Katholſki Poſoł.

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaŕſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

Redaktor: Michał Hórnik.

Sedmy lětnik.

W Budyſchinje.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak.

1869.

Wopſchijecźo.

Str.

Poſtrowjenjo Serbow pſchez Katholſkoho Póſła. Wot redaktora 1.

Schto francózſke nowiny wo Serbach praja? Wot ♣P.♠ Innocenca (pſchełožił
r.) 2.

Liſt bamža Piusa ♣XI.♠ biſkopej Ludwikej z Leontopolis. Wot r. 9.

Swjatocžne nutswjedźenjo njedźelnicžow. Wot J. Łuſcźanſkoho 10. 19.

Napołoženjo ſwjecźeneju ſwěcžkow na dnju ſ Blaſia. Wot ♣P.♠ Tadeja 17.

Słowcžko za twarjenjo cyrkwje w Bacźonju abo Cžornecach. Wot ♣P.♠ Tadeja
a r. 25.

Adreſſa němſkich towarſtwow. Wot H. Ducžmana 27.

Loreto w Italſkej. Wot r. 33. 49. 68.

Měſchniſki jubilej ſwjatoho wótca a katholſcy Serbja. Wot r. 41.

Oekumeniſki koncil. Wot H. Ducžmana 57. 65.

Cyrkej ſ. Klemensa w Romje. Wot r. 73.

Nabožne wuſtawy w Parizu. Wot r. 81.

Wo wotpuſtku. Wot J. Łuſcźanſkoho 89. 97.

Prěnja lětuſcha katholſka zhromadźizna. Wot r. 92.

Wuſtawki wubjerka k pſchihotowanju załoženja cyrkwje w Cžornecach abo
Bacźonju. Wot r. 105.

Rycž bamža Piusa ♣IX.♠ w konſiſtoriju 25. junija 1869. Wot H. D. 106.

Bamž njemóže wo wěrje zmolicź. Wot r. 113.

Druha lětuſcha katholſka zhromadźizna. Wot r. 121.

Statiſtika katholikow w Sakſkej. Wot r. 123.

Hiſchcźe ſłowcžko wo koncilu. Wot ♣P.♠ Innocenca (pſcheł. r.) 129. 137.

Cžohodla hanja w naſchim cžaſu klóſchtry? (Wot ♣P.♠ Tadeja). 145.

Słowo katholſkim krajanam a Serbam. Wot ♣P.♠ Innocenca (pſcheł. r.) 147.

Wo nadpadach na klóſchtry. Wot ♣P.♠ Ludwika (pſcheł. r.) 149. 153.

Kajki cźěłny wužitk mamy wot naſchoho klóſchtra? Wor ♣P.♠ Tadeja 161.

Katholſka cyrkej w Chineſiſkej. Wot J. Krala 169. 179. 185.

Słowo k rozpomujenju za Serbow. Wot ♣P.♠ Innocenca (pſcheł. r.) 177.

Hiſchcźe něſchto k rozpomnjenju za Serbow 190.

Michał Kokla. Wot r. 193.

Z naſcheje diöceſy. } Stajne rubriki.

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z pruſkeje Łužicy.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Pſchiſpomnjenjo.

Z hornimi naſtawkami ſu potajkim ſcheſcżo knjezojo redaktora z pjerom
podpjerali. „Z naſcheje diöceſy“ ſu dopiſowali, kaž ſo ze znamjeſchkow
zhoni: k. Łuſcźanſki, k. ♣P.♠ Innocenc, k. Ducžman, k. Pjetaſch, k.
Hauffa a k. Wels, „z dreždźanſkeje diöceſy“ k. Konradi a „z pruſkeje
Łužicy“ k. duchownſki radźicźeṙ a faraṙ Schneider. Za „cyrkwinſke
nowinki a powjeſcźe“ ſu k. Ducžman, k. Herrmann (dźěl cžiſła 12) a k. J.
Kral te kruchi podali, kiž ſu z jich znamjeſchkom woznamjenjene. Do
„cyrkwinſkoho powěſtnika“ podawachu tež lětſa cźi ſami knježa kaž loni,
(k. Kucźank, k. Ducžman a k. Łuſcźanſki z Wotrowa). Wſchitkim
ſobudźěłacźerjam, kiž runja redaktorej darmo dźěłaja, praji ſo z tutym
najlubozniſchi dźak z próſtwu wo daliſche podpjeranjo.

Expediciju a pſchinoſchki wobſtarachu dobrocźiwje cźi knjeża, kotſiž ſu
w 1. cžiſle toho lěta pomjenowani.

Wozjewjenjo.

Naſche towaŕſtwo budźe tež w nowym lěcźe tutón cžaſopis wudawacź a
wuńdźe prěnje cžiſło 1. januara. Bjez tym njech ſo cžeſcźeni cžitarjo z
nowa hako ſobuſtawy naſchoho towaŕſtwa pſchedpłacźeja pak pola
podpiſanoho ſekretarja, pak pola ſwojich woſadnych kk. duchownych,
kotrychž z nowa wo dobrocźiwe hromadźenjo pſchinoſchkow a wo zwólniwe
expedirowanjo K. Póſła w mjenje dobreje wěcy najnaležniſcho a
najpſchecźelniſcho proſymy.

Duž na zaſywidźenjo!

Michał Hórnik,

ſekretaŕ towaṙſtwa a redaktor K. P.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cnrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 1. 2. januara 1869. Lětnik 7.♠

Poſtrowjenjo Serbow pſchez Katholſkoho Póſła.

Hižo ſedmy krócź naſtupuju ſwój lěto dołhi pucź a wjeſelu ſo, jeli mje z
tej ſamej luboſcźu z nowa powitacźe, z kotrejž kóždy měſac dwójcy k Wam
pſchikhadźam.

Hacžrunje mje we wjele kſcheſcźanſkich domach rady widźa a ſłyſcha, ſu
tola tež hiſchcźe tajke, kiž ſebi prócu njewozmu na mnje pohladnycź abo
popoſłuchacź. Mi ſamomu derje njepſchiſteji, ſwoju wěc khwalicź abo ju k
podpjeranju porucžicź, byrnje materialnoho wužitka z njeje njeměł. Njech
tohodla druzy t. r. wſchitcy cžitarjo kedźbnoſcź tajkich, kiž hiſchcźe
nicžo wo wukhadźenju Póſła njewjedźa, na njón wobrocźicź pytaja! Hdyž je
Poſoł na pucź wuhotowany, dyrbi jomu lubſcho bycź, hdyž joho powjeſcźe
hiſchcże wjacy ludźi ſłyſchi.

Kajkoho ducha a wopſchijecźa moje powjeſcźe ſu, móžeſch mi po prawym
hižo na cžole widźecź. Sym, dźakowane Bohu, katholſki! Rozſudźuju
tohodla wſchě wucžby abo podawki z katholſkoho ſtejiſchcźa. Na prědku
pſchinjeſu wſchelake dlěſche powucžne abo tež zabawne naſtawki. Z tohole
wotdźělenja chcu dźenſa ſlubicź, zo w bližſchich cžiſłach něſchtožkuli
podam, ſchtož je z mojoho italſkoho pucźowanja hiſchcźe w mojej liſtowni
zawoſtało, kaž dołhe wopiſanjo hnadnoho měſta Loreta a wſchelake dodawki
z Roma. Po dlěſchich naſtawkach pſchińdu wotdźělenja, kotrež nas
najbliže naſtupaja a takrjec naſchu cyrkwinſku chroniku tworja: Z
naſcheje diöceſy, z dreždźanſkeje diöceſy a z pruſkeje Łužicy. W
dalſchim wotdźělenju powjedam „Cyrkwinſke nowinki a powjeſcźe“ z cyłoho
ſwěta a w tym budźe lětſa wjele zajimawoho, na pſchikład: kak wojowanjo
cyrkwje za wěrnoſcź a prawo dale ſo powjedźe, kajke budźa wuhlady na
zjenocźenjo abo tola pſchibliženjo ſchismatiſkich a proteſtantſkich
kſcheſcźanow pſchi pſchihotowanju a wotewrjenju koncila (powſchitkowneje
cyrkwineje zhromadźizny) w Romje atd. Za katholika a kóždoho kſcheſcźana
dyrbja to powjeſcźe bycź, kotrež wón rady ſłyſchi a wo kotrychž w
pſchecźelnym <pb n="2"/>towaŕſtwje z druhimi wužitnje ſo rozrycžuje.
„Naležnoſcźe towaŕſtwa SS. Cyrilla a Methoda“ budźa wězo tež
pſchichodnje naſpominane. Rady bychmy widźeli, hdy bychmy móhli
„Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow“ doſpołniſcho podawacź;
pſchetož wſchelacy Serbja w cuzych krajach, kotrymž je Poſoł tež wjele
witany, bychu to rady měli. To dha ſu moja ſlubjenja; cźim lěpje, jeli
wjacy zamožu. Daj to Bóh!

Moje nowolětne pſchecźo katholſkim Serbam a woſebje ſobuſtawam naſchoho
towaŕſtwa tón krócź nochcu ze ſamſnymi ſłowami prajicź, ale z tymi,
kotrež je mi njeſchtudowany wjeſny muž, kiž pak móže derje ſerbſcy
piſacź, tajkele do horta połožił:

„Bȯh tón Knjez chcył pſchez ſwoju njeſkóncžnu miłoſcź a pſchez zaſtupnu
próſtwu ſwjateju Cyrilla a Methoda, patronow naſchoho towaŕſtwa, hnadnje
ſpožcžicź, zo by te ſame dale a bóle pſchibjerało a rozmnohoſcźene było.
Wón chcył wſchitke ſobuſtawy (a wſchěch cžitarjow) na cžaſnych a
wěcžnych kubłach žohnowacź, zo by kóždy ſpěchował Božu cžeſcź a ſwojeje
duſche zbóžnoſcź. Duſcham wſchitkich wotemrjetych ſobuſtawow a
dobrocźerjow naſchoho towaŕſtwa pak njech da wotpocžowacź we měrje.
Amen.“ ♣M. H.♠

Schto francózſke nowiny wo Serbach praja?

W prěnjej „katholſkej zhromadźiznje“ w Khróſcźicach bu prajene, zo
Serbja njejſu daloko znacźi a zo jich tam, hdźež ſu znacźi, nizko waža.
A tohodla ſo pſchiſtaji: Jeli bychmy naſche wotmyſlenjo w naſtupanju
ſwjatoho wótca wuwjedli, by ſo nam wyſche myta pola Boha tež cžeſcź
pſched cžlowjekami doſtała abo, kaž ſwjate ſcźenjo praji, by nam
„pſchicźiſnjena“ była. Nětko hižom móžemy wěrnoſcź tamnych ſłowow derje
dopokazacź.

Naſch krajan k. Mikławſch Mětk z Kukowa, kotryž hako wjedźicźeŕ jenoho
wojnaŕſtwa w Parizu pſchebywa, je nam intereſſantne cžiſło tam
wukhadźacych najwjetſchich katholſkich politiſkich nowinow ♣„Le Monde“♠
(t. r. ſwět) pſchipóſłał. Na prěnjej ſtronje tohole cžiſła (wot 5.
novembra) ſteji ſcźěhowacy naſtawk, kotryž z francózſkeje rycže po
ſłowje pſchełoženy takle rěka:

„Katholikowje kraleſtwa Sakſkeje (po prawym: Hornjeje Łužicy), hacž
runje je jich muohoſcź tak mała, njejſu chcyli dozady woſtacź za
katholikami druhich němſkich krajow; woni ſu tohodla zhromadźizny
powołali, zo bychu ſwoju podatoſcź ſwjatomu Stołej wopokazali. Na
ſwjedźeńſkim dnju ſ. Ławrjenca a ſ. Michała běſchtaj tajkej
zhromadźiznje w Khróſcźicach, kotrež ſrjedźiſchcźo ſydom woſadow
katholſkich Serbow (♣des Wendes catholiques♠) tworja, ſchtož je z cyła
rólniſke wobydleŕſtwo, kotrež je wěru ſwojich wótcow we ſakſkim (zdźěla
tež pruſkim) kraleſtwje wobkhowało. Tele ſydom katholſke woſady:
Budyſchin, Khróſcźicy, Njebjelcžicy, Wotrow, Ralbicy, Radwoŕ a Kulow
běchu zaſtupjene pſchez wjacy dyžli 1000 parſchonow a pſchez ſwoje
duchownſtwo (kak khwalobne běſche było, hdy by jich woprawdźe tak wjele
ſo zeſchło — dopiſowaŕ khwali, ſchtož by rady widźał, hdy běſche było!).
Knjez Wels a k. Jawork dźeržeſchtaj rycže; knjez Barth běſche
pſchedſyda. Summa <pb n="3"/>1016 toleri (3,810 frankow), kiž je jara
wulka (♣très importante♠) z pohladom na zwjetſcha mału zamožitoſcź
tychle wjeſnych wobydlerjow, bu nahromadźena a biſkopej diöceſy k.
Forwerkej podata, zo by ſo ſwjatomu wótcej wotpóſłała, pſchewodźana z
adreſſu, kiž mějeſche někotre tyſacy podpiſmow (po prawym: zhromadne
podpiſmo we mjenje někotrych tyſacow, kiž běchu dary ſkładowali).
Někotſi młodźi Serbja běchu ſebi wotmyſlili do bamžowoho wójſka
zaſtupicź; ale wſchelake wobſtejnoſcźe kazachu wuwjedźenjo jich
wotmyſlenja na pozdźiſchi cžas wotſtorcžicź. (Kajke dobre měnjenjo ſu
tam wo was zapſchijeli!) Wobě zhromadźiznje rozeńdźeſchtej ſo z
wunjeſenym: Sława Piusej ♣IX.♠ — Tele wopokazanja wuznamjenjeja ſo cźim
bóle, dokelž katholſcy Serbja w Sakſkej (po prawym: w Hornjej Łužicy),
mały ſłowjanſki lud, kotryž je ſwoju prěnjotnu rycž wobkhował, njelicža
wjacy dyžli 12,000 duſchow. A tola maja woni mały katholſki cžaſopis
Katholſki Poſoł, redigirowany wot M. Hórnika, vikara pſchi kathedrali w
Budyſchinje. Njech je tónle nadobny (♣généreux♠) pſchikład najmjeńſchoho
ſłowjanſkoho luda bórzy ſcźěhowany wot druhich ſłowjanſkich ludow,
kotrež ſu ſwjatomu Stołej ſwěrne woſtałe!“ —

K tomu naſtawkej pſchiſtaja k. Mětk: „Skutk katholſkim Serbow je po
cyłym katholſkim ſwěcźe zaſłužene pſchipóznacźo namakało. Tudy w Parizu
ſtaj tež ♣„Univers“♠ a ♣„France“♠ wo tym rycžałoj; tomu pſchizankuychu
ſo wſchelake nowiny w provincach. W Belgiſkej ſu ♣Bien public, Journal
de Bruxelles♠ a druhe naſtawk ze ♣„Le Monde“♠ cyły wotcźiſchcźałe.
Wjacore italſke nowiny[1]⁾ ſu pomjenowany ſkutk tež z khwalbu wopominałe
a ſerbſkomu ludej ſwoje pſchipóznacźo wuprajiłe. Zawěſcźe budźe
pſchikład naſchoho hiſchcźe mało znatoho luda na někotryžkuli ſtaw
katholſkeje familije ſkutkowacź. Pſchejemy ſebi, zo bychu Serbja na
naſtnpjenej drozy woſtali a z cžaſami na podobne waſchnjo ſwoje
tudybycźo a woſebje ſwoju ſwěru k cyrkwi a jeje widźownej hłowje pſched
cyłym ſwětom dopokazali.“

Naſch cžeſcźe hódny krajan ma prawo prajicź, zo je ſkutk katholſkich
Serbow po cyłym katholſkim ſwěcźe pſchipóznacźo namakał. Pſchetož ♣Le
Monde♠ je rozſchěrjeny nic jenož we Francózſkej, ale tež we
Schwajcaŕſkej, Italſkej, Jendźelſkej, w Americy, haj we wſchěch dźělach
ſwěta. Wſchudźom ma mjeno Serbow nětko „dobry klink“; duž njetrjeba ſo
nichtó hańbowacź abo ſtrachowacź[2]^(*)), hdyž ſo hako <pb n="4"/>Serb
wuznaja a hako tajki wuſtupi. Tele „pſchicźiſnjenjo“ njebychmy pſchez
nicžo druhe w tak połnej měrje doſtali!

Kaž wjele derjezmyſlenych cžłowjekow je wot naſchoho zhromadnoho wopora
ſłyſchało, wſchitcy ſu ſo na tym zwjeſelili. Haj kaž zbóžni w
njebjeſach, jeli něſchto wobžaruja, jenicžcy wobžaruja, zo njejſu
hiſchcźe wjacy dobroho na zemi cžinili: tak myſli a praji někotryžkuli
(a my ſmy to woprawdźe hižo ſłyſcheli), zo je pſchi naſchim ſkutku jenož
wo to ſchkoda, zo njeje hiſchcźe lěpje wupanył. ♣P.♠ Innocenc.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Naſch hnadny k. biſkop je, Bohu budź dźak, nětko zaſy cyle
ſtrowy a pſchijědźe k nam 4. januara.

Z Budyſchina. Pſched hodami (23. decembra) běſche kaž druhe lěta
wobradźenjo Božoho dźěſcźa w ſalu tachantſkeje ſchule. Wjele pſchez 100
dźěcźi bu ze wſchelakimi wužitnymi wěcami, kiž běchu dobrocźerjo
nawdali, wobdarjene. Schulſki direktor k. Schołta dźeržeſche pſched
wobradźenjom pſchiſprawnu rycž. Duchowni a druzy hoſcźo běchu ſo tam tež
zhromadźili.

Z Budyſchina. Kaž druhe lěta doſtachu tež lětſa k hodam někotſi
katholſcy wucžerjo pjenježny dar z fundacije njeboh k. z
Noſtitz-Weigsdorf.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Němſka. Najkraſniſcha gothiſka cyrkej budźe, kaž je znate, dom w Kölnje
nad Rajnom, hdyž budźetaj hiſchcźe tórmaj dotwarjenaj. Połnócny tórm je
ze zakłada (grunta) z nowa twarjeny a je nětko tak wyſoki kaž tón, kiž
kpołdnju ſteji, wot kotrohož ſu něſchto łochcźi kipriſchoho twara
wotnoſycź dyrbjeli. Wobaj tórmaj, nětk 150 ſtopow (abo 75 łochcźi)
wyſokej, budźetaj hiſchcźe 67 ſtopow we nimale te ſamej ſchěrokoſcźi
dale twarjenaj. We wyſokoſcźi 217 ſtopow wutwori ſo murja hako wóſomróžk
a powyſchi ſo hiſchcźe daliſche 73 ſtopow; na to hakle pſchińdźe
pyramida abo helm, ſchtož budźe zaſy 210 ſtopow wyſoke, cyle kamjeńtne a
pyſchnje pſchełamkate (durchbrochen). We wyſokoſcźi 500 ſtopow budźe
kamjeńtna tak mjenowana kſchižna kwětka (Kreuzblume), kotrejež ſchtyri
lopjeſchka budźa 360 centnarjow wažicź! To budźe wulkotne, majeſtetiſke!
Material k twarbje je cyły pſchihotowany; w zań<pb n="5"/>dźenym lěcźe
bu 2400 wobdźěłanych kamjenjow wjacy hako druhe lěta k twarjenju
nałoženych. Nětk dźe twarjenjo ſpěſchniſcho, dokelž material pſchez
parne maſchiny na tórmaj zběhaja. Pódla tórmow wutwarjeja tež ſakriſtiju
(pſchitwark, kapalu) a wudebjeja pobocžne murje. Na połdniſchim portalu
(wrotami) pobrachuje hiſchcźe 27 ſwjecźatow (ſtatuow), na kotrychž pak
ſo tež dźěła. K wutwarjowanju tutoho doma bu jenicžcy wloni 170,000
toleri nałoženych a na lěto 1869 ma ſo 250,000 toleri nałožicź. Po
dokonjenju wſchoho budźe hódno do Kölna dojěcź!

Z Prahi. W zymſkim połlěcźe je na wyſokej ſchuli 1571 ſchtudentow, z
kotrychž 232 bohoſłowſtwo (theologiu) ſchtuduja.

Morawſka. Biſkop we Wołomucu je miłoſcźiwym ſotram 4000 ſchěſnakow darił
za jich wuſtaw a jich hojeŕnju.

Wuheŕſka. W Kopaſchvaru bu holcža ſchula załožena; k jeje fundaciji dari
biſkop z Veſzprima ſam 40,000 ſchěſnakow.

Z Roma. Pſched někotrym cžaſom ſu, kaž je francózſki konſul zhonił a ſem
piſał, někotſi mordarjo w Neapelu ſo zeſchli, kak bychu ſo na bamžu
wjecźili (rachu brali) dla wotprawjenja Montia a Tognettia a jomu
zadźěwali, dweju druhej hižo wotſudźeneju mordarjow (Ajani a Luzzi) k
ſmjercźi podacź. Po krótkim rozrycženju wobzanknychu, ſwjatoho wótca z
pſchepanjenjom (w cyrkwi abo na haſy) ſkóncowacź a buſchtaj mordarjej
Filibecchi a Bernardini k tomu wuzwolenaj. Wonaj ſtaj, ze wſchelakej
brónju, z jědom a pjenjezami wobſtaranaj, hižo Neapel wopuſchcźiłoj. To
ſo wě, zo romſka policija na wſchitkich pſchikhadnikow jara kedźbuje.
Tola dowěrimy ſo Bohu, zo wón zakita a zdźerži Piusa ♣IX.♠ Pſchiſpomnicź
móžemy, zo je Filibecchi hižo pſched lětami junu w Romje był z
wotmyſlenjom bamža ſkóncowacź. Tehdom bu wón hižo pſchepokazany a k
ſmjercźi wotſudźeny. Bamž wobhnadźi joho k dožiwjeńſkomu jaſtwu. Tola
złóſtnikej radźi ſo, jaſtnikow zjebacź a cźeknycź.

Z Roma. Wotpóſłanc italſkoho krala je bamža proſył za wobhnadźenjo
Ajania a Luzzia a je tež z kardinalom Antonelliom jednał. Bamž pak je w
konſiſtoriju prajił: „Sardinſki kral je ſebi zwažił, wobhnadźenjo dweju
złóſtnikow žadacź, — tónſamón kral, kiž mordarjow dweju měſchnikow w
Sienje namakacź njewjedźeſche; tónſamón, kiž za njezbožownych pſchez
powodźenjo žanych pjenjez njemějeſche, zo by jim nuzy wotpomhał, ale za
wudowu jenoho złóſtnika bórzy 5000 frankow w hotowoſcźi mějeſche. Tón
kral, pod kotrymž bu telko duchownych ſkóncowanych a njewinowacźe
zajatych, pod kotrymž buchu cyrkwje a klóſchtry pſchedate, tónle kral,
kotrohož wſchitcy derje znajemy a runje tohodla hnadźe Božej porucžamy,
žada wobhnadźenjo złóſtnikow, kotrajž ſtaj ſchtrafy hódnaj. Proſchmy
Boha, zo by ſo tónle kral wobrocźił.“

Z Roma. Swjaty wótc je hodownicžku Božu mſchu w 9. hodźinje w cyrkwi ſ.
Pětra w pſchitomnoſcźi neapelſkeje kralowſkeje ſwójby a diplomatiſkoho
korpsa dźeržał. Wokoło 1/2 1 pſchińdźechu potom po ſtarym waſchnju
kardinalowje jomu zbožo k nowomu lětu pſchecź. Hacž do 1. januara
pſchińdu k bamžej a ſu we woſebitej audiency porjadu cuzy póſłancojo,
officirojo bamžowoho a francózſkoho wójſka, měſchcźanſke wyſchnoſcźe a
wſchelake druhe deputacije.

<pb n="6"/>

Schpaniſka. Tudy hiſchcźe pſchecy njeje wucžinjene, hacž budźe zaſy nowa
monarchija (kraleſtwo), k cžomuž ſo wſchelacy pryncojo podtykuja abo
nowa republika. Wſchelaka zwada tu knježi a z dźěla nowy njeměr.

Hollandſka. Janſeniſtowje, kiž ſu ſo wot bamža wotdźělili, ſo najſkerje
lětſa zaſy z cyrkwju zjenocźa. Jich arcbiſkop (w Utrechtu) a jich
biſkopaj (we Harlemje a Deventeru) ſu hižo ſlubili, zo na koncil
pſchińdu a zo ſo zaſy ſwjatomu Stołej podcźiſnu. Janſeniſtow je z cyła
jenož wokoło 6000 a woni maja w Hollandſkej 25 cyrkwjow. Woni ſami
mjenowachu ſo dotal „ſtaroromſcy katholikowje.“

Jendźelſka. Tudomne katholſke nowiny ♣Weekly Register♠ praja, zo do
wěſtoho cžaſa njebudźa połne mjena konvertitow (wobrocźenych)
wozjewjecź, dokelž maja tajcy potom wot zaſakłoſcźe jendźelſkich
prědarjow wſchelake pſchecźiwnoſcźe cźerpicź. Wone pak powjedaja, zo
pſchecy wjacy Jendźelcžanow k cyrkwi Jězuſowej pſchiſtupuje. Tak bu
jenicžcy w dwěmaj katholſkimaj cyrkwjomaj w Londonje zańdźene lěto
pſchez 800 parſchonow do katholſkeje cyrkwje pſchiwzatych. Nětko je
lědma jena familija w kraju, kotrejež jedyn jeje ſtawow abo wjacy njeby
katholſki był.

Jendźelſka. Arcbiſkop Manning w Londonje napomina wěriwych ſwojeje
diöceſy, zo bychu dary za tamniſchu kathedralu ſkładowali, kotraž ma
wopomnik njeboh kardinala arbiſkopa Wiſemana bycź. Twarniſchcźo (blak)
je za 20,000 ſterlingow hižo kupjeny. K twarjenju je arcbiſkop Manning
6000 ſterlingow dał, wójwoda z Norfolka 5000, rakuſki khěžor 200
ſterlingow atd. Dary hromadźa ſo w Americy a wſchudźom, hdźež je
jendźelſka narodnoſcź.

Jendźelſka. Colin Lindſay, bratr grafa Craesforda a prjedawſchi
pſchedſyda jendźelſkoho cyrkwinſkoho zjenocźenſtwa, bu 28. novembra w
Edgeboſtonje pola Birminghama do katholſkeje cyrkwje pſchiwzaty. Wón bě
dołhe lěta ſudnik w jendźelſkej Indii.

Ruſowſka. Po knježeŕſkich nowinach je w tu khwilu w khěžorſtwje z cyła
430 mužſkich a 150 žónſkich klóſchtrow ſchismatiſkoho wuznacźa.

Turkowſka. Zwada bjez Turkami a Grichami, kotſiž pſchecy krewjebratrow
na kupje Krecźe podpjerachu, powjedźe najſkerje k wójnje, jeli ſo
ſebicžnym wulkomocam wujednanjo njeradźi. Turkowſke wojſko je na
grichiſkich mjezach. Jeli woprawdźe prěni wutſěl panje, njebudźa
Grichojo ſami ſtacź; ale tež Słowjenjo (Serbja a Bulgarojo) a Rumunojo
budźa pomhacź tyranſke knježeŕſtwo Turkow pobijecź.

Połnócna Amerika. Njedawno zemrjeſchtaj biſkop Carell w Covingtonje
(rodźeny z Philadelphia) a biſkop Junker (rodźeny z Francózſkeje) we
Altona. Wobaj ſtaj wjele za ſwoju diöceſu ſkutkowałoj.

(Pomoc pſchez jandźela pěſtona.) Scźěhowacy podawk dźe na brohach
bodenſkoho jězora (Bodenſee) wot horta k hortej. Pſched krótkim
hrajkachu 10—12 dźěcźi w Rorſchachu we Schwajcaŕſkej z tym, zo ſo dachu
w cžołmiku pſchi brozy kolebacź. Nadobo zběže ſo wětſik a bórzy wichor,
cžołmik bu wot broha wotehnaty a dźěcźi jědźechu po wyſoko žołmjacej
wodźe dale. Po dołhim ſtyſknym jědźenju pſchińdźe cžołmik blizko k
Friedrichshafenej na würtembergſkim brozy, hdźež bu lědma pytnjeny a na
kraj ſcźehnjeny. Tak běchu z Božej pomocu drje pſchez ſwojich jandźelow
pěſtonow wumožene te wbohe dźěcźi!

<pb n="7"/>

(Bóh njeda ſo za ſměch měcź!) Ze Straßburga we Francózſ kej piſaja
ſcźěhowacy podawk. Pſched měſacami dźěchu ſchtyrjo młodźi hólcy z wjeſki
L. do ſuſodneje wſy na reje. Bjez tymaj wjeſkomaj ſteji ſtary drjewjany
kſchiž bjez dwěmaj wiſchnjomaj. Jedyn wot tych ſchtyrjoch, 17 lětny
pachoł, bě hako lochkozmyſlene hólcžiſko znaty a kóždy jomu najradſcho z
pucźa dźěſche, dokelž pſchecy Boha hanjace ſłowa w horcźe wjedźeſche.
Woni pſchindźechu hacž k pomjenowanomu kſchižej. Jedyn wot nich, kiž bě
kſcheſcźanſkeje myſle, ſcźahny ſej, kaž ſo pſchiſłuſcha, cžapku, hdyž
nimo dźěchu. Druhaj dwaj joho tohodla wuſměſchtaj, bjez tym zo tón 17
lětny njezrałc zawoła: „Wužitniſche by było, hdy bychu tu rjanu rejwaŕku
měſto kſchiža pſchi pucźu poſtajili!“ We ſwojej khrobłoſcźi dźěſche wón
dale. Pſched kſchižom ſtejeſche mała ławka, na kotruž pobožni wopytarjo
klakachu. Zady tuteje ławki tón młody njedocžink, bjez tym zo ſo tej
druhej njekraſnikaj ſmějeſchtaj, ſwoju potrjebu ſpokoji; pódla wſchitcy
toho rozomniſchoho, kiž na to ſwarjeſche, hanjachu. Na to dźěchu
hromadźe do korcžmy. Rano wokoło 3 wrócźi ſo tón 17 lětny pachoł, khětro
pjany, domoj, bjez tym zo běchu joho towaŕſchowje něſchto prjedy
woteſchli. Něhdźe wokoło 1/2 6 dyrbjeſche jedyn wot tych towaŕſchow zahe
na polo po trawu hicź. Pucź joho nimo toho pomjenowanoho kſchiža
wjedźeſche. A ſchto tam wuhlada? Tón 17 lětny njekraſnik ležeſche tam
pſched tym kſchižom na wocžomaj morwy w ſwojim ſamſnym njerjedźe wot
wcžerawſchoho wjecžora. Dokelž běſche wokoło hłowy khětro wobſchkodźeny,
zda ſo, zo je w pjanoſcźi pſched tu pomjenowanu ławku panył, a tak w
ſwojim ſamſnym njerjedźe zrudny kónc namakał. Ale, kak pſchińdźe, mohł
ſo jedyn praſchecź, zo tón njekraſnik runje na tymle měſcźe na tajkele
waſchnjo ſwój zrudny kónc namaka?! Wotmołwjej ſam! ♣J. K.♠

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1869: kk. 1. wyſokodoſtojny k. ſenior tachantſtwa J.
Pjech z Budyſchina; 2. Hanža Delenkowa z Wutołcžic; 3. Michał Schołta z
Róžanta; 4. Karl H. Pjetſchka z Budyſchina; 5. Mikławſch Klimant z
Róžanta; 6. Jan Hornig z Kulowa; 7. Khata Schcźapanec z Dobroſchic; 8.
Jakub Pjech z Bacźonja; 9. ♣P.♠ Tadej Natuſch, kooperator z Róžanta; 10.
Michał Maj z Budyſchina; 11. Michał Bětka ze Smjecžkec; 12. tachantſki
vikar J. Herrmann z Budyſchina; 13. Marija Pjetaſchowa z Dreždźan; 14.
faraṙ Jakub Kucźank z Budyſchina; 15. ſchulſki direktor Pětr Schołta z
B.; 16. regiſtrator Jurij Banda z B.; 17. Jan Bětka z B.; 18. Jan
Koplanſki z B.; 19. Jakub Span z B.; 20. Michał Schneider z B.; 21.
Jurij Jakubaſch z B.; 22. Jan Maz z Wulkoho Wjelkowa; 23. Hana Haderkowa
ze Židowa; 24. Jakub Haſcha ze Zajdowa; 25. Hana Bukowa ze Zyjie; 26.
kapucinaṙ ♣F.♠ Pankrac Glawſch z Brna; 27. kanonik z rjada prämonſtratow
Cyrill Židek z Noweje Riſche w Morawſkej; 28. Jakub Hornig z Worklec;
29. kapłan Hórnik z B.; 30. Michał Cyž z B.; 31. Jakub Hornig z
Radworja; 32. ♣P.♠ Ludwig Angermann z Marijnoho Doła; 33. kubleṙ Cžoch z
Kukowa; 34. kubleṙ Jakub Rjencž ze Swinjaṙnje; 35. kubleŕ Jakub Rycz̓erja
ze Swinjaṙnje; 36. Michał Hajnk z Pancžic; 37. ♣P.♠ Innocenc Jawork z
klóſchtra Marijneje Hwězdy; 38. Jakub Wjenk z Budyſchina; 39. Michał
Polan z Mniſchonca; 40. lokalnik ♣P.♠ J. Żitný w Hrabowej.

Sobuſtawy, kiž na l. 1868 zapłacźichu: kk. 312. Marija Rjehoṙkowa ze
Stróžiſchcźa; 313. J. Sch. z R.; 314. Boſcźij Schuſter z Róžanta; 315.
Michał Frencel <pb n="8"/>Róžanta; 316. Mikławſch Cžornak z Nowoſlic;
317. Michał Jurk z Róžanta; 318. Jan Pětr Měrcźink z Hrubjelcžic; 319.
wucžeŕ Jan Žur ze Zdźerje; 320. Jan Fulk ze Zdźerje; 321. Jan Rencž ze
Zdźerje; 322. hajnik Jurij Pětranc ze Zdżerje; 323. Jan Kubaſch ze
Zdźerje; 324. Jakub Hornig z Radworja; 325. ſchoſaṙ M. Kokla w Marijnym
Dole; 326. Hana Haderkowa ze Židowa.

Na lěto 1867 zapłacźi: 335. J. Sch. z R.

Dobrowólne dary: k. ſenior Pjech z B. 15 nſl.; k. Boſcżij Schuſter z
Róžanta 5 nſl.; k. ſchoſaŕ Kokla 7 nſl.; k. J. Wjenk z B. 5 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Hańža Helena, dż. žiwnoſcz̓erja Jakuba Vita
Krala z Małſec; Ernſt Pawoł, ſ. Mikławſcha Schramma z B.; Hana Veronika,
dź. kublerja Handrija Gudy z Hornjeje Kiny; Marija E., dz̓. Fr. Pohla z
B. — Zemrjety: Pětr Schiman ze Sulſchec, 54 l.

Z nakładom towaŕſtwa ſſ. Cyrilla a Methoda je wuſchła a pſchedawa ſo za
3 nſl. pola kk. Smolerja a Pjecha, kaž tež w expedicijach Katholſkoho
Póſła:

Katholſka protyka

za Hornju Łužicu

na lěto 1869.

Schtóž chce prěni lětnik teje ſameje, kotryž je wloni wuſchoł,
doſpołnoſcże dla měcz̓, móže jón za 1 nſl. 5 np. doſtacz̓.

Dla zalutowanja dźěła ſmy protyku jenož naſchim expedicijam ſłali. Pola
nich kaž pola nas móže pak ſo wona tež kóždy cžas wot wſchitkich
klamarjow k zaſypſchedawanju za wuſtajene procenty doſtacź. W mjenje
towaṙſtwa a k wužitkej katholſkeje wěcy proſymy naležnje wo
rozſchěrjenjo protyki, dokelž ſmy tójſchto exemplarow cźiſchcźecz̓ dali!
Wjetſchi nakład, tuniſcha wěc; ale — pſchedacź ſo dyrbi!

Expedieiju Katholſkoho Póſła

chcedźa tež lětſa dobrocżiwje wobſtaracź 1) za Kulow k. faraṙ Schneider;
2) za Khróſcźicy k. kapłan Werner; 3) za Marijnu Hwězdu k. ♣P.♠ Innocenc
Jawork; 4) za Njebjelcžicy k. faraṙ Smoła; 5) za Radwoṙ k. kapłan
Ducžman; 6) za Ralbiey k. kapłan Łuſcźanſki; 7) za Róžant k. ♣P.♠ Tadej
Natuſch; 8) za Wotrow k. faraŕ Wels.

Tucźi knježa wobſtaraja tež pjenježne pſchinoſchki do pokładnicy
naſchoho towaŕſtwa.

Prawopiſne pſchiſpomnjenjo.

Po Słowjanach znate ♣ć♠ je tudy = cz̓, ♣č♠ = cž, ♣š♠ = ſch, ♣ř♠ = ſch
(♣kř, př♠), ſ (♣tř♠).

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cnrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 2. 16. januara 1869. Lětnik 7.♠

Liſt bamža Piusa ♣IX.♠ biſkopej Ludwikej z Leontopolis.

Cžeſcźedoſtojny bratſje! Njemały tróſcht ſmy doſtali z twojoho a Serbow
liſta w tak wulkich cźěſnoſcźach, z kotrymiž ſmy pocźiſchcźowani.
Pſchetož cžim mjeńſcha je w tychle krajinach licžba (Zahl) wěriwych, a z
cžim wjetſchej muohoſcźu njekatholikow je wobdawana, cźim jaſniſcho
zabłyſchcźuje jeje wěra, kotraž wobeńdźena z tak wjele ſtraſchnoſcźemi a
lecženjemi nic jenož njehibita ſteji, ale tež w najhorcyſchej luboſcźi
wobkrucźena ſo wopokazuje. Jich wotewrjene a ſwobodue wuznacźo ſamſnoho
nabožniſtwa (Religion) bjez druhowěriwymi, a zmužita rozhorjenoſcź, z
kotrejž zjawnje tamaja wſchitke najebanſtwa bjezbožnoſcźe a ſchtožkuli
leſcź a mócowanja pſchecżiwo prawam Cyrkwje a tutoho Stoła ſebi
zwažichu, kaž ſtaj ſamaj na ſebi khwalenja hóduaj, tak wndebjataj ſo
wyſche toho ſpodźiwnje pſchez prócowanjo, z kotrymž nic jeno ſwój dźěl k
zhromadnomu darej katholikow k polóženju Naſcheje nuzy pſchinoſchowacź
pytaja; ale z tymle zawdakom dźěſcżowſkeje pſchiwiſnoſcźe njeſpokojeni
tež hiſchcźe wurjaduy pjenjez pſchidacź chcychu, kotryž bu dom wot domu
hromadźeny a zwólniwje dawany wot njebohatoho rólniſkoho luda, zo by z
nim k zakitanju Naſchich prawow nowy wojowaŕ ſtajeny bycź mohł. Tajkele
dary doſtawaja ſwoju nahladnoſcź wot pſchikhilenja, tak zo z cyła kraſne
ſwědcženjo wo wěrje dawacźerjow podawaja a Nam, kotſiž ſo nad njej
najbóle zradujemy, najzwjeſelniſche bywaja. Wozjeẇ jim tohodla,
cžeſcźedoſtojny bratſje, a wzmi ſam, zacžucźa Naſcheje dźakownoſcźe a
pſchecźa, z kotrymiž Boha proſymy, zo by tele woſobne zmyſlenjo ducha we
tych ſamych wobkrucźił a jich ze žohnowanjemi napjelnił, kaž z njebjes
dele tak na zemi deleka. A wěſchcźenjo tych ſamych a <pb
n="10"/>ſwědcženjo Naſchoho woſebitoho derjeměnjenja ma te japoſchtołſke
požohnowanjo bycź, kotrež tebi, cžeſcźedoſtojny bratſje, a tutomu cyłomu
ludej najluboſcźiwiſcho wudźělamy.

Date w Romje pola ſ. Pětra 18. dźeń novembra 1868.

W 23. lěcże naſchoho wyſchſchoho měſchniſtwa.

Cžeſcz̓edoſtojnomu bratrej

Ludwikej biſkopej z Leontopolis, Pius bamž ♣IX.♠

japoſchtołſkomu vikarej w kraleſtwje Sakſkej.

Swjatocžne nutswjedźenjo njedźelnicžow.

Hižon we ſtarym zakonju bě mjez židami po božej pſchikazni waſchnjo, zo
macźerje wěſty cžas po porodźe ſwojich dźěcźi do templa pſchińdźechu a
Bohu wopor pſchinjeſechu: jene lětoſtare jehnjo, młodoho hołbja abo
tujawku; běſche pak macź ſama potrěbna, žadaſche ſebi zakoń jenož dweju
hołbjow k woporej. Tutón wopor pſchepoda macź měſchnikej, kiž jón Bohu
woprowaſche a za nju ſo modleſche. Tele pobožne waſchnjo wobkedźbowaſche
tež najzbóžniſcha knježna Marija a pſchinjeſe na ſchtyrcytym dnju po
ſwojim porodźe ſwoje bójſke dźěcźatko do templa we Jeruzalemje. Po jeje
rjanym pſchikładźe khwataja tež kſcheſcźanſke macźerje po porodźe do
ſwojoho farſkoho domu božoho a pſchinjeſu tomu najwyſchſchomu wopor
ſwojeje dźakowneje wutroby. Tute pobožne waſchnjo je we katholſkej
cyrkwi powſchitkowne; namaka ſo tež hižom we prěnich cžaſach
kſcheſcźanſtwa, we wſchěch krajach pſchi wſchitkich ludach; haj tež
někotre wot katholſkeje cyrkwje dźělene wěrywuznacźa ſu tute waſchnjo
khwalobnje wobkhowali. Wſchudźom ſcźěhuja tak pobožne kſcheſcźanſke
macźerje pſchikład — žohnowaneje macźerje Marije, kiž je pſchez ſwój
porod wſchěm macźerjam žohnowanjo pſchinjeſła.

Hacž runje woſebita cyrkwinſka kaznja tele waſchnjo k winowatoſcźi
njecžini, ſu tola wažne winy, kiž pobožnu macź k ſwědomitomu
dopjelnjenju toho ſamoho pohonjeja. Macź ſwjecźi pſchez to ſwój prěni
wukhad po ſtracha połnym porodźe Bohu, kiž je ju ze wſchěch ſtrachow
wumožił, jej z nowa zas žiwjenjo darił; wona pokaže pſchez to, zo je
jeje prěnje pomyſlenjo na Boha złožene, jeje najlubſche wobydlenjo dom
boži. Z kralom Davidom wupraji wona pſched cyrkwinymi durjemi ſtojo
ſwoju horcu žadoſcź za domom božim: „Kak lubozne ſu twoje wobydlenja,
Knježe knjejſtwow; za pſcheddworami toho Knjeza zdychuje a žada moja
duſcha.“ Pſchez porod jenoho dźěſcźa je kſcheſcźanſka macź tež nowe
winowatoſcźe na ſo wzała, a zo by teſame ſwěrnje k božej cžeſcźi, k
ſwojomu a ſwojoho dźěſcźa cžaſnomu a wěcžnomu zbožu derje dopjelniła,
proſy wona wo božu pomoc. Tola tež zacžucźa nutrnoho dźaka wotucźeja we
jeje wutrobje pſchecźiwo tomu wſchohomócnomu, kiž je jej ſwoju hnadu z
nowa tak bohacźe wopokazał, kiž je ju zakitał, žiwjenjo a ſtrowotu jej
zdźeržał. Z wjeſołoſcźu dyrbi wona woſobnje tutón dźak wotłožicź, hdyž
wona pohladnje na ſwoje dźěcźo, kiž je jej Bóh darił. Jene dźěcźo, jenu
njeſmjertnu duſchu, kotraž dyrbi we towaŕſtwje ſwjatych Bohu khwalbu
ſpěwacź, tónle tak woſobny dar je wona dóſtała. Kajka radoſcź dyrbi jeje
wutrobu napjel<pb n="11"/>nicź, hdyž wona ſwoje dźěcźo na ſwojimaj
rukomaj do domu božoho njeſe a ſo dopomni, zo je teſame pſchez ſwjatu
kſchcźeńcu hižom tempel Ducha ſwjatoho, kiž je prawo dóſtało k wěcžnej
zbóžnoſcźi. Tak zraduje ſo wona ze wſchěmi pobožnymi a žohnowanymi
macźerjemi k Bohu a khwali joho z macźerju božej: „Moja duſcha njech
wulkoſcźi toho Knjeza a mój duch njech ſo zraduje we Bohu mojej
zbóžnoſcźi, dokelž wulke wěcy je na mni cžinił.“ Haj tež tamna macź,
kotrejž je tón Knjez po ſwojej mudroſcźi dźěcźo po ſwj. kſchcźeńcy zas
wutorhnył, ſmě ſo zradowacź, dokelž teſame wotpocžuje nětko pod zakitom
božim, je debjeńſtwo njebjes.

Swjata cyrkej je tute rjane waſchnjo pobožnych macźeri tež z hnujacymi
ceremonijemi wobdała. Macź woſtanje ze ſwojim dźěſcźom pſched cyrkwinymi
durjemi ſtojo a cžaka, doniž měſchnik ju do cyrkwje njedowjedźe.
Cžakanjo pſched cyrkwinymi durjemi je znamjo ponižnoſcźe. So dopomnjo na
te hnady, kiž je jej najdobrocźiwſchi Bóh wopokazał, praji wona na ſwoju
hrěſchniwoſcź a ſnadne zaſłužby ſpominajo we ponižnoſcźi: „Knježe, ja
njejſym hódna, ſwojej wocži k tebi pozběhnycź a do twojoho templa
zaſtupicź.“ — Měſchnik pſchińdźe woblecženy z rochetom a z běłej ſtolu,
k woznamjenjenju wjeſołoſcźe, kiž cyrkej a jeje ſłužownicy na jeje zbožu
a pobožnym zmyſlenju cžuje. Kak tróſchtne je to, zo katholſka cyrkej ze
ſwojimi dźěcźimi wjeſelo a zrudobu dźěli a nanajrjeńſcho ſłowa ſwj.
japoſchtoła Pawoła dopjelni: „Wjeſelcźe z wjeſołymi a žarujcźe ze
zrudnymi.“ Hdyž macź měſchnika ſo bližicź widźi, zraduje ſo wona, zo
žałbowany toho Knjeza, do kotrohož rukow je tón najwyſchſchi pokłady
ſwojich hnadow połožił, k njej pſchińdźe, poklaknje na kolena, zo by ſo
wot njoho ze ſwjecźenej wodu pokrjepicź dała. Tute zwonkowne
pokrjepjenjo ze ſwjecźenej wodu pokazuje na to, zo dyrbi kóždy, prjedy
hacž móže Bohu jomu ſpodobny wopor pſchinjeſcź, ſwoju wutrobu
wucžiſcźicź. Macź žada, zo by wot kóždoho hrěcha cžiſta była a zo by ſo
jeje pacźeŕ Bohu ſpodobał. Wona dóſtanje tež ſwjecźenu ſwěcžku do ruki;
taſama ma na to dopomnicź, zo móže wona jenož rozſwětlena wot ſwětła
wěry ſwoje ſwjate winowatoſcźe prawje ſpóznacź, a tamnu móc a ſylnoſcź
dóſtacź, je ſwěrnje dopjelnicź, zo je tale wěra jenož tamna ſwěca,
pſchez kotruž móže wona něhdy ze ſwojim dźěſcźom do wěcžnoho templa
božoho zaſtupicź; haj macź dyrbi ſama za ſwoje dźěcźo kaž ſwěca bycź, we
ſwojim žiwjenju dyrbi jomu wona pſchez ſwoje póccźiwoſcźe ſwěcźicź, zo
by jeje dźěcźo na njej dobre ſkutki widźało a toho wótca khwaliło, kiž
je we njebjeſach. — Na to modli ſo měſchnik za nju, a zapocžnje: „Naſcha
pomoc je we mjenje toho Knjeza, kiž je njebjo a zemju ſtworił;“ a praji
potom takrjec wěſchcźo: „Tuta dȯſtanje žohnowanjo wot Knjeza“ — haj
pobožna macź, kiž z cžiſtej wutrobu tutón ſwj. ſkutk dokonja, dóſtanje
bohate žohnowanjo wot Boha, a wulke budźe jeje myto we njebjeſach, hdyž
wona ſwój cžinjeny ſlub ſwěrnje dopjelni. Na to ſcźěhuje 23. pſalm,
pſchez kotryž ſo wona dopomni na majeſtoſcź božu, pſched kotruž chce
nětko ſtupicź, zo ſmě jeno tón na ſwjate měſto pſchińcź, kotrohož rucy
ſtej njewoblakowanej, kotrohož wutroba je cžiſta, kiž ze ſwojej duſchu
njeje žorty hnał a wopacžnje njeje pſchiſahał ſwojomu bližſchomu; tón
dóſtanje žohnowanjo wot Knjeza a miłoſcź wot Boha. — Kaž tutón 23. pſalm
na Khryſtuſowe nutscźehnjenjo do templa we Jeruzalemje a runje tak tež
na joho kraſne donjebjesſpěcźo pokazuje, tak <pb n="12"/>proſy nětk
katholſka cyrkej pſchez ſwojoho měſchnika, zo by ta macź po Khryſtuſowym
pſchikładźe hódnje a doſtojnje dom ſwojoho njebjeſkoho wótca wopytała,
něhdy pak tež mjez tamnymi zbožowmnymi macźerjemi ſo namakała, kiž na
ſudnym dnju z Khryſtuſom pſchewodźane ze ſwojimi dźěcźimi, do templa
wěcžnoſcźe, do njebjes pocźahnu. Hdyž je tutón pſalm wobzanknjeny, poda
měſchnik jej ſtolu k wokoſchenju. Pſchez to wuznaje ſo macź hako ſwěrna
dźowka ſwj. cyrkwje, wupraji ſwoju žadoſcź za jeje pokładami, a ſwój
dźak za luboſcź, z kotrejž ju wona tu powita. Potom napomina ju
měſchnik, zo by zaſtupiła do templa božoho, ſo modlicź k ſynej
najzbóžniſcheje knježny Marije, kiž je ju ze žohnowanjom potomſtwa
wozbožił.

(Skóncženjȯ.)

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Naſch hnadny k. biſkop je wot ſwjatoho wótca rjany
łacźanſki liſt doſtał, w kotrymž je tež wotmołwjenjo na adreſſu
katholſkich Serbow. Podawamy njeofficialny pſchełožk po ſłowje, hacž
runje je trochu cźežki, kaž to łacźanſke waſchnjo piſanja ſobu
pſchinjeſe. Za dawacźerjow wurjadnoho wopora je redaktor tónle liſt kaž
adreſſu tež woſebje wocźiſchcźecź dał; ſchtož móža woni na požadanjo
darmo doſtacź.

Z Radworja. We zańdźenym lěcźe je ſo we naſchej woſadźe narodźiło 67
dźěcźi, bjez nimi jene morworodźene. Wot tutych bu 59 w Radworju
kſchcźenych, 3 w Budyſchinje pola ſw. Michała, 2 w Njeſwacžidle a 2 we
Minakale. Wyſche toho pak bu w Radworju kſchcźenych 8 ze
Klukſchcźanſkeje a 3 z Njeſwacžidlſkeje woſady. Wumrjetych bě 46
woſobow. Wot tutych bu 37 tudy hrjebanych, 7 pak do Minakała a 2 do
Wulkoho Wjelkowa. Wyſche toho pak buſchtaj tudy 2 ze Klukſchanſkeje a 2
z Njeſwacžidlſkej woſady pohrjebanaj. Pſchipowjedanych bu 31 porow, wot
kotrychž ſo 13 porow tudy wěrowaſche. Spowjednych ludźi bě 1610. Wyſche
toho 43 we Zdźeri.

Z Wotrowa. We zaṅdźenym lěcźe je ſo w naſchej woſadźe narodźiło 13
dz̕ěcźi, pſchipowjedanjow bě 14 a wěrowanjow 8; wumrjeło je 14 woſobow,
bjez 6 dźěcźi; k Božomu blidu běſche 1320.

Z Khróſcźic. W naſchej woſadźe je ſo w zańdźenym lěcźe 79 dźěcźatkow
narodźiło, a to 43 muſkoho a 36 žónſkoho ſplahu, bjez nimi 13
njemandźelſkich. Zemrjeło bě 90 parſchonow, a to 49 muſkoho a 41
žónſkoho ſplahu. Pſchipowjedanych běſche 56 porow, wot kotrychž ſu 33 w
naſchej cyrkwi wěrowane. Spowjeduych ludźi běſche na 6000. ♣J. P.♠

Z Ralbic. We minjenym lěcźe narodźi ſo w naſchej farkej woſadźe 35 (w
loni 44,) dźěcźatkow a to 14 hólcžatkow a 21 holcžatkow; mjez nimi 3
njemandźelſke (w loni 2). Zemrjeło je 30 woſobow (w loni 32) a 12
mužſkoho a 18 žónſkoho ſplaha. Pſchipowjedanych je 31 (w loni 23) porow
a wot nich bu 15 (w loni 11) pola nas wěrowanych. — Naſch dom boži doſta
k nowomu lětu tež nowe debjenſtwo. Wulki wołtaŕ, kiž bu pſched někotrymi
lětami pſchetwarjeny, ale dokelž na nuznych pjenjezach pobrachowaſche,
dohotowjeny njebu, je nětko pſchez nje<pb n="13"/>pſcheſtawacu ſtaroſcź
knjeza fararja a pſchez darniwoſcź wonkownych a woſadnych dobrocźerjow
rjane twarbje wołtarja pſchihódne dohotowanjo dóſtał, tak zo ma nětko
doſpołnje ſpokojacy napohlad. Tež w naſtupanju cyrkwinſkeje draſty ſmy
we poſlenich lětach ſpomnjenja hódne dary doſtali. Tak woſobnje z
bratſtwa k cžeſcźenju najſwjecźiſchoho ſakramenta we Dreždźanach
załoženoho cžorny židźany pluvial, jara rjane rězwo cžeŕwjeneje barby,
někotre ſtole a tſi płatowe alby. Dale doſtachmy tež k pſchikrycźu
woprawjenſkoho khelucha 2 mantelkaj, jedyn z běłeje židy, druhi z
fijołkowoho ſomota, ze złotom jara rjenje wuſchitej, a to je dźěło
ſerbſkich knježnow. Pſched dwěmaj lětomaj bu nam wot druheje wonkowneje
dobrocźeŕki tež rany kheluch darjeny. Wſchěm tutym dobrocźerjam budź
wutrobny dźak tež tudy zjawnje wuprajeny a naſch dom boži dale jich
luboznej darniwoſcźi naležnje porucženy.

J. Ł.

Z pruſkeje Łužicy.

Z Kulowa. Wobradźenjo božoho dźěſcźa za khude dźěcźi běſche tež lětſa
jara rjane. Z blizka a z daloka zeńdźechu ſo we domje naſchich
miłoſcźiwych ſotrow dobrocźerjo a pſchecźeljo młodoſcźe; kraſny wobraz
božoho naroda bě natwarjeny; tſi wulke hodowne ſchtomy, ze wſchelakimi
ſłódkimi kuſami wobwjeſchene, ſwěcźachu, bóle pak hiſchcźe ſwěcźachu
wjeſołe woblicža pſcheproſchenych 42 dźěcźi. Po wuſpěwanym khěrluſchu k
cžeſcźi nowonarodźenoho zbȯžnika dźeržeſche faraŕ rycž, we kotrejž
ſwjatocžnoſcź božeje nocy a hodow wukładowaſche; potom doſtachu wſchě
dźěcźi ſwoje wobradźene dary: draſtu, pjecžwo, jabłuka, worjechi. To
běſche wjeſołoſcź a wołanjo. Wſchitkim dobrocźerjam, kiž ſu z luboſcźe k
khudomu Jězus-dźěcźatku miłu ruku wocžinili a do joho žłobika
pſchinoſchki woprowali, ſo w mjenje wozboženych dźěcźi luboznje „zapłacź
Bóh!“ praji. Tón, kiž we tym žłobiku leži, rjeknje: „Schtožkuli wy
najmjeńſchomu waſchich bratrow cžinili ſcźe, to ſcźe mi cžinili!“ Tež
młoda, katholſka woſada w Hródku je k božomu dźěſcźu z Kulowa dar
doſtała: rjane wot knj. ſchulſkoho direktarja Ledźbora wobrazowane
ſwjecżo njewoblakowanoho podjecźa ſwjateje Macźerje Božeje we złotym
wobłuku.

Z Kulowa. We zańdżenym lěcźe 1868 je ſo we kulowſkej woſadźe narodźiło:
62 hólcžatkow a 72 holcžatkow, hromadźe 134 dźěcźi; bjez nimi ſu dwojej
dwójnikaj a 11 njemandźelſke dźěcźi. Wumrjeło je 54 muſkich a 56
žónſkich woſobow, hromadźe 110. Pſchipowjedanych bě 43, wěrowanych pak
27 mandźelſtwow. Do arcbratſtwa ſwjatoho rózarija je zapiſanych było 129
woſobow, do bratſtwa ſwj. ſkapulira pak 524. ♣S.♠

Z Kulowa. 170 nanojo naſchoho měſta a 11 prědkſtejerjow woſadnych
gmejnow ſu kſcheſcźanſkich ſchulow dla tule próſtwu zapoſłancam we
Barlinje poſkicźili: „Wulka pſchekora dźe pſchez kraj. Poſtroniſcy
ludźo, kiž ſo „ſwobodnje zmyſleni“ mjenuja, žadaja, zo dyrbi ze ſchulow
kſcheſcźanſka wucžba zahnata bycź. Na wabjenjo tajkich ſtronakow
njemóžemy poſłuchacź, wjele wjac žadamy my: We naſchich ſchulach dyrbi
kſcheſcźanſka wěra a kſcheſcźanſka wucžba woſtacź. Naſche ſchule dyrbja
za podłožk měcź kſcheſcźanſku wěru, wokoło kotrejež ſo wſchě <pb
n="14"/>druhe ſwětne rozwucženja kaž hwězdy wokoło ſłónca poſtajeja. —
Naſche ſchule dyrbja nam dobre dźěcźi, ſwěrnych poddanow, pobožnych
cžłowjekow zaſy wrócźicź. — Naſche ſchule dyrbja ſkutk wocźehnjenja,
kotryž ſmy doma a we ſwójbach z naſchimi dźěcżimi zapocželi, dale
wjeſcź, dorunacź a dokonjecź. — Naſche ſchule njeſmėdźa jeno bycź měſta
ſwětnoho rozwucženja a pſchiwucženja, ale dyrbja tež dźěcźi
wudoſpołnjecź, nadobrjecź. — Bjez wuznateje wěry, kotraž je
najtwjerdſchi podłožk cźahnidby, njemóža naſche ſchule poſtajenu měru
wužitnych wědomoſcźow ženje daſahnycź. Schulſki zakoń, kiž ſtarſchich
wjaza kſcheſcźanſke dźěcźi do njekſcheſcźanſkich ſchulow ſłacź,
njepſchińdźe z prawdu pſchezjene. Pſchecźiwo tajkomu zakonjej budźe ſo
ſwědomjo kſcheſcźanſkich ſtarſchich ſtajnje zběhacź. — Schule bjez
wuznateje wěry płodźa liwkoſcź, wobwjertliwoſcż, njezrałoſcź; nětcžiſchi
cžas pak ſej žada ſylnych, ſwěrnych, njekhabłacych cžłowjekow. Bólež ſo
kſcheſcźanſka wěra ze ſchulow a z ludowoho wobkhada wucźěri, bóle tež
zhromadna cźehnidbnoſcź kiwknje a khoſtaŕnje ſo pjelnja. Kſcheſcźanſka
wěra a ſwětne rozwucženjo dyrbitej w naſchich ſchulach ztowaŕſchenej
bycź; hewak z naſchich dźěcźi lózy ſplah naroſcźe. Rozwucženjo ſamolutcy
bjez nabožniſtwa móže drje pſcheklepanych, ale nic dobrych cžłowjekow
ſcžinicź. Proſymy tohodla ponižnje: wyſoko cžeſcźeni zapoſłancy chcyli
pſchedmjet, zo we naſchich ſchulach kſcheſcźanſka wěra njeſmě wjac
knježicź a ſo dale wucžicź, hako najwjetſche ludowe njezbožo jenohłóſnje
zacźiſnycź.“

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Cžěſka. Z Georgswaldy nam piſaja: Dźeń 12. januara hako na wopomnjeńſkim
pſchedwjecžoru zjewjenja ſ. Marije we Philippsdorfje běſche tam zaſy
kraſne poſwětlenjo (Illumination) we cyłej wſy z wuwzacźom jenož
někotrych khěžow. Na wopomnjeńſkim dnju ſamym, 13. januara, běſche
najprjedy we farſkej cyrkwi we Georgswaldźe ſwjatocžna Boža mſcha,
kotruž k. vikar Schubert z dwójnej aſſiſtencu (2 duchownaj hako levitaj,
2 we pluvialu a 2 w rochettu) a z 10 miniſtrantami dźeržeſche. Tyſacy
ludźi běchu ke mſchi pſchiſchli, tak zo wſchitcy ani do cyrkwje
njemóžachu; tak wjele hacž móžno, buchu cuzym měſta wotſtupjene. Po
kemſchach ſpěwaſche ſo „Swjaty, ſwjaty, ſwjaty“ a požohnowanjo ſo
wudźěli. Na to zrjadowa ſo wulkotny cźah a cźehnjeſche k hnadnomu domej
do Philippsdorfa, hdźež je k. kapłan Storch rycž dźeržał. Tak daloko
naſch dopiſowaŕ, kiž je bórzy po kemſchach ſwój liſt ſkóncžił. Duž ſnadź
pſchichodnje hiſchcźe něſchto daliſche zhonimy. Dźenſa pſchiſtajamy
hiſchcźe, ſchtož je k. kapłan Storch ſam k liſtej naſchoho dopiſowarja
pſchiſtajił. „Tež w lěcźe 1868 je wjele próſtwow we Philippsdorfje
wuſłyſchanych było, kotrež pak hiſchcźe njejſmy pſchez cźiſchcź
wozjewicź móhli. Wudali ſmy z nahromadźenych darow dotal 8600 ſchěſnakow
za twarniſchcźo 1930 ſchtyriróžknych ſahow z dwěmaj khěžkomaj, a 1400
ſchěſnakow za materiale (kamjenje atd.). Wyſche toho ſmy za wjacy dyžli
1500 ſchěſnakow materialow darjenych doſtali. W pokładnicy mamy nimale
11,000 ſchěſnakow, ſlubili pak ſu woſadni pſchez podpiſowanjo 24,000. W
tychle dnjach doſtanjemy twarſke plany za nowu cyrkej, kotrež je woſobny
twarc a cžeſcźowaŕ ſ. Marije we Winje darmo wudźěłał.“

<pb n="15"/>

Z Frankfurta n. O. Pſchi cžeſcźe hódnym dźělbracźu katholſkeje woſady a
pſchitomnoſcźi 19 duchownych ſwjecźeſche faraŕ a arcměſchnik Warnacž
(rodźeny z Kulowa) ſwój 25lětny jubilej. Bjez druhimi darami pſchepoda
jomu towaŕſtwo ſ. Vincenca 1000 toleri w ſtatnych papjerach, kotrychž
daṅ ma ſo za kommuuikantſki wuſtaw, wot fararja załoženy, kóždolětnje
nałožicź.

Z Roma. Pruſki póſłanc Arnim ſtara ſo pilnje za pſchecźelne wobſtejenja
bjez bamžom a pruſkim kraleſtwom. Němſke towaŕſtwa, kaž „Künſtlerverein“
a druhe ſu ſo hižo pod joho zakitaŕſtwo ſtajili.

Italſka. Njeſpokojnoſcź pſchecźiwo knježeŕſtwu pſchibjera. Dawk za
mlěcźo, kotryž dyrbjeſche 50 milijonow krajej pſchinjeſcź a wot luda
nawdaty bycź, je w někotrych małych měſtach a wſach zjawny zběžk za ſobu
cźahnył; tu a tam ſu wojacy tſělecź dyrbjeli.

Z Pariza. Tudy wuradźuja nětk zaſtupnicy wulkomocow we konferency
(zhromadźiznje) grichiſkoturkowſku zwadu; ale móžno, zo měr
njewujednaja, dokelž kóžda ſtrona pſchi ſwojim woſtanje. Kſcheſcźenjo na
kupje Kandia ſu pobicźi a na khwilu změrowani, ale z tym njeje ſtrach za
Turkowſku hiſchcźe zahnaty.

Afrika. W Kairo ſu nětko tež miłoſcźiwe ſotry z rjada dobroho paſtyrja.
Wone ſu po narodnoſcźi Francózowki, Němcowki, Italcžanki; jenož někotre
ſu tam rodźene.

Aſia. Japoſchtołſki präfekt k. Raimondo je z Hong-Konga 1325 frankow
ſwjatomu wótcej pſchipoſłał. Z toho bu 500 frankow wot miſſionara we
Macao nahromadźene. We wſchěch dźělach ſwěta podpjeraja ſwjatoho wótca!

Połnócna Amerika. Po žadoſcźi poſlenjeje duchownſkeje zhromadźizny w
Baltimore, je ſwjedźeṅ njewoblakowanoho podjecźa tež za Ameriku k
pſchikazanomu ſwjatomu dnju pozběhnjeny a njepſchepołoža ſo wjacy na
njedźelu. Dźeń 8. decembra bu prěnikrócź hako tajki ſwjecźeny k cžeſcźi
wuzwoleneje „patrónki zjenocźenych ſtatow.“ — Syn generala Roſencranza
pſchihotuje ſo we wuſtawje paulinow w New-Yorku na duchownſtwo.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1869: 41. kk. Marija Ducžmanee z Budyſchina; 42. Khata
Ducžmanec z B.; 43. Pětr Ducžman z Bozankec; 44. Jan Kraſa z Bělcžec;
45. Michał Rjecžka z Dz̓ěžnikec; 46. Jan Mětowſki ze Słoneje Borſchcże;
47. hoſcżencaṙ Bernhard Berger z Pancžic; 48. hoſcżencaṙ Delencžka z
Kukowa; 49. ſchoſaṙ Schwejda z Pancžic; 50. Mikławſch Zarjeṅk z Jawory;
51. Michał Wicżaz z Jawory; 51. Mikławſch Wawrij z Jawory; 53. Jan
Krawcžik z Jawory; 54. Michał Biſold z Jawory; Michał Njeṅcž z Jawory;
56. Madlena Schołcźic z J.; 57. Mikławſch Krawc z Jawory; 58. Pětr Krawc
z Jawory; 59. Pětr Bryl z Jawory; 60. Mikławſch Miſchnaṙ z Radworja; 61.
faraṙ Wels z Wotrowa; 62. Jakub Schołta z Kaſchec; 63. Karl Nowak z
Kanec; 64. Jakub Rjeṅcžka z Kaſchec; 65 Mikławſch Rjeṅcžka z Wotrowa;
66. Pětr Smoła z Wotrowa; 67. Pětr Cžumpjel z Wotrowa; 68. Jakub
Łuſcźanſki z Wotrowa; 69. Mikławſch Běmak z Wotrowa; 70. Michał Bulank z
Wotrowa; 71. faraṙ Schneider z Kulowa; 72. kapłan Schołta z Kulowa; 73.
kapłan Wowcžeṙk z Kulowa; 74. wucžeṙ Schołta z Kocżiny; 75. wucžeŕ
Cžorlich <pb n="16"/>ze Sulſchec; 76. wucžeṙ Rosmij z Němcow; 77. Marija
Kalic ze Židowa; 78. Khryſtiana Donatec z Khelna; 79. ♣M. Kh. z Kh.♠; 8.
Hana Cyžowa z Radworja; 81. Madlena Trueec w Radworju; 82. Michał Janka
z Jaſency; 83. Pětr Juſt z Jaſeṅcy; 84. Jan Nowak z Rakec; 85. kapłan J.
Werner z Khroſcżic; 86. Marija Donatowa z Nuknicy; 87. Jakub Pjech ze
Smjecžkec; 88. Jan Wólman z Cżornec; 89. Michał Kuba z Pěſkec; 90.
adminiſtrator ♣P.♠ Benno Kral z Róžanta; 91. Michał Pórnacž z Konjec;
92. Hana Hencžec ze Schunowa; 93. Jan Měrcz̓ink z Bělcžec; 94. Pětr
Symank z Wotrowa; 95. Michał Hejdan z Wotrowa; 96. pſchekupc Mikławſch
Schołta z Wotrowa; 97. Michał Bobik z Wotrowa; 98. Jakub Rab ze Žuric;
99. Pětr Weclich ze Žuric; 100. Jakub Krawcžik ze Žuric; 101. Jakub Cyž
ze Žuric; 102. Mikławſch Cyž ze Žuric; 103. Boſeżij Weclich ze Żuric;
104. Jakub Kocor z Kanec; 105. Pětr Retich z Kanec; 106. Mikławſch Koch
z Krěpjec.

Sobuſtawy, kiž na lěto 1868 zapłaeżichu: kk. 327. Marija Ledźborowa z z
Radworja; 328. Jan Grubert z Radworja; 329. Pětr Měſcheŕ z Měrkowa; 330.
Marija Kócz̓owa z Brěmjenja; 331. Michał Lubk z Brěmjenja; 332. Mikł.
Běmar z Kamjencje; 333. Jan Pjetaſch z Radworja; 334. Mikławſch Miſchnaŕ
z Radworja; 335. Wórſchla Krawcowa z Bronja; 336 wucžeŕ Fr. Kleiber ze
Schunowa; 337. kowaṙ Jan Rachel ze Schunowa; 338. Michał Zarjeńk z
Ralbic; 339. Jurij Kilank z Róžanta; 341. Marija Nowakec z Noweje
Jaſeńcy; 342. Mikławſch Schuſter z Hory; 343. Michał Kuba z Pěſkec.

Na lěto 1867 zapłacżi: 336. Jurij Kilank z Róžanta.

Dobrowólne dary: kubleŕ Pětr Ducžman z Bozankec 15 nſl.; D. z Kh. 1
toleŕ; Marija Douatowa z Nuknicy 10 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Wěrowanaj: Jan Schołta, pohoncž w B. a Marija Schimanec z
Radworja. — Zemrjecźi: Jakub K. Feldmann, ſchewſki miſchtyr w B.; M.
Madlena Gneppertowa, 68 l.; Marija Hana, dź. kublerja Jakuba Libſcha z
Hunjowa, 2 l.

Z Radworja. Kſchcźeni: Handrij, ſ. Jakuba Cyža z Kamjenej; Hana, dż.
Pětra Měſcherja z Měrkowa; Haṅža, dź. Mikławſcha Spana z Radworja;
Marija Sidonia, dź. Jurija Pětranca ze Zdźerje; Marija, dż. Jana Lehmana
z Khelna; Mikławſch, ſ. Michała Kmjecža z Lutowcža. — Zemrjecźi: Hana,
zw. Budarjowa ze Zdźerje, 71 l. 4 m. 6 dnj.; Wórſchula, zwud. Khilankowa
z Radworſkoho Haja, 69 l. 10 m. 4 dnj.; Jan Najcž z Bronja, 64 l. 8 m.
14 dnj.; Handrij, ſ. Michała Kócže z Łupjanſkeje Dubrawy, 13 l. 2 m. 18
dnj.

Z nakładom naſchoho towaŕſtwa je wuſchła a móže ſo za 3 nſl. w
expedicijach Katholſkoho Póſła a pola klamarjow doſtacź:

Katholſka protyka za Hornju Łužicu na lěto 1869.

♣NB.♠ Prěnjoho a druhoho cžiſła ſmy wjacy cžiſłow cźiſchcźecź dali, tak
zo móža ſo darmo na pokazanjo doſtacź. Wot pſchichodnoho cžiſła budźe
pak ſo jenož mało wjacy exemplarow cźiſchcźecź, hacž budże jich do toho
cžaſa pſchez naſche expedicije žadanych. Schtóž chce potajkim k naſchomu
towaṙſtwu pſchiſtupicź, njech nam to w krótkim wozjewicź da.

Cźiſchcźał L. A. Donuerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wnkhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cmkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 3. 6. februara 1869. Lětnik 7.♠

Napołoženjo ſwjecźeneju ſwěcžkow na dnju ſ. Blaſia.

Kaž je znate, ſwjecźa ſo na dnju ſ. biſkopa a martrarja Blaſiuſa abo
Błažija na 3. februara ſwěcžki, z kotrymiž ſo wěriwym w cyrkwi wot
měſchuika žohnowanjo wudźěla. Kajkeje winy dla ſo to ſtanje? To
ſpóznajemy, hdyž žiwjenjo ſ. Blaſia pſchehladamy. Swj. Blaſius narodźi
ſo w armenſkim měſcźe Sebaſte wot bohateju a nahladneju ſtarſcheju, kiž
joho kſcheſcźanſcy wocźahnyſchtaj. Blaſius wuknjeſche lěkaŕſtwo,
pozdźiſcho pak joho wuzwolichu k biſkopej tamniſchoho měſta. Ze wſchej
prócu a horliwoſcźu wobhlada wón ſwoje wyſoke zaſtojuſtwo. Po krótkim
cžaſu joho biſkopſtwa pak naſta ſurowe pſcheſcźěhanjo kſcheſcźanow. Nic
z bojoſcźe pſched ſmjercźu, ale zo by ſo ſwojomu ſtadłej hako wjedźicźeŕ
zdźeržał, ſkhowa ſo ſ. Blaſius w jenej podzeṁſkej dźěrje armenſkich
horow, z kotrejež khowanki pſchez poſołow a liſty ſwoje ſtadło paſeſche,
a we wěrje wobkrucźeſche. Na jenej hońtwje pak wuſlědźichu pohanowje
khowanku ſ. biſkopa a pſcheradźichu to pohanſkomu zaſtojnikej
tamniſchoho kraja. Pſchez ſwojich ſłužownikow da tónle zaſtojnik Blaſia
popadnycź a pſched ſwój ſtoł pſchiwjeſcź. Najprjedy rycžeſche wón ze ſ.
Blaſiom pſchecźelniwje, zo by joho k wotpadej a k zaprěcźu
kſcheſcźanſkeje wěry zawjedł. Hdyž pak ſo jomu to njeradźi, daſche toho
ſwjatoho njeſmilnje bicź a do jaſtwa ſadźicź. We jaſtwje ſta ſo
ſcźěhowace, z cžohož te dźenſniſche žohnowanjo ſwój ſpocžatk wza. Jena
žona, kotrejž bě ſ. Blaſius wulku dobrotu wopokazał, pſchinjeſe jomu
něſchto jědźe a tež dwě ſwěcžcy, zo by ta ſurowa cźěmnoſcź jaſtwa ſo
wobſwětliła. Tón ſwjaty wza tónle dar dźakownje, a napominaſche tu
žónſku, zo by wona pſchi ſwojej blizkej ſmjercźi joho wopomnjecźo
ſwjecźiła pſchez jałmožnudawanjo a pſchez zaſwěcźenjo ſwěcžkow, za cžož
jej bože žohnowanjo njebudźe pobrachowacź. Bjez wſchelakimi khorymi a
braſchiwymi, kotſiž pſchez modlenjo toho ſwjatoho ſwoju ſtrowoſcź zas
doſtachu, bě tež jedyn hólcžec, kotromuž bě rybowa <pb
n="18"/>kóſcźicžka do ſchije ſo zakłoła, tak zo ſmjercźi ſo bližeſche.
S. Blaſius wuſwobodźi nic jenož tohole hólcžeca wot njezboža, ale
wuproſy tež za wſchitkich, kiž pſchichodnje wo podobnej nuzy joho
zaſtupnej próſtwje ſo porucžecź budźa, pomoc wot Boha.

