźizna katholſkich
towarſtwow. Zeſchło bě ſo tu wjac hacž 1400 ſobuſtawow a hewak wobdźěli
ſo tež wjele druhich katholſkich muži ze wſchěch dźělow Němſkeje a z
pſchimjeznych krajinow, hako z dobytoho Elſaßa, ze Schwajcarſkeje, z
Rakuſkeje, z Danſkeje a Belgiſkeje. Zhromadźizny běchu wſchědnje a to
zjawne, na kotrychž móžeſche ſo kóždy wobdźělicź, a tajke, k kotrymž
mějachu jenož wotpóſłane ſobuſtawy katholſkich towarſtwow pſchiſtup. We
wſchěch wažnych naležnoſcźach katholſkoho ſwěta bu tu rycžane a
wuradźowane, woſebicźe wo nětcžiſchim njepſchecźelſkim wuſtupowanju
liberalnych ſwětnych wyſchnoſcźow a nowinow pſchecźiwo cyrkwi, wo
dowolenym potłocžowanju a wurubjenju ſwj. wótca; wo wocźehnjenju
młodoſcźe po kaznjach kſcheſcźijanſtwa, wo wobſtejnoſcźach katholikow we
jednotliwych njekatholſkich krajach, wo rozſchěrjenju katholſkoho
towarſchnoho žiwjenja; wobſchěrnje bu tež rycžane wo ſkutkowanju <pb
n="153"/>Lyonſkoho miſſionſkoho towaŕſtwa, kiž je bohužel pſchez ſurowu
wójnu we Francózſkej wulku ſchkodu na ſwojich lětnych dokhodach měło, a
potom wo ſkutkowanju towaŕſtwa ſwj. Bonifacia, kiž ſo, kaž je znate,
woſebje ſtara za katholſke woſady we němſkim kraju. Z hrimacym „ſława“
ſwj. wótcej Piuſej ♣IX.♠ bu zhromadźizna, kotruž duch pſchezjednoſcźe
wožiwi a kotraž wſchě ſobuſtawy k dalſchomu njepſcheſtawacomu wojowanju
za mȯc a prawo cyrkwje zahori, ſkóncžena. ♣Ł.♠

Němſka. Na cyrkwinſkej zhromadźiznje katholikow w Mainzu bu tež mjez
druhim na ſkutkowanjo towaŕſtwa ſ. Bonifacija ſpomnjene. Rozpraji ſo, zo
je tute towaŕſtwo we poſlenich 3 lětach 19 nowych miſſionſkich ſtacijow
z duchownymi a 43 ſchulow załožiło. Z cyła je tute towaŕſtwo wot ſwojoho
wobſtacźa hižon 240 miſſionſkich ſtacijow a 260 ſchulow załožiło. Tola
bydla hiſchcźe 150,000 katholikow rozpjerſcheni mjez proteſtantami w
němſkich krajach, kiž žane katholſke kemſchenjo porjadnje nimaja, a
20,000 katholſkich dźěcźi wopytuje hiſchcźe proteſtantſke wucžeŕnje.

We Mnichowje bě dobry tydźeń pozdźiſcho tež wulka zhromadźizna, kiž ſo
ſama, „ſtarokatholſka“ mjenuje, ale z njeprawdu, dokelž tu buchu ſrědki
a pucźe wuradźowane, kak ma ſo pſchecźiwo katholſkej cyrkwi a jeje
wucžbam dźěłacź a ſkutkowacź; tu běchu ſo zeſchli ſkoro wſchitcy tamni
mužojo, kiž běchu z tymi we vatikanſkim koncilu wuprajenymi wěrnoſcźemi,
woſobnje z wucžbu wo njezmólnym wucžerſtwje romſkoho bamža njeſpokojni,
kiž drje ſo ſamych a ſwoju naduwacu wědomoſcź za njezmólnu dźerža, nic
pak tu wot ducha ſwjatoho wjedźenu cyrkej. Probſt Döllinger we Mnichowje
ſcžini prěnju, nětko tež wěſcźi wot njoho ſamoho wobžarowanu krocžel, zo
zjawnje wucžby koncila prějeſche. We wjele wulkich měſtach woſobnje we
tajkich, we kotrychž běchu univerſity abo druhe wyſoke ſchule, namaka
ſebi podobnje zmyſlenych muži, kiž zas we ſwojej wokołnoſcźi druhich za
tu wěc dobychu. Kaž je znate, běchu runje we tajkich měſtach doſcź
pſchez wucžbu a piſma a woſobnje nowiny nakažanych ludźi, kiž mějachu
kaznje katholſkeje cyrkwje za cźežke drěmjo, a kiž tohodla dawno te ſame
wjacy njenjeſechu, lěta dołho cyrkwje njewopytowachu a ſwj. ſakramenty
njedóſtawachu. Tajcy běchu nětko jara lohcy pohnucź, z cyrkwju
njeſpokojnej ſtronje pſchiſtupicź. Tohodla namakamy my tež we Mnichowje
někotrych duchownych profeſſorow, wjele ſwětnych wucžeri na univerſitach
a gymnaſijach, zaſtojnikow wſchelakorych ſwětnych wyſchnoſcźow; wot
ſamoſtatnoho ludu pak jara mało. Zhromadźizny běchu zjawne, k kotrymž
móžeſche jedyn pſchez prjedy wudźělene kharty pſchiſtup doſtacź, a potom
tamne, we kotrychž ſo jeno wotpóſłane ſobuſtawy jednotliwych měſtow k
wuradźowanju dalſchoho ſkutkowanja zeńdźechu. We tutych pſchihotowacych
a wuradźowacych ſkhadźowanjach knježeſche wulka njepſchezjednoſcź,
woſebicźe wo namjecźe, kiž bě prof. Schulte ſtajił, zo ma ſo za tym
prócowacź, zo bychu ſo wſchudźom wot katholſkeje cyrkwje dźělene woſady
załožili. Pſchecźiwo tomu rycžeſche woſobnje Döllinger, dopomni jich na
to, zo dźěn woni runje pſchez to z katholſkeje cyrkwje wuſtupja, wo
kotrejž chcedźa woni tola woſtacź, kotruž chcedźa woni wucžiſcźicź a
porjedźicź; wón jim ze ſtawiznow dopokaza, zo ſo pſchez to k jenej wot
cyrkwje wotpanjenej ſekcźe ſcžinja a cyłu wěc ſkaža. Tola joho ſłowa
běchu podarmo, a ſkoro jedno<pb n="154"/>hłóſnje bu wobzanknjene,
wſchudźom za załoženjo nowych woſadow ſo prócowacź. Döllinger pak
wopuſchcźi zhromadźiznu, a njeje ſo na žanej wjacy zjawnje wobdźělił.
Zjawne zhromadźizny běchu woſobnje k tomu dźeržane, zo by ſo tež lud za
jich wěc dobył; a wo prawdźe jara wjele wcźipnoho ludu k nim
pſchikhadźeſche. Dołhe rycže, huſto pſchez pſchihłoſowace kleſkanjo
pſchetorhnjene, pſchecźiwo bamžej, biſkopam, jeſuitam a njezmólnoſcźi
bamža dachu ſo tu ſłyſchecź. Najnjehódniſcho rycžeſchtaj prof. Schulte a
Michelis. Ze wſchěch rycžow pak móžeſche jedyn ſudźicź, zo tutej
zhromadźiznje jeno katholſka wucžba wo njezmólnoſcźi romſkoho bamža na
pucźu njejo, ale tež wſchelake druhe, a z nowa pokaza ſo tu ſtary zakoń,
zo ſchtóž jenu wažnu wucžbu katholſkeje cyrkwje zacźiſnje, tež bórzy
wſchelake druhe prěcź zapocžina. Zhromadźizna njeje z cyła tamnu nadźiju
ſpokojiła, kiž ſu wſchelacy ludźo na nju ſtajeli a tež jeje pſchecźelojo
njewocžakuja wjele ſpomožnoho wot tutych muži. Tak khětſe hacž woni
katholſku cyrkej wopuſchcźa, pſchizanknu ſo k nim wſchitke njeſpokojne
ſtawy teje ſameje, pſchez kotrychž wotpad pak cyrkej nicžo njezhubi, ale
na cžiſtoſcźi jeno dobudźe, a cyła zbudźena hara je we božej
prědkwidźomnoſcźi ſrědk, ſwoju ſwjatu cyrkej wot njehódnych ſtawow
wurjedźicź. — Tež za žónſki ſplah, kotromuž ſo na powſchitkomnych
zhromadźiznach wobdźělicź dowolene njebě, buchu woſebite zhromadźizny
dźeržane, we kotrychž prof. Reinkens z Wrótſławy leſnje rycžeſche, a
wcźipne poſłucharki do ſwojich ſycźi łójicź ſo prócowaſche. — We
cyrkwicžcy ſwj. Mikławſcha běchu tež hižom wjacykrócź bože ſłužby hacž
dotal po waſchnju a ceremonijach katholſkeje cyrkwje. Tola wſchitko to
drje njebudźe katholſki lud zaſlepicź a na jich ſtronu pſchinjeſcź;
załožerjo noweje cyrkwje abo porjedźerjo katholſkeje tucźi mužojo, kiž
we Mnichowje ſwoje myſle wozjewichu, bycź njemóža, dokelž jim k tomu na
najnuzniſchim kruſche pobrachuje, na wěrje mjenujcy do božich
wozjewjenjow. ♣Ł.♠

Schwajcarſka. We Einſiedelu zhromadźichu ſo ſrjedź ſeptembra tež
katholſcy mužojo, woſobnje zemjenjo ze wſchěch europſkich krajow, zo
bychu mjez ſobu wuradźeli, kak móhli nujlěpje a wſchudźom na ſtajne
waſchnjo pſchimane a potłócžowane prawa cyrkwje zaſtupowacź. Prjedy hacž
rozeńdźechu, podpiſachu tſoje piſmo, adreſſu na ſwj. wótca,
njezatſchaſomnoho wjeŕcha wojowaceje cyrkwje, adreſſu na biſkopow
Schwajcarſkeje, kiž maja pſchi nětcžiſchim knježenju liberalnych, wſchě
nabožniſtwo woſobnje katholſku cyrkej hidźacych wyſchnoſcźow jara cźežke
měſta, a potom proteſt pſchecźiwo zadźerženju badenſkoho miniſteria we
naſtupanju katholſkich zaſtojnikow. ♣Ł.♠

Z Roma. 20. ſeptembra bě lěto, zo italſcy wojacy pod nawjedowanjom
generala Cadorna Rom napanychu, a na jene za italſke wójſtwo nic cžeſne
waſchnjo, ſwjate měſto kſcheſcźijanſtwa wobſadźichu. Tutón dźeń
dyrbjeſche ſo wot italſkeje ſtrony ze wſchelakimi demonſtracijemi
pſchecźiwo bamžej wobeńcź, tola ſo jim to njedowoli, a tak dyrbjachu ſo
ſpokojicź z wupójſnjenjom khorowi a wſchelakimi na zjawnych měſtach
dźeržanymi rycžemi. Za wjele wjetſchi dźěl romſkich wobydleri pak bě 20.
ſeptember dźeń zrudoby, dokelž nětko móžachu hižom zbožo a ſwobodu, kiž
jim italſke wójſtwo pſchinjeſe, ſpóznacź pſchez cźežke dawki a wſchelake
druhe njeſprawne potłócžowanja. Swjaty wótc dóſta pak na tymſamym dnju
<pb n="155"/>pſchez wſchelake deputacije wot ſwěrnych poddanow wopokazma
wěrneje luboſcźe a ſobuželnoſcźe. ♣Ł.♠

Francózſka. W ſeptembru ſu němſke wójſka twjerdźizny pſched Parizom a
někotre departementy (wokrjeſy) wopuſchcźili, kaž bě prjedy wucžinjene;
Francózowje ſu dotal nimale dwě milliardźe frankow wójnſkich khóſtow
zapłacźili. W cyłym kraju je pſchecy hiſchcźe mócne hibanjo wſchelakich
politiſkich ſtronow; tež Napoleonowi pſchiwiſarjo ſu hiſchcźe dźěławi.
Sejm je wot Thiersa hacž do decembra wotſtorcženy.

Amerika. W njekatholſkich nowinach Newyork-Herald piſche jedyn
proteſtant takle: „Ja móžu jenož ze zrudobu na nětcžiſchi ſwět hladacź.
Widźu tu 300 millijonow kſcheſcźanow ſtejo; katholikowje ſteja ze
pſcheſtrjenej brónju, druhowěriwi z hanjacym wuſmjecźom. Wſchitcy maja
woko na tamnoho cžeſcźehódnoho ſchědźiwca złožene, kiž je zaſtupnik
naſchoho wumožnika na tymle ſwěcźe, kotryž je nětk kaž jaty a na kóžde
waſchnjo wot njewěriwych cžródow pſcheſcźěhany. Je dha nabožnoſcź (wěra)
cyle zemrjeła? Njeje žana ſwěrna wěra wjac, kotraž by žiwjenjo dała,
hdyž je nuzne, za Khryſtuſa na zemi? Je kſcheſcźanſtwo jenicžcy mjeno,
abo je tež ſkutk? Je te wſchohomócne złote woprawdźe tón jenicžki Bóh za
nětcžiſchi ſwět, za katholſkich a njekatholſkich? Je duch, kotryž je we
tamnych lětſtotkach Saracenow ze Schpanſkeje wuhnał a we zradowanjach
zas kſchiž pozběhnył, nětk cźeknył, a to cźeknył na wěcžne? Je duch
kſcheſcźanſkoho rycźeŕſtwa, kotryž we tamnych zacźmitych cžaſach
barbarſke cžródy z Europy wuhna, a civiliſaciju (zdźěłanoſcź) a
kſcheſcźanſtwo wumoži a wudźerža, je tónle ſo cyle zhubił, kaž ſón?
Dyrbi tón kralowſki ſchědźiwc, tón ſwjaty wótc, hako ſwěrny potomnik
ſwj. Pětra, w putach wſchitko to wuſtacź, zo by cžwělowany był hacž do
ſmjercźe ſwojeje ſłaboſcźe? A 200 millionow katholſkich na zemi ſteja tu
z pſcheſtrjenej brónju? Je dha ſwět ſo podnurił jenicžcy do mjaſnych
wjeſelow? Njeſtanje dha ſo ſkóncžnje nicžo k pomocy ſwj. wótca w joho
cźerpjenjach? Hdźe je katholſki ſwět? Hdźe katholſka Rakuſka? Hdźe
katholſka Schpanſka? Hdźe Francózſka? Hdźe połkatholſka Pruſka? Ach!
wſchitcy z pſcheſtrjenej brónju pſchihladuja! A Pius ♣IX.♠ leži zwjazany
na rukach a nohach!“ Tajke ſu praſchenja jenoho proteſtanta we ſwobodnej
Americy. Tak budźa pozdźiſchi ſpiſowarjo, hdyž budźa naſch cžas ſudźicź,
tu tele praſchenja wopomnicź; ale budźa hiſchcźe pſchiſtajicź dyrbjecź:
Ach hdy bychu jenož woni brónje pſcheſtrjene zdźerželi; ale tak ſu je
woni hiſchcźe pſchecźiwo njomu a cyrkwi trjebali, a to wulcy kaž małi! —
Tola ludej, a to nimale powſchitkownje pak budźa a dyrbja ſpiſowarjo
ſtawiznow tu prawdu pſchipóznacź, zo njeje pſchihłoſował, ale zo je
zjawnje wuprajił: „Zo je to do njebjes wołaca njeprawda, kotraž ſo ſwj.
wótcej na zemi tudy ſtawa!“ ♣J. K.♠

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: kk. 307. Jurij Kilank z Noweje wjeſki; 308.
Jurij Sopa z Prawocżic; 309. Michał Běrk z Radworja; 310. Michał Buſcha
z Radworja; 311. Marija Handrikec z Kamjenjej; 312. farar Jakub Wels;
313. Hana Hetaſchowa z Kanec; 314. Jakub Bjarſch z Smjerdźaceje; 315.
Marija Donatec z <pb n="156"/>Bóſchic; 316. Michał Młónk z Hory; 317.
Michał Kokla z Khróſcźic; 318. Jurij Robel z Khróſcźic; 319. Madlena
Schcżapanec z Jaſeńcy; 320. Buk (Kſchižan) z Sernjan.

Dobrowólue dary: ♣P. T. N.♠ z Róžanta 11 nſl 5 np.

Za ſ. wótca: ♣Magnus dominus et laudabilis nimis♠ 1 toleṙ; 1 tol. 12
nſl. wot philippsdorfſkoho proceſſiona.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźenej: Louiſa Marija, dź. khěžnika Mikławſcha Juſta z
B.; Martha Amalia, dż. kublerja Lorenca z Dalic. — Zemrjecźi: Marija M.,
dż. Jakuba Pórnadżika z podhroda, 1 lěto; Haṅža, Valentina Górnoho z B.,
9 měſ.; Martha, dź. Pětra Wuſchanſkoho z B., 1 l.; Johanna, mandź.
krawca Pfeila, 25 l.; M. dź. Jana Zimmera z B., 4 l. 9 měſ.; Mikławſch,
ſ. njebo Mikł. Narcźika ze Židowa 2 l.

Z Radworja. Kſchcźeni: Marija Thereſta, dź. Handrija Henzela z Lutowcža;
Jan Michał, ſ. Jakuba Lehmanna z Brěmjenja; Hana, dź. Guſtava Paula z
Lupoje; Jan, ſ. Mikławſcha Wawrija z Radworja (†); Jan Auguſt, ſ. Jana
Adama z Lupoje; Khatyrna, dź. Jana Cyža z Radworja; Madlena, dż. Cžunki
z Khelna. — Zemrjecżi: Jan, ſ. Miſławſcha Libſche z Radworja, 4 m. 9
dn.; Jakub, ſ. Michała Hěblaka z Měrkowa, 1 m. 18 dn.; Jan Auguſt Freund
z Radworja, 64 l. 6 m.; Michał Mětowſki z Radworja, 55 l. 2 m.; Michał
Handrik z Radworja, 37 l.; Marija, dź. Auguſta Gnauki z Miłkee, 2 l. 3
m.

W tachantſkej keneli a pola kk. wucžerjow ſu na pſchedaṅ:

Biblijſke ſtawizny ſtaroho a nowoho zakonja

za katholſke wucžeŕnje wobdźěłał Michał Hórnik. 192 ſtronow. Z titlowym
wobrazom a z khartu ſwjatoho kraja. Wjazany exemplar w partijach płacźi
65 np., njewjazany 5 nſl. W knihikupſtwach ſu dróžſche po pſchiražku
percentow.

We expedicijach je Póſła za 3 nſl. na pſchedaṅ:

Pomocna knižka k wulicženju nowych a ſtarych měrow a wahow.

Hilfsbüchlein zur Berechnung der neuen und alten Maße und Gewichte.
Serbſki a němſki je w tutej knižcy jara derje wułožena dołhoſtna,
płoninſka a cźěleſna měra, tež za tócžne wěcy, žita atd. Pſchidaty je
pſchehlad decimalow atd. W ſchulach dyrbi ſo nowa měra a waha lětſa
nawucžicż; duž porucžamy tule knižku tym ſamym. Wona je tuniſcha dyžli
podobne němſke!

Wuſchłe ſu a móžeja ſo we expediciach Kath. Póſła dóſtacż:

1) Litanija wo najſwjecziſchej, wutrobje Jězuſowej. 8 ſtron. — 6 np.

2) Cžeſcźowanjo ſydom boloſcźow a ſydom radoſcźow ſwjatoho Józefa. 8
ſtr. — 6 np.

3) Litanija k cžeſcźi ſwjatoho Józefa. 4 ſtr. — 4 np.

4) Róžowe k ſpomoženju duſchow we cžiſcźu. 2 ſtr. — 2 np.

5) Khěrluſch wo ſwjatym Duchu. 2 ſtr. — 2 np.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: k božej
cžeſcźi 1 tol. jena wudowa z Budyſchina 2 tol.

Hromadźe: 5600 tol. 20 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 20. 21. oktobra 1871. Lětnik 9.♠

Schto rěka: wotpuſki khudym duſcham we cžiſcźu pſchiwobrocźecź.

Po ſmjercźi njewocžakuje kóždoho cžłowjeka tónſamy wotſud, dokelž ſyn
cžłowjeka budźe kóždomu płacźicź po joho ſkutkach (Mat. 16, 27). Zbóžny
tamny ſwěrny wotrocžk, kiž we hnadźe božej cžiſty wot kóždoho blecžka
tute žiwjenjo wopuſchcźi, we wokomiknjenju ſmjercźe wotucźa k wjeſołomu
njebjeſkomu žiwjenju. Jara zrudny pak je wotſud tamnych, kotrychž duſche
ſu pſchi wuſtupje ze ſwěta ze ſmjertnymi hrěchami womazane, na wěcžne
poſtorcža ſo do płomjenjow hele. Tamne duſche pak, kiž tak maja hiſchcźe
ſnadne ſłaboſcźe a njedoſpołnoſcźe na ſebi, kiž jim na pſchiſtupje do
wěcžnych wjeſeli hiſchcźe zadźewaja, dokelž do njebjes njepſchińdźe
nicžo njecžiſte, dyrbja pſchez cźeŕpjenja hakle ſo wudoſpołnjecź, a
božej ſprawnoſcźi wſcho zarunacź, a potom pſchipuſchcźa ſo hakle
wužiwanju njebjeſkeje zbóžnoſcźe. Cžas jich cźeŕpjenja móža pobožni
wěriwi pſchez bohuſpodobne ſkutki jim pſchikrótſchicź, po wucžbje ſwj.
cyrkwje, kiž je we powſchitkomnym koncilu we Lyonje (1274) ſwjatocžnje
wuprajena a pſchez tridentinſki koncil z nowa wobkrucźena. Z tym njebu
ſnadź nowa wucžba poſtajena, ale jenož znata, we wſchěch cžaſach wucžena
wěrnoſcź z nowa wozjewjena. Hižom we ſtarym zakonju bu za wotemrjetych
woprowane, dokelž běchu židźa pſcheſwědcženi, zo je ſpomožna a ſwjata
wěc za wotemrjetych ſo modlicź, zo bychu wot jich hrěchow byli wumoženi.
(2. Mak. 12, 46.) A we kſcheſcźijanſkim cžaſu bu tuta wěrnoſcź pſchecy
wěrjena, a pobožni wěriwi pſchińdźechu ſwojim wotemrjetym pſchecy k
pomocy pſchez pacźerje, wopor božeje mſchě, jałmožny a druhe dobre
ſkutki, kiž woni we tym wotpohladanju ſkutkowachu, zo by Bóh tón knjez
te pſchez nje dobyte zaſłužby khudym duſcham we cžiſcźu chcył
pſchiwobrocźecź.