Z tohole cžaſa je ſ. Blaſius hako „patron“ w ſchijowych boloſcźach a
khoroſcźach dźeržany a cžeſcźeny. Pozdźiſcho dowjedźechu ſ. Blaſiusa z
jaſtwa, zo by znowa cžwělowany był. Joho cźěło ſo wupſcheſtrje na
drjewo, wón bu ſchwikany a ze železnymi kijemi a cžeſakami tak žałoſnje
rozdrjeny, zo koža z joho cźěła wiſaſche a zo jenož krej a rany na
tymſamym widźecź běchu. Wſchitcy pſchitomni dźiwachu na horliwoſcźi toho
ſwjatoho, z kotrejž wȯn tele martry znjeſe; jenož ſudnik ſo hněwaſche,
hdyž widźeſche, kak ſydym kſcheſcźanſke žónſke z dwěmaj dźěſcźomaj te k
zemi ſo ronjace krewjowe krepki ſ. martrarja cžeſcźownje hromadźachu.
Zdobom daſche ſudnik, tymle žónſkim hłowy wotrubacź a porucži, zo by ſ.
Blaſius do blizkoho jězora cźiſnjeny a zatepjeny był. S. Blaſius ſcžini
znamjo ſ. kſchiža na tu wodu a woda ſo pſchewobrocźi do kruteje zemje,
na kotrejž wón khodźeſche. Nětk porucži ſudnik zo by ſwjatomu ſo hłowa
wotrubała a tež tymaj dźěſcźomaj. To ſo ſta we lěcźe 316. Wot
kſchižownych wojowarjow bu cźěło ſ. martrarja do wjecžornoho kraja
pſchenjeſene, zwjecžſcha do Maratea we Neapelſkej. Wjele ſpodźiwnych
wuſtrowienjow je ſo pſchez zaſtupnu próſtwu ſ. Blaſiuſa ſtało tež we
wjecžornych krajach. Zo pak na dnju ſ. Blaſia ſo ſwěcžki ſwjecźa a
wěriwym ſo napołoža je, kaž prajach, k wopomnjecźu wuſtrowjenja tamnoho
hólcžka wot ſchijowych boloſcźow ſo ſtało a toho ſlubjenja dla, kotrež
ſ. Blaſius tej žónſkej da, hdyž bě wona do joho jaſtwa ſwěcžki
pſchinjeſła.

Swjecźenjo ſwěcžkow na tymle dnju ſo takle ſtawa. Měſchnik woblecže ſo
khorſku draſtu ze ſtolu cžeŕwjeneje barby a ſpěwa žohnowace pacźerje na
ſwěcžki. Po tychle modlitwach wokrepi měſchnik ſwěcžki ze ſwjecźenej
wodu prajicy: „Žohnowane a ſwjecźene njech ſu tele wóſkowe ſwěcžki w
mjenje Wótca, a Syna a Ducha ſwjatoho.“ Dwě tajkej ſwěcžcy, hdyž ſtej
zaſwěcźenej, połoži měſchnik pſchez kſchiž hromadu a dótknje, kaž móžno,
z nimaj ſchije kóždoho wěriwoho prajicy: Pſchez zaſtupjenjo ſ. biſkopa a
martrarja Blaſia wuſwobodź cźe tón Knjez wot kóždeje khoroſcźe ſchije a
druheje boloſcźe w mjenje Wótca, Syna a Ducha ſwjatoho. Pſchi wuprajeuju
poſlenich ſłowow ſcžini měſchnik kſchiž nad hłowu kſcheſcźana. Pſchez
tónle kſchiž dyrbi ſo wuprajicź, zo wſchitke žohnowanjo a zbožo, a
wſchitka móc wot kſchiža naſchoho Wumožnika wuńdźe a zo ſu jenož we
zjeduoſcźeuju z Khryſtuſom te dobre ſkutki a cźeŕpjenja a zaſtupne
próſtwy ſwjatych zaſłužbne a za nas mócne.

Kajku móc pak dyrbi tele žohnowanjo měcź? Ta móc abo ſkutkowanjo
tohoſamoho je wuprajene pſchez te ſłowa pſchi napołoženju ſwěcžkow, zo
pſchez zaſłužby a próſtwy ſwj. Blaſia wot khoroſcźow a złoho we ſchiji
wuſwobodźeni woſtanjemy. Pobožna wěra je, zo Bóh wſchelakim ſwjatym
wſchelake dary ſobudźěli, zo bychu cžłowjekam z nimi k pomocy pſchiſchli
we wěſtych naležnoſcźach, a we wěſtych khoroſcźach. Swj. japoſchtoł
Pawoł ſam praji: „Wſchelake ſu hnadne dary; někotrym je Bóh ſobudźělił
móc, dźiwy ſkutkowacź, dary k hojenju, a pomoc pſchinjeſcź.“ Tohodla
ſtaja kſcheſeźenjo ſwoju dowěrnoſcź na ſwj. Blaſia a nadźija ſo, pſchez
napoło<pb n="19"/>ženjo ſwjecźenych ſwěcžkow, jeli Boža wola je, pſched
ſchije bolenjom zwarnowani woſtacź.

Kotry rozomny kſcheſcźan mohł pak tule dowěrnoſcź na zaſtupnu próſtwu
ſwj. Blaſia hanicź? Hdyž Bóh ſwojomu ſłužownikej jow na zemi tajku móc
ſobudźěleſche, njeje Bóh jomu tuſamu we njebjeſach wzał. Kaž ſwj.
Blaſius pſchez ſwoju zaſtupnu próſtwu pola Boha tomu hólcžecej hižom w
žiwjenju pomhaſche, tak pomha wón nětk, hdyž w njebjeſach z Khryſtuſom
knježi, tym, kiž w nuzach ſwój wucźek k njomu woznu. Zo pak bychmy tu
móc zaſtupneje próſtwy ſwj. martrarja Blaſia na ſebi zhonili, je wot
naſcheje ſtrony nuzne, 1. zo ſmy cžiſcźi wot ſmjertnoho hrěcha abo tola,
zo jón z doſpołnej želnoſcźu wobželnoſcźimy; 2. zo mamy prawu dowěrnoſcź
na božu wſchohomócnoſcź a ſmilnoſcź a na mócnu zaſtupnu próſtwu ſ.
Blaſia; 3. zo z tutej dowěru zjenocźimy podacźo do božeje wole; 4. zo za
naſchu cźěłnu ſtrowoſcź ſo ſami tež ſtaramy a ženje nicžo njewužiwamy,
ſchtož ſtrowoſcźi ſchkódne je a zo tež w khoroſcźach pomoc lěkarja
pytamy; 5. zo ſtawy naſchoho cźěła pſchez po božej woli trjebamy a je
pſchez hrěch njewonjecžeſcźimy.

♣P. T.♠

Swjatocžne nutswjedźenjo njedźelnicžow.

(Skóncženjo.)

Na to wjedźe ju měſchnik do cyrkwje k wołtarjej, hdźež ſo pſchihodźi, k
wołtarjej najzbóžniſcheje knježny, pod kotrejež zakitom a po kotrejež
pſchikładźe ſo cyły ſwjaty ſkutk ſtanje! Tu wona poklaknje, khwali,
dźakuje ſo a proſy Boha; měſchnik jeje modlitwu ze modlitwu ſwj. cyrkwje
podpjera, we kotrejž wón Boha wſchohomócnoho pſchez zaſłužby a próſtwu
najzbóžniſcheje knježny Marije proſy, wón chcył tule ſwoju ſwěrnu
ſłužownicu ze jeje dźěſcźom něhdy k wjeſołoſcźam wěcžneje zbóžnoſcźe
pſchipuſchcźicź. Ju hiſchcźe junu ze ſwjecźenej wodu pokrjepjo
wopuſchcźi ju ze ſłowami žohnowanja: Měr a žohnowanjo wſchohomócnoho
Boha, Wótca, Syna a Ducha ſwjatoho pſchińdź na tebje a zwoſtań pſchecy z
tobu.

Tajke ſwjatocžne nutswjedźenjo maja ſebi po pſchikaznjach ſwj. cyrkwje
žadacź wſchě katholſke macźerje, kiž ſu we jenym wot katholſkeje cyrkwje
ſwjecźenym mandźelſtwje podjeli a porodźili. Wone ma ſo po prawym
zaprěcź wſchěm njekatholſkim macźerjam, dokelž njejſu ſtawy ſwj.
cyrkwje, po tajkim tež žane prawo na jeje hnady nimaja. Wyſche toho je
waſchnjo, z kotrymž katholſka cyrkej ſwoje macźerje nutswodźi, kotrež ſo
ſtawa po pſchikładźe najzbóžniſcheje knježny Marije, w kotrymž ſo wona
cžeſcźi a proſy, poprawym napſchecźo wěrje druhich macźeri, dokelž te
ſwjatu Mariju cžeſcźicź njechadźa.[3]⁾ — Tele ſwjatocžne nutswjedźenjo
ma ſo dale zapowjeſcź macźerjam, kiž ſu zwonka mandźelſtwa podjeli a
porodźili, dokelž tajki porod njeje płód jenoho wot ſwj. cyrkwje
žohnowanoho zjednocźenſtwa, ale płód hrěcha, a cyrkej ma wjacy winy k
zrudobje hacž k wjeſelu, wjacy winy macź wo<pb n="20"/>hańbicź, hako ju
cžeſcźicź. — Swjatocžne nutswjedźenjo ma ſo tež tamnym macźerjam
zapowjeſcź, kiž ſu do měſchanoho mandźelſtwa ſtupiłe a dowoliłe, zo móža
ſo jich dźěcźi we njekatholſkej wěrje wocźahnycź. Tajke macźerje ſwojej
a ſwojich dźěcźi zbóžnoſcźi zadźěwki do pucźa kładu. Kak wopacžne by
było, hdy by macź ſwoje dźěcźo, kiž ma ſo we błudźe wocźahnycź, Bohu a
Mariji woprowała? Tele zapowjedżenjo je za tajke macźerje jene ſtajne
napominanjo ſwj. cyrkwje, ſwoju njeprawdu zas zarunacź a ſo prócowacź,
ſwoje dźěcźi k ſpóznacźu wěrnoſcźe a do klina katholſkeje cyrkwje zas
dowjeſcź.

Měſto, hdźež ma ſo tuta ſwjatocžnoſcź wuwjeſcź, je cyrkej; a bjez
wažneje winy njeſmě ſo wona ženje w domach ſtacź. Chcedźa-li macźerje we
prawdźe najzbóžniſchu knježnu Mariju we tym ſcźěhowacź, dyrbja tež kaž
wona z dźakownej wutrobu do domu božoho khwatacź. Cyła ſwjatocžnoſcź
zhubi rjanoſcź, pacźerje a ceremonije ſwoje woznamjenjenja, hdyž ſo
njedźelnicže we domach wot loža wotwjazaja; tola wažne winy, kaž dołha
khoroſcź, móža to dowolicź.

Nutswjedźenjo njedźelnicžow je we katholſkej cyrkwi za pobożne macźerje
woſobna ſwjatocžnoſcź; ale tež wſchěch drnhich pſchitomnych dyrbi wona k
pobožnomu rozpominanju a k dobrym prědkwzacźam pohnucź, a na to
dopomnicź, zo ſu tež woni něhdy tomu Knjezej ſwjecźeni. J. L.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Naſch hnadny k. biſkop je tež lětſa paſtyŕſki liſt we
ſerbſkej rycži, w pſchełoženju k. fararja Kucźanka, wudał, kotrež bndźe
jutſe z klětki wozjewjene.

Z Budyſchina. Někotromužkuli budźe lubo, hdyž wozjewimy, zo ſu někotre
mjeńſche pobožnoſcźe wudate, kotrež ſo hodźa do modleŕſkich knižkow
pſchipołožicź: 1. „wſchědne wotpuſkowne modlitwy“ t. j. 24 wſchelakich
modlitwow, na kotrychž pobožne wuſpěwanjo ſu wot cyrkwje wotpuſki
wudźėlene, z cyła 8 ſtronow; 2. „litanija wo najſwjecźiſchim mjenje
Jězus“, kajkaž je we lěcźe 1862 wot ſwjatoho wótca wobkrucźena; 3. dwaj
nowaj ſpěwaj abo khěrluſchej z notami (jedyn je pſched dwěmaj lětomaj
hižom woſebje wuſchol) na Bože horde Cźěło a na najſwjecźiſchu wutrobu
Jězuſowu, z pſchidawkom k jenomu ſtarſchomu khěrluſchej. Tele tſi wěcy
ſu wot k. kapłana Ducžmana wudate a płacźa hromadźe 5 nowych pjenježkow.
Wyſche toho je wón powjedaṅcžko, „Drjewjany kſchiž“, kotrež je w
lětuſchej katholſkej protycy, tež woſebje wotcźiſchcźecź dał.

Z Budyſchina. We zańdźenym lěcźe ſu ſo we naſchej woſadże narodźiłe 98
dźěcźi, 65 muſkoho, 33 žónſkoho ſplaha. Bjez tymi bě 13 njemandźelſkich,
3 mordworodźene, 2 dwójniſkej porodaj. Wot tutych woſadnych dźěcźi
doſtachu 30 ſwj. kſchcźeńcu druhdźe; 7 njewoſadnych bu pola nas
kſchcźenych. Pſchipowjedanjow bě 47, wěrowanjow 10. Wumrjeli ſu 85. Bjez
nimi běchu wyſche tych tſjoch mordworodźenych 39 dźěcźi, kiž 14. lěto
njedoſcźežechu. Hacž do 20. lěta wumrje jedyn. Potom jedyn hacž do 30.
lěta, 3 hacž do 40., 13 hacž do 60., 15 hacž do 70., 9 hacż do 80. lěta.
Bjez nimi běchu 14 mandźelſkich muži, 8 mandźelſkich <pb n="21"/>žonow,
6 wudowcow, 10 wudowow. Wot tychle wotemrjetych buchu khowani 63 na ſwj.
Mikławſchk; 12 na pódlanſkim pohrjebniſchcźu w Mniſchoncu, 10 druhdźe.
Tež bychu tſjo z wonka woſady wumrjecźi na ſwj. Mikławſchk pohrjebani.
Spowjednych ludźi běſche 3876. ♣K.♠

Z Marijneje Hwězdy. W naſchej klóſchtyrſkej cyrkwi běſche w zańdźenym
lěcźe 8591 cžłowjekow k Božomu blidu a w ſchpitalſkej cyrkwi pſched
Kamjencom 95. K wotpuſkej na „Portiunkula“ běſche wloni pſchez 1000
ludźi.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Z Georgswaldy. K mojomu dopiſej wo ſwjedźenju we Philippsdorfje móžu
jenož to pſchiſtajicź, zo běſche tež popołdnju na ſwjatym měſcźe wjele
pobožnych wopytowarjow. W cyłej wſy běſche kaž ſwjaty dźeń. — Naſch
wyſokocžeſcźeny k. tachant Schubert ſwjecźeſche 25. januara 25lětny
jubilej ſwojoho zaſtojnſtwa na jara ſwjedźeńſke waſchnjo. Woſada
pſchepoda jomu pſchez deputaciju drohi kheluch z patenu.

Z Prahi. Na Wyſchehradźe je wjelezaſłužbny kanonikus Karl Alois
Winařický 3. februara zemrjeł. Wón bě rodźeny 1803, wot 1825 duchowny a
wot 1859 kanonikus. Wón běſche khwaleny cžěſki ſpiſowaŕ a tež wjele lět
redaktor duchownſkoho cžaſopisa.

Schlezynſka. Něhduſchi klóſchtyr prämonſtratſkich knježnow w Czarnowancu
pola Opola (Oppeln) bu, kaž ſo w nowinach powjeda, wot klóſchtra Lubana
(Lauban) kupjeny.

Pruſka. Kral Wylem ♣I.♠ je k porjedźenju katholſkoho doma (cyrkwje) we
Frankfurcźe nad Majnom 20,000 ſchěſnakow kóždolětnje wot 1869 na 10 lět
pſchizwolił. Prjedźenjo cyrkwje a tórma žada ſebi 400,000 ſchěſnakow a
połne wutwarjenjo tórma je na 370,000 ſchěſnakow woblicžene.

Němſka. Proteſtantſke diakoniſſy (towaŕſtwo po waſchnju miłoſcźiwych
ſotrow) maja nětko 42 macźeŕſkich domow ze 2106 ſotrami, kiž ſu na 526
ſtacijach. Macźeŕſki dom we Kaiſerswerthu ma 145 zwonkownych ſtacijow,
jenu w Florenzu, w Jeruzalemje (za muhamedanſke dźěcźi), ſchpital we
Beirutu, Smyrnje a Alexandrii. Tola ſkorži ſo ſkoro we wſchěch
rozprawach, zo ſo poměrnje mało knježnow k diakoniſſam poſwjecźuje.

Wuheŕſka. Biſkop Girk we Pecsu (Fünfkirchenu) je tſecźinu ſwojoho
zamoženja ſwojim pſchecźelam, druhu tſecźinu fundaciji za ſtarych
duchownych a poſlenju tſecźinu khudym wotkazał.

Khrowatſka. W Senju (Zengg) je tamniſchi biſkop Ožegowicź, 94 lět ſtary,
wumrjeł; biſkop bě wón wot l. 1833. — W Agramje wumrje 1. januara
naměſtnik arcbiſkopa, biſkop Petrowicź, wot božeje rucžki zajaty.

Z Roma. Wot 18. januara bu ſem 125 kiſtow z tſělbami, patronami a druhej
brónju wot francózſkich towaŕſtwow pſchipóſłane. Za to hižo francózſke
knježeŕſtwo rukuje, zo budźe w cżaſu pſchichodnoho koncila Rom zakitacź.

Z Roma. Dokhody abo nutspſchińdźenja cyrkwinoho ſtata (dawki, cło, <pb
n="22"/>ſtempel, póſt, lóterija) ſu na 25—26 milijonow frankow
woblicžene. Wudawki ſu wjele wjetſche, a wójnſke miniſterium žada ſamo
15—16 milijonow. W měrnych cžaſach by wone jenož 4—5 žadacź trjebało. —
Italſki póſłanc je z Roma wotjěł. — Proceß Ajania a Luzzia budźe wokoło
20. t. m. ſkóncženy.

Z Roma. Swjaty wótc ſtara ſo nětko wjetſchi dźěl kóždoho dnja najbóle za
pſchihotowanjo wulkeje ökumenſkeje t. r. powſchitkowneje cyrkwinſkeje
zhromadźizny, kóždy dźeń wuradźuje z někotrymi tych 8 kardinalow, kotſiž
ſu prědkſtejicźerjo pſchihotowacych wubjerkow. W tychle wubjerkach
wuradźuja ſo wucženi profeſſorojo, kiž ſu z Italſkeje, Francózſkeje,
Němſkeje, Schpaniſkeje a Rakuſkeje k tomu wot bamža powołani.

Z Roma. K měſchniſkomu jubileju ſwjatoho wótca ſo tudy wſchelake
pſchihoty cžinja. Dźeń 11. hapryla (druhu njedźelu po jutrach) budźe 50
lět, zo wón prěni krócź wopor Božeje mſchě woprowaſche. Tónle dźeń budźe
tež w druhich katholſkich krajach ſwjecźeny. Loniſcha zhromadźizna
němſkich towaŕſtwow w Bambergu je wobzamknyła, zo ma ſo tónle dźeń
woſebje pſchez pobožne wobkhady, zhromadźizny a ſkutki luboſcźe za
cyrkwje atd. ſwjecźicź z dźakom k Bohu a k pocžeſcźowanju ſwjatoho
wótca. W někotrych němſkich biſkopſtwach zjenocźuja ſo k załoženju
cyrkwjow a katholſkich miſſionſkich ſtacijow w Němſkej; w druhich zaſy
wocžaknje ſo hakle, ſchto biſkopja poſtaja w naſtupanju wuznamjenjenja
ſpomnjenoho radoſtnoho dnja.

Schpaniſka. Nakhwilny miniſter bě porucžił, zo maja ſo pokłady a
drohotnoſcźe cyrkwjow a klóſchtrow krajej hako wobſedźeńſtwo (po prawym
rubjeńſtwo) pſchepodacź. Hdyž nětko w měſcźe Burgos (w połnócnym kóncu
kraja) tamniſchi najwyſchſchi zaſtojnik do biſkopſkeje cyrkwje
pſchińdźe, zo by cyrkwinſke ſudobja a debjeńſtwa za kraj do
wobſedźeńſtwa wzał a potom k pſchedacźu pſchihotował, wali ſo lud na
njoho a ſkóncowa joho. Republikanarjo cžinja nětk wulku haru a ſu
duchownych tamniſcheje cyrkwje do jaſtwa wotwjedli, kaž bychu woni někak
wina byli na tym ſkutku, kiž je wězo ſam na ſebi zacźiſnjenja hódaty.
Ale wukłaſcź ſo dźiwjoſcź luda hodźi, kotrohož mnohoſcź duchowni
njemóžachu wotdźeržecź wot tamnoho nadpada. Tón ſkóncowany běſche
mjenujcy dwaj dnaj prjedy w jenym klóſchtrje knježny dla napiſowanja
jich wobſedźenſtwo hromadn pſchińcź dał a ſo wſchelako njehódnje
zadźeržał. Tak bě wón w tej klóſchtyrſkej cyrkwi, kłobuk njezejmajo, z
kijom na tabernakel klepał a ſebi ſwoju cigarru na wěcžnej lampje
zažehlał! Tajke wonjecžeſcźenja bě lud w tymle cyłym katholſkim měſcźe
zhonił a myſleſche nětko, zo chce wón ſo zaſy podobnje zadźeržecź.
Tohodla z cžródami na njoho cźěrjachu!

Jendźelſka. Po cyrkwinſkej protycy ma Jendźelſka nětk (bjez Iriſkeje,
kiž je nimale cyle katholſka.) 1690 katholſkich duchownych, 1329 kath.
cyrkwjow, 67 muſkich a 232 žónſkich klóſchtrow. Pſched dźeſacź lětami
licžeſche ſo 1222 kath. duchownych, 926 cyrkwjow, 34 muſkich a 110
žónſkich klóſchtrow.

Grichiſka. Miniſterſtwo je wucžinjenja parizſkeje konferency zacźiſnyło
a potom wotſtupiło. W krótkim dyrbi ſo pokazacź, hacž ſo druzy
miniſtrowje njenamakaja, kiž bychu wolu konferency a z tym tež Turkow
dopjelnili.

Korea. Na 2000 kſcheſcźanow bě tudy ſkóncowanych, we hłownym měſcźe <pb
n="23"/>Seoul na 500. Tamniſchi pohanſki regent chce kſcheſcźanſtwo w
kraju cyle wutupicź.

Połnócna Amerika. We Milwaukee je k. Michał Heiß (rodźeny z Bajerſkeje)
ſwjecźiznu doſtał hako biſkop noweje diöceſy La Croſſe. Wón ſkutkuje wot
lěta 1844 w Americy.

(Jedyn, kiž ſo jeſuitow njeboji.) We wſchelakich krajach je wulka
bojoſcź pſched jeſuitami, tak zo jim tam ani prědowacź njedowola. Zo ſo
wſchelako na nich łže, je znata wěc. Njedawno powjedaſche jedyn
fabrikant druhomu, zo po miſſionje, wot jeſuitow dźeržanym, paduchowje a
jebakowje cuze kubło zaſy wrócźa, a zo je to dopokazanjo mócnoſcźe jich
prědowanjow. „Ale“, wotmołwi druhi, „wěriſch ty, zo paduſchi tole
cžinja? To zarunaja jeſuitowje, kotſiž maja njeſměrne bohatſtwa a dawaja
to ze ſwojeje ſamſneje móſchny wobkranjenym zaſy.“ Hdyž něchtó tſecźi to
ſłyſcheſche, praji wón: „Pſchecźelo, hdyž jeſuitowje nic jenož nicžo
njekranu, ale tež hiſchcźe to wot druhich kranjene ze ſwojich pjenjez
zarunaja, dha bych ſebi pſchał, zo bychu wſchitcy ludźo na ſwěcźe
jeſuitowje byli!“

(Janſeniſtojo.) Dokelž bě we Póſłu na to ſpomnjene, zo chcedźa
Janſeniſtojo a jich biſkopja na pſchichodnu cyrkwinu zhromadźiznu do
Roma pſchińcź, a ſo zas ze katholſkej wěru zjenocźicź, wot kotrejež ſu
pſchez 200 lět dźěleni byli, dowolam ſebi něſchto wobſchěrniſche wo nich
napiſacź. Janſeniſtojo mjenuja ſo pſchiwiſnikojo Kornelia Janſenia, kiž
bě ſo 1585 w Hollandźe narodźił a 1638 hako biſkop w Ypernu wumrjeł.
Tutón bě knihu zawoſtajił, kiž bu 1640 wot joho pſchecźelow do cźiſchcźa
data. Ale we tutej knizy namakachu ſo někotre wucžby, kiž ſu napſchecźo
katholſkej wěrje. Hacž runje bě ſo Janſenius we prjedyrycži k tutej
knižcy cyle wuſudźenjam romſkoho ſtoła podcźiſnył, pocžachu tola někotſi
z joho pſchecźelow tule knihu zakitacź. Hdyž běſche bamž Innocenc ♣X.♠
tu knihu pſchez woſebity wubjerk pſchepytacź dał a 1653 woſebje pjecź
wucžbow we naſtupanju božeje hnady a cžłowjekowoho ſobuſkutkowanja hako
błudne zacźiſnył: pocžachu ſo Janſeniowi pſchecźeljo a cžeſcźerjo z tym
wurycžowacź, zo tele wucžby njejſu we knizy tak měnjene, kaž ſo jim
porokuje. To bu nowa wina wjele wurycžowanjow a rozkorow, kotrež buchn
pſchez někotre piſma hiſchcźe bóle rozſchěrjene a tež do luda
roznjeſene. A wſchitke wujednanja běchu podarmo, hacž do naſchich
cžaſow. We Francózſkej, hdźež běchu Janſeniſtowje khětro rozſchěrjeni,
zhubichu ſo woni po cžaſu, a nětko ſu jeno w Hollandźe zbytki wot nich,
hdźež maja wot 1727 we Utrechtu ſwojoho arcybiſkopa a biſkopow w
Harlemje a Deventeru. We 25 woſadach je wokoło 6000 Janſeniſtow. Woni
maja wokoło 30 měſchnikow a duchownſki ſeminar w Amersfoortu. Woni
njechadźa wot romſkoho ſtoła wotdźěleni bycź, wobaraja pak ſo tola bullu
„Unigenitus“ bamža Klimanta ♣XI.♠ wot 8. ſept. 1713 podpiſacź, we
kotrejž je 181. ſada Quesneloweje knihi hako wopacžna zacźiſnjena. Hdyž
woni nowoho biſkopa wuzwolichu, proſchachu dotal kóždy krócź romſkoho
bamža wo wobkrucźenjo tohoſamoho, woſtachu pak kóždy krócź bjez
wotmołwjenja, khiba zo ſo jich prjedawſche wuzanknjenjo z cyrkwje
ponowi. J. K.

<pb n="24"/>

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na l. 1869: 107. Jakub Smoła z Kaſchee; 108. Jak. Cžornak z
Konjec; 109. Jurij Grofa z Kocżiny; 110. Mich. Haſcha z Natarjec; 111.
Jan Ketan z Borſchcże; 112. Auguſt Kokla ze Zajdowa; 113. Michał Domſch
z Kozarc; 114. Jan Müller z Cżemjeric; 115. Mikławſch Kubica z Dreždżan;
116. Jakub Domaſchka z Rožanta; 117. Józef Libſch z Róžanta; 118. N. N.
Jekela z Pancžic; 119. J. Wawrik z Kanec; 120. ♣R. V.♠ Francha; 121. ♣R.
V.♠ Cöleſtina; 122. ♣R. V.♠ Jozefa; 123. faraŕ Nowak z Nadworja; 124.
kapłan Ducžman z Radworja; 125. Marija Wóſkee z Khelna; 126. Jan Wóſki
ze Stróžiſchcża; 127. M. W. z Kh.; 128. Michał Schpihel z Radworja; 129.
Mikł. Wólman z Łuha; 130. Mikł. Mróz z Kamjenej; 131. tachantſki vikar
J. Dienſt z Budyſchina; 132. Mitł. Kokla z Pozdec; 133. Jan Domanja z
Khróſcżic; 134. Jakub Domanja z Łuſcża; 135. Marija Cyžowa z Khróſcżic;
136—144. z Miłocźic: Michał Jawork, Mikł. Jurjenc, Jakub Schołta, Jakub
Pětranc, Mikławſch Pětſchik, J. Hejdan, N. N. Bjarſch, N. N. Lukaſch,
Madlena Krawcec; 145. rendant Michał Lebjeſch z Marijneje Hwězdy; 146.
M. Mužik z Kukowa; 147. Michał Kokla z Njebjelcžic; 148. Jurij Jawork z
Nuknicy; 149. Mikławſch Ducžman z Wudworja; 150. Jakub Wawrik z
Khróſcżic; 151. Michał Schewcžik z Bacźonja; 152. Hana Běrowa z Cžornec;
153. Jakub Běr z Libonja; 154. Mikławſch Robel z Bacźonja; 155. Michał
Müller z Hory; 156. Michał Domſch ze Smjecžkec; 157. Jakub Müller z
Jaſeṅcy; 158. Jakub Nowak ze Stareje Cyhelnicy; 159. Mikławſch Kral z
Khróſcźic; 160. Marija Elſnerowa z Cžornych Noſlic; 161. Jan Almert ze
Zdźerje; 162. Michał Delan z Lutoweža; 163. Marija Běrkowa z Radworja;
164. Mikławſch Cžornak z Wotrowa; 165. Jakub Cžumpjel z Kaſchec; 166.
Hana Cźemjerina z Nenhoſa; 167. Marija Heſſyna z Neuhofa.

Dobrowólne dary: J. M. z Cź. 2½ nſl.; A. Kokla ze Zajdowa 5 nſl.; Marija
Wóſkec z Khelna 10 nſl.; J. Jawork z Nuknicy 5 nſl.; Michał Domſch ze
Smjecżkec 5 nſl; M. E. z N. 5 nſl.

Cyrkwinſki powéſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſcheżeni: Klara Antonia, dź. regiſtratora Jurija Bandy z
B.; Emma Julia, Bonaventury Schimeka z Hajnic; Hermann, ſ. Wylema
Götjesa, wobſedźerja fabriki z B.

Z Radworja. Kſchcźeni: Hańža, dź. Mikławſcha Rjecžki z Bronja; Mikławſch
Auguſt, ſ. Morica Paula z Łupoje. — Zemrjecżi: Madlena, m. Pětra Böhmaka
z Radworſkoho Haja, 66 l. 2 m. 7 d.; Michał, ſ. Jakuba Bryeki z
Radworja, 7 m. 28 d.; Marja Helena, dź. Jana Handrika z Měrkowa, 3 m. 12
d.; Jakub, ſ. Michała Kócža z Łupjanſkeje Dubrawy, 1 l. 9 měſ. —
Wěrowanaj: Michał Pawlik z Koſlowa, z Mariju Pětſchkec z Radworja.

Z nakładom naſchoho towaŕſtwa je wuſchła a móže ſo za 3 nſl. w
expedicijach Katholſkoho Póſła a pola klamarjow doſtacź:

Katholſka protyka za Hornju Łužicu na lěto 1869.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 4. 20. februara 1869. Lětnik 7.♠

Słowcžko za twarjenjo cyrkwje w Bacźonju abo Cžornecach.

Jara zwjeſelace je, zo w nětcžiſchim cžaſu tak wjele cyrkwjow ſo twari a
zo ſo tež nowe fary załožuja. Pſchez to dobudu katholſcy we měſchanych
woſadach nuzne zjenoſcźenjo a hromadudźerženjo, móža ſwoje kſcheſcźanſke
winowatoſcźe ſkerje dopjelnicź a zdźerža ſwoje ſydła w tajkich
wokołnoſcźach. Tak je ſo loni, kaž je znate, we Reichenawje cyrkej
poſwjecźiła a nowa woſada abo fara załožiła. Lětſa doſtanje Schpital pod
Kamjencom, dotalna miſſionſka ſtacija, tež fararja[4]⁾. Duž je w
někotrych kóncach Łužicy a Sakſkeje za katholikow, kiž mějachu dotal
daloko k ſwojej cyrkwi, w nowiſchim cžaſu derje ſtarane. Bjez Serbami
pak njeje ſo dołho žana cyrkej twariła a žana nowa fara załožiła
(wotrowſka w lěcźe 1772 běſche poſlenja), a tola by to na jenym měſcźe
za zdźerženjo a rozſchěrokoſcźenjo katholſkeje wěry bjez nami nic jenož
jara wužitne, ale tež cyle trěbne było. Zady Khróſcźic k Budyſchinej
bydli wjele katholſkich Serbow, kotſiž maja daloko ke mſchi. Pſchede
wſchim ſu Bacźoń a Cžornecy cyle katholſke a maja hodźinu do Božoho
domu; ſchtož je za tajkich, kiž dyrbja na raniſche kemſche khodźicź,
hižom doſcź wobcźežne. Ale za tymajle wſomaj ſu tež katholſcy
wobſedźerjo kaž w Haſlowje, Sulſchecach, Wutołcžicach, atd., a
jednotliwi cželadnicy hiſchcźe w bóle wotležanych wſach. Bjez <pb
n="26"/>tymile dalokimi by woſebje za ſłabych a ſtarych, kotſiž tež za
Božim domom žadoſcźa, wužitne było, hdy by ſo w tamnej wokołnoſcźi
katholſka cyrkej natwariła. Tola nic jenož wužitne by to była, ale to je
tež nuznje trěbne. Schtóž z tamniſchimi katholſkimi ludźimi rycži, zhoni
bórzy, zo katholſke wobydleŕſtwo pſchecy bóle wotebjera. Schto je na tym
wina? Woni praja: hdyž ſo katholſke kubło abo žiwnoſcź pſchedawa, kupuja
najbóle lutherſcy a tak ſo tam katholſtwo ſłabi. Katholſcy Serbja
zakupuja ſo radſcho tam, hdźež je katholſka cyrkej blizko a dokelž pak
ſu katholſcy zezady Bacźonja wot cyrkwje zdaleni, dha pſchecźahnu ſo,
je-li móžno, do tajkich wſow, hdźež katholſka cyrkej bliže leži abo do
měſtow, hdźež cžaſto w druhim abo tſecźim ſtawje wokhudnu, ſchtož ſo
njeby ſtało, hdy bychu na ſwojim wjeſnym ſtatoku zawoſtali. Cyle hinak
by zawěrno było, hdy by w Bacźonju abo Cžornecach, hdźež je hižo
katholſka ſchula (kotraž pak by ſo tež pſchepołožicź hodźiła!),
katholſka cyrkej ſo natwariła! Katholſcy, kiž tam ſu, bychu tam woſtali
a druzy bychu ſo zaſydleli, hdźež by ſo něſchto pſchedawało. A na tele
waſchnjo by katholſke wobydlerſtwo wot Khróſcźic k Budyſchinej a k
Radworju bóle hromadu wiſało a ſo tež pſchiſporjało.

Haj, tak móhł mi něchtó prajicź, to my wſchitcy derje wěmy a huſto je ſo
wo tym rycžało, zo by cyrkej wokoło Bacźonja jara trěbna była; ale ſchtó
budźe tejko pjenjez woprowacź abo nahromadźicź móc, zo by ſo nic jenož
cyrkej natwariła, ale tež zdźerženjo duchownoho fundirowało (załožiło)?
Na to wotmołwju tole. Zo je móžna wěc, nowu cyrkej natwaricź, byrnje na
měſcźe pjenjezy njebyli, to dopokazúje wjele katholſkich cyrkwjow we
wſchelakich krajach. Pſchi zapocžatku twarjenja někotreježkuli cyrkwje
njemějachu khude woſady abo khudźi duchowni, kiž ſu je potom dotwarili,
hiſchcźe ſkoro žanych pjenjez a tola ſu je namakali. Tam je wopornȧ
luboſcź katholikow pſchez dobrowólne dary twarjenjo Božich domow móžne
cžiniła. Bjez Serbami, a hdyž woni němſke cyrkwje podpjeraja, tež bjez
Němcami bychu ſo tajcy dobrocźerjo namakali, hdy by ſo cžaſcźiſcho wo
twarjenju cyrkwje rycžało a něchtó jich na to huſcźiſcho kedźbnych
cžinił. Z jenym dobom njehodźi ſo tale wěc dokonjecź, ale zapocžatk
dyrbi ſo ſtacź. A kak dobry zapocžatk a pſchikład cźehnje, to ſmy
poſlenje lěta we Schěrachowje widźeli. Tam njejednaſche ſo wo
potrěbnoſcź twarjenja noweje cyrkwje, ale jenož wo dotwarjenjo rjaneju
tórmow. Tamniſchi młynk Kunze, kiž žanych dźěcźi njemějeſche, wotkaza
2000 toleri k tomu (kaž je Poſoł w ſwojim cžaſu powjedał) a woſada, wot
k. fararja Žura cžaſto napominana, nawda hiſchcźe wjele wjacy, hdyž ſo
dwór wot dwora hromadźeſche. Pſchez horliwoſcź, kiž bu někotre lěta
pſchez rycže a wſchelake pſchiležnoſcźe wožiwjana, a pſchez próſtwy pola
zamožitych bližſchich (tež tamniſche rycźeŕſke kubło je wjele dało) a
daliſchich je ſo pyſchny twar dweju tórmow za 14,000 toleri kraſnje
dokonjał, kotryž je hódno wohladacź. Pſched njeboh Kunzowym wotkazanjom
ſu tam tež prajili: Wužitne a ſnadź tež nuzne by dotwarjenjo było, ale z
wotkel budźemy pjenjezy k tomu doſtawacź! Po tymle pſchikładźe je naſcha
rada tajka. Njech tón abo druhi zamožity wokoło Bacźonja abo w druhich
ſerbſkich katholſkich ſtronach, kotryž žanych potrjebnych pſchecźelow
nima, hako dobry zapołožk abo hako prěni wulki kamjeń połoži (kaž pſchi
jenym lonſchim abo pſchedlonſchim miſſionſkim ſwjedźenju pola Lubija <pb
n="27"/>jedyn lutherſki dawacźeŕ 50 toleri da hako prěni kamjeń za
lutherſku cyrkej w Oſtritzu, kotraž ſo tež hiſchcźe tak bórzy twaricź
njebudźe) t. r. njech nahladnu ſummu pjenjez wotkaza za twarjenjo
cyrkwje w Bacźonju abo Cžornecach a potom njech ſo po katholſkich
Serbach wſchudźom k tomu hromadźi! Wotkazanja pak, kiž ſo jenotliwym
cyrkwjam dla wopomnjecźa dawaja a nětk cžaſto hižom dalokim cyrkwjam
pſchepodawacź dyrbja dla pſchepjelnjenja, njech ſo ſtanu z poſtajenjom,
zo ma ſo ta fundacija w ſwojim cžaſu pſchenjeſcź k zdźerženju duchownoho
w pſchichodnej cyrkwi w Bacźonju abo Cžornecach. A z cyła je to zawěrno
pſched Bohom wulka zaſłužba, hdyž ſebi za ſwój dar jenož žadaſch, zo by
hako hako ſobuzałožeŕ cyrkwje abo woſady ſobu wopominany był!

Hdyž ſo wěſty ſławny zapocžatk k załoženju cyrkwje w Bacźonju abo
Cžornecach ſtanje, potom hakle móže ſo próſtwa na hnadnoho knjeza
biſkopa ſtajicź, zo by wón za nas pola teju towaŕſtwow proſył, za
kotrejž tež Serbja kóžde lěto wopruja, mjenujcy pola lyonſkoho a pola
Bonifacijowoho. A hdy by ſo woprawdźe zapocžało, potom njebychu
katholſcy wobydlerjo cyłeje tež daliſcheje wokolnoſcźe ſo komdźili,
pſchiwoženjo kamjenjow a rucžne dźěło darmo cžinicź, kaž je ſo to
něhdźežkuli hižo ſtało.

Kak rjenje by ty było, hdy by tež bjez Serbami jedyn nowy boži dom
naſtał! Kak wužitne za rozſchěrokoſcźenjo naſcheje ſwjateje wěry! Kak
cžeſcźowny a zaſłužbny wopomnik bychmy ſebi pſchez to natwarili, a kak
za naſchu a druhich zbóžnoſcź bychmy ſo poſtarali! Njech tohodla tele
ſłowa njewoſtanu hłós wołacoho we puſcźinje, ale njech wone katholſke
wutroby zahorja a w nich ſo prawje wopominaja, hacž ſo w tutej ſwjatej
wěcy dobry zapocżatk ſtanje! K tomu daj Bóh ſwoje žohnowanjo!

♣T. & H.♠

Adreſſa némſkich towaṙſtwow.

Najſwjecźiſchi Wótcže! Wot toho dnja, na kotrymž ſy Ty po khwałyhódnych
wotpohladach božeje pſchedwidźownoſcźe ſtoł ſwjatoho Pětra, kiž je
ſrjedźniſchcźo a zakład katholſkeje jednoſcźe, naſtupił, běchu wutroby
wſchitkich Twojich we wěrje ſwěrnych dźěcźi we luboſcźi a z
najnutrniſchim pocžeſcźenjom Tebi, hako zhromadnomu wótcej, paſtyrjej a
wyſchſchomu měſchnikej pſchiwobrocźene. Wſchitke cźerpjenja a
pruhowanja, kotrež ſo na Tebje nawalichu, dótkachu ſo tež jich boloſtnje
a woni njewomucžnychu, za Tebje k Najwyſchſchomu wo ſcźeŕpnoſcź,
ſylnoſcź a njekhabłatu wutrajnoſcź, kaž tež wo tróſcht a dowěru proſycź.
A jich modlitwy njewoſtachu njewuſłyſchane. Kaž ſkała ſtejeſche a
ſtejiſch Ty ſrjedźa we wichorojtym morju a mocy hele njezamožachu tebje
pſchemožicź.

Wot hnady poſylnjeny, poſylnjeſche Ty po Knjezowej porucžnoſcźi bratrow,
bu Ty wſchitkim wjeŕch pokoja, rukowaŕ za wěcžne tracźo Khryſtuſowoho
kraleſtwa, ſwjateje katholſkeje cyrkwje. Tola nic jeno Twoje cźeŕpjenja
a pruhowanja, ale tež radoſcźe a tróſchtowanja, kotrež Tebi
Najmiłoſcźiwſchi tak cžaſto wudźěleſche, ſmy z Tobu dźělili. A my ſo z
Tobu dźakujemy Bohu, „kotryž je móc ſkutkował ze <pb n="28"/>ſwojim
ramjenjom, kotryž je rozpjerſchił hordych we myſlach wutroby, kotryž je
mócnych ze ſtoła ſtorcžił a powyſchił ponižnych.“ Schtož Tebje
tróſchtuje, tróſchtuje tež nas, ſchtož Tebje zwjeſela, wozbožuje tež
nas.

Tohodla njechachmy tež tomule tak wulcy zwjeſelacomu dujej Twojich
druhocźinow (Sekundizfeier) ſo minycź dacź, bjez toho, zo bychmy pſched
Bohom wſchitkeje luboſcźe ſwój najhłubſchi dźak, a pſched Tobu,
najſwjecźiſchi wótcže, myſle ſwojeje doſpołneje podatoſcźe a ſwoje
najlěpſche pſchecźo wuprajili. Pſched 50 lětami na dźenſniſchim dnju bu
Ty pſchez bože wjedźenjo do wulcyſwjateje a wulcynadobneje hnady
měſchniſtwa dowjedźeny a naſtupi prěni ſkhodźeńk teje doſtojnoſcźe, wot
kotrejež ſy Ty po božej hnadnej radźe najwyſchſchi wjeŕch měſchniſtwa a
biſkopſtwa dokrocžił, kotrohož troju krónu Ty hižon tak dołho noſyſch,
doſtojny ſwojoho miſchtra Khryſtuſa a ſwojich ſławnych prjedownikow.
Hdyž Ty pſched 50 lětami prěni krócź wulcynadobne a wulcyſwjate
zaſtojnſtwo měſchnika wukonjeſche, zapocžinaſche ſo boža rada
dopjelnicź, zo maſch Ty hłowa joho cyrkwje, naměſtnik Jězuſowy a dobry
paſtyŕ w tutych cžaſach ſtraſchnoſcźow a wichorow bycź. My ſwjecźimy
tohodla wopomnjecźo tohole dnja pſchede wſchim z dźakom napſchecźo
Najwyſchſchomu, zo ſy Ty nam za naſchu ſwjatn cyrkej daty hako zakhowaŕ
a zakitaŕ jeje wot Khryſtuſa wotpohladaneje a z joho bójſkej krewju
załoženeje jednoſcźe.

Ženje njejſy Ty womucžnył, wſchitkich, kotſiž Twojej wótcowſkej
ſtaroſcźi po cyłym katholſkim ſwěcźe dowěrjeni ſu, we tutej ſwjatej
jednoſcźi wěry, nadźije a luboſcźe zdźeržecź, jich pſched rozdźělenjom a
rozſchcźěpjenjom zakitacź, a tež tych, kotſiž ſu, do puſcźiny błuda a
njewěry zawjedźeni, wot ſtadła jenicžkoho dobroho paſtyrja dźěleni, k
wrócźenju a zjenoſcźenju napominacż.

A dokelž Twoja duſcha tak nutrnje žedźeſche za dopjelnjenjom ſlubjenja,
zo budźe jedne ſtadło a jedyn paſtyŕ, toho dla ſy Ty njedawno wſchitkim,
kiž dotal hiſchcźe dźěleni ſu, durje k zakitacej wowcžerni ſchěroko
wotewricź chcył a jich, wabjo z hłoſom luboſcźe, pſcheproſył na tamnu
wulku zhromadźizun, kotraž ſo pſchichodnje pod zakitom njewoblakowaneje
kralowny njebjes wokoło Twojoho ſwjatoho ſtoła zhromadźi, zo by pſchez
nju we mocy ſwjatoho Ducha jednoſcź wſchitkich ſo wobkrucźiła,
zawjedźenju ſo mjezy ſtajiłe, wěra ſo wožiwiła, luboſcź ſo wobkrucźiła a
pokoj knježił na woblicžu zemje. Spocžinanjo, doſtojne wótca
kſcheſcźanſtwa, — pohlad, kotrohož wocžakowanjo ſame hižon jandźelow kaž
cžłowjekow z radoſcźu napjelnja.

Spominamy dale a wotłožamy božej ſmilnoſcźi dźak za to, zo ſy Ty w
tutych cžaſach wocuzbnjenja wot Boha, hdźež někotſi Boha ſamoho prěcź,
druzy joho ſwjate nabožniſtwo hanicź ſebi zwaža, nam daty hako
zakonjedawaŕ ſwjatoſcźe, hako zakitaŕ bójſkoho a cžłowjeſkoho prawa,
hako ſudnik nad ſkaženoſcźu zaſadow, hako hłós wołacoho we puſcźinje:
„pſchihotujcźe Knjezowy pucź, wurunajcźe joho ſchcźežki.“

Tebi běſche popſchate, najrjeńſchu prjeduoſcź pſchecy knježniſkeje
macźerje božeje, zo je wot woblakowanja herbſkoho hrěcha
njewonjecžeſcźena podjata, wſchitkim Khryſtuſa wěriwym hako po bójſku
wozjewjenu wěrnoſcź wozjewicź.

Wjedźeny wot ſwojoho njebjeſkoho powołanja ſy Ty we wulkej mnohoſcźi
pſchikłady ſwjatoſcźe poſtajił a jim zjawne cžeſcźenjo wěriwych
pſchipóznał, tak zo <pb n="29"/>cžródy Swjatych a Zbóžnych, kaž runje
telko hwězdow bójſkeje mudroſcźe a póccźiwoſcźe, pucźe naſchoho žiwjenja
pſchez cźmu hrěcha a ſmjercźe rozjaſnjeja.

Skóncžnje wotłožujemy na tymle ſwjatoſtnym dnju, hdźež zhromadnje
wopomnjecźo Twojoho nadobnoho powołanja wobnowjamy, Najdobrocźiwſchomu
ſwój najlěpſchi dźak, zo bu Ty za tónle naſch cžas njewuſtawacy,
najwobſtajniſchi pſchedwojowaŕ za ſwobodu cyrkwje. A hdyž, kaž jedyn
wulki cyrkwinſki wucžeŕ praji, Bóh na tutym ſwěcźe nicžo bóle njelubuje,
dyžli ſwobodnoſcź ſwojeje cyrkwje, dha ſy ſo zawěrno Ty, nadobny Piuſo,
dołhe lěta ſem hako ſylny rycžnik prawow božich wopokazał. Napſchecźo
złobam zaſlepjenych njepſchecźelow, napſchecźo wſchitkim
pſchecźiwnoſcźam a ſtraſchnoſcźam ſy Ty ſam za njewotwiſnoſcź cyrkwineje
hłowy wojował, kaž tež napſchecźo kóždomu poſpytej, to, ſchtož Bohu a
joho cyrkwi ſłuſcha, k pſchedmjetam nizkeje cžeſcźelakomnoſcźe a
hordoſcźe ſcžinicź.

Tohodla bližimy ſo my, ſynojo ſwjateje katholſkeje cyrkwje we Němſkej,
dźenſa twojomu nadobnomu trónej a kładźemy Tebi, naſchomu zhromadnomu
wótcej, wěrnomu naměſtnikej naſchoho bójſkoho Zbóžnika, lubowanomu
měſchnikej naſcheje ſwjateje cyrkwje, ſwoje najnutrniſche zbožopſchecźa
a winojte dźakazjewjenja k nohomaj. Proſymy z najhłubſcheje wutroby
Najwyſchſchoho, wón chcył Tebje hiſchcźe lěta dołho zdźeržecź a
žohnowacź, wón chcył Tebi dacź wohladacź pokoj a dobycźo ſwojeje cyrkwje
a nam hnadu ſpožcžicź, zo móhli ze ſwojimi horliwymi prócowanjemi,
modlitwami a woporami, po naſchich ſłabych mocach, ſobuſkutkowacź, zo by
joho kraleſtwo pſchiſchło a joho wola ſo ſtała, kaž na njebju, tak tež
na zemi.

Tele naſche zmyſlenja a hołdowanja, kotrež Tebi dźenſa pſchinoſchamy,
chcył Ty, ſwjaty wótcže, hnadnje pſchiwzacź a nas, ſwojich dźakownych a
najpodacźiſchich ſynow, z japoſchtołſkim žohnowanjom wozbožicź.

Pſchełožił ♣H. D.♠

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Ordinariat tachantſtwa ſ. Pětra je we wſchěch cyrkwjach
naſcheje diöceſy zańdźenu njedźelu wozjewicź dał, ſchtož je centralny
wubjerk katholſkich towaŕſtwow Němſkeje pſchipóſłał. Tónle wubjerk chce
mjenujcy wuwjeſcź, ſchtož je łonſcha katholſka zhromadźizna w Bambergu
wobzamknyła, zo dyrbi 10. dźeń hapryla, na kotrymž je ſwjaty wótc 50 lět
měſchnik (11. hapryla 1819 pak je prěnju Bóžu mſchu dźeržał), tež w
Němcach ſo ſwjecźicź, zo dyrbi ſo wot zhromadnoho němſkoho kraja jomu
zbožopſchejaca adreſſa (hl. horjeka) z podpiſmami póſłacź a zo dyrbja ſo
wurjadne luboſcźiwe dary za njoho hromadźicź, zo bychu „ſkóncžnje Němcy
druhim narodam (nacionam), kiž ſu jich dotal na woporach pſchetrjechili,
ſo doſtojnje porno ſtajicź móhli a z nimi po móžnoſcźi joho podpjerali.“

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Badenſka. W tymle pſchi Rajnje ležacym wulkowójwodſtwje je w poſlenich
lětach ſame njepſchecźelſtwo pſchecźiwo katholſkej cyrkwi, hacžrunje
ſtej dwě <pb n="30"/>tſecźinje wobydlerjow katholſkej. Tak ſu katholſkim
pſchinuzowali ſchule bjez wěrywuznacźa, cyrkwinſke fundacije wotewzali a
pobožne zjenocźenſtwa rozehnali, kaž te na Lindenbergu, hdźež wot 10 lět
ſem někotre knježny tſecźoho rjada pobožne a dźěławe žiwjenjo wjedźechu.
— W nowiſchim cžaſu je ſo woſebje w Konſtanzu (pſchi bodenſkim jězoru)
njepſchecźelſcy ſkutkowało a měſchcźanoſta (bürgermeiſter) Stromeyer
pſchi tym najbóle pomhał. Wón bu tohodla tſi krócź wot arcbiſkopſkoho
naměſtnika ♣Dr.♠ Kübela (arcbiſkop njeje hiſchcźe wuzwoleny) na ſwoju
pſchiſłuſchnoſcź hako katholik dopomnjeny, ale wotmołwi, zo joho
cyrkwinſka wyſchnoſcź nicžo njeſtara. Na to bu wón exkommunicirowany t.
r. z cyrkwje a woſebje wot ſakramentow wuzanknjeny a njemóžeſche ſo
pſchi ſwojim cžinjenju wjacy zamołwjecź z tym: ja ſym tež katholſki.
Miniſterſtwo w Karlsruhe je to jara za zło wzało a ♣Dr.♠ Kübela
pſcheſłyſchowacź dało. Wón pſchińdźe w biſkopſkej draſcźe na ſudniſtwo a
praji tam, zo ſwětne ſudniſtwo w cžiſcźe cyrkwinſkich naležnoſcźach
njepſchipóznaje, a zo wón njeje Stromeyera hako zaſtojnika, ale hako
katholika wuzanknył ze zjenocźenſtwa, kotrohož je ſo wón ſam wotrjekł, a
cyrkej ma tola te prawo, kaž kóžde druhe towaŕſtwo. Hdyž běſche z
wuzanknjenjom z cyrkwje tež ſwětna ſchtrafa zjenocźena, tehdom móžeſche
ſo žadacź, zo by tež ſwětna wyſchnoſcź pſchi tym ſłyſchana była. Nětko
pak njeſmě ſo w žanym kraju ſwětna wyſchnoſcź do toho měſchecź, hdyž
cyrkwinſka za prawo ſpóznaje, njehódne ſobuſtawy wuzanknycź!

Z Paderborna. Jedyn ſyn naſchoho měſta, ♣Dr.♠ Backhaus, kiž dlěſchi cžas
hako duchowny w Auſtralii ſkutkuje, bu za biſkopa połdniſcheje
Auſtralije ze ſydłom w Adelaidźe poſtajeny.

Schlezynſka. Cyrkej ſ. Mikławſcha w Wrótſławje, kotraž bu pſchi
woblehnjenju měſta w lěcźe 1806 roztſělana, budźe lětſa z nowa twarjena.
Pruſke knježeŕſtwo je biſkopej k tomu ſwoju pomoc ſlubiło.

Pólſka. Adminiſtrator (biſkopſki zaſtupnik) Soſnowſki z Lublina, kotryž
žadanja ruſowſkoho knježeŕſtwa dopjelnicź njemóžeſche a tohodla
wotwjezenja do Sibirſkeje ſo nadźijeſche, je wóndanjo hako ſłužobnik
pſchehotowany do khěžorſkeje Galicije cźeknył a poda ſo do Roma, zo by
tam pſcheſcźěhanja katholikow pſchez ruſowſke knježeŕſtwo rozeſtajał.

Rakuſka. W khěžorſtwje kcźěja pſchecy hiſchcźe proceſſy pſchecźiwo
duchownym dla prědowanjow abo ſpiſow pſchecźiwo zakonju wo civilnym
mandźelſtwje a druhim njecyrkwinſkim nowym zakonjam.

Khrowatſka. Knihowne towaŕſtwo, nimale pſched lětom w Agramje załožene,
ma hižom 547 ſobuſtawow a nimale 9000 ſchěſnakow kapitala.

Z Roma. Tudy je jedyn zemjan z nahladneje ſwójby w Sakſkej k naſchej
cyrkwi pſcheſtupił. Joho mjeno hiſchcźe w nowinach njeſtejeſche.

Z Roma. W cyrkwi ſ. Pětra twari a pſchihotuje ſo wſchitko trěbne na
powſchitkownu zhromadźiznu. Napſchecźo bamžowomu trónej budźe wołtaŕ, na
bamžowej prawicy ſydła za kardinalow, na lěwicy za patriarchow a
póſłancow ſwětnych knježeŕſtwow. Tež budźe měſto za 16 ſtenografow
(ſpěſchnopiſarjow) z duchownſtwa wſchelakich krajow wubranych. Toho
runja chce bamž 100 konſultorow (radźicźerjow) z wucženych theologow
wſchelakich narodnoſcźow pomjenowacź.

<pb n="31"/>

Z Roma. Mandźelſka prjedawſchoho francózſkoho póſłanca, groſy Sartiges,
rodźena Amerikanka je tudy do katholſkeje cyrkwje pſcheſtupiła. —
Duchowny Doane, kiž za tudomny ameriſkanſki kollegium (duchownſki
ſeminar) dary hromadźi, je k tomu w měſcźe New-Yorku 44,000 dollarow wot
bohatych katholikow doſtał. Z cyła je hižo 94,000 dollarow nahromadźene,
tak zo je fundirowanjo a zdźerženjo tohole kollegia, w kotrymž rodźeni
Amerikanowje na duchownſtwo ſchtuduja, nětko wěſte.

Z Roma. Jena z wjetſchich ſwjatocžnoſcźow w cyrkwi ſ. Pětra je 2.
februara. Swjaty wótc běſche Božej mſchi pſchitomny a wudźěleſche potom
ſwjecźene ſwěcy kardinalam, biſkopam, tachantam kollegiow a druhim
wyſokim zaſtojnikam. Potom bě kaž hewak ♣Te Deum♠ hako dźakprajenjo, zo
je Bóh měſto Rom zwarnował w cžaſu wulkoho zemježrenja w lěcźe 1703. Wot
toho cžaſa poſcźa ſo Romjenjo krucźe na pſchedwjecžoru tohole
ſwjedźenja, kiž je ze ſlubom wobnowjeny pod bamžom Piusom ♣VII.♠ w lěcźe
1803. — W cyrkwi ſ. Klimanta, w kotrejž ſo reliquije ſ. Ignaca, biſkopa
a martrarja namakaja, běſche 1. februara tež lětny ſwjedźeń. Popołdnju
tam londonſki arcbiſkop Manning jendźelſke prědowanjo dźeržeſche, na
kotrež wjele katholſkich a tež proteſtantſkich woſobnych Jendźelcžanow a
Amerikanow pſchińdźe.

Italſka. Měſchcźanſka wyſchnoſcź w měſcźe Padua je porucžiła, zo maja ſo
wſchitke ſwjate kſchiže a druhe ſwjecźata wotſtronicź, kotrež pſchi
pucźach ſteja. Na to je nětko w měſcźe a wokoło měſta kóncowanjo a
wonjecžeſcźenjo tych znamjenjow, kotrež tam hewak k pobožnoſcźi
pohnuwachu. K cžomu tajke hanjenjo a ſwjatorubjenſtwo tam hiſchcźe
powjedźe! W blizkim mjeńſchim měſcźe Baſſano chcychu tón ſamy ſkutk
doſpołnje wuwjeſcź; ale pobožny lud ſebi to njechaſche lubicź dacź, a
tak ſo tež wyſchnoſcź hinak dopomni. Lud da zaſy porjedźicź, ſchtož bě
ſkóncowane, a dźeržeſche tſidnjowſku wotproſchowacu pobožnoſcź.

Jendźelſka. Njedawno k naſchej cyrkwi wobrocźeny marquis of Bute je 5000
puntow ſterlingow (t. j. 33,000 toleri) k twarjenju noweje cyrkwje w
Londonje darił.

Grichiſka. Po dołhim pytanju je ſo tola nowe miniſterſtwo namakało a na
khwilu je za Turku wójnſki ſtrach zahnaty.

Z Petersburga. Nowiny wozjewjeja peticiju wjele jendźelſkich
proteſtantow, kotſiž chcedźa ſo z ruſowſkej ſchismatiſkej cyrkwju
zjenocźicź. Schto ſo ſtanje, wě Bóh. Tak wjele je wěſte, zo je w
jendźelſkim proteſtantſtwje wulka njeſpokojnoſcź; ale móže ſo tež
radźicź, zo ſo jendźelſka cyrkej z tej zaſy zjenoſcźi, wot kotrejež je
ſo w 16. lětſtotku wotdźěliła, mjenujcy z katholſkej.

Aſia. Znate je, zo ſu w Japanſkej cyłe kſcheſcźanſke zhromadźizny w
potajnym pſchez 200 lět ſo zdźeržałe, bjez cyrkwjow a duchownych, pſchi
žałoſnych martrach a pſcheſcźěhanjach. Jedyn miſſionaŕ powjeda
ſcźěhowace. Pſchi poſwjecźenju noweje cyrkwje w Japanje pſchińdźechu
někotſi wobydlerjo a žadachu, z miſſionarami potajnje porycžecź. Woni
pak ſtajachu tele praſchenja. 1) „Scźe wy widźownej hłowje cyrkwje
poddacźi, kotraž je w Romje?“ „Haj, wotmołwichu miſſionarojo, my ſmy
dźěcźi naſchoho ſwjatoho wótca bamža, naměſtnika Jězuſa Khryſtuſa na <pb
n="32"/>zemi.“ 2) „Scźe woženjeni?“ — „Ně, ſmy měſchnicy a katholſcy
měſchnicy wotpołoža ſluby doſpołneje cžiſtoty; woni nimaja druhu
familiju dyžli jim dowěrjene duſche.“ 3) „Wěricźe wy do njewoblakowanoho
podjecźa najzbóžniſcheje knježny, macźerje Božeje?“ — „Haj to je naſcha
wěra a z cyrkwju prajimy: Marija bjez hrěcha podjata, proſch za nas!“ Na
to poklaknychu cźile Japanſcy a płakachu z radoſcźu prajicy: „Haj wy
ſcźe katholſcy duchowni, my ſmy kſcheſcźenjo, a zady nas we wulkim kraju
ſu hiſchcźe tawzynty katholikow, kotſiž ſu we potajnym po wěrje
prjedawſchich martrarjow žiwi.“ Njedawno je tam nowe pſcheſcźěhanjo
wudyriło a ſta kſcheſcźanow, tam rodźenych, buchu w morju zatepjeni.

Amerika. Z Texas-Houſtona piſaja, zo ſu w blizkim měſcźe San Antonio
katholſcy Němcy ſebi nowu cyrkej twaricź pocželi. — We Wawerley budźe ſo
cyrkej za Polakow twaricź, woſebje pſchez prócu duchownoho
Orzechowſkoho. — W Kaliforniſkej buchu w poſleniſchim cžaſu ſchtyri nowe
cyrkwje poſwjecźene. — W New-Orleansu pſchebywa nětko biſkop Ramirez z
Tamanlipazu, indiſkoho ſplaha, kotrohož je cyrkwi njepſchecźelſke
knježeŕſtwo w Mexikanſkej z kraja wuhnało. — Sławny miſſionar de Smet je
do Europy wotjěł w naležnoſcźi ſwojeje miſſije. W New-Yorku ſu joho
wſchelako pocžeſcźili, ſchtož je woſebje tohodla zaſłužił, dokelž je wón
jenicžki milijony dollarow a wjele wojakow krajej zalutował, hdyž w
poſlenich wójnach Indianow we tak mjenowanych ſkałatych horach wot
ſobuwojowanja pſchecźiwo amerikanſkej uniji wotdźerža.

Połnócna Amerika. W poſlenich měſacach buchu nowe cyrkwje ſwjecźene w
Leawenworthu (w Kanſaſu), Waſhingtonje, Danville, Albany a tež nowy
klóſchtyr knježnow wórſchulinkow w Louisville.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1869: kk. 168. Madlena Lebzyna z Ralbic; 169. Khata
Wjeṙſchowa z Nachlowa; 170. Mikławſch Ducžman z Dżěžnikec; 171. Jan Kral
z Cźemjeric; 172. Jakub Wjenka z Róžauta; 173. Khata Suchec z Róžanta;
174. Jurij Kózleṙ z Nowoſlic; 175. Mikławſch Schewc z Miłocźic; 176.
faraŕ Smoła z Njebjelcźic; 177. Jan Hěblak z Njebjelcžic; 178. Mikławſch
Matijeſchk z Pazlic; 179. pjekaŕ Zelnak z Kukowa; 180. Mikławſch Błažik
z Ralbic; 181. bětnaŕ Michał Kocor ze Schunowa; 182. Michał Cžornak z
Ralbic; 183. kapłan Łuſcżanſki z Ralbic.

Na lěto 1868 zapłacźichu: kk. 344. Jakub Cžornak z Konjec; 345.
Mikławſch Hicka z Radworja; 346. Michał Donat z Radworja; 347. Michał
Delenk z Budyſchina; 348. Hana Natuſchkec z Hory; 349. Michał Wicźaz z
Brěmjenja; 350. Hana Schołcźina z Łazka; 351. M. K. z Róžanta; 352.
Jakub Klimant z Róžanta.

Dobrowólne dary: Jan Kral z Cźemjeric 5 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchecźenej: Marija, dź. ſchewca Valentina Górnoho z B.;
Klara, dź. Karla A. Veſtera z B. — Zemrjetaj: Hana Schěrcowa rodź.
Měrcźinkec z Dobruſche, 45 l.; Jakub, ſ. Michała Welsa z Něwſec, 1 l. 3
m.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſał.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 5. 6. měrca 1869. Lětnik 7.♠

Loreto w Italſkej.

Italſka je za kſcheſcźana we wſchelakim naſtupanju herbowka ſlubjenoho
kraja. Hacžrunje nam ſwjate woſtanu tamne měſta, hdźež je naſch zbóžnik
ſo narodźił, ſkutkował a wumrieł, widźimy tola ſrjedźiznu joho cyrkwje
po joho ſamſnym wobzanknjenju nětko w Romje. Tam je bójſka móc joho
cyrkwje we pſcheſcźěhanjach pſchez pohanow ſo wopokazała a wottam
najmócniſcho ſo rozpſcheſtrěwała po wſchěm ſwěcźe. Do Roma a do
Italſkeje pſchenjeſe Bóh ſam, ſchtož je hako drohotne widźowne
wopomnjenki na wocžłowjecženoho Syna nam zdźeržał: dopomnjecźa na
Nazareth, Bethlehem a Jeruzalem. Hlej, w Romje ſu bjez druhimi
drohotnoſcźemi w cyrkwi ſ. Marije (♣Maria Maggiore♠) zbytki
Bethlehemſkoho žłoba a w cyrkwi ſ. kſchiža (♣Croce di Gerusalemme♠)
najwjetſcha reliquija toho ſamoho; Nazareth pak nadeńdźeſch pſchenjeſeny
w domiku ſ. Marije w Lorecźe!

Na dompucźu z wěcžnoho měſta Roma w lěcźe 1867 doſta ſo mi tež hiſchcźe
te zbožo, zo móžach Loreto wopytacź. Tute měſto (z 9600 wobydlerjemi)
leži nědźe 5 hodźinow nimale k połdnju wot Ancona pſchi adriatſkim
morju. Dokelž pak nětko železnica hacž tam wjedźe, pſchijědźech wot
Ancony za poł hodźiny na žadanu ſtaciju. Dróžkarjo běchu kaž wſchudźom
na hoſcźi pſchihotowani a tak dojědźe ſo za 15 minutow na hórku, na
kotrejž měſto leži. Wone pocža naſtawacź wot l. 1295, hdyž bě ſo domik
ſ. Marije na ſpodźiwne waſchnjo pſchenjeſł do tehdom tu ſtejacoho
ławrjencowoho lěſka (łacźanſcy ♣lauretum,♠ italſcy ♣laureto,♠ němſcy
Lorbeerwald); z cžohož ma mjeno. Hdyž běchu mohamedonojo 1291 Jeruzalem
zaſy dobyli, wozjewi ſo tón domik z Nazaretha, hdźež běchu kſcheſcźenjo
jón pſchecy zańcź měli a hdźež bě ſ. Helena cyrkej nad njón natwariła,
nadobo najprjedy w Terzacu pola Fiume w Dalmatiſkej, a połſchtwórtalěta
pozdźiſcho we wokolnoſcźi měſta Recanati a ſkóncžnje na nětcžiſchim
měſtnje. Wot ſwojoho załoženja je měſto Loreto pſchecy <pb
n="34"/>pſchibjerało a nimale 500 lět pucźuja tam pobožni wſchěch
powołanjow a ze wſchitkich krajow.

Na hórcy móžach ſo na wſchě ſtrony rozhladacź a ſo pſchepokazacź, zo ſym
w žohnowanym kraju. Tola lěpſchi wuhlad mějach potom hiſchcźe z balkona
(wutwarka) biſkopowoho hrodu. W bližſchej wokolnoſcźi rozeznajemy derje
hórki, z winom a wolijownjemi wobſadźane; kruch dale pytnjemy někotre
měſta, Oſimo, Recanati a Macerata, krajſke měſto; k nohomaj pak ſu hórki
wokoło Caſtelfidardo, hdźež běſche 1860 bitwa bamžowych wojakow z
italſkimi.

Tola zaſtupmy do měſta ſamoho! Po dołhej haſy pſchejědźemy male
torhoſchcźo a hiſchcźe druhu haſu, hacž ſmy na torhoſchcźu pſched
cyrkwju ſ. Marije. Na lěwicy rozſchěrja ſo wulki hród biſkopa za Loreto
a Recanati. Pſched cyrkwju ſteji lata ſtatua bamža Sixta ♣V.,♠
dobrocźerja Loreta. Cyrkej ze ſwojim tórmom a pódlanſkimi twarjenjemi ma
ſkoro napohlad wobtwjerdźenoho měſta, kaž běſche to w cžaſu jeje
natwarjenja w 15. lětſtotku tež druhdźe waſchnjo. Na marmorowej tafli
ſteja ſłowa: „♣Deiparae domus, in qua Verbum caro factum est♠ t. r. dom
boharodźicźeŕki, w kotrejž je Słowo ſo mjaſo ſcžiniło.“ Z jenymi tych
tſojich bronzowych duri podamy ſo do cyrkwje a widźimy, zo je we formje
łacźanſkoho kſchiža twarjena a zo ma tſi łódźe (ſchify). Woſrjedź
cyrkwje wjelbuje ſo nad nami kulotwar (Kuppel). Na prawej ſtronje je 6 a
na lěwej tež 6 khapałkow. Chor kapitla, hdźež duchowni zhromadnje
ſpěwaja, je w prawym kſchižowym prěkuſchu, kotryž z wobej ſtronow do
tſjoch khapałkow wuběhuje. Tež na hłowje cyrkwinoho kſchiža k ranju ſu
tſi wołtarje. Woſrjedźa w cyrkwi ſteji domik ſ. Marije (♣Santa Casa♠),
hdźež je tež wołtaŕ a wyſche toho hiſchcźe je wołtaŕ najſwjecźiſchoho
ſakramenta, tak zo je z cyła 23 wołtarjow, na kotrychž kóždym ſo boža
mſcha dźerži kóždy dźeń a to cžaſto wjacykrócź, dokelž tam wjele
duchownych pſchipucźuje. Wołtarje maja moſaikowe (t. r. z kamuſchkow
wuſadźane) wobrazy a ſrjedźny wjelb je z freskami wudebjeny wot
Signorellia w 15. lětſtotku. Na ſtołpach namakaja ſo marmorowe tafle,
kotrež we wſchelakich rycžach ſtawizny ſwjatoho domu a joho dźiwapołne
pſchenjeſenjo wopowjeduja.

Cyrkwinſka ſłužba je mnohoſcźi duchownych dowěrjena, kiž wyſche biſkopa
wobſteji z kanonikow, beneficiatow, kapłanow a druhich duchownych;
ſpowjednikojo ſu z rjadu minoritow a wobſtaranjo ſwjatoho domu je
kapucinarjam pſchepodate. Pſchi nětcžiſchim knježeŕſtwje w Italſkej je
lochcy móžno, zo budźe duchownſtwo tež tudy kaž druhdźe pomjeńſchene. W
lěcźe 1867 běſche jich tam hiſchcźe doſcź. Někotſi z duchownych
doſtawaja tež mzdu wot katholſkich mócnarjow, kiž tam Božu mſchu za
ſebje a ſwoje kraje woprowacź dadźa. Kanonikojo, ſpowjednicy a mniſcha
ſu tu ſtajnje k ſłužbje pſchipucźowacych wopytarjow. Za khudych je tam,
kaž prajachu, derje poſtarane. Tamne popołdnjo, na kotrymž tam běch,
cźahaſche wjele ludźi po cyrkwi a zdźěla ſo modlachu. My pak t. r. ta
cžródka, w kotrejž běch ja ſobu, njeběchmy dołho ſami; mějachmy dweju
biſkopow (naſchoho hnadnoho knjeza Ludwika a k. biſkopa Feßlera z
Pöltena w Rakuſkej), a tak njezdaſche ſo nam dźiwne, zo ſo nam bórzy
dobry pſchewodźeŕ po cyrkwi, do ſwjatoho domu a po klóſchtrje poſkicźi.
Běſche to jara pſchecźelny ♣P.♠ Ignatius, minorit. Wón je rodźeny z
prje<pb n="35"/>dawſchoho khěžorſkoho dźěla Italſkeje a běſche wjacy lět
khěžorſki wojeŕſki kapłan pſchi jenym italſkim regimencźe. Z toho móžach
ſebi wukłaſcź, cžohodla mějeſche wulki wobraz khěžora Ferdinanda a
mjeńſchi wot nětcžiſchoho we ſwojej jſtwě!

Wopiſanjo zwonkownoho a nutskownoho domika ſ. Marije pſchichodnomu
cžiſłu zawoſtajo, praju jenož, zo na tymle měſcźe mócnje hnuje
pomyſlenjo: W tymle domje (w tychle murjach) je Marija z Jězuſom, ſwojim
bójſkim ſynom, a z Józefom, ſwojim cžiſtym mandźelſkim, bydliła! A hdyž
ſo něchtó do prědka praſcha, cžohodla je Bóh tajkile dźiw cžinił a
pſchez jandźelow tele murje ſem pſchenjeſcź porucžił? Tomu wotmołwimy:
Bóh chcyſche ſwjate wobydlenjo wonjecžeſcźenju a zapuſcźenju dźiwich
Saracenow (mohamedanſkich) wutorhnycź a drje tež dźěl ſwjatych měſtow
ſlubjenoho kraja Europje pſchiwobrocźicź. Schtóž chce ſo hiſchcźe dale
praſchecź, praſchej ſo Boha ſamoho, kiž je to cžinił a ſtaj bórzy tež
druhe podobne praſchenjo: Cžohodla njeje Bȯh Daniela w lawjacej jamje na
druhe waſchnjo naſycźił, hacž pſchez profetu Habakuka, kotrohož jandźel
w powětſe do Babylona donjeſe?

(Pokracžowanjo.)

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Kaž ſłyſchimy, je „ſłowcžko za twarjenjo cyrkwje w
Bacźonju abo Cžornecach“ na dobru rolu panyło a njeſe hižo płody. Tak je
derje! Jenož do prědka z tym ſwjatym ſkutkom! Schtož je pſchi tych
ſamych wobſtejenjach druhdźe móžne, to budźe tež pola nas móžne. Hdyž
wjacy z dobroho žórła zhonimy, budźemy z radoſcźu wjacy w tej
naležnoſcźi piſacź.

Z Budyſchina. Tudy cźiſchcźi ſo woſebity wudawk jutrownych khěrluſchow,
z khróſcźanſkich ſpěwaŕſkich po ſłowje wuzběhnjenych, za jutrownych
kſchižerjow.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Němſka. Katholſcy Němcy z wonka khěžorſtwa rakuſkoho wotedadźa k
bamžowomu jubileju, kaž ſmy prajili, zhromadnu adreſſu wſchěch 25
diöceſow. Pſchepodacźo ſtanje ſo pſchez pſchedſydſtwo a ſobuſtawy
wubjerka němſkich towaŕſtwow. K tutej deputaciji pſchizanknu ſo w Romje
wſchitke woſebite deputacije diöceſow a towaŕſtwow, kotrež woſebite
adreſſy abo dary (kaž towaŕſtwa rjemjeſniſkich atd.) pſchinjeſu. Hłowna
deputacija pſchepoda bamžej tež zapiſk fundacijow (załoženja cyrkwjow,
ſchulow atd.), kiž ſo k wopomnjecźu joho jubileju w jenotliwych
diöceſach doma ſtanu.

Němſka. W Münſteru běſche 4. februara zhromadźizna katholikow w
tamniſchim ſeminaru, na kotruž 3000 mužſkich pſchińdźe. Horliwe rycže
buchu tam dźeržane.

Badenſka. Arcbiſkopſki naměſtnik ♣Dr.♠ Kübel, kiž ma nětko proceß dla
wuzanknjenja Stromeyera (hl. cžiſło 4), doſtawa adreſſy wot duchownſtwa
a luda, zo je bjez bojoſcźe njepſchecźelam cyrkwje napſchecźo ſtupił. —
Knježny na Linden<pb n="36"/>bergu dyrbjachu po miniſterſkim wukazu 10.
februara ſwój zhromadny dom wopuſchcźicź. Wone pak njeńdźechu prjedy,
kaž běchu prjedy prajiłe, doniž njebuchu z mocu wotehnate. Nazajtra
pſchińdźe mjenujcy policajſki kommiſſar ze žandarmami, zo by wurumowanjo
„klóſchtra“ (ſchtož po prawym njeběſche) dokonjał.

Morawſka. Dźeń 14. februara bu na Welehradźe a we wſchěch cyrkwjach 1000
lětny jubilej zemrjecźa ſ. Cyrilla, japoſchtoła Słowjanow, ſwjecźeny. Na
pſchedwjecžorje bu wſchudźom zwonjene a ſwjedźeń ſam běchu kemſche ze
ſwjedźeńſkim prědowanjom. Tež wotdźeržachu katholſke towaŕſtwa
ſwjatocžnu zhromadźiznu, kaž w Brnje (Brünn) „jednota ſ. Klementa“. K
wopomnjecźu tohole dnja załoža ſo tež w małych měſtach po cyłej
Morawſkej katholſke towaŕſtwa. Dokelž je ſwjaty Cyrill prěni ſłowjanſki
ſpiſowaŕ (wón je prěni najwuſtojniſchi abejcej za ſłowjanſku rycž
zeſtajał a najtrěbniſche dźěle ſwjatoho piſma pſchełožił), tohodla
napominaja cžěſke cyrkwinſke nowiny, zo bychu tež druzy Słowjenjo
(Cžechowje, Słowakowje, Polacy, Serbja; Khrowatojo, južni Serbja,
Słowjencojo, Bołharjo a Ruſojo) z najmjeńſcha na 5. julija, na kotrymž
dnju ſo wot l. 1863 w ſłowjanſkich diöceſach khěžorſtwa ſwjedźeń ſſ.
Cyrilla a Methoda ſwjecźi, do Welehrada pſchiſchli a 1000lětny jubilej
ſmjercźe Cyrilla zhromadnje wopominali. W cžeſcźowanju ſſ. Cyrilla a
Methoda zjenocźuja ſo z katholſkimi Słowjanami tež ſchismatiſcy a ſnadź
je to myſlicžka, w kotrejž ſo wotdźělene ſtawy naſcheje cyrkwje zaſy k
njej pſchibliža.

Rakuſka. Z khěžorſtwa póńdźa adreſſy k bamžowomu jubileju z jenotliwych
diöceſow. Tak wotpóſcźele duchownſtwo wſchěch ſchtyri diöceſow Cžěſkeje
kraſnje wudebjenu adreſſu z pſchiſłuſchnymi darami. — We Winje budźe
tele dny zhromadźizna biſkopow, najſkerje k wuradźenju, kak ma ſo cyrkej
pſchi wuwjedźenju nowoho ſchulſkoho zakonja zadźeržecź.

Rakuſka. Centralny wubjerk bratſtwa ſ. Michała w khěžorſtwje je łonſche
lěto pſchez 80,000 ſchěſnakow za bamžowe wójſko nahromadžił we wſchěch
18 diöceſach. Bratſtwo dźerži za ſwoje pjenjezy 118 zuavow.

Rakuſka. Biſkop w Linzu wozjewi lětſa jenož póſtny rjad a pſchiſtaji
winy, cžohodla žadyn paſtyŕſki liſt wudał njeje. Wón bě w poſlenim
liſcźe rozeſtajił, kak dyrbja ſo wěriwi pſchecźiwo nowym zakonjam
zadźeržecź. Dokelž je knježeŕſtwo tónle liſt konfiscirowało a w nim
złóſcź namakało, je jomu njemóžno, nowy liſt wudacź, dokelž by ſo w nim
runje kaž prjedy pſchecźiwo civilnomu mandźelſtwu a druhim zakonjam
wuprajicź dyrbjał. Skóncžnje porucža biſkop wěriwym, zo bychu ſo za
khěžora a khěžorſkich zaſtojnikow modlili, napomina lud k poſłuſchnoſcźi
we wſchěch dowolenych wěcach a wozjewja wotſudźenjo ſwojoho
prjedawſchoho paſtyŕſkoho liſta.

Rakuſka. We Winje je nětko wucžinjene, zo duchowni, kiž ſu dla
prědowanjow abo ſpiſow wo nowych zakonjach wotſudźeni, njeſmědźa ſwoju
ſchtrafu wjacy w klóſchtrach wotſedźecź, kaž bě to dotal po konkordacźe
hiſchcźe dowolene, ale dyrbja tež do jaſtwow kaž złóſnicy. Nó, to
knježeŕſtwu mało cžeſcźe a wužitka pſchinjeſe! Móžno, zo ſo wone po
cžaſu tež na biſkopow zwaži, cžohož ſo nětko hiſchcźe ſtrachuje,
prajicy, zo jenož jich paſtyŕſke liſty a porucžnoſcźe za duchownych w
naſtupanju mandźelſkich zakonjow zakazuje, ale jich parſchonu na pokoj
woſtaji. Kardinal <pb n="37"/>arcbiſkop wjeŕch Schwarzenberg a druzy
biſkopja pak ſu we ſwojich zamołwjenſkich piſmach zjawnje prajili:
Papjera njemóže žanu złóſcź wobeńcź! Zo ſo katholſke ludy khěžorſtwa wo
te nowe zakonje ani njetorhaja a je nježadaja, je hižo dopokazane. Po
knježeŕſtwu pſchecźelnych nowinach je w tak mjenowanej Cisleithanſkej
(njewuheŕſkich kraleſtwach a krajach) wot zawjedźenja civilnoho
mandźelſtwa jenož 12 tajkich wěrowanjow pſched ſwětnym zaſtojnikom ſo
ſtało! Potajkim za 24 parſchonow bjez nimale 20 milijonami je tónle
zakoń, kiž je wjele njeměra a njezboža pſchinjeſł, dźěłany. Dokelž je
tež wjele tyſacow pjenjez płacźił, prjedy hacž bu w „reichsrathu“
wobzanknjeny, by pſchiſtojne było, hdy bychu cźi 24 cžłowjekojo tele
khóſty ſami zapłacźili a nic cźi 19,999,976 drnzy krajenjo, kotſiž za
civilnym mandźelſtwom ani nježadaja a tohodla knježeŕſtwn ſo ani
dźakowacź njemóža.

Wuheŕſka. Słowakojo, kotrychž je we wnheŕſkim kraleſtwje pſchez dwaj
milijonaj, ſu tež wažnu krocžel w cyrkwinym žiwjenju ſcžinili. Kaž
lutherſcy dwoje gymnaſium (wulkn ſchulu) maja, tak ſu tež katholſcy
Słowakowje ſo mužnje na to naſtajili, ſamoſtatne katholſke gymnaſinm
załožicź w Klaſchteru pod Zniowom. Dobrowólnje je ſo k tomu hižo nimale
14,000 ſchěſnakow nahromadźiło. Wſchě ſtatne gymnaſije ſu za madźarſke a
tež za njekonfeſſialne (bjez wěſtoho wěrywuznacźa) wuprajene, tohodla ſu
katholſcy Słowakowje nětko nuzowani, cźim horliwiſcho za ſwoju zhromadnu
naležnoſcź ſo ze ſkutkom ſtaracź.

Z Roma. Dokelž ſo katholſki ſwět 50lětnomu měſchniſkomu jubileju
ſwjatoho wótca bliži, njech tež tudy najwažniſche data z joho žiwjenja
ſteja. Jan Marija hrabja Maſtai Feretti, nětko hako bamž Pius ♣IX.,♠
narodźi ſo 13. meje 1792 w měſcźe Sinigaglia pſchi adriatſkim morju a
dokonja potajkim ſkoro 77. lěto. W lěcźe 1810 pſchińdźe wón do Roma k
dokonjenju ſwojich ſchtudijow. Dźeń 5. januara 1817 doſta wón nižſche
ſwjecźizny, 20. decembra 1818 ſubdiakonat, 6. měrca 1819 diakonat a 10.
hapryla 1819 měſchniſku ſwjecźiznu. W tymle lěcźe pak běſche 10. hapryla
ſobota pſched jntrami a jutrownicžku (11.) mějeſche młody duchowny
Maſtai prěnju Božu mſchu. Wobaj dnaj ſtaj wopomnjecźa hódnaj; dokelž pak
11. hapryla na njedźelu (druhu po jutrach) panje, budźe drje hłowne
wopomnjecźo abo ſobuſwjecźenjo jubileja zwonka Roma z wjetſcha na tymle
dnju. Naſch hnadny k. biſkop tež wozjewi, hdy a kak budźe jubilej pola
nas ſobu wopominany. Wot dnja měſchniſkeje ſwjecźizny naſchoho Piusa
♣IX.♠ pſchihotowaſche Boža prědkwidźiwoſcź wažne podawki za katholſku
cyrkej. Pſched ſtami lět je ſwjaty arcbiſkop Malachias z Armagha w
Iriſkej wo tymle bamžu profecźił, zo budźe ♣„crux de cruce“♠ (t. r.
kſchiž wot kſchiža). A to je ſo dopjelniło. Hdyž wopomnimy, ſchto je
pſchi wobſchěrnym ſkutkowanju Pius ♣IX.♠ cźeŕpjeł, dyrbimy joho jubilej
ſobu ſwjecźicź z pocžeſcźowanjom, dźakom a z nadźiju, zo tež wón ze
ſwojej ſwjatej cyrkwju pſchez kſchiž dźe k pſchekraſnjenju!

Z Roma. Bamžowe wójſko ma tu khwilu 16,834 muži, z kotrychž je 8220
italſkich po narodnoſcźi; dale je 2930 Francózow, 1713 Hollandźanow,
1154 Němcow, 970 Schwajcarjow (po narodnoſcźi Němcow, Francózow a
Italcžanow), 678 Belgicžanow (po narodnoſcźi francózſkich Wallonow a
delnjoněmſkich Flamow), 234 Kanadiſkich (Francózow z Ameriki), 184 z
Britiſkeje (Jendźelcžanow, Iriſkich, <pb n="38"/>Schótſkich), 88 z
Rakuſkeje (wſchelakeje narodnoſcźe), 52 Polakow z Ruſowſkeje, 42
Schpaniſkich, 18 z ameriſkich republikow, 13 Portugalcžanow, 3
kſcheſcźenjo z Turkowſkeje, 3 z Tuniſa (z Afriki), 3 Syrojo (z Aſije), 2
z Braſiliſkeje (z połdniſcheje Ameriki), 2 Schwejdaj, 1 Marokan, 1
Mexikan, 1 z Peru a 1 z Auſtralije. Duž ſu w bamžowym wójſku wſchě pjecź
dźělow ſwěta a tež jara wſchelake ludy zaſtupjene.

Z Roma. Oberſt Blair ze ſchótſkeje gardy je tudy katholſke wěrywuznacźo
wotpołožił. — Tón wobrocźeny ſakſki zemjan (hl. poſleni Poſoł) rěka k.
ze Schönberg.

Z Roma. Zběžkarjej Ajani a Luzzi ſtaj na cžaſ žiwjenja do cźežkoho
jaſtwa wotſudźenaj.

Z Roma. Něhduſcha abtiſſa baſilianſkich knježnow we Mińſku w Ruſowſkej,
Makrena Mieczyſławſka je 11. februara tudy w ſwojim 86. lěcźe wumrjeła.
W pſcheſcźěhanju klóſchtrow pod prjedawſchim khěžorom Mikławſchom cźekny
wona w lěcźe 1845 z Mińska do Roma, hdźež běſche wyſoko cžeſcźena. —
Mordarjo, kotſiž běchu z Neapela ſem pſchiſchli, zo bychu Piusa
ſkóncowali, ſu zajecźi. Jedyn z nich bu na železnicy popadnjeny.

Schpaniſka. Krajni zapóſłancy (kortes) ſu ſo zhromadźili w Madridźe a
nakhwilne knježeŕſtwo maja nětko tſjo wjedźicźerjo, kotrychž pſchedſyda
je marſchal Serrano. — Arcbiſkop z Granady bu pſchi nutskhodźe do
hłowneje cyrkwje napanjeny a cźežcy ranjeny.

Z Pariza. Marſchal Randon, dotal proteſtant, je tudy do katholſkeje
cyrkwje pſcheſtupił. Hdyž běſche hiſchcźe miniſter wójny, zakitaſche wón
bamžowe prawa na ſwětne knježeŕſtwo.

Z Pariza. Tele měſto licži (rachnuje) 1,680,585 katholikow, za kotrychž
je 68 farow z 534 farſkimi duchownymi. Někotre woſady maja 30—50,000
duſchow. Wſchěch ſwětnych a klóſchtyrſkich duchownych je wokoło 2000. W
nutskownym měſcźe je lochko, ſwoje cyrkwinſke winowatoſcźe dopjelnicź.
Skoro we wſchěch farſkich cyrkwjach zapocžina ſo wot rano ſcheſcźich do
pſchipołdnja kóždu połhodźinu Boža mſcha. Cyrkwje ſu cyły dźeń
wotewrjene a tež pſchecy namakaſch tam pobožnych.

Z Pariza. W tutym wulkim měſcźe je nětko na 150,000 katholſkich Němcow,
za kotrychž woſebity miſſion, wot jeſuity Chable załoženy, wobſteji.
Hacžrunje ſu tawzynty bjez nimi, kotſiž derje francózſcy rycža, wužiwaja
tola radſcho němſku rycž, w kotrejž ſu wo kſcheſcźanſkej wucžbje
rozwucženi. Tohodla je tu cyrkej, w kotrejž ſo němſcy prěduje, ſpowjeda
a pobožnoſcźe ſo dźerža wot miſſionarow jeſuitow, kaž tež hólcža ſchula,
w kotrejž ſchulſcy bratſja (rjad) dźěcźi w jich narodnej rycži
rozwucžuja; narodna holcža ſchula je w blizkoſcźi, pod wjedźenjom
miłoſcźiwych ſotrow borromejſkich. Jeſuitowje němſkeje narodnoſcźe
wobſtaraja tež khorych w Parizu a we daliſchej wokolnoſcźi a wjedu tež
wſchelake towaŕſtwa, bratſtwa a njedźelſke ſchule. Miſſion ma w tu
khwilu 9 duchownych a 6 bratrow, a ſchulſkich bratrow je tam 6. Dokelž
maja cyrkej a druhe miſſionſke twarjenja hiſchcźe wjele tawzyntow dołha,
hromadźa Němcy we wſchelakich diöceſach za tónle miſſion a ſtaraja ſo
pſchikładnje za ludźi ſwojeje narodnoſcźe.

Francózſka. Zapóſłanc Dupin prajeſche w ſenacźe, zo je we Francózſkej
<pb n="39"/>pſchi 36 milijonach katholikow jenož 800,000 proteſtantow.
Poſleniſchi wotebjeraja, dokelž pſched 50 lětami běſche jich hiſchcźe
połdra milijona. Zo knježeŕſtwo, ſpodźiwnje doſcź, proteſtantow bóle
podpjera hacž katholſkich, widźi ſo z toho, zo katholſcy duchowni z
krajneje kaſſy jenož po 800—1500 frankach doſtawaja a proteſtantſey po
1500—2000 frankach. — Dźeſacź jendźelſkich knjenjow z Hackney, kotrež ſu
wloni k naſchej cyrkwi pſcheſtupiłe, ſu do měſta Calais pſchijěłe, zo
bychu ſo tu po regulach tſecźoho rjada ſ. Franca wuwucžiłe a potom do
Londona wrócźiłe. Tam chcedźa wone za khorych a khudych ſo ſtaracź. Po
jich pſchikładźe a pſchez jich ſobuſkutkowanjo je nimale 100
Jendźelcžanow k naſchej cyrkwi pſchiſtupiło.

Jendźelſka. W delnjej komorje jendźelſkoho parlamenta w Londonje je
prěni miniſter Gladſtone namjet ſtajił, zo by ſo krajna jendźelſka
cyrkej w Iriſkej zběhnyła a wjetſchinje katholikow tam wjacy prawa date
było. W delnjej komorje budźa drje za to, ale hornjej nětko hiſchcźe
žana nadźija njeje na to; tam budźe wěſcźe prajene: Njech pſchi ſtarym
woſtanje. Tola ſtanje ſo k najmjeńſchomu někajki ſpocžatk za ſpomoženjo
katholſkeje cyrkwje a za Iriſkich pſchez zmužitoho Gladſtona.

Ruſowſka. Ze wſchelakich ſtronow ſo žada, zo bychu ſo w ſchismatiſkej
cyrkwi pſcheměnjenja ſtałe, kotrež ſu trěbne. Pſchede wſchěm dyrbja ſo
mjenujcy wobſtejnoſcźe nižſchoho duchownſtwa polěpſchicź. Dotal ma kóždy
ſwětny duchowny z wuwzacźom biſkopa mandźelſku a kóždy dyrbi ſo pſched
poſlenjej ſwjecźiznu z dźowku jenoho popa ſwojoho biſkopſtwa zwěrowacź,
kaž tež jich ſynojo zaſy do mandźelſtwa zaſtupicź dyrbja. Tajke
nuzowanjo dyrbi ſkóncžnje pſcheſtacź; tež maja duchowni wjacy
wucženoſcźe doſtacź a tohorunja wjacy mzdy, zo bychu wjacy nahladnoſcże
měli a potom wjacy ſkutkowacź móhli. Wyſche khudoho ženjenoho
duchownſtwa, je tam nježenjenjene klóſchtyrſke, z kotrohož ſo biſkopja a
wyſchſchi duchowni wuzwoleja. Archimandritowje (prědkſtejicźerjo
klóſchtrow) ſu zdźěla jara bohacźi, kaž wjeŕch a nětko jeſuita Gagarin
wobkrucźa. Druzy mniſcha ſu tež mało wucženi, zrědka prěduja a mało za
ſwojich poddatych ſo ſtaraja. Biſkopja pſcheměnjeja huſto ſwoje ſydło,
hdyž móža lěpſche doſtacź a nimaja wjele mocy nad ludom. Cyrkwinſkich
nowinow je tam jara mało za telko milijonow ſchismatiſkoho luda. (♣La
réforme du clergé russe par J. Gagarin. Paris 1867.♠)

Ruſowſka. Tyſaclětne wopomnjecźo ſmjercźe ſwjatoho Cyrilla, kiž je 14.
februara 869 w Romje hako biſkop wumrjeł, bu tež w Petersburgu a druhich
měſtach 26. februara (dokelž ruſowſka abo po prawym julianſka protyka je
wo 12 dnow za naſchej gregiorianſkej) jara ſwjatocžnje ſwjecźene.
Liturgiju (ruſowſcy ♣obědnja,♠ kaž woni Božu mſchu mjenuja) dźeržeſche w
Izakowſkej cyrkwi metropolit (patriarch) petersburgſki z metropolitomaj
z Moſkwy a Kijewa, pſchewodźany wot 3 arcbiſkopow, 30 archimandritow
(abtow), arcměſchnikow a měſchnikow. Pſchi popołdniſchim cyrkwinſkim
koncercźe běſche tež wulkowójwodka Alexandra Petrowna. Daj Bóh, zo bychu
ruſowſcy ſchismatikojo po pſchikładźe ſſ. japoſchtołow Cyrilla a Methoda
bamža ſpóznali hako widźownoho wjeŕcha cyrkwje a naſtupnika ſ. Pětra!
Hacžrunje knježeŕſtwo w Pólſkej katholikow hiſchcźe zatraſchnje
pſcheſcźěha, je tola tež ſylna ſtrona, kiž tajke zakhadźenjo tama. Tak
piſaſche wóndanjo ſławny ſpiſo<pb n="40"/>waŕ Akſakow, redaktor Moſkwy,
jara njeſpokojnje wo ruſowſkej cyrkwi a žadaſche ſwobodu wuznacźa. Druhe
wažne dopokazanjo je, zo ſu wucženi Ruſowje (Samarin, Hilferding a
druzy) k jubileju 14. februara złotu lampu do cyrkwje we Welehradźe
(takrjec kolebcy kſcheſcźanſtwa bjez Słowjanami) a najſtarſchi w
Ruſowſkej namakany wobraz ſſ. Cyrilla a Methoda do Cyrillki (t. j. mała
cyrkwicžka pola Welehrada) darili. Cžornohórſki (montenegrinſki) wjeŕch
Mikławſch dyrbjeſche tejle daraj we Welehradźe wotedacź; dokelž pak ſo
dlěje w Barlinje zadźerža, wotpóſła te ſame pſchez kurira, zo bychu tam
14. februara byłe.

Japanſka. Francózſke miſſionſke nowiny powjedaja tole. Pſcheſcźěhanjo
kſcheſcźanow traje dale na Goto-kupach, k wjecžoru wot Nangaſaki.
Kſcheſcźenjo na Kachiragachima a Fouſakadjima ſu nimale wſchitcy z jědom
zawdacźi a cžwilowani. Dwaj ſtaj pſchi rozcźahanju ſtawow wumrjełoj.
Dotal z Božej pomocu njeje nichtó w ſwojej wěrje khabłał. Z Nangaſaki
piſa japoſchtołſki vikar dale 17. decembra: „Doſtachmy powjeſcźe z
Goto-kupow, kiž naſchu wutrobu hnuja. Na Fouſakadjima ſu 181
kſcheſcźanow, mužow, žonow a dźěcźi do wulkoho jaſtwa zawrjeli a cyły
měſac jich zatraſchnje cžwiluja, dokelž ſo njechadźa kſcheſcźanſtwa
wotrjec; dźewjecźo ſu nětko k nahłej ſmjercźi wotſudźeni, druzy dyrbja
cžwilowanjam pomałku podležecź. Podobnje zakhadźa ſo na druhich kupach.
Naſchi 114 martrarjo na Eurakami, 110 jecźi na Omoura, z kotrychž je 70
wob lěto docźeŕpiło, wobſwědcža doſcź, kajke myſle japanſke knježeŕſtwo
pſchecźiwo kſcheſcźanſtwu ma.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1869: kk. 184. Marija Mjenjec z Cźemjeric; 185.
Handrij Zarjeṅk z Dźěžnikec; 186. Jan Guda z Dalic; 187. Hańža Gudżic,
kandidatka miłoſcz̓iwych ſotrow ſ. Karla Borromejſkoho w Neiſſe; 188.
Józef Leidler gymnaſiaſt w Khomotawje; 189. faraṙ Jakub Beṅſch z Ralbic;
190. Marija Běrkowa z Radworja; 191. Pětr Lukaſch z Khaſowa; 192. Marija
Winklerowa z Khelna.

Na lěto 1867 a 1868 zapłacz̓i: 353. J. L. z D.

Dobrowólne dary: Marija Mjenjec z Cżemjeric 5 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Martha Hilža, dź. tachantſkoho aſſeſſora a
rycžnika Adolfa Jungi; Mikławſch Max, ſ. Ernſta Lehmanna; H. M., dż. R.
Bachmanna z B.

Z Radworja. Kſchcźeni: Hańža Franciſka, dź. Jana Müllera z Khelna;
Michał, ſ. Jana Kubaſcha ze Zdźerje; Jan, ſ. Jurija Micžki z Khaſowa;
Marija Ludmila, dź. Karla Hereiga z Nowoho Łuha. — Zemrjecźi: Jan A., ſ.
Jana Schmurandra ze Zdźerje, 3 m. 19 dnj.; Hańža, dż. Michała Wjeraba z
Khelna, 16 l. 7 měſ. 21 dnj.; Hana, dź. Pětra Měſcherja z Měrkowa, 2 m.
15 dnj.; Jan Micž z Kamjenej, 61 l. 10 m. 4 dnj.; Marija, dź. njeb.
Pětra Rehorka (Rjecžki) z Bronja, 56 l. 11 m. 10 dnj.; Mikławſch, ſ.
Jakuba Lehmanna z Brěmjenja.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 6. 20. měrca 1869. Lětnik 7.♠

Měſchniſki jubilej ſwjatoho wótca a katholſey Serbja.

Połſtalětny jubilej měſchniſtwa je nic jenož za duchownoho ſamoho, ale
je tež za joho woſadu abo podatych ſwjedźeń ponižnoho dźaka k Bohu.

Pomyſlmy ſebi najprjedy jenoho fararja, kotryž tajki ſwjedźeń ſwjecźi.
Kajku wažnoſcź ma joho ſkutkowanjo w cžaſu 50 lět! Wón je z Božej pomocu
młodoſcź wucžił, ſprawnych na prawym pucźu zdźeržał, ſłabych poſylnjał,
hrěſchnikow k pokucźe pohnuwał, wſchelakich tróſchtował a jim ſwjate
ſakramenty wudźělał. Wón pſchewidźi na tajkim dnju wjele płodow ſwojeje
duchowneje dźěławoſcźe: njewědomnoſcź a dźiwjoſcź je ſo zhubiła,
njepſchecźelſtwa ſu wujednane, wſchelake złóſcźe ſu zahnate, dobry
pocžink ſo w ſwojej rjanoſcźi pokazuje, pobožnoſcź a z cyła nabožnoſcź
je pſchibjerała, kaž tež ſkutkowna luboſcź pſchecźiwo potrěbnym a tež
wopory k lěpſchomu cyrkwje a ſchule, — w joho woſadźe knježi pokoj Boži.
Tohodla zraduje ſo wón ze ſwojej woſadu, kotraž je njebjeſke hnady
pſchez njoho doſtawała.

Pomyſlmy ſebi potom biſkopa, kiž je 50 lět doſtojnoſcź a cźežu
měſchniſtwa noſył, kiž je ſo hako dobry paſtyŕ za ſwoje wjetſche ſtadło
ze ſwěru a woporami ſtarał, kiž je tych ſwojich k žadoſcźi za wěcžnymi
kubłami wodźił, kotrohož paſtyŕſka ſtaroſcź je ſo nad tak wulkej
zhromadźiznu wopokazowała. Pſchi joho jubileju by cyłe joho ſtadło, cyła
joho diöceſa dźěl brała, zo by jomu cžeſcź, dźak a luboſcź wobſwědcžiła.

A hdyž lětſa 11. hapryla widźowny wjeŕch cyłeje katholſkeje cyrkwje ſwój
měſchniſki jubilej ſwjecźi, hdyž bamž na 50 lět měſchniſkoho ſkutkowanja
a cźeŕpjenja pohladuje, hdyž Pius ♣IX.,♠ kotrohož luboſcź a
dobrocźiwoſcź, kotrohož cźichomyſlnoſcź a ſpodźiwna wobſtajnoſcź ſo
ſwěcźi pſched 200 milijonami katholikow, ſwój złoty jubilej ſwjecźi,
tehdom ſwjecźi cyły katholſki ſwět tónle ſwjedźeṅ. Joho ſwjedźeń budźe
tež naſch t. r. wſchitkich kſcheſcźanow; pſchetož joho měſchniſka
ſwje<pb n="42"/>cźizna běſche prěni ſkhodźeńk, wot kotrohož je wón horje
ſtupał k najwyſchſchomu paſtyŕſtwu, a z wopora Božeje mſchě, kotryž 11.
hapryla prěni krócź pſchinjeſe, je wón najnadobniſche hnady cžeŕpał za
ſwoje ſtadło po wſchěm ſwěcźe.

Tohodla pſchihotuja ſo wſchitcy wěrni katholikowje cyłoho ſwěta, tónle
jubilej wuznamjenicź po móžnoſcźi najprjedy z wulkotnymi cžeſcźownymi
darami za ſwjatoho wótca w Romje a potom doma w ſwojich diöceſach a
woſadach ze ſkutkami, kotrež budźa tež daliſchim ſplaham wobſwědcźecź
katholſku luboſcź.

To prěniſche je ſo pſchez pohnuwanjo naſcheje duchowneje wyſchnoſcźe tež
wot naſchich ſerbſkich woſadow runje kaž wot němſkich doſtojnje ſtało;
pſchez dary a podpiſma budźemy w Romje tež tón krócź ſobu zaſtupjeni.
Ale ſchto dokonjamy w naſtnpanjn poſleniſchoho wuznamjenjenja, ſchto
doma bjez napominanja z wyſoka z dobreje wole ſo ſtanje? Redakcija
cžaſopiſa „Die katholiſche Bewegung“ we Frankfurcźe poda bamžej 11.
hapryla pyſchny zapiſk na pergamencźe, hdźež budźa dary a fundacije
zapiſane, kotrež ſo w Němcach pſchi pſchiležnoſcźi ſpomnjenoho jubileja
doma woprowacź budźa. Hacžrunje nětko krótkoho cžaſa dla do 11. hapryla
móžne njeje, něſchto wjetſche ze zhromadnymi mocami katholſkich Serbow
wuwjeſcź, dha je tola móžne, zo na tymle dnju wěſty ſkutk z dźakownoſcźe
k Bohu a ſobu k pocžeſcźenju ſwjatoho wótca cžinimy, kiž by pozdźiſcho
ſnadź tež k joho wědomnoſcźi pſchiſchoł.

Ale kajki ſkutk mamy wuzwolicź, zo by hódny a doſtojny był tajkoho
měſchniſkoho jubileja a zo by wopominany był w najpozdźiſchich cžaſach?

Katholſcy Serbja! Wy ſcźe ſłyſcheli, ſchto je ſo w 4. cžiſle naſchoho
Póſła powjedało wo trěbnoſcźi jeueje cyrkwje za waſchich wěry-bratrow a
-ſotry. Njezda ſo Wam pſchihodne, zo by ſo na jubileju widźownoho
wyſchſchoho měſchnika runje na 11. hapryla — twarjenjo cyrkwje w
Bacźonju abo Cžornecach za zhromadnu naležnoſcź wſchitkich katholſkich
Serbow (nic jenož tamniſcheje wokolnoſcźe) we katholſkej zhromadźiznje w
Khróſcźicach zjawnje a ſwjatocžnje wuprajiło a zo bychu na tymle dnju
cźi ſami, kotſiž ſu ſebi to hižo wotmyſlili abo ſebi do toho dnja
hiſchcźe wotmyſla, ſwój dar k twarjenju cyrkwje w Bacźonju abo
Cžornecach wubjerkej (komitetej) wotedali hako dobry pſchikład za
wſchitkich druhich katholſkich Serbow. Dary tohole dnja bychu ſo do
zakładnych abo wopomnjeṅſkich knihow najprěnje zapiſałe a bórzy na dań
dałe; tak by w tej naležnoſcźi ſławny zapocžatk daty był a wona njemóhła
wjacy wuſnycź. Katholſki Poſoł by ſo rady hako organ w tym naſtupanju
poſkicźił a na wſchě pſchinoſchki po wozjewjenju pokładnika (kaſſirarja)
kwitirował. Spomnjeny wubjerk dyrbjał wobſtacź z khróſcźanſkoho knjeza
fararja hako pſchedſydy, z jenoho pokładnika (kublerja z wokolnoſcźe), z
jenoho piſmawjedźerja a potom z někotrych wubjerkownikow z tych wſow,
kotrež mohłe ſnadź ſo w ſwojim cžaſu do teje noweje cyrkwje zapokazacź
t. r. (po alfabecźe ſtajene) z Bacźonja, Banec, Cžornec, Cźěžkec,
Haſlowa, Łahowa (?), Libonja, Pozdec, Sulſchec a Wutołcžic. Tónle
wubjerk by ſo potom kóžde lěto wjacy krócź zhromadźowacź dyrbjał, zo by
katholſkich po cyłych Serbach za ſwoju naležnoſcź wubudźował a z
cyrkwinſkej wyſchnoſcźu daliſche wucžinjał.

To ſu tak myſle Katholſkoho Póſła a drje tež Waſche. Schtóž lěpſchu radu
<pb n="43"/>wě, njech nam piſa. Srjedu po jutrach k najmjeńſchomu bychmy
rady hižo pſchez liſt wjedźeli (dokelž 3. hapryla wuńdźe Poſoł), hacž ſu
naſchi knježa duchowni za to, zo by ſo tajke wuznamjenjenjo tohole dnja
pſchez zhromadźiznu 11. hapryla w Khróſcźicach popołdnju po nyſchporje
ſtało abo nic; dale, hacž je ſo do toho cžaſa ſpomnjeny wubjerk
pſchihotował abo nic; a ſkóncžnje, ſchtož je te najwažniſche, hacž ſu k
najmjeńſchomu někotſi zwólniwi, tehdom ſwoje wjetſche wulkomyſlne dary k
załoženju katholſkeje cyrkwje w Bacźonju abo Cžornecach bjeze wſchitkich
klauſulow (wuměnjenjow) wubjerkej ♣ad hoc♠ (k tomu) pſchepodacź.

Katholſki Poſoł budźe bjeztym žadoſcźiwje na powjeſcźe ze wſchěch
ſerbſkich katholſkich woſadow cžakacź. Wón budźe tež zapiſowacź, a
wopomnjecźo joho powjeſcźow wobkhowa ſo za daloki pſchichodny cžas, hacž
a na kajke waſchnjo ſu zhromadni katholſcy Serbja ſwjecźili połſtalětny
měſchniſki jubilej widźownoho wjeŕcha katholſkeje cyrkwje, naſtupnika
ſwjatoho Pětra, naměſtnika Khryſtuſowoho, bamža — Piusa ♣IX.♠

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Němſke nowiny wozjewjeja, zo ſu wot 1. hapryla tſi
ſtipendije z fundacije njeboh probſta Mahra njewobſadźene: jene po
kóždolětnje 80 tolerjach za ſtudentow na univerſitach abo we
najwyſchſchimaj klaſſomaj gymnaſija, jene po lětnje 50 tol. za
młodźencow, kiž ſu hižo na wucžeŕſkich ſeminarach, realnych ſchulach,
hajniſkich, hewjeŕſkich a druhich akademiach, a jene po 30 tol. za
tajkich, kiž chcedźa rjemjeſło wuknycź. Prěnje prawo na te ſame maja
katholſcy Serbja z krejnoho pſchecźelſtwa njeboh ♣Dr.♠ Mahra a potom
njebjelcžanſcy woſadni. Wobſadźecź ma te ſtipendije tachantſke
konſiſtorium w Budyſchinje. Žadacźerjo dyrbja ſerbſkeje rycže mócni
bycź, ſplahowanjo wot ſerbſkich ſtarſchich ſamo njedoſaha. Kaž je ſnadź
znate, ma cyła fundacija ſydom ſtipendijow, kiž ſo połlětnje
♣praenumerando♠ wupłacźeja; dwě ſtej pod po 80, tſi po 50, a zaſy dwě po
30 tolerjach. Žadacźerjow je pſchecy wjele; duž je załoženjo tajkichle
ſtipendijow za wuknjacych młodźencow pſchecy na cžaſu!

Z Budyſchina. W naſchej diöceſy je w ſerbſkich a němſkich woſadach 1815
katholſkich mužſkich adreſſu, kiž ſo z Němſkeje bamžej ſcźele,
podpiſało, a pſchez 500 toleri wurjadnoho wopora je ſo nawdało. To je
pſchecy rjane dopokazmo katholſkoho zmyſlenja, hacžrunje bě ſej hiſchcźe
wjacy muži tu lochku prócu wzacź mohło k podpiſanju!

Z Budyſchina. Runje wuńdźe tu wužitna knižka (40 ſtronow wulka) wot
pilnoho ſerbſkoho ſpiſowarja, k. kapłana Ducžmana w Radworju. Jeje
napiſmo rěka: „Róžowc (rózarij) najzbóžniſcheje knježny z rozpominanjemi
a modlitwami. Za domjacu pobožnoſcź zrjadował H. D.“ Kóždy tych tſjoch
rózarijow (radoſcźiwy, boloſcźiwy a hordoſcźiwy) wopſchija najprjedy
zawodne modlitwy (Einleitung), potom te pjecź potajnoſcźe a na to
ſkóncžne modlitwy, wſchitko z rozpominanjom a modlitwn pſcheplecźene.

Z Budyſchina. Kaž ſłyſchimy, powjeda ſo w khróſcźanſkej woſadźe, zo je
tachantſke konſiſtorium pſchecźiwo wotmyſlenomu pſchihotowanju cyrkwje w
<pb n="44"/>Bacźonju abo Cžornecach. Z najwěſcźiſchoho žórła podawamy
tudy wěſtoſcź, kotruž móže kóždy do prědka zhudacź, zo konſiſtorium
njeje a njemóže bycź pſchecźiwo tak khwalobnomu wotmyſlenju. Wone ſamo
tu wěc nětko do rukow wzacź njemóže, dokelž ma ſo najprjedy za Žitawu
ſtaracź, hdźež je twarne měſto za cyrkej hižo kupjene. Tohodla pak dyrbi
wobydleŕſtwo wokoło Bacźonja a Cžornec ſamo ſo hibacź a k tomu měcź po
pſchiſłowje: Pomhaj ſebi ſam, a potom budźe tež Bóh cźi pomhacź!

Z Budyſchina. (Porjedźenka za katholſku protyku 1869, 25. měrca a 5.
hapryla.) Dokelž lětſa ſwjedźeń „pſchizjewjenja ſwjateje Marije“ (25.
měrca) na Zeleny ſchtwórtk trjechi, je Zeleny ſchtwórtk pſchikazany
ſwjaty dźeń, a dyrbi kóždy katholſki kſcheſcźan na tutym dnju Božu mſchu
ſłyſchecź a ſo wſchitkoho zakazanoho dźěła woſtajicź. Toho dla budźe we
cyrkwjach, hdźež je wjacy duchownych, rańſcha Boža mſcha (tola wot
Zelenoho ſchtwórtka) dźeržana;[5]⁾ runje tak woſtanjeja wuſtajene
wotpuſtki na tutym dnju. — Póńdźelu po prěnjej njedźeli po Jutrach (5.
hapryla) ſtanje ſo jeno cyrkwinſke ſwjecźenjo „Pſchizjewjenja ſwjateje
Marije“ a njebndźe to pſchikazany ſwjedźeń za lud.

Pſchiſpomn. Wſchelake druhe zmylki a njedoſpołnoſcźe we protycy chcemy
we pſchichodnej za lěto 1870 po móžnoſcźi porjedźicż, a proſchu k.
duchownych wo pſchecźelne pſchipoſłanjo porjedżeṅkow, kiž jich woſadu
naſtupaja.

♣H. D.♠

Z Wotrowa. Naſch k. faraŕ Wels je hižo dlěſchi cžas khory a tohodla
wobſtara joho duchownſku ſłužbu nětko nakhwilnje k. kapłan Łuſcźanſki z
Ralbic. Bóh daj, zo by ſo k. faraŕ bórzy wuſtrowił!

Z klóſchtra Marijneje Hwězdy. Pola naſchich duchownych je zbožopſchejacu
adreſſu za bamža 157 muži podpiſało a pjenježny dar za njoho wunoſcha
tudy 37 toleri a 24 nſl. Podpiſali pak njejſu někotſi, kotrymž na nicžim
katholſkim wjele njeleži a kotſiž za to mějachu, zo budźa pſchez to —
pſchedacźi wot ſwojich duchownych, kotſiž ſu tola tež z luda a kotſiž
maja wjacy cžucźa za zbožo a cžeſcź ſwojoho luda, dyžli ſebi tamni liwcy
a njedowucženi myſlicź móža.

♣J.♠

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Lipſka. Pjatk 12. měrca pſchipołdnju wumrje tudy w kcźěwje ſwojich lět
k. Adolf Bräuer, pomocny wucžeŕ pſchi katholſkej ſchuli, na hłowjacu
khoroſcź (tyfus) a bu 15. měrca pſchi wulkim dźělbracźu pohrjebany. Wón
mějeſche khwalbu ſwědomitoho a jara wuſtojnoho wucžerja a
wuznamjenjeſche ſo tež we hudźbje (muſicy), cžohoždla joho jene
lipſkowſke ſpěwanſke towaŕſtwo za ſwojoho direk<pb n="45"/>tora wuzwoli.
Wón narodźi ſo 31. auguſta 1842 we Wotrowje, hdźež bě joho nan,
nětcžiſchi ♣emeritus♠ k. Michał Bräuer, cyrkwinſki wucžeŕ. Seminarſki
kurs wotbu wón w Budyſchinje a dokonja jón jutry 1864. Hdyž běſche lěto
najprjedy w Dreždźanach a potom w Budyſchinje pomocnik pobył, doſta w
juuiju 1865 wucžeŕſke měſto w Lipſku, hdźež je potajkim nimale ſchtyri
lěta ſkutkował. Bóh tróſchtuj joho nana, bratrow a ſotru.

♣R. I. P.♠

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Z Wrótſławy. Schlezynſki jara cžeſcźeny grofa B. běſche 4. njedźelu
poſta kaž hewak w ſwojej uniformje w cyrkwi ſ. Dorotheje na prědowanju a
ke mſchi. Po ♣Benedicamus♠ dźěſche wón do khapale a wuproſy ſebi taleŕ k
hromadźenju ſmilnych darow za ſwjatoho wótca. Potom ſtupi ſo pſchi
durjach, a prajeſche za kóždy dar, kiž bohacźi a khudźi ſkładowachu,
wótſe „Bóh zapłacź!“ Wón ſam pſchida tež nahladny dar. Schlezynſcy
zemjenjo ſu horliwi katholſcy.

Z Barlina. Tudomni katholſcy hromadźa k doſtojnomu wopomnjecźu bamžowoho
jubileja pjenjezy k twarjenju cyrkwicžki w narańſchim kóncu měſta, hdźež
ſo dotal w jenym wotnajatym lokalu kemſche dźeržachu. Twarne měſtno za
nowu cyrkwicžku ſamo płacźi 12,000 toleri. Na prěnje pſcheproſchenjo
zeńdźe ſo hižo pſchez 3000 toleri z Barlina a tež z daliſchich kóncow
Pruſkeje.

Němſka. Adreſſa, kotruž ſmy tež my w naſchej diöceſy podpiſowali, je we
wjacy hacž 10,000 farach wupołožena była a tež we 1200 towaŕſtwach.
Zwjazk wobſtara ſo jara pyſchny we Frankfurcźe. We Francózſkej budźe 25
zwjazkow podpiſmow.

Z Roma. W poſlenim cžiſle podachmy powjeſcź, zo je pólſka abtiſſa
Makrena Mieczyſławſka w 86. lěcźe zemrjeła. Pſchiſtajamy někotre podawki
z jeje žiwjenja. Wona běſche wjedźicźeŕka baſilianſkich knježnow w
Mińsku, hdyż car (khěžor) Mikławſch pſchewobrocźenjo tych ſamych k
ſchismatiſkej wěrje porucži. Wona a jeje 37 ſobuknježnow buchu nětko k
wotpadej nuzowane wot l. 1838—40. Najprjedy dyrbjachu te wbohe knježny,
z rjecźazami wobcźežene do měſta Witebska (pſchez 30 mil) pěſchi hicź a
tam w jenym zběhnjenym baſilianſkim klóſchtrje pſchebywacź, kotryž bě
wot wudowow po ruſowſkich wojakach a druhich žónſkich wobydleny. Sydom
lět dołho žałoſcźachu wone tam, bjez toho zo bychu jim rjecźazy
wotewzate byłe, w ſtuchłym wobydlenju, hdźež běſche hiſchcźe 13 knježnow
z prjedawſchoho klóſchtra, kotrež běchu k najnižſchim ſłužbam za tamne
žónſke tudy wotſudźene. Jich dźěła dyrbjachu tež te nowe pſchikhadnicy
dźělicź, pſchecy w rjecźazach a pſchi ſurowych pukach, z najhubjeńſchej
cyrobu, w najhórſchej zymje bjez tepjenja. Kóždy tydźeń dwójcy buchu
wyſche toho na porucžnoſcź wotpanjenoho biſkopa Siemaſzki, kiž chcyſche
tele knježny kaž ſta druhich knježnow a mnichow pſchez puki wobrocźicź,
najžałoſniſcho ſchwikane. Jena z tychle ſotrow, Kolomba Górſka, kiž bu
runja druhim po jenym tajkim ſchwikanju k ſwojej karje wlecžena, na
kotruž z rjecźazom pſchipinjena dyrbjeſche kamjenje k twarjenju wozycź,
padźe na měſcźe morwa; druha, Baptiſta Downar bu w jenej pjecy žiwa
ſpalena; tſecźa, Nepomucena Grodkowſka wumrje, hdyž bě ju
prědkſtejicźeŕka domu ze ſchcźěpu na hłowu dyriła; dwě druhej, <pb
n="46"/>Suzanna Rypińſka a Koletta Sielawa, wumrjeſchtej pſchi
ſchwikanju. Z kónc lěta 1840 buchu te hiſchcźe zbytkne knježny, po
dwěmaj zeſpinane, do Płocka wjedźene a tam zaſy do jenoho ſwojich
klóſchtrow tyknjene, hdźež bě wot 25 knježnow hižo 15 na martry
zemrjeło; wot tych 10 zbytknych běſchtej pſcheſcźěhanjow dla dwě na
duchu ſkhoriłoj, ale tola dyrbjeſchtej k ſwojej karje pſchipinjenej
dźěłacź, hacž tež wumrjeſchtej. W lěcźe 1841 bu 5 knježnow w jenej
hlinjanej jamje zaſypnjenych a 9 druhich ſotrow ſpadźe z murjeŕſkich
róſchtow, na kotrychž dyrbjachu pſchipomhacź a pſchiwožowacź, a wſchě
běchu na měſcźe morwe, bjez nimi jena rodźena wjeŕchowka (fěrſchcźina)
Medunicka. Krótko na to buſchtej dwě knježnje do ſmjercźe ſchwikanej.
Tajke podawki ſtachu ſo wjacy krócź w l. 1841 a 42. Knježna Serafina
Sczerbińſka, 73 lět ſtara, kiž dyrbjeſche na porucžnoſcź Siemaſzki 50
razow ze ſchwikadłom doſtacź, wumrje pſchi tſicytym a jeje cźěło dóſta
te zbytkne dwacycżi. Dwě druhej, Staniſława Dawgial a Nathalia Narbut,
zemrjeſchtej někotre hodźiny (ſchtundy) po ſchwikanju, a Juſtina Tur a
Liberata Kormin buſchtej k ſmjercźi doteptanej. To wſchitko wjedźeſche
khěžor, dokelž běchu jomu te njezbožowne knježny liſt piſałe. Tola joho
wotpohladanjo, te ſame k ſchismatiſkej wěrje pſchewjeſcź, ſo njeradźi.
Bjez 245 z baſilianſkich knježnow, kotrež buchu wſchitke takle
dracžowane, njeje ani jena ſwojomu Bohu a ſwojej cyrkwi njeſwěrna była.
Wjetſchina tychſamych podleža tajkim martram; te pak, kiž žiwe woſtachu,
bjez nimi generalna wyſchſcha, wjeŕchowka Eufroſyna Gedymin, buchu dwě a
dwě hromadu zanknjenej, pěſchi do Sibiriſkeje wjedźene. Tale wyſchſcha,
45 lět ſtara, kotraž běſche ſwoje wulke bohatſtwo, ſwojomu rjadej
pſchepodała a ſo pſchez wulku luboſcź k khudym wuznamjenjała, wumrje na
tymle dalokim pucźu. Skóncžnje 1845 poradźi ſo abtiſſy Makrenje, kotraž
bě pſchi ſwojich žałoſnych cźeŕpjenjach tež ze ſwojimi ſobuſotrami hako
jich prědkſtejicźeŕka ſobucźeŕpiła, zo z tſjomi knježnami, kiž mějachu
hiſchcźe trěbne mocy (woſym druhim buchu pſchi ſchwikanju wocži
wuražene, zo woſlepichu), z jaſtwa w Płocku cźekny a ſkóncžnje do Roma
pſchińdźe, hdźež wěrnu rozprawu wo pſcheſcźěhanjach bamžej poda.

Z Roma. Bamž je ſtrowy, dawa huſto audiency a pſchihotuje ſo na ſwjedźeń
11. hapryla. Na tymle dnju budźe wón w cyrkwi ſ. Pětra Božu mſchu
dźeržecź, wobdaty wot 12 ſyrotow (hólcžatkow) z teje ſyrotnicy, w
kotrejž wón po ſwojej měſchniſkej ſwjecźiznje katechet běſche. Po
kemſchach budźe ſwjatocžnje požohnowanjo z façady (prědkowneje ſtrony)
ſ. Pětra ♣urbi et orbi♠ (měſtej a ſwětej) wudźělene.

Z Roma. Dźeń 22. februara běſche wulka zhromadna audienca katholikow ze
wſchelakich krajow pola ſwjatoho wótca. Bjez 3—400 cuzymi běchu
Amerikanojo z Kanady, z Mexika a Braſiliſkeje, Jendźelcženjo a Ircženjo,
Portugalcženjo, Schpanjenjo, Francózojo, Němcy, Rakuſcy wſchelakich
narodnoſcźow a Italcženjo. Bjez rakuſkimi běchu grofojo Blome, Chotek,
Clam-Martinic, Gozzo, Harrach, Rzewuski, Salm a Leo Thun. Poſleniſchi
cžitaſche francózſku adreſſu, kotruž běſche w mjenje wſchěch druhich
zeſtajał, pſched bamžowym trónom we Vatikanje. Hdyž běſche Leo Thun z
próſtwu wo žohnowanjo ſkóncžił, pozběže ſo ſwjaty wótc a dźeržeſche
ſcźěhowacu rycž francózſcy: „Haj, chcu wam je dacź, tele žohnowanjo
na<pb n="47"/>měſtnika Jězuſa Khryſtuſa; prjedy pak chcu někotre ſłowa
wam prajicź, kaž ſym to kóžde lěto cžinił. Tak dha ſmy tele lěto
dokonjeli, a tele lěto kaž te prjedawſche bjeru waſche pocžeſcźowanjo a
waſche pſchecźa, kotrež ſu wothłós (echo) pocžeſcźowanjow a pſchecźow
tych, kotrychž wy zaſtupujecźe a tych wſchelakich krajow, z kotrychž
ſcźe pſchiſchli. Ze ſwjatym japoſchtołom Pawołom praju wam: Wy ſcźe moja
króna a radoſcź. Swoje pocžeſcźenja, ſwoje modlitwy, ſwoje zbožopſchecźa
mi pſchinjeſecźe a ja móžu wam jenož ſwoju dźakownoſcź wopokazacź, móžu
wam jenož prajicź, zo ſo kóždy dźeń k Bohu za tych modlu, kotſiž ſo za
mnje modla; modlu ſo za tych, kotſiž mje podpjeraja a na kóžde waſchnjo
mi k pomocy pſchińdu. Wy ſcźe ze wſchěch krajow a ze wſchelakich rycžow.
Dnž chcu wam powjeſcź, zo ja w myſlach cžaſto wokoło cyłoho ſwěta,
woſebje po Europje pucźuju a ſo na ſwjatych patronow wſchelakich krajow
wobrocźam a jich proſchu wo zaſtupjenjo za kóždy woſebity kraj a za
ſebje ſamoho. Spocžinam z Portugalſkej, kotraž pſchi morju leži, a
pſcheńdu do Schpauiſkeje, a modlu ſo k ſwjatej Thereſy, ſwjatomu
Ignacej, ſwj. Francej Xaverſkomu, ſwjatej Hilžbjecźe Portugalſkej za
zbožo tejule ludow. Wottam pſchińdu do Francózſkeje a proſchu ſwj.
Dionysa, ſwjatu Genovefu, ſwjatoho Ludwika, ſwj. Felixa, zo bychn
francózſki narod wulki a zbožowny ſcžinili. Potom du do Němſkeje a
proſchu khěžora ſ. Heinricha, a ſwjatu Hilžbjetu z Thüringſkeje a
druhich ſwjatych, zo by cyła Němſka w měrje zbožowna a we wěrje
pſchezjena była. Potom proſchu ſ. Jana z Nepomuka a ſ. Schcźěpana, krala
Wuheŕſkeje. W Iriſkej a Jendźelſkej nadeńdu ſ. Domaſcha z Kanterbury, ſ.
Wilibrorda a ſ. Patrika; w Pólſkej a Ruſowſkej ſ. Kazamira a ſ.
Jozafata. Wottam wobrocźam ſo k połdnju a widźu ſ. Cypriana a ſ.
Auguſtina za Afriku; potom w raniſchim kraju ſ. Jana Chryſoſtoma, ſ.
Rjehorja; du do Ameriki a proſchu ſ. Roſu z Limy. Wſchěch tychle
ſwjatych proſchu a praju jim, zo ſebi najhorcyſcho pſcheju, zo bychu
proſyli za wſchitke ludy, wot nich ſtraſchnoſcźe wotwobrocźili, jim
pſchezjenoſcź we wěrje zdźerželi. A hdyž z tohole pucźowanja ſo wrócźu a
ſo praſcham, ſchto ſym pola wſchitkich ludow widźał, dha je wſchudźom to
ſamo było. ♣Conturbatae sunt gentes, inclinata sunt regna♠ t. r.
njeměrne ſu lndy, ponižeue ſu kraleſtwa. Njejſym francózſkeje rycže tak
doſpołnje mócny, zo bych płacźiwoſcź kóždoho ſłowa wotměrił, a njebych
rady pſchezměru wótry wuraz trjebał, ale ja njewěm žadyn druhi pſchełožk
tychle ſłowow profety. A zwotkel tónle njeměr, zwotkel tele
powſchitkowne poniženjo? To ſu ſcźěhwki hordoſcźe a zabycźo wſcheje
autority (wyſchſcheje mocy). Wſchudźom je pſchezběhnjenjo a
ſamowólnoſcź. Wotcźiſnycź chcychu ſpſchah autority, a to najwyſchſcheje
autority, mjenujcy Khryſtuſoweje cyrkwje, kotraž je zakład cžłowjeſkoho
towaŕſtwa, ſamo ſwětnoho. K njej, k paſtyrjam cyrkwje ſu te ſłowa
prajene: ♣Docete omnes gentes♠ t. r. wucžcźe wſchitke ludy! Z wonka
tejele autority je jenož zabłudźenjo, njewěſtoſcź, njeměr. Swjaty
Augnſtiu, tónle wulki duch, je prajił: „Swjatomu piſmej njebych wěrił,
hdy by mje autorita cyrkwje k tomu njepohuuła.“ Wopjeranjo pſchecźiwo
autoricźe bě hrěch prěnjeju cžłowjekow, bě ſłowo ſatana: „Budźetaj kaž
Bóh.“ Tónſamy zły duch hordoſcźe a njepoſłuſchnoſcźe pſcheběha nětko
ſwět, a prěduje ſtaru wucžbu pſchecźiwjenja pſchecźiwo kóždej autoricźe,
a najſkerje woſtanje to tak hacž do ſkóncženja ſwěta. Tohodla cžinju <pb
n="48"/>na was nětko tež próſtwu a ta rěka, zo byſchcźe ſo wopjerali
wſchudźom pſchecźiwo zahubnym wucžbam hordoſcźe, zo byſchcźe pſchecy
cyrkwi poſłuſchni woſtali, zo byſchźce ſwoje dźěcźi a ſwoje familije
poſłuſchnoſcź k cyrkwi wucžili. Woſtańcźe pſchecy zo mnu, na mojej
prawicy, zo byſchcźe tule autoritu cyrkwje wucžili, wobkhowali a
zakitali. A ſchto mi (pſchetož dyrbju ſkóncžicź, daliſche wuwjedźenjo
wam zawoſtajo) mi cžinicź zbytkne woſtanje? Rucy k njebju zběhnycź a
joho žohuowanjo na was dele zwołacź. ♣O Pastor aeterne, non deseras!♠ O
wěcžny paſtyrjo, Jězu Khryſchcźe, njewopuſchcź twoje ſtadło, požohnuj
tychle mužow, požohnuj jich familije, jich ludy. Tele požohnowanjo
woſtań z wami wſchitke dny waſchoho žiwjenja a za wſchu wěcžnoſcź.
♣Benedicat vos etc. Amen.♠“

Z Roma. W kommiſſijach za pſchichodny koncil je tež jedyn Słowjan
(Ruſa), wjelewucženy jeſuita Martinow.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1869: kk. 193. kubleṙ Jakub Pjech w Swinjaṙni; 194. N.
Mět (Pólny Młónk) z Kukowa.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Marija Haṅža, dź. kublerja M. Nowotnoho ze
Słoneje Borſchcźe; Hana Hilža, dz̓. cżěſle P. A. Hobraka z B.; Jan Jurij,
ſ. pohoncža Boſcźija Žofki z B.; Karl R., ſ. ſchewca Jana T. Klingſta z
Hodźija.

Zemrjety: Eduard M., ſ. Jana Leſchawy z B., 7 měſacow.

Zemrjety ſobuſtaw: Mikławſch Mróz z Kamjeneje.

Tudy wuṅdżechu a móža ſo za 15 np. doſtacź w expediciji Póſła, w
Khróſcźicach pola M. Horniga a w Kulowje pola J. Horniga:

Jutrowne khėrluſche.

Wone ſu na požadanjo kſchižerjow po ſłowje z khróſcźanſkich ſpěwaŕſkich
woteźiſchcźane, z wulkim piſmom a na tołſtej piſanſkej papjerje.
Wobwalka je tež tołſta, zo by w deſchcżiku njerozmokała!

Kóžowc

najzbóžniſcheje knježny z rozpominanjemi a modlitwami. Za domjacu
pobožnoſcż zrjadował Handrij Ducžman. Zeſchity płacz̓i 15 np.

Rjana knižka wo Philippsdorfje, z dweju němſkeju lětneju rozprawow wot
kapłana Storcha wuſtojnje zeſtajana, je wuſchła pod mjenom:

Hnadowny wopyt ſwjateje Marije we Philippsdorfje.

(Tſecźi dźěl dobytka je za cyrkej we Philippsdorfje poſtajeny.)

Ta knižka je za 5 nſl. na pſchedań pola knihikupcow Smolerja a Pjecha w
Budyſchinje, pola pſchekupcow Horniga a Welsa w Kulowje, pola M. Horniga
w Khróſcźicach a pola kapłana w Radworju. Tež expedicije Póſła ju rady
kóždomu wobſtaraja.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w kuihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 7. 3. hapryla 1869. Lětnik 7.♠

Loreto w Italſkej.

(Pokracžowanjo.)

My ſtejimy w cyrkwi ſ. Marije pſched jeje domikom. Schtóž je w Rumburgn
abo w Prazy pola kapucinow był, móže ſebi jón bjez daliſchoho wopiſanja
pſchedſtajicź; pſchetož w tymajle měſtomaj kaž we wjele druhich po
wſchěch krajach je w 17. lětſtotku „loretanſki domik“ po waſchnju
woprawdźitoho natwarjeny.

Tola njeſměcźe ſebi myſlicź, zo je domik ſ. Marije tajki z Nazaretha
pſchenjeſeny, kajkiž nětko je. Z tamnoho ſu jenož te ſchtyri znutska
widźowne murje, z wjetſcha z cyhelow natwarjene; zwonka je domik cyły
wobkładźeny z běłym marmorom, kotryž pak wot ſtareje murje 112
millimetrow woteſteji, a ze wſchelakim kraſnym rězbaŕſkim dźěłom, a tež
joho z wonka runa tſěſchka je pozdźiſchi (pod Pawołom ♣III.♠ wuwjedźeny)
wjelb. (Drjewo ze prěnjotneje tſěchi bu k wołtarjej pſchetrjebane.) Na
wjecžornej zwonkownej ſtronje je pod jenym woknom wołtaŕ pſchizjewjenja
ſ. Marije. Cyły wobkład domika bu po planje ſławnoho Bramante wot
Sanſovina, prěnjoho rězbarja ſwojoho cžaſa, za dwacycźi lět nimale
dokonjany, pod bamžom Leonom ♣X.♠ zapocžaty a pod Pawołom ♣III.♠ w lěcźe
1538 wotkryty. Dźeſacź ſtatuow profetow ſedża tam w naturſkej wulkoſcźi
a dźeſacź něſchto mjeṅſchich ſibyllow; tež widźimy 9 basreliefow
(wupukłych wobrazow), kotrež podawki ze žiwjenja ſ. Marije
pſchedſtajeja. Někotre figury wobkłada ſu wobſchkodźene pſchez
wokoſchenja wěriwych a někotre tež z klepakom złóſtnikow wotražene.

Tſoje bronzowe durje dowola pſchiſtup do ſwjatnicy. Woue ſu, kaž te
ſchtwórte, kotrež ſkhód k wjelbej wotewrja, dźěło Lombardia. Zaſtuṗmy z
tymi, kiž wot połdnja nutswjedu.

Swjaty domik ma połoženjo wot ranja k wjecžoru, kaž dyrbja po prawym tež
wſchě katholſke cyrkwje ſtacź. Wón měri w znutskownym po nowej měrje 9
<pb n="50"/>metrow (metr je połdra łochcźa) 55 centimetrow (ſtotych
dźělow metra) dołhoſcźe, 4 metry 9 centimetrow ſchěrokoſcźe; murje ſu 4
metry 32 centimetrow wyſoke a 58 centimetrow tołſte. Na marmorowym
wobkładźe, kiž ſo nihdźe ſtareje murje njedotka, wotpocžuje hako tſěcha
nětcžiſchi marmorowy wjelb z kulojtej dźěru, z kotrejž kad z lampow a
ſwěcow wuſtupuje. Lěſycžkojta pſchejima (Gitterverſchlag) z pozłocźanoho
drjewa dźěli domik do dweju njeruneju wotdźělenjow; pſchez nju je k
wołtarjej, nad kotrymž ſtatua ſ. Marije ſteji, derje widźecź. Na prawej
a lěwej ſtronje wiſaja wſchelake drohe ſlěborne wěcy, ſem darjene.

Wołtaŕ je debjeny z basreliefami ze ſlěbra, z drohim lapis-lazuli a
druhimi kamjenjemi. W nutskownym wołtarja je tamny mjeńſchi kamjeńtny
wobzanknjene, kotryž je z domikom z Nazaretha pſchiſchoł; na epiſtlowej
ſtronje móžemy dźěl toho ſamoho widźecź, dokelž je tam tohodla
woknjeſchko. Dwoje durje wjedźeja pſchez pſchejimu z bokow wołtarja do
druhoho wotdźělenja domika, kotromuž ♣il Santo Cammino♠ (kamin, něſcź)
rěkaja.

Pſchi nawjecžornej muri je jena z hrjadow, na kotrychž něhdy tſěcha
wotpocžowaſche, zaſadźena do marmora; wona dźerži lěpje dyžli marmor
ſamón, kotryž je pſchez ſtajne klakanjo tam wotſchmórany. Druha
prěnjotna hrjada je w połdniſchim zymſu pod krywom zaſadźena.

W tej ſamej nawjecžornej muri widźi ſo jenicžke wokno, pſchez kotrež
ſwětłoſcź do ſwjatoho domika ſtupa; wone bu pſchi twarbach pod Klementom
♣VII.♠ trochu powjetſchene. Pod nim je tak mjenowany byzantinſki ſwjaty
kſchiž a na ſtronomaj někotre wobrazy (ſ. Marija, ſ. Jurij, ſ. Anton, ſ.
Khatyrna); waſchnjo wſchoho tohole nětk wobſchkodźenoho molowanja je
orientſke (rańſchokrajne), ſchtož ſobu dopokazuje, zo ſu wobrazy hižo w
Nazarecźe (wězo wjele po cžaſu khěžorki ſ. Heleny) w tutej do ſwjatnicy
pſcheſtworjenej khěžcy byłe.

Prjedawſche durje, pſchez kotrež ſwjaty domik w Nazarecźe z podzeṁſkej
khódbu zjenocźeny bě, ſu na połnócnej ſtronje, ale zamurjowane, trochu
bóle k ranju dyžli nětcžiſche napſchecźne uowe. To ſo ſpóznaje, dokelž
je kruch cedrowych abo cypreſſowych wudwjernow w muri zdźeržanych a
něſchto wyſche kruch hrjady.

Na tej ſamej ſtronje namaka ſo w muri wumurjowana takrjec kſchinja, kiž
je ſwjatej familiji ſłužiła; wona je 78 centimetrow wyſoka, 58 ſchěroka
a pſchez 30 hłuboka. W njej khowataj ſo dwě hlinjanej ſudobi z domu w
Nazarecźe (forma a materia je rańſchokrajna), kiž buſchtej we wójnje
kranjenej a 1800 w nowym pozłocźanym wobdawku zaſy ſem datej, a potom
kaſchcźik, w kotrymž ſu pozłocźane hwěžki a kruch modreje platy z
prěnjotnoho nutskownoho wjeŕcha, kaž tež wažne liſty za loretanſku
hiſtoriju.

Na nutskownej połdniſchej muri je ze ſlěbornymaj ſmuhomaj woznamjenjene,
hdźe je prěni wołtaŕ w Nazarecźe był. Tam ſu tež kamjenje hako dary
zaſadźene.

Druhe wotdźělenjo domika ma woſebite durje wot połdnja pſchez murju
wyſche teju, kiž z wobeju bokow wołtarja pſchez pſchejimu nutswjedźetaj.
W muri k ranju, ale trochu wuſtupowacej, namaka ſo kamin, z cžohož ma
cyłe wotdźělenjo ſwoje mjeno. Horni dźěl twori kraſnje wudebjenu niſchu
za poſtajenjo ſwjecźecźa ſwjateje Marije. Tónle dźěl domika je pſchez
reſtauraciju pod Klementom ♣VII.♠ <pb n="51"/>trochu pſcheměnjeny;
ſtarſche wopiſanja pak njejſu tak nadrobne, zo by ſebi prěnjotny
napohlad pſchedſtajicź mohł.

Swjecźo (ſtatua) ſ. Marije je z cedrowoho drjewa, a to z jenoho krucha,
89 centimetrow wyſoke. Swjata knježna ſteji a ma na lěwej rucy ſwojoho
Syna, kotryž z jenej ruku kulu ſwěta dźerži a z druhej žohnuje. Jeje
włoſy ſo na cžole rozdźělene a na ramjenja ſpadowace. Boža macźeŕ ma
ſchěroku ſuknju ze ſchěrokim paſom wobjatu a nad to zaſy mantl
(płaſchcź). Jězusdźěcźatko noſy tež draſtu z paſom. Ale z cyłoho
ſwjecźecźa nicžo widźecź njeje, khiba tej dwě hłowje z krónu, ze złotom
a dejmantami błyſchcźatej.

Te ſwjecźo běſche hižo do Terzaca a potom do Loreta w jenej draſcźe
pſchiſchło, kiž je z róžobarbneje wołmy hrubje zetkana a pſchez
ſchkleńcu widźecź. Hacžrunje je nimale 600 lět tudy, je doſcź derje
zdźeržana, bjez tym zo dyrbja ſo zwjeŕſchne drohotne draſty huſto
wobnowjecź. Nětko je cyłe ſwjecźo wot ramjenjow wobdate ze ſlěbornym
wobwicźom a nad tym ſn zaſy cžornoſamocźane wobwjazki dla pſchicžinjenja
parlow a drohich kamjenjow. Pod mjenowanej prěnjotnej zaſtarſkej ſuknju
noſy ſwjecźo cźeńcžicžku cžornu muſſelinowu, kotraž ſo kóžde lěto
wobnowja a z kotrejež ſo te ſchlewjerdki rězaju, kotrež ſo na
wopomnjeńſkich ſwjecźatkach „loretanſkeje knježny“ pod ſyglom namakaju.

We francózſkej wójnje w lěcźe 1797 bu cyłe ſwjecźo wurubjene a wot jow
do Pariza potom ſobu wzate, hacž je tehdomny konſul republiki Napoleon
11. februara 1801 zaſy dacź porucži. Bamž Pius ♣VII.♠ ſtaji je najprjedy
do ſwojeje khapałki w Quirinalu a wupyſchi je z nowymaj krónomaj a
drnhim debjeńſtwom. Poſlenje tſi dny novembra 1802 pſched póſłanjom do
Loreta bě wone na hłownym wołtarju cyrkwje ♣San Salvatore in Lauro,♠
hdźež je ſkoro wſchitcy Romjenjo wopytachu. Pucźowanjo a znowapoſtajenjo
w Lorecźe běſche tam wſchudźom wulkotny ſwjedźeń.

(Skóncženjo.)

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Jutrownu póndźelu ſta ſo na porucžnoſcź naſcheje
duchowneje wyſchnoſcźe ſcźěhowace wozjewjenjo: „Joho ſwjatoſcź, knježacy
bamž Pins ♣IX.,♠ nadobna hłowa naſcheje ſwjateje cyrkwje, je 10. hapryla
lěta 1819, ſchtož běſche tehdom jutrownu ſobotu, we Romje měſchniſku
ſwjecźiznu dóſtał a 11. hapryla, na ſcźěhowacu jutrownicžku, tomu
Knjezej prěnju Božu mſchu woprował. Na naſpomnjenymaj dnjomaj lětuſchoho
lěta potajkim ſwjecźi naſch wulcylubowany ſwjaty wótc dwoji ſwjedźeṅ
ſwojoho połſtalětnoho měſchniſtwa a woprowanja wopora božeje mſchě na
połſtalětnym dnju po prěnim ſwjatym woporje. Z pſchiležnoſcźe tutoho
wulcyzwjeſelacoho dwojoho ſwjedźenja ma ſo we wſchitkich katholſkich
cyrkwjach a zjawnych khapalach ſakſkoho kraleſtwa 11. hapryla, to je
druhu njedźelu po jutrach, pſchi dopołdniſchich božich ſłužbach na to ſo
pocźahowace ſwjedźeńſke prědowanjo, kaž tež ſwjatocžna Boža mſcha
dźeržecź a Ambroſiowy khwalbny khěrluſch: „♣Te Deum laudamus♠“ pſched
wuſtajenym božim Cźěłom ſpěwacź a z tymſamym ſo <pb n="52"/>ſwjate
požohnowanjo wudźělicź: zo bychmy Boha khwalili a cžeſcźili a ſo
Najwyſchſchomu za wſchitke naſchomu wjelelubowanomu ſwjatomu wótcej we
cžaſu minjenych pjecźdźeſat lět wopokazane hnady a za wſchitko, ſchtož
je ſo pſchez njoho k zdźerženju, rozſchěrjenju a pſchekraſnjenju
naſcheje ſwjateje cyrkwje ſtało, ſo dźakowali, w Najmiłoſcźiwſchomu ſobu
ſwoje najhorcyſche proſchenja a zaſtupne próſtwy wozjewili, zo chcył wón
tutomu měſchniſkomu ſtarcej, kotryž lětſa 13. meje ſydom a ſydomdźeſate
lěto ſwojoho žiwjenja docpěje, hiſchcźe dołhe a zbožowne wobknježenjo
cyrkwje darowacź. Wyſokodoſtojne duchownſtwo ſo z tym žada, zo by na
tutym dnju Božu mſchu woſebje za ſwjatoho wótca a joho zbožo woprowało;
lubowani wěriwi pak ſo pſchecźelnje pſcheproſcha, pſchez ſwoju
pſchitomnoſcź pſchi ſwjedźeńſkich božich ſłužbach ſwoju ſwěrnu
pſchiwiſnoſcź k widźomnomu, drje wjelepruhowanomu, tola tež wulcy
wobhnadźenomu wjeŕchej naſcheje ſwjateje cyrkwje, kaž tež ſwoje wutrobne
dźělbracźo na tutym wyſokim ſwjedźeńſkim dnju w ſkutku wopokazacź.
Jelizo by ſo wot wjetſchoho dźěla woſadnych abo wot prědkſtejerjow
wobſtejacych cyrkwinſkich towaŕſtwow a bratrſtwow žadoſcź za zhromadnym
ſwjatym woprawjenjom na 11. haprylu wuprajiła, kiž by ſo zbožo ſwjatoho
wótca woprowało, — njech cžeſcźowni duchowni tutu žadoſcź podwolnje
dopjelnja. Jich najlěpſchomu ſpóznacźu zawoſtaja ſo poſtajenjo
pſchichodnoho cžaſa, kaž tež waſchnja tuteje ſwjatocžnoſcźe.

Z Budyſchina. Kaž wſchelake cžaſopiſy piſaja a ſo tež jutſe na
porucžnoſcź duchowneje wyſchnoſcźe z klětki ziewjecź budźe, je ſwjaty
wótc pſchez piſmo wot 16. měrca tutoho lěta katholſkomu ſwětej ſwój
połſtalětny měſchniſki jubilej wozjewił, a wſchitkim katholſkim
kſcheſcźanam, kotſiž na tutym dnju (11. haprylu) we kajkejžkuli cyrkwi
abo khapali Božej mſchi pſchitomni budźeja a po doſtojnej ſpowjedźi k
božomu blidu póńdźeja a ſo za wobrocźenjo hrěſchnikow, za rozſchěrjenjo
katholſkeje cyrkwje, za měr a pokoj kſcheſcźanſkich wjeŕchow a ludow
pobožnje modlicź budźeja z mocu, po ſwjatym Pětru doſtatej, doſpołny
wotpuſtk wudźělił, kotryž ſo tež duſcham we cžiſcźu pſchiłožicź hodźi.
♣D.♠

Z Budyſchina. Katholſka zhromadźizna na dnju bamžowoho měſchniſkoho
jubileja ſo dźeržecź njemóže, dokelž do dźenſniſchoho dnja (ſchtwórtk)
žane ſpokojace powjeſcźe nimamy.

Z Budyſchina. Towaŕſtwo Macźicy Serbſkeje je zajimawu knižku wudało z
napiſmom: „Jan Michał Budaŕ, jeho žiwjenje a wotkazanje, kaž tež
wobſtaranje a poſwjecźenje jeho pomnika w Budeſtecach. Zeſtajał Handrij
Ducžman. Z rycžemi a ſpěwami pſchi poſwjecźenju pomnika.“ Kaž je znate,
wužiwaja tež katholſcy ſerbſcy khudźi kóžde lěto z wotkazanja njeboh
Budarja, kotryž bě lutherſkoho wěrywuznacźa. Tohodla ſo ſłuſcheſche, zo
ſo pſchi wotkrycźu pomnika zjawny dźak wupraji.

Z Budyſchina. Pſchichodnu ſobotu wuńdźe k wopomnjecźu měſchniſkoho
jubileja ſwjatoho wótca tudy pola Smolerja a Pjecha wopomnjeńſki wobraz
(ſwjecźo) Piusa ♣IX.♠ ze ſerbſkim napiſmom. Tež budźa w tutym
knihikupſtwje němſke knižki wo Piusu ♣IX.♠ (joho žiwjenjopis a podawki z
joho žiwjenja) na pſchedań.