Na jene jara ſpomožne waſchnjo pſchińdźe ſo khudym duſcham we cžiſcźu
<pb n="158"/>tež k pomocy pſchez wotpuſki. We wſchěch cžaſach je cyrkej
to wucžiła a wot najprěniſchich cžaſow jow wotpuſki dowolała, kiž móža
ſo duſcham we cžiſcźu pſchiwobrocźecź, napſchecźiwne wucžby pak je hako
wopacžne zacźiſła. A woprawdźe, hdyž ſu naſche pacźerje a dobre ſkutki
ſame na ſebi khudym duſcham we cžiſcźu wužitne, njedyrbimy my potom tež
wěricź, zo ſu wotpuſki, kiž ſu tola pſchiwobrocźenja zaſłužbow
Khryſtuſowych, najzbóžniſcheje knježny Marije a druhich ſwjatych, khudym
duſcham we cžiſcźu wužitne? Wotpuſk dobycź rěka: pſchez wěſte pobožne a
pokutne ſkutki ſpuſchcźenjo dźěla abo wſchěch tamnych cžaſnych ſchtrafow
doſtacź, kotrež bychmy my po wodatym hrěſche hiſchcźe tu na zemi abo we
cžiſcźu wocźeŕpjecź dyrbjeli. Boža ſprawnoſcź pak, kotrejž dyrbi za
kóždy hrěch doſpołnje ſo doſcź cžinicź, wujedna ſo pſchez njeſkóncžne
zaſłužby Khryſtuſowe a joho ſwjatych, kiž je tón knjez hako jedyn
njewoſaknity pſchedrohi pokład ſwojej cyrkwi wotkazał. Z tutoho pokłada
tak cyrkej cžeŕpa, hdyž wona ſwojim wěriwym pſchez wotpuſki hnady, to je
ſpuſchcźenjo cžaſnych ſchtrafow wudźěla. Wěriwi pak móža tute doſtate
hnady tež za khude duſche we cžiſcźu Bohu horje woprowacź, t. r. woni
móža Boha proſycź, wón chcył te wot nich pſchez wěſte pokutne ſkutki
dobyte zaſłužby khudym duſcham pſchiwobrocźecź a pſchez to ſo pohnucź
dacź, jim cžas cźeŕpjenja pſchikrótſchicź abo boloſcźe polóžicź.
Wotpuſki móža ſo tak jeno po waſchnju próſtwow khudym duſcham we cžiſcźu
pſchiwobrocźecź. Duſche we cžiſcźu njeſtoja wjacy pod ſudniſtwom ſwj.
cyrkwje; cyrkej nima tak tu móc wjacy jim jich ſłaboſcźe abo cžaſne
ſchtrafy, kotrychž dla woni hiſchcźe cźeŕpja, ſpuſchcźecź, kaž ſwojim na
zemi ſo namakacym ſobuſtawam, ale wone ſu doſpołnje pod ſudniſtwo bože
ſtajene, Bóh ſam móže jim ſpuſchcźecź, a ſwjata cyrkej hako luboſcźiwa
macź ſwojich cźeŕpjacych dźěcźi njepſcheſtawa ſo za nje pilnje ſtaracź,
nic jenož ze ſwojimi pacźerjemi, ale wona wotewri tež za nje tamny ji
wotkazany bohaty pokład zaſłužbow Khryſtuſowych a joho ſwjatych, a z
njoho podawa wona tež božej ſprawnoſcźi tamne zarunanjo, kotrež bychu
khude duſche hewak ſame pſchez dołhe a cźežke cźeŕpjenja ſebi zaſłužicź
dyrbjeli, wona to cžini z krutej dowěru, zo tón knjez jeje prȯſtwy, a
zaſłužby ſwojoho jednorodźenoho ſyna a joho ſwjatych njezacpěje, ale
jeje dźěcźom jich dołh hnadnje ſpuſchcźi.

Wotpuſki khudym duſcham we cžiſcźu pſchiwobrocźecź rěka po tajkim: Boha
proſycź, wón chcył tamne hnady, kiž je jedyn pſchez wěſte pokutne ſkutki
ze pokłada zaſłužbow Khryſtuſowych dobył k ſpomoženju khudych duſchi we
cžiſcźu nałožicź, jich boloſcźe polóžicź abo cžas jich cźeŕpjenja
pſchikrótſchicź. Je tak k pſch. něchtó pſchez ſwěrne dopjelnjenjo
wſchitkich pſchedpiſanych dobrych ſkutkow jedyn doſpołny wotpuſk dobył,
a wopruje tónſamy za khude duſche we cžiſcźu, njeſmje pak ſebi wón
myſlicź, zo jim pſchez to wſchitke cžaſne ſchtrafy ſpuſchcźa, a wone tak
z měſta cžwěle ſo wumoža, ně, kak wjele ſo jim ſpuſchcźi, to poſtajicź
móže jeno Bóh ſam, cyrkej nima na nim ſudniſkeje mocy kaž nad ſwojimi
hiſchcźe na zemi žiwymi ſobuſtawami, tucźi jenož móža pſchez doſpołne
wotpuſki ſpuſchcźenjo wſchěch cžaſnych ſchtrafow dóſtacź. Tola pak ſměmy
my wot božeje ſmělnoſcźe z wěſtoſcźu wocžakowacź, zo khude duſche we
cžiſcźu pſchez pſchiwobrocźenjo wotpuſkow, woſobnje doſpołnych
wotpuſkow, wulke polóženjo dóſtanu, a tamny zwjazk luboſcźe, kiž <pb
n="159"/>je nas we žiwjenju zjednocźił, cžini nam k winowatoſcźi, na
kóžde waſchnjo, woſobnje tež dobycźo wotpuſkow jim k pomocy pſchińcź, a
jim k tamnomu zbožu dopomhacź, za kotrymž woni tak nutrnje žadaja. ♣Ł.♠

Nowa ſerbſka protyka.

Hacžrunje běžace lěto hiſchcźe khwilu traje, doſtawamy tola hižo
wſchelake protyki do rukow, kotrež mamy, da-li Bóh, pſchichodne lěto
trjebacź. Protyka je witany hóſcź, kotryž ma pſchiſtup do kóždoho domu;
haj wona je hóſcź, kotromuž najdlěje w domje pſchebywacź rady dowoleja.
Hdyž pak tež cuznika hako hoſcźa cžeſcźimy, dyrbimy ſwojoho
najbližſchoho pſchecźela hiſchcźe bóle ſebi wažicż. Tajki blizki
pſchecźel je za naſchich cžitarjow a za kóždy katholſki ſerbſki dom
runje wudata „katholſka protyka“, lětſa z pobocžnym titlom tež „krajan“
mile pomjenowana a wot towaŕſtwa ſſ. Cyrilla a Methoda nakładowana.
Pilny krajan je ju z woſebitej prócu a wuſtojnoſcźu zeſtajał a napiſał;
někotſi druzy ſu pódla hako ſobukrajenjo popomhali. Jomu a jim budź
dźakna ſława!

A ſchto dha w tej protycy, kiž ſo w macźeŕſkej rycži wudawa, dobroho
ſteji? Najprjedy w tak woſebje mjenowanym protycžnym dźěle wſchitko,
ſchtož ſo wot dobreje protyki žadacź ſmě, a hiſchcźe wjele wjacy; na
pſchikład ſteji pola mjenow wſchelakich ſwjatych ſtrona poznamjenjena,
na kotrejž w „Žiwjenju Swjatych“ wo tychſamych ſo powjeda. Na to
ſcźěhuje „Cžas Božich ſłužbow“, kaž je we wſchěch cyrkwjach naſcheje
diöceſy a potom „cyrkwinſka protyka za wſchitke ſerbſke woſady“. Potom
ſcźěhuje jara zajimawe rjane powjedancžko „Syrota“, kotrež budźe ſo
kóždomu cžitarjej lubicź. Powucžny naſtawk „z kołcža“ wot k. wucžerja
Žura zaſłuži tohorunja woſebite pſchipóznacźo. Žortnaj kuſkaj
„Wuběhowanjo zajaca a jěžika na małych ladach“ a „Bur a joho wotrocžk“
wuſkutkujetaj zawěrno ſtrowy ſměch. Scźěhowace bjezžortne kruchi:
„Wucžba za njerodnych ſtarſchich“, „Schtož njeje, móže hiſchcźe bycź“ a
„Njeměj prědowanjo k ſměcham“ a hiſchcźe někotre druhe ſu tež
wobkedźbowanja jara hódne. Tež budźa wſchelacy rady widźicź, hdyž
ſkóncžnje doſpołny zapiſk duchownych a wucžerjow łužiſkeje a
dreždźanſkeje diöceſy, kaž tež kulowſkeje woſady doſtanu.

Duž njelutuj nichtó taj dwaj ſtaraj ſlěbornaj a kuṗ ſebi nowu protyku.
Hdyž ſo tak wjele za njetrěbne wěcy wudawa, móže ſo tež na wužitnu
ſerbſku protyku a knihu něſchto mało wudacź!

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Naſch hnadny k. biſkop je z Boha zaſy cyle ſtrowy a je
wcžera do Dreždźan wotjěł.

Z klóſchtra Marijneje Hwězdy. Na 9. oktobra ſwjecźeſchtej tudy dwě
knježnje, ſubpriorka Johanna Beer a laiſka knježna Aleydis Delenk
60lětny jubilej ſwojoho profeſſa (wotpołoženja klóſchtyrſkich ſlubow).
Prěniſcha je 79 lět ſtara a w Cžechach rodźena (jeje nan bě ze
Sakſkeje), druha je 88 lět a z Pěſkec rodźena.

<pb n="160"/>

Z klóſchtra Marijnoho Doła. Pſched tydźenjom je tudy kapłanka, rodźena
Welſec z Kulowa, po dlěſchej khoroſcźi zemrjeła.

Ze Schpitala pod Kamjencom. Na 8. oktobra bu naſch nowopoſtajeny prěni
farſki adminiſtrator k. Jakub Werner, kiž bě někotre dny prjedy ſem
pſchiſchoł, tudy ſwjatocžnje do ſwojoho zaſtojnſtwa zapokazany. W mjenje
tachantſkoho konſiſtorija běſche wyſokodoſtojny k. ♣can. cap.♠ ſenior
Hoffmann z Budyſchina a ze ſtrony kollaturſkoho knjejſtwa wyſokodoſtojny
k. probſt ♣Dr.♠ Eiſelt z Marijneje Hwězdy tohodla ſem pſchijěł. Po
dźewjatej hodźinje bě ſo wjele pobožnych z bližſcheje a daliſcheje
wokolnoſcźe zhromadźiło. Zapokazanjo a Bože ſłužby ſtachu ſo w němſkej
rycži. Po khěrluſchu wuſtupi najprjedy k. ſenior Hoffmann a pſchedſtaji
z dlěſchej rycžu zhromadźenym k. Wernera hako farſkoho adminiſtratora za
Schpital. Na to dźěſche k. Werner na klětku a dźeržeſche ſwoje naſtupne
prědowanjo a potom Božu mſchu, pſchi kotrejž ſo pod wjedźenjom k.
wucžerja Mikławſcha Pecha khěrluſch jara wuſtojnje ſpěwaſche. Skóncžnje
zanjeſe hiſchcźe k. ſenior ♣Te Deum laudamus,♠ kotrež pſchitomni w
němſkej rycži dale ſpěwachu. Bóh žohnuj k. Wernera a joho nowu woſadu!
Bóh zapłacź klóſchtrej Marijneje Hwězdy, hnadnej knjeni abbatiſſy, k.
probſtej a wſchitkim, kiž ſu ſobu pjenježne ſrědki abo porucžnoſcź a
dowolnoſcź k tomu dali, zo je tež Schpitalej abo Kamjencej ſtaty
duchowny daty, kotryž chce tam Bože kraleſtwo twaricź z joho hnadu!

Z pola. Žadyn lud na ſwoju narodnu rycž njezabudźe a byrnje we druhich
rycžach piſacź a rycžecź mohł, dawa tola ſwojej macźeŕnej rycži prěnje
měſtno. Tak na pſchikład dadźa ſebi we Francózſkej abo w Americy bydlacy
Němcowje, byrnje derje francózſcy abo jendźelſcy rozemili, tola němſki
prědowacź (k zdźerženju duchownych za parizſkich Němcow je ſo pſched
někotrymi lětami tež hromadźiło), trjebaja němſke nabožne knihi, maja na
rownych kamjenjach najbóle němſke napiſmo atd. Njedyrbjeli my Serbja tež
na to hladacź, zo by naſcha macźeŕna rycž bjez nami ſo bóle nałožowała
we zjawnoſcźi? Jedyn Němc, kotryž běſche jene pohrjebniſchcźo pſchi cyle
ſerbſkej farſkej cyrkwi wopytał a tam zwjetſcha jenož němſke napiſma na
rownych kamjenjach widźał, dźiwaſche ſo na tym a měnjeſche, zo ſebi lud
ſwoju rycž mało waži. Chcemy ſo tohodla za tym prócowacź, zo by
wſchudźom, mjez nami Serbami tež naſcha narodnoſcź ſo tež zjawnje
pokazała. Žadyn derje zmyſleny njebudźe to za zło bracź, ale namaka to
cyle naturſke a prawe! To je jenož dźiwne nawucženjo abo liwkoſcź a
njewědomnoſcź tych, kiž n. pſch. zjawne napiſma na rowne kamjenje atd.
piſacź abo wudypacź maja. Cžoho dla dha ſo tajcy molerjo, tyſcherjo abo
kamjenjerjo atd. duchownoho abo wucžerja w ſakſkich a pruſkich Serbach
njepraſcheja; kóždy by jim rady pſchiſtojne ſerbſke napiſmo wobſtarał!
Tak myſlach ſebi, hdyž něchtó, kiž bě wóndanjo w Kulowje na wotpuſku, mi
powjedaſche, zo ſu wſchitke napiſma we wrotach a na murjach kulowſkoho
nowoho kěŕchowa jenož němſke. Je dha woſada cyle němſka? abo ma jenož
němſke Božo ſłowo tu mȯc, zo wutrobu k dobrym zacžucźam a prědkwzacźam
pohnuwa? Abo njekhodźa do Kulowa tež tajcy Serbja, kiž němſkeje rycže
doſpołnje mócni njejſu? Duž by tam pódla němſkoho tež ſerbſke napiſmo
<pb n="161"/>ſłuſchało. To je jenož jedyn pſchikład; tež we wſchěch
druhich ſerbſkich woſadach dyrbjało ſo na nałožowanjo narodneje rycže we
zjawnoſcźi wjacy kedźby a prócy wo to dawacź. —♣Š.♠

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z Lipſka. Towaŕſtwo ſ. Vincenca tudy je 2500 loſow ſwojeje
dobrocźeŕſkeje lotterije pſchedało, pſchez cžož je kaſſa 416 toleri
dobyła. Tež hromadźeſche towaŕſtwo za ſwoje ſobutowaŕſtwa w Elſaſſu a
Lothringſkej, kiž ſu pſchez wójnu wjele cźerpiłe a póſła tam 42 tol.
luboſcźiwoho dara, kiž ſo tamniſchim khudym pſchiwobrocźi.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Němſka. Khěžor Wylem w Barlinje je wóndanjo zaſy rajchstag ſwjatocžnje
wotewrił a pſchi tym na dobre wobſtejenja wſchěch němſkich krajow
ſpominał, kaž tež na dobre zrozemjenjo ze ſuſodnymi mócnaŕſtwami.

Němſka. Wulkowójwodſtwo Meklenburg-Strelitz běſche mjez němſkimi krajemi
hako tajke znate, we kotrymž ſo katholſka cyrkej hacž do nowiſchoho
cžaſa najbóle potłócžowaſche. Tola njebě na tym nětcžiſche knježeŕſtwo
wina, ale zakonje ſtarodawnych zrudnych cžaſow, kotrež ſo hacž do
dźenſniſchoho dnja wotſtronicź njedachu. Ale hacž runje tute hrube
zakonje hiſchcźe wobſteja, by tola wopaki było, hdy bychmy tudomnym
krajnym wjeŕcham tule njeſprawnoſcź pſchiſpjecź chcyli; dokelž cźi ſu ſo
na wſchelake waſchnjo prócowali, ſwojim katholſkim poddanam ſwobodu
wuſkutkowacź, zo móžachu ſwoje kſcheſcźanſke winowatoſcźe dopjelnicź.
Hižon njeboh wójwoda, nan nětcžiſchoho knježerja, je wo tym rjanc
pſchikłady dawał; dokelž je ſo za to ſtarał, zo bu katholſkej woſadźe we
Neuſtrelitzu (kiž je dotal jenicžka woſada w kraju) we jenym wójwodſkim
hrodźe ſtwa za kemſche pſchipokazana. Tež dari woſadźe wſchelake trěbne
cyrkwinſke wěcy, a hdyž ſo miſſionſke bože ſłužby hiſchcźe z Barlina
wobſtarachu, zapłacźi wón wudawki nimale ſam. Tónle pſchikład
ſcźěhowaſche tež nětcžiſchi wjelwójwoda Bjedrich Wilhelm. Wón pytaſche
duchownej nuzy katholſkich wotpomhacź. Wón wuſkutkowa, hacž runje jomu
wſchelake pſchecźiwnoſcźe, kiž jomu wuſtawa, ſejm, lutherſke duchownſtwo
a wjetſchi dźěl wobydleŕſtwa napſchecźo ſtajachu, w tym zadźewachu,
katholſkim tu ſwobodu, zo móže nětk katholſki duchowny dźěcźi kſchcźicź
a cźěła pohrjebacź, hacžrunje dyrbja ſo tajke cyrkwinſke ſkutki hiſchcźe
do lutherſkich farſkich knihow zapiſacź; dokelž woſada hiſchcźe krajnu
ſamoſtatnoſcź nima, ale je filiala wot pruſkeje fary Wittſtock na
Strelitzkich pomjezach. Prjedy njeſmědźeſche ſo pſchi 50 tolerjach
khoſtanja, žane katholſke dźěcźo wot katholſkoho duchownoho wukſchcźicź,
a katholſke cźěła, jeli njedyrbjachu bjez duchownoho hrjebane bycź,
ſmědźachu ſo jenož wot proteſtantſkoho fararja pohrjebacź. Khori drje
ſmědźachu ſo wot katholſkoho duchownoho woprawicź dacź, ale tón
ſmědźeſche ſo jenož we privatnej draſcźe na haſach pokazacź; tež njebě
dowolene dlěje, hacž 10 dnjow w kraju pſche<pb n="162"/>bywacź. Te a
druhe tohorunja njeluboznoſcźe buchu zwjetſcha wot nětcžiſchoho wjeŕcha
wotſtronjene. Hako dyrbjeſche ſo hród, hdźež ſo katholſka khapałka
namaka, twarſkich pſchicžinow dla, podtorhacź, ſtaraſche ſo wón, zo bu
katholſkej woſadźe druhi blecžk k božim ſłužbam pſchipokazany był.
Pſchez wulku prócu wuſkutkowa, zo bu jim nakhwilnje jena proteſtantſka
cyrkej k tomu wotſtupjena. A hako ſo tuta cyrkej wot katholikow zas
wopuſchcźicź dyrbjeſche, je wón pſchez mócne knježeŕſke ſłowo, hako
krajny wjeŕch, wuprajił, zo ma ſo katholſkej woſadźe dowolnoſcź dacź,
ſamotnu cyrkwicžku natwaricź. Zo by ſo ta wěc bórzy wuwjedła, dari wón k
tomu twarſke měſtno darmo a pſchilubi twar na kóžde waſchnjo podpjeracź.

♣K.♠

Němſka. We Darmſtacźe bě ſo na zapocžatku tohole měſaca zhromadźizna
„proteſtantow“ zeſchła, t. r. tajkich muži, kiž nicžo njewěrja, hacž
jenož na cžož ze ſwojim rozomom pſchińdu, abo ſchtož móža z nim
zapſchimnycź, wſchě wěrnoſcźe božoho wozjewjenja, zakładne wucžby
kſcheſcźanſtwa woni prěja. We ſwojich naležnoſcźach pak na lětuſchej
zhromadźiznje mało rycžachu, cžim wjacy cžaſa woſta jim, ſo do cuzych
wěcow měſchecź, kiž jich nicžo njeſtaraja. Jich cyłe jednanjo wozjewi
pak ſměſchny ſtrach pſched katholſkej cyrkwju a woſobnje pſched
jeſuitami, pſchecźiwo nim zakhadźachn tucźi ludźo, kiž hewak jenož
pſchecy rjane ſłowo „ſwoboda“ za kóždoho we nowej Němſkej na jazyku
noſcha, na jene za wucženych a zdźěłanych ludźi woprawdźe njehódne
waſchnjo. Profeſſor Bluntſchli z Heidelberga pokaza najwjetſchu bojoſcź,
ſtaji mjenujcy namjet, zo maja krajne wyſchnoſcźe jeſuitow z Rěmſkeje
cyle wupokazacź, a podpjeraſche tutón ſwój njeſnjeſliwy namjet z rycžu,
kiž bě połna zehłanych, njeſprawnych woprawdźe žadławych wobſkoržowani
wo wědomoſcź a zdźěławoſcź tak zaſłužbnoho rjada jeſuitow, tak zo ſo
ſame wſchelake lutherſke nowiny tajkich njeſnjeſliwych namjetow hańbuja.
Tak piſa we tutej wěcy k pſch. lutherſka Hannoverſche Landeszeitung:
„Wołanjo za wupokazanjom jeſuitow woznamjenja wſchěch, kiž je pſchecy a
pſchecy z nowa zapocžnu. Tutón liberalismus, kiž wſchu móžnu ſwobodu ſam
za ſo žada, njecha katholikam tute prawo popſchecź. Katholikojo, po
prawym wſchitcy, kiž na ſtronje liberalnych njeſteja, nimaja po jich
zdacźu z cyła žanoho prawa, po tajkim tež nic prawo zjenocźenja, rjady
załožicź a pſchez nje ſwoje naležnoſcźe zamłowjecź dacź; jenož
liberaliſmus je njezmólny, pódla njoho njeſmje ſo nicžo druhe cźeŕpjecź
a ſwětna wyſchnoſcź ma jenož winowatoſcź ze ſwojej mocu jomu ſłužicź.
Hdy by ſo liberaliſmus woprawdźe za tak mócnoho dźeržał, cžohodla dha by
tajku bojoſcź pſched jeſuitami měł.“ Tak ſudźa lutherſke nowiny wo
namjetach tamnych proteſtantow. Hdyž pak lutherſke nowiny tute
zakhadźenjo pſchecźiwo katholſkej cyrkwi za njeſnjeſliwe a njehańbite
dźerža, njedyrbjeli potom katholikowje k tomu mjelcžecź, ale
jednohłóſnje dyrbjeli pſchecźiwo tajkomu njehańbitomu ſo nutsměſchenju
do katholſkich naležnoſcźow wuſtupicź. Kajku haru bychu proteſtantowje
zběhnyli, hdy by podobna zhromadźizna katholſkich muži ſej zwěriła, do
jich cyrkwinſkich naležnoſcźow rycžecź.

Z Mnichowa. Kaž je znate, je naſche miniſterium we wobžarowanja hódnych
cyrkwinſkich zwadach na ſtronu proteſtkatholikow ſtupiło. Wjetſchina
ſejma, <pb n="163"/>kotryž je nětko zhromadźeny, pak je derje katholſcy
zmyſlena, njedźeržeſche pak tola nětk za prawy cžas tute cyrkwinſke
naležnoſcźe k zjawnomu jednanju we ſejmje pſchinjeſcź, a chcyſche tak
njeluboznym rozmłowjenjam z pucźa wuńcź. Tola druha ſtrona njemějeſche
měra, ale ſtaji we poſedźenju 7. oktobra na miniſterium interpellaciu,
t. j. zjawne praſchenjo, hacž chce miniſterium wſchěch, kiž „za kraj
ſtraſchnu“ wuežbu (?) wo bamžowej njezmólnoſcźi njepſchiſpóznaja, we
jich prawach a zaſtojnſtwach zakitacź, a naſtawacym proteſtkatholſkim
woſadam a jich duchownym toſame prawa, kaž dotal katholſkej cyrkwi
zwolicź, hacž chce z cyła duchownu móc wot ſwětneje doſpołnje dźělicź.
We poſedźenju 14. oktobra poda miniſterium we jara wobſchěrnym piſmje
wotmłowjenjo. Nadźije proteſtkatholikow buchu tu doſpołnje ſpokojene.
Miniſter kulta Lutz ſlubi, jim wſchě žadoſcźe dopjelnicź. Tute
wotmłowjenjo njeby drje miniſter ſej zwažił dacź, njeby-li z Barlina k
tomu dowolnoſcź abo ſnadź porucžnoſcź dóſtał, dokelž wot tam ſo wſchě
potłocžowanja katholſkeje cyrkwje wjedu a podpjeraja. ♣Ł.♠

Z Augsburga. W tudomnej wojeŕſkej khorowni ležeſche w juliju francózſki
wojak (Turkos) mohamedanſkeje wěry. Tehdom buchn tam cźežcy khorym
Francózam rózarije dawane a mohamedan doſta na ſwoju žadoſcź tež jene.
Joho khoroſcź pſchibjeraſche. Tu ſo ſta, zo bu pódla jedyn druhi
Francóza ze ſwjatymi ſakramentami wobſtarany. Pſchi tym bu tež turkowa
wutroba hnuta. Po někotrych dnach žadaſche ſo ſpowjedacź. Hdyž jomu
prajachu, zo wón njemóže k ſpowjedźi pſchipuſchcźeny bycź, ale k ſwjatej
kſchcźeṅcy, hdy by Khryſtuſowu wěru wuznał a potom ſebi pſchał,
kſchcźeny bycź. Duž praji wón: Ja wěrju a chcu kſchcźeny bycź. Po
krótkim rozwucženju doſta wón ſwjatu kſchcźeńcu 18. julija a mjeno Józef
Maria. Po pjecź minutach zemrje ſmjercź zbóžnych.