Z Budyſchina. Kaž we wſchitkich měſtach katholſcy kſcheſcźenjo k
ſwjatocžnomu wobeńdźenju 11. hapryla, tamnoho dnja, na kotrymž naſch
lubowany ſwjaty <pb n="53"/>wótc Pius ♣IX.♠ pſched połlětſtotytkom Bohu
prěni krócź najſwjecźiſchi wopor božeje mſchě pſchinjeſe, tak rjec jedyn
pſchemo druhoho ſo pſchihotuja, tak tež naſche měſto cyle do zady
ſtupicź njecha a njemóže. Towaŕſtwo katholſkich rjemjeſłniſkich je
wobzanknyło, zacžucźam najnutrniſcheje luboſcźe a pocžeſcźowanja mjez
druhim tež pſchez zjawne ſwjatocžne pſchedſtajenjo wuraz a wobſwědcženjo
dacź, a na tute dowolamy ſebi was hižo do prědka kedźbliwych ſcžinicź.
Teſame wotdźerži ſo na tudomnej tſěleŕni (Schießhaus) na ſpomnjenym dnju
wjecžor wot 6 hodźinow a pſchinjeſe we prěnim dźělu wſchelake ſpěwanja a
muſikalne hry, kotrež chcedźa někotſi pſchecźelojo tutoho towaŕſtwa
wuwjeſcź, we druhim pak kraſne bibliſke drama: Joſef a joho bratſja wot
Haſerta k ſłyſchenju. Znajomnje ſłuſcha „egiptiſki Joſef“ k
najkraſniſchim ſtawiznam cyłoho ſtaroho zakonja a tudy dobudźe tale
ſtawizna pſchez dramatiſke zdźěłanjo, pſchez zdraſcźenjo we podobnoſcźi
ſtarych cžaſow a, kaž ſo nadźijamy, pſchez dobre wuwjedźenjo
ſobuſkutkowacych duch a žiwjenjo, tak zo móžemy tež naſchim ſerbſkim
katholikam a cžitarjam naſchoho Póſła tamne pſchedſtajenjo ze wſchěm
prawom porucžicź. Zaſtupny pjenjez wucžini za nummerowany ſtólcžk 10
nſl., za ſydłe měſto 5 nſl. a ze ſtejne měſto 3 nſl.; ſamozrozemliwje ſo
wſchitke wyſchſche dary, k pomocy hiſchcźe jara khudoho towaŕſtwa,
dźakownje bjeru. Schtóž chce ſebi do prědka měſto zamołwicź, njech ſo
wobrocźi na kožuchaŕſkoho miſchtra Trulley na ſchuleŕſkej haſy abo na
präſeſa towaŕſtwa, k. njedźelſkoho prědarja J. Herrmanna. Po
pſchedſtajenju je zhromadna wjecžeŕ; ſchtóž chce dźěl bracź, wozjeẇ
tymaj ſamymaj knjezomaj ſwoje mjeno.

Z Róžanta. Naſch k. adminiſtrator ♣P.♠ Benno je hižo dlěſchi cžas
khorowaty, tak zo dom wopuſchcźicź a Bože ſłužby w cyrkwi dźeržecź
njemóže. Bóh daj, zo by bórzy zaſy wotkhorjeł!

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Tudomne a wſchitke druhe njekatholſke nowiny cžinja wulku
haru dla pſcheſtupjenja k. grofy Karla Schönburga z Wechſelburga pola
Rochlitz, kotryž je njedawno w Romje ze ſwojej mandźelſkej k naſchej
cyrkwi ſo wobrocźił. Tež lutherſke cyrkwinſke prědkſtejicźeŕſtwa tamneje
wokolnoſcźe ſo na to jara hórſcha; ſchtož pak jim nicžo pomhacź njemóže.
Grofa Karl je 13. meje 1832 rodźeny a je ſobuſtaw prěnjeje ſakſkeje
komory.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Schlezynſka. W Němſkich Piekarach bu na kóncu zańdźenoho lěta pólſke
katholſke knihowne towaŕſtwo załožene pod mjenom ♣„Wydawnictwo dzieł
katolickich na górném Szlązku“♠ (wudawaŕſtwo katholſkich ſpiſow w
Hornjej Schlezynſkej). We Schlezynſkej je pſchez 800,000 Polakow, za
kotrychž ſo w nowiſchim cžaſu duchowni, wucžerjo a druzy zdźěłani ludźo
khwalobnje ſtaraju. Dźak a cžeſcź zaſłužuja woſebje jich nowiny
♣„Zwiastun górnoszląski“♠ pod redakciju k. tachanta a ſchulſkoho
radźicźerja Purkopa.

<pb n="54"/>

Pruſka. Po jenych pruſkich nowinach khodźi we diöceſy Kulm (Chełm) do
202 proteſtantſkich ſchulow 8926 katholſkich dźěcźi, dokelž katholſke
ſchule pobrachuja. We Wjecžornej Pruſkej khodźi 14,079 katholſkich
dźěcźi do proteſtantſkich ſchulow.

Pruſka. Dz̓eń 20. decembra zańdźenoho lěta bu nowa cyrkej w
Oſcherslebenje poſwjecźena, kiž bu pſchez ſmilne dary natwarjena. Dotal
ſo bože ſłužby w hubjenym twarjeńcžku wotdźeržachu. Tuta hakle w nowym
cžaſu załožena ſtacija licži hižom 1500 duſchow a ma 4 ſchule z 273
dźěcźimi. ♣K.♠

Němſka. Towaŕſtwa němſkich katholſkich ſtudentow na univerſitach zwonka
khěžorſtwa hromadźeja tež dary k dopomnjecźu na jubilej Piusa ♣IX.♠
Pjenjezy dadźa ſo k twarjenju katholſkeje cyrkwje we Greifswalde w
Pomorſkej, ſchtož je jenicžke měſto z němſkej univerſitu, hdźež žana
katholſka cyrkej hiſchcźe njeje. Tež katholſcy ſtudencźi w Lipſku,
kotrychž pak je tam jenož mało, wobdźěla ſo na tymle rjanym ſkutku. —
Pſchichodna hłowna zhromadźizna němſkich katholſkich towaŕſtwow budźe w
Düſſeldorfje.

Würtembergſka. Katholikojo tohole kraleſtwa (biſkopſtwa Rottenburg) ſu
za ſwjatoho wótca 22,000 ſchěſnakow nahromadźili.

Tyrolſka. Tachantojo hako ſchulſcy inſpektorojo njechadźa nowym
ſchulſkim wyſchnoſcźam prjedawſche akty podacź. Wucžerjo a woſady
ſpjecźuja ſo tohorunja nowym ſchulſkim zakonjam.

Z Roma. Swjaty wótc je 9. měrca k ſwojomu jubileju 11. hapryla pult na
wołtaŕ a miſſale (měſchne knihi) doſtał. Wobaj kruchaj ſtaj z
brillantami, złotom a ſlěbrom jara bohacźe wuſadźanaj. Wſchitkim
měſchnikam w Romje je pſcheproſchenjo póſłane, zo by kóždy 11. hapryla
božu mſchu za ſwjatoho wótca dźeržał; tež ſu tam wſchitcy wěriwi
napominani, zo chcyli na tymle dnju božu mſchu ſłyſchecź. Bamžej Pius
♣VII.♠ a Gregor ♣XVI.♠ ſwjecźeſchtaj tež 50lětny měſchniſki jubilej, ale
tehdom ſo nicžo ſwjatocžne njeſta. Hdyž nětko pſchi Piusu ♣IX.♠ cyłe
katholſke kſcheſcźanſtwo najžiwiſcho dźěl bjerje, dyrbi tych tola
ſwědomjo hrjebacź, kiž ſrjedźiznu cyrkwje hako zhubjenu ſtražu a Piusa
♣IX.♠ za poſlenjoho bamža wobhladowachu a pſchedſtajachu.

Z Roma. Dźeń 7. měrca wjecžor wudyri pſchez njekedźbnoſcź ſłužownika we
vatikanſkim hrodźe woheń, kotryž bu pak wuhaſcheny, prjedy hacž móžeſche
wjetſcheje ſchkody nacžinicź.

Z Roma. Swjaty wótc je jutrownicžku Božu mſchu we cyrkwi ſ. Pětra
dźeržał a potom, kaž hewak, požohnowanjo ♣urbi et orbi♠ (měſtej a
ſwětej) wudźělił.

Z Pariza. Najwoſobniſchi francózſki ſpiſowaŕ a pěſnjeŕ Lamartine, kiž je
tudy wumrjeł, běſche wot młodoſcźe derje kſcheſcźanſcy wocźehnjeny.
Tohodla njehłoſowaſche wón za pſchiwzacźo njewěriwoho k. Littré do
francózſkeje akademije (wucženoho towaŕſtwa) prajicy: Z tym bych
pſchecźiwo mojomu dobromu Bohu hłoſował. Wón khodźeſche tež k ſwjatym
ſakramentam. Joho zaſłužbow dla daſche joho khěžor na krajne khóſty
pohrjebacź. Njeboh Lamartine njechaſche pak w Parizu pohrjebany bycź,
ale w khapałcy ſwojoho wobſedźenſtwa Saint-Point pola Mâcona. Tamniſcha
měſchcźanſka rada wobzamkny, jomu wopomnik ſtajicź.

<pb n="55"/>

Z Pariza. Wóſomdźeſat lět ſtary pſchedſyda ſenata (prěnjeje komory) k.
Troplong, jedyn najſławniſchich prawiznikow Francózſkeje je 1. měrca
wumrjeł a 4. potom na khěžorowe khoſty ſwjatocžnje pohrjebany był.
Poſlenje wolijowanjo doſta wón 25. februara. Hdyž joho ſaraŕ woſady S.
Sulpice wopyta, prajeſche tón ſławny khory tele rjane ſłowa: „Hdyž ſmy
wjele cžitali, wjele ſchtudowali a wjele žiwi byli, ſpóznajemy, hdyž ſo
ſmjercź bliži, zo je katechismus jenicžka wěrnoſcź.“

Francózſka. Po cyłym khěžorſtwje tworja ſo wubjerki (komité) k zběranju
darow za ſwjatoho wótca k joho jubileju. Tak je wubjerk w Poitiersu
150,000 frankow k wobronjenju bamžowoho wójſka nahromadźił a z Pariza
chcedźa bjez druhim tež 40 koni za bamžowe kanonirſtwo póſłacź.

Jendźelſka. Wójwoda z Norfolk, jedyn z najwoſobniſchich katholſkich
zemjanow w Jendźelſkej, je dźeń ſwojeje połnolětuoſcźe (Mündigkeit) 26.
decembra z. l. z tym ſwjecźił, zo je we Arundelu zapołožeńſki kamjeń k
katholſkej cyrkwi połožił, kotraž budźe tam za 50,000 puntow ſterlingow,
t. j. nimale poł milijona toleri, ſchtož je wón darił, twarjena.
(Illuſtr. Ztg.) ♣K.♠

Jendźelſka. Nowiny Weekly Regiſter piſaja, zo je wloni pſchez 2100
jendźelſkich proteſtantow k katholſkej cyrkwi pſcheſtupiło, kaž daloko
je to znate cžinjene. Bjez wobrocźenymi ſtaj 2 z wyſokoho zemjanſtwa, 12
proteſtantſkich prědarjow, 8 doktorow z jendźelſkich univerſitow.

Danſka. We zańdźenym lěcźe podachu ſo ſcheſcźo mužowje z wokołnoſcźe
Alſena, hdźež za 300 lět žadyn katholſki duchowny wjac ſkutkował njeje,
na pucź do Roma, zo bychu do bamžowoho wójſtwa zaſtupili. Woni prajachu,
zo ſu wot bamža ſłyſcheli, a chcedźa jomu ſłužicź. Woni pſchepucźowachu
Němſku, Schwajcaŕſku a Italſku, hacž do Roma pſchińdźechu. Tudy buchn,
hacžrunje proteſtantojo, do bamžowych zuavow pſchiwzacźi. Tola tudy po
krótkim k katholſkej cyrkwi pſchiſtupichu, a ſłuſcheja nětko hako dobri
katholſcy k najlěpſchim bamžowym wojakam. ♣K.♠

Ruſowſka. W diöceſy Wilna, kotraž guveruementaj Wilna a Grodno
wopſchija, buchu wot 1. januara 1863 ſem zběhnjene: 87 katholſkich
cyrkwjow, 43 khapałkow, 58 farow, 9 mužſkich a 5 knježnjacych
klóſchtrow. Skoro wſchě ſu ſchismatikam pſchepodate.

Z Kalifornije. Bjez Chineſami, kotſiž ſu ſo w nowiſchim cžaſu ſem
pſchecźahnyli, ſu tež katholſcy. W měſcźe San Francisko je jich pſchez
50, kotrychž k. Valentini, prjedawſchi miſſionaŕ we Hong-Kongu,
duchownſcy zaſtara, dokelž wón jich rycž derje móže.

(Katholſke towaŕſtwa). Wone wot pomhaja cźělnym a duchownym
potrěbnoſcźam, tak zo jich rozſchěrjenjo k duchownomu zbožu cžłowjeſtwa
wjedźe. Najwjetſche ſu tele: 1) Towaŕſtwa ſ. Vincenca, kotrež ſo zwonka
Europy we wſchěch dźělach ſwěta namakaju we něhdźe 4000 měſtach; wone
ſtaraja ſo najprjedy za cžaſne potrěbnoſcźe khudych, zo bychu potom tež
lěpje za jich duchowne ſkutkowacź mohłe. 2) Towaŕſtwa rjemjeſlniſkich
(geſellow), po cyłej Europje a tež w někotrych měſtach druhich dźělow
ſwěta, we 470 měſtach ze 70,000 ſobuſtawami. 3) Miſſionſke towaŕſtwo ſ.
Franca Xaverſkoho w Lyonje, kotrež ma nětko pſchcz 5 milijonow frankow
lětnych dokhodow a ſwoje knižki (rozprawy) we 10 rycžach v 253,000 <pb
n="56"/>exemplarach cźiſchcźecź dawa. 4) Leopoldſke towaŕſtwo w Rakuſkej
(wot lěta 1829) z dokhodom 80—90,000 ſchěſnakow, kotrež na miſſiony w
Americy a Africy nałožuje. 5) Miſſionſke towaŕſtwo ſ. Ludwika za
Bajerſku wot l. 1846, kiž ma wokoło 90,000 ſchěſnakow dokhodow a runje
kaž dwě prjedy mjenowanej towaŕſtwje z romſkim wuſtawom Propagandy we
zjenocźenju ſteji. 6) Towaŕſtwo Jězuſowoho dźěcźatſtwa, kiž bě w lěcźe
1867 zhromadźiło 1,761,672 frankow a za to wo pokſchcźenjo 357,000
dźěcźatkow a wo wocźehnjenjo 24,000 dźěcźi ſo poſtarało. 7) Towaŕſtwo ſ.
Bonifaca je wot lěta 1848 hižo 700,000 toleri nahromadźiło a wudało.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1869: kk. 195. ♣Frater♠ Jurij z Numburga; 196. N. N.
Brankacžk z Kanec; 197. Michał Hanſki z Pancžic; 198. Michał Dürlich z
Noweje Wjeſki; 199. Jakub Kola z Jaſeńcy; 200. Marija Cyžowa z Cžaſec;
201. Pětr Woleṅk ze Zyjic; 202. Jakub Schołta z Khróſcźic; 203. Marija
Pawlikowa z Cžaſec; 204. Jakub Donat z Nuknicy; 205. Pětr Haſcha ze
Zajdowa; 206. Franc Gäbleŕ ze Zajdowa; 207. Jakub Vit Kral z Małſec;
208. Jakub Glawſch z Róžanta; 209. Boſcżij Lehmann ze Smjerdźaceje; 210.
Mikławſch Khilan z Něwſec; 211. Mikławſch Matka ze Sernjan; 212. Jakub
Žofka z Dobroſchie.

Na lěto 1868 zapłacźi: 354. k. Jakub Žofka z Dobroſchic.

Na lěto 1865 zapłacźi: P. P. z K.

Zemrjety ſobuſtaw: Pětr Grofa, kubleṙſki ſyn z Kocźiny, 25. měrca.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Zemrjetej: Hana, dź. kublerja M. Wagnera ze Smolic, 7 lět;
Haṅža Helena, dź. žiwnoſcźerja Jakuba Vita Krala z Małſec, 3 měſ.

Z Radworja. Kſchcźeni: Hana Marija, dź. Pětra Barto z Měrkowa; Marija
Auguſta, dź. Jakub Janaka z Khelna; Jan, ſ. Jakuba Heṅki z Radworja;
Madlena, dź. Pětra Wjeraba z Khelna. — Zemrjetaj: Madlena, wud. njeboh
Pětra Wobzy z Khelna, 84 l. 4 m. 2 dnj.; Mikławſch Mróz z Kamjeneje, 54
l. 11 m. 23 dnj.

Róžowc

najzbóžniſcheje knježny z rozpominanjemi a modlitwami. Za domjacu
pobožnoſcż zrjadował Handrij Ducžman. Zeſchity płacżi 15 np.

Rjana knižka wo Philippsdorfje, z dweju němſkeju lětneju rozprawow wot
kapłana Storcha wuſtojnje zeſtajana, je wuſchła pod mjenom:

Hnadowny wopyt ſwjateje Marije we Philippsdorfje.

(Tſecźi dźěl dobytka je za cyrkej we Philippsdorfje poſtajeny.)

Ta knižka je za 5 nſl. na pſchedań pola knihikupcow Smolerja a Pjecha w
Budyſchinje, pola pſchekupcow Horniga a Welsa w Kulowje, pola M. Horniga
w Khróſcźicach a pola kapłana w Radworju. Tež expedicije Póſła ju rady
kóždomu wobſtaraja.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 8. 17. hapryla 1869. Lětnik 7.♠

Oekumeniſki koncil.

Pomału, ale z wěſtoſcźu pſchihotuje a bliži ſo podawk, kotryž budźe hako
měznik ſtacź mjez ſtarym a nowym cžaſom, haj tutón nowy cžas zapocžecź.
Na tutón podawk cžakaja wſchitke ludy a wſchitcy ludźo, pak z bojoſcźu
abo z hněwom, pak z wjeſołoſcźu a wutrobnej nadźiju. Tónle žadny podawk,
kajkiž naſchi prjedownikojo po cyłych tſjoch lětſtotytkach widźeli
njejſu, je ökumeniſki koncil abo powſchitkowna cyrkwinſka zhromadźizna,
kotraž ma ſo 8. decembra tutoho lěta we Romje zhromadźicź. Wſchudźom
rycži a piſa ſo wo tutej zhromadźiznje a kóždomu katholſkomu
kſcheſcźanej ma bycź naležna winowatoſcź, zo by tež wo tutej wěcy prawy
nahlad měł napſchecźo wſchelakim zaſchmjatanym měnjenjam njepſchecźelow
cyrkwje a kſcheſcźanſtwa. Tohodla zda ſo pſchiſłuſchne bycź, zo tež
„Katholſki Poſoł“ ſwojich lubych katholſkich Serbow wo tutej wulkej
zhromadźiznje powucži.

♣I.♠

1) Hladajo na to, ſchto maja wſchitke hłowne cyrkwinſke zhromadźizny
mjez ſobu pſchezjedne, praſcha ſo najprjedy: ſchto je koncil abo
cyrkwinſka zhromadźizna? Je to na prawe waſchnjo powołana zhromadźizna
biſkopow katholſkeje cyrkwje k wuradźowanju naležnoſcźow wěry,
cyrkwinſkeje cźahnitby a kſcheſcźanſkoho žiwjenja.

Njedźiwajo na te zhromadźizny, we kotrychž ſo jeno biſkopojo někotrych
krajow abo krajinow k wuradźowanju ſwojich woſebitych, domjacych
naležnoſcźow ſkhadźuja, złožimy tudy ſwoju kedźbnoſcź na te
zhromadźizny, k kotrymž ſu wſchitcy biſkopojo katholſkoho ſwěta
powołani.

Prawo a winowatoſcź, tajku cyrkwinſku zhromadźiznu wopytowacź a tam
hłoſowacź, maja wſchitcy katholſcy biſkopojo; pſchetož woni ſu wot Boha
poſtajeni paſtyrjo a wucžerjo Jězuſowoho ſtadła, ſwědkojo Jězuſoweje
wěry a ſudnikojo <pb n="58"/>duſchow po božim prawje. Z boka nich
dowoluje ſo tež kardinalam, generalam a abtam cyrkwinſkich rjadow
ſobuhłoſowacź. K tomu powołani wucženi měſchnikojo a diakonojo ſmědźa
hako wuradźerjo ſobuſkutkowacź. Cžaſto ſu na koncilach tež wotpóſłani
kſcheſcźanſkich wjeŕchow, tola nimaja woni nicžo wuradźecź, ale ſu jeno
ſwědkojo biſkopſkich wuradźenjow.

Kak wjele biſkopow ma na tajkej zhromadźiznje pſchitomnych bycź, njeje
poſtajene; doſaha, zo ſu wſchitcy pſcheproſcheni a k zhromadźiznje
powołani, zo ſo kóždomu biſkopej zaſtup dowoli a zo ſu wjetſche krajiny
pſchez nich zaſtupjene.

2) Hdyž ſu katholſcy biſkopojo ſtawy, je bamž hłowa tajkich
zhromadźiznow. Wón dźě je tón, kotryž ma wot Jězuſa móc datu, paſcź
Jězuſowe wowcy a jehnjata. Na hłós tutoho najwyſchſchoho paſtyrja
zhromadźeja ſo biſkopojo, pod joho (abo joho pomjenowanoho naměſtnika)
nawjedowanjom woni wuradźeja, bamž jich wobzamknjenja wobkrucźuje, a
móže, je-li trjeba, tajku zhromadźiznu rozpuſchcźicź. Bjez bamža bychu
biſkopojo byli kaž wowcy bjez paſtyrja, kaž cźěło bjez hłowy; z nim
zjenoſcźeni wucžinja woni žiwe wucžeŕſtwo Jězuſoweje cyrkwje a jich
zhromadźizna runja ſo tamnej ſławnej zhromadźiznje ſwjatych japoſchtołow
wokoło prěnjoho bamža ſwjatoho Pětra we Jeruzalemje (wokoło lěta 50 po
Jězuſowym narodźe, Jap. ſtaw. 15, 6—29), a ma teſame prawa, wažnoſcź a
nahladnoſcź. Schtož woni poſtaja a wucžinja, płacźi wſchitkim
kſcheſcźanam a ze zjenoſcźenymi mocami prócuja ſo wſchitcy biſkopojo,
tute poſtajenja we ſwojej woſadźe wukonjecź. Kóždy kſcheſcźan bjerje
tele poſtajenja podwolnje a rady horje, dokelž wě, zo to njejſu
cžłowjeſke poſtajenja, ale porucženja po božej woli. Na kóždej tajkej
zhromadźiznje katholſkoho biſkopſtwa dopjelnjuje ſo Jězuſowe ſlubjenjo:
„Ja ſym z wami wſchitke dny hacž do ſkóncženja ſwěta“ (Mat. 22, 20), a
„hdźež ſo dwaj abo tſjo we mojim mjenje zhromadźa, tam ſym ja ſrjedźa
mjez nimi“ (Mat. 18, 20). Kóždej tajkej zhromadźiznje je pomoc a
rozſwětlenjo ſwjatoho Ducha wěſte, po Jězuſowych ſłowach: „Hdyž pak
tamny Duch wěrnoſcźe pſchiṅdźe, budźe was wſchitku wěrnoſcź wucžicź“
(Jan 16, 13). Kaž tamna prěnja jeruzalemſka zhromadźizna — móže nětko
tajka zhromadźizna cyłoho biſkopſtwa prajicź: „Swjatomu Duchej a nam je
ſo ſpodobało atd.“ (Jap. ſtaw. 15, 28).

Dokelž dha ſwjaty Duch tajkule zhromadźiznu wožiwja, rozſwětluje a
nawodźuje, maja ſo wſchitke poſtajenja we naſtupanju wěry a pocžinkow
(Sitten) hako bójſke a njezmylne pſchiwzacź: pſchetož „Duch Wótca je,
kiž z nich rycži“ (Mat. 10, 20), a płacźi Jězuſowe ſłowo: „Schtóž was
ſłyſchi, ſłyſchi mje; a ſchtóž was zacpěje, zacpěje mje; ſchtóž pak mje
zacpěje, zacpěje toho, kotryž je mje póſłał“ (Luk. 10, 16). We
wſchitkich cžaſach dha je płacźiło, zo ſo tón ſam z cyrkwje Jězuſoweje
wuzamka, ſchtóž ſo tajkej powſchitkownej cyrkwinſkej zhromadźiznje
ſpjecźuje.

3) Tajka cyrkwinſka zhromadźizna njeſtara ſo wo ſwětne naležnoſcźe, ale
naležnoſcźe cyrkwje, naležnoſcźe wěry, naležnoſcźe naſchich duſchow.
Wona njedźěła tež žane nowe wucžby, ale pſchepytowawſchi ſwjate piſmo a
ſwjate podawizny wupraji wona jaſnje a zjawnje, ſchto je ſo wo tej abo
tamnej wěcy pſchecy a wſchudźom wěriło, abo ſchto z powſchitkownych
wěrnoſcźow wěry ſcźěhuje. We naſtupanju cyrkwinſkeje cźahnitby poſtaja
wona, ſchtož je we wſchelakich cžaſach k wjetſchej <pb n="59"/>cžeſcźi
božej a k zbóžnoſcźi duſchow wužitne a k dobromu kſcheſcźanſkomu
žiwjenju ſpomožne.

Tohodla powoła ſo tajka zhromadźizna woſebje tehdom, hdyž błudne wucžby
naſtawaja a ſo rozſchěrjeja; cyrkej pozběhuje ſwój hłós napſchecźo
błudam a błudnikam, zo by ſwět wjedżał, hdźe je Khryſtus a hdźe Belial
(t. j. zły duch, hako nan łžě a njewěrnoſcźe), zo bychu ſo do
poſłuſchnoſcźe a zjenocźenſtwa wrócźili, kotſiž běchu pſchez błud wot
cyrkwje woteſchli a ſo wotſchcźěpili. Tajke zhromadźizny buchu powołane,
hdyž běchu ſo wopacžnoſcźe a złóſcźe do kſcheſcźanſkoho žiwjenja
zapletłe a wone porjedźachu žiwjenjo a wuſtajichu nowe duchowne brónje
napſchecźo nowym wopacžnoſcźam. Tež we cžaſach, hdyž mócni
njepſchecźelojo kſcheſcźanſtwej ſchkodu a zahubjenjo hrožachu, zeńdźechu
ſo cyrkwinſke zhromadźizny, zo bychu ſrědki wuradźowałe, z kotrymiž měła
ſo cyrkej Jězuſowa a kſcheſcźanſki lud zakitacź.

4) We ſtawiznach Jězuſoweje cyrkwje namakamy z boka wulkeje mnohoſcźe
podźělnych zhromadźiznow za woſebite kraje dotal 18 powſchitkownych abo
ökumeniſkich cyrkwinſkich zhromadźiznow: We Jeruzalemje (wokoło lěta
50); 2 we Niceji (w l. 325 a 787); 4 we Konſtantinoplu (w l. 381, 553,
680 a 869); we Efeſu (w l. 431); we Chalcedonje (w l. 451); 4 lateranſke
we Romje (w l. 1123, 1139, 1179 a 1215); 2 we Lyonje (w l. 1245 a 1274);
we Viennje (w l. 1311); we Florencu (w l. 1439) a we Triencźe (wot 1545
hacž do 1563).

Kak wjele ſu wſchitke tele cyrkwinſke zhromadźizny k zakitanju a
zdźerženju cžiſteje wucžby Jězuſoweje, k rozſchěrjenju a pozběhnjenju
ſwjateje cyrkwje, k porjedźenju a polěpſchenju cžłowjeſkoho towaŕſtwa
ſkutkowałe a tak nic jeno božu cžeſcź pſchiſporjałe a zbožo a derjeměcźo
cžłowjeſtwa ſpěchowałe, — je z njewuhaſnitym piſmom we ſtawiznach
cyrkwje a ſwěta zapiſane a jeno njerozhladany njewědomc abo złowólny a
zawiſtny pſchecźiwnik móže žohnowane a wozbožace ſkutkowanjo
powſchitkownych cyrkwinſkich zhromadźiznow prěcź. Wobſchěrniſche
rozpiſanjo tutoho by wjacy měſtna žadało, hacž wulkoſcź tutoho liſtna
dowola. Tohodla woſtajiwſchi wſchitko to wobrocźmy ſwoju kedźbnoſcź tej
powſchitkownej cyrkwinſkej zhromadźiznje, kotraž ma ſo we najbližſchim
cžaſu (8. decembru 1869) we Romje zhromadźicź.

(Skóncženjo.)

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. We wſchitkich cyrkwjach naſcheje diöceſy je ſo 50lětny
měſchniſki jubilej ſwjatoho wótca takle ſwjecźił. Boža mſcha z
wuſtajenjom Božoho Cźěła bu za ſwjatoho wótca woprowana, prědowanjo
rycžeſche wo wažnoſcźi tohole dnja a ſwjedźenja, a na to ſpěwaſche ſo
♣Te Deum.♠ We wſchěch naſchich woſadach běſche tež jara wjele ludźi
njedźelu k Božomu blidu. W Budyſchinje běſche pod wjedźenjom k.
njedźelſkoho prědarja Hermanna ſtejace towaŕſtwo rjemjeſniſkich
(Geſellenverein), podpjerane wot katholſkich wucžerjow, ſeminariſtow a
někotrych knježnow, kraſny ſwjedźeńſki wjecžor pſchihotowało, na kotryž
běſche <pb n="60"/>wjele hoſcźi z měſta a ze wſow pſchiſchło. W prěnim
dźěle programma hrajeſchtaj dwaj młodźencaj jubelouverturu na klavirje.
Na to dźeržeſche k. tachantſki vikar Dienſt jara wuſtojnu ſwjedźeńſku
rycž, w kotrejž rozpraji, kak móžemy po pſchikładźe Piusa ♣IX.♠ bycź
ſylni pſchez pſchezjenoſcź a jednotu, wužitni w ſwěrnoſcźi ſwojoho
powołanja a we woprowanju ſebje ſamych, a zwjeſeleni we nadźiji a
dowěrje na Boha. W kóždym wotdźělenju běſche ſkóncžne nałoženjo na
towaŕſtwo a joho ſobuſtawy. Na to ſpěwachu ſeminariſcźi Schönowu
jubelhymnu pod wjedźenjom k. ſeminarſkoho wucžerja Bergmanna. Potom
ſpěwaſche knježna Schmidekec ariu z Händelwoho Meſſiasa, k. wucžeŕ
Schmidek kavatinu z oratoria „Paulus“, knježna Neubnerec jenu Mozartowu
kantatu, ſeminariſtojo pſchidachu hiſchcźe Greithowe gloria, a duett
(dwójny ſpěw) wot knježnow Wolfec a Schmidekec wobzankny prěni ſpěwny
dźěl. W drnhim dźěle hrajachu rjemjeſniſcy ſami dźiwadłown hru (theater)
„Józef a joho bratſja“ wot Haſerta we pjecź wotdźělenjach. W tym
pſchikhadźeju Jakub, joho 12 ſynow, jaſtwownik a pozdźiſchi zaſtojnik
Józefowy, ſłužownik toho ſamoho (mór), druhi jaty mór, kralowy pjekaŕ a
naliwaŕ, komornik, Jakubowy wotrocžk Elieſer, dwaj egiptſkaj pſchekupcaj
a jedyn officir. Cyły dołhi kruch běſche jara derje nawuknjeny, a bu
wubjernje prědkſtajeny, tak zo po kóždokrócźnym ſpuſchcźenju zawěſchka
pſchihladowarjo dźakownje z rukomaj kleſkachu. Hrajerjo ſami, kotſiž ſu
wſchitku móžnu prócu na nawuknjenjo nałožili, a tež cźi, kotſiž ſu jich
hromaduhracźo dowucžili, zaſłuža najhorcyſchi dźak. Po ſkóncženym ſpěwje
a pſchedſtajenju, ſchtož woboje hromadźe pſchez tſi hodźiny trajeſche,
běſche hiſchcźe zhromadna wjecžeŕ za tych, kotſiž chcychu tam woſtacź.
Pſchi tej ſamej buchu někotre dźakowne ſławy wunjeſene, bjez nimi prěnja
wězo na ſwjatoho wótca. Tónle dźeń budźe wěſcźe dołho we wopomnjecźu za
wſchitkich, kiž ſu jón na te abo druhe waſchnje ſobu ſwjecźili!

Z Budyſchina. Na tudomnym wucžeŕſkim ſeminaru pſchihotuje ſo 12
młodźencow na wucžeŕſtwo. W präparandſkim wotdźělenju pak je 24
ſchulerjow, kotſiž chcedźa z dźěla do wucžeŕſkoho ſeminara, z dźěla pak
wotbudu tam nižſche gymnaſialne klaſſy. Schtóž chce ſwojich ſynow na
präparandu dacź, ſcžini najlěpje, hdyž jich prjedy do tachantſkeje
ſchule ſcźele, dokelž maja tu kóždy dźeń 5 hodźinow ſchulſku wucžbu,
bjez tym zo móža ſo na wſach jenož 3 hodźiny w ſchuli wucžicź.
Studirowanych ludźi my katholſcy we Łužicy a Sakſkej hiſchcźe jara
trjebamy, nic jenož duchownych, ale tež prawiznikow, lěkarjow atd. To
móhli ſebi woſebje zamožniſchi ludźo we pomjatku wobkhowacź a na ſwojich
ſynow tež w tym naſtupanju něſchto wažicź!

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Hacžrunje ſmy pſcheſtupjenjo grofy Schönburga hižo zkrótka
wozjewili, podawamy tola rady hiſchcźe někotre nadrobnoſcźe po
nowiſchich powjeſcźach. Tónle rjany ſwjedźeń ſta ſo na dnju ſ. Józefa w
klóſchtrje redemtoriſtow (♣Villa Caserta♠) w Romje. Grofa Karl Heinrich
ze Schönburg a joho mandźelſka Adela rodźena grofina Rechtern-Limpurg
wotpołožiſchtaj katholſke wěrywu<pb n="61"/>znacźo we pſchitomnoſcźi
wjele woſobnych knježich, woſebje z Němſkeje, do rukow kardinala
Reiſacha a doſtaſchtaj wot njoho ſ. ſakrament firmowanja a wołtarja.
Pſched kóždym teju ſakramentow dźeržeſche kardinal hnujacu rycž,
wobrocźeneju pſchi tym bratra a ſotru mjenujo. Hdyž bě ſkóncžnje
kardinal ♣Te Deum♠ zaſpěwał, ſpěwaſche cyła zhromadźizna z horcym dźakom
ſobu. Bamž pocžeſcźi k. grofu z pſchipóſłanjom kwětkow. Grofa Schönburg
je wjele pucźował a rakuſki officir pobył, pſchez cžož je katholſku
wucžbu zeznał a lubowacź nawuknył. Tež pſcheſtupjenjo joho ſotry Marije,
nětko grofiny Quadt-Jsny, běſche joho k tomu měło, zo katholſku wucžbu
ſchtudowaſche. Wotradźeli běchu jomu a joho mandźelſkej pſcheſtupjenjo
doſcź jara pſchez hrožace a pſchecźelne liſty. Pſched pſcheſtupjenjom
pſchijědźeſchtaj ſtarſchej knjeni grofiny do Roma a žadaſchtaj
rozrycženjo z němſkim proteſtantſkim prědarjom. To tež młoda grofina
pſchida, ale tež prědaŕ njemóžeſche ju pſchi jeje pſchepokazanju a
wotmołwjenjach khabłatu ſcžinicź. Nětko ſtaj ſo ſtarſchej ſpokojiłoj.
Ale w Sakſkej haruja nowiny hiſchcźe jara na k. grofu Schönburga. Kaž ſo
powjeda, je wón tak mjenowane konſiſtorialne prawa ze ſwojeje ſtrony za
ſchönburgſke receſſ-knjejſtwa druhim lutherſkim grofam rady wotſtupił;
patronatſke prawo pak jomu wzacź njemóža!

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Němſka. We wſchěch wjetſchich cyle abo z wulkoho dźěla katholſkich
měſtach běchu na bamžowym jubileju wulkotne ſwjatocžnoſcźe, kemſche,
zhromadźizny, wobdarjenjo khudych, koncerty, illuminacija, cźahi z
faklemi atd. Najžiwiſcho a najkraſniſcho je drje w Kölnje nad Rajnom
było; tamniſchi dom (cyrkej) je ſo pſchi illuminacii dyrbjał woprawdźe
wulkotny pokazacź!

Z Paderborna. Bonifacijowe towaŕſtwo je w poſlenich tſjoch lětach 28
nowych duchownſkich ſtacijow załožiło, tak zo ma nětk 129 měſtow
zaſtaracź, hdźež wone duchownych pak z dźěla, pak cyle zdźerži. Bjez
tutym je tež zda za katholſkoho duchownoho w Sebnicy w Sakſonſkej
poſtajena; tola pak ſo tónſamy hacž dotal njeje zapokazał, dokelž ſo to
hiſchcźe wſchelakich napſchecźiwnoſcźow dla ſtacź njeje mohło. Nowych
ſchulow bu 45 za tón cžas załoženych, tak zo nětk towaŕſtwo ſ.
Bonifacija 149 ſchulow, kiž je wone załožiło, zaſtara. K.

Z Frankfurta. Adreſſa na ſ. wótca k joho jubileju bu we 24 biſkopſtwach
Němſkeje podpiſana a doſta 1,260,000 podpiſmow, ze Sakſonſkej 2936
podpiſmow, bjez nimi naſch kral a pryncaj Albert a Jurij. Tak daloko
hacž je znate, ſcźelechu 8 bajerſke biſkopſtwa 72,000 ſchěſnakow hako
woſebity wopor, biſkopſtwo Paderborn 19,000 tol.; biſkopſtwo Münſter
24,000 tol.; Wrótſława 20,000 tol.; Sakſonſka z wobej diöceſow 2038
tol.; Fulda 3231 ſchěſnakow; Hildesheim 9000 nórtow; Rottenburg 41,356
nórtow a t. d. Limburg załoži jenu miſſionſku ſtaciju. Wot tych druhich
diöceſow daliſche znate njeje, jenož wot Ermlanda a Culma (hdźež je
wjele Polakow) wěmy, zo budźa pjenjezy, k tomu nawdate, za woſebite
naležnoſcźe diöceſy nałožecź.

<pb n="62"/>

Z Krakowa. Rabin (židowſki duchowny) Wiśnicki tudy daſche ſo 21. měrca
kſchcźicź w cyrkwi dominikanow w pſchitomnoſcźi wjele pobožnych.
Sakrament kſchcźeńcy a potom tež wołtarja wudźěli jomu faraŕ
Serwatowſki. General Kraſzewſki a grofina Marcellowa Kraſicka
kmótſeſchtaj.

Z Roma. Dźeń 10. hapryla běſche cyrkej ſ. Pětra woſwětlena a 11. bě cyłe
měſto illuminirowane a tež wulka wohnjohra (Feuerwerk). Bajerſki wjeŕch
Löwenſtein powoła zhromadźiznu woſobnych Němcow do wojeŕſkoho kaſina
(bjeſady), zo by wſcho trěbne ſo wuradźiło dla pſchepodacźa adreſſy a
darow (1 million frankow). W němſkej narodnej cyrkwi běſche na
jubilejſkim dnju ſwjatocžna Boža ſłužba, pſchi kotrejž k. kanonik
Moufang z Mainza prědowanjo dźeržeſche. Tež w cyrkwjach druhich narodow
běſche ſwjedźeń. Italſka młodoſcź je pſchez deputaciju ze
zbožopſchejacej adreſſu 250,000 frankow pſchepodała. Knjenje italſkoho a
cuzoho zemjanſtwa ſu tež woſebitu adreſſu a nahladne dary bamžej
pſchepodałe. Wowka wójwody Roberta z Parma póſła bamžej 100,000 frankow.
Wuheŕſka deputacija pſchepoda někotre ſta tyſac frankow. Tež z
Francózſkeje, Belgiſkeje, Jendźelſkeje a Schpaniſkeje pſchińdźechu
deputacije. Pius ♣IX.♠ je wjele wotſudźenych politiſkich złóſtnikow
wobhnadźił. Cuzych ze wſchěch krajow je tu jara wjele. Dźeń 11. hapryla
wozjewjachu wutſěle z kanonow na jandźelſkim hrodźe a zwonjenjo
zapocžatk ſwjedźenja. Wokoło 8. hodźiny dźeržeſche bamž mjelcžacu Božu
mſchu we ſ. Pětrowej cyrkwi z wulkej aſſiſtencu. Połdra ſta ludźi bu k
Božomu blidu pſchipuſchcźene, najprjedy ſchtyrjo hólcžata ze ſyrotnoho
domu Tata Giovanni, bjez nimi młody Mortara (ſyn židowſkeju ſtarſcheju,
pſchi kotrohož wobrocźenju bě wulka hara w europiſkich nowinach). Po
Božej mſchi wudźěli ſwjaty wótc japoſchtołſke požohnowanjo pſchitomnym a
potom ſta ſo zbožopſchecźo pſchez najwoſobniſchich zaſtojnikow a
wotpóſłanych. Popołdnju po pſchedſtajenju, pſchepodacźu adreſſow a po
pſchipuſchcźenju k wokoſchenju nohi (t. r. kſchiža na bamžowym cžriju),
dźeržeſche bamž dlěſchu italſku rycž. Wón prajeſche, zo budźe katholſka
cyrkej pſchecy dobywacź pſchecźiwo ſwojim zjawnym a potajnym
njepſchecźelam. Hdyž bě ſkóncžnje z dobrej nadźiju na pſchichod cyrkwje
ſpomnił, wudźěli wón požohnowanjo a bu ze ſławu poſtrowjany. Na
torhoſchcźu pſched ſ. Pětrowej cyrkwju hrajeſche bjez tym wojeŕſka
hudźba. Popołdnju wudźěli bamž tež požohnowanjo měſtej a ſwětej z
balkona ſ. Pětroweje cyrkwje. — Bamž je wyſche zbožopſchecźow pſchez
póſłancow tež direktne zbožopſchecźa doſtał wot monarchow Pruſkeje,
Jendźelſkeje, Ruſowſkeje a Würtembergſkeje; dale ſu jomu gratulirowali
wotehnata khěžorowa z Mexika, kralowna Iſabella, wójwoda z Toskany a
wjele pryncow atd. — Wulkowjeŕch Wladimir z Ruſowſkeje je tydźeń prjedy
pola bamža pobył a wot njoho pſchecźelnje powitany był. — Bamž je na
ſwojim jubileju khudym, tež z tamniſcheje židowſkeje woſady, wjele
wudźělił; bohacźi židźa běchu k tomu tež wjele płatu pſchepodali.

Z Roma. Dźeń 12. hapryla je bamž na Božej mſchi pſchitomny był we
hoſpitalu ♣Tata Giovanni,♠ dokelž je ſo wón na tymle dnju lěta 1850 z
Gaety domoj wrócźił. Tohorunja běſche potom pſchi ♣Te Deum,♠ kiž bu pola
ſ. Hańže ♣extra muros♠ dźeržane, dokelž bě bamž na tymle dnju lěta 1855
pſchi ſpadnjenju jenoho wjelba tam njezranjeny woſtał.

<pb n="63"/>

Z Roma. Cuzych běſche na bamžowym jubileju pſchez 80,000. Tež wjele
wotpóſłanych ze wſchelakich měſtow bamžowoho kraja je ſem pſchijěło z
darami wſchelakich ſwojich produktow (wupłodow), z kotrymiž chcychu
bamža a joho wójſko zwjeſelicź. Tu je luboſcź widźecź!

Z Roma. W nowinach ♣La Vergine♠ podawa bamžowy komornik mjena tych
bamžow, kotſiž ſu 50lětny měſchniſki jubilej ſwjecźili. Su to: Jan
♣XXII.,♠ Rjehoŕ ♣XII.,♠ Kalixt ♣III.,♠ Pawoł ♣III.,♠ Pawoł ♣IV.,♠
Innocenc ♣X.,♠ Klemens ♣X.,♠ Innocenc ♣XII.,♠ Benedikt ♣XIII.,♠ Klemens
♣XII.,♠ Benedikt ♣XIV.,♠ Pius ♣VI.,♠ Pius ♣VII.♠ a Rjehoŕ ♣XVI.♠
Woſebity ſwjedźeń a k tomu tak wulkotny pak njeje žadyn ſwjecźił hacž
naſch Pins ♣IX.♠

Z Roma. Swjaty wótc je tež pſchez telegraf wjele zbožoyſchecźow doſtał.
Na pſchedwjecžorje ſwjedźenja pſchińdźe tež z Baltimore z Ameriki jedyn
łacźanſki zbožopſchejacy telegramm w mjenje Němcow we zjenocźenych
ſtatach.

Schpaniſka. Sejm (kortes) dotal krala, kotrohož tola wjetſchina
wobydlerjow žada, hotowoho nima. Nan portugalſkoho krala, kotromuž
chcychu ſchpaniſku krónu poſkicźicź, je ſo do prědka za ſebje a ſwoju
ſwójbu zapowjeł. Snadź ſkóncžnje jedyn z republikanſkich generalow ſebi
krónu na hłowu ſtaji. Njeſpokojnoſcź pſchibjera, dokelž krajny dołh a
dawki pſchecy roſtn. W někotrych wjetſchich měſtach ſu z nowa zběžki
byłe. Tež bohata kupa Kuba (w Americy) ſo najſkerje wot Schpaniſkeje
wottorhnje.

Francózſka. Nowiny „Univers“ ſu k bamžowomu jubileju 1,116,000 frankow
nahromadźiłe. Dary ze wſchěch krajow do Roma póſłane wucžinja drje pjecź
milijonow frankow.

Amerika. Tež z najdaliſchich krajow za morjom póſłachu ſwjatomu wótcej
dary z adreſſami. Tež najkhudſchi katholſcy ſo na woporach wobdźělichu a
wſchelacy darichu te ſlěborne pjenjezy, kotrež běchu ſebi na wopomnjecźo
ſkhowali. W dwěmaj woſadomaj měſta Baltimore zeſkładowachu 600 puntow
ſterlingow.

(Pius ♣IX.♠ a joho dźěławoſcź.) Pius ♣IX.,♠ naſch najwyſchſchi biſkop,
je 257. bamž a naſtupnik ſwjatoho Pětra. Boža ruka je najwſchelakoriſche
dopuſchcźenja a wodźenja tohole na ſkutkach a pocžinkach bohatoho
žiwjenja, krocžele joho młodoſcźe, kaž podewzacźa joho mužſkich lět
pſchewodźała. Ze wſchelakimi wobſtejnoſcźemi žiwjenja dyrbjeſche ſo wón
pſchez ſwoje ſamſne nazhonjenjo zeznacź, w najwažniſchich cyrkwinſkich
zarjadowanjach ſo wuwucžicź, waſchnja a potrjebnoſcźe Europy kaž tež
najdaliſchich ludow Ameriki widźecź a ſkóncžnje pſchez dołholětnu ſchulu
cźeŕpjenja ſo pſchihotowacź, hacž bu k wuwjedźenju božich wotpohladanjow
wot toho Knjeza na ſtoł ſ. Pětra pozběhnjeny a hako naměſtnik
Khryſtuſowy poſtajeny. Hako cžłowjek, hako kſcheſcźan, hako wyſchſchi
měſchnik je ſebi Pius ♣IX.♠ luboſcź wěriwych a pſchipóznacźo cyłoho
ſwěta dobył. Joho miłoſcź a ponižnoſcź, joho dobrocźiwoſcź a darniwoſcź
pſchecźiwo khudym, joho nadobne myſle za wſchitko wěrne a rjane, za
wědomnoſcź a wumjeńſtwo (kunſt) ſu znate. Wjele ſchpitalow a khěžow za
khudych, wjele ſchulow a wuſtawow w Romje a w druhich měſtach dźakuje
jomu ſwoje wobſtacźo. Naſtupajo japoſchtołſku dźěławoſcź Piusa ♣IX.♠
ſpominamy, kak je wón w najdaliſchej Aſii a Auſtralii, w połdniſchej a
połnócnej <pb n="64"/>Americy a tež w njepſchiſtupnych puſcźinach Afriki
15 japoſchtołſkich vikariatow, 1 japoſchtołſku delegaciju a 6
japoſchtołſkich präfekturow, potajkim 22 wyſchſchopaſtyŕſkich
miſſionſkich měſtnow załožił a z cyła w załožowanju nowych
arcbiſkopſtwow a biſkopſtwow, haj cyłych cyrkwinſkich provincow jara
dźěławy był. W druhich ſwětadźělach (zwonka Europy) ſamo załoži wón 6
arcbiſkopſtwow a 67 nowych biſkopſtwow, potajkim z mjenowanymi 22
japoſchtolſkimi vikariatami 90 wyſchſchopaſtyŕſkich ſtołow. Runje tak
załoži wón w Europje (w Rakuſkej, Francózſkej, Schpaniſkej, Italſkej,
Hollandſkej a Jendźelſkej) znowa 19 arcbiſkopſtwow a pſchida 40 nowych
biſkopſtwow, tak zo je wón, hdyž k arcbiſkopſtwam pozběhnjene
prjedawſche biſkopſtwa ſobu licžimy, załožił: 25 arcbiſkopſtwow, 107
biſkopſtwow, 22 japoſchtołſkich vikariatow z biſkopami. To dawa 154
nowych biſkopſkich ſtołow. Hdyž je z cyła arcbiſkopſkich a biſkopſkich
ſtołow z biſkopami ♣in partibus♠ wokoło 1000, dha móžemy prajicź, zo je
Pins ♣IX.♠ w cžaſu ſwojoho knježenja dwě tſecźinje tych ſamych
wobſadźił, někotre hižo druhi krócź; pſchetož wón je hižo pſchez 800
biſkopow wobkrucźił. Kak wjele je wón za wěru, cźahnitbu a
bohuſłužownoſcź cžinił, je znate. (Hladaj tež K. Poſoł, 1865, Pius ♣IX.♠
hako bamž a hako kral.)

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1869: kk. 213. Handrij Najcž z Bělcžec; 214. Mikławſch
Hajna ze Słoneje Borſchcże; 215. wucžeŕ J. Pjetaſch z Khróſcźic; 216. M.
Běrowa z Kopſchina; 217. J. Kummer z Cžaſec; 218. Cyž ze Zyjic; 219.
Michał Haſchka ze Sulſchec; 220. Jakub Kokla z Khróſcżic; 221. Marija
Strancowa ze Žuric; 222. priorka ♣R. V.♠ Paula z klóſchtra Marijnoho
Doła.

Dobrowólne dary: Jakub Kokla z Khróſcźic 5 nſl.; ♣R. V.♠ knježna priorka
Paula 15 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżeni: Michał Mikławſch, ſ. Jakuba Laukusa z podhroda;
Louis, ſ. Wylema Rohdy z B.; Jan Jurij, ſ. wojnarja A. Nowaka z B.;
Jurij Hugo, ſ. wojnarja Zarjeṅka ze Židowa. — Zemrjeta: Roſalia, wudowa
piſchcżeletwarjerja Rennera, 88 lět.

Róžowc

najzbóžniſcheje knježny z rozpominanjemi a modlitwami. Za domjacu
pobožnoſcż zrjadował Handrij Ducžman. Zeſchity płacżi 15 np.

W knihikupſtwje Smolerja a Pjecha tudy je na pſchedaṅ:

Wobraz Piusa ♣IX.♠ ze ſerbſkim podpiſmom: „K dopomnjenju na połſtalětny
měſchniſki jubilej Piusa ♣IX.♠“ Po jenym 5 np., za toleṙ 100.

Das Büchlein vom Papſte Pius ♣IX.♠ Von Herchenbach. 2 nſl. 5 np.

♣NB.♠ Wſchě katholſke druhe knihi ſo rady a ſpěſchnje wobſtaraja.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕui 15 nsl.♠

Cnrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 9. 1. meje 1869. Lětnik 7.♠

Oekumeniſki koncil.

♣II.♠

1) Pſchez cyłe 18 lětſtotytkow, kaž dołho katholſka cyrkej wobſteji,
wozjewja ſo hako najrjeńſcha hwězda paſtyŕſka ſtaroſcź a próca bamžow wo
cyrkej Jězuſowu, wo zbožo ludow a rozſchěrjenjo a wobkrucźenjo božoho
kraleſtwa na zemi. Na to ſpomina ſwjaty wótc, we „powołacym liſcźe“
prajicy: „Romſcy biſkopojo dha, nałožujcy tu wot Knjeza Khryſtuſa ſamoho
pſchez woſobu ſwjatoho Pětra po bójſku pſchepodatu móc a ſtaroſcź k
paſenju cyłoho Knjezowoho ſtadła, njejſu ženje zakomdźili, wſchitku
prócu na ſo bracź a wſchitku dobru radu pſchijecź, zo bychu wſchitke
ludy, ſplahi a narody wot ſkhadźenja ſłónca hacž do joho zakhada wucžbu
ſwjatoho ſcźenja ſpóznałe a khodźicy na pucźu wěrnoſcźe a ſprawnoſcźe
wěcžne žiwjenjo doſtałe. Wſchitcy wjedźa, z kak njewuſtawacej ſtaroſcźu
ſu ſo cźiſami romſcy biſkopojo prócowali pokład wěry, cźahnitbu a ſwjate
a wucžene kubłanjo měſchniſtwa, a ſwjatoſcź a doſtojnoſcź mandźelſtwa
ſchkitowacź a kſcheſcźanſke kubłowanjo młodźiny wobeju ſplahow wſchědnje
bóle pozběhowacź, a nabožnoſcź ludow, bohabojoſcź a pocžeſtnoſcź
pocžinkow hajicź a ſprawnoſcź zakitacź a tež pokoj, porjad a zbožownoſcź
ſwětnoho towaŕſtwa na wſchitke waſchnjo polěkowacź. Tež njejſu cżiſami
bamžojo, hdyž to za wužitne dźeržachu, woſebje we jara cźežkich
mucźenjach cžaſa a wobſchkodźowanjach naſcheje ſwjateje wěry a ſwětnoho
towaŕſtwa zakomdźili, powſchitkowne cyrkwinſke zhromadźizny powołacź, zo
bychu ze wſchitkimi biſkopami katholſkoho ſwěta, kotrychž je Duch ſwjaty
poſtajił, wobknježicź cyrkej božu, we zhromadnym wuradźowanju a ze
zjenoſcźenymi mocami wſchitko to pſchedwidnje a mudrje poſtajili, ſchtož
mohło woſebje k wuprajenju zaſadow wěry, k zahnacźu knježacych błudow, k
zakitanju, wujaſnjenju a rozwijenju katholſkeje wucžby, k ſchkito<pb
n="66"/>wanju a porjedźenju cyrkwinſkeje cźahnitby a wurjedźenju
pokaženych ludźacych pocžinkow dowjeſcź.“ (♣Litt. Ap. Pii IX. de oecum.
Conc.♠)

2) Taſama ſtaroſcź, kotraž je wot ſwjatoho Pětra ſem, kiž tuteje ſwojeje
luboſcźe dla je doſtał, paſcź Jězuſowe wowcy a jehnjata, pſchekhadźała a
ſo dale podawała wot bamža na bamža — wóſomnacźe lětſtotytkow dołho
hižon, — wona bydli połna a nadobna tež we wutrobje toho doſtojnoho
biſkopa, kotryž we naſchim cžaſu ſedźi na ſtole ſwjatoho Pětra we Romje.
Pius ♣IX.♠ znaje lěpje dyžli ſchtó druhi na cyłym ſwěcźe, potrěbnoſcźe a
dnchowne khoroſcźe naſchoho cžaſa, a wón wobžaruje wutrobniſcho dyžli
ſchtó druhi, zabłndźenjo a ſchkodu duſchow, pſchez Khryſtuſa wumoženych,
a bóle, dyžli ſchtó druhi, napina wón ſwoje mocy na to, zo by ſo
porjedźiło, polěpſchiło a pſched ſchkodu zwarnowało wſchitko, ſchtož
hiſchcźe je z pomocu božeje hnady móžno. Po dołhich rozwaženjach a
najnutrniſchich modlitwach dha je wón pſchi ſebi wobzamknył, napſchecźo
khoroſcźam naſchoho cžaſa nałožicź najmócniſche, najſylniſche a
najſpomožniſche lěkaŕſtwo, kotrež ſwjata cyrkej wobſedźi: powſchitkownu
cyrkwinſku zhromadźiznu.

Schtož běſche wón tak pſchi ſebi wobzamknył, to wupraji wón prěni krócź
zjawnje 26. junija 1867, hdyž běſche ſo pſchi pſchiležnoſcźi
wóſomnacźeſtowlětnoho wopomnjecźa martraŕſtwa ſwjateju japoſchtołow
Pětra a Pawoła wjacy hacž 500 biſkopow we Romje zhromadźiło. Wón
prajeſche: „Hižon dawno ſmy we myſli rozpomnjeli, ſchtož je ſo
wſchelakim z naſchich cžeſcźownych bratrow pſchi woſebitych
pſchiležnoſcźach wozjewiło, a nadźijamy ſo, zo budźemy to tež něhdy
dokonjecź móc, kaž khětſe budźe tu wot nas žadana pſchihodnoſcź:
mjenujcy zo ſwjatu ökumeniſku a powſchitkownu zhromadźiznu wſchitkich
biſkopow katholſkoho ſwěta wotdźeržimy, na kotrejž bychu ſo we
zhromadnych wuradźenjach a ze zjenoſcźenej prócu nuzne a wužitne ſrědki
woſebje napſchecźo telko złomu, z kotrymž je cyrkej boža tłócžena, z
božej pomocu nałožiłe. Z toho ſo wěſcźe ſtanje, kaž mamy najwjetſchu
nadźiju, zo budźe, po rozehnacźu ſměrkow błuda, z kotrymž ſu myſle
ſmjertnych pokryte, ſwětło katholſkeje wěrnoſcźe ſwoju zbožownu
ſwětłoſcź rozſchěrjecź, pſchez kotruž bychu woni z pomocu božeje hnady
wěrny pucź k zbóžnoſcźi a ſprawnoſcźi ſpóznali a na nim woſtali. Z toho
tež ſo ſtanje, zo budźe cyrkej kaž njepſchewinjene, derje zrjadowane
wójſko njepſchecźelſke poſpyty napſchecźnikow wotrazycź, napady złamacź
a nad nimi dobywajo kraleſtwo Jězuſa Khryſtuſa na zemi daloko a ſchěroko
roznjeſcź a rozplahowacź.“ (♣Alloc. Pii IX. die 26. jun.♠ 1867.)

Z wjeſołoſcźu powitachu zhromadźeni biſkopojo tele wulke a wažne ſłowa a
powjeſcź wo tym ſo ſpěſchnje po ſwěcźe roznjeſe a wſchitkich wocži
złožowachu ſo do Roma, cžakajo na hłós Jězuſowoho naměſtnika na zemi,
kotryž biſkopow k wulkej zhromadźiznje powoła. Lěto pozdźiſcho, 29.
junija 1868, wuṅdźe w Romje piſmo, pſchez kotrež bamž Pius ♣IX.♠
„zepjerajo ſo na móc, kotruž ma wot ſamoho wſchohomócnoho Boha Wótca a
Syna a Swjatoho Ducha po ſwjatymaj japoſchtołomaj Pětru a Pawole a na
radu a pſchihłoſowanjo cžeſcźownych bratrow kardinalow wotrjada ſwjatych
wobrjadow, pſchizjewja, pſchipowjeda, poſtaja a powoła ökumeniſku a
powſchitkownu cyrkwinſku zhromadźiznu, kotraž ma ſo we ſławnym měſcźe
Romje we pſchichodnym 1869. lěcźe we vatikanſkej baſilicy dźeržecź a <pb
n="67"/>wóſmy dźeń decembra, na ſwjatym dnju njewoblakowanoho podjecźa
božeje rodźicźeŕki knježny Marije zapocžecź, pokracžowacź a z božej
pomocu k Joho cžeſcźi a k zbožu cyłoho kſcheſcźanſkoho luda dokonjecź.“
Wón chce a porucža, zo dyrbja wſchitcy patriarchojo, arcbiſkopojo a
biſkopojo, kaž tež abtojo a wſchitcy druzy, kotſiž maja pſchez prawo abo
dowolenja móc, na powſchitkownych zhromadźiznach pſchebywacź a
hłoſowacź, na tule pſchizjewjenu cyrkwinſku zhromadźiznu pſchińcź abo ſo
pſchez zakońſcy połnomócnych zaſtupnikow zaſtupicź dacź.

Wot toho cžaſa cžinja ſo we Romje wſchitke pſchihotowanja a wuradźenja,
kotrež ſu k tajkej zhromadźiznje nuzne. Wyſche toho wuńdźe 8. ſeptembra
1868 japoſchtołſke piſmo na wſchitkich biſkopow orientalſkoho wobrjada,
kotſiž z japoſchtołſkim ſtołom zjenoſcźeni njejſu, we kotrymž bamž Pius
♣IX.♠ tutych biſkopow wopſchiſaha, napomina a nutrnje proſy, zo chcyli
tež woni na tule powſchitkownu cyrkwinſku zhromadźiznu pſchińcź, zo by
ſo ſtara luboſcź zaſy wobnowiła, měr zaſy wrócźił a po dołhich ſměrkach
zrudoby a po dołhotnej cźmě rozkory wſchitkim zaſy ſwětło žadaneje
pſchezjednoſcźe zaſwěcźiło. We piſmje wot 13. ſeptembra 1868, wſchitkim
proteſtantam a druhim njekatholikam wudatym napomina Pius ♣IX.♠
wſchitkich a kóždoho, zo chcyli ſo rozhladowacź, hacž hiſchcźe ſteja na
pucźu wot Khryſtuſa wupiſanym, kiž wjedźe k wěcžnej zbóžnoſcźi, a zo
chcyli zapſchijecź pſchiležnoſcź tuteje cyrkwinſkeje zhromadźizny a ſo
wutorhnycź prócowacź z poſtajenja, we kotrymž wo ſwojej zbóžnoſcźi
wěſtoſcź dobycź njemóžeja.[6]⁾

3) Runje we naſchim cžaſu je tajka zhromadźizna wužitna a nnzna, a
ſwjaty wótc pomjenuje we ſwojim powołacym piſmje někotre tajke khoroſcźe
naſchoho cžaſa, prajicy: „Hižon wſchitkim je znate a wědomo, kak
zatraſchny wichor nětko howri napſchecźo cyrkwi a wot kotroho a kak
wulkoho złoho je cžłowjeſke towaŕſtwo domapytane: ♣a)♠ wot najwjetſchich
njepſchecźelow Boha a cžłowjekow je katholſka cyrkej, jeje zbožowna
wucžba, cžeſcźowna móc a najwyſchſcha nahladnoſcź tutoho japoſchtołſkoho
ſtoła pſchimana a poteptana; ♣b)♠ wſcho ſwjate zacpěte a cyrkwinſke
kubła kranjene; ♣c)♠ biſkopojo a nahladni božim ſłužbam podacźi mužojo a
katholſcy zmyſleni cžłowjekojo ſu na wſchě waſchnjo pſcheſcźěhani,
klóſchtyrſke zjenocźenſtwa zběhnjene; ♣d)♠ bjezbožne knihi a mórapołne
cžaſopiſy a wſchelakore najſchkódniſche ſekty wſchudźom rozſchěrjene;
♣e)♠ wucženjo wboheje młodoſcźe je ſkoro wſchudźom duchowſtwej wzate, a
ſchtož je hórſche, na nic mało měſtach wucžerjam njeſprawnoſcźe a błuda
pſchepodate; ♣f)♠ pſchez to je ſo k naſchej a kóždoho dobroho
najwjetſchej zrudobje a k nihdy doſcź wopłakujomnej ſchkodźe duſchow
rozſchěriła bjezbožnoſcź, ſkaženjo pocžinkow, rozwuzdźena ſamowólnoſcź,
natyknjenjo ze wſchelakimi złymi napohladami, ze wſchemi złóſcźemi a
njeknicžomnoſcźemi, wobſchkodźenjo bójſkich a cžłowjeſkich zakonjow, tak
zo je nic jeno naſcha ſwjata wěra, ale tež cžłowjeſke towaŕſtwo na
wobžarujomne waſchnjo wobſchkodźene a pſcheſcźěhanc.“ (♣Litt. Apost. Pii
IX. de oecum. Conc.♠)

We tutych ſłowach ſu naſpomnjene najcźežſche rany, na kotrychž
cžłowjeſtwo we naſchich cžaſach cźeŕpi, a kotrež zahubjenjo a
zapuſcźenjo hroža cyłomu ſwětej, <pb n="68"/>je-li ſo jim we prawym
cžaſu mjeza njeſtaji a wuhojenjo njeporadźi. Z toho ſo hižon widźecź da,
ſchto budźe ſo na tutej cyrkwinſkej zhromadźiznje hłownje wuradźecź a na
cžo budźeja zhromadźeni biſkopojo woſebje ſwoju kedźbnoſcź złožowacź.

4) Pſchedmjet tutych wuradźenjow naſpomina tamne powołace piſmo ze
ſcźěhowacymi ſłowami: „Na tutej ökumeniſkej zhromadźiznje ma ſo wſchitko
to z najkedźbniſchim pſchepytowanjom rozpomnicź a poſtajicź, ſchtož ſo
woſebje we tutych cźežkich cžaſach na wjetſchu cžeſcź božu, na
njewobſchkodźenoſcž wěry, na doſtojne ſwjecźenjo božich ſłužbow, na
wěcžnu zbóžnoſcź cžłowjekow, na cźahnitbu a ſpomožne a dodnite
wukubłanjo wobojoho (t. j. ſwětnoho a klóſchtyrſkoho) duchownſtwa, na
wobkedźbowanjo cyrkwinſkich kaznjow, na porjedźenjo pocžinkow, na
kſcheſcźanſke rozwucženjo młodoſcźe a na zhromadny pokoj a
pſchezjednoſcź pocźahuje. A tež z najwjetſchej prócu změje ſo ſtaracź,
zo by ſo z božej pomocu wſchitko zło wot cyrkwje a cžłowjeſkoho
towaŕſtwa wotſtroniło; zo bychu ſo wbozy zabłudźeni zaſy na prawy pucź
wěrnoſcźe, ſprawnoſcźe a zbóžnoſcźe dowjedli, tak zo by po wukorjenjenju
złóſcźow a błudow naſcha nadobna wěra a jeje wozbožaca wucžba wſchudźom
na zemi zaſy wožiwiła, wſchědnje ſo bóle rozſchěrjała a knježiła a zo
bychu tak pobožnoſcź, pocžeſtnoſcź, prawdoſcź, ſprawnoſcź, luboſcź a
wſchitke kſcheſcźanſke pocžinki k najwjetſchomu wužitkej cžłowjeſkoho
towaŕſtwa roſtłe a kcźěłe.“ (♣Litt. Apost. Pii IX. de oecum. Conc.♠)

To je wotpohlad pſchichodneje cyrkwinſkeje zhromadźizny a kóždy dobry,
ſchtóžkuli je, móže ſo na nju wjeſelicź. Wěrno je, zo wſcho njebudźe z
dobom porjedźene, dokelž móžeja cžłowjekojo ze ſwojej ſwobodnej wolu ſo
tež najwužitniſchim poſtajenjam ſpjecźowacź; ale budźe to prěnja krocžel
k porjedźenju a k lěpſchomu.

Schto pak je na nami, zo bychmy tejele zhromadźizny dla cžinili?

Zawěrno, zradowacź a wjeſelicź ſo ſměmy z cyłeje ſwojeje wutroby, zo ſmy
ſobuſtawy tuteje cyrkwje, kotraž jenicžka we cyłym ſwěcźe tajkule
zhromadźiznu ze wſchitkich ludow, narodow a krajow zhromadźicź zamoži.

K tomu ſo nam ſłuſcha nutrna modlitwa k Bohu za toho, kotryž je tule
zhromadźiznu powołał, zo chcył Bóh jomu joho žiwjenjo zdźeržecź, hacž
budźe zbožownje dokonjane, ſchtož je tak dowěrnje zapocžate. Sami pak
chcemy ſo we doſpołnej poſłuſchnoſcźi krucźiſcho pſchizamkacź ſwjatej
cyrkwi, kotraž je zakład a ſtołp wěrnoſcźe a kotraž je ſebi we
wſchitkich cžaſach njewuprajne zaſłužby wo cžeſcź božu a zbožo
cžłowjekow nahromadźiła a we njebjeſach dźerži bohate žně wot toho,
ſchtož wona na zemi ſyje, plahuje a k zrałenju pſchihotuje. ♣H. D. ♠

Loreto w Italſkej.

(Skóncženjo.)

Pódla ſwjecźecźa ſ. Marije ſtejitaj na wołtarju ſlěbornej ſwjecźecźi
(buſcźe) ſ. Józefa a ſ. Hany; ſchtož je cyle pſchiſtojne, dokelž ſtaj
tež wonaj w tymle domiku bydliłoj.

Zaſtuṗmy nětko do druhoho abo zadnjoho wotdźělenja ſwjatoho domika, kiž
♣il Santo Cammino♠ (ſwjate wohniſchcźo) rěka.

<pb n="69"/>

Na prawicy a lěwicy ſtejitaj pſchi muri dwaj khamoraj. W prěnim khowa ſo
do złota zaſadźena ſchalka abo ſchklicžka (♣scodella♠ ju mjenuja),
kotraž je wot ſwjateje familije trjebana była. Z khwilemi pſchikhadźa
tam měſchnik, wozmje tu ſchklicžku do ruki a pucźowarjo popołoža do
njeje pacźerje, medaille a druhe wopomnjeńſke wěcy, zo bychu je tak
pſchez dótkanjo poſwjecźicź dali.[7]⁾ Tež dadźa wodu na njej
pſcheběžecź, kotruž potom khorym noſcha. W druhim khamorje ſu ſtare
drohotnoſcźe, kotrež buchn ſwjatomu domikej darjene. Tež je tam kruty
kaſchcź k woporam za cyrkej.

Napſchecźo durjam wiſataj małaj zwóncžkaj, kotrajž ſtaj ze ſwjatom domom
ze židowſkoho kraja fem pſchiſchłoj. Tež widźi ſo tam wjele židźanych
měſchkow abo móſchnicžkow z kruchami kamjenjow a kalka (cementa) wot ſ.
domika. Bojoſcź pſched exkommunikaciju a ſchtrafami, z kotrymiž ſo
wobſchkodźerjam ſ. domika hrozy, je tele kruchi zaſy pſchinjeſła, hdyž
běchu prjedy pſchez njerozmyſlenu pobožnoſcź tudy wotbite a wzate.

Wopytowarjo ſ. domika woſtanu najbóle pſchi durjach tohole wotdźělenja;
my pak ſmědźachmy ſebi nutska wſcho derje wobhladacź. Tu je widźecź, zo
kamjenje w muri njejſu trjebaj hromadu dźeržane pſchez wobnowjenjo abo
kalkowanjo. Bjez dobroho zwjazka, bjez zakłada (abo grunta), ani
runopadnje (do luta) ſtejace dźerža tele murje tudy hižo telko ſtow lět!

Schtwórte durje ſu dla ſpiralnoho ſkhodźika, kotryž tam na marmorowy
wjelb ſ. domika horje wjedźe. Dokelž tam wot ſwjatych muri nicžo widźecź
njeje a nicžo ſo njenamaka hacž pſchiprawy za ſpuſchcźowanjo a zběhanjo
lampow za ſ. domik, njejſmy horje ſchli.

Hdyž ſym Wam, lubi cžitarjo, ſwjaty domik wopiſał, chcu pſchiſtajicź, zo
je tudy hižo jara wjele ſpodźiwnych wuſtrowjenjow a dźiwow ſo ſtało wot
pſchikhada ſ. domika hacž do naſchich cžaſow. Tež naſch nětcžiſchi bamž,
ſwjaty wótc Pius ♣IX.♠ je tudy ſwoju ſtrowoſcź a powołanjo k duchownſtwu
ſebi wuproſył. Hako młodźenc w lěcźe 1814, hdyž bu w Romje padaweje
khoroſcźe dla wot cyrkwinſkeje a tež wot ſwětneje ſłužby wſchudźom
wotpokazany, pucźowaſche grofa Maſtai Feretti wot ſwojoho narodnoho
měſta Sinigaglia pěſchi ſem, doſta tudy ſ. ſakramenty a porucžeſche ſo
do zaſtupneje próſtwy ſ. Marije, a jomu bu pomhane, tak zo po krótkim
pobycźu pola ſwojeju ſtarſcheju zaſy do Roma dźěſche na duchownſke
ſchtudije. Hako bamž Pius ♣IX.♠ je wón huſto dźakownje na mjenowane
pucźowanjo ſpominał a w lěcźe 1857 z nowa ſwjatocžnje tele ſwjate měſto
wopytał.

Po dokonjenju pobožnoſcźe a po wobhladowanju wſchoho buchmy wot ♣P.♠
Ignaca do ſala cyrkwinych pokładow (Schatzkammer) wjedźeni, kotryž je
cyrkwi pſchitwarjeny. Pſched wurubjenjom pſchez Francózow na kóncn 18.
lětſtotka běſche pokład njeſměrnje bohaty, woſebje na złotych,
ſlěbornych a wuſadźanych wěcach, wot wſchelakich wjeŕchow a měſtow
darjenych, a tež ſwjaty domik mějeſche bjez druhim 23 złotych lampow
pſched ſwjecźecźom ſ. Marije a 47 ſlěbornych pſched wołtarjom a <pb
n="70"/>24 ſlěbornych wokoło domika. Schkoda pſchez tamne wurubjenjo
trjechi nic jenož domik ſamón a joho cyrkej, ale tež hiſtoriju a
wumjeńſtwo (kunſt); woſebje złótnicy a rězbarjo móžachu tam wjele
nawuknycź. Tola tež to, ſchtož ſu wěriwi wot 60 lět znowa nawdali, je
wobdźiwanja hódne. Swjecźo wobſedźi zaſy kraſnej krónje, ſwjaty domik ma
zaſy mnohoſcź drohich lampow, hacžrunje njejſu tak wubjerne kaž
prjedawſche, a ſala pokładow w 61 ſchkleńcžanych khamorach khowa
wſchelake kheluchi, vaſy a druhe ſudobja, kotrež ſu wſchelacy wjeŕchojo
a bamžojo ſem darili. To ſu mócnje rycžace ſwědcženja wo nabožnej myſli
kaž tež wo mocy zaſtupneje próſtwy ſ. Marije.

Z naſcheje diöceſy.

Z Radworja. Zańdźene jutry je 10 dźěcźi naſchu farſku ſchulu
wopuſchcźiło, a 33 uowych zaſtupi, tak zo naſcha ſchula nětko 211 dźěcźi
licži, mjenujcy w prěnjej rjadowni 56, we druhej 48, we tſecźej 58 a we
ſchtwórtej 49 dźěcźi. We zańdźenym lěcźe wza nam ſmjercź 2 dźěſcźi a 7
wopuſchcźichu tudomny ſchulſki wokrjes. K.

Z Radworja. Pjatk, 16. hapryla, bu cźěſliſki miſchtyr Jan Schörbel z
Łuha we naſchej farſkej cyrkwi do zhromadźizny katholſkeje cyrkwje
horjewzaty.

Ze Zdźerje. Tudomna ſchula licži lětſa 36 dźěcźi. Nowych ſchulerjow je
10, a woteſchoł njeje žadyn. J. K.

Ze Schěrachowa. Zańdźenu wutoru buchu tudy cyrkwinſke zwony, kiž ſu we
Małym Wjelkowje late, ſwjatocžnje poſwjecźene.

Z pruſkeje Łuźicy.

Z Kulowa. Na porucžnoſcź hnadnoho knjeza biſkopa a wjeŕcha Hendricha we
Wrótſławje, kaž na porucžnoſcź knjeza pruſkoho miniſtra cyrkwinſkich
naležnoſcźow w Barlinje bu po nowym lěcźe we cyłym wrótſławſkim
biſkopſtwje, a tohodla tež we kulowſkej woſadźe, nowa cyrkwinſka taxa
zawjedźena, to rěka: taxa, we kotrejž ſo poſtaja, ſchto a kak wjele ſo
zapłacźicź dyrbi za kóždu cyrkwinſku ſłužbu. Po nowej taxy ſo rozdźěleja
ſwjatocžne a njeſwjatocžne pohrjebanja. Swjatocžne pohrjebanjo je tajke,
hdźež měſchnik cźěło pſchewodźa, abo hdźež ſo khěrluſch ſpěwa, abo hdźež
ſo ze zwonami zwoni. Njeſwjatocžne pohrjebanjo je tajke, hdźež wſcho to
pódla njeje, ale hdźež ſo cźěło jeno na pohrjebniſchcźu wot měſchnika
žohnuje. Wěſte kralowſke dawki dyrbja duchowni tež wot woſadnych
zběhnycź a do kralowſkeje pokładnicy wotedacź, mjenujcy 2 ſlěbornaj wot
kſchcźenja a 4 ſlěborny wot wěrowanja, a nałožuja ſo tele pjenjezy za
rozwucženjo a podpjeranjo babow. Pſchez nowu taxu panu pak tež někotre
ſtare prawa: cyrkwinſcy ſłužownikojo njedoſtanu wjac wot wjeſnych
pohrjebow pokrutu khlěba a njeſmědźa wjac na kſchcźizny a kwaſy
pſchińcź. Nowe, wot duchowneje a ſwětneje wyſchnoſcźe porucžane
zarjadowanjo cyrkwinſkich wěcow běſche we naſchej woſadźe wina wulkeje
hary, a je kulowſki faraŕ knjezej biſkopej ponižnu próſtwu poſkicźił, zo
mohło pola nas pſchi <pb n="71"/>ſtarym waſchnju woſtacź, ale knjez
biſkop je wuſudźił, zo ſo, ſchtož za cyły kraj płacźi, w Kulowje
njehodźi zběhnycź.[8]⁾ — Jutrowny proceſſion na konjoch běſche lětſa
runje tak kraſny kaž loni. Ze wſchěch ſtronow khwatachu ludźo, katholſcy
a njekatholſcy, do Kulowa, zo bychu pſchi božich ſłužbach pſchitomni
byli a kſchižerjow wohladali. K lětu, jelizo Bóh luby knjez žiwjenjo a
ſtrowotu popſcheje, budźe cžeſcźedoſtojny wjedźeŕ ralbicžanſkoho
proceſſiona ſwój połſtalětny jubilej hako kſchižeŕ ſwjecźicź. — Schulſke
zjawne pruhowanja w Kulowje, Němcach, Sulſchecy a Kocźinje wotdźeržachu
ſo póṅdźelu, wutoru a ſrjedu po prěnjej njedźeli po jutrach. Wucžerjo a
ſchulerjo běchu ſchulſki cžas derje wutrjebali; wucženjo a wuknjenjo
ſpokojiſchtej a zwjeſeliſchtej wſchitkich pſchitomnych. Miłoſcźiwe ſotry
wukładowachu we ſwojich ſchulach wſchelake žonjace rucžne dźěło, kiž wot
ſchuleŕkow jara duſchnje zdźěłane bě. K ſwjatej ſpowjedźi a k ſwjatomu
woprawjenju pſchiwjedźechu ſo 57 dźěcźi, 27 ſerbſke a 30 němſke. We
wſchěch měſchcżanſkich a wjeſnych ſchulach je 485 ſchulerjow. —
Połſtalětny jubilej ſwjatoho wótca bamža Piuſa ♣IX.♠ bu tež pola nas
ſwjatocžnje dźeržany, dopołdnja z cźahom měſchcźanſkich tſělcow do
wudebjenoho božoho domu, ze ſerbſkim a němſkim prědowanjom, z wulkimi
kemſchemi a z dźaknym khěrluſchom ♣Te Deum,♠ wjecžor pak z rjanym
poſwětlenjom naſchoho měſtacžka. Na torhoſchcźu ſpěwachu ſchulerjo pſchi
bengalſkich płomjenjach khěrluſch a wunjeſechu ſwjatomu wótcej mócnje
zyncžate „ſława“. Pſchi cyrkwinſkich durjach hromadźachu ſo dary
kſcheſcźanſkeje a dźěcźaceje luboſcźe za bamža. Hižo we póſtnym cžaſu bě
ſo zbožopſchejacy liſt na njoho podpiſał. — Knježna Hana Seifertec z
Kulowa, pruhowana wucžeŕka, je we Niſſy (Neiße) do rjadu miłoſcźiwych
ſotrow zaſtupiła a bu na ſwj. Józefa pod mjenom „Filomena“ z duchownej
draſtu woblekana. Hdy by we naſchej krajinje wjac klóſchtrow było, by
wjele tajkich, kiž ſwětej božemje prajicź chcedźa, klóſchtyrſke žiwjenjo
ſej wuzwoliło, tež tón, kiž to dźenſa ſwojomu lubomu ſerbſkomu ludej
wozjewja.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Z Wrótſławy. Wjeŕchbiſkop je wulku khěžu ze zahrodu, kotraž budźe wot
nětka khěža ſwjatoho Vincenca rěkacź, za drohe pjenjezy kupił, zo by ta
ſama ſłužiła hako měſto zhromadźiznow, koncertow a wuſtajencow za
tudomne dobrocžinjeŕſke katholſke towaŕſtwa, ſchtož ſu woſebje towaŕſtwo
ſ. Vincenca, towaŕſtwo za wobſtaranjo cyrkwinſkich draſtow a towaŕſtwo
rjemjeſniſkich.

<pb n="72"/>

Z Wina. We pſchibjeracym njepſchecźelſtwje pſchecźiwo cyrkwi wjeſela ſo
tudy židźa pſchecy wjetſcheje mocy pola knježeŕſtwa a tež w nowinach. Ze
wſchěch krajow pſchicźahuja židźa do winſkoho paradiza a je jich tam z
cyła nětko na 100,000. Sydomdźeſat cžłowjekow, z dźěla prjedy
kſchcźenych židow a z dźěla prjedawſchich kſcheſcźanow, je k židowſtwu
pſchiſtupiło.

Z Roma. Bjez darami za ſwjatoho wótca, kotrež ſu wot krónowanych hłowow,
je jena vaſa wot pruſkoho krala najwoſobniſcha a płacźi na 80,000
frankow.

Z Roma. Proteſtantſcy wojacy, kotſiž w bamžowym wójſku ſłuža, mějachu w
póſtnym cžaſu na porucžnoſcź ſwjatoho wótca woſebitu pobožnoſcź pod
wjedźenjom jenoho proteſtantſkoho duchownoho.

Z Roma. Adreſſa z Němſkeje běſche w 30 wulkich zwjazkach ſydom
centnarjow cźežka.

Schpaniſka. Nakhwilne knježeŕſtwo je ſwjatomu wótcej pſchez nunciusa
zbožo pſchecź dało. Na ſejmje je biſkop z Jaëna 10 centnarjow peticijow
(z cyła na tſi milijony podpiſmow) pſchepodał, zo by katholſka wěra
krajna wěra woſtała. Njekatholſkich bydli tam mało a duž by
pſcheměnjenjo w tym naſtupanju jenicžcy nowa móda była!

Z Londona. Proteſtantſki paſtor Měrcźin Hunnybun z Bicknollera je pola
oratorianow tudy katholſkej cyrkwi pſchiſtupił.

Ruſowſka. W měrcu buchu 120 katholſkich duchownych z diöceſow Mohilewa a
Mińska (w Litwjanſkej) pěſchi do Sibiriſkeje transportirowani, dokelž
nowe „cyrkwinſke kaznje“ khěžorowe njechachu dopjelnicź. Tež biſkopej w
Auguſtowje ſo proceß pſchihotuje.

Połnócna Amerika. Biſkop Heni w Milwaukee, rodźeny Schwajcaŕ,
ſwjecźeſche 10. měrca ſwój 25 lětny biſkopſki jubilej pſchi dźělbracźu
katholſkich a proteſtantſkich wobydlerjow. Wokoło 90 duchownych bě k
tomu pſchijěło, někotſi 100 jendźelſkich mil daloko. Pſched 25 lětami
běſche Milwaukee hiſchcźe wjes a mějeſche khudu deſkowanu cyrkej, na
kotrejž bě 400 dollarow dołha; w cyłej diöceſy, nětko do tſjoch
rozdźělenej, pak bě jenož 5 duchownych. Nětko ma diöceſa 150 duchownych,
wulke měſto Milwaukee kraſnu kathedralu, ſeminar ze 200 ſchtudowacymi,
wjele klóſchtrow a wuſtawow. Duchowni pſchepodachu biſkopej 2000
dollarow hako dobrowólny dar, zo mohł wón na koncil do Roma pucźowacź.
Tež měſchcźanſtwo jomu zbožo pſchejeſche.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Radworja. Kſchcźeni: Korla, ſ. Ernſta Freiberga z Měrkowa († 2.
hapr.); Erneſtina, dż. K. Rudolfa Guſtava Creydta w Zdżeri; Korla Auguſt
Pawoł, ſ. Handrija Henſcha z Lutowcža. — Zemrjecźi: Jan Michałk z
Brěmjenja, 63 l. 10 m. 18 dnj.; Madlena, m. Mikławſcha Ledźbory z
Radworja, 76 l.; Madlena, dż. Pětra Wjeraba z Khelna, 10 dnj. —
Wěrowani: Jakub Rychtaṙ z Radworja z Hertu Narcźikec ze Schunowa; Jurij
Kral z Radworja z Hanu Grubertec z Radworja.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cnrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 10. 15. meje 1869. Lětnik 7.♠

Cyrkej ſ. Klemensa w Romje.

Jena z najzajimawſchich ſtarych cyrkwjow w Romje je cyrkej ſ. Klemensa
abo Klimanta. Wona ſteji na lateranſkej drozy, na poł pucźa bjez
koloſſeum a lateranſkej cyrkwju ſ. Jana, bjez hórkomaj Esquilino a
Celio.

Mócnje cźehnjeſche mje woſebje, tele ſwjate měſto wopytacź, dokelž je
tam wulki japoſchtoł Słowjanow, ſ. Cyrill pohrjebany (kiž je w Romje w
lěcźe 869 zemrjeł). Tón ſamy je ze ſwojim bratrom Methodom reliquije ſ.
Klemensa ſem pſchinjeſł. Zo bě tudy row ſ. Cyrilla, je hiſtoriſka
wěſtoſcź, hacžrunje dotal hiſchcźe žane reliquije wot njoho nadeſchli
njejſu; pſchetož te ſu najſkerje pſched zapuſcźenjom cyrkwje druhdźe
donjeſene. W Romje je jenož jena reliquija znata wot ſ. Cyrilla,
mjenujcy pola ſ. Hieronyma ♣dei Schiavoni.♠

Na měſcźe nětcžiſcheje cyrkwje ſtejeſche w cžaſu Khryſtuſowoho naroda
khěža abo dwór romſkeje woſobneje familije. Někotre lěta po Khryſtuſowej
ſmjercźi wobſedźeſche ju Fauſtinianus, nan ſwjatoho Klemensa. Klemens
běſche wucžownik ſ. Pětra a bu we lěcźe 91 joho naſtupnik. Hako tajki
pſchětra wón zbožownje pſcheſcźěhanjo kſcheſcźanow pod Domitianom w
lěcźe 93 a wobrocźi ſamo blizkich pſchecźelow khěžora k prawej wěrje.
Pod khěžorom Trajanom bu wón na połkupu Cherſones (nětko Krym mjenowanu)
wupokazany, hdźež w lěcźe 100 w cžornym morju martraŕſkeje ſmjercźe
wumrje.

Hdyž bě powjeſtwo wo joho ſwjatoſcźi do Roma pſchiſchło, bu joho dom do
cyrkwje pſcheſtworjeny, kaž ſo to tež pola wobydlenjow druhich ſwjatych
ſta. Hižo Hieronymus ſpomina na kóncu 4. lětſtotka, zo bě tam baſilika
(cyrkej). W 5. lětſtotku bu tale cyrkej hako woſebje nahladna wot bamžow
wopytowana; na kóncu 6. lětſtotka prědowaſche ſ. Hrjehoŕ Wulki w njej.

Tola tale ſtara cyrkej, do kotrejež běchu w lěcźe 867 reliquije ſ.
Klemensa <pb n="74"/>(kaž ſpomnichmy) pſchenjeſene, je wulke
wobſchkodźenja docžakała a je nětko pod zemju. We wójnje mjenujcy bjez
bamžom Hrjehorjom ♣VII.♠ a němſkim khěžorom Heinrichom ♣IV.♠ běſche
normanſki wjeŕch Robert Guiscard (Wizkard) Rom zaſy za bamža dobył a
tehdom bu runje tón dźěl měſta z wohnjom a z mjecžom zahubjeny a pſchi
tym tež cyrkej ſ. Klemensa 29. dźeń meje 1084 wupuſcźena hacž na ſtołpy
a dźěl wobdawacych murjow. Tele rozpadanki buchu po cžaſu ze zemju wot
pſchiſtorkowacych hórkow zapławjene a z kamjenjemi a druhim zawožene.

Do tejele ſtareje podzeṁſkeje cyrkwje ſ. Klemensa, kotraž bu hakle wot
lěta 1859 zaſy wotkrywana na khóſty arcbiſkopa z Olomuca, chcemy
najprjedy zaſtupicź. Naſche towaŕſtwo (běſche z nami tež jedyn
ſchpaniſki biſkop z někotrymi duchownymi) pſchewodźa frater iriſkich
dominikanſkich mnichow, kotrymž nowa cyrkej z klóſchtrom ſłuſcha. Wón
poda kóždomu wopytowarjej ſwěcžku a wukładuje nam italſcy. Cyrkej
ſpóznaje ſo hako pjecźłódźna baſilika. Apſis (prědkowny wukónc zady
wulkoho wołtarja), połnócna murja a fronta ſu derje doſcź zdźeržane a ze
ſpodźiwnymi freskami (wobrazami na cžerſtwy kalk) z 9., 10. a 11.
lětſtotka wumolowane. Wobrazy, z wjetſcha wobſchkodźene, pſchedſtajeja
podawki ze žiwjenja ſ. Khatyrny, ſ. Alexia, ſ. Klemensa, ſ. Cyrilla a
Methoda. Mje zajimachu woſebje poſleniſche a mam wot nich tohodla dwě
najlěpje zdźeržanej we dobrej fotografii. Prěni je tak mjenowany votivny
wobraz, kotryž ſtaj ſſ. Cyrill a Method z dźakownoſcźe ſcžinicź dałoj,
hdyž buſchtaj 6. januara 869 za biſkopow ſwjecźenaj a Morawſku wot bamža
hako miſſionſku diöceſu pſchipokazanu doſtaſchtaj. Na tymle wobrazu
wonaj pódla žohnowacoho Khryſtuſa klecžitaj, Method z knihu w rucy a
Cyrill z tintowym bólcžkom; zady Cyrilla ſteji ſ. Michał a zady Methoda
ſ. Klemens. Druhi wobraz z 10. lětſtotka pokazuje, kak zemrjetoho ſ.
Cyrilla z vatikana na marach ſwjatocžnje do cyrkwje ſ. Klemensa njeſu.
Na tſecźim wobrazu, ale jara wobſchkodźenym, bě dale widźecź, kak ſ.
Cyrill wot grichiſkoho khěžora Michała ♣III.♠ porucžnoſcź doſtawa, zo by
w Morawſkej na próſtwu wjeŕcha Roſcźiſława kſcheſcźanſtwo prědował; na
ſchtwórtym kſchcźije ſ. Method hako arcbiſkop młodoho Słowjana.

Hdyž ſmy ſebi ſtaru cyrkej dowobhladali, pójmy horje do noweje. Wona je
na hłownych murjach ſtareje zaſypaneje twarjena, a to pod bamžom
Paschalisom ♣II.♠ na ſpocžatku 12. lětſtotka po waſchnju ſtareje
baſiliki. W ſrjedźiznje hłowneje łódźe, kotraž je wot pobocžnych łódźi
pſchez 16 ſtołpow dźělena je z marmorowym wobdacźom wotdźěleny chor. W
nim ſtejitaj dwě prědaŕni (klětcy) na ſtronje evangelia a epiſtle. Pſchi
poſleniſchej je hiſchcźe pult za lektora; kamjeńtne ławki koło wokoło ſu
za ſpěwarjow. Sanktuarium z wulkim wołtarjom je zaſy wotdźělene.
Měſchnik pſchi woporje je k ludej wobrocźeny, kaž bě to w ſtarym cžaſu;
wězo zo žadyn hłowny wołtaŕny wobraz (ſwjecźo) njeje, kaž na naſchich
wołtarjach. Zo byſchcźe mi wſchitcy rozymili, pomyſlicźe na hłowny
wołtaŕ w naſchim Róžeńcźe a pſchedſtajcźe ſebi měſchnika na zadnjej
ſtronje wołtarja, mjenje wupyſchenoho, kak je k ludej z wocžomaj
wobrocźeny; hdyž „♣Dominus vobiscum♠ “ rjeknje, njetrjeba ſo wobrocźicź!
Pod wołtarjom ſu reliquije ſ. bamža Klemensa a tež koſcźe ſ. biſkopa
Ignaca z Antiochije, kotrež běchu lawy w koloſſeu zbytkne <pb
n="75"/>woſtajili. Na wjeŕſche a zady wołtarja ſu wſchelake zaſtarſke
moſaikowe wobrazy. Zady wołtarja ſteji biſkopſki ſtoł z cžaſow bamža
Paschalisa ♣II.♠ Z bokow namakatej ſo dwě khapałcy z molowanymi
wobrazami wot Maſaccia.

Tale cyrkej je ſydłowna cyrkej jenoho kardinala a, kaž horjeka
prajachmy, ſłuſcha dominikanam iriſkeje narodnoſcźe, kotrymž je ju Urban
♣VIII.♠ pſchepodał. Najſwjatocžniſcho ſwjecźi ſo tudy dźeń ſ. Klemensa
23. novembra a dźeń ſ. Ignaca 1. februara. Hdyž pak cyrkwinſke ſtawizny
znajeſch, je tebi kóždy dźeń ſwjatocžny, na kotrymž tajke ſwjate měſta,
połne drohich wopomnjecźow, wopytujeſch.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Naſch pilny ſpiſowaŕ k. kapłan Ducžman je knihu wudał pod
napiſmom: Piſmowſtwo katholſkich Serbow (104 ſtronow). Prěni dźěl teje
ſameje mjenuje a wopiſuje wſchitke „ſpiſy katholſkich Serbow“ (knihow,
knižkow a liſtnow mamy pſchez 200) wot 200 lět hacž na naſch cžas. Tónle
dźěl je prjedy hižo w ♣Časopisu Maćicy Serbskeje♠ wuſchoł. Druhi dźěl
rěka: „Katholſcy ſerbſcy ſpiſowarjo“ a mjenuje ♣a.♠ ſpiſowarjow
ſerbſkich knihow a knižkow (jich je 23); ♣b.♠ ſpiſowarjow jednotliwych
ſerbſkich naſtawkow (jich je 37); ♣c.♠ ſpiſowarjow, wot kotrychž mamy
jenož ſerbſke rukopiſy (jich je 7) a ſkóncžnje ♣d.♠ Serbow, wot kotrychž
mamy cuzorycžne ſpiſy (abo naſtawki), abo kotſiž hewak ſerbſke
piſmowſtwo podpjerachu (jich je 23). Wo wſchitkich „ſpiſowarjach“ je k.
Ducžman z wulkej prócu krótke žiwjenjopiſy wupytał a zeſtajał. Tule
prócu wjedźa cźi woſebje cžeſcźicź, kotſiž ſu wobcźežnoſcź tajkich
wupytanjow a zeſtajenjow ſami zhonili. W mjenje tych wuprajamy k.
ſpiſowarjej a wudawarjej woſebity dźak! Z joho pſchehlada ſo tak prawje
jaſnje widźi, zo je naſche Serbowſtwo mócnu krocžel do prědka ſcžiniło;
bjez tym zo ſo w prjedawſchich cžaſach najbóle jenož w jenym mužu
ſerbſka dźěławoſcź pokaza (kaž w cžaſu ſeniora Swětlika, abo kantora
Wałdy abo Tecelina Měta), ſpóznajemy wot l. 1848 ſkutkowanjo wjetſcheje
ſyły mužow a młodźencow, kotſiž bjez dźiwanja na dźak abo cžeſtne myto
wopory (tež pjenježne) pſchinjeſu za ſwój lud. Hacžrunje ſu woni za
ſwoju prócu pola někotrych „Serbow“ abo Němcow hidźeni a hanjeni,
njedadźa ſo wot ſwojoho ſkutkowanja wottraſchicź, wjedźicy, zo je za
Serbow pſchez ſerbſku rycž najbližſchi pucź k ſpóznacźu a tež k
nabožnoſcźi! Wjele wužitnych knihow pak hiſchcźe trjebamy za naſchu
ſchulu a za naſch lud; duž wy ſchtudowani Serbja, kiž k tomu mocy macźe,
wobdźělcźe ſo w ſerbſkim piſmowſtwje!

Z Budyſchina. Dokelž je ſo loni w Khróſcźicach žadoſcź wuprajiła, hdyž
ſo dla wurjadnoho wopora za bamža „rozrycžowachmy“, zo by kóžde lěto
podobna ſkhadźowanka katholſkich Serbow była, a dokelž je redaktor Póſła
ze wſchelakich ſtronow požadany był, zo chcył „katholſku zhromadźiznu“
wupiſacź, podawa Poſoł dźenſa hižo wěſtoſcź, zo budźe njedźelu 6. junija
popołdnju po ſchtyrjoch na ſchuli w Khróſcźicach tajka zhromadźizna, na
kotruž ſmě kóždy katholſki muž abo młodźenc pſchińcź. Dowolnoſcź, kaž
daloko je trěbna, budźe do tohole dnja pſchez redaktora wobſtarana.

<pb n="76"/>

Z Budyſchina. Zaṅdźenu njedźelu dźeržeſche naſch k. faraŕ Kucźank
lětuſche druhe ſerbſke prědowanjo we dwórſkej cyrkwi w Dreždźanach. Za
tamniſchich a wokolnych Serbow je derje, zo ſu hižo wot wjacy lět te
ſchtyri njedźele krucźe poſtajene, na kotrychž je tam ſerbſki prědaŕ a
ſpowjednik. Su to tele: prěnja njedźela poſta, ſcheſta njedźela po
jutrach, njedźela pſched ſ. Michałom a prěnja njedźela adventa.

Z klóſchtra Marijneje Hwězdy. Naſch knjez probſt ♣Dr.♠ Eiſelt je ſo
wóndanjo z Roma wrócźił, hdźež je někotre njedźele dla wuradźenjow pſchi
generalnym kapitlu cyłoho ciſterciſkoho rjadu pſchebywał. Z nim běſche
tež k. probſt Preiß z Marijnoho Doła.

Z nawjecžornych Serbow. We naſchich ſtronach mamy nětko jenoho
katholſkoho wyſokoho zemjana; knjez grofa Franc Stolberg je ſebi
rycźeŕſke kubło Worklecy kupił. Kaž je z Poſoła znate, je wón dotal we
bamžowym wójſku hako zuava ſłužił. Joho nan běſche bratr brunjowſkoho
grofy k. Kajusa Stolberga a wumrje hako khěžorſki rakuſki gouverneur w
Salzburgu, prjedy hacž ſo grofa Franc narodźi. Joho macź ſo nad tym tak
zrudźi, zo po porodźe tež wumrje. Potom wza joho brunjowſki k. grofa k
ſebi a wocźahny joho kaž ſwoje ſamſne dźěcźo. Zo je nětko bjez
katholſkimi Serbami ſebi bydło wuzwolił, je za nich jara zwjeſelace
powjeſtwo.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Schlezynſka. Knježny ſ. Madleny z Lubanja załožuja filialu w něhduſchim
klóſchtrje Czarnowancu pola Opola.

Němſka. Pſched někotrymi njedźelemi ſtaj w Romje do katholſkeje cyrkwje
pſcheſtupiłoj wjeŕch a wjeŕchowa ze Schaumburg-Lippe. To je zaſy
nahladne dobycźo za naſchu cyrkej, kaž bě w Sakſkej pſcheſtupjenjo grofy
Schönburga, joho mandźelſkeje a barona Schönberga, kotrež je Poſoł hižo
powjedał.

Němſka. Pruſke měſto (a wokrjes) Neuß pola Rajna je k bamžowomu jubileju
30,000 toleri nawdało k załoženju katholſkeje farſkeje cyrkwje we
Klausthalu w Hannoverſkej. — Na wjele wyſokich horach Tyrolſkeje,
Salzburgſkeje, Badenſkeje a wokoło Rajna, palachu ſo k wopomnjecźu
bamžowoho jubileja 11. hapryla wjecžor wohenje, kotrež běchu wězo wjele
mili daloko widźecź.

Bajerſka. W měſtacžku Großoſtheimje (z 2600 wobydlerjemi) pola
Aſchaffenburga běſche 19. hapryla zhromadźizna katholikow, na kotruž
běſche pſchez 6000 ludźi pſchiſchło. Měſtacžko bě wupyſchene. Tež w
druhich měſtach Němſkeje ſu zańdźeny měſac katholſke zhromadźizny byłe.

Bajerſka. Na ſejmje ſu nowy njecyrkwinſki ſchulſki zakoń zacźiſli.

Würtembergſka. Biſkop Lipp w Rottenburgu je 3. meje wumrjeł.

Rakuſka. Nowy njecyrkwinſki, wot miniſtra namjetowany ſchulſki zakoń ſu
w druhej komorje za dobry ſpóznali, hdyž běchu ſo prjedy Tyrolſcy,
Słowjencojo, Polacy a někotſi katholſcy Němcy zdalili. W prěnjej komorje
běſche tež tak, zo cyrkwinſcy zmyſleni pſched hłoſowanjom ſejmownju
wopuſchcźichu, a zbytkni <pb n="77"/>zapóſłancy potom zakoń tež za dobry
wuprajichu. Nětk drje khěžorej nicžo njezawoſtanje, hacž zakoń
wobtwjerdźicź.

Z Wina. Kardinal-arcbiſkop je k wopomnjecźu bamžowoho jubileja 100,000
ſchěſnakow k załoženju duchownſkoho ſeminara, 4000 frankow k zdźerženju
khudych biſkopow na koncilu a 1000 ſchěſnakow k podpjeranju khudych we
Winje darił.

Khrowatſka. Kardinal-arcbiſkop Haulik w Agramje je 11. meje po dlěſchej
khoroſcźi w ſwojim 82. lěcże zemrjeł. Kapitel je tohodla biſkopa Kralja
za nakhwilnoho naměſtnika ſebi wuzwolił.

Italſka. We wſchitkich měſtach ſu zapſchiſaharjow wotkryli, kotſiž za
republiku po radźe Mazzinia dźěłaja. Wjele je jich zajatych a tež
Schwajcaŕſka je dobroho ſuſodſtwa dla dyrbjała tych republikanarjow
wupokazacź, kotſiž tam pſchebywachu.

Z Roma. Pólſka deputacija duchownych a zemjanow, kiž bě k bamžowomu
jubileju pſchiſchła, mějeſche 26. hapryla audiencu a pſchepoda bamžej
adreſſu w pólſkej rycži z wjele tyſacami nahladnych podpiſmow z Galicije
a Póznańſkeje. Z ruſowſkoho dźěla Pólſkeje njeběchu žane podpiſma.

Z Roma. Někotre nowiny cžinjachu wulki ſpektakel, zo je ſo na wohnjohru
(Feuerwerk) 11. hapryla 80,000 ſcudiow (cyłych tolerjow) wudało. To je
najprjedy tołſta łža, dokelž je wohnjohra jenož 600 ſcudiow
khoſchtowała, a potom, hdy by wěrno było, njeby to žana njeſprawnoſcź
była, dokelž, kaž we wſchelakich wulkich měſtach, tež w Romje cuzownicy
pjenježny dawk dawaja k lěpſchomu měſta a wobwjeſelenjow, kotrež tola
ſobu wužiwaja! — Swjaty wótc je za 250 tajkich biſkopow wobydlenja
pſchihotowacź dał, kotſiž njebychu na ſwoje pjenjezy w cžaſu koncila
tudy pſchebywacź móhli. Tele měſta budźa bórzy wobſadźene, dokelž wjele
biſkopow z miſſionſkich krajow wocžakuja. Tež bohacžk wjeŕch Torlonia je
jedyn ſwojich palaſtow za biſkopow poſtajił. To bě wón tež tehdom
ſcžinił, hdyž běſche jubilej ſ. Pětra w l. 1867.

Z Roma. Na koncil wocžakuja tudy na 600 biſkopow. — W ſeptembru budźa
zaſy nowi kardinalowje pomjenowani. — Bamž je ſwojim lěkarjam prajił, zo
lětſa na žadyn lětni hród njepojědźe, dokelž ſo trěbne njezda a dokelž
ma ſo na koncil pſchihotowacź.

Z Roma. Bamž je ſtrowy a je kaž druhe lěta na Bože ſpěcźo z wuſtupka
(loggia) lateranſkeje cyrkwje požohnowanjo měſtej a ſwětej wudźělił. —
Dźeń 6. junija budźa reliquije ſwjateje Franciſki Romſkeje, jeneje z
patronow měſta, do nowoho kraſnoho wołtarja we jeje cyrkwi na ♣forum
Romanum♠ ſwjatocžnje pſchenjeſene. — Pſchi audiency 300 katholſkich
knjenjow ze wſchelakich krajow na 12. hapryla, pſche kotrejž wójwodowa
Laval-Montmorency rycž dźeržeſche a dary pſchepoda, je bamž dlěſche
wotmołwjenjo dźeržał, kak knjenje tež w ſwěcźe ſwoju duſchu w doſpołnym
zjenocźenju z Bohom wobkhowacź maja.

Z Roma. Jedyn jendźelſki lord (wyſoki zemjan) pſchepoda njedawno bamžej
pſchi audiency nowu bamžowſku měcu (bamž noſy běłu), z pjenjezami
napjelnjenu a na ſrjedźa z drohim dejmantom, a proſcheſche bamža, zo by
jomu tu dał, kotruž ma na hłowje. Pius ♣IX.♠ ſo pſchecźelnje poſmja a
daſche ſebi druhu měcku pſchi <pb n="78"/>njeſcź, tu pak, kotruž
mějeſche na hłowje, dari lordej, kotryž ſo wutrobnje dźakowaſche za jomu
drohe wopomnjecźo.

Z Roma. Dwanacźo italſcy mužojo běchu ſo zapſchiſahali, zo kardinala
Antonellia, kiž je bamžowy ſtatny ſekretaŕ abo miniſter, zamordowacź.
Jedyn z tych ſamych zwadźi ſo ze ſwojim towaŕſchom a tak pſcheradźi wón
ſpomnjene wotmyſlenjo wyſchnoſcźi, kotraž je z pſcheradźerjom hiſchcźe
woſym druhich zajała. Tſjo ſu do kraleſtwa cźekli, z wotkelž běchu
pſchiſchli.

Z Roma. Bjez adreſſami, kotrež je ſwjaty wótc k ſwojomu jubileju doſtał,
běſche jena z Kairo we Egiptſkej, we pjecź rycžach zeſtajana a wot
tamniſchich Židow, Turkow, Arabow, koptow a ſchismatiſkich podpiſana. —
Za ſekretarja (piſmawjedźerja) pſchi koncilu je biſkop Feßler z Pöltena
we Rakuſkej wot bamža wuzwoleny.

Z Roma. Bamž je 11. hapryla liſt na biſkopow wozjewił, z kotrymž ſo
doſpołny wotpuſk po waſchnju jubilejſkoho wudźěluje wot 1. julija hacž
do ſkóncženja koncila. Wozjewjenjo za naſchu diöceſu pſchinjeſemy drje w
pſchichodnym cžiſle.

Portugalſka. Biſkop z Goa, portugalſkoho měſta w narańſchej Indii je
khorowatoſcźe dla ſem pſchijěł a chce ſobu do Roma na koncil. W loni je
wón hiſchcźe wſchelake měſta ſwojeje wobſchěrneje diöceſy wopytował.

Z Pariza. Kraſne znamjo nabožnoho žiwjenja we Francózſkej je tudomny
ſeminar zwonkownych miſſionow. Tón ſamy je wot lěta ſwojoho załoženja
1663 do l. 1848 z cyła 483 miſſionarow wupóſłał, wot l. 1848 hacž do l.
1869 pak 457. Wot tutych miſſionarow ſu 47 martraŕſkeje ſmjercźe
wumrjeli, z wjetſcha w poſlenich lětdźeſatkach. Sal martrarjow (♣Salle
des Martyrs♠) tohole ſeminara je znamjenity. Su tudy koſcźe wſchelakich
tych martrarjow, wſchelake jich cžwělowadła, wobrazy jich martrowanja a
ſmjercźe wot molerjow z dalokich krajow, a druhe wopomnjecźa na
martrarjow z tohole ſeminara.

Francózſka. Bamžowy jubilej bu po cyłym khěžorſtwje jara ſwjatocžnje
ſwjecźeny. — Khěžorowa Eugenia je ſebi wotmyſliła, zo chce lětſa do
Jeruzalema pucźowacź.

Jendźelſka. Někotſi anglikanſcy duchowni ſu hižo ſlubili, zo ſo na
koncil do Roma podadźa. Jendźelſcy proteſtantowje wubudźeja wjacy
nadźije na jednanjo dyžli němſcy, kotſiž ze ſamymi proteſtami na bamžowe
pſcheproſchenjo wotmołwjeja.

Jendźelſka. Powoſtanki pſched 22 lětami zemrjetoho Ircžana Daniela
O’Connella, kiž je katholikam w Jendźelſkej na ſejmje wjele prawow
wudobył, buchu do nowoho wołtaŕnoho rowa na kěrchowje w Glasnevinje
pſchenjeſene.

Ruſowſka. Wjele wokhudźenych zemjanow we nawjecžornych prjedy pólſkich
provincach pſcheſydluje knježeŕſtwo do połodniſcheje Ruſowſkeje. Za
Litwjanſku pſchihotuje ſo tež tajke pſchewjezenjo zemjanow. Tak
knježeŕſtwo woprawdźe katholſku wěru po cžaſu tam cyle wutupi; jenož w
něhduſchim kraleſtwje chce ju cźeŕpjecź, tola pak tež wſchelako
pſcheſcźěhacź.

Amerika. Ze wſchelakich měſtow piſaja, zo je tež tam jubilej ſwjatoho
wótca jara wuznamjenjeny był.

Połnócna Amerika. Na bołmoncžku je arcbiſkop Spalding w Balti<pb
n="79"/>more 100 mórow firmował, z kotrychž bě wjele konvertitow. —
Miſſionar jeſuita Weninger dźeržeſche jutry miſſion w Daytonje, pſchi
kotrymž ſo 14 proteſtantow do klina naſcheje cyrkwje nawrócźi. — We Fort
Smithu (ſtat Arkanſas) wotpołoži proteſtantſki prědaŕ W. T. Povell
katholſke wěrywuznacźo. — Diöceſa New-Foundland je ſwojoho biſkopa
pſchez ſmjercź zhubiła; wón rěkaſche Mullock a bě franciskan. Tale
diöceſa ma 80 cyrkwjow a khapałow, 30 duchownych, 14 klóſchtrow a jedyn
ſeminar pſchi wobydleŕſtwje 30,000 duſchow.

Chineſiſka. Kaž ♣„Missions catholiques“♠ piſaja, pſchepanychu 2. januara
mordarjo, wot generala Tchanga, ſurowoho njepſchecźela kſcheſcźanow,
naſchtykani a zapłacźeni, ſydliſchcźo miſſionara we Yéou-yang-tchéou.
Wupacžichu durje a dobuchu ſo nuts. Miſſionar Rigaud klecžeſche z dwěmaj
ſeminariſtomaj pſched wołtarjom. Toho pſchekłochu dwójcy z mjecžom a
wotrubnychu jomu hłowu, rucy a nohi. Z nim bu ſto druhich kſcheſcźanow
zamordowanych a jich ſydliſchcźo wurubjene a ſpalene. Jan Franc Rigaud z
kongregacije cuzokrajnych miſſionow, běſche z diöceſy Beſançon a
wotjědźe 31. měrca 1862 z Francózſkeje do Su-tſchu-ena. Wón wumrje tak w
tej ſamej krajinje, hdźež miſſionar Mabileau martraŕſku krej pſchela 29.
auguſta 1865. Najnowſche powjeſcźe wottam ſu z kónca januara; duchowny
Desfléches piſche z Tchong-king-fou direktorej parizſkoho ſeminara, zo
pſcheſcźěhanjo dale traje a zo jomu kazaja, krajinu wopuſchcźicź. Wón
pak to cžinicź njemóže, dokelž ma tam 20,000 kſcheſcźanow. Tež z druhich
powjeſcźow je wěſte, zo nětko w Chineſiſkej cuznikow jara hidźa a zo
drje krawne pſcheſcźěhanjo kſcheſcźanow z nowa wudyri.

Naraṅſcha India. W lěcźe 1866 běſche tu woſebje w krajinje Oriſſa po
wjacylětnej njepłódnoſcźi hłód wudyrił. Hdyž bě potom połdra milijona
ludźi na hłód a z toho ſcźěhowace khoroſcźe zemrjeło, pſchewza
zawoſtawacych tajki ſtrach, zo z hromadami narodny kraj wopuſchcźichu a
w lěſach, w jězorach a we łužach koruſchki, ſchnaki a wſchelake inſekty
pytachu k ſpokojenju ſwojoho hłodu. Wjele pſchińdźe jich tež do Kalkuty,
wulkoho hłownoho měſta Bengalſkeje. Zamožni bjez tamnymi wobydlerjemi
naſycźowachu druhdy 7 — 8000 tajkich pſchikhadnikow. K zaſtaranju
khorych žonow a wopuſchcźenych holcžkow bu tam ſchpital załoženy a
„jendźelſkim knježnam“ (katholſkomu rjadu) pſchepodaty. Tak nawuknychu
te wbohe Indianki wjele wužitnoho, woſebje porjad a dźěławoſcź.
Měſtokral (Jendźelcžan) a prědkſtejerjo měſta pſchipóznachu ſkutk
katholſkich knježnow, a chcychu jim tež ſchulu załožicź. Tu pokazy
ſebicžna zawiſcź tón cyły kraſny ſkutk. Proteſtantam njedaſche měra,
doniž njebuchu katholſke knježny zaſy wotehnate; 18. januara 1867
dyrbjachu wone wucźahnycź a ſwoje załoženjo wotedacź proteſtantſkim
damam. Policajſki kommiſſar dyrbjeſche po zakonju pſchidacź, zo bychu 36
indiſkich holcžkow, kiž běchu hižo pſchez 12 lět, z tymi knježnami ſobu
ſchli do 7 mil zdalenoho klóſchtra „jendźelſkich knježnow.“ Mjeńſche
holcžki tež to žadachu, ale njeſmědźachu. Z tamnych 36 holcžkow je hižo
30 kſchcźenych, te druhe ſo na ſwjatu kſchcźeńcu pſchihotuja.

Połnócna Amerika. Wot 25. hapryla je w Baltimore provincialna ſynoda, na
kotruž je ſo 12 biſkopow zeſchło. Biſkopja pſchihotuja ſo pſchez tajke
zhromadźizny na lětuſchi koncil.

<pb n="80"/>

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1869: kk. 223. zankaṙ Jan Schołta z Pancžic; 224.
kubleŕ Delan z Wěteńcy; 225. Jakub Cyž ze Stróžiſchcźa; 226. Hana
Běrkowa z Radworja; 227. Pětr Winaŕ z Kamjeneje; 228. Madlena Wünſchec z
Radworja; 229. Michał Bjedrich ze Smjerdźaceje; 230. Jakub Budaŕ z
Cyhelnicy; 231. Jurij Jeſchka z Kozarc; 232. Michał Wjenka z Pozdec;
233. Jurij Zopa z Prawocźic; 234. Madlena Wujeſchec z Khróſcźic; 235.
Madlena Wicźazowa z Prawocźic.

Dobrowólne dary: M. Bjedrich ze Smjerdźaceje, 5 nſl.

Smilne dary k dalewobſtaranju. Za towaṙſtwo Jězuſowoho dźěcźatſtwa
pſchez k. adminiſtratora ♣P.♠ Benno z Róžanta 2 tol.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Luiſa Mathilda, dź. krawca Pfeila; Marija
Martha, dź. murjerja Delanka; Laura Eugenia, dź. krawca Michała Žura. —
Zemrjecźi: Jakub, ſ. Jakuba Riedela z B., 20 lět; Marija Haṅža, dź.
Michała Nowotnoho z Borſchcźe, 2 měſ.; Marija, mandź. njeboh Pětra
Pětſcha, 51 l. 1 měſ. — Wěrowani: Michał Krawža, murjeŕ z Wotrowa a
Khata Wicźazec z Hrubjelcžic; Domaſch Harcuba, dźěłacźeṙ w Hajnicach a
Marija Prokopec z Cžech; Jakub Lukaſch z Budyſchina a Marija Schwanec z
podhroda.

Wyſokocžeſcźenomu knjezej groſje Francej Stolbergej pſchi wobcźehnjenju
Worklee 1. meje 1869.

Witamy Was, hnadny knježe! witamy hako wutrobitoho wojowarja za prawdu a
za prawa ſwjatoho wótca, witamy Was pſchi zaſtupjenju do naſcheje
ſrjedźizny, do katholſkeje ſerbſkeje krajiny. Wjeſelimy ſo a ſmy
pozběhnjeni z tym, zo mamy tudy Was, kotrohož ſława pſchikhadej ſamomu
do prědka khwataſche. Bóh zapłacź Wam, wyſokocžeſcźeny knježe, Waſch
nadobny ſkutk za ſprawnu wěc naſchoho ſwjatoho wótca a žohnuj Was z
cžaſnymi a wěcžnymi kubłami na Waſchim nowym ſydliſchcżu. Daj Bóh, zo
byſchcźe prawje wjele wjeſołych dnow tudy docžakali a tak w naſchej
ſrjedżiznje to zacžuwali, ſchtož ſam naſchomu wjelelubowanomu ſwjatomu
wótcej pſchihotowaſchcźe!

Wjele katholſkich Serbow.

Njedźelu 6. juniju popołdnju wot 4 hodź. budże na ſchuli w Khróſcźicach
katholſka zhromadźizna, na kotruž ſu katholſcy Serbja ze wſchěch woſadow
z tutym pſcheproſcheni.

W knihikupſtwje Smolerja a Pjecha tudy je na pſchedaṅ:

Wobraz Piusa ♣IX.♠ ze ſerbſkim podpiſmom: „K dopomnjenju na połſtalětny
měſchniſki jubilej Piusa ♣IX.♠“ Po jenym 5 np., za toleṙ 100.

Das Büchlein vom Papſte Pius ♣IX.♠ Von Herchenbach. 2 nſl. 5 np.

♣NB.♠ Wſchě katholſke druhe knihi ſo rady a ſpěſchnje wobſtaraja.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 11. 5. junija 1869. Lětnik 7.♠

Nabožne wuſtawy w Parizu.

Hdyž wot towaŕſtwow ſwjatoho Vincenca, w Parizu po lěcźe 1830 naſtatych
a nětko po wſchěm katholſkim ſwěcźe rozpſcheſtrjenych, wot towaŕſtwow za
rjemjeſlniſkich, a wot wſchelakich wucženych towaŕſtwow wothladujemy, ma
měſto Pariz hiſchcźe wjele wopomnjecźa hódnych wuſtawow.

Pariz wobſedźi 58 žónſkich klóſchtrow, wot kotrychž maja wſchelake
wjacore dobrocžinjace wuſtawy. Najwjacy z nich je wothladanju khorych a
wocźehnjenju młodoſcźe poſwjecźenych, a wyſche toho wobſtaraja rjadowe
(klóſchtyrſke) knježny khorych we 24 zjawnych hójeŕnjach (wuſtawach za
khorych). Někotre tychle klóſchtrow ſu macźeŕſke domy, woſebje tamny dom
daloko rozpſcheſtrjenych ſotrow ſ. Vincenca, kiž maja wjele pobocžnych
wuſtawow. Woſebje wuzběhowacź dyrbi ſo rjad „ſlepych ſotrow ſ. Pawoła“,
kotrež ſu w poſlenich lětdźeſatkach naſtałe. Nimale wſchitke tele ſotry
ſu ſlepe, rozymja pak tola wſchě žónſke a domjace dźěło tak wubjernje,
zo móža ſwoje tohorunja ſlepe wucžownicy w nim rozwucžowacź a
prědkſtejicźeŕki dźěłacych domow bycź. Spodźiwne derje je tónle wuſtaw
hižo wucžił. Hdyž ſlepe ſotry ze ſlepymi ſyrotkami (holcžkami) we domje
abo w zahrodźe khodźicź widźiſch abo nadeńdźeſch-li je pſchi dźěle,
njewěriſch na prěnje pohladnjenjo, zo ſu ſlepe. Tele zjenocźenſtwo
ſlepych ſotrow je załožene wot jeneje parizſkeje wudowy. Slepe ſotry
pſchiběraja pſchez to, zo tam wuwucžene holcžki najbóle woſtanu. Wuſtaw
dźerži ſo pſchez wunoſchki dźěła ſlepych ſotrow a tež pſchez
dobrocźerjow.

Druhi nowy rjad ſu „małe ſotry khudych“ (♣Petites Soeurs des Pauvres♠),
1840 we St. Servain w Bretagni pſchez dwě dźěławej žonje a jenu ſtaru
ſłužownu dźowku pod wjedźenjom kapłana Le Pailleron załožene. Nětko
wunoſcha licžba tychle ſotrow hižo pſchez 1700, kotrež pſchez 11,000
ſtarych ludźi po cyłej Francózſkej cyle zaſtaraja. W Parizu maja wone
pjecź wuſtawow (domow) z někotrymi <pb n="82"/>ſtami potrjebnych ſtarych
mužſkich a žónſkich. Wone zdźeržuja ſo woſebje pſchez jałmožnu, kotruž
ſotry kóždy dźeń po wulkim měſcźe Parizu hromadźa. Wone khodźa po
zbytkne jědźe do kuchnjow bohatych ludźi, wuproſcha ſebi na
torhoſchcźach wotpadki zeleninow a warjenjow wot pſchedawaŕkow, ſkładuja
wſchitko na ſwoje wot wóſlika cźehnjene wozycžki a wjezu je domoj, hdźež
ſo nazběrane dary ſtaroſcźiwje rjaduja a pſchihotuja, zo bychu ſtarym
ludźom za jědź ſłužiłe. Schtož pobrachuje, ſo pſchikupi z pjenježnej
jałmožnu, kotruž ſotry na wěſtych dnach pſchi cyrkwinych durjach
proſcha. Tele ſotry ſtarych ludźi potajkim nic jenož zaſtaraju, ale
zalutuja jim tež prócu a poniženjo jałmožnyproſchenja, hdyž to za nich
ſame na ſo wozmu. Schtó njedopomni ſo tu na najrjeniſche cžaſy
kſcheſcźanſtwa? Tónle rjad njewobſteji hiſchcźe 30 lět, je pak ſebi
powſchitkowne pſchipóznacźo dobył a pſchiběra kóždy dźeń. Kak wulke
zaſłužby změje wón, hdyž budźe 50 abo 100 lětny jubilej ſwjecźicź? Tež
holcy z wyſchſchich ſtawow ſu hižo tomule rjadej pſchiſtupiłe, hacžrunje
ma ſpocžatk a wjetſchinu z nižſchich klaſſow wobydleŕſtwa; wjele
ſłužownych holcžkow (na kotrychž dobre zadźerženjo w Parizu kóžde
knjejſtwo derje kedźbuje) a wjele khudych dźěłacźeŕkow namaka ſo bjez
ſotrami.

Wulkej nuzy wotpomha dale podpjerace towaŕſtwo za pſchedměſchcźa
(♣Oeuvre des Faubourgs♠), wot žónſkich wjedźene; wone ſtara ſo woſebje,
zo bychu dźěcźi dźěłacźeŕſkich familijow, kotrež we wotležanych
pſchedměſchcźach w najhubjenſchich khěžkach a huſto w pincach bydla,
draſtu a rozwucženjo doſtali, a zo bychu familije ſame pſched duchownym
hubjenſtwom zakhowane byłe. Tele towaŕſtwo wobſteji wot lěta 1848 a
wudawa kóžde lěto 15—20,000 frankow. — Macźeŕſke towaŕſtwo (♣Société
maternelle♠), 1788 załožene, ma w kóždym dźělu měſta jenu knjeni hako
wjedźicźeŕku, kotraž tajkim khudym macźerjam, kiž ſwoje dźěcźi ſame
cźěſcha, znamjenitu pjenježnu podpjeru podawa. Tele towaŕſtwo nahromadźi
pſchez ſwoje ſobuſtawy kóžde lěto 60,000 frankow a podpjera ſtajnje na
900 macźerjow. — Towaŕſtwa z mjenom „Žłobiki“ (francózſcy ♣crèches,♠ tak
mjenowane k dopomnjecźu na žłobjo, w kotrymž je Jězus hako dźěcźatko
ležał) wothladuja a zaſtaraja wodnjo dźěcźi wot cźěſchnych (ke kotrymž
dyrbja macźerje dwójcy za dźeń pſchińcź) hacž do tſilětnych. Wone cžinja
tak móžne, zo khude macźerje tam dźěcźi wotedadźa a ſame na dźěle ſej
ſwój khlěb zaſłuža. Dźěłacźeŕkow pak je w Parizu na 106,300, bjez
kotrymiž je wjele khudych macźerjow. Jich zda wucžinja w pſcheměrje
něſchto pſchez frank; tola ſu tež tajke, kiž jenož poł franka zaſłuža. —
Tež je w Parizu wjele „wucźekow“ (♣Salles d’asiles♠) za dźěcźi wot 3 do
6 lět, kaž w naſchim Budyſchinje wothladaŕnja (Kinderbewahranſtalt).
Tele wuſtawy ſu wobſtarane wot wſchelakich ſotrow (knježnow) a wot
ſwětnych towaŕſtwow. — Schulſcy bratſja (♣Frères ignorantins♠) maja dwaj
domaj, hdźež někotre ſta hólcžatow nic jenož ſchulſke rozwucženjo
doſtawaja, ale tež jene rjemjeſło (Handwerk) nawuknu.

Towaŕſtwo dźěcźipſchecźelow (♣Société des amis de l’enfance♠) zaſtara
woſebje te dźěcźi, kotrež mohłe doma pola ſwojich ſtarſchich pſchez jich
zły pſchikład ſkažene bycź. Wone wobſteji wot l. 1827 a dźerži tu khwilu
270 dźěcźi. — Druhe towaŕſtwa ſkutkuja za polěpſchenjo khoſtancow
(Sträflinge), woſebje młodych, kotrychž rjemjeſło wucžicź dawaja, jim
dźěło wobſtaraja a jich wobkedźbuja. <pb n="83"/>Tež wobſteji wuſtaw,
hdźež z jaſtwa puſchcźeni zhromadnje dźěłaja a polěpſcheŕnja za tajke
holcžki. Dale je wuſtaw za złe dźěcźi, kotrež ſtarſchi ſami ſkludźicź
njemóža a tohodla je tam na lěto abo dwě dawaja. Někotre jaſtwa ſteja
pod wjedźenjom ſotrow ze wſchelakich rjadow.

„Towaŕſtwo ſwjatoho Franca Regisa“ dźěła napſchecźo dźiwim mandźelſtwam
z tym, zo cuzym khudym a dźěłacźerjam, kiž ze wſchěch róžkow do Pariza
pſchicźahnu, wſchitke k zwěrowanju trěbne wopiſma darmo wobſtara a tak
civilne a potom tež cyrkwinſke zwěrowanjo tajkich cuznikow móžne cžini.
Wobſtaranjo, pſchełoženjo a legaliſirowanjo tajkich wopiſmow žada wjele
cžaſa, prócy a pjenjez; a tohodla woſebje běſche w Parizu prjedy wjele
dźiwich mandźelſtwow. Tele towaŕſtwo, z mužſkich a žónſkich wobſtejace,
bu załožene wot ſudniſkoho zaſtojnika Goſſina a je wot l. 1826—1866 hižo
43,256 dźiwich mandźelſtwow, potajkim pſchez 1000 za lěto, pſchez
cyrkwinſke zwěrowanjo legitimirowało. Towaŕſtwo dźerži ſebi woſebitych
zaſtojnikow. Wyſche trěbnych wopiſmow dawa towaŕſtwo nowomandźelſkim tež
draſty, domjacu nadobu atd.

Žónſke towaŕſtwo khudych khorych (♣Oeuvre des Pauvres Malades♠), w lěcźe
1840 wot 10 knjenjow załožene, ma w tu khwilu 600 ſobuſtawow w 27
woſadach a je ſotram ſ. Vincenca k rucy, zo by khudych khorych w jich
wobydlenjach wopytowało a wothladało. W lěcźe 1865 běchu ſobuſtawy pola
52,748 khorych 158,368 wopytanjow ſcžinili. — Druhe žónſke towaŕſtwo
wopytuje khudych khorych we zjawnych khorownjach a podpjera we
woſebitych domach holcžki a hólcow, kotſiž ſu po khoroſcźi hiſchcźe k
dźěłu ſłabi. Tele towaŕſtwo naſta w revoluciji 1848 pſchez někotre
knjenje, kotrež w cžaſu wojowanja na haſach wutrobicźe wobzanknychu, do
hójeŕnjow hicź, zo bychu mnohoſcźi tam ranjenych pomoc poſkicźili.
Towaŕſtwo dźerži ſo pſchez lětne pſchinoſchki ſwojich ſobuſtawow. —
Towaŕſtwo za wojakow (♣Oeuvre des Militaires♠) wobſtara ſchtyri ſchule,
kiž ſu wot 600 wojakow, za rozwucženjom žadoſcźiwych, wopytowane. —
Towaŕſtwo ♣L’Oeuvre des Tabernacles♠ podpjera khude cyrkwje z draſtami,
kotrež ſobuſtawy towaŕſtwa ſame dźěłaja. W druhim žónſkim towaŕſtwje
ſchija ſobuſtawy kóždy tydźeń wjacy hodźinow zhromadnje draſcźenja za
khudych a rozdawaja je potom darmo. — Woſebite towaŕſtwo ſcżele khude
ſyroty ze wſow, kiž ſu do Pariza pſchiſchłe a pſchihodnu ſłužbu
njenamakaja, zaſy na wſy k wuſtojnym rólniſkim familijam abo do
kolonijow (ſydliſchcźow), kotrež ſu trappiſtojo we wſchelakich krajinach
załožili. Tam nawuknu hólcy nic jenož rólniſtwo, ale tež zlutniwoſcź;
pſchetož trappiſtojo žiwja ſo jenož z khlěbom (połdra punta za dźeń), z
warjenjom w ſelenej wodźe, a z picźom wody; dźěłaja pak 10 abo 12
hodźinow a ſłuža pſchi tym wjacy hodźinow, woſebje w nocy, hiſchcźe w
cyrkwi ſwojomu Bohu.

Wſchelacy mniſcha maja tež ſchule a wuſtawy. Někotre towaŕſtwa
wobſtaraja rozſchěrjenjo dobrych knihow a cžaſopiſow, druhe zhromadźuja
ſo na njedźelach k zhromadnym pobožnoſcźam, druhe zrjaduja loterije a
bazary (hdźež woſobne knjenje zhromadźene dary a tunje wěcki za drohi
pjenjez pſchedawaja) k wſchelakim dobrym ſkutkam.

Skóncžnje je w Parizu wjacy wuſtawow, hdźež ſo na wukrajne miſſionſtwo
<pb n="84"/>pſchihotuja a za potrěbnoſcźe miſſionarow ſtaraja. Z cyła
žadyn lud tak wjele miſſionarow njewupoſcźeła kaž francózſki, a žadyn
kraj njedawa tak wjele kaž Francózſka. Bjez něhdźe 8000 miſſionarami we
wſchěch dźělach ſwěta je wjacy hacž tſecźina Francózow. Lyonſko-parizſke
towaŕſtwo k rozpſcheſtrjenju wěry mějeſche w lěcźe 1867 z cyła 5,149.918
frankow dokhodow, z cžohož bě Francózſka (z wuwzacźom Algira a
kolonijow) ſama 3,582,659 frankow nawdała. Podobnje je pſchi towaŕſtwje
Jězuſowoho dźěcźatſtwa a tež pſchi podpjeranju ſwjatoho wótca a joho
wójſka; z Pariza ſo na to dźěła, zo by Francózſka w kſcheſcźanſkej
ſkutkownej luboſcźi pſched wſchitkimi krajemi ſo wuznamjeniła. To je
woprawdźe wobdźiwanja hódne, a we wſchelakim naſtupanju pſchikładne!

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Dźeń 22. meje zemrje tudy po dlěſchej khoroſcźi na
ſuchocźinu k. rycžnik Adolf Junge, aſſeſſor tachantſkoho konſiſtorija, w
31. lěcźe ſwojoho žiwjenja. Wón zaſtupi do ſwojoho zaſtojnſtwa po njeboh
k. z Jeſchki a wobſtara te ſame połtſecźa lěta ze wſchej khwalbu. Tak ma
wyſokodoſtojne tachantſke konſiſtorium hižo zaſy ſtaroſcź wo nowoho
rycžnika. Katholſkich rycžnikow pak je w Sakſkej mało.

Z Budyſchina. Naſch hnadny knjez biſkop je zańdźenu njedźelu paſtyŕſki
liſt wozjewicż dał, z kotrymž ſo dla ökumeniſkoho koncila wot bamža
doſpołny wotpuſk po waſchnju jubilejſkoho wupiſuje. Po ſobudźělenju
bamžowoho liſta na wſchěch biſkopow rycži naſch hnadny knjez wo
pſchipowjedźenym koncilu a wo wotpuſku. Hako wuměnjenjo poſtaja ſo
tole: 1. doſtojne doſtacźo ſwjateju ſakramentow pokuty a wołtarja; 2.
wjacykrócźne wurjadne wopytanjo cyrkwje k modlenju po měnjenju ſwjatoho
wótca; 3. doſpołne poſcźenjo na tſjoch dnjach; 4. wotedacźo jałmožny
khudym. Woſebite pobožnoſcźe za jubilejſki cžas wot 1. junija hacž do
ſkóncženja koncila ſu tele: 1. na božej mſchi pſchiſtaja ſo modlitwa k
ſwjatomu Duchej; 2. po dopołdniſchim prědowanju tohorunja; 3. na
nyſchporje ſpěwa ſo pſchełoženy khěrluſch ♣Veni Sancte Spiritus;♠ 4.
tſecźu njedźelu kóždoho měſaca je na nyſchporje litanija wot wſchěch
ſwjatych pſched wuſtajenym najſwjecźiſchim ſakramentom.

Z pruſkeje Łužicy.

Z Kulowa. Swjatocžnoſcź Božoho Cźěła ſwjecźeſche ſo we naſchim měſtacžku
pſchi najrjeńſchim wjedrje z wulkej pychu. Cžeſne wrota běchu
natwarjene; pletwy a wěncy cźehnjechu ſo pſchez haſy; drohi běchu z
hałzami a brězami wobſadźane, kaž ze zelom a z kwětkami poſypane. K
cžeſcźi bójſkoho wumožnika we ſwjatym woblatku bě ſo lětſa tež nowe
kraſne njebjo (baldachin, tſěſchica) wobſtarało. Za tule cyrkwinſku
wuzdobu bě knjez kapłan Wowcžeŕk we cyłej woſadźe dary luboſcźe
hromadźił (nimale 130 tolerjow) a naſche miłoſcźiwe ſotry běchu k njej
wuſchiwanki wobſtarałe. Je zawěrno rjane wopokazmo horjaceje luboſcźe k
Jězuſej, hdyž ſo we naſchich hubjenych cžaſach wot wſchěch ſtronow tajke
wopory k <pb n="85"/>božej cžeſcźi pſchinjeſu. — Mejſke pobožnoſcźe k
cžeſcźi ſwjateje Macźerje Božeje wotdźeržachu ſo njedźelſke a ſwjate dny
we naſchej farſkej cyrkwi pſchi kraſnje wudebjenym ſwjateje Marijnym
wołtarju, dźěławe dny pak we khapałcy naſchich duchownych knježnow. Boži
dom běſche ſtajnje wot modlacoho ludu napjelnjeny. — Do klóſchtra
miłoſcźiwych ſotrow w Niſſy (Neiße) je z naſcheje woſady zaſy knježna
zaſtupiła, Guſta Róſmijec z Němcow. Wona chce ſo hako ſerbſka wucžeŕka
wudoſpołnicź. Tak ſo ſtajnje pſchiſporja ſyła pobožnych duſchow, kiž
ſwětej božemje praja a ſo z luboſcźe k Bohu za ſpomoženjo ſobucžlowjekow
wopruja. — Knjez pſchekupc Jan Hórnik je na ſwojim domje we wužłobjeńcy
rjane železne barbjene a pozłocźane ſwjecźo ſwjatoho Jana Nepomucenſkoho
ſtajicź a cyrkwinſcy ſwjecźicź dał. ♣S.♠

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Pruſka. Kral Wilhelm je měſtej Oynhauſen 30,000 tol. darił, zo by jenu
nowu katholſku, a jenu proteſtantſku cyrkej twaricź mohło.

Z Greifswalde. Tudomna měſchcźanſka rada, kiž je cyle proteſtantſka, je
katholſkej woſadźe twarne měſtno k nowej cyrkwi dariła. Zakładny kamjeń
bu na dnju bamžowoho jubileja połoženy.

Ze Schleswiga. Tudy bu ležownoſcź za 16,000 tol. kupjena, zo by ſo na
njej klóſchtyr za miłoſcźiwe ſotry twarił.

Němſka. W měſcźe Eislebenje w pruſkej Sakſkej, hdźež je Luther ſo
narodźił a wumrjeł a hdźež wot 10 lět katholſka miſſionſka ſtacija
wobſteji, je ſo klóſchtyr benediktinſkich knježnow załožił. Bože
wjedźenja ſu ſpodźiwne! Priorka klóſchtra benediktinkow w Osnabrücku
wopiſuje naſtacźo tohole ſkutka, a jeje najwažniſche powjeſcźe ſu tele.
Wloni bu priorcy wot macźerje jeneje z klóſchtyrſkich knježnow, kotraž
běſche w tſjoch njedźelach ſwojoho mandźelſkoho a dweju ſynow zhubiła a
nětko něſchto woſebite k cžeſcźi najſwjecźiſchoho ſakramenta cžinicź
chcyſche, ſumma pjenjez pſchepodata, zo by ſo k załoženju klóſchtra
wěcžnoho modlenja k Najſwjecźiſchomu wužiła. Knježny proſchachu, zo
chcył jim Bóy měſto pokazacź, hdźež měło ſo tole ſtacź. Krótko na to
pſchinjeſe jim jena pobožna knjeni z Münſtera, kotraž nicžo wo
pſchecźach knježnow njewjedźeſche, njenadźitu powjeſcź, zo w Eislebenje
něhduſchi benediktinſki klóſchtyr, w kotrymž je ſwjata abtyſſa Herta
ſwoje žiwjenjo wobzanknyła, hiſchcźe wobſteji a zo chce jón nětcžiſchi
proteſtantſki wobſedźeŕ runje pſchedacź; tohodla je jeje a někotrych
druhich žadoſcź, zo by ſo tale wot 300 lět wopuſchcźena a wonjecžeſcźena
ſwjatnica zaſy za benediktinſki rjad kupiła a poſwjecźiła. W tymle
ſpodźiwnym hromadutrechenju póznachu knježny znamjo božeje wole a
priorka prócowaſche ſo wo wuwjedźenjo tohole ſkutka. Tamna pobožna
knjeni pſchinjeſe nětk powjeſcź biſkopej w Paderbornje, pod kotrohož
Elsleben ſłuſcha a tež wón wulcy zwjeſeleny napominaſche k wuwjedźenju
wotmyſlenja. Po daliſchich pobožnoſcźach knježnow pſchińdźechu do
klóſchtra znowa wſchelake ſlubjenja hiſchcźe pobrachowacych pjenjez. Na
17. novembra (dnju ſ. Herty) pſchijědźe priorka z jenej knježnu a tamnej
knjenju do Eislebena. (Knježnje běſchtej pſchez klóſchtyrſku draſtu <pb
n="86"/>ſo hiſchcźe z mantlom wodźcłoj.) Wobſedźeŕ nadobo praji, zo z
pſchedacźa nicžo bycź njemóže, dokelž chce wón twarjenja ſam zdźeržecź;
tola ſkóncžnje bu kuṗ na mjeno tež pſchitomnoho bratra priorki za 9,400
toleri wobzanknjena. Wotmyſlenja knježnow běchu do tohole cžaſa
proteſtantam njeznate; nětko pak bě ſo powjeſcź ſpěſchnje roznjeſła,
tola njeběchu proteſtantowje pſchecźiwo prědkwzacźu knježnow; haj
někotſi prajachu, zo chcedźa ſwoje holcžki do jich tudomneje wubjerneje
ſchule (kajkuž woni w Osnabrücku maja) rady ſłacź. Dotalni wobydlerjo
něhduſchich klóſchtyrſkich twarjenjow ſu 1. hapryla wotcźahnyli; hłowne
murje klóſchtra hiſchcźe ſteja, kaž tež ſchtyri murje něhduſcheje
cyrkwje, kotraž dotal hako bróžnja ſłužeſche. Z pomocu dobrowólnych
darow budźe ſo wſcho trěbne za klóſchtyr ſwjateje Herty pſchiprawjecź a
tež cyrkwicžka pozběhnje ſo z procha, zo by nowa ſwjatnica była, hdźež
budźe ſo wodnjo a w nocy khwalba boža k cžeſcźi najſwjecźiſchoho
ſakramenta ſpěwacź.

Cžěſka. Grofa Hanuſch Kolowrat je 10,000 ſchěſnakow k tomu darił, zo by
ſo nižſche gymnaſium w Rychnowje pod wjedźenjom piariſtow wo dwě
wyſchſchej klaſſy wudoſpołniło.

Z Wina. Khěžor je nowy ſchulſki zakoń wobtwjerdźił, hacžrunje wulka
wjetſchina joho poddanow wo njón z cyła njerodźi.

Tyrolſka. Zhromadźizna katholſkoho towaŕſtwa, kotraž bu w cyrkwi w
Schlandersu dźeržana a na kotruž běſche 4000 muži pſchiſchło, bu wot
khěžorſkoho kommiſſara grofy Manzani rozpuſchcźena, dokelž ſebi wón
myſleſche, zo mohł tachant Leiter, kiž rycžecź zapocža, tež napſchecźo
nowym zakonjam něſchto wunjeſcź. Pſchitomni běchu z tym njezaſłuženym
rozpuſchcźenjom jara njeſpokojni a wuprajichu to wótſe. Kommiſſar doſta
wulki ſtrach a ſtupaſche pěknje zady duchownoho, kotryž joho won
dowjedźe. Zo je wón puki doſtał, kaž nowiny najprjedy piſachu, to njeje
wěrno.

Tyrolſka. W Schönwiesu běſche 13. meje wuzwolenjo nowoho
prědkſtejeŕſtwa. Hdyž ſo potom pſchiſaha wot nowowuzwolenych žadaſche,
naſta wótre rozrycžowanjo, kiž tſi hodźiny trajeſche. Woni chcychu
zakonje jenož pod tym wuměnjenjom wopſchiſahacź, jeli ſo w nich nicžo
pſchecźiwo ſwědomju dobroho katholika njenamaka a jeli telc wuměnjenjo
do protokolla pſchińdźe. Pſchitomny zaſtojnik (wokrjeſny hejtman,
Bezirkshauptmann) wukładowaſche jim, zo je jich biſkop (Gaſſer, ſyn
jenoho bura, joho bratſja ſu tež burja) jenicžki pſchecźiwo nowomu
ſchulſkomu zakonjej a pſchedawaſche druhe tajke łžě. Dokelž ſo cźi
mužojo pſchecy wobarachu, bu do protokolla wzate, zo je ſo kommiſſar
podarmo prócował, a zo chcedźa woni zakonje jenož wopſchiſahnycź, kaž
daloko wone njejſu pſchecźiwo božim kaznjam a porucžnoſcźam cyrkwje. Duž
dyrbjeſche ſtare prědkſtejeŕſtwo nakhwilnje dale wobſtacź. Zaſtojnik
hrožeſche ze ſchtrafami, ale nowy prědkſtejeŕ prajeſche: „Ja ſo
njeſpjecźuju zaſtojnſtwo na ſo wzacź, ale chcu po mojim ſwědomju
cžinicź, dokelž je po zakonju kóždomu, potajkim tež katholſkomu
ſwobodnoſcź ſlubjena; ſchto pak pſchecźiwo ſwědomju je, ſmě mi jenož
bamž a biſkop prajicź. Radſcho dam ſwoju hłowu, hacž zo bjez wuměnjenja
pſchiſaham.“ Skóncžnje wuprajichu ſtari a nowi prědkſtejerjo, zo ma ſo
ſchtrafa, kiž je jim dla zapowjedźenja nowoho ſchulſkoho porjada
napołožena, wot cyłeje gmejny płacźicź, dokelž je ſo zapowjedźenjo po
myſli <pb n="87"/>cyłeje gmejny ſtało. Tak je widźecź, zo ſu Tyrolſcy
ſwojej katholſkej wěrje wſchudźom ſwěrni. — Zapóſłanc za „reichrath“
duchowny ♣Dr.♠ Greuter je nětko po ſkóncženju reichsratha jeneje rycže
dla, kotruž wloni w zhromadźiznje w Hippachu dźeržeſche, do pſchepytanja
wzaty. Tež w druhich khěžorowych krajach ſu zaſy někotſi duchowni
piſmow, prědowanjow a rycžow dla wotſudźeni.

Khrowatſka. Njeboh kardinal-arcbiſkop Haulik je pſchez 400,000
ſchěſnakow zawoſtajił, kotrež drje budźa zwjetſcha k wſchelakim dobrym
ſkutkam poſtajene, hdyž budźe teſtament wotewrjeny. Njeboh kardinal je
hižo za žiwjenjo wjele woprował. Tak je khudym a ſchtudentam kóžde lěto
wjele dawał. K załoženju ſchpitala a ſchule miłoſcźiwych ſotrow je wón
150,000 ſchěſnakow darił. W lěcże 1852 da nowu hólcžu ſchulu natwaricź.
W lěcźe 1858 załoži fundaciju 50,000 ſchěſnakow k podpjeranju khudych
wudowow. Pſchi ſwojim jubileju 1861 rozda wón 80,000 ſchěſnakow k
podpjeranju khudych we wſchelakich měſtach. Ponowjenjo a wutwarjenjo
arcbiſkopſkeje cyrkwje zapłacźi ſam. K załoženju južnoſłowjanſkeje
(khrowatſkoſerbſkeje) akademije dari wón 10,000 ſchěſnakow.

Z Roma. Grofa Schönburg je do ſwojoho wótcnoho kraja wotpucźował. Wón
pſchiwjedźe ſobu tež młodoho měſchnika, k. Fikenſchera, kiž budźe pola
njoho za domjacoho kapłana. Pſchidawk: Grofa Schönburg je pjatk 28. meje
do Wechſelburga pſchijěł a k. kapłan Fikenſcher je nas zańdźenu wutoru w
Budyſchinje wopytał. — Macź barona Ernſta z Schönberga je tež nětko
katholſke wěrywuznacźo tudy wotpołožiła.

Z Roma. Dźeń 13. meje ſwjecźeſche bamž w cźichoſcźi ſwój 77. narodny
dźeń. Wón pſchiſtaja nětko pſchi kóždej božej mſchi modlitwu za
potrěbnoſcźe ſwjateje cyrkwje. Swojim ſłužownikam wudźěla wón ſam kóždy
měſac w privatnej khapałcy ſwjate woprawjenjo.

Francózſka. Łódź z mjenom „general Abatucci“, kiž je ſo na pucźu wot
Marſeille do Roma podnuriła, wjezeſche 100 ludźi; bjez nimi bě 22
młodźencow, kotſiž chcychu do bamžowoho wȯjſka zaſtupicź, dale bamžowy
konſul Ferrari ze ſwójbu a tež jedyn francózſki oberſt. Tež ſumma
pjenjez za bamža je zhubjena. Jenož 39 cžłowjekow je ſmjercźi wucźekło.

Pólſka. Licžba ſchismatiſkich cyrkwjow ſtajnje pſchibjera, dokelž ſo
ruſowſke knježeŕſtwo jara wo to ſtara. Tak je zaſy jena cyrkej w měſcźe
Rawje do ſchismatiſkeje pſchewobrocźena. Tež we ſławnym hnadnym měſcźe
Czenſtochowje, hdźež wyſche zaſtojnikow žadyn Ruſa njeje, twari ſo nowa
ſchismatiſka cyrkej, wězo za krajne (nimale jenicžcy katholſke) pjenjezy
pólſkoho kraleſtwa. Runje tak ſkutkuje ſo we wjacorych druhich měſtach.

Ruſowſka. Kaž je znate, bu pſched 5 lětami warſchawſki arcbiſkop
Felińſki do ruſowſkoho měſta Jaroſławja pſchi rěcy Wołzy wuwjezeny. Po
dołhim mjelcženju pſchinjeſechu nětko jene pólſke nowiny powjeſcź wo
nim. Arcbiſkop je ſebi drjewjany dom na pſchedměſchcźu wotnajał a je
khudźe žiwy. W jenej ſtwě ma khapałku, w kotrejž kóždy dźeń božu mſchu
dźerži. Jomu poſłužuje młody kapłan. Zdaluje ſo ludźi po móžnoſcźi a
wukhodźuje ſo ze ſwojim wujom Brinkom, kiž je dobrowólnje k njomu ſo
pſchiwdał. Ruſki lud poſtrowja joho z pocže<pb n="88"/>ſcźowanjom, ſkoro
kaž by ſo joho bojał, a tež woſobni (ſam ſchismatiſki biſkop) joho z
cžaſami wopytuja. Knježeŕſtwo je jomu prajicź dało, zo by ſo do
Warſchawy wrócźicź ſměł, hdyž by khěžorej ſwoje prjedawſche zadźerženjo
wotproſył. Tola arcbiſkop je z doſtojnoſcźu wotmołwił, zo wón to cžinicź
njemóže a zo budźe poſleni, kotſiž ſo do Pólſkeje wrócźi. Wón měnjeſche
z tym, zo dyrbi knježeŕſtwo najprjedy wſchěch wupokazanych a
ſchtrafowanych duchownych domoj powołacź.

Afrika. Superior Fabian Pfeifer z miſſije w ſrjedźnej Africy piſa, zo je
nowy miſſionaŕ Dismas Stadlmayer ze ſwojimi towaŕſchemi zbožownje do
Chartuma pſchiſchoł. Zańdźene lěto běſche za miſſion žohnowane; wjele
dźěcźi negrow (mórow) je ſo kſchcźicź dało.

Połnócna Amerika. Sobotu pſched jutrami zemrje w měſcźe St. Paul w
Minneſota miſſionaŕ Demetrius Marogna, rodźeny grofa z połodniſcheje
Tyrolſkeje, w 67. lěcźe ſwojeje ſtaroby. Měſchniſku ſwjecźiznu doſta w
Mainzu a w tamniſchej diöceſy najprjedy ſkutkowaſche, potom běſche 20
lět faraŕ w diöceſy Augsburg, dźěſche 1846 hako miſſionaŕ do Ameriki,
zaſtupi tam ſchěſcź lět pozdźiſcho do rjada benediktinow, kotrychž potom
tež do Minneſota pſchiwjedźe. Hdyž běſche ſo pſchi wotpalenju ſchule we
St. Paul, kotryž woheń běchu złóſnicy załožili, ſtraſchnje wopalił,
dźěſche na wuſtrowjenjo do Floridy a ſkóncži nětko zaſy w St. Paul w
macźeŕſkim domje knježnow ſotrow ſ. Józefa ſwoje žiwjenjo. Wón rycžeſche
derje italſcy, francózſcy, němſcy a jendźelſcy, a běſche wſchudźom jara
cžeſcżeny.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Zemrjecźi: Michał Mikławſch, ſ. Jakub Lawkuſa, 6 njedź.;
Franc Adolf Junge, rycžnik, aſſeſſor pſchi tachantſkim konſiſtoriju, 30
lět; Karl Reinhold, ſ. Jana Tr. Klingſta, 12 njedź.; Pětr Pawoł, Karla
Auguſta Reka, młódſchi dwójnik, 1 lěto, 15 dnjow; Jan Auguſt, ſ. Karla
Tr. Schěrca w Dobruſchi, 19 njedź.; Hańža, njeboh Jakuba Cžocha w
Kukowje mandźelſka, 57 lět.