Z Pariza. Krótko pſched rozeńdźenjom narodneje zhromadźizny (ſejma) ſu
46 zapóſłancy adreſſu ſwjatomu wótcej wótpóſłali, w kotrejž pſchecźiwo
wſchitkomu njeprawu proteſtiruja, kiž je ſo jomu ſtało a joho njezmólne
wucžeŕſtwo wuznawaja.

Francózſka. Sakſka diviſija, kotraž tudy ſteji, hotuje ſo na dompucź do
wótcnoho kraja; dźělba tychle wojakow je hižo na pucźu.

Afrika. Miſſionar Comboni, kiž ſo woſebje za negrow (cžornych) ſtara, je
po Europje pucźował a wjele pjenježneje podpjery doſtał. Za ſeminar we
Veronje, hdźež wón negrowſke dźěcźi wucžicź dawa, je khěžorka Marija
Hana w Prazy 20,000 frankow dariła. Wón je hižo wjele rodźenych negrow
dał wucžerjow a wucžeŕkow w Europje wuwucžicź, kiž ſo potom do Afriki
wrócźa a tam kſcheſcźanſtwo a zdźěłanoſcź rozſchěrjeja.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: 321. k. Michał Kucżank, krawſki miſchtyr z
Łazka. Na lěto 1870: M. K. z Ł.

<pb n="164"/>

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźenej: Marija Klara, dź. Th. Oskara Krenca z B.;
Hańža Marija, dź. Jgnaca Franca Trulleya z B. — Zemrjecżi: Jurij, ſ.
Wylema Thiemanna z B., 4 dny; Marija Madlena, Handrija Rencža z B., 4 l.
5 měſ.; Karl Pawoł, ſ. Oskara Hartmanna, 1 l. 7 měſ.

Sobotu 28. oktobra (na ſſ. Symana a Judy) popołdnju w ſchtyrjoch budźe
katholſka bjeſada za ralbicžanſku woſadu we Łazku załožena, a ſu
wſchitcy pſchecźeljo tejele naležnoſcźe z tutym pſcheproſcheni.

Z nakładom naſchoho towaṙſtwa je wuſchła a pſchedawa ſo we expedicijach
Póſła a pola klamarjow:

Krajan.

Katholſka protyka za Hornju Łužicu na lěto 1872.

Schtóž chce 1., 2., 3. a 4. lětnik teje ſameje doſpołnoſcźe dla měcź,
móže w redakcii kóždy po 1 nſl. doſtacż.

Wuſchłe ſu a móžeja ſo we expediciach Kath. Póſła dóſtacż:

1) Litanija wo najſwjecźiſchej wutrobje Jězuſowej. 8 ſtron. — 6 np.

2) Cžeſcźowanjo ſydom boloſcźow a ſydom radoſcźow ſwjatoho Józefa. 8
ſtr. — 6 np.

3) Litanija k cžeſcźi ſwjatoho Józefa. 4 ſtr. — 4 np.

4) Róžowe k ſpomoženju duſchow we cžiſczu. 2 ſtr. — 2 np.

5) Khěrluſch wo ſwjatym Duchu. 2 ſtr. — 2 np.

We expedicijach je Póſła za 3 nſl. na pſchedaṅ:

Pomocna knižka k wulicženju nowych a ſtarych měrow a wahow.

Hilſsbüchlein zur Berechnung der neuen und alten Maße und Gewichte.
Serbſki a němſki je w tutej knižcy jara derje wułožena dołhoſtna,
płoninſka a cźěleſna měra, tež za tócžne wěcy, žita atd. Pſchidaty je
pſchehlad decimalow atd. W ſchulach dyrbi ſo nowa měra a waha lětſa
nawucžicż; duž porucžamy tule knižku tym ſamym. Wona je tuniſcha dyžli
podobne němſke!

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: M. B. z P. 10
tol.; dwaj kuponaj krajnoſtawſkoho dołžnoho liſta ♣Lit. E. III.♠ cžo.
6401 w płacżiznje hromadże 4 tol.; kupony wjacykrócź hižo mjenowanych
kamjenſkich dołžnych liſtow naſcheje pokładnicy hromadże 4 tol. 17 nſl.
5 np.

Hromadźe: 5619 tol. 7 nſl. 5 np.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 21. 4. novembra 1871. Lětnik 9.♠

Poſlenje dny we žiwjenju biſkopa Darboy.

Surowe podawki, kiž ſo we měrcu, haprylu a meji we Parizu ſtachu, ſu
pola wſchitkich hiſchcźe we zrudnym wopomnjecźu; zjawnje ſwědcžachu, kak
daloko móže ſo cžłowjek zabłudźicź, kiž je wěru do wozjewjenych
wěrnoſcźow božich wopuſchcźił a hłós ſwojoho ſwědomja poduſył. Tamna
ſtrona we Parizu, kiž tajke žadławe njeſkutki wobeńdźe, kotrymž móžeſche
ju jenož helſki duch pohnucź, mjenuje je kommuna, ſłowo, kiž na jeje
wotpohladanja pokazuje; chce mjenujcy dotalny rjad we derje zrjadowanych
krajach pſchewobrocźicź, a nowu měſcheńcu zawjeſcź, we kotrejž kóždy
jenak wjele płacźi, we kotrejž dyrbja wſchitcy wſcho pſchezjene abo
zhromadnje měcź. Wona njeje jenož we Parizu znata, ale pod wſchelakimi
mjenami ſkoro pſchez wſchě krajiny ſwěta rozſchěrjena, ma ſwoje
ſobuſtawy woſobnje we wulkich měſtach mjez dźěławym ludom fabrikow.
Wſchudźom, hdźež je ſwětna wyſchnoſcź ſłaba, tam wona knježi. Wſchě
zběžki we nowiſchim cžaſu, kiž we Italſkej, Schpaniſkej, wjacykrócź we
Francózſkej njezbožo na kraje a ludy pſchinjeſechu, běchu wot tajkich
ludźi zapocžate a wjedźene. Njeſprawne zamordowanja njewinowatych,
woſobnje duchownych a ſwětnych zaſtojnikow, ſpowalenjo ſławnych
wopomnikow, ſpalenjo cyrkwjow a hrodow ſu zrudne ſlědy, kiž po ſebi
zawoſtaja. Najnowiſche ſurowoſcźe we Parizu wo tym ſwědcža. Lědom zo
zběžkarjo ſpóznachu, zo ſo pſchecźiwo wójſku republiki njebudźa
dowobaracź móc, chcychu ſebi lěpſche wuměnjenja pſchihotowacź, abo k
najmjeṅſchomu ſwoje žiwjenjo tak droho hacž móžno wukupicź. Tohodla
wubrachu ſebi tajkich nahladnych muži, kiž mějachu pſchi krajnej
wyſchnoſcźi wulki wliw (Einfluß), wzachu jich jatych, a hrožachu jim tež
žiwjenjo wzacź, jelizo wyſchnoſcź jim zaſłuženu ſchtrafu njeſpuſchcźi.
Mjez najprěniſchimi, kiž buchu tak wot kommuny do jaſtwa cźiſnjeni, bě
tež arcbiſkop Jurij Darboy, a we cyłym měſcźe cžeſcźeny a lubowany faraŕ
Deguerry, z wjele dru<pb n="166"/>himi duchownymi, woſobnje z rjada
jeſuitow. Dobri pſchecźelojo drje běchu arcbiſkopej hiſchcźe zahe doſcź
radźili, ſtraſchne měſto wopuſchcźicź, tola wón na to z wutrobitoſcźu
wotmłowi: „Ja woſtanu, tón pſchikład ſym ja ſwojomu duchownſtwu winojty.
Ja ſym ſwojich duchownych napominał, ſwěrnje na ſwojich měſtach woſtacź,
ja dyrbju jim we tym do prědka hicź.“ Wutoru martrownoho tydźenja
wjecžor pjecźich, pſchińdźechu wotpóſłani kommuny do arcbiſkopſkoho
wobydlenja a nuzowachu ſwěrnoho wyſchſchoho paſtyrja, z joho duchownymi
na měſcźe wſcho wopuſchcźicź a z nimi hicź. Jaſtwo Mazas bu arcbiſkopej
a wjacy hacž tſicycźom duchownym k dalſchomu pſchebywanju pſchipokazane.
Tu hiſchcźe bě k wutracźu; hacž runje we ſwojich kłódach jenož
najpotrěbniſche wěcy namakachu, móžachu tola mjez ſobu wobkhadźecź,
zhonichu pſchez nowiny, kaž tež druhdy pſchez wopytowanja, ſchto ſo
zwonka ſtawa, haj nadźija na wumoženjo jim tež njebě wzata. Wſchelake
dary luboſcźe namakachu ſo pſchez mudre a ſwěrne ruki do jaſtwa Mazas.
Tež „khlěb žiwjenja“ jim njebě doſpołnje zapowjedźeny. Kaž we prěnich
cžaſach kſcheſcźanſkich martrarjow ſo jatym najſwjecźiſchi ſakrament
pſchez wěſtych poſołow pſchinoſchowaſche, tak ſta ſo tež tudy. Znate tež
je, kak je arcbiſkop z Weſtminſtra, podpjerany wot němſkich biſkopow, wo
wumoženjo jatych ſo prócował, tola pak podarmo; zadźerženjo pſchedſydy
francózſkeje republiki we tutej wěcy pak hiſchcźe njeje tak prawje
wuſwětlene. We tutym jaſtwje woſta arcbiſkop z druhimi jatymi hacž do
22. meje. Najwoſobniſcha twjerdźizna zběžkari, Montmartre, bu wot wójſka
dobyta a z tym jich móc złamana. We ſwojich złobach woni nětk cyrkwje
rubjachu, palachu, a wonjecžeſcźachu, haj ſame koſcźe wotemrjetych
njemóžachu pſched tutymi njekhmanikami we měrje wotpocžowacź. Pariz
chcyſche kommuna cžiſcźe zapuſcźicź, a wójſku jenož ſpaleniſchcźo
zawoſtajicź.

Mjez tym hacž nětko ſo we pſchedměſtach wojowaſche, bu wjecžor 22. meje
arcbiſkop z 36 jatymi, najbóle duchownymi z jaſtwa Mazas, do wjele
zrudniſchoho, la Roquette mjenowanoho, pſchewjedźeny. Cžeſcźomny
ſchědźiwc bě we tutym cžaſu wjele cźeŕpił, joho zblědnjene woblicžo,
joho cyłe zadźerženjo wo tym žiwje ſwědcžeſche, ale ſurowiſche hodźiny
cžakachu hiſchcźe na njoho. Kak khude a hubjene bě nowe wobydlenjo, kiž
bu tudy arcbiſkopej pſchipokazane. Jenož ſłomu namaka wón na zemi k
ſwojomu lěhwej. Tola na tutym měſcźe njepobrachowaſche tamne njebjeſke
poſylnjenjo, wjac hacž jedyn měſchnik noſcheſche tu pſchi ſebi
najſwjecźiſchi ſakrament. Tak njebě jim pucźna cyroba zapowjedźena. Hacž
runje bě arcbiſkop ze ſwojimi měſchniſkimi towaŕſchemi hižom rano 24.
meje doſpołnje k ſmjercźi pſchihotowany, njemyſleſche ſebi tola hiſchcźe
pſchipołdnju tohoſamoho dnja tute cźežke wokomiknjenjo tak blizke. Wón
bě tróſchtny, haj wjeſoły. Tak bě ſo wjecžor pſchibližił. Wokoło
ſcheſcźich pſchińdźe do jaſtwa jedyn wyſchſchi zběžkarſkoho wójſka z
mjenom Véry z jenym druhim póſłancom kommuny a z 30 wojakami, žadaſche
ſebi 6 jatych, mjez nimi tež arcbiſkopa. Kłódnik dyrbjeſche po
porucžnoſcźi tamnoho wyſchſchoho jednotliwe kłódy wocžinjecź, a
wuzwolene wopory tutej dracžowſkej cžródźe pſchepodacź, kiž je pod
hanjenjom a zelenjom na měſto wotprawy wjedźeſche. Wbohe wopory dźěchu
dwaj a dwaj, najprjedy arcbiſkop ze ſenatorom Bonjean-om, potom faraŕ
Deguerry a jeſuita du Coudrai, na poſledku du<pb n="167"/>chowny Clerc z
Allard-om. Měſto k wotprawje poſtajene bě nutskowny dwór jaſtwa la
Roquette. Pſchi zaſtupje do tohoſamoho wobrocźi ſo arcbiſkop k ſwojim
towarſcham, pozběhny ſwojej rucy a požohnowaſche jich poſleni krócź.
Potom buchu jedyn pſchi druhim pſchi muri dwora ſtajeni. Arcbiſkop chce
hiſchcźe ſłowo prajicź, tola to ſo jomu njedowoli. Komando k tſělenju bu
date, a pjecźo panu wot ſmjertnych kulkow trjecheni, jenož ſchěſty —
arcbiſkop — ſtoji hiſchcźe někotre ſekundy a potom padnje tež wón, wopor
ſwojoho žiwjenja Bohu tomu knjezej dokonajo. Wokoło 8 wjecžor
wopuſchcźichu mordarjo jaſtwo. Prěni row bě za tute 6 wopory we dworje
jaſtwa pſchihotowany, hdźež wot ſrjedy hacž do njedźele ležachu. Wot jow
buchu na keŕchow ♣Père la chaise♠ donjeſene a k druhim morwym
njepſchikryte do jenoho kuta tutoho wulkoho keŕchowa połožene. Jena z
najſwjecźiſchich winowatoſcźow běſche, tak khětſe hacž bě k tutomu
měſtej pſchiſtup, tutym drohim powoſtankam pſchiſłuſchacu cžeſcź
wopokazacź. Hižom 1. junija móžeſche ſo cźěło pſchez tak zrudnu ale
ſławnu a wutrobitu ſmjercź hiſchcźe wjele wyſche waženoho arcbiſkopa
balſamowacź a potom khapali joho hrodu wuſtajicź. Cžródy cžeſcźowari
cźiſchcźachu ſo wokoło kaſchcźa, we kotrymž we biſkopſkej draſcźe
wotpocžowaſche dobry paſtyŕ, kiž bě ſwoje žiwjenjo dał za ſwoje ſtadło.

Zrudne podawki 24. meje njeběchu druhim jatym njeznate woſtali, tež woni
wocžakowachu kóžde wokomiknjenjo ſmjercź. Tola hakle popołdnju 26. meje
buchu ze ſwojich kłódow wotwjedźeni; tola tónkrócź pak njedyrbjeſche ſo
wotprawa we dworje jaſtwa ſamoho ſtacź, ale pſchedměſto Belleville bu k
tomu wuzwolene, dokelž běchu wobydlerjo tutoho dźěla Pariza ſo
najdźiwiſchi wopokazali, a tak dyrbjachu pſchez to płacźeni a
wuznamjenjeni bycź. Dołhi zrudny cźah dźěſche tak pſchez haſy, wobdaty
wot wobrónjenych muži, hanjeny a ſměſcheny wot pjanych žónſkich,
pſcheſcźěhany wot dźiwich cžródow kóždeje ſtaroby. Poł hodźiny dołho
trajeſche, prjedy hacž na zrudne měſto ſmjercźe dóńdźechu. Tež jich
cźěła buchu po pſchewinjenju zběžka namakane a na ſwjatocžne waſchnjo
pohrjebane, jich mjena pak ſu zapiſane do knihow žiwjenja. ♣Ł.♠

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Dźenſa dopołdnja doſtaſchtaj k. Pětr Lipicž z Lubochowa a
k. Jakub Schołta z Wotrowa měſchniſku ſwjecźiznu w tachantſkej cyrkwi.
Jutſe budźetaj prěnju Božu mſchu dźeržecź.

Z Budyſchina. Kaž z liſta z Prahi zhonichmy, je w tamniſchim ſerbſkim
ſeminaru lětſa 22 ſobuſtawow, kotſiž wſchitcy gymnaſium wopytuja. Mjez
nimi je 10 Serbow: Michał Pětranc z Cžornec a Jakub Skala z Khróſcźic w
8. rjadowni, Franc Měrcźink z Bělſchec a Jurij Nowak z Njebjelcžic w 7.,
Mikławſch Bräuer z Worklec a Michał Knježk z Krěpjec w 5., Jurij Kummer
z Łazka a Michał Bjedrich ze Smjerdźaceje w 4., Jakub Kilank z Łuſcźa w
3. a Jakub Bart z Kukowa w 2. rjadowni. Němcow je 12: Franc Kunze ze
Schěrachowa, Auguſt Rönſch a Józef Keil ze Seitendorfa w 8., Pawoł Pech
a Alois Schäfer z Dreždźan w 7., Reinhold Bocksleitner z Radeberga,
Ignac Donath ze Schönfelda a Auguſt Noak z Dreždźan w 5., Franc Löbmann
ze Schěrachowa, <pb n="168"/>Richard Smy (Zmij) z Dreždźan a Pawoł
Richter z Freiberga w 4. a Jan Bergmann ze Zwickawa. — Z tutoho je
widźecź, zo hakle móže za ſchtyri lěta nanajprjedy zaſy ſeminar nowych
duchownych poſkicźicź. Tola mamy jenoho młodoho Serba w Münſteru (k.
Cyža), kiž budźe prjedy wuſwjecźeny.

Z Khróſcźic. Na 22. oktobra ſwjecźeſche naſcha woſada ſtolětne jubileum
cyrkwjeſwjecźenja. Kaž běſche ſo k tomu cyrkej zwonka pſchihodnje pſchez
rjane zelene cžeſtne wrota pola wulkich duri wudebiła, tak běſche tež z
nutſka wulki wołtaŕ z wjele piſanymi lampkami poſwětleny a z pletwami a
wěncami wobwěſchany. Pſchi wulkej Božej mſchi běſche Bože Cźěło
wuſtajene a ſpěwaſche ſo ♣Pange lingua♠ kaž tež wſchitke druhe ſerbſke
khěrluſche z pſchewodźenjom piſchcźelow, trompetow, poſaunow a paukow.
Prjedy ſ. ſcźenja bu pak wot tudomnoch ſpěwarjow a wucžerjow rjany
ſchtyrihłóſny ſpěw: ♣„Cantate Domino canticum novum“♠ atd. z Proſkoweje
♣„Musica divina“♠ bjez pſchewodźenja hudźby a piſchcźelow ſpěwany.
Reſponſorije wotſpěwachu ſo tež ſchtyrihłóſnje bjez piſchcźelow. Wjecžor
běſche cyrkej illuminirowana a buchu tež wſchelake rjane wohnjohry
wotpalene. ♣P.♠

Z Khróſcźic. Druhi dopis, kotryž tu ſamu ſwjatocžnoſcź wopiſuje,
pſchidawa hiſchcźe, zo bu na Božej mſchi a pſchez cyły dźeń wjele krócź
z mjeržlemi tſělane a zo běchu na wjacy měſtach bengalſke wohenje a
druhi wohnjoſtrój. Wón dopomina, zo je pſched 100 lětami Jurij Cyž,
rodźeny z Róžanta, faraŕ w Khróſcźicach był; wón běſche to, kaž ſmy to
wupytali, wot 1769 do 1791, a duchowny wot 1761. Biſkop Jakub Wóſki,
rodźeny z Wóſkec kubła w Khróſcźicach, kiž je cyrkej ſwjecźił, wumrje
krótko po tymle za njoho woſebje zwjeſelacym ſkutku, mjenujcy 3.
decembra 1771 hako 14. tachant po tak mjenowanej reformaciji a z cyła
hako 40. (wot załoženja budyſkoho tachantſtwa w l. 1221). Na jubilejſkim
dnju běſche zaſy widźecź, zo w naſchej woſadźe luboſcź k božomu domej a
k naſchej ſwjatej wěrje bydli. To je tež prawe wotmołwjenjo tamnomu,
kotryž pſched někotrym cžaſom naſchu woſadu w jenych cuzych nowinach
wjacykrócź wuſměſcheſche a njeknicžomnje hanjeſche.

Z Ralbic. Na poſlednjej khróſcźanſkej katholſkej zhromadźiznje bu
wuradźene, zo měłe ſo po jednowych naſchich woſadach tak mjenowane
„katholſke bjeſady“ załožicź. Pocžatk je ſo nětko ſtał. Na ſſ. Symana a
Judy zeńdźe ſo cžródka za tu wěc zahorjenych muži we łazkowſkim młynje a
załožichu tajku bjeſadu za ralbicžanſku woſadu a poſtajichu ſebi za
ſwoje hłowne wotpohladanjo, „wjeſny lud k pilniſchomu dźělbracźu na
cyrkwinſkim žiwjenju wubudźecź a joho katholſke zmyſlenjo zdźeržecź a
pſchiſporjecź pytacź.“ Tute nadobne wotpohladanjo chce tale bjeſada
docpěcź z kóždoměſacžnymi zhromadźiznami, z powucžacymi pſchednoſchkami,
kotrež ſo tam dźerža, z cžitanjom wſchelakich nowinow a z referatami wo
tychſamych atd. Tónkrócź zabjeraſche ſo wona z poſtajenjom ſwojich
wuſtawkow a z wólbami. Za pſchedſydu bu jednohłóſnje wuzwoleny: k.
Michał Róla, ralbicžanſki kapłan; za joho naměſtnika: k. Michał Kummer,
młynk z Łazku; za piſmawjedźerja: k. Franc Kleiber, wucžeŕ w Schunowje a
za joho naměſtnika: k. Mikławſch Hicka, wucžeŕ w Ralbicach; za
pokładnika: k. Jakub Glawſch, klamaŕ <pb n="169"/>z Róžanta a za
wubjernikow: kk. Jakub Matka, bur z Konjec; Jurij Lehmann, bur z
Róžanta; Jakub Cžornak, bur z Nowoſlic a Michał Bjedrich, ſchewc ze
Smjerdźaceje. Hacžrunje tón dźeń wjele naſchich pſchecźelow hermanka dla
w Budyſchinje pſchebywaſche, dha ſo tola hiſchcźe tónſamón wjecžor
tſicycźo do bjeſady zapiſacź dachu. Na ſ. Handrija wona ſo zas we Łazku
hromadu zeńdźe a zapocžnje ſwoje ſkutkowanjo. Bóh tón Knjez pak chcył
tele młode towaŕſtwo žohnowacź a jomu prawje wjele pſchecźelow
wubudźecź! ♣R.♠

Do pola. Dokelž železolijeŕnja w Njedźichowje, hdźež ſu tafle z piſmom
za kulowſki kěrchow late, žane ſerbſke piſmiki njemějeſche, njejſu ſo
žane ſerbſke napiſma pſchihotowacź hodźiłe; tohodla njemóžachu tam ani
mjeno Cžorlich, ſchtož tón jedyn ſerbſki piſmik naſtupa, prawje
dokonjecź. Lecź a piſacź je dwoje! Za to ja tež ſym, zo by ſo wſchudźom,
hdźež ſo to wuwjeſcź lochko hodźi (kaž pſchi molowanju abo dypanju
piſmikow), ſerbſke piſmo na zjawnych wopomnikach atd. žadało a wuwjedło.

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Wuſłuženy dwórſki prědaŕ k. Heine, budyſki kanonikus, je wot
krala rycźeŕſki kſchiž zaſłužbnoho rjadu doſtał.

Z pruſkeje Łužicy.

Z Kulowa. Poſlenju njedźelu oktobra bu pſchi najrjeńſchim wjedrje naſche
nowe pohrjebniſchcźo woſwjecźene. Po cyrkwinſkich wuſtajenjach ma prawo,
pohrjebniſchcźo woſwjecźicź, jeno biſkop; dowolnoſcź a połnomóc k
woſwjecźenju bě pak naſch hnadny knjez biſkop we Wrótſławje naſchomu
fararjej dał. Po wotſpěwanym nyſchporu podachu ſo we rjanym dołhim
cźahu, kotromuž ſwjaty kſchiž z khorhojemi do prědka dźěſche, naſchi
tſjo duchowni, měſchcźanſcy a woſadni zaſtojnikojo, jednoty
rjemjeſłnikow, tſelcojo we uniformje, wucžerjo ze ſchulerjemi a wulka
mnohoſcź zhromadźenoho ludu pod mócnym zwonjenjom wſchitkich zwonow ze
farſkeje cyrkwje na nowy kěrchow. Tónſamy leži na drozy do Kamjenca
zdobom pſchi měſchcźanſkich wrotach na hórcy; wón wopſchimnje połtſecźa
jutrow role a je z rjanej krutej murju wobdaty. Mały moſcźik, železne
wrota a železne durcžka wjedu z drohi na pohrjebniſchcźo; woſrjedźa je
ſchěroki ſchcźerkowy (kiſowy) pucź a pſchi kromje nutſkowneje murje ſu
ſchcźežki. Na pohrjebniſchcźu maſch kraſny wuhlad do wokolnoſcźe:
widźiſch wupſchěſtrjene płódne hona, rěku, klóſchtyrſke haty,
měſchcźanſku holu, woſadne wſy; k połnocy ſtupja cźi napſchecźo
Wojerjecy z tórmom a z hrodom, a k połdnju we módrej dalokoſcźi budyſke
hory. Nimale na kóncu ſrěnjoho pucźa pohrjebniſchcźa ſteji wulki železny
kſchiž na kamjenju, kotryž je wuměnkaŕ Mikławſch Cžorlich z Němcow k
wopomnjecźu na ſwojoho we poſlenjej wójnje we Francózſkej zemrjetoho
ſyna za 85 tolerjow horjezwjeſcź dał. K nohomaj kſchižowanoho zbóžnika
wiſa taflicžka z napiſmom: „Daj jim knježe wěcžny wotpocžink“, ſchtož je
ſtajna cyrkwina modlitwa za tych, kiž na pohrjebniſchcźach we Bohu
wotpocžuja. Tež pſchi wrotach nowoho pohrjebniſchcźa <pb
n="170"/>wiſatej dwě železnej tafli z latym a pozłocźanym piſmom. Napis
prěnjeje tafle rěka: „Swjata a ſpomožna myſl je, za wotemrjetych ſo
modlicź, zo bychu wot hrěchow wumóženi byli.“ 2. Makk. 12, 46. Napis
druheje tafle rěka: „O Menſch, hier lerne, was Du biſt, — Lern’ hier,
was unſer Leben iſt: — Ein Sarg nur und ein Leichenkleid — Bleibt Dir
von aller Herrlichkeit.“ Jara k wobžarowanju pak je, zo lijeŕnja we
Njedźichowje, hdźež ſo tafle a kſchiž dźěłachu, ſerbſke piſmiki
njemějeſche a zo tohodla tamón prěni napis, kaž wopomnjeńſki napis na
kſchižu we ſerbſkej rycži ſo wulecź njemóžeſche.[7]⁾ Potom hacž
proceſſionſki cźah na pohrjebniſchcźo pſchiſchoł bě, zarjadowachu ſo
wſchitcy wokoło wulkoho kſchiža, pſched kotrymž hiſchcźe druhi mjeńſchi,
drjewjany a njebarbjeny kſchiž z tſjomi ſwěcžkami do zemje tyknjeny bě.
Tónle, tak rjec, nahi kſchiž dyrbjeſche pominacź na nahotu a khudobu
cžłowjeka, hdyž ſo narodźi a wumrje (cźeŕpjeŕ Job praji: „nahi ſym do
ſwěta pſchiſchoł a nahi woteńdu ze ſwěta“); te tſi ſwěcžki pak dyrbjachu
pominacź na najſwj. Trojicu, na ſwětło ſwjateje wěry a na njeſmjertnoſcź
cžłowjecžeje duſche, kotraž po ſmjercźi cźěła žiwa woſtanje. Knježa
wucžerjo ſpěwachu ze ſwojimi ſchulerjemi a ze ludom pod pſchewodom
pozawnow rjany khěrluſch: „Stała macźeŕ boloſcźiwa.“ Po cyrkwinym
waſchnju bu kěrchowny kſchiž najprjedy woſwjecźeny a potom
pohrjebniſchcźo. Klecžo pſched ſwjatym kſchižom ſpěwachu duchowni a lud
po rjedźe litanije wot wſchikich Swjatych; na kóncu tychſamych zběhny ſo
měſchnik a z prawej ruku znamjo ſwjatoho kſchiža cžinjo modleſche ſo
wón: „Knježe Božo, zo by ty tele pohrjebniſchcźo žohnowacź a
ſwjatoſcźicź chcył!“ a lud wotmołwi: „Proſymy cźe, wuſłyſch nas!“ Nětk
khodźachu duchowni, wucžerjo a ſchulerjo po cyłym pohrjebniſchcźu a
měſchnik zwokrjepjowa je na wſchěch ſtronach ze ſwjecźenej wodu; pſchi
wobkhadu pak ſpěwaſche ſpěwaŕſki khór Davidowy pjecźdźeſaty pſalm: „Smil
ſo nade mnu, o Knježe, po twojej wulkej ſmilnoſcźi.“ Po dokonjanym
ſwjecźenju dźeržeſche faraŕ prědowanjo we němſkej a ſerbſkej rycži, we
kotrymž wón wukładowaſche, kak kſcheſcźan zbóžnje wumrjecź móže a kajke
winowatoſcźe my napſchecźo naſchim lubym wotemrjetym dopjelnjecź mamy.
Tež zapołoži prědaŕ hako nazymſke zornjatko k luboznomu nalětnomu
ſkhadźenju do wutrobow pſchitomnych poſłucharjow próſtwu: zo chcyli
cźiſami, kotrychž je knjez z cžaſnymi kubłami žohnował, Bohu k cžeſcźi a
jim ſamym k wěcžnomu cžeſnomu wopomnjecźu na nowym pohrjebniſchcźu
khapałku natwaricź. Na poſledku prajeſche ſo najwutrobniſchi dźak
patroninje faŕſkeje cyrkwje, hnadnej knjeni abtyſnje Edmundźe we
klóſchtrje Marijneje Hwězdy, měſchcźanſkim a woſadnym zaſtojnikam kaž
wſchitkim tym, kiž ſu z wulkej prócu a z cźežkim woporom 3000 tolerjow
twar naſchoho pohrjebniſchcźa dokonjeli; jim pſchejeſche prědaŕ bohate
žohnowanjo bože za cžas a wěcžnoſcź a hako najwažniſche, ſchtož
kſcheſcźan kſcheſcźanej pſchecź móže, zbóžnu ſmjercź. Swjate rózarije
ſpěwajo wrócźi ſo ſwjedźeńſki cźah zaſy do farſkeje cyrkwje. Wot
prěnjoho novembra pohrjebaju ſo cźěła na nowym kěrchowje.

<pb n="171"/>

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Z Wina. Arcbiſkop-kardinal je khapałku, w kotrejž chcyſche
proteſtkatholſki faraŕ Anton z dowolnoſcźu měſchcźanſkeje wyſchnoſcźe
Bože ſłužby dźeržecź, interdicirował t. r. za duchownſku ſłužbu zanknył.
Tak ſu tež biſkopja w Bajerſkej ſcžinili, hdźež tak mjenowani
ſtarokatholikojo wo cyrkwje žadachu.

Rakuſka. W tutym khěžorſtwje pak je zaſy te knježeŕſtwo, kiž běſche na
prawej koliji, do boka wotſtorcžene. Khěžor bě mjenujcy ſpóznał a to
cžěſkomu ſejmej wozjewił, zo chce cžěſkomu kraleſtwu (a potom tež druhim
dźělam Rakuſkeje) te prawa zaſy dacź, kiž jomu ſłuſcheja, a ſo potom
hako cžěſki kral krónowacź dacź. Po khěžorowej woli běſche wutrobity
miniſter grofa Hohenwart wſcho trěbne wujednał z wjedźicźerjemi cžěſkoho
5 milijonowoho luda w Cžěſkej a Morawſkej, z k. Riegerom, k. grofu
Clam-Martinicom a k. Pražakom. Tucźi běchu wjele ſpuſchcźili wot ſwojeje
deklaracije z lěta 1868 a ſamo njeſprawne wujednanjo khěžora z Madźarami
pſchipóznali. Po cyłym khěžorſtwje mějachu wſchitcy wulku radoſcź z
wuwzacźom ultraněmcow, kiž nochcedźa rune prawo druhim ludam popſchecź.
Połojca Němcow pak je ſo na ſejmach a druhdźe tež za pſchedpołožene
wurunanjo wuprajiła. Tu pſchińdźe pak k hotowej wěcy wuheŕſki miniſter
Andraſſy a joho poſłuchacy njezbožowny politikus kancleŕ Beuſt a
wotradźiſchtaj ze ſebicžnoſcźe khěžorej wobkrucźenjo wurunanja. Duž
wotſtupi miniſter Hohenwart ze ſwojimi kollegami. Nětko je cźežko
miniſtrow namakacź, hdyž khěžor wjacy date ſłowo njedźerži. Nakhwilnje
ſu wjedźicźerjo miniſterſtwow pomjenowani, tola žani definitivni
miniſtrojo. Słowjenjo ſo daliſchoho pſchichoda w Rakuſkej njeſtrachuja a
praja: Hdyž ſo wuheŕſki miniſter njepowołany do naſchich naležnoſcźow w
njewuheŕſkich krajach měſcha, budźemy tež my we wſchěch dźělach
Rakuſkeje hromadu dźeržecź a wujednanjo z nami njebudźe po cžaſu
tuniſche, ale wjele dróžſche! — W Khrowatſkej bě wóndanjo krótki zběžk
wokoło Rakovicy, kiž bu wot madźarſkeje a madźaronſkeje ſtrony
pſchihotowany. Tola pſchiwda ſo jomu jenož wokoło 200 muži a cźi ſwojich
wjednikow ſami zezatſělachu, hdyž widźachu, zo ſu wot nich zjebani. Duž
njebě žadyn kumſcht tónle zběžk poduſycź.

Z Roma. Na 18. oktobra je ſwjaty wótc konſiſtorium dźeržał a w nim 54
arcbiſkop a biſkopow wobkrucźił hako nowych abo pſcheſadźenych. Najwjacy
z nich je za Italſku, hdźež bě wjele biſkopſtwow njewobſadźenych. Za
khudych biſkopow je bamž 10,000 frankow pſchipokazał.

Połnócna Amerika. Tudy je ſo w ſpocžatku měſaca oktobra jene z
najrjeńſchich a najwjetſchich měſtow z połojcy ſpaliło, mjenujcy
Chicago. Schkoda woblicža ſo pſchez 200 mill. dollarow, a palny blak je
pſchez ſchtyriróžknu milu wulki. Pſchez 12,000 twarjenjow, mjez nimi
najrjeńſche hrody a cyrkwje, ſu ſo ſpaliłe, a woheń z tajkej
ſpěſchnoſcźu wokoło pſchimaſche, zo móžachu jenož wohenjej mjezu
ſtajicź, hdyž wokoło 100 twarjenjow ſo roztſelachu. Wjele cžłowjekow
pſchińdźe w płomjenjach wo žiwjenjo. Měſto Chicago je jene z
najnowiſchich měſtow Ameriki; dokelž bu hakle we l. 1832 załožene.
Najprjedy wjes, bu we l. 1840, hdźež hižon 4470 wobydlerjow licžeſche, k
měſtej pozběhnjene. We l. 1850 <pb n="172"/>mějeſche hižon 28,269
wobydleri, kotſiž běchu ſo w l. 1860 na 109,000 pſchiſporili. Nětk ma
Chicago 370,000 wobydlerjow, a je jene wot najbohatſchich měſtow na
zemi, tak zo tudy ſchtyriróžkny łochcź kraja pſchez 120 tol. płacźi, a
hiſchcźe huſto k doſtacźu njeje. Tak bu wóndanjo wot jenoho towaŕſtwa za
blak, hdźež dyrbjeſche ſo jene dwórniſchcźo twaricź, 2½ milijona
dollarow ſadźene, ale tola hiſchcźe za to blak njedoſtachu. Na ſchulſke
naležnoſcźe je tute měſto wjele wažiło, a wobſteja tudy 22 wjetſchich a
nižſchich wucžeŕnjow w twarjenjach, kaž pola nas najrjeńſche hrody.
Pſchez 20,000 dźěcźi maja ſchulu darmo, a we l. 1868 bu pſchez poł
milijona dollarow na ſchule wažene. Chicago je biſkopſke měſtno
tamniſcheje diöceſy, kotraž ma 150,000 katholikow. Cyła diöceſa mějeſche
1868: 112 cyrkwjow, 125 duchownych. We měſcźe Chicago ſu 18 katholſkich
farow. Někotre tychle božich domow ſu jara wulke a kraſne, kaž ta, we
kotrejž jeſuitowje bože ſłužby dźerža. Tale cyrkej je woprawdźe jedyn
wulki dom (ma tſi łódźe [ſchiffy]), a gothiſke, bohacźe pozłocźane
wołtarje. Tež biſkopſka kathedrala a cyrkej ſ. Patrika ſu jara rjane.
Cyrkej ſ. Józefa wobſtara ſo wot benediktinow. Kotre wot tutych rjanych
cyrkwjow hiſchcźe nětk ſteja, ſo njewě.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: k. 322. kubleŕ Michał Manjok z Pěſkec; 323.
Mikł. Cžorlich z Měrkowa; 324. Jan Měrcźink z Bělcžec.

Smilne dary k dalewobſtaranju: Za wudowu a dżěcźi njeboh Michała
Handrika z Radworju, w brunicowych podkopkach zaſypnjenoho: faraṙ M.
Hórnik 1 tol.; Wawrik-Kiſlink z Khróſcżic 10 nſl.; Haṅža Ducžmanowa z
Khróſcżic 20 nſl.

Z nakładom naſchoho towaṙſtwa je wuſchła a pſchedawa ſo we expedicijach
Póſła a pola klamarjow:

Krajan.

Katholſka protyka za Hornju Łužicu na lěto 1872.

Schtóž chce 1., 2., 3. a 4. lětnik teje ſameje doſpołnoſcźe dla měcź,
móže w redakcii kóždy po 1 nſl. doſtacż.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Pětr Ryncž z
Bacżonja 100 tol.

Hromadźe: 5719 tol. 7 nſl. 5 np.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 22. 18. novembra 1871. Lětnik 9.♠

Njepſchecźelſtwa napſchecźo jeſuitam[8]⁾.

Je ſo to hara nazběhnyła w někotrych ſwobodolacžnych měſtach a je
wołańca po cyłym němſkim kraju: prjecž z jeſuitami! Nowinarjo ze
zanjeſenych kutow na ſwój papjerjany bubon khroble „generalmarſch“
bubnuja a wołaja pod cžerwjenu khorhoj ſwoje pſchecy ſwěrne zběžkaŕſke
duſche a chcedźa zbožo němſkich ludow doſpołne ſcžinicź pſchez
zahanjenjo jeſuitow.

Tele pſchecy podwolne wójſko ma wulku hubu a cžini wjele hary a wołanja,
a mènja, ſchtó wě ſchto ſu a zo ma ſo cyły ſwět po jich woli zhibowacź.
Tola, pohladajmy tutym ludźom trochu do wocžow a na zuby, zo bychmy
wjedźeli, ſchto je to do ludźi — cźile njepſchecźeljo jeſuitow.

♣I.♠ Schtó ſu njepſchecźeljo jeſuitow?

Mjez njepſchecźelemi jeſuitow namakaja ſo jara wſchelacy ludźo a dźěla
ſo zwonkownje do wſchelakich cžródow a cžródźicžkow, ale nutskownje ſu z
pſchecźelemi pſchez poddanſku ſłužbu toho, kotryž kaž rujacy tam wokoło
khodźi a hlada, koho mȯhł póžrjecź.

1. Prěnja cžróda njepſchecźelow ſu wopicarjo. Tak mjenuju tych, kotrychž
cyłe wěrywuznacźo ma jedyn jenicžki artikl abo ſtawcžk, kotryž rěka: „Ja
wěrju, zo je cžłowjek wot wopicy ſplahowany.“ — Ty prajiſch: Tajkale
hłupa wrótnoſcź tola na ſwěcźe móžna njeje! O haj; pſched někotrymi
lětami cźahaſche wěſty Vogt hako prědaŕ tutoho najnowiſchoho ſcźenja po
krajach a we wjele měſtach jomu <pb n="174"/>po tolerjach płacźachu, zo
bychu tule wokſchewjacu wěrnoſcź prědowacź ſłyſcheli. A cźile wſchitcy
jeſuitow jara hidźa.

2. Druha cžróda njepſchecźelow ſu ſwobodomurnikojo abo freimaurerjo.
Schto je to do ludźi? To je ze wſchěch wěrow a wuznacźow naběžany a
nazběrany prak, kotryž chce babylonſku wěžu (tórm) z nowa twaricź a we
ſwojich poſlednich zaměrach na powalenjo wołtarjow a trónow, na zahnacźo
mandźelſtwa a na ſtajne dźělenjo zamoženja dźěła. Tele towaŕſtwo je
ſkradźne a jeno wjednikojo a ſobuſtawy wyſchſchich wotrjadow znaja tónle
wuſtajeny kónc. Pſchi tym woni rady woſobnych a nahladnych ludźi dobreje
wole k pſchirunanju cźežiwoho ſkotu wužiwaju, kotſiž maja ze ſwojej
mocu, nahladnoſcźu, wucženoſcźu, zamoženjom, cžeſtnym mjenom
ſwobodomurniſki wóz cźahnycź a njewjedźa, ſchto cźi na dracžowſkej karje
ſedźacy wjednikojo chcedźa. Tajki wſchědny nizki ſwobodomurnik, byrnje
krónowany wjeŕch był, njeznaje potajnoſcźe wyſchſchich wotrjadow a měni,
zo je ſobuſtaw cyle njewinowatoho towaŕſtwa, a zo dobroty ſkutkuje, mjez
tym zo je wón ſlepy ſrědk we rukach bjezbóžnikow. Njeměry a zběžkaŕſtwa
ſu wot ſwobodomurniſkich ſkradźnych towaŕſtwow we nowiſchich cžaſach
cžaſcźiſcho ſpytane a dokonjane. Na cžo ſu wotpohlady ſwobodomurniſtwa
złožene, widźimy z pſchiſahi, kotruž pſchi zaſtupjenju do wyſchſchoho
wotrjada, kiž ſo „Ritter von Aſien“ mjenuje, wotpołoža. Jich pſchiſaha,
pſchirunana z pſchiſahu jeſuity, pokazuje, zo je mjez jeſuitami a
ſwobodomurnikami rodźene njepſchecźelſtwo.

Pſchiſaha jeſuity.

„Ja wotpołožu profeſſ a ſlubju pſched knježniſkej macźerju božej a
wſchitkimi Swjatymi a pſchede wſchitkimi pſchitomnymi wſchohomócnomu
Bohu a tebi, cžeſcźowny wótcže, generalej towaŕſtwa Jězuſowoho, na
měſcźe božim, a twojim naſtupnikam wobſtajnu khudobu, cžiſtoſcź a
poſłuſchnoſcź, a potom woſebitu prócu we kubłanju młodźiny, po waſchnju
žiwjenja, kaž je we japoſchtołſkich liſtach wo towaŕſtwje Jězuſowym a
joho wuſtawkach wopſchijate. Wyſche toho lubju hiſchcźe woſebitu
poſłuſchnoſcź bamžej w naſtupanju miſſionow, kaž je we japoſchtołſkich
liſtach a wuſtawkach wopſchijata.“

Pſchiſaha wyſchſchoho ſwobodomurnika.

„Ja pſchiſaham pſchi najſwjecźiſchim, ſchtož mam, pſchi wuſtawkach
rjadu, po kotrychž chcu ſo pſchecy a wſchudźom a ſamo ze ſtrachom
žiwjenja złožowacź, z njekhabłacej ſwěru potajnoſcźe zakhowacź, kotrež
ſo mi pſchez tule nadobnu radu ſobudźělicź budźeja. Ja pſchiſaham, zo
chcu k znicženju pſcheradnikow a njepſchecźelow ſwobodomurniſtwa
pſchinoſchowacź a jich ze wſchitkimi ſrědkami, kotrež ſu mi k rucy,
wukorjenicź.

Ja pſchiſaham wěcžne hidźenjo wotrocžniſtwu, potłócžerjam cžłowjeſtwa a
ſtrowoho mudrowſtwa. Ja pſchiſaham, zo chcu kralow a nabožnych
zahorjencow hako prut njezbožownych a ſwěta wobhladowacź a wěcžnje
hidźicź. Ja pſchiſaham, zo ſo hako rycźeŕ wot Aſije ženje nikomu, hacž
ſchtóž je we tutym wotrjedźe, njecham ſpóznacź dacź.

Ja pſchiſaham, zo ženje žanoho krónowanoho abo knježerja, ženje žanoho
duchownoho abo někoho, kiž murnik abo prawje do wotrjada Kadoſch
zaſwjecźeny njeje, do tutoho ſwojoho wotrjada pſchipuſchcźicź njebudu.

<pb n="175"/>

Ja pſchiſaham poſłuſchnoſeź bjez wuměnjenja wjeŕchnikej tuteje rady abo
joho naměſtnikej. Ja pſchiſaham, zo hewak žanoho ſmjertnoho hako ſwojoho
wjeŕchnika pſchiſpóznacź njecham a zo chcu ze wſchitkimi ſwojimi mocami
na załoženju ſwobody a runoſcźe mjez cžłowjekami dźěłacź a we nich jeno
dźěcźi jeneje wulkeje ſwójby widźecź, kotrejež jenicžki knjez je Bóh.

Wſchitke mjecže dyrbja ſo na mnje złožicź a moju wutrobu pſchekłócź,
je-li bych hdy to njezbožo měł, zo bych wot ſwojich winowatoſcźow
wotkhilił, kotrež ſym z cyłej nahladnoſcźu ſwojeje woſoby a ze ſwobodnej
wolu na ſo wzał. Amen.“

Tole je ſmjertna pſchiſaha, z kotrejž ſo tajki ſwobodomurnik k helſkomu
dźěłu zawjazuje. Ze zaſtupjenjom do tutoho rjadu wotdźěli ſo kſcheſcźan
ſam wot kſcheſcźanſtwa a nima žanoho podźěla wjacy na Khryſtuſu.

3. Tſecźa cžródka njepſchecźelow jeſuitow ſu wjetkharjo, abo kaž ſo ſami
mjenuja: ſtarokatholſcy, (Altkatholiken). Jich wěra ma wot katholſkeje
jeno mjeno a jich kſcheſcźanſtwo je tak wjetkhe, tak dodźeržane, zo
nihdźe wjacy njedźerži, ale ſo wſchudźom porje a torha a je zatraſchnje
dźěrawe. Bórzy pſchedrěje ſo tež jich ſkora a potom ſo jich nahota a
wuſlecženoſcź wot kſcheſcźanſtwa zjawnje pokaza. Tajkim ludźom njemóžeja
ſo jeſuitojo ſpodobacź.