Z Radworja. Kſchcźenaj: Pětr, ſ. Michała Hěblaka z Měrkowa (†); Guſtav
Adolf, ſ. Auguſta Arnolda z Měrkowa. — Zemrjecźi: Hana, m. Jakuba
Hołbika khěbětarja, w Radworju, 52 l. 4 m.; Jakub, ſ. Mikławſcha Bachera
z Kamjeneje, 19 l. 4 m. 17 dnj.; Jakub Spitank z Cžornoho Hodlerja, 47
l. 6 m. 1 dź. — Wěrowani: Jan Bětka z Budyſchina, z Mariju Rjehorkec z
Radworja; Jan Khilan z Radworſkoho Haja, z Mariju, wud. njeboh Auguſta
Penthera z Khróſta; Mikławſch Möhn z Radworja, z Hanu Winarjec z
Kamjeneje.

Jutſe njedżelu 6. junija budźe katholſka zhromadźizna abo rozrycžowanjo
wo zhromadnych naležnoſcźach katholſkich Serbow, a to na ſchuli w
Khróſcźicach po nyſchporje wot ſchtyrjoch.

W knihikupſtwje Smolerja a Pjecha tudy je na pſchedaṅ:

Wobraz Piusa ♣IX.♠ ze ſerbſkim podpiſmom: „K dopomnjenju na połſtalětny
měſchniſki jubilej Piusa ♣IX.♠“ Po jenym 5 np., za toleṙ 100.

Das Büchlein vom Papſte Pius ♣IX.♠ Von Hercheubach. 2 nſl. 5 np.

♣NB.♠ Wſchě katholſke druhe knihi ſo rady a ſpěſchnje wobſtaraja.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 12. 19. junija 1869. Lětnik 7.♠

We wotpuſtku.

Skoro žada wucžba katholſkeje cyrkwje njeje tak wopacžnym a njeluboznym
rozſudźenjam wuſtajena była, kaž wucžba wo wotpuſtkach, najbóle tohodla,
dokelž ſo doſpołnomu dorozomjenju teje ſameje pſchihódna próca
njedawaſche; tež pola katholſkich kſcheſcźanow knježi huſto we tutej
trȯſchtnej wucžbje jich wěry wobžarowanja hódna njewědomnoſcź. Tohodla
napomina tež naſch ſwj. wótc Pius ♣IX.,♠ w piſmje, pſches kotrež wón
pſchi pſchiležitoſcźi ökumeniſkoho koncila doſpołny wotpuſtk po waſchnju
jubilejſkoho wupiſuje, zo bychu ſo wěriwi pſches prědowanjo božoho ſłowa
z nowa zas rozwucžili a tak k dobycźu wotpuſtka pſchihotowali. Tež
„Katholſki poſoł“ chce ſwojim cžitarjam z tym najwažniſche wěrnoſcźe wo
wotpuſtku z krótka rozeſtajecź. —

Schto mamy my pod wotpuſtkom zrozemicź? Słowo ſame pokazuje, zo ſo
pſches wotpuſtk něſchto ſpuſchcźa, wodawa, položuje — a ſchto to? Zo
bychmy to prawje zapſchimnyli, dopomńmy ſo na někotre znate wěrnoſcźe.
Na kóždym hrěſche, kiž cžłowjek wobońdźe, da ſo dwoja wěc rozeznawacź,
wina hrěcha a ſchtrafa hrěcha. Wina hrěcha wobſteji we rozhněwanju
božim, kiž nam ſwjatoſcźacu hnadu božu, božu luboſcź a bože
pſchecźelſtwo rubi, abo teſame k najmjeńſchom pomjeńſchuje; ſchtrafa,
kiž je boža ſprawnoſcź na kóždy hrěch ſtajiła, je dwoja: wěcžna, t. j.
wěcžne zatamanjo a cžaſna, kiž ma cžłowjek na ſwěcźe abo w cžiſcźu
wotcźeŕpjecź. Tež wſchědne lohke hrěchi, kiž ſebi wěcžnu ſchtrafu
njezaſłuža, njewoſtanu tola bjez cžaſnych ſchtrafow. — Pſches hódne
dóſtacźo ſwj. ſakramenta pokuty wujedna ſo hrěſchnik zas z Bohom tym
knjezom, t. r. jomu ſo ſpuſchcźi wina hrěcha a wěcžna ſchtrafa; tež dźěl
cžaſneje ſchtrafy ſpuſchcźi ſo hrěchnikej, a to cžim wjetſchi dźěl, cźim
doſpołniſcha joho želnoſcź bě. Wěrno je, łowjek je po hódnje
wotpołoženej ſpowjedźi zas dźěcźo božeje luboſcźe, a njetrjeba ſo <pb
n="90"/>bojecź wěcžnoho zatamanja, tola dopuſchcźi Bóh tón knjez we
ſwojej mudroſcźi a miłoſcźi cžaſne khoſtanja na njoho. „Tež hrěchi
tamnych, praji ſ. Auguſtinus, kotrymž ſy ty, o knježe, wodał,
njewoſtajiſch ty njekhoſtane.“ Tež w ſ. piſmje namakamy my tuſamu
wěrnoſcź. a Trientſka cyrkwinſka zhromadźizna wucži ju, mjenujcy, zo ma
hrěſchnik po wodatym hrěſche a ſpuſchcźenej wěcžnej ſchtrafje k
najmjeńſchom jedyn dźěl cžaſneje ſchtrafy ſam wotcźeŕpjecź, a to móže ſo
ſtacź we tutym žiwjenju pſches pokutne ſkutki, abo pſches boloſcźe
cžiſcźa, kiž maja tam khude duſche wuſtacź. Za pokutne ſkutki, pſches
kotrež ſo božej ſprawnoſcźi doſcź cžini a za naſche hrěchi zaſłužene
cžaſne ſchtrafy zapokucźa, płacźa wſchě dobre ſkutki, kiž ſebi my ſami
napołožimy, abo kiž nam měſchnik w ſpowjednym ſtole pſchiporucža, abo
wſchitke kſchižiki a khoroſcźe, z cyła wſchitke khoſtace domapytanja,
kotrež Bóh tón knjez na nas dopuſchcźi, hdyž je my ſcźeŕpnje znjeſemy. W
ſapokucźenju cžaſneje ſchtrafy pſchińdźe nam nětko cyrkej k pomocy
pſches wudźělenjo wotpuſtkow, pſchez kotrež ſo nam cžaſne ſchtrafy
ſpuſchcźeja. Wotpuſtk je po tajkim wot cyrkwje wudźelene ſpuſchcźenjo
tamnych cžaſnych ſchtrafow, kotrež bychmy my po wodatym hrěſche hiſchcźe
tu abo w cžiſcźu wotcźeŕpjecź dyrbjeli. Pſches wotpuſtki njewodawaja ſo
potajkim hrěchi, njeſpuſchcźa ſo tež wěcžna ſchtrafa, pſchez wotpuſtki
ſpuſchcźeja ſo jenicžcy cžaſne ſchtrafy.

Móc wotpuſtki wudźělecź, ma Khryſtuſowa cyrkej; tuſamu doſta wona wot
ſwojoho bóžſkoho załožerja w tamnym ſlubjenju, kiž ji won da, zo budźe
wſchitko, ſchtož wona na zemi wotwjaza, tež w njebjeſach wotwjazane.
Mat. 16, 19. Tu pſchepoda Khryſtus ſwojej cyrkwi wſcho, winu a kóždu
ſchtrafu hrěcha ſpuſchcźecź. A na jenym druhim měſcźe praji naſch
zbóžnik: „Mi je wſcha móc data na njebju a na zemi.“ Mat. 28, 18. „Kaž
je mje wótc poſłał, tak ſcźelu ja was.“ Jan 20, 21. Z tutymi ſłowami
pſchepoda wón ſwojej cyrkwi ſwoju cyłu móc, dokelž wón chcyſche prajicź:
Z tejſamej mocu, kotruž je mi tón wótc dał, wuhotuju tež ja was; wón da
potajkim ſwojej cyrkwi z tym tež zawěſcźe tu móc a te prawo, hrěſchnikam
za jich hrěchi poſtajene ſchtrafy ſpuſchcżecź, dokelž je wón tež wěſcźe
ſam tutu móc měł. — Hdyž Jězus Khryſtus dale ſwojej cyrkwi pſchez ſ.
Pětra a ſwojich japoſchtołow klucže njebjeſkoho kraleſtwa pſchepoda, da
jim tola tu móc, pokutnym hrěſchnikam njebjo wotewricź, potajkim tež tu
móc, wſchitke zadźěwki zběhnycź, kiž zaſtupjenju njebjeſkoho kraleſtwa
do pucźa ſtupaja. K tajkim zadzěwkam ſłuſcha pak nětko tež tamna
winowatoſcź, ſwój dołh hacž do poſlenjoho pjenježka zapłacźicź, t. r.
wſchitke za ſwoje hrěchi zaſłužene ſchtrafy doſpołnje zapokucźicź,
prjedy hacž móže ſo nam njebjeſke kraleſtwo wotewricź. Z toho móžemy my
z wěſtoſcźu ſudźicź, zo je cyrkej wot ſwojoho bóžſkoho załožerja wyſche
mocy hrěchi a wěcžnu ſchtrafu ſpuſchcźecź tež tu móc doſtała, cžaſne
ſchtrafy kiž zaſtupjenjo do njebjeſkoho kraleſtwa zadźěwaju abo
wotſtorkuja, wodawacź.

Tutu wot toho zbóžnika dóſtatu móc je cyrkej tež we wſchitkich cžaſach
wužiwała w tym, zo je wěrnje pokutnym hrěſchnikam napołožene ſchtrafy
abo z dźěla abo doſpołnje ſpuſchcźała. Tak hižo ſpuſchcźi ſ. japoſchtoł
Pawoł w kſcheſcźanſkej woſadźe w měſcźe Korinthu jenomu cžłowjekej wulki
dźěl napołoženeje pokuty, kotryž bě pſchez wobońdźenjo cźežkoho hrěcha
wulki pohorſchk dawał, potom pak pſchez ſwěrn <pb n="91"/>dopjelnjenjo
kruteje pokuty wěſte znamjo polěpſchenoho žiwjenja zjewił; tomu tak
pokutnomu hrěſchnikej wudźěli ſ. japoſchtoł potajkim jedyn wotpuſtk, a
tak wudźělachu ſo tež pozdźiſcho we wſchitkich cžaſach wot
pſchedſtojicźerjow cyrkwje wotpuſtki. W prěnich cžaſach a tež hiſchcźe
pozdżiſcho napołožachu pſchedſtojicźerjo cyrkwje hrěſchnikam jara krute,
wobcźežne, druhdy wjacy lět trajace pokutne ſkutki. Woni dyrbjachu ſo
poſcźicź, jałmožnu dawacź, khorych wothladacź, někajkichžkuli wjeſelow
ſo zdźeržecź, njeſmědźachu ſwjatocžnym božim ſłužbam pſchitomni bycź,
ale dyrbjachu w pokutnej draſcźe pſched cyrkwinſkimi durjemi ſtejo tych,
kiž nimo dźěchu, wo wodacźo proſycź. Běchu jich wobońdźene hrěchi tajne,
t. r. druhim njeznate, bě tež jich pokuta tajna, běchu pak jich hrěchi
zjawne, druhim k pohorſchkej ſłužace, bu jim tež zjawna pokuta data,
pſchez kotruž mějeſche ſo pohorſchk zas zarunacź. Tajke pokuty trajachu
huſto cyłe lěto, druhdy wjacy lět, haj za wěſte jara cźežki hrěchi cyle
žiwjenjo dołho. Hdyž pak nětko pokutni hrěſchnicy pſchez ſwěrne,
podwolne pſchenjeſenjo ſwojeje ſchtrafy pſchez dlěſchi cžas ſo
wuznamjenowachu, ſkrótſchichu jim pſchedſtojicźerjo cyrkwje cžas jich
pokuty abo ſpuſchcźichu jim tónſamy tež doſpołnje, a tute ſpuſchcźeujo
abo položenjo jich pokuty mjeuowaſche ſo wudźělenjo wotpuſtkow abo z
krótka wotpuſtki. W pozdźiſchich cžaſach njetrjebaſche cyrkej pſchi
doſpołnje pſchemjenjenych wobſtejnoſcźach tak krute kaznje nałožecź a
njechaſche to tež woſobnje, zo njeby nikoho wot doſtacźa ſ. ſakramenta
pokuty wottraſchiła. Tola boža ſprawnoſcź žada ſebi tež nětko runjež tak
doſpołne doſcźcžinjenjo, kaž hdy prjedy; njezapłacźi tón hrěſchnik nětko
w tutym žiwjenju ſwój pſchez ſwoje hrěchi nacžinjeny dołh, změje wón
tónſamón w cžiſcźu wupłacźicź; cžim wjacy a cžim krucźiſche pokutne
ſkutki ſebi wón tudy napołožuje, cźim měnje změje wón w tamnym ſwěcźe
wotcźeŕpjecź. We wupłacźenju ſwojoho dołha pſchińdźe jomu cyrkej k
pomocy z wudźělenjom wotpuſtkow; wona ſpuſchcźa z tej jej pſchepodatej
mocu jomu z dźěla abo doſpołnje cžaſne ſchtraſy, a zaruna božej
ſprawnoſcźi to, ſchtož mějeſche tón hrěſchnik pſchez wotcźeŕpjenjo
cžaſnych ſchtrafow po prawym ſam cžinicź, z jej dowěrjenoho bohatoho
pokłada Jězuſowych zaſłužbow, kotryž je hiſchcźe pſchiroſtł pſchez
zaſłužby najzbóžniſcheje knježny Marije a druhich ſwjatych. Jězus
Khryſtus njeje mjenujcy jeno ſwojomu njebjeſkomu wótcej za naſche hrěchi
doſpołnje doſcź cžinił, ale pſchez ſwoje žiwjenjo, hórke cźeŕpjenjo a
boloſcźiwu ſmjercź je wón za nas tak bohate zaſłužby nahromadźił, kiž
ženje wotebjeracź njemóža, dokelž ſu njepſcheměrne. Tež ſwjecźi boži,
woſobnje najſwjecźiſcha knježna Marija, ſ. martrarjo a pokutnicy ſu
pſchez ſwoje krute žiwjenjo a boloſcźiwe martry ſebi wjacy zaſłužili,
hacž bě to k zapokucźenju jich žiwjenja trěbne; tute jich zaſłužby
pſchińdu druhim ſtawam ſ. cyrkwje k wužitku, haj teſame wucžinja z
njeſměrnymi zaſłužbami Jězuſowymi jedyn pſchebohaty pokład, kotryž je
ſwjatej cyrkwi dowěrjeny, zo by wona z njoho ſwojim dźěcźom po jich
zaſłužbach ſobudźěliła. Cyrkej njewoſtaji nětko tutón ji dowěrjeny
pokład bjez wužitka ležo, kaž tamny lěni wotrocžk we ſ. ſcźenju, kiž tón
jomu dowěrjeny talent zahrjeba, ale hako dobrocźiwa macźeŕ, kiž za ſwoje
dźěcźi ſo tež hiſchcźe po ſmjercźi ſtara, nałožuje wona tutón pokład k
ſpomoženju za wotemrjetych, zo by jim jich martry pſchikrótſchiła abo
položiła, kaž tež k wužitku za žiwych, zo by jim pomhała, božej
ſprawnoſcźi doſcź cžinicź. Cyrkej runja ſo tu luboſcźiwej macźeri, kiž
ze ſamoženjom, kiž je ji něchtón wotkazał, dołh <pb n="92"/>ſwojich
dźěcźi wupłacźi, t. r. wona ſpuſchcźa pſchez wudźělenjo wotpuſtkow tamne
cžaſne ſchtrafy, kiž by tón hrěſchnik abo w tutym žiwjenju abo w cžiſcźu
wocźeŕpjecź dyrbjał, a ſpokoji božu ſprawnoſcź pſchez to, zo ponižnje
proſy — wona chcyła měſto pokutnych ſkutkow, kiž by ji po prawym tón
hrěſchnik ſam pſchinjeſcź dyrbjał, po joho zaſłužbach wěſtu pſchihódnu
měru z njeſměrnoho pokłada cyrkwje hnadnje pſchiwzacź, tomu pokutnomu
hrěſchnikej pak joho dołh abo z dźěla abo doſpołnje ſpuſchcźicź. —
(Pſchichodnje dale.)

Prěnja lětuſcha katholſka zhromadźizna.

Na požadanjo ze wſchelakich ſtronow běſche redaktor Póſła katholſku
zhromadźiznu abo zhromadźiznu katholſkich muži ze ſerbſkich woſadow do
Khróſcźic na ſchulu pſcheproſył k wuradźenju zhromadnych
ſerbſkokatholſkich naležnoſcźow. W poſtajenym cžaſu zeńdźe ſo tam 96
Serbow, bjez nimi cźile knježa duchowni: k. faraŕ Smoła z Njebjelcžic,
k. kapłan Werner z Khróſcźic, k. kapłan Ducžman z Radworja, k. kapłan
Łuſcžanſki z Ralbic (w tu khwilu we Wotrowje), k. ♣P.♠ Innocenc Jawork z
Marijneje Hwězdy a k. ♣P.♠ Tadej Natuſch z Róžanta. Z wucžerjow naſchich
woſadow běſchtaj pſchitomnaj k. Pjetaſch z Khróſcźic a k. Hauffa z
Róžanta.

Zhromadźiznu wotewri redaktor Póſła a rozeſtaji wažnoſcź a wužitnoſcź
katholſkich zhromadźiznow. Dokelž tón krócź njebě žadyn dźeńſki porjad
abo programm poſtajeny, wunjeſe tón ſamy, nětko wot zhromadźenych za
daliſche wjedźenjo zhromadźizny požadany, hako prěnju naležnoſcź:
wuradźenjo wo trěbnoſcźi a móžnoſcźi twarjenja katholſkeje cyrkwje w
Bacźonju abo Cžornecach. Pſchitomni ze wſchelakich woſadow wobkrucźichu,
zo ſo tež w daliſchich ſtronach wſchudźom za tajke wotmyſlenjo z khwalbu
wuprajeja. Tohodla zjenocźichu ſo wſchitcy w tej wěſtoſcźi: Twarjenjo
jeneje noweje cyrkwje, a to w Bacźonju abo Cžornecach je zhromadna
naležnoſcź wſchitkich katholſkich Serbow! Prjedy hacž móže ſo k
wyſchnoſcźi hicź a prawo k hromadźenju dobrowólnych woporow k
wuwjedźenju tajkoho wotmyſlenja žadacź, dyrbjeſche ſo wubjerk (komité)
wuzwolicź, zo by ſo tón dale ſtarał. Tónle wubjerk da ſebi ſam hiſchcźe
ſtatuty abo wuſtawki a móže ſo w ſwojim cžaſu tež powjetſchicź. W tu
khwilu buchu do wubjerka wuzwoleni: k. kapłan Werner z Khroſcźic, hako
pſcheſyda; k. Pjetaſch, hako piſmawjedźeŕ; hako zaſtupjerjo wokolnoſcźe,
w kotrejž ma ſo ta cyrkej twaricź: k. Bódlank z Bacżonja, k. Zynda z
Cžornec, k. Kokla z Pozdec, k. Lipicž z Cźěſchkec, k. Měrcźink z
Haſlowa; hako zaſtupjerjo khróſcźanſkeje woſady: k. mlynk Wawrik z
Khanec a k. kubleŕ Kummer z Cžaſec; hako zaſtupjerjo druhich woſadow: k.
kapłan Hórnik z Budyſchina, k. kubleŕ Wagner ze Smolic, k. kubleŕ
Liebſch z Hunjowa (budyſkeje woſady), k. faraŕ Smoła z Njebjelcžic, k.
kapłan Ducžman z Radworja, k. młynk Kummer z Łazka (ralbicžanſkeje
woſady), k. kubler Symank z Wotrowa a k. pſchekupc Hórnik z Kulowa. Po
tymle wuzwolenju buchu někotre rady nowomu wubjerkej, hdyž budźe wot
wyſchnoſcźe pſchipoznaty, k daliſchomu ſkutkowanju porucžene. Radźi ſo,
zo bychu ſo hotowe pjenjezy a wotkazanja do nalutowarniſkich knižkow na
dań zapiſowałe a w Póſłu na to kwitirowało. Tež radźi ſo wot wjele
pſchitomnych, <pb n="93"/>zo by ſo, hdyž změjemy dowolnoſcź, tež
ſubſkripcija (podpiſowanjo) po wſchěch Serbach wokoło póſłała, zo by ſo
trochu wjedźało, kak wjele chcył tón abo druhi k tomu ſkutkej dacź. Tola
to a druhe zawoſtaja ſo wſchitko wubjerkej k daliſchomu wuradźenju. W
pſchichodnym cžiſle Póſła budźe zaſy něſchto wo tym rycžane. Tež
praſchenjo, hdźe by ta wotmyſlena cyrkej ſtacź měła, hacž w Bacźonju abo
Cžornecach, zawoſtaja ſo pſchichodnoſcźi. — Druha naležnoſcź, wo kotrejž
ſo zhromadźizna rozrycžowaſche, běſche wobcźežowanjo katholſkich Serbow
pſchecźiwo kamjeńſkim němſkim nowinam (Wochenſchrift) hako
„amtsblattej“, dokelž wone druhdy jara njepſchecźelſcy pſchecźiwo
katholikam piſaja. Referent w tejle wěcy běſche k. młynk Wawrik. Wón
rozpraji, ſchto je kralowſka krajſka direkzija dotal hižo cžiniła na
próſtwu katholſkich Serbow kamjeńſkoho ſudniſkoho wokrjeſa. Tež je wón
ſlubjenjo doſtał, zo na ſ. dźeń ſ. Marije domapytanja katholſcy njebudźa
na ſudniſtwo do Kamjeńca žadani, dokelž tehdom zwjetſcha do Róžanta ke
mſchi khodźa. — Tſecźa naležnoſcź bě porjad pſchi proceſſionach do
Krupki a Rumburga. Wo tym ſo wjele a žiwje rycžeſche, ale ſkóncžne
wobzanknjenja ſtanu ſo hakle pſchichodnje. Hdyž běſche zhromadźizna
połtſecźa hodźiny trała, bu redaktorej Póſła połnomóc data, zo by wón na
ſ. Ławrjenca zaſy tajku zhromadźiznu ſkazał a dźeńſki porjad do prědka
wozjewił. Na to wobzankny wón zhromadźiznu, kotraž da-li Bóh dobre płody
pſchinjeſe!

Z naſcheje diöceſy.

Z Marijnoho Doła. W naſchej klóſchtyrſkej cyrkwi je pſched někotrymi
njedźelemi wudowa Karolina Englerowa z Rusdorfa, rodźena ze Serchi pola
Zhorjelca a 36 lět ſtara, katholſke wěrywuznacźo wotpołožiła.

Z Róžanta. Poſleni dźeń meje wopuſchcźi wyſokodoſtojny k. adminiſtrator
♣P.♠ Benno Kral naſchu cyrkej a ſwojich lubych krajanow, dokelž khoroſcź
jomu daliſche wobſtaranjo joho tudomnoho zaſtojnſtwa njemóžne
cžinjeſche. Na 27 lět je wón tudy hako horliwy duchowny ſkutkował a
prjedy tež w Marijnym Dole a w Marijnej Hwězdźe. Nětko pſchebywa w
klóſchtrje Oſſeggu a je ſo tola z Boha tak daloko wuſtrowił, zo móže w
khapałcy za khorych zaſy Božu mſchu dźeržecź. Bóh zapłacź jomu bohacźe
joho luboſcźe k naſchomu ludej a daj jomu zbožowny wjecžor žiwjenja!

Z Róžanta. Na měſto k. Benna je wot ſwojeje duchowneje wyſchnoſcźe za
adminiſtratora poſtajeny a 8. junija ſem pſchijěł wyſokodoſtojny k. ♣P.♠
Ludwik Angermann. Wón bě, kaž je znate, ṗołwóſma lěta hako kooperator
pola nas a bu pſched nimale dwěmaj lětomaj do klóſchtra Marijnoho Doła
powołany. Nowy k. adminiſtrator je wulki pſchecźel Serbow; pſchetož z
luboſcźe k nim je wón ſerbſku rycž doſpołnje nawuknył, tak zo w njej
prěduje a tež piſa. Wón je hižo w lěcźe 1863 ſerbſcy ſpiſał a za ſwoje
pjenjezy wudał knihu z napiſmom: „Katholik a joho cyrkej. Rozwucžaca
kniha za katholſkich Serbow a wſchitkich, kotſiž katholſku cyrkej
pſchiſłuſchnje rozſudźecź chcedźa.“ Tohorunja piſaſche wón wjele do
naſchoho Póſła woſebje w prěnich lětnikach, kaž „Stawizny Róžanta“ atd.
Bóh žohnuj dale joho ſkutkowanjo bjez Serbami.

<pb n="94"/>

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Tſecźu njedźelu po jutrach, na zakitaŕſkim ſwjedźenju ſ.
Józefa, bu kral. Józefinowomu wuſtawej wulka wjeſołoſcź a wulke
žohnowanjo pſchihotowane pſchez wudźělenjo ſwjatoho ſakramenta
firmowanja na 43 žónſkich woſobow, bjez kotrymiž ſo 31 wuſtawſkich
holcžkow, 11 knježnicžkow a dwě pſchez woſebitu dowolnoſcź
pſchipuſchcźenej namakachu. Firmowanſka kmótra pſchi wſchitkich k domej
ſłuſchacych dźěcźoch běſche najwyſchſcha pſchedſtojicźeŕka cyłoho
wuſtawa, kralowna Marija. Swjaty ſkutk bu z ♣Te Deum♠ a ze ſ.
požohnowanjom ſkóncženy, na cžož najwyſchſchedoſtojny knjez biſkop a z
druhimi pſchitomnymi duchownymi pſchedſtojicźeŕku k wrotam
pſchewodźeſche, na kotrychž ſwjedźeṅſka wjeſołoſcź w ſcźěhowacym
chronogrammje wuraz namaka: ♣Sa LVe eplsCope ConfIrMa fVnDatlonls p
VeLLas.♠

Z Dreždźan. Wyſokodoſtojnym knjezam ſobubratram z dreždźanſkeje kaž z
naſcheje diöceſy, kiž ſu ſo na cźeſnym darje za prjedawſchoho
ſeminarſkoho präſeſa w Kölnje, k. kapitulara ♣Dr.♠ Weſthoffa wobdźělili,
dawa w lipſcźanſkich cyrkwinſkich nowinach k. Potthof w Dreždźanych
winojtu rozprawu, zo je ſo tamna ſwjatocžnoſcź 13. hapryla wotdźeržała.
Nazběrało běſche ſo pſchez 900 tol., wot kotrychž ſo 250 tol. na
drohotny kheluch hako dar za joho woſobu nałožichu; 650 tol. ſo knjezej
präſeſej pſchepodachu k pſchiſporjenju załoženſkoho kapitala
miſſionſkoho měſta ♣in hororem s. Engelberti♠ w Gevelsbergu pola
Schwelma. Wyſche toho běſche jedyn kapłan, tež prjedawſchi ſchuleŕ
pocžeſcźowanoho joho podobiznu wo woliju molował, ſchtož ſo jomu
runjocžaſnje pſchepoda. Popołdnju w tſjoch wotdźerža ſo w hotelu Ernſt
réunion, pſchi kotrejž bě něhdźe 50 prjedawſchich ſchulerjow
pſchitomnych. Kaž tamna rozprawa dale powjeda, je k. kapitular ♣Dr.♠
Weſthoff z wulkim hnucźom tajke dopokazma dźakomnoho pſchipóznacźa
ſwojoho dołholětnoho ſkutkowanja pſchijał a je ſo na ſamym dnju komité
ſtworił, kotryž chce za dalſche wobſtacźo miſſionſkoho měſta w
Gevelsbergu po móžnoſcźi ſo ſtaracź.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Z Wrótſławy. Na hłownej katholſkej zhromadźiznje 3. junija běſche tudy
2500 muži zhromadźenych, bjez nimi wjele wotpóſłanych z najdalſchich
kóncow Schlezynſkeje, Póznaṅſkeje a Nawjecžorneje Pruſkeje. Hłowni
rycžnicy běchu Elvenich, Wick n Danielewſki (pólſki ſpiſowaŕ z Kulma).
Woni wuradżichu a wunjeſechu proteſty (wobcźežowanja) pſchecźiwo
njekonfeſſionalnoſcźi ſchulow (t. r. ſchulow bjez wuprajenoho woſebitoho
wěrywuznacźa), pſchecźiwo rycžam zapóſłanca Wehrenpfenniga na barlinſkim
ſejmje a pſchecźiwo zakhadżenju měſchcźanſkeje wyſchnoſcźe we Wrótſławje
a Frankfurcźe nad Odru. To je zaſy rjany dopokaz katholſkoho zjawnoho
žiwjenja we Wrótſławje.

Morawſka. W ſwjedźeṅſkim tydźenju ſſ. Cyrilla a Methoda (wot 5. julija)
póṅdźa proceſſiony na Welehrad po tachantſtwach (z wjacy woſadow
hromadźe) z Morawy, Schlezynſkeje a z dźěla tež z Cžech. Lětſa wocžakuje
ſo tam <pb n="95"/>zaſy wjacy wopytowarjow z daliſchich krajinow, dokelž
ma ſo tyſaclětne wopomnjecźo ſmjercźe ſ. Cyrilla ſobu wopominacź.

Rakuſka. Biſkop Rudigier w Lincu běſche 2. junija na ſudniſtwo k
pſcheſłyſchenju žadany; ale wón njeje tam ſchoł, dokelž po hiſchcźe
płacźacym konkordacźe nima tajke ſudniſtwo prawo, joho k ſebi žadacź. Za
někotre dny ſu joho tam z mocu dowjezli, ale wón njeje wotmołwjał. W
cyłej hornej Rakuſkej zběhaja ſo nětko wſchě ſtawy, zo bychu pſchecźiwo
tajkomu mocowanju, kotrež ſo jich biſkopej ſtanje, pola khěžora
napſchecźo knježeŕſtwu pomoc pytali.

Galicija. We Lwowje je Ruſyn, kokatholſki metropolit (arcbiſkop)
Litwinowicž po dlěſchej khoroſcźi zemrjeł.

Khrowatſka. Teſtament njeboh kardinal-arcbiſkopa Hawlika wobſaha mjez
druhim ſcźěhowace poſtajenja: Kóždy arcměſchnik cyłeje diöceſy, kaž tež
zaſtupnik tajkoho doſtanje dwaj złotaj; kóždy faraŕ, profeſſor, kapłan
kaž tež kóždy druhi duchowny doſtanje jedyn złoty za Božu mſchu, kiž
dyrbi ſo bórzy po ſmjercźi dźeržecź. — Kóždomu franciſkanſkomu a
kapucinſkomu klóſchtrej je wotkazane 100 dobrych ſchěſnakow na dwě Božej
mſchi. — Khudym woſobnje tamnym, kiž ſo proſycź haṅbuja, a we Agramje
bydla, 1000 ſchěſnakow, wo Warasdinje bydlacym 500 ſchěſnakow, tamnym w
Karlsſtadtu 500 ſchěſnakow, tamnym w Požegu 400 ſchěſnakow atd.,
rozdźělenjo ſo pſchecy fararjej pſchewoſtaji; podpjeranjo jenotliwoho
njeſmě měnje dyžli 1 ſchěſnak a nic wjacy dyžli 20 ſchěſn. wucžinicź.

Z Roma. S. Wótc je baſilicy ſ. Jana w lateranje tamne kraſne ryzwo
darił, kotrež jomu žónſ e z Aachena k 11. haprylej poſkicźichu.
Drohotne, wulke kruchi marmora, kotraž buchu we ſtaroromſkej khowancy
pſchi Tiberje wukopane, je ſ. wótc do Aachena, Londona a druhich měſtow
za katholſke cyrkwinſke twarby poſtajił. — Abbe Liszt, ſławny hudźbny
miſchtyr, je ſo tudy do klóſchtra olivetſkich mnichow naſpjet wrócźił, a
je ſ. wótcej wunoſchk ſwojich w Rakuſkej wotdźeržanych koncertow (30,000
ſchěſnakow) hako dar k pětrowomu pjenjeźkej pſchepodał.

Z Roma. (Cžas knježeŕſtwa bamžow.) Jenož ſchtyrjo zaſtupnikojo
Khryſtuſowi na zemi knježichu hacž dotal w cyrkwi dlěje dyžli Pius ♣IX.♠
Běchu to: S. Sylveſter 23 l. 10 m. 27 d., Hadrian ♣I.♠ 23 l. 10 m. 17
d., Pius ♣VI.♠ 24 l. 6. 14 d. a Pius ♣VII.♠ 23 l. 5 m. 6 d. — 21. junija
ſkóncži Pius ♣IX.♠ 23. lěto ſwojoho knježeŕſtwa. Tohodla ſměmy drje w
dowěrje na boha prajicź: ♣videbit annos Petri♠ t. j. budźe widźecź lěta
ſ. Pětra (25 l.).

Z Londona. W Sunburgu pſchi Themſy bu pſchez arcbiſkopa Manninga z
wulkej aſſiſtencu a w pſchitomnoſcźi wójwody z Nemoursa (wotehnatoho
francózſkoho prynca) rjana nowa cyrkej poſwjecźena. Po poſlenim
paſtyŕſkim liſcźe arcbiſkopa Manninga bě w běhu jenicžkoho lěta jědnacźe
nowych cyrkwjow Božim ſłužbam pſchepodatych; k ſydom druhim bu hižo
zakładny kamjeṅ połoženy a někotre z nich twarja ſo ſpěſchnje dale.

Algier. Hrabja z Vogué, pokładnik towaŕſtwa „ſkutk kſcheſcźanſkich
ſchulow w Oriencźe“ je centralnej radźe tohoſamoho zlicžbowanjo
wotpołožił, kotrež z nowa za francózſku dobrocźiwoſcż a pobožnoſcż
kraſnje ſwědcži. W lěcźe <pb n="96"/>1868 buchu mjenujcy pſchez joho
ruku 433,800 fr. na algierſkich biſkopow póſłane. Wěſcźi ſo bórzy mnohe
płody z tajkich ſkutkow luboſcźe w pſchewobrocźenju arabow rozwijeja.

Amerika. Na wſchěch měſtach Ameriki bu bamžowy jubilej ſwjatocžnje
wobóṅdźeny, zawěſcźi pak je New-Orleans w tutym naſtupanju wſchě druhe
měſta pſchez wulkotnoſcź a powſchitkomne wobdźělenjo na tutym ſwjedźenju
pſchetrjechił. Wokoło tſjoch hodźinow popołdnju zhromadźichu ſo
towaŕſtwa wſchěch farow měſta z hudźbu a z khorhojemi; tak naſtaty
proceſſion, tak wulki, kaž jón New-Orleans hiſchcźe ženje widźał njeje,
wokoło 9000 woſobow ſylny, cźehnjeſche k wobydlenju knjeza arcbiſkopa
Odina, kotryž pſchewodźeny wot cyłoho duchownſtwa, wóz, wot ſchtyrjoch
cyle běłych koni cźehnjeny, wobſtupi. Potom hibaſche ſo impoſantny cźah
k kathedralnej cyrkwi, pſched kotrejž běſche kraſny wołtaŕ natwarjeny
pſchez njepſchehladomnu mnohoſcź ludu, wěſcźi pſchez 80,000 hłowow,
wſchitcy pſchiſtojnje a změrom pſchihladajo, k tomu zwonjenjo wſchěch
zwonow a hracźo wjele hercowſkich zjenocżenſtwow tajkile napohlad njebě
ſo hiſchcże: ženje na Jackſonowym naměſcźe pokazał. Měſto pſched
kathedrali běſche wot krajnych a měſchcźanſkich zaſtojnikow kaž z
najwoſobniſchich cyłoho wobydleŕſtwa wobſadźene. Arcbiſkop bu z
choralnym ſpěwom powitany, a hdyž běſche ſo z druhim duchownſtwom pſched
cyrkwju poſtajił, buchu wſchelakore rycže dźeržane: Mr. Bernudez, młody
kreola, rycžeſche francózſki w mjenje francózſkich a ſchpaniſkich
katholikow, P. Rademacher pokazowaſche na cźeŕpjenja a wjeſela ſ. wótca.
Potom ſcźěhowaſche ♣Te Deum,♠ najſwjecźiſche kubło bu z proceſſiju z
kathedrale pſchinjeſene a arcbiſkop poſkicźeſche zhromadźenej mnohoſcźi
japoſchtołſke požohnowanjo. Mjez tym bě ſo wjecžor pſchibližił a
arcbiſkop bu wot widźanych měſchcźanow ze ſwěcami a faklemi k wozej
pſchewodźany; tež jězdni wojacy jěchachu pſched nim kaž pſched ſwětnym
knježerjom, a pſched joho wobydlenjom bu hiſchcźe jomu kaž tež ſ. wótcej
tyſackrócźna „ſława“ wunjeſena.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy, kiž na lěto 1869 zapłacźichu: kk. 236. Libſch; 237. Madlena
Lipicžowa ze Sernjan; 238. Michał Kucźank z Łaſka.

Na lěto 1866, 67, 68: K.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Jan Bjedrich, ſyn Jana Jurja Schneidera,
měſchcźana a cžaſnikarja; Jakub Bjedrich, ſyn Bjedricha Langi,
liſtynoſcherja; Marija Haṅža, dź. Jana Richtera, khěžkarja w Nowych
Boblicach. — Zemrjecźi: Hana, rodź Schubertec, zwod. Rjecžka, njeboh
Jurja Matteka zawoſtajena wudowa, 85 l.; Marija rodź. Wencelec z
Dźežnikec, Jakuba Richtera, wumjeṅkarja we Nowych Boblicach mandźelſka,
67 l. 5 m.; Marija, rodź Schmidtec z Cźemjeric, njeboh Jakuba Janaſcha,
žiwnoſcźerja w Dalicach zawoſtajena wud., wobydleṙka w Budyſchinje, 86
l. 5 m.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 13. 3. julija 1869. Lětnik 7.♠

Wo wotpuſtku.

(Skóncženjo.)

Wotpuſtki ſu dwoje: doſpołne a njedoſpołne. Doſpołne mjenuja ſo tamne
wotpuſtki, pſchez kotrež ſo cyła cžaſna ſchtrafa ſpuſchcźa, kiž by
hrěſchnik po hižom ſpuſchcźenych hrěchach hiſchcźe wocźeŕpjecź dyrbjał.
Je po tajkim něchtó tak zbožowny, doſpołny wotpuſtk w połnej měrje
dobycź, runja ſo wón jenomu wotroſcźenomu, kotryž je runje ſ. kſchcźeńcu
dóſtał. Na nim njenamaka ſo nic jenož žadyn hrěch wjacy, ale tež joho
dołh je božej ſprawnoſcźi doſpołnje wupłacźeny. By-li wón we jenym tak
zbožownym wokomiknjenju wumrjeł, by ſo hnydom k wužiwanju wěcžnych
wjeſołoſcźow pſchipuſchcźił, a njeby trjebał martry cžiſcźa wuſtacź. —
Mjez doſpołnymi wotpuſtkami je najwoſobniſchi a najſwjatocžniſchi
jubilejſki wotpuſtk, nic tohodla hako by wón hrěſchnikej wjetſche hnady
wudźělał, cžaſne ſchtrafy jomu doſpołniſcho ſpuſchcźał, hako druhe
doſpołne wotpuſtki, to je njemóžna wěc, ale tohodla, dokelž ſo cžas
jubilejſkoho wotpuſtka z woſebitymi ſwjatocžnoſcźemi zapocžina, dokelž
ſo w nim wěſte ſwjatocžne pobožnoſcźe dźerža, zo bychu ſo tak wſchitcy k
wěrnej pokucźe pohnucź dali; ſpowjednicy dóſtanu w cžaſu jubilejſkoho
wotpuſtka tež wjetſchu móc. Jubilejſki wotpuſtk je nětko kóžde 25 lět a
traje cyłe lěto. Wyſche toho pak wupiſuje ſo pſchi wěſtych
pſchiležnoſcźach, kaž k pſch. pſchi wuzwolenju nowoho bamža, pſchi
wažnych naležnoſcźach ſwjateje cyrkwje, k wotwobrocźenju toho abo
druhoho wulkoho ſtracha atd. doſpołny wotpuſtk po waſchnju jubilejſkoho
abo wurjadny jubilejſki wotpuſtk; tajki je tež tón na dnju 11. hapryla
wot naſchoho ſ. wótca pſchi pſchiležnoſcźi ökumeniſkoho koncila wupiſany
doſpołny wotpuſtk. W tajkich wažnych naležnoſcźach cyłoho kſcheſcźanſtwa
doſpołne wotpuſtki wupiſowacź a wěriwych k dobycźu tychſamych pohnuwacź,
je zawěrno ſpomožne, zo bychu wſchitke dźěcźi ſ. cyrkwje, doſpołnje z
Bohom wujednane, jedno <pb n="98"/>hłóſnje proſyli wo nuzne hnady a tak
wuſłyſchenjo namakali. — Njedoſpołny wotpuſtk je tón, pſchez kotryž ſo
jenož wěſty dźěl za hrěchi zaſłuženeje cžaſneje ſchtrafy ſpuſchcźa. Tak
wudźěleja ſo wotpuſtki wot 40, 50 dnjow, wot 7 njedźeli, wot jenoho abo
wjacy lět atd. Tola njeſmě ſo to tak zrozymicź, hako by japoſchtołſki
ſtoł z tym na telko a telko cžaſa martry cžiſcźa pſchilrótſicź chcył,
ně; poſtajeny cžas pocźahuje ſo wjele wjacy na cyrkwinſku ſchtrafu
prjedawſchich cżaſow, a chce k pſch. prajicź, jedyn wotpuſtk wot 40
dnjow ſpuſchcźa tak wjele cžaſneje ſchtrafy, kaž wjele by hrěſchnik po
pſchikaznjach prjedawſchich cžaſow za 40 dnjow pſchez jomu napołožene
pokutne ſkutki zapokucźił.

Na jenym a tymſamym dnju móže ſo wjacy wotpuſtkow, doſpołnych a
njedoſpołnych, dobycź. By nětko něchtó jedyn doſpołny wotpuſtk w połnej
měrje dobył (ſchtož pak tak lohko njeje), njeby wón na tymſamym dnju ſam
za ſo žadyn druhi wotpuſtk dobycź mohł, khiba zo by znowa hrěchi
wobeſchoł a wodacźo tychſamych dóſtał. Je=li jedyn nanajſwěrniſcho
wſchitke k dobycźu doſpołnoho wotpuſtka pſchedpiſane ſkutki dopjelnił,
móže jedyn druhe wotpuſtki, kiž móže jedyn na tym dnju dobycź, khudym
duſcham w cžiſcźu pſchiwobrocżicź, jelizo je je japoſchtolſki ſtoł k
wužitku khudych duſchi dobycź dowolił. K dobycźu kóždoho doſpołnoho
wotpuſtka žada drje ſo ſ. woprawjenjo, tola doſaha po wjacorych
rozſudźenjach japoſchtołſkoho ſtoła jene a teſame woprawjenjo za
wſchitke wotpuſtki, kiž ſu na tym dnju k dobycźu.

Kaž bu hižom prjedy ſpomnjene, njeje za ſłaboho hrěſchnoho cžłowjeka tak
jara lohko, doſpołny wotpuſtk dobycź; tak wulke a woſobne kubło žada
tebi tež prócu. Schtóž chce jedyn wotpuſtk dobycź, dyrbi prjedy wſchoho
te wotpohladanjo měcź, t. r. wón dyrbi w ſebi tu wolu wubudźicź. zo chce
pſchedpiſane dobre ſkutki runje tohodla dopjelnicź a to po ſwojich
mocach nanajſwěrniſcho dopjelnicź, zo by pſchez nje hnadu wotpuſtka
dóſtał. Tohodla ſo radźi, zo by kóždy pſchi zapocženju dobrych ſkutkow
tute wotpohladanjo wubudźił, je tež potom druhdy wobnowjał. Swjaty
Leonard z Porto=Mauritio dawaſche ſwojim wěriwym tu radu, wſchědnje
pſchi rańſchich pacźerjach měnjenjo wubudźicź, zo chcedźa wſchitke
wotpuſtki dobycź, kiž ſu z pobožnoſcźemi a dobrymi ſkutkami, kiž budźa
na tutym dnju dopjetnicź, zjednocźene. K khwalenju je wěſcźe kóždy, kiž
tule pobožnu radu tež wobkedźbuje a tak z lohkej prócu wulke kubła
dobudźe. Njeje nuzna wěc, zo jedyn wě, hacž a kajki wotpuſtk je z tej
abo druhej pobožnoſcźu zjednocźeny; jedyn jón dobudźe, hdyž ma jedyn te
wotpohladanjo jón dobycź, kaž wón wobſteji. Schtóž chce jedyn wotpuſtk
dobycź, dyrbi potom dale w ſwjatoſcźacej hnadźe božej bycź; dokelž tuta
pſchinjeſe cžłowjekej duchowne žiwjenjo, bjez njeje je wón mordwy
ſobuſtaw ſ. cyrkwje a njemóže ſebi jeje kubła dobycź; nikomu njemóža ſo
cžaſne ſchtrafy ſpuſchcźecź, kiž hiſchcźe wěcžnu ſchtrafu ſebi zaſłuži.
Nuzna wěc k dobycźu wotpuſtka po tajkim dale je, zo je jedyn abo
ſwjatoſcźacu hnadu wobkhował abo pſchez wěrnu pokutu ſebi ju zaſy dobył.
Ma=li něchtó jedyn jenicžki cźežki hrěch na ſebi, njemóže wón žadyn
wotpuſtk dobycź; haj tež hižon kóždy ſnadny hrěch, k kotromuž ma jedyn
hiſchcźe někajku byrnje ſłabu nakhilnoſcź, zadźěwa dobycźu doſpołnoho
wotpuſtka w połnej měrje, dokelž, doniž wina njeje wodata, njemóže ſo
tež za nju zaſłužena ſchtrafa ſpuſchcźicź. Hrěch, ſnadny tat derje kaž
ſmjertny, dyrbi ſo hako rozhně<pb n="99"/>wanjo bože hidźicź, cžłowjek
dyrbi ſo doſpołnje wotrjec kóždoho hrěcha, kóždeje hrěſchneje
nakhilnoſcźe a pſchiležnoſcźe; potom je joho pokuta wěrna, a
ſwjatoſcźaca hnada boža budźe joho wožiwicź. — Kóždy, kiž chce potom
dale wotpuſtk dobycź, dyrbi tež wſchitke k dobycźu wotpuſtka
pſchedpiſane ſkutki ſwěrnje a doſpołnje dopjelnicź; tohodla dyrbi jedyn
tute ſkutki pſchede wſchim derje znacź. Tajke dobre ſkutki wobſteja
najbóle w modlitwach, wopytowanju jeneje abo druheje cyrkwje, doſtacźo
ſ. ſakramentow pokuty a božoho Cźěła naſchoho knjeza, jałmožnudawanjo a
druhe podobne ſkutki, kiž ſo kóždy cžas pſchi wupiſanju a wozjewjenju
wotpuſtka poſtaja. Swěrne a doſpołne dopjelnjenjo pſchcdpiſanych ſkutkow
je tak nuzna wěc, bjez kotrejež ſo tón wotpuſtk ženje dobycź njemóże.
By=li tak něchtó ſnadź zabywſchi abo hewak bjez winy jedyn ſkutk
wuwoſtajił abo popołojcžnje dopjelnił, tón njeby ſo nadźecź ſměł, zo je
hnadu wotpuſtka dóſtał; tu njedoſaha dobra wola ſama, tu žada ſo ſwěrne
doſpołne dopjelnjenjo wſchěch pſchedpiſanych dobrych ſkutkow. —
Praſchamy=li ſo hiſchcźe, hdy ſo wotpuſtk dobudźe, wotmołwi ſo po
wucžbje najſławniſchich cyrkwinſkich wótcow, w tamnym wokomiknjenju,
hdyž ſo poſledni pſchedpiſany dobry ſkutk dopjelni. Je po tajkim wjacy
dobrych ſkutkow pſchedpiſanych abo dyrbi ſo jedyn dobry ſkutk wjacy
krócź zaſy cžinicź, dyrbi ſo cžłowjek, kiž chce tón wotpuſtk dobycź, za
tym prócowacź, zo by wſchě ſkutki z cžiſtej wutrobu, t. r. we ſchtancźe
božeje hnady dopjelnił; nuzne pak je, zo ma pſchi dopjetnjenju
poſlenjoho ſkutka ſwoje ſwědomjo wot kóždoho hrěcha cžiſte. — Nałožmy
nětko tute powſchitkomne wucžby na wotpuſtk, kotryž je ſwjaty wótc na
dnju 11. hapryla wupiſał a kotryž móžemy dobycź w cžaſu wot 1. junija,
hacž do tamnoho, nětko hiſchcźe njewěſtoho dnja, na kotrymž budźe ſo
powſchitkomna cyrkwinſka zhromadźizna ſwjatocžnje wobzanknycź. Tutón
wotpuſtk hako wurjadny jubilejſki wotpuſtk móže ſo jeno junu w tutym
cžaſu dobycź; pſchedpiſane ſkutki; kiž maja ſo dopjelnicź, ſu: 1. Hódne
dóſtacźo ſwjateju ſakramentow pokuty a wołtarja; ſo rozymi, zo mataj ſo
ſ. ſakramentaj dóſtacź we wotpohladanju, zo chcemy wotpuſtk dobycź. 2.
Ma jedyn w cžaſu, hdźež jedyn hewak winowatoſcź nima, dwójcy jenu cyrkej
abo khapałku ſwojeje farſkeje woſady, w kotrejž ſo hewak zjawne bože
ſłužby dźerža, wopytacź a tu po měnjenju ſ. wótca pobožnje ſo modlicź,
mjenujcy za pſchewobrocźenjo wſchitkich błudnowěriwych, za
wupſchěſtrěwanjo ſ. wěry a za měr, pſchezjednoſcź a dobycźo katholſkeje
cyrkwje. Kak dołho ma ſo jedyn kóždy krócź tu modlicź, njeje tak krucźe
poſtajene, w piſmje ſ. wótca rěka „khwilu”, cžas hodźiny (ſchtundy)
wěſcźe doſaha; k radźenju tež je, zo ſo wot tych, kiž móža woteńcź, na
wſchědnych dnjach dwójcy Boža mſcha pobožnje ſłyſchi a po znatym
měnjenju ſ. wótca k dobycźu wotpuſtka Bohu wopruje. 3. Ma ſo na tſjoch
dnjach jenoho a toho ſamoho tydźenja poſcźicź, t. r. ſrjedu, pjatk a
ſobotu, tola pak njeſmě ſo tutón póſt na ſuche dny pſchepołožicź, na
kotrychž mamy pſchez cyrkwinſku kaznju hižom winowatoſcź poſcźenja. Pod
poſcźenjom njezrozymi ſo dale jenož zdźerženjo wot mjaſajědźe, ale tež
jenicžke naſycźenjo za dźeń. 4. Ma kóždy, kiž chce wotpuſtk dobycź,
khudym jałmožnu dacź a to po ſwojim zamoženju; tež tutón ſkutk je za
kóždoho, tež toho najkhudſchoho pſchedpiſany; by=li pak něchtó runje tak
khudy był, zo cyle nicžo daricź njemóže, tomu ſmě ſpowjednik tutón dobry
ſkutk do jenoho druhoho pſcheměnicź abo jelizo <pb n="100"/>za dobre
dźerži, wot njoho doſpołnje wotwjazacź. To ſu te k dobycźu wotpuſtka
pſchedpiſane ſkutki, kiž maja ſo doſpołnje a nanajſwěrniſcho dopjelnicź
a to jedyn po druhim, tak zo njeby dołhi cžas mjez jednotliwymi ſo
minył; najlěpje budźe wěſcźe, hdyž ſo wſchitke w běhu jenoho tydźenja
ſtanu. — Tutón wotpuſtk móže ſo tež khudym duſcham w cžiſcźu
pſchiwobrocźicź po waſchnju zaſtupjenja. Kak je to k zrozymjenju,
rozwucži Kath. Poſoł ſwojich cžitarjow we jenym z pſchichodnych cžiſłow.
J. L.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Zańdźenu njedźelu bu w naſchej tachantſkej cyrkwi
tſihłóſny ſpěw z pſchewodźeujom piſchcźelow k Božej mſchi, kiž je wot
kantora Löbmanna w Oſtritzu komponirowany a w Brüſſelu druhe cżeſtne
myto doſtał, wot 30 ſpěwarjow wuſtojnje wuwjedźeny.

Z Budyſchina. Hacžrunje Poſoł wſchitke nowe kſchiže abo Bože martry
naſpominacź njemóže, kiž ſo w Serbach ſtajeja, njech tola te pomjenuje,
kotrež ſo we wěſtym naſtupanju wuznamjenjeja. Jedyn tajki bu pſched
dlěſchim cžaſom pſchi ſchcźežcy, kotraž z Noweje Wjeſki na pucź do
Róžanta wjedźe, ſtajeny; wón je ſpomnjenja hódny pſchez wotpohladanjo, z
kotrymž je poſwjecźeny. Tamny rjany železny ſwjaty kſchiž z pozłocźanym
Khryſtuſom na rjanym kamjeṅtnym podſtawku a z płocźikom wobdaty je wojak
N. K. (t. r. Mikławſch Kórjenk), kiž bėſche we wójnje ſobu, ſtajicź dał
„k dopomnjecźu na lěto toho Knjeza 1866”. Na taflicžcy pod kſchižom
ſteji: „O knježe Jězu Khryſchcźe, my dźakujemy ſo wſchitcy, zo ſy nas
zwarnował we wójnje, w ſmjertnym ſtraſche nas zakitał.” Redaktorej
Póſła, kiž je tam pſched tydźenjom nimo ſchoł, ſo tajkele napiſmo tak
ſpodobaſche, zo ſej je bórzy wotpiſa. Pſchi ſkładnoſcźi wozjewjamy, zo
mjelcžo rady darmo derje napiſane a pſchihodne ſerbſke napiſma na
kſchiže a wopomniki wobſtaramy a pſchipóſłane hnydom porjedźimy;
pſchetož pod rjany ſwjaty kſchiž njepſchihodne abo wopak piſane (druhdy
ſměſchne) ſłowa ſtajecź (ſerbſke, němſke a łacźanſke ſmy na wſach
wopacžne widźeli), to dźeržimy za njepſchiſtojne!

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Němſka. Wſchelake proteſtantſke nowiny piſaja pſchecźiwo tym rycžam,
kotrež ſu ſo na kongreſſu proteſtantow we Wormsu pſched někotrymi
njedźelemi dźeržałe. Najwažniſche je, zo ſu ſo pſchecźiwo bamžej a
wopytanju koncila wuprajili. Z cyła běchu tam z wjetſcha tajcy
proteſtantowje, kiž žaneje wěry nimaja; krucźi lutherſcy tam njeběchu.
Wjedźicźerjej zhromadźizny běſchtaj profeſſoraj Bluntſchli a Schenkel.

Z Barlina. Njedawno zemrjeta radźicźerjowa Gedicke je katholſkej
khorowni (khěži za khorych) 2000 toleri a katholſkej ſyrotnej khěži 200
toleri w teſtamencźe wotkazała.

Z Hamburga. Pſched tſjomi lětami je tu ſwětny zakoń wuſchoł, zo <pb
n="101"/>ſtarſchi njejſu nuzowani, ſwoje dźěcźi kſchcźicź dacź. Pſchi
pſchiběracej njewěrje tež w nižſchich klaſſach wobydleŕſtwa je ſo ſtało,
zo wot toho cžaſa hižo 7535 dźěcźi njekſchcźenych woſta pódla 17,493
kſchcźenych. Tu je nowe pohanſtwo potajkim hotowe! Schto wotroſcźe w
tajkim njekſcheſcźanſtwje tež za ſwětne knježeŕſtwo! Za njewěru je w
někotrych krajach wſchitka ſwobodnoſcź, ale za katholſku cyrkej — to je
něſchto druhe! Hańba tajkej ſwobodźe!

Z Münſtera. Katholſke knjenje ſu tudy pſchez loteriju nawdatych
pyſchnych a drohich wěcow k lěpſchomu ſwjatoho wótca 10,000 toleri
nahromadźili. Wuſtajenjo tychle wěcow, kotrež ſo k wužitkej cyrkwje w
Greifswalde ſta, wunjeſe 300 toleri.

Badenſka. W jenym měſcźe dźeržeſche znaty jeſuita ♣P.♠ Roh wjecžorne
rozpominanjo wo zakładnych wěrnoſcźach katholſkeje wucžby; běſche to na
dźeń dokhowanja Božoho Cźěła. Mnohoſcź poſłucharjow roſcźeſche z kóždym
dnjom, bjez nimi běchu tež zdźěłani (wucženi) nic jenož katholſcy ale
tež proteſtantſcy. Tamny dźeń pſchińdźeſchtaj do cyrkwje dwaj mužej,
kotrajž ſo njedaloko klětki ſtupiſchtaj a bohahanjeŕſcy na prědarja
ſwarjo ſwjate měſto wonjecžeſcźiſchtaj. Policija běſche pſchez
poſłucharjow nuzowana tónle podawk pſchepytacź; ale wunoſchk bě jenož
tón, zo bu jedyn bohahanjeŕ k pjenježnej ſchtrafje pſchiſudźeny, druhi
pak dla njedoſahanja dopokazmow bjez ſchtrafy puſchcźeny. Ale hižo druhi
dźeń po tamnym prědowanju doſta tutón druhi powjeſtwo z Karlsruhe, zo je
ſej joho ſyn, wyſchk we wójſku, z jědom zawdał nimale w tej ſamej
hodźinje, hdyž bě joho nan cyrkej wonjecžeſcźił. Tón pak, kotrohož
běſche policija k pjenježnej ſchrafje wotſudźiła, zhubi ſwoje
zaſtojnſtwo.

Würtembergſka. Za biſkopa w Rottenburgu bu Tübingſki profeſſor ♣Dr.♠
Hefele wot kapitla wuzwoleny. Wón je 1809 rodźeny a wot 1833 duchowny.
Hako cyrkwinſki ſtawiznaŕ ma wón ſławne mjeno we wucženym ſwěcźe.

Bajerſka. Njedawno zemrje w Mnichowje redaktor pſchecźiwocyrkwinſkich
nowinow „Süddeutſche Poſt,” k. Auguſt Bogner w domje ſwojoho pſchecźela
Napoleona Vecchioni, redaktora hiſchcźe hórſchich nowin „Neueſte
Nachrichten”. Hdyž ſo poſlenja hodźina žiwjenja bližeſche, zaſtyſka ſo
Bognerej mócnje za tróſchtom, kotryž katholſka cyrkej wěriwym podawa.
Hdyž Vecchioni ſwojoho pſchecźela ze ſmjercźu bědźicź widźeſche, pocža
ſam na cyłym cźěle tſchepotacź, da ſebi božu martru pſchinjeſcź a
dźeržeſche ju cyłu hodźinu pſched wocžomaj mrějacoho a modleſche ſo ſobu
z nim; pſchi tym praji Bogner: „Luby Vecchioni! wěrne je wſchitko,
ſchtož nas duchowni naſcheje cyrkwje wucža; zawěrno wobſteji njebjo a
hela, a ja ſym nětko zbožownje nad djabołom dobył.” Nětko daſche wón
bórzy duchownoho zawołacź a Bóh popſcha jomu hiſchcźe tu hnadu, zo
móžeſche ſo ſpowjedacź a ſ. ſakramenty doſtacź; duchowny woſta nětko tež
pola njoho, z nim a za njoho ſo modlo, hacž wón ſwoju duſchu woteda. To
je zaſy pſchikład, kajkichž je wězo hižo wjele było, zo ſo njewěriwi na
ſmjertnym łožu k wěrje wobrocźa, jeli jim Boža dolhomyſlnoſcź k pokucźe
hiſchcźe khwilu woſtaji a jeli ſu pſched ſmjercźu wot tajkich wobdacźi,
kiž jich žadoſcź za duchownym ſpokojicź pytaja!

Cžěſka. Pſched někotrymi njedźelemi pſchińdźe cžěſki proceſſion ze
Semila <pb n="102"/>do Philippsdorfa, wot jenoho duchownoho wjedźeny.
Knižka wo Philippsdorfje je nětko tež w cžěſkej rycži wuſchła. Kaž je
znate, mamy tež duſchnje zeſtajanu w naſchej ſerbſkej rycži.

Pólſka. Biſkop w Auguſtowje, grofa Lubieńſki bu zajaty, dokelž hako
bamžej ſwěrny njechaſche nowu katholſku cyrkwinſku wyſchnoſcź w
Petersburgu pſchipóznacź, a bu potom do nutskowneje Ruſowſkeje
wotwjezeny. Ta wěc je ſo dołho wjercźała, hdyž khěžor njechaſche
wotſudźenjo tak bórzy podpiſacź, dokelž biſkop Lubieńſki běſche w
młodoſcźi joho pſchecźel był. Tola je biſkop Lubieńſki, kiž bě pſchi
wotwjezenju z reſidency we Sejnach hižo khorowaty, na pucźu do Nižnoho
Nowgoroda na tyfus wumrjeł. Nětko je jenož hiſchcźe jedyn biſkop w
Pólſkej, w Sandomiru, druzy woſmjo ſu we wuhnanſtwje. Dwaj z nich ſtaj
hižo zemrjełoj, Kalińſki a Szymanſki. Pólſke nowiny podawaja zapiſk
wotehnatych a wotſudźenych biſkopow a duchownych po poſlenim zbėžku lěta
1863. Bjez nimi je: 37 duchownych, kotſiž ſu pak w bitwach panyli, pak
wot wojeŕſkoho ſuda zwojbjeſcheni; 5 biſkopow, 3 prälatowje a 218
duchownych, kotſiž ſu do znutskowneje Ruſowſkeje abo do Sibirſkeje
zawjezeni; wokoło 200 duchownych, kotſiž ſu dlěſchi abo krótſchi cžas w
jaſtwje ſedźeli; 44 duchownych, kotſiž ſu do wukraja cźeknyli. Cźile ſu
jenož z kralcſtwa; wyſche toho je wjele wotſudźenych z Litwy a
Ruſynſkeje. Wſchitkich Polakow, kiž ſo mjenowanoho zběžka dla w
Ruſowſkej a Sibirſkej we wuhnanſtwje abo hako khoſtancojo (ſchtrafowani)
w podkopkach abo w khoſtaŕnjach abo nuzowani we wójſku pſchi aſiſkich
armejach namakaja, je po ſwėdcženju pólſkich nowinow na 140,000.

Pȯlſka. Biſkop Majerczak z Kielcow, tež adminiſtrator ruſowſkoho dźěla
krakowſkoho biſkopa, je teje ſameje wina dla kaž Lubieńſki do Perma pod
nralſkimi horami zawjezeny. Adminiſtrator warſchawſkoho biſkopſtwa,
kanonikus Zwolińſki je do wukraja wupokazany.

Morawſka. Cžěſke knihowne towaŕſtwo ſſ. Cyrilla a Methoda mějeſche na
kóncu zańdźenoho lěta 59,420 ſchěſnakow w ſtatnych pjenježnych papjerach
a 5122 ſchěſnakow w hotowych pjenjezach. Wone je hižo wjele rjanych
knihow wudało.

Z Wina. Doktorojo indomneje prawizniſkeje fakulty ſu lětſa jene
katholſke ſtipendium židowſkomu ſchtudentej wudźělili. Po ſtatutach
tejele fundacije je mjenujcy wuměnjene, zo ma ſo wobdźěleny ſchtudent
wótcženaſch a jandźelſke powitanjo modlicź. Kak to póńdźe? We Winje je
nětko wſcho móžne!

Rakuſka. Tſjo duchowni redaktorojo (♣P.♠ Vonbank, ♣P.♠ Oberkoſler a
redaktor cžaſopiſa „Neue Tiroler Stimmen”) ſu w Tyrolſkej ſwojich piſmow
dla wotſudźeni. Faraŕ Dugolin je jenoho prědowanja dla na tſi njedźele
do jaſtwa wotſudźeny. We Winje ſedźi duchowny k. Florencourt jenoho
artikla dla, kotryž je w tamniſchich cyrkwinſkopolitiſkich nowinach
wozjewił. Biſkop Rudigier we Lincu budźe ſwojoho paſtyŕſkoho liſta dla w
krótkim pſched pſchiſahanſkim ſudom ſtacź, jeli ſo khěžor njezmuži, zo
by tón proceß podrazył. Ze wſchěch ſtronow móže khěžor nětko
njeſpokojnoſcź ſłyſchecź we ſwětnym a cyrkwinſkim naſtupanju, jeli na to
kedźbowacź zechce. Biſkop pak doſtawa nětko wjele pocžeſcżowacych
adreſſow z khěžorſtwa a tež z Pruſkeje.

Tyrolſka. Njedawno je zemjanka Aloiſia z Biſſingen, kotrejež nan běſche
<pb n="103"/>prjedy khěžorſki naměſtnik w Tyrolſkej, do krutoho rjada
karmelitkow w Insbrucku zaſtupiła.

Wuheŕſka. Nowy biſkop za Wulki Waraždin rěka Schcźěpan Lipownický,
rodźeny w lěcźe 1814 a duchowny wot l. 1837. W revoluciji 1848 a 1849
woſta wón hako faraŕ ſwěrnje pſchi ſwojej woſadźe Komornje. Wot
wojeŕſkoho ſuda bu z wjele druhimi potom k ſmjercźi wotſudźeny, ale k
jaſtwej we twjerdźiznje wobhnadźeny. Wón ſedźeſche někotre lěta w
Aradźe, a hdyž bu puſchcźeny, doſta měſto bibliothekara w Granje. Wottam
pſchińdźe za fararja do Nowych Zamkow, hdźež ſebi wo pozběhnjenjo woſady
a ſchule wulke zaſłužby dobu. W lěcźe 1861, hdyž ſo politiſki wětſik
wobrocźecź pocža, bu kralowſki kanonikus w Peſchcźe a 1866 referent
wuheŕſkoho naměſtniſtwa a miniſterſki radźicźeŕ. W lěcźe 1867 bu
titularny biſkop z Arbe a nětko diöceſanſki biſkop.

Wuheŕſka. W Peſchcźe, kralowſkim hłownym měſcźe, bu zańdźeny tydźeń
kongreß (zhromadźizna) katholikow wotewrjeny. Wjeŕch primas arcbiſkop
Simor bě wotewrjeńſku rycž jenomu ſwětnomu wotpóſłancej pſchepodał, tola
ſam rycžeſche wón w druhim poſedźenju krucźe za prawa cyrkwje. Biſkopow
a prälatow je na kongreßu 26, zaſtupnikow druhoho duchownſtwa 25,
ſwětnych wotpóſłanych pak 103.

Z Roma. Někotſi biſkopja z miſſionow ſu hižo ſem pſchijěli na koncil;
tola biſkopja z Chineſiſkeje a Japanſkeje ſu wozjewili, zo wobſtejnoſcźe
kſcheſcźanow jim pucźowanjo njedowola.

Z Roma. W rycži, kotruž bamž w poſlenim konſiſtoriju dźeržeſche,
zacźiſny wóu zakoń, kotryž duchownſtwo w Italſkej k wójſku nuzuje,
wobžarowaſche cyrkej podcźiſchcźowace zakonje w Rakuſkej, ſpomni na
njewěſtoſcź w Schpaniſkej (general Serrano je tam nětko regent),
wobſkoržowaſche zakhadźenjo Ruſowſkeje pſchecźiwo polſkim biſkopam (bamž
je bjez zjenocźenja z nimi) a khwaleſche krutu wobſtajnoſcź biſkopow a
duchownych Pólſkeje.

Z Roma. Njedawno bě tu ſwjatocžne ♣requiem♠ za njeboh bamža Rjehorja
♣XVI.♠ Za kóždoho wotemrjetoho bamža ſo mjenujcy tak dołho ſwjatocžne
Bože ſłužby dźerža, kaž dołho je jedyn z kardinalow, wot tajkoho bamža
wuzwolenych, hiſchcźe žiwy. Kardinalowje z cžaſow Rjehorja ♣XVI.♠ ſu
hiſchcźe 12 žiwi, mjenujcy: Mattei, Patrizi, Amat, de Angelis,
Vanicelli=Caſoni, Bonald, Schwarzenberg (w Prazy), Corſi, Asquini,
Paracciani=Clarelli, Caraffa, Riario=Sforza.

Z Roma. Swjaty wótc je wóndy ſchtyri dny na ſwojim jenicžkim lětnim
hrodźe w Caſtell Gandolfo pobył. Wón bydli nětko najradſcho we
vatikanje, dokelž ſo bjez druhim joho ſłužownikam tam najlěpje lubi.
Wobydlenja ma wón hewak zymniſche a lětnje we druhim romſkim palaſtu
quirinale bóle na wubjerk.

Belgiſka. Komora je namjet za dobry ſpóznała, po kotrymž maja ſo
ſchtudencźi duchownſtwa wot wojeŕſkeje ſłužby wuſwobodźicź.

Francózſka. Po zlehnjenju zběžka, kiž je we wjacy měſtach někotre dny
trał, pucźuje khěžor Napoleon po kraju a — rycži jara rjenje a leſnje.
Tak wotmołwjeſche wón na rycž biſkopa w Beauvaisu: „Ja budu ſtajnje
ſłowa biſkopow z pocžeſcźowanjom ſłyſchecź, kotſiž pſchecy ſłowa
pobožnoſcźe rycža, a bjez pſcheſtacźa budu jich ſwjate wucžby
wopominacź. Hdy bychu modlitwy biſkopow wuſłyſchane <pb n="104"/>byłe,
by była wěra cžeſcźena, lud zbožowny, Francózſka wulka a kcźějaca.”
Pěknje rycžacy khěžor chce tež póſłanca na koncil póſłacź; a wojakow wón
najſkerje tež w Romje woſtaji, hacžrunje někotre nowiny hinak bledźa.

Połnócna Amerika. Wot 16. do 19. meje běſche wulka zhromadźizna
katholſkich towaŕſtwow we Chicago. Wotpóſłancojo běchu najprjedy pſchi
ſwjatocžnych Božich ſłužbach pſchitomni.

Auſtralija. W měſcźe Melbourne běſche 25. hapryla prěnja provincialna
ſynoda (zhromadźizna) w Auſtraliji. Njeje hiſchcźe dołho, zo běſche w
cyłym tymle dźělu ſwěta jenicžki japoſchtołſki vikar; nětko pak běchu na
ſynodźe ſcheſcźo biſkopja pod pſchedſydſtwom arcbiſkopa Poldinga.
Někotſi pſchińdu tež na koncil; pſchi jubileju ſſ. Pětra a Pawoła w
lěcźe 1867 běſchtaj w Romje dwaj biſkopaj z Auſtralije.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Hłowna zhromadźizna naſchoho towaŕſtwa, na kotrejž ſo woſebje
zlicžbowanjo wotpołoži, budźe dźenſa za tydźeṅ w tachantſkej ſchnli
popołdnju w dwěmaj.

Sobuſtawy na lěto 1869: kk. (236. doſpołniſcho: kubleŕ M. Libſch z
Radworja;) 239. Marija Rjehorjowa ze Stróžiſchcźa; 240. Marija Bjarſchec
z Khelna; 241. Marija Wjenkowa z Khróſcźic; 242. Michał Lukaſch z
Khróſcźic; 243. Michał Rjencž z Jaſeṅcy; 244. Michał Póžeṙ z Łuſcźa;
245. Haṅža Kubaṅkec z Khróſcźic.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: H. K. Khryſtiana, dź. khěžkarja Kruga z Dalic;
Jan H., ſ. ſchewca K. A. Salma z B.; Marija F., dź. khěžerja Jurija
Nowotnika z B.; Fr. A., ſ. Karla Poppa z B. — Wěrnowanaj: J. T. Rjecžka
z Dźěchoree a Hana Khr. Niedlec tam. — Zemrjetaj: Franc Pohl, ſchtrympaṙ
ze Židowa, 36 l.; pohoncž Jakub Kuba z B., 46 l.

Pſchichodnu ſobotu w 11. hodż. dopołdnja budźa ſtatuty „wubjerka za
twarjenjo cyrkwje w Cžornecach abo Bacźonju” pola podpiſanoho
dowuradźene a podpiſane, zo bychu ſo potom wyſchnoſcźi pſchepodacź
hodźiłe. Tym knjezam wubjerkownikam, wot katholſkeje zhromadźizny
wuzwolenym, kotſiž pſchiṅcź njemóža, budźa te ſtatuty w pſchichodnych
dnjach k podpiſanju pſchipóſłane.

Michał Hórnik, redaktor Póſła.

Rjana knižka wo Philippsdorfje, z dweju němſkeju lětneju rozprawow wot
kapłana Storcha wuſtojnje zeſtajana, je wuſchła pod mjenom:

Hnadowny wopyt ſwjateje Marije we Philippsdorfje.

(Tſec# dżěl dobytka je za cyrkej we Philippsdorfje poſtajeny.)

Ta #ka je za 5 nſl. na pſchedań pola knihikupcow Smolerja a Pjecha w
Budyſchinje, pola pſchekupcow #rniga # Welsa w Kulowje, pola M. Horniga
w Khrȯſcźicach a pola kapłana w Nadworju. Tež expedicije Póſła ju rady
kóždomu wobſtaraja.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 14. 17. julija 1869. Lětnik 7.♠

Wuſtawki wubjerka k pſchihotowanju załoženja cyrkwje w Cžornecach abo
Bacźonju.

§ 1. Wubjerk ma wotpohladanjo, twarjenjo cyrkwje w Cžornecach abo
Bacźonju pſchihotowacź a za nahromadźenjo trěbnych ſrědkow po móžnoſcźi
ſo ſtaracź.

§ 2. Hako tajke ſrědki maja woſebje dobrowólne dary w pjenjezach a
druhe, mjenowane wotpohladanjo ſpěchowace podpjery ſłužicź.

§ 3. Wubjerk wobſteji z tſjoch ſłužbu cžinjacych a z najmjeńſcha
ſchtyrnacźe druhich ſobuſtawow wubjerka. Prěniſchi ſu: ♣a)♠ pſchedſyda,
kotryž poſedźenja powoła a wubjerk z wonka zaſtupuje; ♣b)♠ piſmawjedźeŕ,
kotryž najbóle protokoll wjedźe a po porucžnoſcźi wubjerka dopiſuje;
♣c)♠ pokładnik, kotryž pſchikhadźace pjenježne dary pſchijima. Druzy
wubjerkownicy wuzwola ſo z cžornecžanſkoho ſchulſkoho wokrjeſa a wyſche
toho znajmjeńſcha po jenym ze zbytknoho dźěla khróſcźanſkeje woſady a z
kóždoho katholſkoho ſerbſkoho farſkoho wokrjeſa. Wobſtejacy wubjerk
wuzwola ze ſwojeje ſrjedźizny horniſchich ſłužbu cžinjacych na jene lěto
a wudoſpołnja ſo ſam pſchez pſchiwzacźo nowych ſobuſtawow na měſto
wotkhadźacych.