4. Pſchidaj tutym tajkich katholikow, kotſiž ſu cyrkwinſkomu žiwjenju
wotemrjeli, a nabłaznjenych njekatholikow, kotſiž měnja Bohu poſłužicź,
hdyž do jeſuitow kopaja a po pſchikładźe ſwojich wjednikow tola na nich
bjecža: to je poſlednja cžróda njepſchecźelow towaŕſtwa Jězuſowoho.

Derje zmyſleny katholſki abo njekatholſki kſcheſcźan, kiž ſo Boha boji a
ſebi hłowu ze łžemi njeje zaſchmjatacź dał, njemóže njepſchecźel
jeſuitow bycź. To ſcźěhuje hižon z pſchicžinow abo winow, kotrychž dla
maja jeſuitojo ſwojich njepſchecźelow.

♣II.♠ Cžoho dla maja jeſuitojo tutych njepſchecźelow?

Schto dha ſu jeſuitojo zawinowali, zo maja telko njepſchecźelow? Nicžo,
hacž zo wot ſwěta njejſu; pſchetož hdyž bychu wot ſwěta byli, by jich
ſwět hako ſwojich lubował. (Jan 15, 19.) Tola wohladajmy to bližo.

1. Jeſuitojo maja wjele njepſchecźelow, dokelž ſu kſcheſcźenjo. Mjeno
„kſcheſcźan“ ſame doſaha, nic jeno rodźenych, ale tež kſchcźenych
pohanow a židow rozhněwacź. A tajkich je wjele, kotſiž wo
kſcheſcźanſtwu, wo Bohu nicžo wjedźecź njechadźa. Khwaleſche ſo tola
pſched někotrymi lětami jedyn cžłowjek na naſchim krajnym ſejmje zjawnje
z tym, zo do žanoho Boha njewěri. A wjele ludźom ſo tajke wuznacźo
ſpodobaſche. Wſchěm tym a ſpodobnym ſtworjenjam ſo kſcheſcźanſtwo na
žane waſchnjo njeſpodoba a woni kóždoho jeno trochu ſwěrnoho
kſcheſcźana, njech je katholſki abo njekatholſki, jeſuitu mjenuja.

<pb n="176"/>

2. Hiſchcźe ſylniſcha wina k njepſchecźelſtwu napſchecźo jeſuitam je, zo
ſu katholſcy kſcheſcźenjo. Ze wſchěch kſcheſcźanſkich wuznacźow ma
katholſka wěra najwjacy napadow helſkich mocow znjeſcź, dokelž je wona
Jězuſowa cyrkej a ſkała wěrnoſcźe božeje a we ſebi zakhowa cyły pokład
hnadow a Jězuſowych zaſłužbow, dokelž je wona kraleſtwo bože na zemi a
cžłowjekam wěſty pucź k zbóžnoſcźi. Druhe kſcheſcźanſke wuznacźa
njemóžeja prócowanjam hele tak zadźěwacź, dokelž ſu wulki, haj wjetſchi
dźěl zjewjeneje wěrnoſcźe zhubiłe a požadanjam cžłowjeſkeje ſłaboſcźe
bóle wuzdu puſchcźeja. Tak njeje dźiw, zo ſu jeſuitojo hako katholſcy
kſcheſcźenjo hidźeni.

3. Dalſcha wina k njepſchecźelſtwu napſchecźo jeſuitam leži we tym, zo
ſu woni rjadnikojo, ſobuſtawy cyrkwinſkoho rjada. Rjadnik je we naſchim
cžaſu wjele ludźom njeluba woſoba, dokelž je ze ſwětnoſcźe wuſtupjeny k
ſpěchowanju doſpołnoſcźe po Jězuſowej radźe tſi ſluby wuzwolił, kotrež
ſu prócowanjam a žadanjam ſwěta tak pſchecźiwne. Jeſuita lubi, kaž kóždy
rjadnik, cžaſnu khudobu, zo by njebjeſke kubła dobył. Swět pak njecha
žane wyſchſche kubła znacź, hacž pjenjezy a cžaſne bohatſtwo. — Rjadnik
lubi cžiſtotu, zo by něhdy Boha widźecź móhł; ale ſwět pyta ſwoje
ſpokojenjo a zbožo we mjaſnych lóſchtach. — Rjadnik lubi poſłuſchnoſcź,
zo by ſwojej woli wotemrjewſchi, wěſcźiſcho božu wolu dopjelnił: ale
ſwět naduwa ſo we hordoſcźi a ſtaja ſwoju wolu wyſche božoho zakonja.
Mjez tym zo chce rjadnik pſchez potłócženjo tſojeje žadoſcźe k
ſwobodnoſcźi dźěcźi božich pſchińcź, widźi ſwět ſwoju ſwobodu we
roztorhanju wſchitkich zwjazkow, z kotrymiž ſprawnoſcź, pocžeſtnoſcź a
pſchiſłuſchnoſcź cžłowjeſke žiwjenjo wobdawaja. Žiwjenjo rjadnika, a
toho dla tež jeſuity, je ſtajny porok a prědowanjo napſchecźo ſwětej.
Toho dla tamne njepſchecźelſtwo.

4. Ale ſchto dha je, zo ſu ze wſchitkich rjadnikow a klóſchtyrſkich
zjenocźenſtwow runje jeſuitojo najbóle hidźeni? Tež na to móžemy
wotmołwicź, bjez toho zo bychmy druhim cyrkwinſkim rjadam blizko ſtupili
a zaſłužby pomjeńſchili. Rjad jeſuitow tak prawje miſſionſki rjad,
pſchecy hotowy, k rozſchěrjenju a wobkrucźenju kſcheſcźanſtwa tam hicź,
hdźež duchowna wyſchnoſcź jich žada abo ſcźele. Mjez kſcheſcźanami a
njekſcheſcźanami z jenajkej luboſcżu za kraleſtwo bože ſkutkuja. Same
jich mjeno, dokelž ſo towaŕſtwo Jězuſowe mjenuja, cžini jich
njepſchecźelam njelubych; z mjenom ſu herbowali hidźenjo, kotromuž je
mjeno „Jězus“ heli a jeje ſłužownikam we wſchitkich cžaſach wuſtajene,
kaž to Jězus ſam wobſwědcžuje, prajicy: „Jelizo wam ſwět hrami, dyrbicźe
wjedźecź, zo je mje prjedy was we hramocźe měł.“ (Jan. 15, 18.)

Wopomniwſchi wſchitko to, ſo dźiwacź njetrjebamy, zo maja jeſuitojo
telko njepſchecźelow. Haj, zawěrno bychmy ſo dźiwacź dyrbjeli, hdyž
bychu cźi ludźo, kotrychž ſmy hako jich njepſchecźelow pomjenowali, jich
pſchecźeljo byli. Pola jeſuitow płacźi dha tamne ſtare prajenjo: wjele
njepſchecźelow — wulka cžeſcź.

(Skóncženjo pſchichodnje.)

<pb n="177"/>

Schto je pſchipadnoſcź?

We naſchim cžaſu ſo najbóle wſchitko, ſchtož ſo w ſwěcźe podawa, ſlepej
pſchipadnoſcźi pſchipiſa, hacžrunje wěriwy kſcheſcźan wě, zo ſo bjez
božoho dopuſchcźenja ani włóſka na hłowje njezhubi. Tola ſo tež z
cžaſami podawki ſtanu, hdźež ſamo njewěriwi kſcheſcźenjo ze zaſtróženjom
wuznaja: „To njeje pſchipadnoſcź! To je dźiw a bože zwarnowanjo!“ Abo:
„To ſu khoſtanja bože!“ Tudy chcemy někotre tajke podawki wopomnicź, kiž
ſo pſched krótkim ſtachu.

1. We Barlinje běſche ſo wóndanjo jena nowotwarjena, ale hižon wobydlena
khěža hromadu ſypnyła, a wſchitko, ſchtož we njej bě, bu w rozpadankach
ſobu zaſypnjene. A ſchtóž njebu mordwy wucźehnjeny, bě mjenje abo bóle
ranjeny. Jenož małe dźěcźo jeneje ſwójby, kiž bě w hornich ſchoſach
bydliła, hiſchcźe pobrachowaſche. Hako nětk we rozpadankach za joho
cźěłkom pytachu, trjechichu po khwili na hrajki, z kotrymiž bě dźěcźo
krótko prjedy hrajkało, a kóždy měnjeſche nětk, zo ſo jim bórzy zrudny
napohlad pokaže. Ale hlej! na kruchu ſchpundowanja, kiž na ſcźěnje
wiſaſche, ſtejeſche kolebka, we kotrejž dźěcźo ſmějkajo, cyle
njezranjene, ſedźeſche. Po wyſokich rěblach bu dźěcźo dele donjeſene.

2. We Moſtawſkim młynje pola Königsberga w Cžechach ſta ſo ſcźěhowacy
podawk. Na deſkach, kiž na młynſkej hrjebi pſched kołom ležachu,
ſtejeſche pěſtoncža z lětnym dźěſcźom młynka na rukomaj. Pěſtoncža
chcyſche dźěſcźu nimolecźacoho ptacžka pokazacź, ale bjez tym ſo deſka,
na kotrejž ſtejeſche, pſchełama. Wona pany z dźěſcźom do wody a z tutej
na wjercźate koło, hdźež ſo zhubi. Druha holcžka, kiž we blizkoſcźi
ſtejeſche, wołaſche wo pomoc, a młyn bu hnydom zaſtajeny. Kóždy
khwataſche, zo by cźěła teju njezbožowneju wucźahnył. Ale kak ſo
wſchitcy ſpodźiwachu! Dźěcźo ſedźeſche ſo ſmějkajo a cyle cžiłe na
wotłamanej deſcy, kiž we wodźe płowaſche, a pěſtoncža ſedźeſche na
zbokownej hrjadźe, na kotrejž wala khodźi, bjez toho zo by tak prawje
wjedźała, ſchto je ſo z njej ſtało. Wobej buſchtaj njezranjenej
wucźehnjenej.

3. We Romje twari ſo w blizkoſcźi cyrkwje ♣Chiesa nova♠ knježeŕſke
twarjenjo. Hako tam 7. ſeptembra murjerjo pilnje murjowachu, pſchińdźe
twarc toho twara, Morelli z mjenom, a prajeſche wobkedźbowarjej, zo by
twar rady bórzy hotowy měcź chcył. Tutón wotmołwi, zo ſu dźěłacźerjo
jara pilni, ale zo je jutſe ſwj. dźeń (Marije naroda) a tehdym
dźěłacźerjo pſchiṅcź njechadźa. „Kajki ſwjedźen dha jutſe je?“ praji
Morelli. „Swjedźeń narodnoho dnja Madonny,“ wotmołwi wobkedźbowaŕ. „Ach
ſchto! Madonna!“ zawoła Morelli. „Prajcźe ludźom: ſchtóž jutſe
njepſchińdźe, je z dźěła puſchcźeny, a njedoſtanje pola mje žane dźěła
wjacy!“ Někotre wokamiknjenja po tym ſtupi Morelli njenadźicy nimo deſki
a pany 3 poſkhody dele. Pſchi tym ſo tak pſcherazy, zo bě za krótki cžas
morwy.

4. Nowiny „Fruſta“ we Romje dźěla tónle podawk ſobu: Woſobny knjez G.
B., kiž bě ſo do Fraskati podał, ſwarjeſche na ſwoju cźetu, dokelž wona
hiſchcźe tajku „ſłaboſcź“ ma, k ſpowjedźi a ſwj. woprawjenju khodźicź.
Pſchi tym pſchiſtaji wón, zo budźa ſo bórzy ſpowjedne ſtoły a
ſpowjednicy ze ſwěta wutupicź. Někotre dny po tym zetka tón ſamy
měſchnika z mjenom ♣P.♠ Pucci, kiž <pb n="178"/>z jenej e wonkowneje
cyrkwje dom dźěſche, hdźež bě božu mſchu dźeržał. Toho wón z tajkimi
ſłowami powita, kiž ſo derje prajicź njehodźa. Tydźeń pozdźiſcho poda ſo
wón do ♣Rocca Priora.♠ Tam pſchińdźe do zwady a bu pſchi tym ſmjertnje
ranjeny. Pod wulkimi boloſcźemi a z wulkej nuzu móžeſche wón hacž k
wobydlenju toho hanjenoho měſchnika dóńcź. Tutón jomu hnydom k pomocy
pſchińdźe a khwataſche, zo by joho z poſlenim tróſchtom ſwj. cyrkwje
wokſchewił. Ale hdyž z najſwjecźiſchim hacž k njomu dóńdźe, namaka jenož
cźěło. ♣K.♠

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Zańdźeny ſchtwórtk bu dotalny adminiſtrator k. Jakub
Herrmann we Wotrowje hako faraŕ wot konſiſtorija wobkrucźeny.

Z Budyſchina. W naſchej farſkej cyrkwi woprowaſche 5. oktobra
nowoſwjecźeny měſchnik k. Pětr Lipicž prěni krócź njekrawny wopor nowoho
zakonja. Wón pſchiṅdźe pſchewodźany wot k. ♣can. cap.♠ ſeniora Hoffmanna
a bu pſchi cyrkwinych durjach cyrkwinſcy powitany a bjez tym zo woſada
khěrluſch pſchi ♣Asperges♠ ſpěwaſche, k wołtarjej dowjedźeny; w tutym
ſwjedźeńſkim cźahu dźěchu pſched duchownſtwom najprjedy ſchtyrjo woſadni
mužojo z khorhojemi a potom pjecź małych knježnicžkow, kotrež wěnc a
krónu njeſechu a kwětki ſcźelechu. Pſchi wołtarju wotſpěwa faraŕ Hórnik
modlitwu po ♣Asperges♠ a dźeržeſche potom ſwjedźeńſke prědowanjo. Na to
bu nowoſwjecźeny měſchnik k wołtarjej wjedźeny wot k. ſeniora hako
paranymfa a wot k. ſeminarſkoho direktora Blumentritta a wot fararja
hako levitow. Tam zaſpěwa najprjedy ♣Veni Sancte Spiritus,♠ ſchtož
ſeminariſtojo na khorje pod wjedźenjom k. ſeminarſkoho wucžerja
Bergmanna ſchtyrihłóſnje dale ſpěwachu. Na to dźeržeſche k. Lipicž
ſwjatocžnu Božu mſchu. Pſchi tej ſamej buchu ſerbſke khěrluſche wot
wjele zhromadźenoho luda mócnje ſpěwane; pſched ſcźenjom pak a po ſ.
woprawjenju ſpěwachu ſeminariſcźi zaſy jara wuſtojnje. Po ſwojim
woprawjenju wudźěleſche měſchnik prěni krócź ſwojimaj ſtarſchimaj,
ſwojim tſjom ſotram a ſwojomu ſwakej najſwjecźiſchi ſakrament. Po Božej
mſchi zanjeſe hiſchcźe ♣Te Deum,♠ kotrež bu wot pſchitomnych ſerbſki
dale ſpěwane. Rjana a pola nas žadna ſwjatocžnoſcź ſkóncži ſo z
wudźělenjom primiciantſkoho požohnowanja. — Knjez Lipicž je wot hnadnoho
biſkopa na próſtwu k. fararja radźicźerja Schneidera do Kulowa
nakhwilnje za druhoho kapłana póſłany; za to pak je wrótſlawſki k.
wjeŕchbiſkop jenoho němſkoho młodoho duchownoho, k. Auguſtina Wuttke
(rodź. z wokolnoſcźe Glogawy) do naſcheje diöceſy, a to hako druhoho
kapłana w Oſtritzu póſłał. Tak je ſuſodna luboſcź kulowſkej woſadźe we
ſkutku wopokazana! Tam je wězo ſerbſki duchowny jara trěbny. Bohužel, zo
kulowſka woſada nětko ſama ze ſo tak wjele ſerbſkich duchownych
njewocźehnje, kaž trjeba! Pſchi drohoſcźi ſchtudowanja w Pruſkej pak
njemóžemy ſo nad tym jara dźiwacź. Ale hdyž ludźo ſami ze ſo njeſcźełu
doſcź młodźencow do wyſchſchich ſchulow, dyrbjała duchowna wyſchnoſcź we
Wrótſławje k tomu wubudźowacź. Hdźež ſo za wukrajne a daloke duchownſke
ſtacije tak wjele hromadźi, kaž we wrótſławſkej diöceſy ſo khwalobnje
ſtanje, dyrbjało ſo tež za ſerbſku kulow<pb n="179"/>ſku woſadu něſchto
ſtacź. To je jara zrudne, zo je hakle za wjele lět zaſy nadźija na
ſerbſkoho duchownoho z kulowſkeje woſady.

Z Budyſchina. Zańdźenu njedźelu ſwjecźeſche towaŕſtwo rjemjeſniſkich w
ſwojej towaŕſchni załoženſki ſwjedźeń. Wón bu pſchez k. präſeſa Dienſta
z rycžu wotewrjeny, w kotrejž wón woſebje wopominaſche podawki
poſlenjoho towaŕſtwowoho lěta a potom dźak prajeſche wſchitkim, kotſiž
ſu towaŕſtwo podpjerali. Towaŕſchojo hrajachu potom dwaj dźiwadłowaj
kruchaj a ſchtyrjo deklamowachu. Swjedźeń bě jara wopytany z blizka a z
daloka a ſpodobaſche ſo wſchitkim.

Z klóſchtra Marijneje Hwězdy. Njedźelu 5. novembra mějeſche
nowoſwjecźeny měſchnik k. Jakub Schołta tudy prěnju Božu mſchu. Hižo
zahe ſkhadźowaſche ſo lud a cyrkej bě pſchepjelnjena. Pſched 9. hodź.
poda ſo proceſſion z cyrkwje, wjedźeny wot k. probſta ♣Dr.♠ Eiſelta, do
wobydlenja k. primicianta a tam wuſpěwachu ſo modlitwy, kaž je
cyrkwinſcy poſtajene. Nětk wrócźi ſo proceſſion, w kotrymž ſo tež dwě
małej družcy, krónu a wěnc njeſo, namakaſchtaj, do cyrkwje, hdźež
duchownſtwo primicianta k wołtarjej dowjedźe a hdźež ſo dźakny pſalm
wuſpěwa. Na to dźeržeſche k. dopołdniſchi prědaŕ Dienſt horliwu a
hnujacu rycž na podłožku ſłowow ſ. Pawoła: Bóh je mój ſwědk, kak jara ja
za wami wſchitkimi žadoſcźu w luboſcźi Jězuſa Khryſtuſa. Nětk
ſcźèhowaſche Boža mſcha, pſchi kotrejž tſjo duchowni ſłužachu a
klóſchtyrſke knježny kraſnu muſiku wuwjedźechu. K ſwjatomu woprawjenju
běchu primiciantowa macź, bratr a ſotry. ♣Te Deum♠ ſkóncži tónle žadny a
rjany ſwjedźeń w cyrkwi. Kaž waſchnjo je, běſche potom kwas we wótcnym
domje k. primicianta. — Knjes Schołta pſchińdźe hako druhi kapłan do
Khróſcźic.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Z Barlina. Pruſke miniſterium je ſo, kaž je to znate, pſchecy prawje
njeznjeſliwe pſchecźiwo katholikam a woſobnje pſchecźiwo cyrkwinſkim
wyſchnoſcźam wopokazało. Tak zakitachu ſo wot njoho wſchitcy tamni,
kotſiž wucžbu wo njezmólnym wucžeŕſtwje romſkoho bamža prěja; woni
wobkhowachu ſwoje zaſtojnſtwa hako wucžerjo na katholſkich gymnaſijach a
druhich wucžeŕnjach, haj katholſcy ſtarſchi buchu runje nuzowani wot
tajkich njekatholſkich muži ſwojich ſynow wocźahnycź a rozwucžicź dacź,
dokelž ſo druzy wucžerjo na teſame ſchule njepſchipuſchcźichu. Pruſcy
biſkopojo wobrocźichu ſo tohodla we dowěrnym piſmje we ſeptembru na
khěžora-krala ſamoho, rozeſtajachu jomu njeſprawnoſcź tuteje wěcy a jeje
zrudne ſcźěhwki. Na kóncu oktobra pſchińdźe wot njoho wotmłowjenjo, kiž
je tež nětko pſchez nowiny znate. Tola tute wotmłowjenjo njemóže
katholſkich poddanow ſpokojicź a nadźiju w nich wubudźicź, zo budźe
krajna wyſchnoſcź katholſku cyrkej we jeje prawach wſchudźom zamłowjecź.
Katholſki lud ma tak jenu winu wjac, ſwěrnje k ſwojim biſkopam dźeržecź
a na jich hłós kedźbnje poſłuchacź. ♣Ł.♠

Z Wina. Tež w Sakſkej hiſchcźe znaty hrabja Beuſt, kiž wot lěta 1866 jow
hako krajny kancleŕ a miniſter zwonkownych naležnoſcźow we Rakuſkej
knježeſche, je nětko (hdyž je wujednanjo ze Słowjanami ſkazył) wot
khěžora ze ſwojich <pb n="180"/>wyſokich ſłužbow puſchcźeny. Wjele
ſpomožnoho za rakuſke ludy dokonjecź ſo jomu njeradźi, a katholſka
ſtrona móže jara wjeſoła bycź, zo je wón ze ſwojich wažnych zaſtojnſtwow
zdaleny, dokelž pſchez joho wliw bu tamne zrjadowanjo mjez cyrkwinſkej a
ſwětnej wyſchnoſcźu, „konkordat“ mjenowane, na ſtroniſke waſchnjo
zběhnjene, a nowe, wěru a ſchulu naſtupace zakonje wudawane, pſchez
kotrež dyrbjeſche ſo ſchula wot cyrkwje dźělicź, a młodoſcź k
wocźehnjenju njewěriwym wucžerjam pſchepodacź. Tute zakonje zbudźichu
tež tohodla powſchitkomnu njeſpokojnoſcź a jenož z mocu móžachu ſo
zawjeſcź. Tohodla katholſki lud we Rakuſkej wěſcźe njewobžaruje, zo
Beuſta zhubi. ♣Ł.♠

Z Roma. Tudy pſchebywaſche dlěſchi cžas Hollandſka kralowna, kiž tež
wjacy krócź ſwj. wótca wopyta a zjawnje nětcžiſche za njoho tak zrudne
wobſtejnoſcźe wobžarowaſche. To je mjez italſkej ſtronu wulku
njeſpokojnoſcź zbudźiło. Swj. wótc je doſpołnje ſtrowy.

Amerika. We Boſtonje bu w katholſkej cyrkwi wóndanjo jedyn wuj prěnjoho
Napoleona z mjenom: Jerome Napoleon Bonaparte z jenej wnukowku (Enkelin)
Daniela Webſtera, w ſwojim cžaſu präſidenta, wěrowany. Wón wudawa, zo ma
prawo na francózſki trón.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: kk. 325. Truc z Pancžic; 326. Marija Rjecžcyna z
Budyſchina; 327. wucžeṙ Pětr Schołta z Radworja; 328. Pětr Kral z
Bronja; 329. Madlena Žurowu z Ralbic; 330. Michał Kocor ze Schunowa;
331. Hrjehorjecy w Konjecach; 332. Michał Frencel z Róžanta; 333.
Boſcžij Lehmann ze Smjerdżaceje.

Dobrowólne dary: H. Ducžman 15 nſl.; k. Lipicž 5 nſl.; J. D. 5 nſl.; ♣P.
T.♠ z Róžanta 10 nſl.

Smilne dary k dalewobſtaranju: za bamža Wawrik-Kiſlink 10 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźenaj: Hana Khata, dź. Jana Karla Pětſchki z B.;
Mikławſch Józef, ſ. korcžmarja Mikł. Schuſtera z Bělcžec. — Zemrjecźi:
Madlena, Jakuba Filipa zaw. mandź. z Něwſec, 71 l.; Madlena Auguſta, dż.
kublerja Michała Müllerja z Dalic, 3 měſ.; Marija rodź. Kocorec, mandź.
žiwneſcźerja Jana Měrcźinka z Bělcžec, 28 l. 8 měſ.