§ 4. Prawo wobkedźbowanja nad wubjerkom wukonja tachantſke konſiſtorium
w Budyſchinje.

§ 5. Wubjerk dźerži kóždolětnje z najmjeńſcha dwě poſedżeni, hdźež
wjetſchina hłoſow wuſudźa.

§ 6. Pſchikhadźace pjenjezy khowaja ſo wot pokładnika pod ſtajnym
wobkedźbowanjom tachantſkoho konſiſtorija w Budyſchinje a wupožcžuja ſo
na pſchihodne waſchnjo. Liſcźiny (urkundy) a knižki, na tajke
wupožcžowanja wuſtajene, změje jenicžcy tachantſke konſiſtorium w
zakhowanju.

§ 7. W ſwojim cžaſu trěbne poſtajenjo měſta, hdźež ma nowa cyrkej na<pb
n="106"/>twarjena bycź, ſtanje drje ſo wot wubjerka; tola podleži teſame
wobkrucźenju tachantſkoho konſiſtorija.

§ 8. Rozwjazanjo wubjerka ſtanje ſo, hdyž je wotpohladanjo toho ſamoho
doſpěte.

§ 9. Měł=li ſo wubjerk dobrowólnje prjedy rozwjazacź, hacž je joho
požadane wotpohladanjo doſpěte, dyrbi wón nahromadźene ſrědki
tachantſkomu konſiſtoriju abo druhej wyſchnoſcźi k tomu kóncej
pſchepodacź, zo by wotpohladane twarjenjo cyrkwje w Cžornecach abo w
Bacźonju ſo pſched wocžomaj dźeržało, doſpěło a wuwjedło.

Rycž bamža Piusa ♣IX.♠ w konſiſtoriju 25. junija 1869.

Cžeſcźowni bratſja! Nowy wukaz, kotryž je katholſkej cyrkwi, jeje
njewotwiſnoſcźi, jeje ſwobodźe a jeje prawam a tež ſtatej ſamomu jara
njepſchecźelſki, a kotryž je wot ſubalpinſkoho (t. r. italſkoho)
knježeŕſtwa wudaty a wozjewjeny, ſmy nuzowani, w tejle Waſchej wyſokej
zhromadźiznje wobžarowacź. Rycžimy pak tudy wo tamnym zakonju, z kotrymž
je mjenowane knježeŕſtwo po telko a ſkoro njelicžomnych, na cyrkej, na
jeje ſwjecźenych ſłužownikow a na jeje ſwjatnicy wuwjedźenych napadach a
cžinjenych kſchiwdach chcyło klerikarjow (kandidatow duchownſtwa)
wojeŕſkej konſkripcii podcźiſnycź. A ſchtó by njewidźał, kak zahubny a
cyrkwi njepſchecźelſki tónle zakoń je, kotryž tamne wot Knjeza Khryſtuſa
cyrkwi ſpožcžene prawo nadpaduje a jeje zadźewa, ſebi trěbnych a
khmanych ſłužownikow wuzwolicź, kotſiž ſu tola wot toho ſamoho Khryſtuſa
ſtajeni, zo bychu joho ſwjatu cyrkej zakitali, wupſcheſtrěwali a za
zbóžnoſcź duſchow do połnoſcźe cžaſow ſo ſtarali. Zda ſo zawěrno tónle
zakoń jenicžcy na to wukhadźecź, zo by w njezbožownei Italſkej, hdy by
móžno było, katholſku cyrkej z korjenjom zapuſcźił a zanicžił.

Zawěrno, nam brachuja ſłowa, zo bychmy tajkile zakoń z nowa wotſudźili a
zacźiſnyli. Kóždy wě, kak njejſmy pſchi wjedźenju naſchoho
japoſchtołſkoho zaſtojnſtwa nicžo zakomdźili, zo bychmy ſwoju
pſchiſłuſchnoſcź najhorliwiſcho dopjelnili, a kak ſu wſchitcy naſchi
cžeſcźowni bratſja, prědkſtejicźerjo cyrkwje w Italſkej k wulkej
khwalbje ſwojoho mjena najſprawniſche ſkóržby a próſtwy wuprajeli, zo
bychu tajki zakoń ſtajnje njemóžny ſcžinili.

Zo bychmy ſo tola, cžeſcźowni bratſja, pſchi tejle pſchiležnoſcźi
zdźeržecź móhli, tamne jara cźežke horja a kſchiwdy wobžarowacź, z
kotrymiž je naſcha ſwjata cyrkej nětko tež w khěžorſtwje Rakuſkej a
kraleſtwje Wuheŕſkej na najžałoſniſcho zrudźena a domapytana. Tež
powjeſcźe, kotrež wo wobſtejnoſcźach w kraleſtwje Schpaniſkej k nam ſo
pſchecźiſchcźa, njedawaja nam žanoho tróſchta, ale napjelnjuja nas ze
zrudobu a žałoſcźu.

Tež ruſowſke knježeŕſtwo pokracžuje, katholſku cyrkej pſcheſcźěhacź a
ſkoro ze wſchitkich diöceſow, ſamo z nałožowanjom mocy, ſwojich biſkopow
wotſtronjowacź, tych ſamych do wuhnanſtwa ſłacź, dokelž cźi na hłós a na
porucžnoſcźe naměſtnika Khryſtuſowoho tudy na zemi po pſchiſłuſchnoſcźi
poſłuchaja a poſłuchacź chcedźa, a wone (knježeŕſtwo) njedowola, zo
bychu cźile biſkopja mjezy tamnoho kraja wo<pb n="107"/>puſchcźili,
byrnje najwjetſchi wužitk cyrkwje to žadał. A hiſchcźe bóle zadźewa
wone, zo móhli wěriwi tamnoho kraja z nami a tutym japoſchtołſkim ſtołom
ſwobodnje wobkhadźecź.

Tola pſchi najcźežſchich cźeŕpjenjach, z kotrymiž ſmy domapytani, je nam
k njemałomu tróſchtej tamna pſchez wſchitko khwalobna paſtyŕſka
ſtaroſcź, z kotrejž prědkſtejicźerjo cyrkwje katholſku wěc zmužicźe
zakitaja a z kotrejž zakłady naſcheje ſwjateje wěry njezranjene
wobkhowaja a jenoſcź cyrkwje wobrócź pytaja pſchecźiwo wſchelakim
lecženjam a prědkwzacźam, pſchez kotrež bjezbožni cžłowjekowje ſwoje
błudy rozſchěrjeja. A my nadźijamy ſo w pſchichodnoſcźi, zo cyłe
katholſke duchownſtwo nadobne pſchikłady ſwojich biſkopow po móžnoſcźi
ſcźěchowacź a po nich ſo złožowacź zechce.

Bjez tym napominamy pſchecy zaſy z nowa wſchitkich kſcheſcźanow a
njepſchecźelow tuteje ſwjateje cyrkwje, zo bychu ſkóncžnje junu
kedźbowali, kak žałoſnje Bóh ſwojich a ſwojeje cyrkwje njepſchecźelow
ſchtrafuje.

My pak, cžeſcźowni bratſja, njepſcheſtawamy, z najnutrniſchimi a
najpokorniſchimi modlitwami Wótca ſmilnoſcźe proſycź a zapſchiſahacź, zo
by wſchitkich wobžarowanja hódnych błudźacych wot pucźa zahubjenja na
prawu ſchcźcžku wěrnoſcźe, ſprawnoſcźe a ſpomoženja wrócźił a zo by
katholſku cyrkej na cyłej zemi z nowymi a hiſchcźe jaſniſchimi dobycźemi
pſchecy bóle debił a wobohacźił.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Zańdźenu ſobotu popołdnju běſche hłowna zhromadźizna
naſchoho towaŕſtwa ſſ. Cyrilla a Methoda. Pſchedſyda k. faraŕ Kucźank
wotewri zhromadźiznu z pohladom na to, ſchto je towaŕſtwo hižo
dokonjało. Pokładnik k. direktor Schołta pſchedpołoži zlicžbowanjo
zańdźenoho lěta, kotrež bu wot dweju wubjerkownikow pſchehladane a za
dobre ſpóznate. Dotalne zamoženjo towaŕſtwa a dokhody wucžinjachu 315
toleri 15 nſl. 3 np.; wudawkow běſche 197 tol. 27 nſl., tak zo bě pſchi
ſpocžatku lěta 117 tol. 18 nſl. 3 np. w pokładnicy. Sekretaŕ a redaktor
Hórnik rozpraji, kak je ſo z cźiſchcźenjom a rozſchěrjenjom
towaŕſtwowych piſmow měło. W krótkim wuda ſo zaſy zeſchiwk „Žiwjenja
Swjatych”, kiž je ſo jenož dla nuznoty w cźiſchcźeŕni tak dołho
zakomdźił. Snadź budźe móžno, pſchichodne lěto dwaj zeſchiwkaj wudacź.
Tež wza towaŕſtwo, zo by ſo pſchi zhromadnoſerbſkim ſkutku wobdźěliło,
wudawki za „Wažnaj liſtaj z lěta 1868” z bamžowej adreſſu na ſo. „Wažnaj
liſtaj” buſchtaj darmo rozdawanaj a móže jej, ſchtóž jej nima, kóždy
cžas pſchez redaktora doſtacź, kaž daloko zbytkne exemplary doſahaja. Po
ſtatutach wuzwoli ſo nowy wnbjerk na tſi lěta a buchu dotalni knježa z
nowa do pſchiſłuſchnoſcźe wzacźi; z cžimž ſo zhromadźizna ſkóncži.

Z Budyſchina. Zańdźenu ſobotu buchu tudy wuſtawki abo ſtatuty
dowuradźene a podpiſane, kotrež je ſebi po nacźiſku redaktora „wubjerk
za twarjenjo cyrkwje w Cžornecach abo Bacźonju” dał. Tónle tydźeń ſu
wone z pſchewodnym liſtom naſchej cyrkwinſkej wyſchnoſcźi, tachantſkomu
konſiſtoriju tudy pſchepodate. Liſt ma ſo z němſkoho pſchełoženy takle:
„Wyſokodoſtojnomu konſiſtoriju ſ. Pětra <pb n="108"/>w Budyſchinje. Wot
wjele lět ſpóznawa ſo potrěbnoſcź, zo bychmy za katholikow w
krótkorańſchim dźěle khróſcźanſkeje woſady cyrkej a woſebitu faru měli,
dokelž ſu cźi ſami wot ſwojeje farſkeje cyrkwje jara zdaleni a runje
tohodla wobſtajnje wotebjeraja. Móžnoſcź, tajkej potrěbnoſcźi
wotpomhacź, njeda ſo prěcź, hdyž ſu nětko wobſedźerjo ležownoſcźow
tamneje wokolnoſcźe k wulkim woporam zwólniwi a tež druzy do Khróſcźic
zafarowani na wotmyſlenym ſkutku ſo wobdźělicź chcedźa, dokelž móže ſo
pſchez wufarowanjo někotrych wſow hewak trěbne powjetſchenjo cyrkwje a
pohrjebniſchcźa zalutowacź. Zo pak by ſo horniſchej potrěbnoſcźi w
ſwojim cžaſu wotpomhało, je ſo 6. junija t. l. z duchownych a
njeduchownych wobſtejacy wubjerk „k pſchihotowanju załoženja cyrkwje w
Cžornecach abo Bacźonju” poſtajił. Wubjerk dowola ſebi z tutym, ſwoje
ſtatuty k wobkrucźenju pſchedpołožicź a proſy tež, wyſokodoſtojne
konſiſtorium chcyło jomu ſwój hnadny zakit a pomoc pſchiwobrocźicź. W
Budyſchinje, 10. julija 1869. Wubjerk k pſchihotowanju załoženja cyrkwje
w Cžornecach abo Bacźonju. Po porucžnoſcźi wubjerka Michał Hórnik,
kapłan.” Wuſtawki ſame pak podpiſachu cźi wubjerkownicy, kotſiž buchu na
katholſkej zhromadźiznje w Khróſcźicach 6. junija wuzwoleni, mjenujcy:
Jakub Werner, kapłan z Khróſcźic hako pſchedſyda; Jakub Pjetaſch, wucžeŕ
z Khróſcźic hako piſmawjedźeŕ; Michał Hórnik, kapłan w Budyſchinje hako
nakhwilny pokładnik; Michał Schewcžik z Bacźonja; Mikławſch Zynda z
Cžornec; Mikławſch Kokla z Pozdec; Jan Lipicž z Cźěſchkec; N. N.
Měrcźink z Haſlowa; Jakub Kummer z Cžaſec; Jurij Wawrik z Kanec; Michał
Wagner ze Smolic; Handrij Ducžman, kapłan z Radworja; Jakub Symank z
Wotrowa; Mikławſch Smoła, faraŕ z Njebjelcžic; Michał Kummer z Lazka;
Jakub Libſch z Hunjowa; Jan Hornig z Kulowa. Dokelž je ſebi wubjerk
naſchoho Póſła hako ſwój organ wuzwolił, zhonja naſchi cžitarjo wſchě
piſma a kwitirowanja, kiž naležnoſcź wubjerka naſtupaja. Pſchichodnje
pſchinjeſemy drje wotmołwjenjo konſiſtorija.

Z Budyſchina. Jutſe budźe we wſchěch cyrkwjach naſcheje diöceſy
ſwjatocžne ♣Te Deum♠ ſpěwane z dźakownoſcźe, zo je ſakſkej kralowſkej
ſwójbje prync pſchibył. Jeje kralowſka wyſokoſcź, prynceſna Maria Anna,
mandźelſka prynca Jurija je zańdźenu ſobotu wjecžor w 12. hodźinje ſynka
porodźiła, kiž je we ſwjatej kſchcźeńcy 13. t. m. (dnju ſ. Anakleta)
mjena Jan Jurij Pius Karl Leopold Marija Januarius Anaklet doſtał. Hako
prěnjoho kmótra je joho nan z cžaſom ſwjatoho wótca proſył a je tónſamy
to z radoſcźu na ſo wzał. Druzy kmótſja běchu: zwudowjena khěžorowa
Karolina, kral Leopold a kralowna Marija z Belgiſkeje. Bamžowy zaſtupnik
běſche joho nuncius (póſłanc) arcbiſkop Januarius Meglia z Mnichowa
poſtajeny. Tutón je młodomu pryncej ſwjatu kſchcźeńcu wudźělił z
aſſiſtencu naſchoho hnadnoho k. biſkopa a někotrych duchownych w
pſchitomnoſcźi cyłoho kralowſkoho dwora.

Z Budyſchina. Kaž z wěſtoſcźu wěmy, ſtej nětko tež dwě Serbowcy pſchi
nowym, po poſlenjej wójnje załoženym Albertowym towaŕſtwje k wothladanju
khorych wojakow; to ſtej Hana Kudźelic ze Smjecžkec a M. Kucźanec ze
Smjerdźaceje. Wonej ſtej ſłužbu pola khorych w ſchpitalu w Chemnitzu tſi
měſacy wukłoj, kaž wſchě druhe wothladaŕki tohole towaŕſtwa. Protektorka
(zakitaŕka) towaŕſtwa <pb n="109"/>je prynceſna Albertowa, prědkſtejeŕka
hłownoho towaŕſtwa w Dreždźanach pak knjeni Simonowa. Poſleniſcha knjeni
je rodźena Serbowka z Hnaſchec pola Budyſchina a rycži hiſchcźe derje
ſerbſki. Serbſka rycž je jej w poſlenjej wójnje wjele pomhała, hdyž
móžeſche ſo wona z pomocu teje ſameje w khěžorſkich, woſebje cžěſkich
lazaretach ze wſchelakimi ſłowjanſkimi ranjenymi wojakami derje
zrycžecź. Knjeni Simonowa je ſwojich zaſłužbow dla z rjadami a drohimi
wopomnjenkami wot naſchoho krala, wot rakuſkoho khěžora a pruſkoho krala
wuznamjenjena. Jeje wobraz (znamjo) běſche tež we illuſtrowanych
němſkich nowinach, hdźež pak ju z njeprawom za Němcowku wudawachu,
dokelž hiſchcźe njewjedźachu, zo mohł něchtó, kiž ſo po nowej ſwětowej
(europſkej) módźe draſcźi, ſerbſkeje narodnoſcźe bycź.

Z Budyſchina. Hacžrunje zwada z němſkimi lutherſkimi nowinami žadyn
wužitk nima a my tohodla hižo wjacykrócźne njepſchecźelſke popſchimanjo
katholikow z mjelcžom pſchepuſchcźichmy, nuzuje nas hako katholſkich
tola dreždźanſka „Conſtitutionelle Zeitung” pſchez ſwoje nowe napady na
naſch konſiſtorium w Budyſchinje k někotrym ſłowam. Wona pſchinjeſe
ſrjedu 14. julija dopis „aus der Lauſitz” a myſtificirowace „Eingeſandt”
z „Budyſchina”. Prěniſchi dopis je pſchecźiwo lipſkowſkim cyrkwinſkim
nowinam, kotrež jenož wobžarowachu tamnu znatu hiſtoriju wo jenym
ſerbſkim kantoru. My njejſmy za hódne dźerželi, tamnym nowinam (C. Z.)
porjedźenjo prěnjoho dopiſa póſłacź, kaž daloko běchu tam łžě
wocźiſchcźane. Dopiſowaŕ je ſam jara derje wjedźał, zo w Serbach nichtó
tamnoho cžłowjeka za „ſwjatoho” dźeržał njeje a zo je to jenož ironiſcy
abo žortnje tu a tam tak prajene było. Tamny k. dopiſowaŕ chcyſche jenož
katholſkich wuſměſchicź a tohodla tak barbjeſche. Tež romſcy abo
„ultramontanſcy” t. r. katholſcy ſwětni a klóſchtyrſcy duchowni njejſu
tamnoho kantora zakitali atd. Spomnjene „Eingeſandt” je wjele wažniſche;
wone njeje na žane waſchnjo z Budyſchina; dokelž z wuwzacźom
tachantſkeje konſiſtorialneje kencle njemóže nichtó po ſłowje
citirowacź, ſchtož je konſiſtorium towaŕſtwej někotrych wucžerjow
wokolnoſcźe Oſtritza wotmołwiło. Tole „Pſchipóſłane” njeje z Budyſchina,
ale drje wot jenoho tamnych wucžerjow. Prěnje ſłowo je potajkim łža! W
textu ſamym powjeda dopiſowaŕ wo tym w l. 1865 załoženym towaŕſtwje
wucžerjow wokoło Oſtritza a wo tym, kak ſu wokolni duchowni a
konſiſtorium w Budyſchinje tele towaŕſtwo ſudźili a kak je konſiſtorium
z pſchepytanjom a disciplinarnym proceſſom (kotryž ſu jara zaſłužili)
hrozyło na tele punkty: „zo tamni wucžerjo nimaja kſcheſcźanſku
ponižnoſcź, zo woni katholſke ſchulſke woſady hanja a za to lutherſke
khwala (wſchak my katholſcy tola pod tym ſamym ſwětnym zakonjom ſtejimy
a dyrbimy wucžerjam dawacź, ſchtož zakoń poſtaja!), zo dale do
„Conſtitutionelle Zeitung” piſaja hako do nowinow, kotrež ſu pſchecźiwo
katholſkej cyrkwi, jeje wucžbam, zarjadowanjam a ſłužownikam
njepſchecźelſcy zmyſlene, a zo ſu ſkóncžnje proteſtantſkomu pädagogej
Dieſterwegej pſchi joho 75. narodnym dnju zbožo pſcheli a z tym podhlad
(Verdacht) njeſwěry pſchecźiwo ſwojej cyrkwi wubudźili.” My nimamy te
podłožki, kotrež ſu naſchomu tachantſkomu konſiſtoriju prědkležałe a
njerycžimy tohodla wo tamnym towaŕſtwje, kotrež joho ſobuſtawy ſame tak
jara khwala. Jenož tak wjele bjerjemy ſebi prawa, hacžrunje naſch Poſoł
njeje officialny za diöceſu, zo prajimy: Hańbu cžinja ſebi ſamym <pb
n="110"/>wucžerjo, kotſiž pſched cžitaŕſtwom, z naležnoſcźemi
katholſkich cyrkwjow a ſchulow njeznatym, ſwoju a naſchu duchownu
wyſchnoſcź tak zjawnje hanja a wuſměſcheja! Nic jenož hako duchownym,
ale tež hako katholſkim kſcheſcźanam je nam wohidne, zaſy a zaſy tajke
njerozomne wobſkoržowanja ſłyſchecź. Hdźe ſebi lutherſcy wucžerjo tajke
něſchto dowola pſchecźiwo ſwojim konſiſtoriam, krajſkim direkciam?
Wohidna je nam dale ta njedźakownoſcź, zo někotſi wucžerjo, kiž ſu wot
lěta 1850 w katholſkim wucžeŕſkim ſeminaru zwjetſcha wot katholſkich
duchownych wucženi, nětko tak cžaſto ſwoje złoby wutſchaſuja runje na —
katholſku duchownu wyſchnoſcź a na katholſkich duchownych pſchezcyłnje.
Wěmy, zo ſu tež bjez naſchimi wucžerjemi, bjez młodymi a tež bjez
ſtarſchimi, woſebje tymi na něhduſchim lutherſkim krajnoſtawſkim
ſeminaru pſchihotowanymi hiſchcźe mužowje, kotſiž tajki zjawny pohorſchk
dawacź nochcedźa, kotſiž ſu z pſcheſwědcženjom katholſcy a kotſiž z
katholſkej cyrkwju a ſchulu derje měnja. Tohodla by derje było, zo bychu
katholſcy duchowni naſcheje diöceſy z tutymi katholſcy zmyſlenymi
wucžerjemi naſchej duchownej wyſchnoſeźi ſerbſkoněmſku adreſſu podali a
tak pſched zjawnoſcźu zacźiſnyli zakhadźenjo někotrych tamnych
wucžerjow. Wucžerjo, kiž ſu za cžeſcź ſwojeje cyrkwje, dyrbja ſo
ſpóznacź dacź a wotdźělicź wot tamnych, kotſiž wjacy lět hižo tajki
ſkandal cžinja k wulkej ſchkodźe za cyrkej aſchulu, za naſchu wyſchnoſcź
a za naſche woſady! Proſchu ſwojich duchownych kollegow a katholſkich
knjezow wucžerjow we Lužicy, zo chcyli mi w bližſchim cžaſu w tej wěcy
ſwoje myſle a rady ſobudźělicź.

M. Hórnik, redaktor.

Z Marijneje Hwězdy. Dźeń 13. julija wotpołožiſchtej w naſchim klóſchtrje
dwě knježnje klóſchtyrſke ſluby abo profeß. Jena je Marija Cyžec z
Wotrowa a druha je z Cžech.

Z Wotrowa. Naſch k. faraŕ Wels je ſo zańdźenu wutoru do kupjelow
Salzbrunna (pola Waldenburga w Schlezynſkej) podał, zo by ſo tam z Božej
pomocu wulěkował.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Schlezynſka. Nowy pſchehlad wrótſławſkoho biſkopſtwa podawa tele
powjeſcźe. Diöceſanow (katholſkich wobydleri) je w biſkopſtwje
1,870,804, duchownych 1473, muſkich w klóſchtyrſkich rjadach 117,
knježnow 1066, cyrkwjow 1033, filialnych cyrkwjow 293, zjawnych khapałow
470. Schulow je 1799, aktivnych (w ſłužbje) katholſkich wucžerjow 2941,
ſchuleŕſkich dźěcźi 286,965. Nabožne towaŕſtwa a zjenocźenja, ſchule a
khěže za khorych a druhe dobrocžinjace wuſtawy ſtajnje pſchibjeraja.

Poznańſka. Polakam w Pruſkej ſo tež to njeſtanje, ſchtož by jim
ſłuſchało. Woſebje ſkorža woni na ſejmje a pola knježeŕſtwa huſto na
njedoſtatk pólſkich wyſchſchich ſchulow. Nětko ſlubi jim knježeŕſtwo
nowe gymnaſium we Wongrowcu, ale žada, zo by cyle němſke było. A tola
hodźi ſo narodna pólſka rycž runje tak derje hako wucžaca kaž němſka;
ſchtož hiſchcźe nětko univerſita w Krakowje a Lwowje, kaž cžróda
pólſkich gymnaſiow dopokazuje. Słowjanam, kotſiž <pb n="111"/>dawki a
wojakow po tej ſamej měrje kaž druhe ludy dawaja, ſo tak něhdźežkuli
zdźěłanoſcź cźežka cžini a njeprawda ſtawa!

Z Kölna. W tudomnym domje (biſkopſkej cyrkwi) je ſo 13. t. m. njeznaty
cžłowjek ſam ſkóncował. Pſchez to wonjecžeſcźena cyrkej bu nazajtra, kaž
je to porucžene, z nowa poſwjecźena wot ſwjecźacoho biſkopa Bandria.

Z Prahi. Njedźelu 11. bu tudy ſwjedźeń ſſ. Cyrilla a Methoda ſwjecźeny,
woſebje z proceſſionami, kotrež do cyrkwje tejule ſwjateju w
pſchedměſcźe Karlinje cźehnjechu. — Prěnjomu a najwjetſchomu pražſkomu
arcbiſkopej Arnoſchtej z Pardubic w Ouvalu ſtajeny wopomnik bu jara
ſwjedźeńſcy poſwjecźeny.

Morawſka. Swjedźeń a ſwjatocžny tydźeṅ ſſ. Cyrilla a Methoda na
Welehradźe běſche lětſa wulkotny. Swjatocžnu Božu mſchu mějeſche biſkop
z Brna. Prěni dźeń oktavy je we Welehradźe na 80,000 cžeſcźerjow ſſ.
Cyrilla a Methoda pobyło.

Rakuſka. Biſkop Rudigier w Lincu bu wot pſchiſahanſkoho ſuda jenohłóſnje
(dokelž někotrych katholſcy zmyſlenych wuzankny ſtatny rycžnik) dla
złóſcźe ſpytanoho mucźenja zjawnoho pokoja (öffentliche Ruheſtörung) k
dwěnjedźelſkomu jaſtwej wotſudźeny. Statny rycžnik běſche poł lěta
ſchtrafy namjetował. Tola ſchtož je tónle biſkop „zawinył”, ſu wſchitcy
katholſcy biſkopja a wſchitcy wěriwi cžinili. Schtož je wón wot
płacźiwoſcźe konkordata a zakonjow, wo civilnym a dźiwim mandźelſtwje,
wo ſchulach a druhim we ſwojim wot ſwětnoho knježeŕſtwa tamanym
paſtyŕſkim liſcźe rycžał, to je wucžba cyłeje katholſkeje cyrkwje!
Wotſudźenjo biſkopa pak zawěrno njebudźe k ſchkodźe ſwjateje cyrkwje,
kaž ſtawizny we wjele pſchikładach wucža.

Z Linca. Po ſwojim wotſudźenju pſchez pſchiſahancow je biſkop Rudigier
(wón njebě pſched ſud pſchiſchoł) bórzy khěžorej proteſt póſłał, w
kotrymž ſo pſchecźiwo wotſudźenju hako něcžomu njeſprawnomu krucźe
wupraja. Khěžor je ſkóncžuje pſchez miniſtra wozjewicź dał, zo wón
biſkopej pſchiſudźenu ſchtrafu a wſchě ſcźěhwki teje ſameje ſpuſchcźi.
Biſkop pak ſo ſpjecźuje, wot khěžora hnadu bracź a žada jenož prawo.

Z Roma. Prjedawſchi italſki miniſter Cantelli je ſem pſchijěł, zo by
pſchez ſrjedźicźeŕſtwo woſobnych a waženych ludźi z bamžowym miniſtrom
jednacż ſpytał dla ſwětnych naležnoſcźow; tola wón njebudźe ſłyſchany,
dokelž bamž budźe ſtajnje proteſtirowacź pſchecźiwo njeprawej, kiž je ſo
jomu wot Viktora Emmanuela ſtało.

Z Roma. Njedawno ſu zaſy wulke kruchi drohotnoho marmora namakali w
ſtarym zaſypanym ſkładźe pſchi Tiberje. Pſchi tym běchu tež hiſchcźe
dźěle tamnoho wulkoho marmorowoho ſtołpa, kotryž chce bamž k dopomnjecźu
na pſchichodny koncil na hórcy pſched cyrkwju ſwjatoho Pětra ♣in
Montorio♠ ſtajicź dacź.

Jendźelſka. We wſchěch cyrkwjach londonſkeje (weſtminſterſkeje) diöceſy
bu paſtyŕſki liſt arcbiſkopa Manninga cžitany, w kotrymž ſo wón ſylnje
wobcźežuje, zo wyſchnoſcź na 2000 katholſkich dźěcźi w tak mjenowanych
dźěłacźeŕſkich khěžach proteſtantſcy wocźahnycź dawa.

Jendźelſka. Namjet miniſtra Gladſtona k lěpſchomu iriſkich katholikow je
w delnim parlamencźe wjetſchinu doſtał a w hornim tež proteſtantowje
jara za njón rycža, někotſi wězo z bojoſcźe pſched fenianſkimi
(iriſkimi) revolucionarami.

<pb n="112"/>

Ruſowſka. Knježeŕſtwo je wſchě katholſke farſke kubła na ſo ſcźahnyło a
fararjam jara ſnadnu zdu wuſtajiło. General Potapow we Wilnje
(Litwjanſkej) je zaſy wſchelake klóſchtry a cyrkwje zběhnył, pſchez
jedyn nowiſchi wukaz 31 cyrkwjow.

Ruſowſka. Nowiny radźa, zo by ſchismatiſka grichiſkoruſka cyrkej tež
jedyn koncil dźeržała. Wone wozjewjeja tež nowy zakoń, po kotrymž ſynojo
ruſkich popow njetrjebaja wjacy duchowni abo cyrkwinſcy ſłužownicy bycź,
ale zo ſmědźa do wſchěch ſwětnych ſłužbow a zaſtojnſtwow zaſtupicź abo
kajkežkuli powołanjo ſebi wuzwolicź. To je wažna krocžel! Pſchi wſchim
tym wobkhowaja ſynojo popow prawo k wopytowanju duchownſkich ſchulow a
wſchě druhe prawa, kiž tam duchownſtwo ma, n. pſch. zo njetrjebaja do
wójſka zaſtupicź.

Połnócna Amerika. W ſtacźe New=York je knježeŕſtwo 50,000 dollarow
pſchipokazało k dotwarjenju ſyrotneje khěže, kotraž budźe wjedźenju
miłoſcźiwych ſotrow pſchepodata; druhe 50,000 dollarow da knježeŕſtwo
někotrym druhim katholſkim wuſtawam (inſtitutam) w měſcźe New=Yorku.

(Jeſuitojo.) Po najnowſchim ſchematismje je ſo licžba jeſuitow wot l.
1844 podwojiła; nětko je jich hižo 8584. W Europje zwonka Italſkeje,
potajkim we Francózſkej, Němſkej, Rakuſkej, Belgiſkej a Hollandſkej je
jich 2190. Nětcžiſchi general jeſuitſkoho rjada Pětr Beckx narodźi ſo 8.
februara 1795 a zaſtupi 29. oktobra 1819 do rjada.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1869: kk. 246. Hana Balantowa z Rachlowa; 247. Haṅža
Lehmannowa z Radworja; 248. Wórſchla Kucźanowa z Ralbic; 249. Marija
Michałowa z Konjec; 250. Jan Buk z Wětrowa; 251. Mikławſch Bjedrich z
Haſlowa; 252. faraŕ Franc Riedel z Luka pola Karlsbada.

Smilne dary (k dalewobſtaranju): H. B. z R. za ſwjatoho wótca 5 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźenaj: Ida Marta, dź. Fr. W. Porſtendorfera z B.;
Michał Auguſt, ſ. kublerja Jana Gudy z Dalic. — Zemrjetaj: Haṅža, rodź.
Schołcźic z Radworja, Handrija Benſcha, pólnika na Židowje mandź., 53
lět; Jan Pracht z Dalic, 44 lět.

Z Radworja. Kſchcźeni: Marija, dź. Auguſta Nawki z Miłkec; Jan, ſ.
Mikławſcha Haſche z Kamjenej; Mikławſch, ſ. Jakuba Pjecha z Nowoho
Bronja; Haṅža, dź. Jakuba Wowcžeṙka z Boranec; Marija Selma, dź.
Bjedricha W. Forkera z Cžornoho Hodlerja.

Dokelž je mi tachantſke konſiſtorium porucžnoſcź dało, zo bych nowoho
wjedźicźerja za proceſſion do Rumburga poſtajił a wobkrucźił, proſchu,
zo bychu ſo cźi, kotſiž chcedźa a kotrychž to naſtupa, na dźeṅ ſ. Marije
Madleny po kemſchach tudy na ſchuli zhromadźili, wo tej wěcy rozrycželi
a mi ſwoje požadanja wozjewili.

Khróſcźicy, 12. julija 1869. Jakub Barth, kanonikus a faraṙ.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 15. 7. augusta 1869. Lětnik 7.♠

Bamž njemóže wo wěrje zmolicź.

Katholſka wucžba wo njezmólnoſcźi cyrkwje złožuje ſo na Khryſtuſowe
ſłowa: „Ty ſy Pětr t. r. ſkała a na tule ſkału natwarju moju cyrkej a
porty hele njebudźa ju pſchemocowacż;” potajkim na bójſke ſlubjenjo, zo
te na Pětra załožene zjenocźenſtwo wěriwych ženje njepſcheſtanje, wěrna
cyrkej Khryſtuſowa bycź, zo tohodla naſchi z naſtupnikom ſ. Pětra,
romſkim bamžom, we wěrje zjenocźeni biſkopja ženje wot kſcheſcźanſkeje
wěrnoſcźe woteńcź, ženje wo kſcheſcźanſkej wěrje zmolicź njemóža. A tale
wucžba ſo hiſchcźe wobkrucźa pſchez Khryſtuſowe ſlubjenjo, zo budźe
ſwjaty Duch japoſchtołow wſchitku wěrnoſcź wucžicź a zo pſchi nich
woſtanje do wěcžnoſcźe; kaž tež pſchez te ſlubjenjo, zo wón ſam pſchi
nich woſtanje wſchitke dny hacž do ſkóncženja ſwěta.

Tele pſchepokazanjo katholſkeje cyrkwje wopokazuje ſo potom pſchez
hiſtoriſku (ſtawizniſku) wěſtoſcź, zo je wot japoſchtołſkich cžaſow hacž
na dźenſniſchi dźeń wulka mnohoſcź kſcheſcźanſkich biſkopow we
wſchitkich krajach była, kotſiž ſu romſkoho biſkopa hako naſtupnika
ſwjatoho Pětra a hako hłowu kſcheſcźanſkeje cyrkwje pſchipóznali a znim
we pſchezjenoſcźi wěry ſtali, a zo je tónle pſchez romſkoho biſkopa
hromadudźeržany zwjazk wěry w naſtupanju kſcheſcźanſkeje wěry pſchez
wſchitke lětſtotki jenajki woſtał, tak zo njeje ženje žanu wucžbu wěry
zacźiſnył, kotruž běchu joho prjedownicy hako kſcheſcźanſku
pſchipóznali, ani ženje žanu hako kſcheſcźanſku pſchiwzał, kiž by wot
prjedownikow zacźiſnjena była.

Dokelž pak je Khryſtus Pětrej prajił: Na tebje, Pětrje, natwarju moju
cyrkej, a nic na wopak: tebje na cyrkej, dokelž dyrbi po Khryſtuſowej
woli Pětr cyrkej dźeržecź a nic cyrkej Pětra; dha ſu w katholſkej cyrkwi
pſchecy po naturſku tajkele wobzanknjenjo cžinili: „Hdyž ſu naſchi z
bamžom zjenocźeni biſkopja w kſcheſcźanſkej wěrje njezmólniwi, dyrbi tež
bamž w tymle ſwojim zaſtojnſtwje <pb n="114"/>we wobkhowanju
kſcheſcźanſkeje wěry (w Khryſtuſowych wucžbach a porucžnoſcźach), z
krótka wo wěrje njezmólniwy bycź.” Pſchetož, tak ſpóznajemy z prawom
dale, hdy by ſkała krucźe njeſtała, njemohła tež na nju twarjena khěža
(cyrkej) krucźe ſtacź; hdy by bamž we rozſudźenjach wo kſcheſcźanſkich
wěrywucžbach něhdy zmolicź mohł abo woprawdźe zmolił, dha móhli tež
tamni z nim we wěrje pſchezjeni biſkopja zmolicź a bychu zabłudźili; w
tymle padźe by cyrkej, na Pětra natwarjena, z błudom pſchemocowana była,
ſchtož ſo tola po Khryſtuſowym ſlubjenju ženje ſtacź njemóže.

Dokelž pak ſo ženje ſtało njeje a ženje ſtacź njemóže, zo by bamž we
ſwojim zaſtojnſtwje (hako bamž) něſchto druhe hako kſcheſcźanſku
wěrywucžbu poſtajił a wucžił, hacž ſchtož je we pſchezcyłnej
wěrywědomnoſcźi z nim zjenocźenych biſkopow: dha njeje ženje žana
pſchicžina (wina) była, tule zaſtojnſku njezmólniwoſcź bamža w
rozeſtajenju a wobkhowanju kſcheſcźanſkeje wěrywucžby hako woſebitu ſadu
naſcheje wucžby wuprajicź. Wěſte pak tohodla je, zo je tale zaſtojnſka
njezmólniwoſcź bamža w rozſudźenju wěry pſchez wſchitke lětſtotki wot
cyrkwje faktiſcy (ze ſkutkom, woprawdźe) pſchipóznata była. Stajnje ſu
ſo katholſcy biſkopja wſchitkich krajow a ſwětadźělow pſchi naſtawacych
njewěſtoſcźach a zwadach wo wěrje na hłowu cyrkwje do Roma wobrocźeli, a
te wot bamža zaſtojnſcy wo wěcach wěry date wukładowanja a rozſudźenja
hako wuprajenja w cyrkwi pſchebywacoho Ducha ſwjatoho a hako wozjewjenjo
pſchezcyłneje njezmólniweje wěrywědomnoſcźe pſchipóznawali a pſchiwzali.
A kaž ženje žadyn bamž wěryrozſudźenjo prjedawſcheje pſchezcyłneje
cyrkwineje zhromadźizny (koncila) prěł abo zacźiſnył njeje, tak njeje
ženje žana tajka zhromadźizna wěſte wot jenoho prjedawſchoho bamža date
rozſudźenjo wo kſcheſcźanſkich wěrywucžbach zacźiſnyła abo pſcheměniła,
a runje tak njeje ženje žane wěryrozſudźenjo cyrkwinych zhromadźiznow
hako wěſte a njezmólniwe wot cyrkwje pſchiwzate było, njeběſcheli wot
bamža wobkrucźene.

Hdy by tohodla pſchichodny koncil tamnym wot někotrych mudrowacych
wucženych nadrobnje wupytanym njewěſtoſcźam kónc cžinicź chcył a
wopominanu zaſtojnſku njezmólniwoſcź bamža wo wěrje pſchez woſebite
wuprajenjo pſchipóznał; dha njeby z tym nicžo nowe wunjeſł, ale by jenož
z wěſtymi ſłowami wuprajił, ſchtož je kſcheſcźanſka cyrkej hižo 1800 lět
w ſwojej wěrywědomnoſcźi noſyła a we ſkutku a zadźerženju wobſtajnje
pſchipóznawała.

Tule naležnoſcź dyrbi w naſchim cžaſu kóždy katholik derje znacź; dokelž
njekatholikojo jara njerozomnje wo tej ſamej rycža a piſaja. Hacžrunje
my jenož zaſtojnſku njezmólnoſcź bamža wo wěrje wucžimy, bledźa woni,
hako bychmy joho njezmólnoſcź we ſwětnych wěcach abo njemóžnoſcź
bamžowoho zhrěſchenja atd. wuznawali!

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. We francózſkich wulkich nowinach ♣Le Monde♠ z Pariza wot
21. junija namakachmy ſpomnjenjo na katholſkich Serbow, woſebje na
prěnju lětuſchu zhromadźiznu w Khróſcźicach a na wubjerk k
pſchihotowanju załoženja ka<pb n="115"/>tholſkeje cyrkwje w Cžornecach
abo Bacźonju. Schtož je cžeſcźe hódne, to nadeńdźe tež w dalokich
ſtronach pſchipóznacźo!

Z Budyſchina. Knjez faraŕ Wels piſa nam 1. auguſta ze Salzbrunna, zo je
bohužel pſchecy hiſchcźe jara ſłaby a dybawy. Lěkaŕ jomu radźi, zo by
tam znajmjeńſcha do 20. t. m. woſtał a wowcže mloko pił. Tež nam
wóndanjo piſaſche, zo je tam nowa cyrkwicžka twarjena, kotraž ma ſo
nazymu poſwjecźicź. Daj Bóh, zo by ſo k. faraŕ Wels wuſtrowił! Na
duchownych nam hižo pobrachuje.

Z Khróſcźic. Serbſki proceſſion, kiž wot nas do Rumburga na
„portiunkula” khodźi, wjedźe wot nětka Jakub Wujeſch z Khróſcźic. — Na
ſ. Lawrjenca budźe tudy katholſka zhromadźizna.

Ze Schěrachowa. Zańdźeny ſchtwórtk ſwjecźeſche wjelezaſłužbny k. wucžeŕ
Franc Józef Stoy ſwój połſtalětny zaſtojnſki jubilej. Na tymle dnju, na
kotrymž bu pſched 50 lětami hako pomocny wucžeŕ w Cžechach zapokazany,
běchu jomu dźakowne pſchipóznacźa a wutrobne zbožopſchecźa ze wſchěch
ſtronow pſchihotowane. Rano poſtrowi joho ſpěwaŕſke towaŕſtwo z rjanymi
ſpěwami a potom ſcźěhowachu wſchelake deputacije a wſchelacy jednotliwi
ze zbožopſchecźemi a jubilejſkimi darami. Kralowſka majeſtoſcź běſche
jomu pſchez k. hamtmana Seiferta złotu medaillu zaſłužbnoho rjada
pſchipóſłała. Tachantſtwo hako kollaturne knjejſtwo pſchepoda jomu
zbožopſchecźa a dar pſchez k. kanonika kantora Hoffmanna; dale woſada
pſchez deputaciu złoty cžaſnik, někotſi pſchecźeljo złoty cžaſnikowy
rjecźazk, kollegojo pyſchny album z fotografijemi, ſpěwanſke towaŕſtwo
rjany ſtoł, ſchulſke dźěcźi porcellanowy ſervice, joho prjedawſchi
ſchulerjo někotre ſpěwy a kompoſicije atd. atd. Po pſchepodacźu tychle a
druhich cžeſtnych darow běſche dźakowna ſpěwana Boža mſcha, z muſiku
pſchewodźana. W jenej zapocža ſo ſwjedźeńſka hoſcźina, pſchi kotrejž
běchu wſchelake deputacije, cyrkwinſcy a ſchulſcy, krajni a měſchcźanſcy
zaſtojnicy, hoſcźo ze Sakſkeje a Cžěſkeje. Wſchelake ſławy buchu
wunjeſene a na poſledku bu tež na zawoſtajenych po zaſypanych hewjerjach
pola Dreždźan ſpominane, za kotrychž ſo 10 toleri nawda. Bóh daj, zo by
cžeſcżeny k. jubilar hiſchcźe dale zbožownje ſkutkował za ſchulu a
cyrkej k cžeſcźi Božej a ſwojeje duſche zbóžnoſcźi. K zbožopſchecźam
pſchizankuje ſo z tutym tež redaktor, kotryž je w ſwojim cžaſu
pſchiležnoſcź měł, zaſłužby k. wucžerja Stoya bliže póznacź a tež joho
pſchecźelnoſcź wužiwacź.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Dotalny wucžeŕ pſchi ſchuli „na Queckbrunnen” k. Franc
Lufft, kotryž ſo hižo dlěſchi cžas dla ſwojeje ſtaroby a khorowatoſcźe
zaſtupowacź daſche, bu na ſwoju próſtwu penſionirowany. Wucžerjo
pocžeſcźichu joho hiſchcźe wſchelako pſched dnjom penſionirowanja, kiž
běſche ſobu joho 73. narodny dźeń. Na joho měſto naſtupi k. wucžeŕ
Heinrich Schmidt, kotrohož ſłužbu pomocny wucžeŕ k. E. Künzel doſtanje.

<pb n="116"/>

Z pruſkeje Łuźicy.

Z Kulowa. Wuporjedźenjo wěže (tórma) pſchi naſchej farſkej cyrkwi je
nětk z Boha zbožownje dokonjane. Knjez tſěchaŕſki miſchtyr Franc Tammer
ze Schěrachowa je tele ſtraſchne dźěło, kotromuž běſchtej dwě lecźatej
łódźi z cźahami potrěbnej, ze ſwojimi dźěłacźerjemi za połſcheſta
njedźeli tak derje wuwjedł, zo z nim jara ſpokojom ſmy a joho k tajkomu
dźěłu wſchěm woſadam porucžecź móžemy. Pomjenowane wuporjedźenjo
naſcheje wěže wucžini po pjenjezach nimale 320 tolerjow. Nam nětk
hiſchcźe do rukow hlada wuporjedźenjo cyrkwineje tſěchi, kotraž bu wot
zatraſchnoho wichora 7. decembra 1868 tójſchto roztorhana. — Z
dowolnoſcźu ſchulſkich wyſchich wotdźeržuje ſo ſchulſke rozwucženjo we
naſchich měſchcźanſkich ſchulach we lěcźu w měſacach meje, junija,
julija, auguſta a ſeptembra jenož dopołdnja a to kóždy dźeń wot
ſcheſcźich rano (hdźež ſo ſchulſka Boža mſcha zapocžina) hacž do
jědnacźich. Po tſecźej ſchulſkej hodźinje je zaſtawk abo pawza wot poł
hodźiny a je ſchulerjam dowolene, ſo pſched ſchulu na pohrjebniſchcźu
pſchekhadźecź a kuſk poſnědacź. Popołdnju tohodla ſchula njeje. Tele
nowe zarjadowanjo ſchulſkoho rozwucženja je ſo z teje winy ſtało, dokelž
je popołdnju pſchewulka horcota, dźěcźi z mucžnoſcźe ſpja a mało wuknu a
ſtarſchi je doma a na polu k dźěłej trjebaja. — Naſchi měſchcźanſcy
wucžerjo ſu k lětnej zdźě z měſchcźanſkeje pokładnicy pſchidawk doſtali:
knjez rektor, hako najſtarſchi wucžeŕ, 20 tolerjow a druzy tſjo wucžerjo
po 10 tolerjach. Pozdźiſcho budźe tale wucžeŕſka zda hiſchcźe
powyſchena.

Zadźeržeujo wěſtych katholſkich wucžerjow (kaž ſo zda) we Sakſkej, kiž
we lutherſkich nowinach na ſwój duchowny tachantſki konſiſtorij ſwarja
abo tola k tajkomu ſwarjenju podłožki poſkicźeja, ſo nam we Pruſkej cyle
njeſpodoba, by pak tež pola nas zmolom pſchepytane a khoſtane było.
Schto dyrbimy prajicź wot katholſkich kſcheſcźanow, kiž ſwojich ſamſnych
duchownych hako „romſkich” a „ultramontanow” ſchtapaju? Z tajkim
pſchimjenom chcedźa ſnano duchownym po waſchnju najhórſchich
njepſchecźelow katholſkeje wěry ſmužku napójſnycź, hako bychu woni
wótcnoho kraja njeměli a hako bychu róznodźěleni byli wot ſwojoho ludu,
kotromuž tola pſchez narod, krej, rycž, dźěło a wěru pſchiſłuſcheja. We
Sakſkej a Pruſkej mamy my katholſcy jeno katholſkich měſchnikow, nic
„romſkich” a „ultramontanſkich”. Schto dha praji ſerbſki bur wot
ptacžka, kiž ſwoje ſamotne hnězdo wobmazuje? Su tamni mužojo wěrnje
katholſcy, dyrbja tež z katholſkimi dźeržecź, prjedy wſchoho pak ſwojej
katholſkej wyſchnoſcźi poſłuſchni bycź, kotraž zawěrno nikomu kſchiwdu
njecžini a kóždoho rady ſłyſchecź budźe, hdyž zdwórliwje a pſchiſtojnje
k ujej pſchikhadźa. Njejſu pak tamni mužojo wjac katholſcy, ale ſteja na
ſtronje naſchich njepſchecźelow, dha dyrbimy jim radźicź, zo bychu z
katholſkeje cyrkwje wuſtupili a (jeli zo wucžerjo ſu) ſwoju katholſku
wucžeŕſku ſłužbu złožili, dokelž jim katholſcy ſtarſchi njemóža wjac
ſwoje dźěcźi z połnym dowěrjenjom a z dobrym ſwědomjom k rozwucženju a
wocźehnjenju pſchepodacź. Njekatholſcy zmyſleny bycź a katholſki khlěb
jěſcź, to derje pſchez jene pſchińcź njecha. We nětcžiſchich cžaſach
bóle hacž hdy Khryſtuſowe ſłowo płacźi: „ſchtóž zo mnu njeje, tón <pb
n="117"/>je pſchecźiwo mi.” Katholſki wucžeŕ a duchowny dyrbitaj
ſchulerjam a woſadam z najlěpſchim pſchikładom do prědka hicź a dyrbitaj
pſchecźelej, nic njepſchecźelej, bycź. Žołcž a hněw pſchecźiwo duchownej
wyſchnoſcźi we lutherſkich nowinach wuſypacź, to ſo njepſchihodźi a
njemóže nichtó khwalicź. Někotſi katholſcy wucžerjo we Sakſkej ſu pſched
dlěſchim cžaſom ſtaromu Dieſterwegej k narodnomu dnju zbožo pſcheli.
Njebohi Dieſterweg běſche prědkſtejeŕ lutherſkoho wucžeŕſkoho ſeminara
we Barlinje a zjawny pſchecźiwnik kſcheſcźanſkeje wěry, cžohoždla joho
pruſki kralowſki miniſter ze ſłužby zdalowa. A tutomu wotſadźenomu
njekſcheſcźanſkomu Dieſterwegej ſu někotſi katholſcy wucžerjo
telegraſiſcy zbožo pſcheli a za to ſu z prawom wot tachantſkoho
konſiſtorija w Budyſchinje we hamtſkim liſcźe mjelcžo lochki porok
doſtali. Woni pak wububnowachu abo dachu wububnowacź tónle porok we
nowinach a njechadźa ſo tež dźenſa hiſchcźe do měra dacź, kaž
najnowiſchi njepſchecźelſki naſtawk we dreždźanſkich nowinach wupokaže.
Lubi knježa! Jelizo was na ſwěcźe nicžo hórſche njenadeńdźe, hacž to,
ſchtož je na was pſchiſchło wot tachantſkoho konſiſtorija, móžecźe ſo wy
waſchomu Bohu na kolenach dźakowacź! — Měſcheja ſo pak nětk do zwady
wucžeŕſkoho zbožopſchecźa dla nowotne wěcy, kiž cžeſcź katholſkich
woſadow ranja. Zrudny podawk we wěſtej ſerbſkej wſy ſo z wotpohladanjom
we lutherſkich nowinach ſchěroko bije a wala ſo wina na wěru, cyrkej a
duchownych. Tołſte łžě njejſu pſchi tym lutowane; pſchetož popjerjana a
ſelena dyrbi wěc bycź, hdyž dyrbi cžitarjow we wulkich měſtach trochu
zapſchimacź. Je tohodla na cžaſu, to cžinicź, ſchtož cžeſcźeny knjez
redaktor we 14. cžiſłu naſchoho Póſła prědkpoſtaja. Katholſcy duchowni a
wucžerjo we Hornych Lucžicach chcyli hromadu ſtupicź a němſkoſerbſku
adreſſu na wyſokodoſtojny tachantſki konſiſtorij zeſtajicź, we kotrejž
wobžaruja, zo ſprawne wotſudźenja tutoho konſiſtorija we lutherſkich
nowinach ſo zjawnje hanja a wuſměſcheja, a zo wěſty zrudny podawk we
ſerbſkim kraju ſo z włoſami pſchicźahuje, katholſku wěru a katholſkich
kſcheſcźanow pſched ſwětom wonjecžeſcźicź. Tak budźe nacžinjeny
pohorſchk z dźěla pſched Bohom wotrunany. A k tomu daj Bóh zbožo! Za
tych pak, kiž z nami, z naſchej wěru a z naſchej wyſchnoſcźu derje
njeměnja, chcemy we nětcžiſchim jubilejſkim cžaſu nutrnje ſo modlicź, zo
by jim ſwjaty Duch pružku bójſkoho ſwětła do wutrobow padacź dał, zo
bychu ſpóznali, ſchto je prawe a njeprawe, k ſpomoženju a k ſchkodźe!

Z Kulowa. Wulka złóſcź je ſo we naſchej woſadźe ſtała: w nocy wot 21. na
22. julija kranychu na pohrjebniſchcźu pſchi farſkej cyrkwi w Kulowje a
na němcžanſkim pucźu wot dweju železneju kſchižow znamjo naſchoho
Zbóžnika. Znamjeni, kiž runje wobnowjenej a pozłocźanej běſchtej, je
złóſtnik z dźěla wotſchrubował, z dźěla z kſchižom z kamjenja wułamał.
Bóh daj, zo by ruka, kotraž je tajke rubjeńſtwo wobeſchła, ſkerje a
lěpje zaſłuženu ſchtrafu doſtała!

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Z Altenburga. Na 4. julija bu nowonatwarjena cyrkwicžka za tudomnu
katholſku woſadu wot k. fararja Stolle z Lipſka pod aſſiſtenciju dweju
duchowneju z dowolnoſcźu naſchoho biſkopa poſwjecźena. Hacž dotal běchu
ſo kemſche za měſac <pb n="118"/>jedyn krócź we wotnajatym bydle
dźeržałe. Pjenjezy k twarej běchu nawdate: z Bajerſkej 2400 toleri, wot
měſchcźanſkeje rady 200 tol. a 3000 tol. zhromadźene wot njeboh knježny
z Echerolles a druhich. Woſada chce ſo nětk woſebje za tym prócowacź, zo
by hacž do toho cžaſa, hdźež budźe tudy woſebity duchowny, pſchihodnoho
cžłowjeka namakała, kiž by piſchcźele hrał a tym 11 dźěcźom
kſcheſcźanſku wucžbu wudźělał. J. K.

Z Barlina. Dźeń 4. auguſta bu tudy nowa klóſchtyrſka cyrkej
dominikanarjow w Moabicźe (Thurmſtraße Nr. 57) ſwjatocžnje poſwjecźena.
Po prědowanju běſche Boža mſcha a ♣Te Deum;♠ njedaloko cyrkwje tſělachu
z mjeržlemi. Pſchi hoſcźinje běchu jara woſobni hoſcźo pſchitomni, a
buchu ſławy wunjeſene na bamža, na krala a kralownu, na nowy klóſchtyr
atd. Hlejcźe, bjeztymzo ſo w rakuſkim khěžorſtwje a tež w naſchej
Sakſkej tak hawtuje pſchecźiwo klóſchtram a z cyła pſchecźiwo kaznjam a
wucžbam katholſkeje cyrkwje, ſteji to w Pruſkej cyle hinak!

Němſka. Centralny wubjerk katholſkich towaŕſtwow Němſkeje pſcheproſchuje
w nowinach na lětuſchu hłownu zhromadźiznu 6.—9. ſeptembra do
Düſſeldorfa. — Biſkopja Němſkeje zhromadźa ſo prěni tydźeń ſeptembra we
Fuldźe.

Pruſka. W pruſkim kraleſtwje, hdźež nětk z pſchiwzacźom provincy
Hohenzollern (kiž diöceſy Freiburg w Badenſkej ſłuſcha a 64,000
katholſkich licži), 8,118,696 katholikow bydli, namakaja ſo w 14
diöceſach ſcźěhowace klóſchtry. Ze 14 muſkich rjadow maja jeſuitowje 14
klóſchtrow (ze 138 ſobuſtawami), franciſkanarjo 20, miłoſcźiwi bratſja
10, dominikanarjo 2, lazariſtojo 5, duchowni ſwj. Ducha 2,
redemtoriſtojo 4, trappiſtojo 1, alexinarjo 8, bratſja kſcheſcźanſkich
ſchulow 3, khudźi bratſja 2, kapucinarjo 3, kongregacija ſwj. Filipa
Neri 1 a benediktinarjo 1. Z 35 žónſkich rjadow a zjenocźenſtwow maja
wurſchlinki 9 (ze 244 ſobuſtawami), hilžbjetki 10, ſotry dobroho
paſtyrja 6, ſotry ſwj. Madleny 2, ſchulſke ſotry 29, borromejeŕki 89 (ze
576 ſobuſtawami), vincentinaŕki 34, franciſkanaŕki 80 (ze 1051
ſobuſtawami), ſłužownicy Khryſtuſa 58, ſotry ſwj. Hedwigi 4, ſchěre
ſotry 56 (ze 306 ſobuſtawami), ſłužownicy ſ. Marije 4, benediktinaŕki 2,
klariſſy 2, karmelitki Z, kongregacia ♣Notre dame♠ 1, rekolektinki 5,
ſalvatorki 1, ſotry khudoho dźěſcźa Jězuſa 20, ſotry kſcheſcźanſkeje
luboſcźe 12, dźowki ſwj. kſchiža 14, knježny ſ. Marije 3, auguſtinki 5,
Chriſtenſke žónſke 1, cölity ſ. Herty 1, klóſchtyrſki inſtitut za žony
1, ſotry z domapytanja ſ. Marije 3, klementinki 57 (ze 298 ſobuſtawami),
ſotry wot bójſkeje prědkwidźownoſcźe 14, ſotry ſ. wutroby Jězuſa 1,
terciaŕki ſ. Franca 6, francózſke knježny 1, ſotry ♣du Sacre Coeur♠ 1,
khatyržinki 2 a hilžbjetki k wothladanju khorych 3. Z cyła je w 49
rjadach abo we 567 klóſchtrach 5682 ſobuſtawow. Wyſche toho je w diöceſy
Fulda 5 klóſchtrow a někotre we vikariacźe Kacžer w Schlezynſkej, kotrež
pod diöceſu Olomuc ſłuſcheja. J. K.

Z Wina. Biſkop z Linza je nětko we Winje pola khěžora pobył. Wón je jomu
wſcho nadrobnje rozeſtajał, ſchtož joho wotſudźenjo naſtupa. Wot bamža
je wón dla ſwojoho zadźerženja pokhwalny liſt doſtał.

Z Krakowa. Wot 20. julija hacž do dźenſniſchoho dnja ſu wſchitke nowiny
połne z powjeſcźemi wo klóſchtrach. Njekatholſke a woſebje židowſke
nowiny <pb n="119"/>ſu ſo zańdźene tſi njedźeli žałoſnje ſtarali, ſwoje
pjero w jědojtej złóſcźi namocžecź. Z khěžorſtwa wala ſo nětko hižo
njepſchecźelſtwo pſchecźiwo klóſchtram a katholſkej cyrkwi do wſchitkich
krajow, a kónc tych djabołſkich nadpadowanjow njeje hiſchcźe widźecź.
Witana, haj wot njepſchecźelow cyrkwje zbóžnokhwalena pſchiležnoſcź k
tomu běſche tale. Sudniſtwo w Krakowje běſche 20. julija denunciaciu
(ſkradźne pſcheradżenjo, najſkerje wot zwóńka, kiž bě ze ſłužby
puſchcźeny) doſtało, zo ſo w klóſchtrje dotal w cžeſcźi ſtejacych
karmelitaŕkow knježna namaka, kotraž je tam „w cźěmnym jaſtwje”
dźeržana. Tu dyrbimy najprjedy pſchiſpomnicź, zo to nicžo njeznate
njebě, zo je w tamnym klóſchtrje wot l. 1848 jena na duchu khora
knježna, z warſchawſkoho klóſchtra dla wuſtrowjenja ſem póſłana Barbara
Ubrykec. Viſitator, kapłan, lěkaŕ a jeje pſchecźelſtwo ſu to wjedźeli.
Jena žona z Hornjeje Schlezynſkeje (z Hinterdorfa, kaž „Breslauer
Hausblätter” piſaja), kiž ma dwě ſotſe w tym ſamym klóſchtrje, je
wobkrucźiła, zo ſu jej wo tamnej khorej knježnje w pſchitomnoſcźi
druhich pſched wjele lětami wjacy krócź powjedali. Lěkaŕ ♣Dr.♠
Wróblewſki wobſwědcža we wulkich nowinach „Czas”, zo je jomu tehdom,
hdyž wón hako lěkaŕ w klóſchtrje ſkutkowaſche, w lěcźe 1861 Barbara
pokazana była; tež zo je wón radźił, ju do domu wrótnych póſłacź, ſchtož
pak je pſchecźiwo klóſchtyrſkim ſtatutam było. Tež „Dziennik Poznańſki”
(ſchtož ſu tola liberalne nowiny) praji, zo je wſchelakim pólſkim
familijam znate było pſchebywanjo khoreje knježny; woni njejſu tohodla
na ſudniſtwo ſchli, dokelž njejſu nicžo ſchtrafyhódne w tym ſpóznali,
hdyž knježnu w klóſchtrje, kotryž ma klauſuru, wobkhowaja a do tajkeje
khěže njedadźa, hdźež ſu druzy na duchu ſłabi abo wrótni. Sudniſtwo
póſła pak tón krócź w „liberalnej” Rakuſkej kommiſſiju do tamnoho
klóſchtra a ta ſama daſche ſo pſched zawrjenu knježnu wjeſcź. Knježna
běſche na erotomaniu wowrótniła a za tym běchu jeje rycže, hdyž
kommiſſija pſchińdźe. Jeje cala běſche kaž wſchě druhe ſydym krocželow
dołha a ſchěſcź ſchěroka; ale cźěmna, dokelž bě wokno z połojcy
zamurjowane, zo we cžaſu wjetſcheje dźiwjoſcźe njeby hroznje won wołacź
a nicžo won mjetacź mohła, kaž horncy atd. Kommiſſija namaka ju cyle
nahu (jeli budźe to wěrno), dokelž wona druhdy draſtu do kruchow
drějeſche a cyle zwottorha. Žadyn dźiw, zo ſu ju knježny tohodla někotry
cžas w tajkej dźiwjoſcźi mjenje zaſtarali. Pſchepytanjo, kotrež ſo nětko
z nětcžiſchej a z prjedawſchej wyſchſchej (na tſi lěta wuzwolanej)
wjedźe, pokaže, kak daloko knježny abo tola jich wyſchſche ſchtrafu
zaſłuža. Za to pak, zo ju njejſu k druhim wrótnym póſłali, njemóža
knježny žanu ſchtrafu doſtacź, dokelž to njeporucžeja jich regule, kiž
krajna wyſchnoſcź tež jara derje znaje. Zo pak ſtrowe knježny tu khoru w
tajkej nuzy pſchecy woſtajili njejſu, to móže kóždy ſebi myſlicź;
pſchetož ſtajnje pſchez 20 lět w nahocźe a mazanoſcźi, w cźěmnoſcźi a
zymje atd., kaž ſo bubnuje, ta khora njemohła žiwa woſtacź. Kommiſſija
da khoru zwoblekacź a do hoſpitala dowjezcź, hdźež ſo, kaž praja, z njej
trochu polěpſchuje. Duž chcemy wocžakacź, kak wjele winy na tej dwě
knježnje wyſchſchej pſchinjeſu, a potom zaſy ſudźicź, ale nic z tajkim
dźiwim pſchekhwatanjom, kaž je we winſkich a druhich nowinach huſto
widźimy! — Kaž karmelitaŕſki klóſchtyr, tak ſu tež druhe w Krakowje a
woſebje tež w Prazy wot tſěchow hacž do pincow pſchehladowali, ale
njejſu nicžo njezakońſke nadeſchli. Lud bě ſo w Krakowje pſchez
pſchěhnate powjeſcźe k <pb n="120"/>tomu zawjeſcź dał, zo někotre
wjecžory pſched klóſchtrami wulku haru cžinjeſche a někotrym wokna wubi,
hdźež wojacy w prawym cžaſu njewobarachu. Najhórje je ſo jeſuitſkomu
zeſchło, hdźež k. rektora nadpanychu, bijachu a jomu ruku złamachu. W
Krakowje podpiſuja njeměrne hłójcžki na židowſku radu próſtwu wo
wotehnacźo jeſuitow. We Winje (tež w měſchcźanſkej radźe) a druhdźe
piſaja a wołaja: Prejcž z klóſchtrami! Ale pomału, hólcy, zakonje je
hiſchcźe zakitaja a wojeŕſka pomoc tež hiſchcźe ſkutkuje. Hdy byſchcźe
do Boha wěrili, mohło ſnadź was hiſchcźe něſchto druhe ſkludźicź!

Jendźelſka. Lady Spencer, mandźelſka měſtokrala w Iriſkej, je katholſke
wěrywuznacźo wotpołožiła. Kaž nowiny piſaja, chce tež jejny mandźelſki k
nam pſcheſtupicź. J. K.

Raležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1869: kk. 253. kubleŕ Michał Lebza z Kulowca; 254.
kubleŕ Pětr Libſch z Dubrjenka; 255. wucžeṙ M. Hicka z Ralbie.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Franc A., ſ. cigarnika Wencela z B.; Guſtav
Ernſt, ſ. murjerja Auguſta Krala w B.; Haṅža, dź. murjerja Michała
Krawže z Hrubjelcžic. — Wěrowanaj: Karl Fiedleṙ, dźěłacźeṙ w Hajnicach a
Marija Schmidtec z Cžech. — Zemrjecźi: Linna, dź. cigarnika Wražidła z
B., 7 měſ.; Wjacſław Józef Nether, barbaŕ a khěžnik z B., 44 l.; Jakub
Nowotny, wuměnkaṙ ze Słoneje Borſchcźe, 70 l.

Z Wotrowa. Kſchcźeni: Hana, dź. Mikławſcha Cžornaka (Borgmana) z
Wotrowa; Marija, dź. Michała Robla z Wotrowa; Mikławſch, ſ. Jakuba Raba
z Neuhofa; Michał, ſ. njeboh Michała Nowaka z Wotrowa; Michał, ſ.
Mikławſcha Matzki z Wotrowa; Hana, dź. Jakuba Balcera z Wotrowa; Pětr,
ſ. Mikławſcha Redy ze Žuric; Madlena, dź. Jakuba Buka z Wotrowa;
Wórſchla, dż. Jakuba Schěraka ze Žuric; Hana, dź. Jakuba Dźiſławka z
Wotrowa; Jan, ſ. Michała Kaſchpora z Wotrowa; Michał, ſ. Mikławſcha Cyža
ze Žuric. — Wěrowanaj: Michał Lukaſch z Serbſkich Pazlic a Haṅža
Bräuerec z Wotrowa. — Zemrjecźi: Marija, dź. Jakuba Stranca ze Žuric 6
l.; Madlena, Jakuba Schołty zaw. mandź. z Wotrowa 77 l.; Hana dź. Mikł.
Cžornaka z Wotrowa, 8 dnow; Marija Madlena, Jurija Nicže z Jědłoweje
zaw. mandź. 69 l.; Jan Ducžman z Wotrowa, 79 l.; Michał Kósk ze Žuric,
76 l.; Pětr, ſ. Mikł. Redy ze Žuric, 17 dnow; Michał, ſ. Mikł. Matzki z
Wotrowa, 2 m.; Hana, dż. Jakuba Balcera z Wotrowa, 2 m.

Po pſchecźu lětuſcheje prěnjeje katholſkeje zhromadźizny budże 10.
auguſta t. j. na ſ. Lawrjenca druha tajka zhromadźizna k wuradźenju
zhromadnoſerbſkich naležnoſcźow, a to na ſchuli w Khróſcźicach popołdnju
po ſchtyrjoch. Na tu ſamu ſu katholſcy Serbja wſchitkich woſadow z tutym
lubje pſcheproſcheni. M. Hórnik, redaktor.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 16. 21. augusta 1869. Lětnik 7.♠

Druha lětuſcha katholſka zhromadźizna.

Po wozjewjenju w katholſkim Póſłu běſche na ſ. Lawrjenca 10. t. m. zaſy
katholſka zhromadźizna na ſchuli w Khróſcźicach, na kotruž běſche ſo w
poſtajenym cžaſu 84 muſkich zeſchło. Bjez nimi běchu cźile duchowni: k.
kapłan Werner z Khróſcźic, k. kapłan Ducžman z Radworja, k. kapłan
Luſcźanſki z Ralbic (w tu khwilu we Wotrowje zaſtupnik fararja), k. ♣P.♠
Innocenc Jawork z Marijneje Hwězdy, k. ♣P.♠ Tadej Natuſch z Róžanta a
kapłan Hórnik z Budyſchina. Z wucžerjow naſchich woſadow běchu
pſchitomni: k. Pjetaſch z Khróſcźic, k. Hauffa z Róžanta a k. Kral z
Radworja. Zhromadźiznu wotewri kapłan Hórnik a wjedźeſche ju na
požadanjo pſchitomnych hacž do kónca. Najprjedy bu wuradźene, zo maja ſo
tež pſchitomni pſchizanknycź tej adreſſy, kotraž bu w poſlenimaj
cžiſłomaj Póſła namjetowana; pſchetož nic jenož duchowni a wucžerjo, ale
tež druzy katholſcy dyrbja ſwoje měnjenjo w tej znatej naležnoſcźi
zjawnje wuprajicź. Zeſtajenjo adreſſy, kiž ſo potom k. duchownym a k.
wucžerjam k podpiſanju póſcźele abo wupołoži, wobſtaraja k. Werner, k.
Łuſcźanſki a k. Pjetaſch. Potom bu cyrkwinſka naležnoſcź Cžornec abo
Bacźonja naſpominana. Dokelž pak wubjerk wotmołwjenjo wot
wyſokodoſtojnoho konſiſtorija hiſchcźe doſtał njeje, njemóžeſche wón
dotal žanu zhromadźiznu dźeržecź a njemóže nětko žanu officialnu
(zaſtojnſku) rozprawu dacź. Pſchi tej ſkładnoſcźi pſchińdźe rycž na to,
hdźe by ſo wotmyſlena cyrkej twaricź měła a kak wjele katholſkich
duſchow by něhdźe nětko w tamnej wokolnoſcźi było. W naſtupanju prěnjoho
praſchenja rozeſtaji k. Werner, ſchto za to rycži, zo by cyrkej w
Cžornecach ſtała. Někotſi druzy pſchiſpominaja, ſchtož ſo za Bacźoń
prajicź hodźi. W naſtupanju druhoho punkta podawa redaktor Póſła
pſchehlad katholikow tamneje wokolnoſcźe, kajkiž ſo z poſlenjoho
ludalicženja wot 3. decembra 1867 wupokazuje. Tehdom mějachu Bacźoń 63,
Pozdecy 58, Cžornecy 49, Sulſchecy 28, Cźěſchkecy 25, <pb
n="122"/>Haſlow 21, Liboń 21, Banecy 20; Nowy Luſcź 20, Wutołcžicy 15,
Wucžkecy 30, Wětrow 15, Zarěcž 11, Lahow 6; ſchtož je do hromady 382
katholikow. Skerje pak je jich něſchto wjacy, dokelž ſo pſchi
zapiſowanju huſto ſtanje, zo ſo wupjelnjenjo rubriki zabudźe. Hdyž k
tutym pomjenowanym wſam hiſchcźe rozpjerſchenych katholſkich
pſchilicžimy, ſměmy prajicź, zo by za blizki pſchichod cyrkej w
Cžornecach abo Bacźonju za wobydleŕſtwo 400 ludźi katholſka cyrkej jara
wulka dobrota była. Kamjenc, kotryž w krótkim fararja doſtanje, změje
lědom 300 ludźi do ſwojeje woſady pſchipokazanych; pſchetož w Kamjencu
běſche tehdom 188 duſchi a w ſchpitalu 18. Tež wotrowſka woſada njeje
wjetſcha; pſchetož ze zafarowanych wſow maja Wotrow 260, Žuricy 76 a
Nowe Měſto 10 katholſkich; wjacy jich hakle je, hdyž zaſchulowane
pſchiwozmjemy: Kanecy ze 74, Kaſchecy z 43, Krěpjecy z 32 duſchemi. K
tomu ma ſo pſchiſpomnicź, zo dźěl z tychle wſow do klóſchtra ke mſchi
khodźi. Wokolnoſcź Cžornec abo Bacźonja pak nima nihdźe blizko k cyrkwi!
Hdyž tam cyrkej budźe, njebudźe tam katholſke wobydleŕſtwo wjacy
wotebjeracź, kaž je ſo do toho cžaſa pſchecy ſtało. Duž napinjamy
wſchitke ſwoje mocy, zo by ſo k Božej cžeſcźi a k ſpomoženju duſchow
žadanjo katholſkich Serbow dopjelniło! Po wopomnjenju tejele naležnoſcźe
pſchińdźe rycž na proceſſiony do Rumburga a Krupki. Pſchi tym bu
wozjewjene, zo je kubleŕ k. Jakub Wujeſch nic jenož za proceſſion do
Rumburga poſtajeny, kaž bu hižom ſpomnjene, ale tež za proceſſionaj do
Krupki. Praſchenjo, hacž njeby pſchihodniſche było, zo by pſchichodnje
proceſſion do Krupki dźeń prjedy abo pozdźiſcho woteſchoł, zawoſtaja ſo
wězo wotmołwjenju a wobzanknjenju tych, kotſiž tam khodźa. Dale bu
pſchedpołoženy a cžitany rozkaz krajſkeje direkcije wot 29. junija t. l.
kamjenſki „amtsblatt” naſtupacy. Młynk k. Wawrik z Kanec běſche z
druhimi gmejnſkimi prědſtejicźerjemi ſo na „amtsblatt” wobcźežował hižo
pſched dlěſchim cžaſom; dokelž pak piſowne wotmołwjenjo njedoſta (hortne
bu poſlenjej zhromadźiznje wozjewjene), běſche wón 18. junija znowa
někotre cžiſła „amtsblatta” k dopokazanju ſprawnoſcźe ſwojeje ſkóržby
pſchipóſłał. Krajſka direkcija ſpóznaje, „zo amtsblattowe waſchnjo
piſanja wo podawkach w katholſkej cyrkwi atd. a woſebje joho
pſchiſpomnjenja tajke ſu, zo wot katholſkich cžitarjow hako wuſměſchenjo
katholſkich wuſtajenjow atd. wobhladowacź ſo hodźa a pſchez to pohorſchk
dawaja. Tež krajſka direkcia pſcheje, zo by pokoj wot žaneje ſtrony
ranjeny njebył, a zo by cžeſcźenjo, kotrež ſej wſchelake wěrywuznacźa
bjez ſobu dołžni ſu, ſo njewotcźahnyło. Wona tohodla z wěſtoſcźu
wocžakuje, zo redaktor kamjenſkoho amtsblatta tole z wocžow njepuſchcźi
a zo pſchi ſobudźělenjach wo katholſkej cyrkwi a podobnym kóždy cžas
objektivnje a pſchiſtojnje dźeržecź ſo poprócuje. Hewak by krajſka
direkcia myſlicź dyrbjała, zo redaktor Rudolph Krauſche ſamotnoſcź
ſwojich nowinow hako amtsblatta za kamjenſke ſudniſtwo wotpołožicź žada.
P. F. ze Gutſchmied.” Hacž runje je ſo hižo dźakowny liſt za tajke
ſprawne wuſudźenjo krajſkej direkcii póſłał, wupraji katholſka
zhromadźizna hiſchcźe junu ſwój dźak z poſtanjenjom. Nětko buchu
hiſchcźe někotre praktiſke praſchenja k jednanju prědkpołožene, ale hacž
na pozdźiſche wobnowjenjo wotſtorcžene. Zhromadźizna wupraji woſebje
žadoſcź, zo by rady zaſy ſo k wuradźenju zeſchła, hdy by na pſchikład
wěſty za pſchichodny ſakſki ſejm (Landtag) pſchihotowany namjet wo
ſchulach k tomu pſchiležnoſcź podał. W tym padźe nje<pb n="123"/>chamy
my katholſcy Serbja poſleni bycź z peticiju, kajkaž budźe wěſcźe tež z
lutherſkich ſtronow na ſejm ſłana. Po połtſecźahodźinſkim tracźu bu
zhromadźizna wot pſchedſydy wobzanknjena. Na zaſywidźenjo!