Z nakładom naſchoho towaṙſtwa je wuſchła a pſchedawa ſo we expedicijach
Póſła a pola klamarjow za 2 1/2 nſl.:

Krajan.

Katholſka protyka za Hornju Łužicu na lěto 1872.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſc#ow ſu dale woprowali: P. J. D. 15
nſl.; H. D. 15 nſl.; za pſchedaty kupon ſtatneje papjery (121744) 2 tol.

Hromadźe: 5722 tol. 7 nſl. 5 np.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 23. 2. decembra 1871. Lětnik 9.♠

Njepſchecźelſtwa napſchecźo jeſuitam.

(Skóncženjo.)

♣III.♠ Kak wopokazuje ſo njepſchecźelſtwo napſchecźo jeſuitam?

Njepſchecźelam jeſuitow je kóždy ſrědk prawy a dobry, z kotrymž móžeja
jim zeſchkodźicź.

1. Najprjedy na nich ſwarja a jich hanja. Pſchi kóždej pſchiležnoſcźi,
we ſkhadźewankach, towaŕſtwach, zhromadźiznach, haj tež na ſejmach
wuſypuja cźile njepſchecźeljo ſwój hněw napſchecźo jeſnitam. Wſchelake
piſma a cžaſopiſy maja to za najlubſche dźěło, ſwój hnój a njerjad na
jeſuitow kidacź.

2. Tele ſwoje ſwarjenja a hanjenja jeſuitow twarja a zepjeraja na
njewěrnoſcźe a łžě. Wobſkoržowanja ſo zběraja a wſchě móžne złóſcźe a
njeſkutki ſo na jeſuitow rycža, wunamkuja nowe łžě a wobnowjeja ſtare.
Najzatraſchniſchi ludźo bychu jeſuitojo byli, hdyž by jeno połojca toho
wěrno było, ſchtož ſo na nich rycži. Ale tele rycže a wobſkoržowanja ſu
wumyſlena łža. To móže ſo hižon z toho widźecź, zo pſchecy rěka: to a to
ſu jeſuitojo cžinili; ale to ſkóržbnikojo njewjedźa prajicź, kotry
jeſuita je to cžinił a hdźe je ſo ſtało. A hdyž druhdy mjeno a měſto
mjenuja, ſo njerědko pokaza, zo tam žadyn jeſuita njeje a był njeje a
tam wo tajkim ſkutku nicžo njewjedźa. Hdyž by to wěrno było, ſchtož
njepſchecźeljo na nich rycža, cžoho dla dha jich pſched wyſchnoſcźu
njewobſkorža? Dokelž jim nicžo złe dopokazacź njemóžeja, a
njewinowatoſcź jeſuitow by ſo jaſnje dopokazała. Njech ma kraj tež wjacy
paragrafow k pokhoſtanju wſchelakeje wopacžnoſcźe a złóſcźe: ale to
hiſchcźe we žanym paragrafje zakazane njeje, ſchtož jeſuitojo cžinja a
žadaja. A by-li ſo, kaž je to we kóždym towaŕſtwje móžno, hdy ſtało, zo
tón abo druhi ſobuſtaw jeſuitſkoho rjada něſchto wopacžne cžini: dha
pſchi<pb n="182"/>majcźe toho a woſtajcźe druhich, a woſebje cyły rjad,
na pokoj. Pſchiſpomnicź chcemy tudy jeno to, zo bychu njepſchecźeljo
jeſuitow dołho pytacź dyrbjeli, prjedy hacž bychu mjez jeſuitami jenu
praſchiwu wowcu namakali. Ale na to ſo njedźiwa, ale khroble ſo łži a
něſchto njepſchecźelſtwa tola wiſajo woſtanje.

3. Ale ſchto dha chcedźa njepſchecźelojo jeſuitow ze ſwojim ſwarjenjom a
hanjenjom a łženjom na jeſuitow? Jich pſched ſwětny ſud ſtajicź a po
ſwětnym zakonju pſchepytowacź a ſudźicź dacź? Na to njemyſla; to by
prózdne dźěło było. Ale woni chcedźa ſwětnu wyſchnoſcź napſchecźo nim
zeſchcźuwacź a z pomocu ſwětnych knježeŕſtwow jeſuitſkomu rjadej
ſchkodźicź. Swětna wyſchnoſcź dyrbi ſwoju móc na zahanjenjo jeſuitow
napinacź. Kak to? Jeſuitam zakaza ſo pſchiſtup do kraja, pſchetož pſchez
jich miſſionſke ſkutkowanjo móhł tam a ſem tola zatraſchny njeměr
naſtacź we ſwědomju wſchelakich paduchow, jebancow, a to by tola ſchkoda
było, hdyž bychu tak rjenje twarjene a ze wſchej žiwjeńſkej potrjebu
nadobnje zaſtarane cuchthawzy něſchto ſwojich wumjeńkarjow wotbyłe. A
tamne domy a domcžki, kotrež pod luboſcźiwym wócžkom ſtata k dźerženju
ſcheſteje helſkeje kaznje pſchiležnoſcź dawaja, móhłe, kaž je ſo to po
miſſionach něhdźežkuli ſtało, mjenje wobydleŕtow a wopytowarjow měcź — a
to by była zaſy zatraſchna ſchkoda za ſwobodnoſcź mjaſa.

Toho dla njepuſchcźcźe jeſuitow do kraja, a verfaß-unki a druhe
„unki“[9]⁾ njech jim zaſtup zaracžeja. Sejmy maja bohatu pſchiležnoſcź,
ſwój rozom, ſwoju mudroſcź a ſwoju ſtaroſcź za zbožo kraja[10]^(*))
wopokazowacź. Tak je ſo w nowiſchim cžaſu zaſy hłós pozběhnył: prjecž z
jeſuitami! Tych chcedźa z kraja wuſtorkacź; cźim ſwobodniſcho móžeja
potom cźi po kraju cźahacź, kotſiž cžinja, kaž bychu wſchudźom doma byli
a wſchudźom domjace prawo měli a ludźi pſcheſcźěhacź a wobcźežowacź
ſměli.

Hdźež pak jeſuitam zaſtup a pſchebywanjo zakazacź njemóžeja abo hańby
dla njechadźa, tam jim z hładkimi poſtronkami rucy wjazaja a ſkutkowanjo
zamjezuja; za to pak ſmědźa na jenej ſtronje dźěłacźeŕſcy ſchcźuwarjo a
fabrikſcy a druzy tyranojo, kaž tež zahanjerjo wſcheje wěry ſwoje
knotowſke dźěło ſwobodnje a bjez zadźěwka do ſyteje wole dźěłacź. A
wſcho to z wyſokej wyſchnoſtnej dowolnoſcźu a privilegiom. Tak daloko
ſpytuja njepſchecźeljo jeſuitow ſwětnu wyſchnoſcź zawjeſcź.

4. Wſchudźom njecha wyſchnoſcź tymle njepſchecźelam po woli cžinicź a
njemóže ſo pſchi najlěpſchej woli wo ſchkódnoſcźi jeſuitow
pſcheſwědcžicź. Tež tudy ſo pomhacź hodźi: mucźa lud napſchecźo nim.
Naſchcźuwani a zaplacźeni ludźo dyrbja haru hnacź a ſwoju žadoſcź
hortnje abo piſownje wozjewicź a tomu někotre potojne hroženja
pſchiſtajicź. Tak ſnadź ſwoje žadanja z dobrym pſchecźiſchcźa. A
njeńdźe-li z dobrym, dyrbi ze złym hicź: a jeſuitow kamjenjuja a na
wſchelake waſchnjo morja. Schcźuwanja na jeſuitow je ſpocžatk powalenja
wołtarjow a rozbicźa trónow. Stawizny zběžkow we běhu poſlednich ſtow
lět tule wěc na zrudne waſchnjo wujaſnjeja.

<pb n="183"/>

♣IV.♠ Kak mamy ſo pſchi tutych njepſchecźelſtwach zadźeržecź?

Jeſuitojo wjedźa prócowanja ſwojich njepſchecźelow ze ſcźeŕpnoſcźu
znjeſcź a tróſchtuja ſo z Jězuſowym ſłowom: „Zbóžni ſcźe wy, hdyž ludźo
was klecź a pſcheſcźěhacź a wſchitko złe na was rycžecź a łhacź budźeja
moje dla: wjeſelcźe a radujcźe ſo, dokelž waſche myto je wulke we
njebjeſach.“ (Mat. 5, 11.)

Schto pak mamy my pſchi tym cžinicź, zo bychmy ſwoju winowatoſcź
dopjelnili?

1. Njewěŕmy rycžam a łžam jich njepſchecźelow, kiž ſu ſo cžaſto a wjele
krócź hako łžě wopokazałe. Wyſche toho maja jeſuitojo najlěpſche
wobſwědcženja wot tych, kotſiž jich znaja a chcedźa wěrnoſcźi cžeſcź
dacź. Spomnju jeno na to, ſchtož je bamž Pius ♣IX.♠ we załoženſkim
piſmje jeſuitſkoho kollegia we Sinegaglia wo nich wuprajił: „K tróſchtej
naſcheje duſche derje wěmy, zo ſobuſtawy towaŕſtwa Jězuſowoho nicžo
naležniſche nimaja, hacž z woſebitym napinanjom mocow, z horliwoſcźu a
mudroſcźu dźěłacź, wjetſchu cžeſcź božu wſchudźom ſpěchowacź, wěcžne
zbožo cžłowjekow ſpomožecź, ſtrowu wucžbu zakitacź a rozſchěrjecź, a
młodźinu we bohabojoſcźi a wědomoſcźach rozwucžecź — k najwjetſchomu
wužitkej, cžeſcźi a zakitej cyrkwje a kraja.“

Tele nazhonjenjo wobkrucźeja biſkopojo, kiž ſu jich do ſwojich woſadow
powołali a jich ſkutkowanjo wobkedźbowali. To wobſwědcžeja horliwi
duchowni, kotſiž maja we jeſuitach dobrych pomocnikow we cźežkim,
wobcźežnym dźěle we knjezowej winicy. To wobſwědcžeja wěriwi, kotſiž ſu
jich ſkutkowanjo nazhonili. To wobſwědcžeja ſkóncžnje tež cźi z jich
njepſchecźelow, kotſiž ſo ſprawnoſcź cyle wuſlekli njejſu, hdyž ſu
pſchiležnoſcź měli, z jeſuitami wobkhadźecź a jich ſpomožne, zbožowne
ſkutkowanjo widźecź.

2. Tak wažmy ſebi ſkutkowanjo jeſuitow wyſoko. Hacžrunje zbožo nimamy,
jich we naſchim kraju měcź a z jich dźěła a ſkutkowanja wužitk a dobytk
cźahnycź: mamy tola tróſcht, zo woni druhdźe ſkutkuja, ſchtož je cyłej
cyrkwi a tak tež nam k lěpſchomu. Skutkowanja jeſuitow we zańdźenej
wójnje we lazaretach je znate, tak zo wo tym hakle wobſchěrnje rycžecź
njetrjebam. Tola powužiju tule pſchiležnoſcź, wopomnjecźo ſerbſkoho[11]⁾
jeſuity, Melchiora Robla z Khróſcźic wobnowicź, kaž je jeſuita Jakub
Ticin z Kulowa we łacźonſkej knizy ♣„Epitome historiae Rosenthalensis,♠
1692“ na ſtr. 295 wopiſuje: „Melchior Robl z Khróſcźic we Łužicy, laiſki
bratr, prědkſtejeŕ haptyki, běſche w tamnym <pb n="184"/>cźežkim cžaſu
jenicžka nadźija kollegia a tróſcht khorych. Dweju khoreju, na mór hižon
ſmjercźi blizkeju, je wón z prócu a lěkaŕſkej wuſtojnoſcźu pſchi
žiwjenju zdźeržał. Lědym ſo doſcź wopiſacź hodźi njepſcheměrna, pſchez
wjele lět trajaca luboſcź tutoho bratra napſchecźo khorym (pſchetož
dwacycźi lět je w towaŕſtwje pſchebywał), tak zo bu wot towaŕſchow we
rjedźe z mjenom „złoty bratr“ mjenowany. W lěcźe 1645, hdyž natykniwa
khoroſcź braunawſki klóſchtyr nanajcźežo krjudowaſche, piſaſche Melchior
Robl z Kuttenberga, hdźež pſchebywaſche, ſwojomu provincialej liſt z
tutymi ſłowami: „„Cžeſcźowny wótcže! Pſchehladawſchi wſchitke wěcy, ſym
pſched wjele lětami wobzamknył, ſwoje žiwjenjo, haj, hdyž bych je měł,
wjele žiwjenjow, k božej cžeſcźi podacź. Tohodla pſchi ſwojej ſnadnoſcźi
poſkicźuju ſwoje mocy, dźěło a ſo ſamoho cyłoho k ſłužbje khorych, wot
kajkeježkuli khoroſcźe napadnjenych.““ Doſtawſchi tule dowolnoſcź,
khwataſche Melchior hnydom do Braunawy a z wulkej luboſcźu poda ſo cyły
khorym. Ale božej dobrocźiwoſcźi ſo ſpodobaſche, joho do toho cžaſa bjez
ſchkody hiſchcźe dźeſacź lět za Wołomucžanow (Olmütz) zdźeržecź, kiž
běchu wot wſchitkeje cžłowjeſkeje pomocy wopuſchcźeni. Schtyri krócź
běſche naſchim na mór ſkhorjenym we Wołomucu wodnjo a w nocy na pomoc a
poſłužowaſche ze ſwojimaj rukomaj. ſchtožkuli mějeſche ſo jim cžinicź.
Wot poſlednjoho, z kotrymž we jědojtej rozhorjenoſcźi rozhorjenym kaž z
dźěcźatkom wobkhadźeſche, bu natyknjeny a po wudyrjenju ſmjertnoho jětra
wumrje wón na ſedmy dźeṅ khoroſcźe, 7. ſeptembra 1655.“

Tajke pſchikłady móžeja jeſuitojo z hromadami mjenowacź. Schtó njechał
ſebi jich wyſocy wažicź a we wutrobje cžeſcźicź?

3. Njebojmy ſo, jich zakitacź a pſchi datej pſchiležnoſcźi za nich ſłowo
prajicź a k mjelcženju pſchinjeſcź rycže jich njepſchecźelow. Naſcha
bojaznoſcź dawa njepſchecźelam khrobłoſcź a dobycźo. Pola Boha pak z
pobožnej ponižnej modlitwu wuproſchujmy, zo chcył wón dobry, ſpomožny
cyrkwinſki rjad jeſuitow zakitacź, wobkrucźecź, rozſchěrjecź a joho
ſkutkowanjo ze ſwojej hnadu žohnowacź, zo by cyrkej nadobywała, kraje we
měrje a pokoju byłe a cžłowjekojo pſchiſchli k zbožu a zbóžnoſcźi.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Po najnowſchej kurrendźe (rozkaz) naſcheje duchowneje
wyſchnoſcźe budźe jutſe prěnikrócź w modlitwje po prědowanju tež za
khěžora a khěžorſtwo proſchene. Duchowna wyſchnoſcź je z tym wuwjedła,
ſchtož je za wſchitke kraje němſkoho khěžorſtwa wot ſwětneje wyſchnoſcźe
porucžene.

Z Lubija. Dokelž je tu nětko 19 katholſkich ſchulſkich dźěcźi, bu tónle
tydźeń wucžeŕ nabožiny (religije) za nje poſtajeny, kiž budźe z
Budyſchina ſem jězdźicź, a to k. dopołdniſchi prědaŕ J. Dienſt.

Z Oſtritza. Wuſłuženy wucžeŕ z Grunawy, k. Bergmann, je wot kralowſkeje
Majeſtoſcźe złotu medaillu zaſłužbnoho rjadu doſtał. K tajkomu
ſwjedźenjej běchu ſo wóndanjo wyſocy cyrkwinſcy a ſwětni zaſtojnicy ſem
podali. Wucžeŕſke měſto w Grunawje zaſtara ſo proviſoriſcy.

<pb n="185"/>

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Z Barlina. Powſchitkomny němſki reichsrath ſtoji na kóncu ſwojoho
druhoho poſedźenja. Rycžało je ſo tu jara wjele, ſpomožnoho wuradźiło
pak mało. Z cyła drje tuta zhromadźizna nadźije ludow němſkoho kraja
njedopjelni, dokelž wo poniženju dawkow, wo polóženju wojerſtwa, wo
rozſchěrjenju praweje ſwobody njebu nicžo ſłyſchecź; měſto toho bu nowy
pſchidawk k khoſtanſkomu zakonjej pſchiwzaty, kiž katholſkich duchownych
potrjechi a tym z jaſtwom hacž do dweju lětow hrozy, kiž ſebi zwěrja
zjawnje we ſwojim zaſtojnſtwje krajne naležnoſcźe tak rozeſtajecź, zo
mohło to měr a pſchezjednoſcź ſkazycź. Tutón hrozny namjet ſtaji ſo wot
katholſkoho miniſtra katholſkeje Bajerſkeje, Lutza. Kaž je znate, je
wjetſchina bajerſkoho ſejma katholſka, nětſiſche minlſterium pak je,
hacž runje je tež po mjenach z katholikich muži zeſtajene, tola we
nětſiſchich cyrkwinſkich zwadach zjawnje na ſtronu njepſchecźeli
katholſkeje cyrkwje ſtupiło. Tohodla je lohcy móžno, zo budźe pſchi
wotewrjenju ſejma wjetſchina prajicź, zo k tutomu miniſterijej žaneje
dowěry nima, a zo jomu tak žanych pjenjez njedowoli. Potom by dyrbjał
miniſter Lutz ſwoje rjane měſto wopuſchcźicź. Móžno pak tež je, zo
miniſterium ſejm pſched joho zhromadźenjom rozpuſchcźi a nowe wólby
wupiſche we nadźiji, zo tak wjetſchinu nowych zapóſłancow za ſo dobudźe.
Zo pak by ſo to ſkerſcho radźiło, dyrbi ſo najprjedy duchownym huba
zawjazacź, zo njebychu pſchi wólbach za tajkich muži rycželi a wojowali,
kiž ſu derje katholſcy zmyſleni. Pſched tym ſo miniſter Lutz boji a
tohodla proſy, dokelž doma ſam wjacy tak wjele mocy nima, němſki
reichsrath wo pomoc, dokelž wě, zo tón jomu próſtwu njczapowje, kiž ma
podcźiſchcźenjo katholſkeje cyrkwje k wobjecźu. Bismark bě hnydom za
joho namjet, haj wupraji zjawnje, zo je tónſamy nuzny, a tak bě hižom
tak wjele hako pſchiwzaty, prjedy hacž bu pſched zapoſłancow
pſchinjeſeny. To ſo ſta we poſedźenju 23. novembra. Miniſter Lutz
tónſamy ſam najprěni zamłowjeſche, a pſchiwzacźo tohoſamoho hako za
zbožo a wobſtacźo Němſkeje nuznu wěc pſchedſtajeſche. Pſchi tym pokaza
pak tež, zo wěrnoſcźe katholſkeje wěry jara ſchpatnje rozemi. Pſchecźimo
joho namjetej rycžachu woſebje ze znatej rycžniwoſcźu, biſkop Ketteler,
Windthorſt a Reichenſperger. Tola jich próca bě podarmo. We poſedźenju
25. novembra bu njeznjeſliwy namjet z 179 hłoſami pſchiwzaty. Hacž budźe
tónſamy miniſtrej Lutzej tak wjele wužitka pſchinjeſcź, kaž wón
wocžakuje, a katholſkej cyrkwi tak wjele ſchkodźecź, kaž ſo wón nadźije,
budźe ſo ſnadź ſkoro pokazacź. Katholſkich poddanow němſkoho khěžorſtwa
pak móže z nowa pſcheſwědcžicź, zo jich prawa tu nichtó njezakituje,
jelizo je ſami pſchez mudre a pſchezjene ſkutkowanjo njezamłowjeja. ♣Ł.♠

Pruſka. Wrótſławſka diöceſa, ke kotrejž tež kulowſka woſada
pſchiſłuſcha, je najwjetſcha w Europje. Wona licži 13 kommiſſariatow,
wot kotrychž ſu 11 pruſke a 2 rakuſkej. Te 11 pruſke kommiſſariaty
wobſteja z 86 archipresbyteriatow ze 730 farſkimi woſadami a 30
lokalijemi z 1,950,000 katholikami. Po knježerſkich wokrjeſach
pſchińdźeja na Oppeln 34, na Wrótſławu 25, na Liegnitz 18, na Frankfurt
p. W. 2, na Delegaturu 7. Najwjetſchi archipresbyteriat je Wrót<pb
n="186"/>ſławſki, kotryž 67,581 duſchow wopſchija. Kóždy
archipresbyteriat rozpanje do 8—9 farow. W tutych 86
archipresbyteriatach ſkutkuja 1138 ſwětni duchowni, wot kotrychž ſu 760
fararjo a 378 kapłani. Najwjetſche fary ſu w Königshütte ze 26,000 a
Neiſſe ze 18,623 duſchemi. Najmjeńſche farſke woſady ſu w Großenbohrau
pola Freyſtadta z 78 a Deutmannsdorf ze 107 duſchemi, Hertwigswaldau
pola Sagana ze 109 a Metſchlau pola Sprotawy ze 126 duſchemi. Někotre
miſſionſke woſady w diasporje ſu hiſchcźe mjeńſche. Wyſche toho ſkutkuja
15 duchownych na gymnaſijach a 5 hako direktorjo na wucžeŕſkich
ſeminarach. We 1613 wucžeŕnjach namakaja ſo 267,432 dźěcźi, kiž ſo wot
2662 wucžerjow a wucžeŕkow rozwucžuja. ♣K.♠

Naſſauſka. We tudomnych kupjelach Soden bu pſched 15 měſacami pſchez
towarſtwo ſ. Bonifacija miſſionſka ſtacija załožena. Nětk je jena
knjeni, kiž je tudy ſtrowoſcź zaſy namakała, 25,000 ſchěſn. tejſamej
dariła, a to 15,000 ſchěſ. k natwarjenu ſyrotnicy a aſyla za ſłužownicy
bjez rozdźěla wěry, 5000 ſchěſn. k natwarjenju fary a 5000 ſchěſn. k
dotaciji fararja tudy. ♣K.♠

Z Nürnberga. Zo wěriwi a ſprawni proteſtantojo te njerozomne a njekhmane
ſudźenja jeſuitow a klóſchtyrſkich rjadow njepſchiſpóznaja, kaž je tamni
njekſcheſcźanſcy mudracžkowje w Darmſtadtu wóndanjo wuprajichu, pokaza
nam zhromadźizna towaŕſtwow „za wothladanjo ranjenych w bitwach a
hojeŕnjach“, kiž ſo pod pſchedſydſtwom radźicźela ze Sydow tudy
wotdźerža. Hako ſo po dźeńſkim porjedźe mjez druhim wot nazhonjenjow wo
ſkutkowanju němſkich zjenocźenſtwow za ranjenych a khorych w poſlenjej
wójnje na bitwiſchcźach a w khorownjach, wo wothladanju muſkich a
žónſkich wothladarjow atd. rycžeſche, praji referent, dwórſki radźicźel
a profeſſor ♣Dr.♠ Held z Würzburga mjez druhim takle: „Skutkowanjo
duchownych rjadow pſchi wothladanju ranjenych w poſlenich bitwach je tak
khwalobne, zo wón to ze ſłowami ani hódnje wuprajicź njemóže.
Wothladanjo tych tak mjenowanych ſwobodnych a ſwětnych wothladarjow ſo z
nim anic pſchirunacź njehodźi. Ženje tež najmjeńſchoho poroka ſłyſchał
njeje, kiž ſo by tutym klóſchtyrſkim rjadam pſchi wothladanju jim
porucženych ſcžinicź mohł. Wón tohodla ſo njemócny cžuje, cžeſcźownoſcź,
kiž we wutrobje pſchecźiwo duchownym wothładarjam a wothladaŕkam ma, z
hódnymi ſłowami wuprajicź. Pſchicžiny tutoho woſobnoho ſkutkowanja
duchownych wothladaŕkow měni wón we tym namakacź, zo ſu wone hižon hako
ſobuſtawy klóſchtyrſkich rjadow kóždomu woporej zwólne, tež pſchez ſwoje
ſluby a klóſchtyrſke zakonje podwolnoſcźi a ponižnoſcźi pſchiwucžene a
pſchez jich zdraſcźenja pſched wſchelakim tajkim zwarnowane, ſchtož
druhdy ſwětne wothladaŕki za dalſche ſkutkowanjo njekhmane ſcžini.
Skóncžnje wupraji hako wutrobne pſchecźo, zo bychu w pſchichodźe, jeli
hdy žana wójna zas wudyri, ſo jenož tajke wothladaŕki a wothladarjo
wubrali, kiž maja k tomu powołanjo a wuſtojnoſcź, a zo bychu ſu tute
ſwětne wothladaŕki wſchitke pod wobkedźbowanjo klóſchtyrſkich rjadow
ſtajili, zo bychu we lazaretach jenož pod nimi ſkutkowali. Dale hiſchcźe
pſchiſtaji wón, zo maja ſo toho dla duchowne rjady hižon prjedy wot
wyſchnoſcźow ſylnje podpjeracź, zo bychu pſchi wudyrjenju wójny k
nuznomu ſkutkowanju derje pſchihotowani byli. Tohodla maja ſo jim te w
bitwach <pb n="187"/>a lazaretach pſchiſadźene abo pſchetrjebane wěcy
hnydom zaſy zarunacź, a jich wucženjo we wothladanjo khorych wot
wyſchnoſcźe lěpje podpjeracź hacž dotal.“ A tuta rycž bu wot
pſchitomnych, kiž njeběchu ultramentanſcy katholikowje, ale zwjetſcha
proteſtantojo, z wótrym ſławawołanjom pſchijata. Knjez Held, kiž bě hako
wotpoſłany měſacy dołho pſchiležnoſcź měł, ſkutkowanjo klóſchtyrſkich
rjadow na bitwiſchcźach a w lazaretach wobkedźbowacź, je ſwědk
wjetſcheje wažnoſcźe dyžli Bluntſchli a joho towarſchojo. Dokelž mjez
tutymi tyſacami, kiž na krawnych bitwiſchcźach a we ſchpitalach tam
ranjenych a khorych wothladachu, běchu runje tež jeſuitowje we wulkej
mnohoſcźi. A za tych wuſtojnych knježich w Darmſtadtu a Münchenje chcemy
hiſchcźe pſchiſtajicź, zo ſu wot wobſtacża jeſuitſkoho rjada w l. 1540
hacž nětk hižon 800 martraŕſkeje ſmjercźe za naſchu wěru wumrjeli, a
pſchez 2000 wumrjechu hako martrarjo pſchi wothladanju w khorownjach.
Njeſměrna mnohoſcź ſpiſowarjow, kiž ſu pſchez 20,000 wucženych knihowych
wudawkow we wſchitkich rycžach zemje a wſchitkich wědomnoſcźach,
cžłowjeſkich a bójſkich wudali, ſu z jich rjada byli. A tutych mužow
wěrja ſebi tamni cżłowjecżkowje z „proteſtantenvereina“ z
najnjehodniſchimi ſłowami hanicź, jich ſwětej hako najhórſchich
złóſnikow prědkſtajicź a jich zahubjenjo wot wyſchnoſcźow žadacź! ♣K.♠

Schwajcaŕſka. Woſobny měſchcźan k. Duval bu ze ſwojej cyłej ſwójbu
wóndanjo wot biſkopa Mermillod do katholſkeje cyrkwje pſchiwzaty. Wón je
tež knihi wudał pod titlom: „Proteſtantismus, ſudźeny wot proteſtanta.
Pſchicžiny mojoho pſcheſtupa k katholſkej cyrkwi.“ ♣K.♠

Z Roma. Tudy je nětko italſke knježſtwo ſwoje ſydło wzało, jednotliwi
miniſterojo ſu tu ze ſwojimi zaſtojnikami a z druhimi k tomu potrěbnymi
woſobami wobydlenjo namakali. Bě to za nich cźežka wěc, dokelž ſwěrny
Romjan njechaſche tutych ludźi hoſpodowacź a we hoſcźencach njemějachu
ruma. Tohodla dyrbjachu wſchelake klóſchtyrſke knježny z jich měrnych
wobydleni ſo z mocu wuhnacź, zo bychu cžródy italſkich kralowſkich
zaſtojnikow wobydlenja namakali. Tež italſki kral je na cžaſy nuzowany
tu pſchebywacź, tola zda ſo, hako by jomu tu ſwědomjo měra njedało; tak
khětſe hacž móže, wopuſchcźi zas ſwoje na njeſprawne waſchnjo dobyte
hłowne měſto. We tutym tydźenju bu tu tež italſki parlament, t. j. ſejm
ſwjatocžnje wotewrjeny. Wuradźowane budźa tež wſchelake nabožne zakonje,
woſebnje za zběhnjenjo klóſchtrow. So ſamo rozemi, zo ſo teſame tež wot
ſejma pſchiwozmu. — Tež ſo powjeda a piſche, zo ſwjaty wótc drje Rom
wopuſchcźi a zo je joho Thiers, pſchedſyda francózſkeje republiki, do
hrodu Pau we južnej Francózſkej pſcheproſył, tola my to hiſchcźe
njewěrimy; hacž dotal pſchebywa hiſchcźe ſtrowy we Romje a doſtawa z
blizka a zdaloka znamja wěrnoho pſchecźelſtwa a ſwěry. Tež khěžor a
khěžorka z Braſilije wopytaſchtaj joho hnydom po ſwojim pſchikhadźe do
Roma. ♣Ł.♠

Amerika. Zo ſo katholſka cyrkej ſwobody bojecź nima, pokazuje kcźěw
cyrkwje tudy. Kóžde katholſke nowiny powjedaja wo załoženju nowych
woſadow abo twarbach nowych božich domow. Chcemy tudy jenož z někotrych
cžiſłow poſlenjeju měſacow z nowinow, z „Kath. Volkszeitung“ w
Baltimore, a z „Wahrheitsfreund“ w Cincinnati, wucźah podacź. „Sobotu
16. ſeptbr. bu nowy du<pb n="188"/>chownſki ſeminar ſ. Karla Borr. w
Philadelphia ſwjecźeny; njedźelu na to cyrkej ſ. Marije w Newcaſtle
pſchez biſkopa Domenec. We ſcźěhowacym tydźenju bu zakładny kamjeń k
nowej kath. cyrkwi w Aſtoria pſchez biſkopa Loughlin połoženy; tohorunja
w Rondout, w pſchedměſcźe New-Yorka, k cyrkwi ſ. Pětra němſkeje woſady
wot generalnoho vikara Starrſa. Tydźeń pozdźiſcho bu pſchez biſkopa w
Vincennes zakładuy kamjeń k nowej cyrkwi w Jaſperu połoźeny. W tymſamym
tydźenju bu nowonatwarjena cyrkej w Honſton, w Texaſu pſchez biſkopa
Dubois ſwjecźena. W miſſiji Oſage w Kanſas bu twar cyrkwje zapocžaty,
kiž po wotpohladu jena z najrjeńſchich cyłoho kraja budźe. Tohorunja bu
w New-Orleans zakładny kamjeń k nowej cyrkwi połoženy, a 8. oktbr. bu
tam nowa natwarjena cyrkej ſ. Vincenca poſwjecźena. We Des-Moines, w
kraju Jowa, bu tež w ſpocžatku oktobra zakładny kamjeń k němſkej cyrkwi
połoženy, a w Marion, w kraju Kentuky, bu kollegium ſ. Marije pſchez
biſkopa z Louisville wotewrjeny; tohorunja bu tež cyrkej ſ. Marije w
O’Fellon-Staciji pſchez generalnoho vikara Mühlſiepen poſwjecźena. We
Quincy (Illinois) bu nowy kollegium franciſkanow pſchez biſkopa Baltes
poſwjecźeny, a w Ahnepec, w diöceſy Greenbay, je cyrkej we twarje tak
daloko, zo budźe w běhu toho měſaca hotowa.“ ♣K.♠

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: 334. Michał Zmij z Serbſkich Pazlic; 335.—340. z
Wudworja: Mikławſch Ducžman, Mikławſch Jórſch, Mikławſch Bryl, Jakub
Schołta, Michał Schołta, Jakub Zarjenk; 341. Pětr Nowak z Kozaric; 342.
Jak. Kokla z Khróſcżic; 343. Handrij Zarjenk z Dźěžnikec; 344. Jakub
Bräuer z Budyſchina; 345. R. D. z. R.; 346. Jan Grubert z Radworja: 347.
M. H. z Kh.; 348. Marija Cźemjerina z Cźemjeric; 349. Pětr Bjarſch z
Cżemjeric.

Dokelž lěto k kóncej běži, proſymy wo zapłacźenjo pſchinoſchkow.
Zeſchiwk „Žiwjenja Swjatych“ ſo cźiſchcźi a wuṅdże wokoło nowoho lěta.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżena: M. Auguſta, Jana A. Krecžmarja z Něwſec. —
Zemrjecži: Jan Mužik z B., 51 l.; Jurij Kilank z Cżemjeric, 45 l. 5
měſ.; M. Haṅža, dź. J. Franca Trulleya z B., 6 njedź.

Z nakładom naſchoho towaṙſtwa je wuſchła a pſchedawa ſo we expedicijach
Póſła a pola klamarjow za 2 1/2 nſl.:

Krajan.

Katholſka protyka za Hornju Łužicu na lěto 1872.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchom ſu dale woprowali: Dwaj
dobrocżerjej pſchez Wawrika z Kanec, kóždy połojcu, w h#omadże 50 tol.;
ze ſłowami: „Ja ſo zraduju, hdyž bu mi prajene: do domu Knjeza póṅdżemy“
5 tol.

Hromadźe: 5777 tol. 7 nſl. 5 np.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 24. 16. decembra 1871. Lětnik 9.♠

Něhduſchi klóſchtyr franciſkonow w Budyſchinje.

Hdyž w Budyſchinje z mjaſnoho torhoſchcźa pſchez bratrowſku (t. r.
mniſchu) na wyſoku haſu dźeſch, pſchińdźeſch k tak mjenowanej mniſchej
cyrkwi. Pſched ſobu widźiſch wulke murje něhduſcheje cyrkwje. Su to
rozpadanki rjaneje cyrkwje klóſchtra franciſkanow. Tónſamy bu w l. 1226
poſwjecźeny. W lěcźe 1401 ſo klóſchtyr prěni krócź wotpali; ale bu za
krótki cžas rjenſchi natwarjeny. W l. 1441 wudyri zas woheń w
klóſchtyrſkich twarjenjach, a cyrkej ſo tež zapali; tola wotpali ſo tón
krócź jenož kryw cyrkwje, a nutskowne bu zdźeržane. Tohodla bu bórzy
wſcho zas natwarjene. Dotal bě we klóſchtrje měſchcźanſka wucžeŕnja.
Hdyž pak najwjetſchi dźěl wobydleŕſtwa k nowej Lutherowej wěrje
pſchiſtupi, bu wucžeŕnja za tutych 1540 do druhich twarjenjow
pſcheſydlena. Jenož za katholſki dźěl wobydlerſtwa, a woſobnje za Serbow
na wſach, kotſiž běchu hiſchcźe katholſkej wěrje ſwěrni, wobſta
wucžeŕnja dale. Pſchez wuſtupjenjo a wotemrjecźo běchu ſo hacž do lěta
1558 mniſcha nimale zhubili; dokelž pſchez tak mjenowanu reformaciju ſo
tež dokhody klóſchtra zhubichu. We lěcźe 1558 běſchtaj tu hiſchcźe dwaj
mnichaj a tutaj pſchepodaſchtaj klóſchtyr ſkóncžnje wyſchnoſcźi, a
wopuſchcźiſchtaj jón. Tehdomny tachant powoła tohodla, zo by klóſchtyr
ſwětnej wyſchnoſcźi, a pſchez to proteſtantam do ruki njepanył, z Prahi
ſranciſkana Matija Loſanitza do klóſchtra. Tón dyrbjeſche tudy zwonjenjo
wobſtaracź a w klóſchtyrſkej cyrkwi wſchědnje božu mſchu dźeržecź. Tola
w l. 1587 wumrje Loſanitz a wotkaza klóſchtyr tachantſtwej; jenož
katholſka wucžeŕnja tudy hiſchcźe woſta. W l. 1598 wotpali ſo klóſchtyr
z cyrkwju tſecźi krócź, a njebu wjac natwarjeny. Wucžeŕnja bu do tak
mjenowanych cyrkwinſkich khěžow pódla ſerbſkeje cyrkwje ſwj. Marije na
žitnych wikach pſchepołožena. Blak, hdźež bě klóſchtyr ſtał, ležeſche
dołhe lěta puſty, a jenož powoſtanki cyrkwje pokazachu něhduſchu
rjanoſcź. Po <pb n="190"/>cžaſu dowoli tachantſtwo khudym wobydlerjam,
zo ſmědźachu ſebi na puſty blak wobydlenja twaricź. A tak buchu na
měſtno, hdźež bě něhduſchi klóſchtyr ſtał, pſchez 30 wobydlenjow
natwarjenych, kotrež běchu zwjetſcha wot katholſkich Serbow wobydlene. A
tak naſta, ſrjedź měſta Budyſchina, woſebita gmejna, z mjenom „mniſcha
cyrkej“, němſki Mönchskirche, kiž mějeſche ſwojoho ſamoſtatnoho
rychtarja pod wyſchſchim ſudniſtwom tachantſtwa. Hdyž buchu pſched
nimale 20 lětami tak mjenowane patrimonialne ſudniſtwa na krajnu
wyſchnoſcź wotſtupjene, bu tež ſudniſtwo mniſcheje cyrkwje na kralowſki
hamt wotedate, a wobydlerſtwo bu k měſtej pſchilicžene. ♣J. K.♠

Hiſchcźe něſchto wo jeſuitach.

Proteſtantſki rektor Körner w Halli piſa w ſwojich knihach „Geſchichte
der Pädagogik“ wo jeſuitach takle: „Hakle jeſuitowje załožichu
wucžeŕnje, kotrež běchu za tamny cžas hacž nanajlěpje zarjadowane, a
tohodla běchu w ſwěcźe hako najlěpſche wuwołane. Waſchnjo je, jeſuitow
hako njekhmanikow, połnych złóſcźe, tajenſtwa a pſcherady, ſej
prědkſtajecź, hacžrunje dyrbjało derje znate bycź, zo te jim
prědkmjetane złóſcźe hiſtoriſcy ženje k dopokazanju njejſu. A zo bě
zběhnjenjo jeſuitſkoho rjada w zańdźenym lětſtotku ſkutk namocowanja
(Gewaltſtreich) büreaukratiſkich miniſtrow, je kóždomu wucženomu
wědomne. To je winowatoſcź ſprawnoſcźe, zo tych k mjelcženju
pſchiwjedźemy, kotſiž runje w cźahnidbje jeſuitow zaſakłu złóſcź k
zahubjenju młodoſcźe widźa. Jeſuitowje ſteja na ſkhodźeńku cžaſa;
tohodla ſu tež tak wulke wěcy wuſkutkowali, ſchtož tež proteſtant bjez
zawiſcźe pſchipóznacź dyrbi, a tež to, zo woni ſchtndowanjo ſtarych
cžaſow praktiſcy zapſchimnychu a cźahnidbu w jich wucžernjach hako wažny
dźěl pſchijachu. Cźi ſu prěni pädagogowje (wocźehnjerjo), kiž ze
pſychologiſkim taktom ſkutkuja, a njewocźahnu po ſchablonje. Tohodla
woni w ſchulſkich wobſtejenjach we krajnym žiwjenju wažne měſtno
zaſtupuja. A jenož wot toho cžaſa ſpocžina ſo perioda wědomnoſtneje
pädogogiki. Jeſuitowje wjedźachu póccźiwoſcź a cžiſtoſcź pola młodoſcźe
doſpjecź, kajkuž ju žana wucžeŕnja 16. a 17. lětſtotka doſpjecź
njemóžeſche.“

Znaty prědaŕ ♣P.♠ Abraham a ♣Sancta Clara,♠ kiž běſche pſched 200 lětami
we Winje žiwy, prajeſche tehdom wot jeſuitow takle: „Towarſtwo jeſuitow
ſo mi da kaž worjeſchina, na kotrejž wjele zrawych płodow wiſaja. Do
tutych mjetaja złe hólcžiſka najradſcho z kamjenjemi.“

Proteſtantſki pädagog Schmidt, kotryž je tež knihi pod napiſmom:
„Stawizny pädagogiki“ wudał, praji w tutych: „Zo ſu wucžernje jeſuitow
najlěpſche jich cžaſa byli, myſl za wědomnoſcźe zbudźowali a wſchitke
druhe katholſke wucžernje pſchetrjechili; haj wón je hiſchcźe prjedy
proteſtantſkich ſtaji.“

Druhi wucženy proteſtant ♣Baco♠ z Verulam praji: „Schtož pädagogow
naſtupa, je najkrótſche prajicź: Wzmi ſebi na wucžeŕnjach jeſuitow
pſchikład; dokelž njebě hiſchcźe nicžo, ſchtož je pódla we wužiwanju
lěpſche, dyžli tele. Pſchedewſchim khwalu ja wocźehnjenjo w jich
kollegijach. We tutych namakaſch pola młodych ludźi wjetſchu
ſprócniwoſcź a pilnoſcź; tam maja cžeſcźehódnych muži pſched wo<pb
n="191"/>cžimi, ſchtož nutrnoſcź w młodych wutrobach zbudźuje.“ Dokelž
wón potajkim jich wucženjo a wocźehnjenjo za jara dobre ſpóznaje, je wón
hiſchcźe ſkóncžnje wot nich tute ſłowa pſchiſtajił: „Dokelž tak doſpołni
ſcźe, bych chcył, zo byſchcźe naſchi byli!“

Katholſkaj pädagogaj Rolfus a Pfiſter piſataj w ſwojej
„Realencyclopädii“ wot jeſuitow takle: „Francóza Thiers měnjeſche ſo
pola luda do khwalby ſtajicź, hdyž na ſejmje prajeſche, zo jeſuitowje
poddanow patriotiſcy (wótcžinſcy) njewocźahnu, a wucžby wucža, kiž ſu
pſchecźiwo krajnym zakonjam. Lědom bě wón tute wobſkoržowanjo na ſejmje
wuprajił, hako ſo 600 prjedawſchich jeſuitſkich ſchulerjow, kiž wſchitcy
wyſoke měſtna w krajnych ſłužbach, w piſmowſtwje a druhdźe zaſtupichu,
zběhnychu a zjawny proteſt pſchecźiwo njomu wozjewichu.“

♣J. K.♠

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. W towaŕſchni katholſkich rjemjeſniſkich buchu lětſa tele
akcije (po 5 tolerjach) wuloſowane a wupłacźene: cžiſło 5, 108, 76, 172,
122, 81, 136, 182, 109, 1, 70, 95, 180, 68, 33.

Z Budyſchina. Kaž ſłyſchimy, je katholſka bjeſada w Kukowje załožena.

Z Budyſchina. Z pſchecźelnoho liſta zhonimy, zo delanſka katholſka
bjeſada mócnje pſchibjera, 57 ſobuſtawow da ſo hacž dotal zapiſacź. Na
ſwj. Handrija ſo we Łazku druhi krócź zhromadźi a knjez pſchedſyda
kapłan Róla mějeſche dlěſchi pſchednoſchk wo nětſiſchich cyrkwinſkich
wobſtejnoſcźach, kotryž bě za wſchěch pſchitomnych prawje zajimawy.
Knjez wucžeŕ Hicka wupraji žadoſcź, zo mohł ſo pſchi zlicžbowanju ludu
tež wucźawk naſchich ſerbſkich katholſkich wſow ſcžinicź, z kotrohož
bychu kubła, žiwnoſcźe, khěžki a mjena nětſiſchich wobſedźeri ſo
zeſtajeli. Wěſcźe by wuwjedźenjo tutoho namjeta prawje wužitne było,
tola njetrjeba ſo to pſchi zlicžbowanju ludu ſtacź, ale móže ſo tež
lohcy runje tak doſpołnje z pſchecźelnej pomocu woſadnych duchownych a
wucžerjow wuwjeſcź. Je to namjet za pſchichodnu powſchitkownu katholſku
zhromadźiznu. ♣Ł.♠

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Katholſke ſpěwanſke towaŕſtwo pod mjenom Cäcilijine dawaſche
wóndanjo duchowny koncert, w kotrymž ſtarſche cyrkwinſke kompoſicije
pſchednoſcheſche. Pſchedſyda towaŕſtwa, k. präfekt Maaz, dźeržcſche rycž
wo wſchelakorym cyrkwinſkim ſpěwanju. Bjez poſłucharjemi bě tež
kralowſki prync Jurij ze ſwojej knjenju mandźelſkej. Cyrkwinſki ſpěw
dobywa w naſchim cžaſu pſchecy wjacy pſchecźelow dyžli (cžaſto hubjenje
wuwjedowana) inſtrumentalna hudźba.

Z Lipſka. Tudomne katholſke dobrocźeŕſke towaŕſtwa ſu lětſa jara wjele
ſkutkowałe. Tak je žónſke towaŕſtwo wudało 49 tol. za draſtu
prěnjokommunikantkam, 94 za wobradźenjo khudym holcžkam, 17 tol. khudym
ſłužownicam. Vincencowe towaŕſtwo wuda za wobradźenjo hólcžkam 124 tol.
Hilžbjecźine <pb n="192"/>towaŕſtwo je 434 tol. nałožiło: 138 tol. za
khore ſłužownicy, 71 tol. za rozdźělene drjewo, atd. Wóndanjo je ſakſka
krónprynceſna hólcži a holcži aſyl (wucźekowy dom) poſledy mjenowaneju
towaŕſtwow ze ſwojim wopytom pocžeſcźiła.

Z pruſkeje Łužicy.

Z kulowſkeje woſady. W 22. cžiſle Póſła ſo ſkoržeſche, zo dołho žanych
młodych duchownych ze ſwojeje woſady njedoſtanjemy. Runje tajka nuza
budźe wo wucžerjow; žadyn ſerbſki młodźenc wottudy ſo na wucžeŕſtwo
njepſchihotuje. A tola budźa w ſwojim cžaſu tajcy trěbni! Serbſke dźěcźi
móže ſerbſki wucžeŕ najlěpje wucžicź; tež nèmſka rycž ſo z pomocu
narodneje ſerbſkeje ſpěſchniſcho wucži, dyžli je to pſchez cyle němſku
ſchulu (kaž w Kulowje) móžne pola małych dźěcźi. Njemóhli zamožicźi
woſadni hromadu ſtupicź a jenoho woſadnoho hólca abo wjacy na wucžeŕſtwo
dacź pſchihotowacź? To by praſchenjo było za katholſku bjeſadu, kotraž
mohła ſo tež tudy załožicź.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Němſka. Po cyłym nowym khěžorſtwje zapocžina wójna pſchecźiwo jeſuitam.
Kak wjele dha w nim jeſuitow je? Stróžej ſo, Němſka, kiž maſch 40
milijonow wobydleri! We tebi maja jeſuitowje 12 klóſchtrow! A hdy by
jich w kóždym 20 było (ſchtož pſchezcyłnje njeje), maſch jich 240, tak
zo na něhdźe 166,700 duſchow jedyn jeſuita pſchińdźe.

Němſka. We Elſaßu a Lothringſkej móža wobydlerjo tež nětko hižom němſku
znjeſliwoſcź ſpóznacź. Wobej krajinje ſtej nimale cžiſcźe katholſkej,
tola zaſtojnicy, kiž ſo tam z Němſkeje ſcźełu, ſu ſkoro wſchitcy
njekatholſcy, njemóža a huſto doſcź tež njechadźa potrěbnoſcźe ludu
ſpokojicź. Tež we ſchulach ſtanje ſo katholikam najwjetſcha
njeſprawnoſcź, do wucžeŕſkich ſeminarow powołaju ſo njekatholſcy
wucžerjo. We Colmaru je direktor ſeminara ze wſchěmi wucžerjemi
lutherſki, we Straßburgu je jenož jedyn katholſki profeſſor; dotalny
direktor, katholſki duchowny dyrbjeſche bjeze wſcheje winy ſwoje
zaſtojnſtwo złožicź. We tajkich wuſtawach maja ſo wucžerjo za katholſku
młodoſcź wocźahnycź. Mjez tym hacž je dowolene, katholſkej cyrkwi
napſchecźiwne nowiny, žadławe a jenož ſkaženju luda pſchihotowane
njepóccźiwe piſma rozſchěrjecź, je krucźe zakazane katholſke nowiny
wudawacź, haj tež druhdźe wukhadźace katholſke nowiny njeſmědźa ſo tam
pſchedawacź a cžitacź; tak bu hakle 4. decembra we Barlinje wſchědnje
wukhadźaca wulka katholſka nowina „Germania“ za Elſaß a Lothringſku
zakazana. Na tajke njehódne waſchnjo njezahori ſo katholſki lud za
němſke khěžorſtwo. Zo by ſo tajkomu pocźiſchcźowanju tola ſkoro kónc
cžinił, a tež katholſki lud prawa, kiž ma ſebi žadacź, dóſtał, je
78lětny biſkop ♣Dr.♠ Räß tón za njoho tak wobcźežny pucź ze Straßburga
do Barlina naſtupił, zo by tu pomoc a prawo pytał. Khěžor je jomu tež
žadanu audiencu pſchizwolił, a kaž někotre nowiny piſaja, je biſkop joho
<pb n="193"/>ſpokojeny wopuſchcźił. Miniſter Bismark pak, kaž ſo praji,
khorowatoſcźe dla, njepſchipuſchcźi biſkopa k ſebi. ♣Ł.♠

Němſka. We pruſkim měſcźe Greifswalde, hdźež je univerſita, na kotrejž
tež katholſcy młodźency ſtuduja, ſłužeſche katholſkej woſadźe hako
cyrkej hubjene twarjencžko, we kotrymž běſche wyſche toho wucžeŕnja a
fara. Na dnju bamžoweje ſekundicy bu tam, woſobnje pſchez prócowanja a
dary ſtudentow na němſkich univerſitach, k dopomnjecźu na tutón dźeń,
zakładny kamjeń k nowej kath. cyrkwi pod mjenom Piuſowa-cyrkej,
połoženy. Nětk je cyrkej tak daloko natwarjena, zo móžeſche ſo 15.
novembra wot k. probſta Herzoga z Barlina poſwjecźicź. ♣K.♠

Z Barlina. Redaktor nowinow „Germania“, k. duchowny Majunke, je knižku
wudał, w kotrejž dopokazuje, zo je w Pruſkej wjele mjenje katholſkich
ſwětnych zaſtojnikow a wyſchſchich wucžerjow, hacž jich po procentach
bycź dyrbjało a zo ſo potajkim katholikam kſchiwda ſtanje.

Z Münchena. Naſch profeſſor Döllinger je wězo tež pſchecźiwo jeſuitam.
Ale na prěnim němſkim parlamencźe we Frankfurcźe 1848 je hinak rycžał.
Tam hłoſowaſche wón pſchecźiwo takle podatomu namjetej: „Rjad jeſuitow a
z nim zjenocźene maja ſo z němſkoho kraja wupokazacź.“ Tehdom bě
Döllinger ſwobodny a katholſki. Nětko to njeje. Jeſuitowje wot tamnoho
cžaſa hinaſchi njejſu; wſchak jim porokuja, zo ſo zaſtarſkoho z mocu
dźerža! Döllinger pak je ſo pſcheměnił a hłoſuje w nahłoſcźi ſobu za
wotehnacźo jeſuitow.

Bajerſka. Proteſtkatholikojo jenož w někotrych woſadach hiſchcźe haru
cžinja. Wóndanjo wobrocźichu ſo w jenej we Pfalzy ležacej na
proteſtantow, zo bychu jim jenu cyrkej wotſtupili. Tola ſo dopjelujenjo
próſtwy hakle wocžakuje.

Z Elſaßa. Duchownſtwo w adreſſy na němſkoho khěžora proſy wo tele
wěcy: 1. katholſke nowiny dyrbja ſo ſwobodnje wudawacź móc; 2.
wobſtejace klóſchtyrſke rjady maja ſo zakitacź; 3. gmejnſkim radam dyrbi
dowolene bycź, hacž chcedźa ſwětnych abo klóſchtyrſkich wucžerjow měcź;
4. miłoſcźiwe ſotry dyrbja zakitane bycź; 5. ſchule a ſeminary maja
konfeſſionalne woſtacź (za kóžde wěrywuznacźo woſebje); 6. wucžerjo
dyrbja wot potajnych towaŕſtwow wotdźeržowani bycź.

Rakuſka. Nowe miniſterium Auerſpergowe žaneje dowěry nima. Te ſejmy,
hdźež maja pſchecźeljo wujednanja ludow wjetſchinu, buchu zběhnjene a
nětko ſo direktnje do winſkoho reichsratha wuzwola. Ale to wſchitko
miniſterſtwu pomhacź njebudźe. Reichsrath budźe zaſy njepołny a po
krótkim cyle njemóžny, a potom budźe miniſterſtwo zaſy wotſtupicź
dyrbjecź. Wot l. 1848 je khěžorſtwo hižo pſchez 100 miniſtrow poměło;
wjetſcha połojca z nich je hiſchcźe žiwa a doſtawa penſion, nětko po
4000 ſchěſnakach, prjedy wjacy! Knježenjo nowoho kanclerja Andraſſya,
kiž je Beuſta wotcźiſchcźał, tež k ſpokojnoſcźi njepowjedźe.

Italſka. W dole Fontanabona njedaloko Genuy běſche ſebi jedyn muž wjele
rubjenoho cyrkwinſkoho kubła nakupił, hacžrunje bu wot někotrych ſtronow
na to kedźbny ſcžinjeny, zo pſchez to do exkommunikacije (wuzamknjenja z
cyrkwje) panje. Tež faraŕ joho woſady jomu prajeſche, zo joho nětk wjac
k jutrownej ſpowjedźi njepſchipuſchcźi. „Nó, to je cźim lěpje, tak mam
cźežu mjenje!“ Ně kotry cžas zdaſche ſo, hako bu jomu tute njeſprawne
kubło tyło. Ale w zańdźe <pb n="194"/>nym lěcźe trjechi joho hižon te
njezbožo, zo jedyn joho ſyn na doſtatych wopalenſkich ranach wumrje.
Pſched krótkim wudyri we joho twarjenju woheń, dwaj ſynaj ſo ſobu
ſpaliſchtaj a wón bu, dokelž palace wokno na njoho pany, ſmjertnje
ranjeny. Lud prajeſche nětk: „To ſu zjawne płody exkommunikacije!“ ♣K.♠

Italſka. Wot oktobra 1867 bu hižom za 260 milijonow frankow cyrkwinſkich
kubłow pſchedate. A tola roſcźe krajny dołh a z tym dawki bóle dyžli
tehdom, hdyž knježeŕſtwo ſedmu kaznju tež napſchecźo cyrkwi hiſchcźe
dopjelni. Lětny deficit (ſchtož pobrachuje) wucžinja 268 milijonow
frankow. To je hoſpodaṙſtwo, to je žohnowanjo!

Z Roma. Prěni italſki parlament (ſejm) bu tak tu we hłownym měſcźe
zjednocźeneje Italſkeje wotewrjeny, tola njebě tu nihdźe tamna wulka
wjeſołoſcź k ſpóznacźu, woſobuje nic mjez romſkimi měſchcźanami,
kotrejež ſo za italſku jednotu zahorjeni ludźo a nowiny nadźachu. Cyła
ſwjatocžnoſcź bě krótka, a pſchi njej bě widźecź, zo tamni, kiž mějachu
ſo na njej wobdźělicź, dobre ſwědomjo njemějachu. Tež zapóſłancam ſo tu
njelubjeſche, dokelž je ſal, we kotrymž ſo poſedźenja dźerža, hubjenje
twarjeny, cźěmny a zymny, tak zo ſo ſylnje wo tym rycži, na dlěſchi cžas
wuradźowanja pſchetorhnycź. We tamnych dnjach pak, na kotrychž tak nowe
italſke kraleſtwo prěni krócź ſwojich zapóſłancow we Romje, w bamžowym
měſcźe zhromadźenych widźeſche, mějeſche tež bamž, kiž wſchu kſchiwdu a
njeprawdu ſcźeŕpnje njeſe, pſchiležnoſcź, ſwěru a luboſcź najwjetſchoho
dźěla Romſkich ſpóznacź, kiž jomu pſchez deputacije ſwoju wěrnu
ſobuželnoſcź wozjewja a k joho podpjerje tež bohate pjenježne dary
pſchepodawaju. Wulka deputacija pſchińdźe tež prěnju njedźelu adventa we
tymſamym wotpohladanju. K njej rycžeſche ſ. wótc takle: „Kak rjenje je,
hdyž bratſja pſchezjeni hromadźe bydla. Po rjedźe wozjewja mi wſchě
dźěle wjelelubowanoho měſta Roma ſwoju ſwěru a podwolnoſcź. To dawa
mojej wutrobje mócny tróſcht, krutu nadźiju na pſchichodne cžaſy.
Dźenſniſche ſcźenjo powjeda nam wo wěcach, kiž ſo pſched poſlenim ſudom
wozjewja. Někotre z nich dadźa ſo na naſch cžas nałožicź. Rom, ſtajnje
katholſke, wjeŕch, ſrjedźizna, ſydło wěrnoſcźe mohło ſo k ſydłej njewěry
ſcžinicź? Ludźo, wot kotrychž jedyn to wocžakował njeby, ſu tamnu
khorhoj, k kotrejž ſu pſchiſahali, wopuſchcźili. Wy pak, moji lubi, ſcźe
ſpytowanjo pſchewinyli, pſchewincźe je tež dale. Budźcźe pſchezjene, a
wy budźecźe jebakow, tajencow, zełharnikow pſchedobycź. By-li Mójzes
hiſchcźe junu z hory dele pſchiſchoł, by winy doſcź meł tafli kaznjow
rozrazycź, a ſo na tych rozzłobicź, kiž ſu do naſchoho měſta pſchiſchli,
dokelž tež tucźi modla ſo k złotomu cźelecźu, haj woni pſchińdu
pjenježny dobytk cžinicź. Kiž ſu tu pſchiſchli a praja, zo ſu pokoj a
zbožo pſchinjeſli, moje dźěcźi, cźi zjebaju. Njedajcźe ſo wot nich
zabłudźicź, njedajcźe ſo wot nich zawjeſcź. Bóh was poſylni, a hdyž je
Bóh z wami, ſchtó budźe potom pſchecźiwo wam?“ Tak ſkóncži ſwjaty wótc,
a ze ſwojim požohnowanjom rozpuſchcźi deputaciju, kiž joho z nowa
poſylnjena wopuſchcźi ze zahorjenym hłoſom wołajo: ♣Evviva nostro Pio
IX. nostro Papa e Re.♠ Sława naſchomu Piuſej, naſchomu bamžej a kralej.
♣Ł.♠

Z Roma. K 50lětnomu wopomnjecźu ſwojoho zaſtupjenja do tſecźoho <pb
n="195"/>rjada ſ. Franciſkuſa je bamž doſpołny wotpuſk wudźělił
ſobuſtawam mjenowanoho rjada lětſa a tež za pſchichodne na jenym dnju
kóždoho lěta, kotryž ſo wot wjedźicźerja rjada hiſchcźe poſtaji.
Provincial za Cžěſku (potajkim tež za rumburgſki klóſchtyr) porucža, zo
by lětuſcha tſidnowſka pobožnoſcź 24., 25. a 26. decembra ſo dźeržała.
Sobuſtawy tſecźoho rjada móža tónle wotpuſk tež w tajkich cyrkwjach
doſtacź, kiž rjadej njeſłuſcheja, pod wuměnjenjemi kaž hewak.

Z Roma. Kral Viktor Emmanuel je jenož wotmolwjenjo na wotewrjenjo ſejma
wocžaknywſchi zaṅdźeny tydźeń zaſy wotjěł. Wón je ſebi hród zemjana
Grazioli (kaſtel Porziano) za połpjata milijona frankow kupił. — Nětko
ſo cžaſto rubježniſtwa tudy wuwjedn; wóndy bu zapóſłanc Minghetti na
Trajanowym torhoſchcźu napadnjeny a wurubjeny.

Francózſka. Na 28. novembra buchu pola Verſailles tſjo z prěnich
ſobuſtawow parizſkeje kommuny, mjenujcy Roſſel, Bourgeois a Ferré
zatſěleni. Poſleniſchi je tón „ſudnik“, kiž je bjez druhim tamnych 64
woſobnych zatſělicź dał, bjez kotrymiž bě njeboh arcbiſkop Darboy. Tež w
Marſeille bu jedyn kommuniſta zatſěleny. Wjele ſtow je jich wotſudźenych
a na daloke kupy a do khoſtaŕnjow póſłanych.

Amerika. Pſchi wulkim wohnju we Chicago ſu ſo wot katholſkich cyrkwjow
ſpalili: 1. cyrkej ſwj. Pawoła, 2. ſwj. Louiſa, 3. ſwj. Marije, 4.
biſkopſka kathedrala, 5. cyrkej ſwj. Józefa, 6. podjecźa ſwj. Marije a
7. jara rjana a wulka cyrkej ſwj. Michała pola redemptoriſtow. Z
klóſchtrow a cyrkwinſkich wuſtawow buchu zanicžene 1. akademija
ſchulſkich bratrow z ♣La Salle, 2. Sisters of Mercy,♠ 3. klóſchtyr
ſotrow ſwj. Józefa, 4. klóſchtyr miłoſcźiwych ſotrow, 5. klóſchtyr
benediktinow, 6. klóſchtyr dominikanow, 7. klóſchtyr k dobromu
paſtyrjej, 8. biſkopſka reſidenca, 9. ſyrotnica a 10. nimale wſchitke
katholſke wucžeŕnje. Wyſche toho ſpalichu ſo na 50 proteſtantſkich
cyrkwjow wſchelakich wuznacźow. Benediktinojo a redemptoriſtojo ſu
wſchitko zhubili, cyrkej, wſchě twarjenja a wucžeŕnje a ſchtož we nich
bě. Schkoda ze ſtrony katholſkich cyrkwjow, cyrkwinſkich wuſtawow a
ſchtož w nich bě, woblicži ſo na 1 million dollarow. ♣K.♠

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1871: kk. 350.—353. z Dobroſchic: Jakub Žofka, Jakub
Domaſchka, Khata Schcżapanowa, Jurij Schołta; 354.—358. z Koſlowa:
Michał Krawcžik, Michał Krawc, Jakub Cžornak, Madlena Kórjenkowa, Michał
Njelka; 359. Hańža Manjokowa z Nowoſlic; 360. Jan Bryl z Nowoſlic; 361.
Michał Delank z Khróſcżic; 362. Jan Delank z Wutołcžic; 363.—367. z
Róžanta: Michał Jurk, Jakub Glawſch, Jakub Klimant, Jakub Schelc, Józef
Libſch; 368. Michał Cżěſla z Hórkow; 369. Pětr Schołta z Pěſkec; 370.
Mikławſch Nowak z Hranicy; 371. J. Ł. z B.; 372.—374. z Khróſcźic: Jan
Wiesner, Jakub Wujeſch, Michał Schwejda; 375. Haṅža Cźumpjelic z
Nuknicy; 376. Pětr Kudżela ze Smjecžkec; 377. Jakub Wóſki z Stareje
Cyhelnicy; 378. Pětr Delank z Wutołcżic; 379. Jakub Póžeṙ z Łuſcźa; 380.
Jakub Cżumpjela z Kaſchee; 381. Jakub Symank z Wotrowa; 382. Hana
Cźemjerina z Neuhofa.

Na lěto 1869: P. P. z K.

<pb n="196"/>

Zemrjety ſobuſtaw: Michał Delenk z Khróſcżic.

Smilne dary k dalewobſtaranju: Marija Pjetaſchowa z Dreždźau 1 toleṙ za
bamža.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźenaj: Jurij Pětr, ſ. njeboh Pětra Bjenſcha z B.;
Auguſt Kurt, ſ. Klemensa Näſera z B. — Zemrjety: Pětr Bjenſch z B., 34
l. 5 m.

Z Radworja. Kſchcźeni: Hana Madlena, dź. Handrija Schołly z Lutowcža;
Martha Thereſia, dż. Korla Hörmanna z Boranec; Mikławſch Auguſt, ſ.
Jurija Bjarſcha z Khelna; Jan, ſ. Pětra Liſchki z Radworja; Mikławſch,
ſ. Jakuba Wicżaza z Cžornoho Hodlerja; Ernſt Korle, ſ. Jurija Cawnika z
Měrkowa; Jan Korla, ſ. Jana Handriki z Měrkowa; Jan Mikławſch, ſ. Jakuba
Schramy z Radworja; Marija, dż. Michała Kmjecža z Lutowcža; Jakub, ſ.
Jana Ryncža z Nowoho Bronja; Jan, ſ. Jana Henki z Kamjenej; Haṅža, dź.
Mikławſcha Hrehorka z Lutowcža; Jakub (†), ſ. Mikławſcha Wicżaza z
Miłkec; Hana Auguſta, dż. Jana Ernſta Freiberga z Lutowcža; Jakub, ſ.
Ernſta Roſtoka z Radworja. — Zemrjecźi: Khata, dź. Auguſta Matheſa z
Radworja, 1 l. 7 m.; Madlena, dź. tohoſamoho, 7 l. 7 m.; Marija Madlena,
dż. tohoſamoho, 11 l. 11 m.; Haṅža, mandż. tohoſ. 38 l. 10 m.;
Wórſchula, mandź. Michała Schramy z Radworja, 78 l. 6 m.; Martha Marija,
dź. Jana Lorenea z Khelna, 5 l. 8 m.; Marija, dź. Ernſta Cymera z
Khelna, 5 l. 6 m.; Hana, dż. tohoſ., 3 l. 5 m.; Jan, ſ. tohoſ., 1 l. 4
m.; Marija Martha, dź. Handrija Schołty z Lutowcža, 1 l. 7 m.; Haṅža,
dź. Handrija Schefera z Radworja, 6 l. 8 m.; Marija, wud. njeb. Pětr
Cżemjery z Radworja, 82 l. 2 m.; Marija Madlena, dż. Jakuba Lubka z
Bronja, 7 m.; Jan, ſ. Handrija Robla z Radworja, 1 l. 11 m.; Marija, dż.
njeb. Jurija Haſche z Radworja, 53 l. 6 m.; Michał Kokla z Kſchiweje
Borſchcże, 52 l. 1 m.; Hana Marija, dź. Jurija Schramy z Radworja, 4 m.
15 dn.; Hana, dż. njeb. Jurija Schewca z Łupjanſkeje Dubrawy, 73 l. 9 m.
m.; Hana, wud. njeb. Jana Kaplerja z Měrkowa, 86 l. 4 m.; Madlena, m.
Michała Mjenja z Radworja, 72 l. 11 m. — Wěrowani: Mikławſch Dźiſławk ze
Smjecžkec, z Mariju, wud. Jana Pětſchki z Cžornoho Hodlerja; Jan Delan z
Lutowcža, z Haṅžu Khilanec z Radworſkoho Haja.

Z nakładom naſchoho towaṙſtwa je wuſchła a pſchedawa ſo we expedicijach
Póſła a pola klamarjow za 2 1/2 uſl.:

Krajan.

Katholſka protyka za Hornju Łužicu na lěto 1872.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju dnſchow ſu dale woprowali: J. Ł. 5 tol.

Hromadźe: 5782 tol. 7 nſl. 5 np.

Wot redaktora.

Dla mnohoſcźe mojich zaſtojnſkich dźěłow ſym z tutym cžiſłom
redaktorſtwo złožił. Wot nětka wozmje k. kapłan Łuſcźanſki prócu a
zamołwjenjo Katholſkoho Póſła na ſo.

Michał Hórnik.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

[1] ⁾ Njech tutón naſtawk nowy lětnik wotewrja; pſchetož wón wopomina
najwažniſche podawki zańdźenoho lěta. Pſchiſtajam jenož tudy ſwoje
nowolětne zbožopſchecżo wſchěm ſobuſtawam naſchoho towaŕſtwa a wſchěm
cžitarjam Kath. Póſła. Redaktor.

[2] ⁾ Bychmy ſebi to n. pſch. tež we Budyſchinje wěricź ſměli?

[3] ⁾ Wot bamža Piuſa ♣IX.♠ buchu 7. julija 1868 cżile martrarjo
ſwjatoprajeni.

[4] ⁾ Tež cźile 52 martrarjo buchu 7. julija 1868 ſwjatoprajeni.

[5] ⁾ Biſkop Imbert płody ſwojoho prócowanja njeje docžakał; dokelž
hižon 21. ſeptembra 1839 martraŕſkeje ſmjercźe wumrje.

[6] ⁾ Po najnowiſchich powjeſcźach namakaja ſo biſchcże 200 kſcheſcźanow
we jaſtwach w Oſaka. Tola ſo jich puſchcżenjo krucźe wot europiſkich
wjeŕchow žada, mjez nimi tež wot Pruſkeje.

[7] ⁾ Zo by železna tafla z napiſmom lata była, trjebaju ſo cynowe
piſmiki, kiž ſo na deſcy pſchiſchrubuja a potom ſo do hliny
wucźiſchcźeja; do teje hliny lije ſo žehliwe železo.

[8] ⁾ We pjatym lětniku (1867) tutoho cžaſopiſa ſmy we cžiſłach 11, 12 a
13 wobſchěrniſchi naſtawk wo jeſuitach podali a tam ſtawizny,
zarjadowanjo, ſkutkowanjo, zběhnjenjo a wobnowjenjo jeſuitſkoho rjada
wopiſowali, kaž tež prócowanja joho njepſchecżelow z krótka naſpomnili.
Tule poſlednju wěc chcemy we pſchitomnym naſtawku drobniſcho wobhladacż.

[9] ⁾ Serb hewak praji: kunkawy.

[10] ^(*)) Zbožo wobydlerjow kraja je druhdy cyle pódlanſka wěc.

[11] ⁾ Kaž daloko běſche mi móžno, ſym we zapiſkach ſcżěhowacych
jeſuitow ze ſerbſkoho kraja namakał: Měrcźin Branka z Wotrowa, wumrj.
1719 w Prazy; Jakub Bryl z Hrubjelcžic, wumrj. 17. měrca 1865 we
Tyrnawje; Michał Faulhaber z Budyſchina, wumrj. wokoło 1750; Anton
Hodleŕ (Adler) z Budyſchina, w zańdżenym ſtotytku; Jakub Jězorka z
Khróſcźic, nar. 1608, zaſtupił 1627; Jakub Pětr Lipaŕ z Kulowa, 1648;
Liſak z Khróſcźic; Handrij Małka z Hrubjelcžic, † 1809; Měrcźin Metzner
z Kulowa; Jurij Ferdinand Młynk (Molitor) z Khróſcźic, † 1661; Riemer z
Budyſchina; Pětr Słabin z Kulowa; Mikławſch Suba (Schubert) ze Zyjic,
wumrj. 1772; Jurij Schafel (? Wowcžeŕk?) z Khanec; Hrehoŕ Schelc
(Schelicius) z Konjec, † 1646; Jakub Ticin z Kulowa, † 1693; Jan Worjech
(Warhichius) z Kulowa, 1691; Jurij Wicżaz (Lehman) z Khanec, † 1739;
Melchior Robl z Khróſcżic, † 1655; Handrij Zahon z Kocżiny, 1688.