Statiſtika katholikow w Sakſkej.

Hakle nětko je nam móžne tudy drobniſchi pſchehlad kathalikow w Sakſkej
podacź, kajkiž je ſo nam po poſlednim ludalicženju 3. decembra 1867
poſkicźił. Katholikojo tworja w Sakſkej 47. dźěl cyłoho wobydleŕſtwa,
pſchetož jich je jenož 51,470. Kaž je znate, ſłuſcheja woni do dweju
diöceſow, kotrejuž kóžda ma ſwoje woſebite konſiſtorium, jena w
Budyſchinje, druha w Dreždźanach. Budyſchinſka abo łužiſka diöceſa (w
lěcźe 1821 pſchez wotewzacźo Kulowa a katholſkich woſadow za Zhorjelcom
pomjenſchena) je dźěl ſtareje miſchnjanſkeje diöceſy, kotryž je w cžaſu
tak mjenowaneje reformacije katholſkej wěrje ſwěrny woſtał. Hłowa tejele
diöceſy je (hako ♣administrator eccles. per utramque Lusatiam♠) wot l.
1567 kóždokrócźny infulirowany tachant prjedy kollegiatnoho a wot tohole
cžaſa exemtnoho (pod bamžom njepoſrědnje ſtejacoho) kapitla, kotryž wot
zańdźenoho lětſtotka ſem najbóle doſtojnoſcź biſkopa ♣in partibus♠
doſtawa. Dreždźanſka diöceſa, tež ſakſka herbſkokrajna mjenowana, je w
prjedy nimale cyle proteſtantſkich krajinach znowa naſtate miſſionſtwo
nowoho a nowiſchoho cžaſa (najprjedy mějachu jenož Dreždźany a Lipſk
duchownſke ſtacije) a tohodla rěka hłowa tejele diöceſy japoſchtołſki
vikar, kajkomuž ſo tež doſtojnoſcź biſkopa wudźěla. Tak běſchtaj n.
pſch. w tym ſamym cžaſu biſkop Schneider w Dreždźanach a biſkop Lok w
Budyſchinje. Tſi krócź hižo běſchtej wobě mjenowanej diöceſy pod jenym
biſkopom zjenocźenej, najprjedy pod njeboh Ignacom Bernhardom
Mauermannom, potom pod njeboh Dittrichom a nětko pod naſchim hnadnym
knjezom Ludwikom. Podawamy tutón zawod, dokelž Poſoł druhdy widźi, zo we
katholſkich cyrkwinſkich ſtatiſtikach a we druhich knihach wot wucženych
ludźi najnowiſchoho cžaſa druhdy wopak wo Sakſkej piſaja.

1. Budyſchinſka diöceſa (krajſka direkcia Budyſchin).

♣A.♠ Hejtmanſtwo Budyſchin.

Sudniſtwo. W měſcźe. Na wſach. Z cyła.

1. Biſkopicy 74 93 167

2. Budyſchin 1181 2352 3533

3. Kamjenc 207 5552 5759

4. Kinsbork 21 25 46

5. Nowoſalc 22 136 158

6. Połcžnica 21 28 49

7. Rakecy — 781 781

8. Schěrachow 2060 712 2772

Do hromady 3586 9679 13,265

<pb n="124"/>

Pſchiſpomnjenjo. Bjez tutymi katholikami je pſchez 9000 Serbow.[9]⁾
Wyſche toho je we wójſku, wokoło Dreždźan a druhdźe po Sakſkej wjele
Serbow rozpjerſchenych.

♣B.♠ Hejtmanſtwo Lubij.

Sudniſtwo. W měſcźe. Na wſach. Z cyła.

1. Bjarnacźicy 67 118 185

2. Ebersbach — 274 274

3. Großſchönau — 1057 1057

4. Herrnhut — 97 97

5. Lubij 141 102 243

6. Oſtritz 1351 6055 7406

7. Reichenau — 965 965

8. Wóſpork 7 24 31

9. Žitawa 1413 1305 2718

Do hromady 2979 9997 12,976

Cyła diöceſa potajkim 26,241 katholikow.

Pſchiſpomnjenjo. Zo je w tutej diöceſy něſchto (200) mjenje dyžli w
lěcźe 1864, leži z dżěla we tym, zo běſche w lěcźe 1867 wjacy
katholſkich młodźencow pſchi wójſku dyžli pſched wójnu.

♣II.♠ Dreždźanſka diöceſa.

1. Krajſka direkcia Dreždźany w hejtmanſtwach (po mnohoſcźi katholikow
zrjadowanych): Dreždźany, Pirna, Freiberg a Miſchno 13,340.

2. Krajſka direkcia Lipſk w hejtmanſtwach: Lipſk, Grimma, Döbeln a
Rochlitz 4118.

3. Krajſka direkcia Zwickau w hejtmanſtwach: Chemnitz, Zwickau, Plauen,
Annaberg a w Schönburgſkich knjejſtwach 7771.

Cyła diöceſa ma potajkim 25,229 katholikow.

Pſchiſpomnjenjo. Cyrkwje a khapały tuteje diöceſy ſu jenož w měſtach.
Wobydleŕſtwo pak roſcźe w měſtach tuteje diöceſy pſchez pſchicźahowanjo
pſchecy bóle, tak zo budźe wona drje hižo we pſchichodnym ludalicženju
wjetſcha dyžli budyſchinſka. Za to pak je katholſke wobydleṙſtwo
budyſchinſkeje diöceſy wjacy wobſedźace, bóle ſtajne a kompaktne,
woſebje w Serbach a potom wokoło Oſtritza.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Schtwórtk pſched tydźenjom pſchijědźe Joho Majeſtoſcź
naſch kral Jan do Budyſchina a bu wſchudźom ſwjatocžnje witany. Bydlenjo
běſche ſebi na naſchim tachantſtwje pola k. biſkopa wuzwolił. Tohodla
běſche tachantſtwo tež zwonkownje rjenje wupyſchene. Pſchi nutskhodźe
wiſaſche wot wěncow wobdaty tajkile chronogramm: ♣Ioannes reX MarChIo
nVper Ioanne GeorgIo nepote Vere feLIX tVIs BVDIssae LVsatIs VIVe
Laetare saLVe;♠ <pb n="125"/>t. r. Jan kral markgrofa njedawno pſchez
wnuka Jana Jurija woprawdźe zbožowny, twojim Lužicžanam w Budyſchinje
budź žiwy, zraduj ſo, witaj! Tam bu wón wot hnadnoho k. biſkopa z
duchownſtwom a wot officirow powitany. Na to pſchedſtajichu ſo
kralowſcy, ſtawowſcy (łužiſcy) a měſchcźanſcy zaſtojnicy atd. Nazajtra
ſłyſcheſche kral Božu mſchu w domjacej khapałcy a potom wobhladowaſche
někotre inſtituty atd., hacž pſchipołdnju zaſy wotjědźe. Njedźelu na to
běſche wón w Žitawje kemſchi a ſcźěhowacu wutoru w Schěrachowje.

Z Budyſchina. Někotre dreždźanſke a druhe nowiny maja nětko ſchcźuwanja
pſchecźiwo klóſchtram. Njepſchecźelam katholſkeje cyrkwje jara derje
cžini, hdyž móža ſo trochu wutſchaſcź; duž drje tak bórzy ze ſwojim
hawtowanjom njepſcheſtanu.

Z Budyſchina. Kaž ſłyſchimy, hromadźi ſo w někotrych naſchich woſadach
za zawoſtajenych po tamnych we podkopkach plauenſkoho „grunda”
zaſypanych a wot zapopadnjenych gazow ſpalenych hewjerjach. My tajki
ſkutk z prawom khwalimy. Schtož ſo zhromadźi, móže ſo potom hako „dar
katholſkich Serbow” wotpóſłacź, kaž je ſo něhdy za Gottleuba ſtało! Nuza
je tudy wjele wjetſcha, dokelž je po wokoło 270 zaſypnjenych wjacy ſtow
wudowow, ſyrotow a ſtarych ludźi, kotrymž bu pſchez te žałoſne njezbožo
zežiwjeŕ wzaty. Redakcija Póſła je tež zwólniwa, dary katholſkich Serbow
za tychle zawoſtajenych hromadźicź a potom z tamnymi na wſach
zhromadźenymi darami k dalewobſtaranju zjenocźicź.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Pruſka. Pſchi ſwojim wotjězdźe z kupjelow Emsa je kral Wylem jara
zwjeſelacy dar zawoſtajił. Tamniſcha zapocžata katholſka cyrkej
njemóžeſche dla pobrachowanja pjenježnych ſrědkow dale twarjena bycź.
Pſchez kralowy dar 10,000 toleri je nětko dotwarjenjo wěſte.

Badenſka. Pſched něſchto njedźelemi je w Konſtanzu krajſki radźicźeŕ
Baumſtark do katholſkeje cyrkwje pſcheſtupił. Wón narodźi ſo w lěcźe
1831 a běſche ſyn profeſſora na univerſicźe we Freiburgu; joho nan
běſche katholſki, macź pak proteſtantſka. Syn wuznamjeſche ſo po
dowuknjenju prawizniſtwa hako njeſtroniſki ſudnik a pſchecźel luda. W
lěcźe 1855 wza ſebi katholſku mandźelſku. Joho lětſa wudaty ſpis wo
pſcheproſchenju na koncil je dwanate wudacźo docžakał a je hižo do
tſjoch rycži pſchełoženy.

Z Prahi. Zańdźenu ſrjedu wotjědźe wottudy z woſebitym cźahom wulki
proceſſion na Welehrad do Morawſkeje. Arcbiſkop wjedźeſche tónle
proceſſion, a wjele luda, zemjanſtwa a duchownſtwa bě ſobu.

Z Prahi. Swjecźacy biſkop Krejči je wóndanjo w Romje ſwój 50lětny
měſchniſki jubilej ſwjecźił. K podpjeranju khudych w Prazy je 4000
ſchěſnakow dał, z kotrychž ma ſo dań kóžde lěto na joho jubilejſkim dnju
wudźělecź.

Z Lublany (Laibach). Młody doktor pſchednoſcheſche tu w jenym hoſcźencu
ſwoje ſwobodomyſlne zaſady a ſkóncžnje rjekny: „My njedocžakamy prjedy
měr, doniž na kóždym měſcźe, hdźež nětko cyrkej ſteji, njebudźe ſama
trawa roſcź.” „A <pb n="126"/>wy”, pſchiſtaji jedyn z pſchitomnych, „a
wy budźecźe ſo potom hako woſoł na tejle trawje paſcź.”

Z Krakowa. Wo Borborje Ubrykec (rodźenej 1817) piſaja pólſke nowiny
„Kuryer Codzienny” tole. Wona běſche z měſtacžka Węgrowa a zaſtupi po
ſmjercźi ſwojeju ſtarſcheju hako 16lětna holcžka do klóſchtra knježnow
viſitkow (wot domapytanja) we Warſchawje. Tu ſkhorje cźežcy a hdyž
běſche ſo zwonka klóſchtra wuſtrowiła, chcyſche ſo tam zaſy wrócźicź;
tola ſtatuty tohole rjada njedowola tajke znowazaſtupjenjo nikomu, kiž
je junu wuſtupił. Dokelž chcyſche potom do krucźiſchoho klóſchtra hicź,
proſcheſche wo zakitanjo knježnow viſitkow a doſta wot nich trěbne
wobſwědcženjo k boſy karmelitkam do Krakowa. W lěcźe 1840 wotpołoži
profeß. Po někotrych lětach pocža khorowacź. Ze ſtrowoho cžaſa je tam
hiſchcźe liſt wot 29. hapryla 1843 ſobudźěleny, w kotrymž Borbora ſwojej
ſotſe Leontinje piſa, zo je zbožowna, ſtrowa a ſpokojna we ſwojim
powołanju; wona khwali Boha z dźakom a zda ſo jej, w tſecźim lěcźe jeje
klóſchtyrſkoho žiwjenja, kaž by tam jedyn dźeń była; dale porucža ju ſ.
Józefej, kotrohož najwoſebniſchoho patrona pſchi wuzwolenju powołanja
mjenuje, napomina ju k podacźu do božeje wole atd. Zo by cźežkoho hrěcha
dla ſkhorjeła abo krucźe dźeržana była, je wudawanjo djabołſkeje łžě,
dokelž ſo tam žadyn tajki njeſkutk njeje ſtał. Abo ſměmy zhubjenjo
rozoma wſchudźom hrěcham pſchipiſacź? To hiſchcźe ſebi njejſu pſchecźiwo
ſwětnym ludźom dowolili, pſchecźiwo wbohim knježnam ſebi hnydom zwaža
tajke a druhe zło wudawacź, prjedy hacž je pſchepytanjo ſkóncžene! Nětko
je dopokazane, zo ſu knježny za tu khoru po móžnoſcźi ſo ſtarali. Na
lěkarjowu radu, kotryž ſlěny wonjemdrjeneje Borbory za ſchkódne wupraji,
bu wona do woſebiteje cale tyknjena, ale do žanoho cźěmnoho jaſtwa. Wona
mějeſche tam wſcho tak kaž te druhe khude a krucźe žiwe knježny; tola
wona, hdyž dźiwjoſcź na nju pſchińdźe, wſchitko ſkóncowa a roztorha,
ſamo khachle, łožo a draſtu. Tohodla pak jej ſchaty podawachu kaž druhim
knježnam. Dwójcy wona w tych 21 lětach wotkhorje a bu tehdom bórzy do
towaŕſtwa druhich knježnow pſchipuſchcźena. W cžaſu dźiwjoſcźe pak,
hdźež nichtó do jeje cale njeſmědźeſche, běchu knježny nuzowane, jěſcź
za nju pſchez małe woknjeſchko podawacź; jědź bu jej pjecź krócź za dźeń
podawana a bě pſchecy wubjerniſcha hacž ta druhich knježnow. Tež za
cžiſtoſcź cale bu z cžaſami ſtarane. Hrozne rycže, kotrež njezbožowna
knježna wjedźeſche, kaž by wot złoho ducha wobſynjena była, ſu za te
druhe knježny wulka zrudoba byłe a wone njejſu ſnadź tež tohodla wot
lěkarja ſo narycžecź dałe, zo bychu ju do ſchpitala za wrótnych
wotwjezłe. Wyſche toho je k puſchcźenju z klóſchtra diſpenſa trěbna. Wo
złym wotpohladanju abo ſurowoſcźi wyſchſcheje pſchecźiwo knježnje
Borborje žana rycž njeje. Borbora je tež nětko w ſchpitalu, hdźež ſtej
ju wóndanjo dwě jeje ſotſe z Warſchawy wopytałoj, wjacy krócź do
dźiwjoſcźe ſo wrócźiła; hdyž ju tam zeſpinaja, tehdom njemóže, to ſo wě,
tak draſtu torhacź a kóncowacź, kaž w ſwojej cali. A ſchtož wjele
dopokazuje, wona žada ſama nětko zaſy do klóſchtra! Po nahladach
krakowſkoho ſudniſtwa je ſo objektivnje Borborje zjawne mocowanjo
(öffentliche Gewaltthätigkeit) ſtało, ale k ſubjektivnomu ſkutkej abo k
winje a wotſudźenju tych knježnow, z kotrymiž ſudniſke pſchepytanjo
wjedu, je hiſchcźe daloko. To dyrbimy hiſchcźe wocžakacź, ſchto ſo w <pb
n="127"/>tym padźe ſtanje. Bjez tym pak ſu w khěžorſtwje, hdźež
klóſchtry po zakonju wobſteja, kaž druhe towaŕſtwa, miniſterialny rozkaz
wozjewili, po kotrymž ma kóždy mnich a kóžda knježna, kiž z klóſchtra
cźekuje, krajne prawa wužiwacź kaž druzy ſwětni krajenjo. Dokelž pak ſo
tola klóſchtyrſke ſluby Bohu cžinja a nic khěžorowym miniſtram, njemóža
cźile wot ſlubow wotwjazacź a jich nowowozjewjena „ſwoboda” woſtanje
njewužiwana! Dźak woni za to njedoſtanu.

Wuheŕſka. We Pecžuhu dari tamniſchi kanonik Jonas 6000 ſchěſnakow
towaŕſtwej rjemjeſniſkich, zo mohło ſebi woſebity dom kupicź, a 4000
ſchěſnakow miłoſcźiwym bratram, zo móhli za te pjenjezy kupjele
natwaricź za rjemjeſniſkich a druhich khorych.

Schtyrſka (Steiermark). Do Marija=Celle je wot 1.—8. julija t. l.
150,000 pucźowarjow pſchiſchło.

Tyrolſka. Z farſkeje wſy Agums podawaja nowiny hnujacu powjeſcź.
Tamniſchi horliwy wucžeŕ Pawoł Noggler ſkhorje ſtraſchnje na zahorjenjo
płucow (Lungenentzündung). Schuleŕſke dźěcźi, kiž ſwojoho wucžerja jara
lubowachu, pocžachu nětk Boha jara nutrnje, haj takrjec z mocu wo joho
wuſtrowjenjo proſycź. Hižo prěni dźeń, na kotrymž žana ſchula njebě,
zhromadźichu ſo wone bjez kazanja ze ſwojeje ſwobodneje wole w ſchulſkej
ſtwě a modlachu ſo za khoroho wucžerja. Haj wone žadachu pſchipomoc
cyłeje woſady; dokelž na dwěmaj njedźelomaj dachu pſchi zjawnej Božu
ſłužbje za njoho proſycź. Wone proſchachu tež, zo by jich duchowny Božu
mſchu za khoroho woprował. Dźěcźi zamožitych ſtarſchich dawachu jałmožnu
na ſwoje měnjenjo a wſchitke žadachu tamniſchoho kapłana, zo by z nimi
jenu hodźinu k ſtacijonam ſchoł hacž k jenej khapałcy ſ. Marije. Woſadni
ludźo wobkedźbowachu tajke dźěcźi z hnucźom a wjeſołoſcźu; pſchecy
rěkaſche: „tele próſtwy Bóh zawěrnje wuſłyſchi!” A woprawdźe: wucžeŕ
Pawoł Noggler wotkhorje. Ale žane pjero njewopiſche nutrne wjeſelo
dobrych dźěcźi a hódnoho wucžerja, hdyž ſo zaſy w ſchuli widźachu. Tak
kraſne kwětki roſtu jenož na kſcheſcźanſkej roli; w njekſcheſcźanſkich
ſchulach njemóžemy tajke něſchto wocžakowacź!

Italſka. W měſcźe Bari (pſchi adriatiſkim morju) ſwjecźachu 24. julija
ſwjedźeń ſwojoho patrona ſ. Mikławſcha z Tolentina w tamniſchej z ludom
pſchepjelnjenej cyrkwi. Nadobo zapopadźechu ſo draperije (baldachiny,
wobwěſchki) na wulkim wołtarju. Bjez tym zo někotſi pſchitomni łódźnicy
(matroſojo) horje lězechu, zo bychu palace kruchi zwotorhali, hdźež
móžachu ſo lochcy wuhaſchowacź, tłócžeſche ſo zaſtróžena mnohoſcź k
cyrkwinym durjam. Pſchi tym bu 14 parſchonow powalenych, kiž buchu pak
hnydom do ſmjercźe zateptani pak po někotrych hodźinach (ſchtundach)
zemrjechu. Wyſche toho je wjele ranjenych.

Z Roma. Adventſki a póſtny prědaŕ (kapucinaŕ) je wot bamža porucžnoſcź
doſtał, zo by ſo na prědowanja we łacźanſkej (nic italſkej) rycži
pſchihotował, dokelž změje wjele cuzych biſkopow a duchownych bjez
poſłucharjemi, kiž tehdom koncila dla w Romje budźa.

Jendźelſka. Lady (knjeni) Murray, dźowka wójwody z Montroſe je do
katholſkeje cyrkwje pſcheſtupiła.

Turkowſka. Katholſka cyrkej w raniſchich krajach pſchihotuje ſo na
koncil <pb n="128"/>nětko pſchez dźerženjo provincialnych koncilow, na
kotrychž ſo woſebje jedna, kak bychu ſo ſchismatiſcy (wot bamža
wotdźěleni kſcheſcźenjo, kiž ſu we wucžbach wěry nimale z nami
pſchezjene) zaſy z katholſkej cyrkwju zjenocźili. Tajki koncil
dźeržeſche hižo arcbiſkop we Smyrnje (w Małej Aſii), hdźež běchu diöceſy
Smyrna, Korfu, Naxos a japoſchtołſki vikariat Konſtantinopla zaſtupjene.
Armeniſki patriarch wotewri 17. julija w Konſtantinoplu koncil
zjenocźenych armenſkich kſcheſcźanow. — Pſchecy wjacy bołhaŕſkich
Słowjanow zjenocźuje ſo z naſchej cyrkwju. Biſkop Popow ſwjecźeſche 9.
meje w Adrianoplu zaſy nowu cyrkej za nich. — Trappiſtojo doſtachu wot
ſultana dowolnoſcź, zo ſmědźa ſo w Turkowſkej zaſydlicź a woni ſu nětko
pſchez 1000 kórcow puſtoho kraja w turkowſkej Khrowatſkej kupili, kotryž
chcedźa do płódnych rolow pſcheměnicź.

Połnócna Amerika. Bjez tym zo ſkoro wſchitke knježeŕſtwa w ſtarych
ſtatach Europy ſo prócuja klóſchtry potłócžowacź abo je pſcheſcźěhacź,
zadźerža ſo krajne a měſchcźanſke wyſchnoſcźe wulkeje połnócnoameriſkeje
republiki cyle pſchecźelnje. Nic jenož, zo klóſchtyrſke rjady, kaž wſchě
ſwětne towaŕſtwa po zakonju ſwobodnoſcź wužiwaja (bjez toho, zo by ſo
ſtat do nich měſchał), ale wone wjele wjacy wſchelakim rjadam, kiž ſo za
wſchelake potrěbnoſcźe luda (kaž ſchule, khěže za khorych a zeſtarjenych
atd.) myto a podpjeru w pjenjezach dawaja. Tak je zakonje dawaca
zhromadźizna (ſejm) ſtata New=York w poſlenim poſedźenju tele dary za
katholſke wuſtawy pſchizwoliła: za dotwarjenjo ſyrotnoho domu
miłoſcźiwych ſotrow (kaž ſpomnichmy) 50,000 dollarow, potom za
Franciskushoſpital 5000 dollarow, za ſyrotny dom ſ. Józefa 5000
dollarow, za aſyl dominikanaŕkow runje tak, za ſotry najſwjecźiſcheje
wutroby w Manhattanvillu 10,000 doll., za ſyrotny dom ſ. Schcźěpana 5000
doll., za ſotry ſ. Józeſa 5000 doll., za dom dobroho paſtyrja 15,000
dollarow.

Połnócna Amerika. Z cyła je tudy nětko 119 mužſkich a 330 žónſkich
klóſchtrow. Skoro wſchě rjady a zjenocźenſtwa ſu w nich zaſtupjene. Samo
trappiſtojo wobſedźa tu dwě abtowni w ſtatomaj Kentucky a Jowa.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1869: kk. 256. Hana Pjechowa z Krěpjec; 257.
žiwnoſcźeŕ Jan Handricka z Pancžic.

♣NB.♠ Jeli móže něchtó prěnje cžiſło Póſła toho lěta, kotryž ſebi jón
njekhowa, ſnadź parowacź, je lubje proſcheny, zo chcył je k wužitkej
towaṙſtwa nam zaſy daricź. Prěnje cžiſło my mjenujey wſchelakim woſebje
na knihikupſkim pucźu na pokazanjo ſcźelemy, tohodla je nam wuſchło.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeny: Jan Anton, ſ. krawca G. Adama z B. — Zemrjetaj:
Jan Jakub, ſ. J. J. Laraſa z Dźěžnikec, 2 l. 7 měſ.; Jan Jurij, ſ.
Boſcźija Žofki z Budyſchina, 5 měſ.

Cźiſchcżał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 17. 4. septembra 1869. Lětnik 7.♠

Hiſchcźe ſłowcžko wo koncilu.

„Hladajcźe ſo pſched falſchnymi profetami, kiž k wam pſchińdu we
wowcžich draſtach, znutska pak ſu torhace wjetki; z jich płodow jich
ſpóznajecźe” — tak napomina nas Boži ſyn. Kajki dźak ſmy jomu za tule
wucžbu dołžni, hdyž widźimy, zo woſebje w naſchim cžaſu tak wjele
falſchnych profetow na ſwěcźe poſtawa, kotſiž hako po zdacźu dobri
pſchez ſlubjenjo wopacžneje zbóžnoſcźe a pſchez zełžane ſtaranjo za
zbožo cžłowjekow wjele njezboža pſchihotuja!

Rozſwětlenjo, ſwobodnoſcź, pokrocženjo a druhe rjane mjena ſu ta wowcža
draſta, pod kotrejž cźile falſchni profetowje ſwoju wjelcžu naturu
potajeja, kiž wědomnje abo njewědomnje z djabołom zjenocźena nicžo druhe
nježada, dyžli wukorjenjenjo kſcheſcźanſtwa a katholſkeje cyrkwje;
pſchetož jich wotmyſlenju nicžo bóle napſchecźiwo njeſteji, dyžli ta wot
Božoho ſyna k ſwjatoſcźenju cžłowjeſtwa załožena cyrkej.

Njepóznajemy w tym tón ſamy ſkutk, kotryž je djaboł hižo w paradizu
wuwjedł, hdyž Jěwje prajeſche, zo budźe wona pſchez wužiwanjo zakazanoho
płoda Bohu runja, bjeztymzo ſo z tym do najhłubſchoho hubjenſtwa cźiſny,
z kotrohož njeby žane wumoženjo było, hdy by je Bóh ſam we ſwojej
ſmilnoſcźi njepóſłał? Zawěrno, to je ta ſama łža, kiž ſo w paradizu
djabołej tak derje radźi a kiž wón wot toho cžaſa ſtajnje nałožuje a
pſchez ſwojich pomocnikow, złych ludźi na zemi, nałožowacź dawa.

Njeſměmy ſebi myſlicź, zo běſche tamne zjenocźenſtwo filoſofow we
Francózſkej w zańdźenym lětſtotku, kotrohož ſtawy ſo zjawnje „bratſja
Beelzebuba” mjenowachu a katholſku cyrkej a cyłe kſcheſcźanſtwo
zanicžicź chcychu, poſlenje tajke zjenocźenſtwo. O ně! Tamni filoſofowje
drje ſu wumrjeli, ale jich knjez, kotromuž ſłužachu, djaboł ſam, je
hiſchcźe žiwy. Jenož joho ſłužownicy ſu nětko druzy.

Tež waſchnjo napadowanja je ſo pſcheměniło. Dokelž zjawnje wjacy njeń<pb
n="130"/>dźěſche, ſpytuje to djaboł nětko z leſcźu a ſkradźu. Tola traje
wojowanjo we wſchěch krajach dale a wjedźe ſo z tajkej wutrajnoſcźu a
wobſtajnoſcźu, kotraž by lěpſcheje wěcy hódna była a kotraž dyrbjała
derjezmyſlenym pſchikład bycź we wojowanju za cyrkej.

Wojuje pak ſo woſebje pſchez ſchpatne piſma, cžaſto ze zełžanym mjenom
katholſkich, zo bychu łžě a pſchiſłodźenja pola katholikow ſkerje
pſchiſtup měłe. Zo tajcy wopak njeſpekuliruja, wucži nazhonjenjo.

Złym wojuje ſo druhdy lěpje, dokelž jim zdźadźa ſo wſchitke tež
njeſprawne ſrědki dowolene, kaž łžě, jebanſtwa, pſchiſłodźenja. Cžim
khrobliſcho łža, cźim ſkerje nadźija ſo woni dobycźa. Tomu napſchecźiwo
pak cyrkej njemóže a njeſmě žadyn druhi ſrědk nałožecż, dyžli móc
wěrnoſcźe.

Hacžrunje je mnohoſcź złych ſama na ſebi hižo wulka, pomha jim tež wulka
cžrjóda liwkich a njerodnych, kotſiž w cžaſu tajkich wojowanjow
wotpohladanja złych ſpěchuja. Woni drje jenož zrědka hako
njepſchecźelojo cyrkwje a dobrych wuſtupuja, ale mjezy, kotrež jim bože
a cyrkwinſke kaznje ſtajeja, ſu jim pſchejara wuzke, a dokelž jim djaboł
a joho pſchiwiſk rozſchěrjenjo tychle mjezow lubi, dha podpjeraja woni
joho wotmyſlenja hacž do wěſteje měry, najbóle tak dołho, hacž wulke
podawki jim wocži wotewrja, hdźe prócowanja złych ſkóncžnje wjedu. Wjele
z nich potorhnu ſo ſobu do zahubjenja, wjele pak jich tež wěrne
wobrocźenjo wobzanknje. Tajke běſche wojowanjo złych pſchecźiwo dobrym
pſchecy, tak ſkóncži ſo wone we wulkej francózſkej revolucii a tak
ſkóncži ſo tež nětko zaſy!

Zawjedźenju złych a jich falſchnych profetow njemóže a njeſmě cyrkej
boža próznje pſchihladowacź; wona po božej porucžnoſcźi rozwucžuje
ſwojich wěriwych a tež wſchitkich druhich, kotſiž chcedźa jeje hłós
ſłyſchecź, bjez pſcheſtacźa, we cžim prawe rozſwětlenjo a pokrocženjo
cžłowjeſtwa wobſteji, a kak ludy k wěrnomu zbožu a zbóžnoſcźi pſchińcź
móža. Wona rozwucžuje wot ſpocžatka pſchez kſcheſcźanſku wucžbu a
prědowanja, pſchez paſtyŕſke liſty biſkopow a bamžow, a ſkóncžnje pſchez
powſchitkowne cyrkwine zhromadźizny abo koncile.

Za derjezmyſlenych doſaha rozwucženjo pſchez jenotliwoho duchownoho, ale
wone njedoſaha pſchecźiwo njepſchecźelam. Tu wubudźa wone jenož hněw a
zazłobjenjo. Tohodla widźimy, zo w někotrych krajach duchownych ſudźa a
ſchtrafuja, hdyž cžiſtu wěrnoſcź praja a lud tak rozwucža. Z tym chcedźa
wſchěch dobrych k mjelcženju nuzowacź, tych złych pak khrobliſchich
ſcžinicź.

Wjetſchu wažnoſcź doſtawa cyrkwinſke powucženjo, hdyž wot biſkopow
wukhadźa, dokelž we nich mamy naſtupnikow ſwjatych japoſchtołow. Tola
njepſchecźelojo Boha a cyrkwje njecžeſcźa ani katholſkich biſkopow a
jich wuprajenjo, ale tež jich woni wotſudźuja. W druhim kraju zaſy wjedu
tajkich biſkopow ſta mili do wuhnanſtwa. To ma tak dołho tracź, doniž w
tamnym cyłym katholſkim kraju žadyn biſkop wjacy njebudźe, žadyn
wozjewjeŕ wěrnoſcźe a napominaŕ pſched falſchnymi profetami.

A dokelž móhli pſchi tym lěta dołhim zapuſcźenju pſchez ſatana a joho
ſłužownikow tež derjezmyſleni, kotſiž pak njejſu wo wěrje doſcź
rozwucženi abo hewak doſcź krucźe ſtejacy, lochcy zabłudźicź a khabłacź,
dha je hižo pſched lětami tež bamž, <pb n="131"/>naměſtnik Khryſtuſowy
na zemi, kotromuž hako najwyſchſchomu wucžerjej cyrkwje njezmólniwoſcź
we wěcach kſcheſcźanſkeje wěry pſchiſteji, tohorunja ſwój hłós pozběhnył
a we tak mjenowanym ſyllabuſu cyły rynk wopacžnych a bjezbóžnych wucžbow
falſchnych profetow hako tajkich pomjenował a pſched cyłym ſwětom
zacźiſnył.

Tole wuſkutkowa, zo wſchitcy wěriwi a druzy derjezmyſleni ludźo jaſnje
wjedźachu, kotre ſu wucžby falſchnych profetow a pſched kotrymi maja ſo
hladacź. Woni běchu nětko zakitani, zo njebychu wědomnje abo njewědomnje
pſchiwiſnicy falſchnych profetow byli. Daliſchomu rozſchěrjenju a
zapuſcźenju pſchez falſchnych profetow běſche tak mócnje zadźewane pola
wſchitkich, kotſiž ſu dobreje wole.

To pak ſpóznachu a zacžuchu tež pſchiwiſnicy hele na zemi. Woni
widźachu, zo ze zanicženjom wěry a tſcheſcźanſtwa nihdy do prědka
njepóńdźe, doniž Rom a bamž wobſteji. Směmy ſo potajkim hiſchcźe
dźiwacź, hdyž widźimy, zo ſo helſke mocy ze ſłowom a tež z brónju
pſchecźiwo Romej a bamžej pozběžechu?

Hubjeńſcho dyžli duchownym, kiž buchu wotſudźeni, hórje dyžli biſkopam,
kiž buchn do wuhnanſiwa póſłani, by ſo bamžam zeſchło, hdy bychu joho do
ſwojeje mocy dóſtacź móhli. Wſchak je doſcź żnate, zo bu hižo wjacy
krócź wotmyſlene a ſpytane, bamža ſkóncowacź.

Tola dźak božej prědkwidźownoſcźi, bamž je dotal ſamoſtatny ſwětny
knježicźeŕ a wobſedźi hako tajki nic jenož měſto Rom, ale tež kruch
kraja, cžohoždla ſo wotſudźenjo a wuhnanſtwo diktirowacź njehodźi.
Tohodla dyrbjeſche Rom pſchez rubježnikow dobyty a bamžej poſlenje
ſamoſiatne wobſedźenſtwo wzate bycź. Bóh dopuſchcźi drje wſchitke
pſchihotowanja, ale wón pohnu katholſkich a tež druhowěriwych[10]⁾, zo z
dźěla ſami k zakitanju ſwjatoho wótca pſchikhwatachu k wotwobrocźenju
njepſchecźelſkeje mocy, z dźěla pak z pjenjezami bamža a cyrkej božu
podpjerachu. Tymle ſprawnym prócowanjnm njepobrachowaſche žohnowanjo;
pſchetož rubježniſke cžrjódy buchu pola Mentany nazymu 1867 pobite, tak
zo nětko njejſu žadyn nowy poſpyt zwažili.

W potajnym pak wězo dźěła ſo na bjezbóžnym ſkutku cźěmnoſcźe dale.
Dokelž dha nětko zwonkowna móc žane wuhlady na dobycźo nima, wojuje ſo
bjeztym na duchownym poln dale, woſebje pſchez njepſchecźelſke piſma,
kotrež njepſcheſtawaja, bamža, cyrkej a wěru a wſcho, ſchtož z tym
hromadu wiſa, hanicź a wuſměſchicź, a pola wěriwych a njewěriwych
wohidne ſcžinicź.

Hako dopokazmo toho budź prajene, zo ſamo w Sakſkej bamža, dokelž ſo wot
katholikow zakitacź a ſprawnje wobaracż dawa, wobſkoržowachu hako
krjewjelacžnoho tygra a mordarja, bjeztymzo tamne rubježne cžrjódy za
ſwoje zakhadźenjo žanoho poroka njedoſtachu.

Njeſpóznajemy w tym falſchnych profetow, wo kotrychž Iſaias praji, zo
zło dobre a dobro złe mjenuja, zo póccźiwoſcź do njepocžinka a
njepocžink do póccźiwoſcźe pſcheměnjeja?

„Hladajcźe ſo pſched falſchnymi profetami — z jich płodow jich
ſpóznajecźe,” praji ſyn Boži. (Skóncženjo.)

<pb n="132"/>

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Zo je cyrkej we wokolnoſcźi Bacźonja wulka potrjebnoſcź,
ſu pſchecy ſpóznawali. Tak je wſchelakim Serbam znate, zo je jena
knježna w klóſchtrje Marijnej Hwězdźe krucźe a wěſcźe twarjenja cyrkwje
w Bacźonju ſo nadźijała. Běſche to knježna Michaela Madlena Koklic
(Schołcźic) z Bacźonja (rodźena 23. junija 1790, klóſchtyrſcy zdraſcźena
6. auguſta 1816 a profeßka wot l. 1817), kotraž je hacž do ſwojeje
ſmjercźe 1845 wſchelake cyrkwinſke draſty a potrjebnoſcźe za pſchichodnu
cyrkej we Bacźonju z wulkej prócu pſchihotowała. Daj Bóh, zo bychu jeje
próſtwy pola Boha nětko podpjerarjow cyrkwje w Cžornecach abo Bacźonju
wubudźiłe! Nam płacźi tale powjeſcź za dobre znamjo wotmyſlenoho ſkutka.

Z Budyſchina. Runje je wuſchoł a póſcźele ſo ſobuſtawam naſchoho
towaŕſtwa ſedmy zeſchiwk wjetſchich knihow „Žiwjenja Swjatych” wot H.
Ducžmana. W nim nadeńdźeſch najprjedy dokoncženjo wotdźělenja: Poſlenje
wopory pod knjejſtwom pohanſtwa w romſkim khěžorſtwje (w lětach
305—311). Tu ſu wobſchěrniſcho tute žiwjenja wopiſane: ſ. Khatyrna, ſ.
Fileas, ſ. Pamfilus, ſ. Pětr Apſelam, ſ. Lucian. Na to ſcźěhuje nowe
wotdźělenjo: Swjecźi boži z cžaſow prěnjoho kſcheſcźanſkoho khěžora
Konſtantina Wulkoho (313—337). Jow ſu cźile ſwjecźi bliže naſpominani:
ſ. Błažij, ſſ. ſchtyrcycźo wojacy, ſ. Alexander, ſwjata Helena (pſchi
tym ſo namakanjo a powyſchenjo ſwjatoho kſchiža wopiſuje), ſ. Mikławſch,
ſ. Sylveſter. Druhe nowe wotdźělenjo rěka: Cžas zjenoſcźenoho knjejſtwa
Konſtantinowych potomnikow (337—395). Tudy pſchedwjedu ſo najprjedy
ſwjecźi puſtnikojo a mnichojo, kaž ſ. Pawoł, ſ. Pachomius, ſ. Antonius,
ſ. Abraham, ſ. Hilarion, ſ. Makarius, potom pak wojowarjo napſchecźo
błudnowěriwym Arianam, kaž ſ. Euſthatius, ſ. Mójzes, ſ. Frumentius, a
ſkóncžnje wopory z perſiſkich pſcheſcźěhanjow, kaž ſwjataj Jonas a
Barachiſius, ſ. Simeon, ſwjata Tharbula, ſ. Akepſimas atd. Tež je kruch
prěnjoho pokazowarja pſchidaty. Smy pſchepokazani, zo budźe ſo tež tónle
zeſchiwk woſebje ſpodobacź.

Z Budyſchina. Naſch Poſoł je w poſlenich tydźenjach z někotrych ſtronow
popſchimany był; tola my tych napadowarjow tón krócź pſchepuſchcźimy,
dokelž woni naſche ſłowa falſchnje pſchełožuja a wukładuja a nam ſo
nochce, jich dopiſy w cuzych nowinach porjedźecź. Tak je na pſchikład
jedyn w dreždźanſkich nowinach na ſtronje 120 naſchoho Póſła ſtejace
ſłowa „Ale pomału, hólcy atd.” pſchełožił: „Aber langſam, ihr Buben,”
hacžrunje poſleniſche ſłowo tola woznamjenja němſke: Burſchen, Jungen,
junge Leute! Buben = hólcžiſka. Tola doſcź!

Z Budyſchina. Naſch hnadny k. biſkop je ſo zańdźenu póńdźelu do měſta
Fulda podał na zhromadźiznu biſkopow Němſkeje. Biſkopja ſu ſebi tele
měſto k ſwojim zhromadźiznam wuzwolili (kajkež chcedźa kóždej dwě lěcźe
dźeržecź), dokelž je tam row ſwjatoho Bonifaca, japoſchtoła Němcow.

Z Wotrowa. Naſch k. faraŕ Wels je ſo 19. auguſta z kupjelow Salzbrunna z
Boha ſtrowiſchi domoj wrócżił. Kaž ſłyſchimy, chce ſo doſpołnoho
wuſtrowjenja dla do Schwajcaŕſkeje podacź.

<pb n="133"/>

Ze Sernjan. We zańdźenym měſacu dóſta naſcha wjes nowu pychu. Naſche
hnadne knjejſtwo, wyſokodoſtojna knjeni abbatiſſa Edmunda Mai w
klóſchtrje Marijnej Hwězdźe dari nam mjenujcy na měſto ſtaroho ſwjatoho
kſchiža jedyn nowy a jara kraſny. Za to budź tudy najwutrobniſchi dźak
wuprajeny. Wěſcźe budźemy my kaž tež naſchi potomnicy pſchi pacźerjach
pſched ſwjatym kſchižom z dźakownej modlitwu na hnadnych dawacźerjow
ſpominacź.

Z Marijneje Hwězdy. Dla ſtajnych wobſkoržowanjow we wſchelakich nowinach
je 19. auguſta generalny ſtatny rycžnik ♣Dr.♠ Schwarze z Dreždźan naſch
klóſchtyr pſchepytował. Wón je ſo pſchez pſcheſłyſchowanjo błudneje a na
duchn khoreje laiſkeje knježny Dionyſije (rodź. 1810 w Schlackenwerthu a
wot 1838 profeßki), kaž tež ſłužownicow a druhich ludźi, kiž ſu ju
cžaſto widźeli, cyle pſchepokazał, zo ſu tamne nowiny na klóſchtyr łhali
a ſo pſchiſłodźeli. Dionyſia njeje na žane waſchnjo ſkoržiła, hako bychu
w klóſchtrje zlě z njej zakhadźeli; wona ſej tam khwali a cžaka w ſwojej
błudnoſcźi na to, zo budźe ſama abtyſa. Pſched lětami, hdyž bě wona
druhdy dźiwja, chcychu ju po lěkarjowej radźe a po doſtatej dispenſy do
wuſtawa za khorych na duchu do Prahi wotwjezcź, ale wona je tehdom k.
probſta a hnadnu knjeni jara proſyła, zo bychu ju w klóſchtrje
wobkhowali. To je wſcho wokoło klóſchtra derje znate; pſchez k. ♣Dr.♠
Schwarze ſu nětko wſchitko tež w dalokich ſtronach zhonili. Někotre
nowiny pak ſo pſchecy hiſchcźe ſpokojicź nochcedźa.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Chemnitza. Póńdźelu 30. auguſta ſwjecźeſche k. Jan Weiß, prěni wucžeŕ
tudy, ſwój 50lětny zaſtojnſki jubilej. Joho Majeſtoſcź ſpožcži jomu
ſlěbornu medaillu zaſłužbnoho rjadu.

Z pruſkeje Łuźicy.

Z Kulowa. Naſcha woſada je njeſměrnje wulku ſchkodu cźeŕpiła, k. kapłan
Pětr Schołta je nas wopuſchcźił a doſtanje něhdźe w Schlezynſkej faru.
Bóh wě, kajkoho duchownoho nětk doſtanjemy. Tak wjele je wěſte, zo je
tudy Serb wjele wužitniſchi hako Němc; pſchetož woſada je z wjetſchinu
ſerbſka a ſpowjednych ludźi je ſerbſkich njepoměrnje wjele wjacy hako
němſkich. Za woſadu a duchownſtwo je njeſprawnoſcź, jeli Němc ſem
pſchińdźe. Serb pak móže tež Němcam ſłužicź! Wot miſſionarow ſo žada, zo
rycž tych doſpołnje rycža, k kotrymž ſu póſłani. My Serbja žadamy tež
ſerbſkoho duchownoho; pſchetož w duchownym naſtupanju je ſerbſka rycž
runje tak woſobna kaž němſka. O njezbóžne ſpocžinanjo tych, kotſiž ſu
kulowſku woſadu w lěcźe 1821 budyſchinſkej diöceſy wottorhnycź a
Wrótſławej podcźiſnycź pomhali!! Božo pomhaj!

<pb n="134"/>

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Z Barlina. Nowiny powjedachu, zo je 8. auguſta pſched nowym
dominikanſkim klóſchtrom hara była, zo ſu tam wokna rozbili, durje
wułamali atd. Tehdom pak to nicžo wěrno njeběſche; nowiny chcychu z tym
jenož barlinſki lud k tajkomu něcžomu wabicź. To ſo jim radźi, někotre
dny pozdźiſcho bu klóſchtyr na tajke waſchnjo wobſchkodźeny. Nacžinjenu
ſchkodu (3000 toleri) zapłacźi nětko měſto Barlin.

Z Mnichowa. Zańdźeny měſac bu tu prěnje civilne mandźelſtwo pſched
měſchcźanſkim ſudniſtwom wobzanknjene, hdźež běchu ſchtyri wſchelake
wuznacźa zaſtupjene; ſudnik bě katholik, wěrowanaj běſchtaj
deutſchkatholikaj, jedyn ſwědk bě proteſtant a druhi žid.

Z Prahi. Pſchi poſlenim wulkim proceſſionje, kotryž wot jow do Welehrada
jėdźeſche, wobdźěli ſo z Prahi pſchez 400 ludźi a na pucźu hacž do
Hradiſchcźa w Morawje zroſcźe wón na 700. Wot tam dźěſche proceſſion 18.
auguſta pěſchi pod wjedźenjom arcbiſkopa kardinala Schwarzenberga.
Arcbiſkop Fürſtenberg z Olomuca běſche hižo we Welehradźe. Luda
zhromadźi ſo tam tehdom wokoło 16,000. Prědowanja běchu cžěſke a němſke.

Z Krakowa. Tej dwě knježnje karmelitcy, kotrejž běſchtej dla
pſchepytanja w ſudniſkim jaſtwje, ſtej zaſy puſchcźenej a do ſwojoho
klóſchtra wotwjedźenej. Knježna Borbora Ubrykec je tež w ſchpitalu dale
na duchu khora. W krótkim wozjewi drje ſudniſtwo w Krakowje, hacž je
woprawdźe wotſudźenja hódnu winu na tymaj knježnomaj namakało. Byrnje
pak tež cyle njewinowatej byłej ſpóznatej, ſu njepſchecźelojo klóſchtrow
a katholſkeje cyrkwje ſwoje wotmyſlenjo docpěli pſchez tu haru, kiž ſu
po wſchim ſwěcźe nacžinili.

Z Regensburga. Zańdźeny měſac běſche tudy zhromadźizna němſkoho
hudźbnoho towaŕſtwa ſ. Cäcilije. Pſchez 400 pſchecźelow cyrkwinſkeje
hudźby (muſiki) běſche pſchiſchło, bjez nimi tudomny biſkop, potom
ſwjecźacy biſkop z Kölna a khapalni miſchtrojo wſchelakich biſkopſkich
cyrkwjow. Bamž wndźěli telegrafiſcy žohnowanjo prócowanjam tohole
towaŕſtwa.

Z Roma. Sal za koncil budźe w połnócnym dźěle vatikanſkeje cyrkwje, k
lěwicy wot wołtarja nad rowom ſ. Pětra. Wot tohole wołtarja póńdźe 8
ſkhodźenkow k zaſtupjenju do ſala. W połcyrklu budźa tam ſydła we 8
rynkach, z kotrychž budźe pſchecy jedyn wyſchi hacž druhi. Scźěny budźa
z tapetami wupyſchene a tež z wobrazami bamžow, pod kotrymiž ſu
prjedawſche koncile dźeržane byłe.

Z Roma. Wot 1. februara 1870 budźe tudy wuſtajeńca cyrkwinſkich wěcow ze
wſchěch krajow. Wona ma tak dołho tracź kaž koncil.

Z Roma. Najnowſche powjeſcźe praja, zo ſu jenož ſydomnacźo biſkopja ſo
zamołwjeli, kiž na koncil pſchińcź njemóža.

Italſka. Swobodne murjeŕſtwo je tu jara rozſchěrjene. Hłownej loži (kaž
woni ſwoje zhromdźiſchcźo mjenuja) we Florencu je 150 loži poddatych, z
kotrychž 21 we wukraju ſkutkuja, woſebje w Egipſkej a Turkowſkej. Neapel
ma 7 loži, Palermo 7, Florenc 4, Venedig, Genua a Milano po 2; w
Sicilſkej je z <pb n="135"/>cyła 20 loži, we Venedigſkej 4, w Sardinſkej
6, w Lombardſkej 5 a w Piemontſkej tež 5.

Jendźelſka. W Londonje je nětko 50 katholſkich cyrkwjow, kotrež ſu
ſwjate dny pſchepjelnjene. Katholſke wobydleŕſtwo pak tam tak
pſchibjera, zo tyſacy wěriwych dla pobrachowanja cyrkwjow abo wulkeje
zdalenoſcźe wot nich njemóža Božim ſłužbam pſchitomni bycź. Tohodla
napomina arcbiſkop Manning z paſtyŕſkim liſtom ſwojich poddatych, zo
bychu nowe cyrkwje, khapały a ſchule twarili. Pſchez wopory luda a
duchownſtwa bu w tamniſchej diöceſy wloni 11 cyrkwjow natwarjenych.

Ruſowſka. Nadrobne powjeſcźe wo zběhnjenju katholſkoho biſkopſtwa Mińsk
ſu tele. Dźeń 3. auguſta pſchińdźe grofa Sievers, pod kotrohož
naležnoſcźe katholikow a židow ſłuſcheja, do měſta Wilna. Tam powoła wón
biſkopa z Mińska, k. Wojtkiewicza, kaž praji, na rozrycženjo. Biſkop
nicžo zło ſebi njemyſlo, jědźeſche tam bjez pſchewodźeŕſtwa. Ale we
Wilnje wozjewichu biſkopej grofa Sievers, guverneur Potapow a general
Bagration: „wola khěžora Alexandra ♣II.♠ je, zo ma khatholſka diöceſa
Mińsk zańcź.” Nakhwilne wjedźenjo diöceſy bu prälatej Zylinſkomu
pſchepodate, kotryž hacž dotal tež diöceſu Wilna zarjaduje, hacžrunje k
tomu cyrkwinſcy poſtajeny njeje. Biſkopej Wojtkewiczej bu bydło
pſchipokazane w hrodźe wuhnatoho biſkopa Kraſinſkoho a jomu prajene, zo
ſo za diöceſu Mińsk wjacy ſtaracź nima. Na to proſcheſche biſkop, zo by
ſměł na krótki cžas do Mińska pucźowacź k zarjadowanju duchownſkich
naležnoſcźi. Tole bu jomu najprjedy dowolene; tola viceguverneur Nikitin
w Mińsku běſche bjez tym guverneurej do Wilna powjeſcź póſłał, zo
chcedźa tamniſchi katholikojo ſwojoho biſkopa pſchi joho pſchikhadźe
ſławnje powitacź. Tohodla powoła guverneur Potapow znowa biſkopa
Wojtkiewicza a rjekny: „Dowolnoſcź k pucźowanju do Wilny njemóže ſo
dacź; w bližſchich dnach pojědu ſam do Mińska a potom móžecźe mój
pſchewodźeŕ bycź.” Tola Potapow jědźeſche nazajtra do Grodna a
telegrafirowaſche do Wilny, zo je wotmyſlene pucźowanjo do Mińska
puſchcźił. Duž ſedźi nětk biſkop Wojtkiewicz kaž jaty we Wilnje, runja
ſamogitſkomu biſkopej Wołonczewſkomu. Tež tutón bu, kaž w ſwojim cžaſu
piſachmy, ze ſwojoho ſydłowoho měſta do Kowna, kotrež njeſmě
wopuſchcźicź, powołany a nima nicžo wjacy rozkazowacź; guverneur jomu
ani njedowoli, zo ſměł nowych młodźencow do ſwojoho ſeminara bracź.
Duchownych je tam hižo jara mało. Hdźež duchowni wjacy njejſu, tam
pſchewjedu potom lud k ſchismatiſkej wěrje. W Mińſku je tež kapitl
zběhnjeny, biſkopſka cyrkej je nětk farſka. We Wilnje pſcheměnjeja jenu
katholſku cyrkej po druhej do ſchismatiſkej.

Połnócna Amerika. W Brooklynje njedaloko New Yorka poſwjecźi biſkop
Loughlin 18. julija prěnju cyrkej za francózſkich katholikow; tón ſamy
dżeń bu w Hobokenje zakładny kamjeń k nowej klóſchtyrſkej cyrkwi rjada
paſſioniſtow połoženy. — Jeſuita Weninger, ſławny miſſionar a ſpiſowaŕ,
prawy japoſchtoł Němcow w Americy, je ſo ze Chicago na miſſionſke
pucźowanjo po nowej železnicy Pacific (kiž prěki pſchez połnócnu Ameriku
wjedźe) do Kalifornije podał. W tamniſchim měſcźe San Francisko ſkutkuja
jeſuitowje jara zbožownje; wyſche toho maja kollegium we San Joſe. Tež
franciskanarjo tam ſu. — We Milwaukee budża kapucinſki klóſchtyr
twaricź.

<pb n="136"/>

Z Jeruzalema. Marquis (grofa) of Bute, kotrohož wobrocźenjo k naſchej
cyrkwi ſmy pſched dlěſchim cžaſom wozjewili, je ſem pſchipucźował z
dźakownoſcźe za to, zo je jomu Bóh jaſne ſwětło katholſkeje wěry
zeſkhadźecź dał. Tohodla je wón tudy tež wulkotny ſchpital za wuſadnych
załožił. Tohorunja je miſſionarej Belloni za ſyrotnu khěžu w Bethlehemje
10,000 frankow k kupjenju polow darił.

Auſtralia. Biſkop Maigret ze Sandwichſkich kupow pſchijědźe njedawno do
Francózſkeje, zo by ſo wottam do Roma na koncil podał. Hdyž chcyſche z
kupow wotpucźowacź a na mórſkim brozy ſtejeſche, pſchińdźe wjele
tamniſchich wot njoho kſchcźenych ludźi k njomu a wołachu: „Wótce,
woſtań z nami, njewopuſchcź nas!” Hdyž próſtwy nicžo njepomhachu, dachu
tola biſkopej liſt ſobu do Roma, w kotrymž bamža proſcha, zo by jich
biſkopa dołho pſchi koncilu njedźeržał, ale joho bórzy zaſy na jich kupy
póſłał. Tónle miſſionſki biſkop je w lěcźe 1834 z Francózſkeje do
Auſtralije wotjěł a njeje hacž do lětuſchoho hiſchcźe žanu železnicu
widźał.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1869: kk 258. kubleṙ Handrij Guda z Hornjeje Kiny;
259. gymnaſiaſt Jakub Schkala w Prazy; 260. kubleŕ Jakub Kral z
Kocźinje; 261. kubleṙ Mikławſch Wjenka ze Serbſkich Pazlic; 262. kubleŕ
Ernſt Leniſch z Njebjelcžie; 263. rězbaṙ Jan Pětſchka z Budyſchina; 264.
Pětr Kral z Bronja; 265. Mikławſch Žofka z Bronja; 266. Jurij Gróſman z
Łuha.

Dobrowólne dary: Mikławſch Wjenka z Pazlic 2 nſl.; Ernſt Leniſch z
Njebjelcžie 15 nſl.

Smilne dary (k dalewobſtaranju): z Wotrowa za zawoſtajenych po
zaſypnjenych w plauenſkim grundźe 3 tol. 13 nſl. 5 np.

♣NB.♠ Jeli móže něchtó prěnje cžiſło Póſła toho lěta, kotryž ſebi jón
njekhowa, ſnadź parowacź, je lubje proſcheny, zo chcył je k wužitkej
towaṙſtwa nam zaſy daricź. Prěnje cžiſło my mjenujcy wſchelakim woſebje
na knihikupſkim pucźu na pokazanjo ſcźelemy, tohodla je nam wuſchło.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżena: Marija, dź. žiwnoſcźerja Pětra Delanka ze
Słoneje Borſchcźe. — Zemrjecźi: Marija Hedwig, dź. zankarja K. A.
Klingſta z B., 1. l. 3 n.; Fr. Franc, ſ. K. Poppa, 11 n.; Jan Bohuwěr
Biſold, ſchtrympaṙſki, 20 l. 6 měſ.; Pětr Mužik, měſchcźan, khěžnik a
pólnik z B., 67 l. 3 m.

Z Radworja. Kſchcźeni: Marija Madlena, dź. Jana Ryneža z Brěmjenja;
Marija Madlena, dź. Mikławſcha Žoſki z Bronja; Pius Joachim, ſ.
Schcźepana, Zoſela z Měrkowa; Jakub, ſ. Jakuba Ledźbory z Kamjenej. —
Zemrjecźi: Mikławſch, ſ. Jakuba Pjecha z Nowoho Bronja, 18 dnj.; Marija,
m. Mikławſcha Hrehorka z Lutowcža, 67 l. 6 m. 3 tydź.; Jurij Frencel z
Lutowcža, 62 l. 5 m. 15 dnj.; Marija, m. Jana Schilki z Cžornoho
Hodlerja, 66 l. 7 m.; Mikławſch, ſ. Mikławſcha Wawrija z Radworja, 7 l.
24 dnj. — Wěrowanaj: Michał Hrehork z Radworja, z Marija Kaſchporec ze
Zdźerje.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wu#wany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Cisło 18. 18. septembra 1869. Lětnik 7.♠

Hiſchcźe ſłowcžko wo koneilu.

(Skóncženjo.)

Měnja drje derje a ſprawnje z rozſwětlenjom, ze zdźěłanoſcźu a ze zbožom
cžłowjekow cźile falſchni profetowje, kotſiž jich najwyſchſchoho a wot
Boha ſtajenoho wjeŕcha, jich najwyſchſchoho wucžerja, paſtyrja a
duchownoho wótca tak rady wotſtronicź chcedźa?

Dwaj knjezaj wojujetaj wo knjejſtwo na ſwěcźe, Bóh a djaboł. Zo pak
cźile falſchni profetowje Bohu njeſłuža, ſpóznaje ſamo ſlepy; potajkim
wědomnje abo njewědomnje djabołej; pſchetož: „Schtóž njeje za mnje, tón
je pſchecźiwo mi.”

Hdyž wuſtojny a ſwědomity wójſkawjedźicźeŕ zakitanjo wótcnoho kraja,
ſwojoho krala a knjeza, joho poddanow a jich zamoženja dowěrjene
doſtanje, pſchihotuje ſo wón ſtaroſcźiwje k wójnje a njezakomdżi nicžo,
ſchtož wědomnoſcź a nazhonjenjo porucžatej. Doniž njeje wobronjenjo
doſpołnje ſkóncžene, ſtara ſo wón jenož wo tajke zarjadowanja, zo joho
njepſchecźel njeby nahle nadpanył a jomu ſchkodźicź móhł; wón ſo jenož
wobara a hakle po dokonjenju wſchěch pſchihotowanjow wuſtupi ſam hako
pſchimacy a nadpadowacy, zo by njepſchecźela pſchez jenu rozſudnu bitwu
porazył a tak ſwojomu wótcnomu krajej žohnowanjo měra zaſy wudobył.

Podobnje kaž tudy w ſwětnym naſtupanju, ſtanje ſo nětko w duchownym.
Pſchez dołhe lěta je ſo wjeŕch naſcheje ſwjateje cyrkwje pſchecźiwo
nadpadam ſwojich njepſchecźelow takrjec jenož wobarał, hdyž ſo
ſtaraſche, wot wěriwych kſcheſcźanow, poddanow ſwojoho njebjeſkoho
knjeza, wſchitku ſchkodu zawjedźenja a natyknjenja pſchez wucžby
falſchnych profetow zdalowacź; nětko pak dyrbi pſchez powſchitkowny
koncil t. j. zhromadźiznu biskopow cyłoho katholſkoho ſwěta w
zjenocźenju z bamžom hłowna bitwa bita bycź.

Zo bychmy trochu zapſchijeli zhromadźenu wědomnoſcź koncila, dopomńmy
ſo, <pb n="138"/>zo hižo jedyn duchowny we ſwojim zaſtojnſtwje dobre a
złe ſtrony cžłowjecžeje natury a wutroby, kaž jeje duchowne potrěbnoſcźe
w někotrych lětach cžaſto lěpje ſpóznaje, dyžli někotryžkuli druhi
cžłowjek za cžas cyłoho žiwjenja.

Schto pak je nazhonjenjo duchownoho pſchecźiwo nazhonjenjam biſkopa, kiž
ma naležnoſcźe a potrěbnoſcźe cyłoho kraja wobkedźbowacź a ſpokojicź?

Kajke nazhonjenja a wědomnoſcźe hakle zjenoſcźa ſo w parſchonje ſwjatoho
wótca, kiž hižo wjele lět naležnoſcźe a potrěbnoſcźe cyłoho ſwěta
pſchewidźi, je w ſwojej japoſchtołſkej horliwoſcźi ženje z wocžow
njepuſchcźi a w tym naſtupanju takrjec wſchědnje z Bohom ſo wuradźuje?

Katholſke kſcheſcźanſtwo ma pak na 1000 biſkopow a wſchitcy ſu wot bamža
pſcheproſcheni na koncil, a wſchitcy, kiž njejſu pſchez khoroſcź,
ſtarobu, wuhnanſtwo abo druhe zadźewki wotdźerženi, budźa
pſcheproſchenju najwyſchſchoho paſtyrja rady poſłuſchni a pſchińdu na
koncil.

Kak bohate ſpóznacźo cžłowjekow a jich potrěbnoſcźow, kajka
nazhonjenoſcź we duchownych naležnoſcźach, kajka pobožnoſcź a
póccźiwoſcź budźe w tejle zhromadźiznje zjenocźena?! Móže ſo, hdyž jenož
z cžłowjecžoho ſtejiſchcźa to wopomnimy, tejle zhromadźiznje druha porno
ſtajicź a z njej ſo měricź?

Dopomṅmy ſo nětko hiſchcźe, zo je tejle zhromadźiznje hako tej wucžacej
cyrkwi po zjawnym wuprajenju Khryſtuſowym Duch ſwjaty pſchidaty, kotryž
ju woſebje wjedźe, regiruje a wſchitku wěrnoſcź wucži, kotryž chce
pſchez tule zhromadźiznu cyłomu cžłowjeſtwu wozjewicź, ſchto ma ſo we
wſchelakich wědomnoſcźach, hdźež ſo z božim zjewjenjom dótkaja, hako
wěrnoſcź pſchiwzacź a wuznawacź, abo ſchto ma ſo hako błud woſtajicź a
zdalowacź. Njedyrbja wuprajenja tajkeje zhromadźizny kóždej wěrnoſcź
pytacej wutrobje najwjetſchu wěſtoſcź a ſpokojnoſcź poſkicźicź, kotraž
ſo na ſwěcźe myſlicź hodźi, a njedyrbja wone najwěſcźiſche prawidło za
naſche rozſudźenjo a cžinjenjo bycź?

A hdyž tale zhromadźizna łžu a jebanſtwa falſchnych profetow wotkryje a
je z wotſudźenjom zacźiſnje, njeſpóznaje w tym kóžda wěriwa wutroba
wuſudźenjo, kotrež je Bóh ſam něhdy na nich wuprajił?

Njebudźa ſrědki, kotrež tale zhromadźizna k pſchiſporjenju a ſpěchowanju
kſcheſcźanſkeje wěry a kſcheſcźanſkoho žiwjenja wukaza, nic jenož
cžłowjecžej naturje pſchiſprawne, ale tež cyle pſchihodne k doſpěcźu
wotmyſlenoho poſtajenja pola wſchitkich, kiž ſu dobreje wole k nałoženju
tychle ſrědkow?

Schtó mohł jenož něſchto z toho prěcź, bjez toho zo by ſobu njezaprěł
wěrnoſcź, mudroſcź a wſchohomóc Jězuſa Khryſtuſa, kotryž je
najwyſchſchi, hacžrunje njewidźomny wjeŕch ſwojeje ſwjateje cyrkwje a
kotryž pſchi njej do ſkóncženja cžaſow woſtacź ſwjatocžnje pſchiſlubi?

Jelizo by to wſchitko njedoſahało, nas wo wažnoſcźi koncila
pſchepokazacź, ſpóznawamy tu ſamu tola ze zadźerženja njepſchecźelow
cyrkwje.

Cźile ludźo khwala rady naſch lětſtotk hako cžas rozſwětlenja a dźerža
ſo za powołanych, cyły ſwět, kaž praja, rozſwětlicź. Pſchi mudrych,
rozſwětlenych ludźoch ſo tola ſamo rozymi, zo wot wěcy, na kotrejž —
nicžo abo wjele njeje, tež wjele hary njecžinja. Kak dha ſo nětko cźile
rozſwětleni napſchecźo koncilej zadźerža?

<pb n="139"/>

Woni wobaraja ſo pſched nim takrjec z nohomaj a z rukomaj. Wot
wokomiknjenja, w kotrymž njewobronjeny ſchědźiwc Pius ♣IX.♠ katholſkomu
ſwětej wozjewi, zo chce koncil dźeržecź, njeje wołanjo tamnych
rozſwětlenych a wſchitkich njepſchecźelow cyrkwje wo koncilu a
pſchecźiwo njomu hiſchcźe pſcheſtało; haj wone je wjele wótriſche a
hórſche, cžim bóle ſo dźeń wotewrjenja tohole koncila bliži.

Najprjedy nałožuja wſchě móžne ſrědki łžě, pſchiſłodźenja, wuſměſchenja
a podhlada napſchecźo koncilej a dawaja regentam, jich miniſtram a ludam
radu, zo bychu na wſcho waſchnjo jomu zadźewali.

Potom zaſy poznamjenja njewažne a hłupe wěcy hako pſchedmjet
(Gegenſtand) wuradźenjow na koncilu a wopiſuja hižo do prědka nadrobnje,
ſchto budźe na koncilu wucžinjene, — bjeztymzo to hiſchcźe nichtó njewě
z wuwzacźom tych někotrych bohawucženych, kotſiž buchu wot bamža k
pſchihotowanſkim dźěłam powołani a z pſchiſahu k mjelcženju wo nich
zwjazani. Tola na ſtronje rozſwětlenych wjedźa kóžde nowiny jara wjele
wo tym powjedacź abo wjele wjacy łžecź po tej zaſadźe, kotruž je jedyn z
njepſchecźelow cyrkwje ſwojim pſchiwiſnikam pſcheporucžił, mjenujcy: „zo
dyrbja ſo jenož khroble na katholſku cyrkej pſchiſłodźecź, něſchto
pſchecy wiſajo woſtanje.“ Hdy by ſo jim potajkim tež wſchitko njewěriło,
myſla woni, něſchto ſo jim tola wěri a wotpohladanjo je doſpěte, —
katholſka cyrkej je tola hanjena a ponižena. [11]⁾

Pſchi tym ma ſo kaž pola pſow, najmjeńſchi blawkarjo cžinja najwjetſchu
haru; tak ſu cžaſto najmjeńſche nowiny najhórſchi pſchiſłodźerjo. Łža a
pſchiſłodźenjo cžinicź, je lóžſcha wěc dyžli wěrnoſcźiwe dopokazma;
hdźež dopokazma njejſu, tam dyrbja jim pſchiſłodźenja dopomhacź.

Z tohole wojowanja pak, kiž ſo pſchecźiwo koncilej wjedźe, prjedyhacž ſo
wón zapocžnje, ſpóznajemy nětko najjaſniſcho joho wažnoſcź!

Wěrnoſcź woſtanje drje runje tak wěrna, byrnje ju jenož jenicžki
cžłowjek wuprajił, kaž hdyž ju mnohoſcź jenomyſlnje wozjewi; tola
pſchezjenoſcź mnohoſcźe dawa wěrnoſcźi wjacy mocy a wažnoſcźe,
nahladnoſcźe a wuſkutkowanja. Hdyž nětko hižo ſłowo bamža ſamoho tajku
móc na cžłowjecže zmyſlenjo ma, ſchto zamoža hakle rozſudźenja koncila,
zhromadnych biſkopow katholſkoho ſwěta w zjenocźenju z nim?

Na powſchitkownym koncilu ſtupi wucžbam falſchnych profetow nic jenož
jenotliwy wozjewjcŕ wěrnoſcźe napſchecźo, ale cyła móc wěrnoſcźe a
jenoſcźe Božeje cyrkwje. Tudy budźe tamna błudna, wot falſchnych
profetow rozſchěrjo<pb n="140"/>wana myſlicžka poražena, hako bychu
mjenujcy wſchitcy cžłowjekowje jich měnjenja byli, hako by nichtó wjacy
z Romom a z bamžom njedźeržał, pſchetož tudy budźe runje najwěſcźiſchi
ſwědkowje, biſkopja cyłoho ſwěta pſchecżiwo nim wuſtupowacź a
dopokazowacź, zo je lěpſchi a duchownje ſtrowiſchi dźěl cžłowjeſtwa cyle
hinaſchoho měnjenja.

Na koncilu wuſtupja bamž a biſkopja, cźile prawomócni naſtupnicy
japoſchtołow, wědomni tamneje wot Khryſtuſa jim dateje porucžnoſcźe:
„Dźicże a wucžcźe wſchitke ludy“ z wažnoſcźu pſchecźiwo tamnym zełhanym
profetam, kiž ſu ſo wucžeŕſkoho zaſtojnſtwa k ſwojomu a ludow cžaſnomu a
wěcžnomu zahubjenju ſami zmocowali, bjez toho zo by jim Bóh to porucžił
a bjez toho zo bychu potajkim z trěbnej božej hnadu wuhotowani byli.
Koncil dopokaže tymle falſchnym profetam, zo ſu woni pſched Bohom (a na
tym wſchitko zaleži) ſlepi wjedźicźerjo ſlepych, wo kotrychž ſyn Boži
praji, za woboji do jamy panu.

A runje tole je, ſchtož falſchni profetowje abo tola jich miſchtyr,
djaboł ſam, derje ſpóznaje; pſchetož wón njeje wot wcžerawſchoho. Wón je
hižo 18 powſchitkownych koncilow (tejko je jich dotal było) docžakał a
kóżdy krócź tajke ſkutkowanja widźał; duž je jomu tež pſchichodny tak
wobcźežny, zo hižo do cžaſa hacž do najhubjenſchich nowinow jěd
pſchecźiwo njomu pluwa.

Kažkuli wažny pak koncil je a woſtanje, njedyrbi tola z tym nikak
prajeny bycź, hako by wón nadobo a z jenym razom wſchitko wobrocźił a
pſcheměnił. Kajke woſebite ſcźěhwki pſchichodny změje, wě jenož Bóh ſam;
na kóžde waſchnjo pak dadźa ſo na njón teſame ſłowa nałožicź, kotrež
Simeon we templu wo Jězuſu praji: „Wón budźe k padej a horjeſtacźu
mnohich.“

Wſchitkim mjenujcy, kotſiž ſo wuſudźenjam koncila poſłuſchnje podcźiſnu,
budźe wón k wobkrucźenju we wěrje a póccźiwoſcźi ſłužicź, potajkim k
duchownomu horjeſtacźu. Tym pak, kotſiž chcedźa w liwkoſcźi, ſlepoſcźi a
złóſcźi woſtacź, budźe k padej, dokelž ſo njebudźa wjacy z
njewědomnoſcźu zamołwjecź móc, ale ponjeſu połnu cźežkotu nowoho hrěcha
pſchecźiwo Duchej ſwjatomu, kiž budźe pſchez koncil k nim rycžecź.

Zo by wójſkawjedźicźeŕ, wo kotrymž horjeka rycžachmy, bitwu dobył, ſo
žada, zo kóždy we wójſku ſwoju pſchiſłuſchnoſcź cžini po ſwojich mocach
a po ſwojej ſłužbje. A pſchi tym je cźežko rozſudźicź, ſchto dobycźo
bóle ſpěchuje, khmanoſcź wjedźicźerja abo wutrobitoſcź wojakow.

Zo by nětko koncil wocžakowane płody, wužitk a žohnowanjo pſchinjeſł,
njeje trjeba, zo by kóždy parſchonſcy na nim ſo wobdźělił, ale zo bychu
wſchitcy ſwoju pſchiſłuſchnoſcź cžinili, kaž jim pſchi wojowanju
pſchiſteji. Za kóždoho pſchiſtejace wobdźělenjo pſchi koncilu pak je,
kaž nas ſwjaty wótc ſam wucži, horliwa modlitwa.

Jeli ma ſo bitwa dobycź, dyrbja wjedźicźerjo mudre rozkazy dawacź,
wojacy pak te ſame z poſłuſchnoſcźu a mužnoſcźu dopjelnicź.

Naſchi duchowni wjedźicźerjo, wótcojo koncila, budźa ſwoju
pſchiſłuſchnoſcź cžinicź, budźa ſwětej wěrnoſcź, prawo a prawdu
wozjewjecź, za to rukuje pomoc ſwjatoho Ducha. Duž dopjelńmy tež my
ſwoju pſchiſłuſchnoſcź, zo by Bóh ſkutkowanjo a płody koncila žohnował.

<pb n="141"/>

Za wójſkawjedźicźerja njeje ſkóncžnje wſcho jene, kajke brónje joho
wójſko w rucy ma, dobre abo hubjene; cžim lěpſche brónje, cźim
wěſcźiſcha nadźija na ſławne dobycźo.

Naſch najwyſchſchi duchowny wjedźicźeŕ, ſwjaty wótc, je nam najlěpſche
duchowne brónje do ruki dał. Dokelž mjenujcy, cżim cžiſcźiſcha naſcha
wutroba wot hrěchow a jich ſcźěhwkow, cźim mócniſcha naſcha modlitwa je,
wupiſa wón jubilejſki wotpuſk, pſchez kotryž móže ſo kóždy wot hrěchow
doſpołnje wucžiſcźicź, jeli porucžane wuměnjenja derje dopjelni.

Cžińmy tohodla po napominanju ſwjatoho wótca, a płody koncila budźa
wulke a žohnowane! ♣P.♠ Innocenc Jawork.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Naſch hnadny k. biſkop Ludwik je ſo 8. ſeptembra zbožownje
z Fuldy wrócźił a da jutſe „ſłowo zhromadnych němſkich biſkopow“ z
klětkow wozjewicź. Wone je tež w ſerbſkej rycži cźiſchcźane wuſchło.
Woſebje wobara wone pſchichodny koncil pſchecźiwo falſchnym
wobſkoržowanjam a poſtaja ſkóncžnje, zo ma ſo wot 8. decembra
tſidnjowſka pobožnoſcź k najſwjecźiſchej wutrobje Jězuſowej we wſchěch
farſkich cyrkwjach dźeržecź.

Z Marijnoho Doła. „Dresdner Journal“ podawa k změrowanju hawtowarjow
wunoſchki pſchepytanja, kotrež je w naſchim klóſchtrje zaſtupnik
ſtatnoho rycžnika wjedł dla tam „zajateje knježny“. Tónle kommiſſar je
pſchi zanknjenych durjach bjez ſwědkow wjacy hodźinow z tutej knježnu
rycžał a ſo pſchepokazał, zo ſu wſchelake nowiny na klóſchtyr łžě
powjedałe. Knježna ſama je ze ſylzami prajiła, zo ju jara zrudźi, hdyž
po 20 lětach jeje pſcheſtupjenjo zjawnje wobrycžuja. Daliſche
ſobudźělenja kommiſſara ſu z krótka tele. Knježna Cöleſtina je nimale 53
lět ſtara; 1. ſeptembra 1840 je klóſchtyrſcy zdraſcźena a je 29. auguſta
1842 ſwjatocžne ſluby wotpołožiła. Do klóſchtra je ze ſwobodneje wole
ſchła, hdyž běſchtaj wobaj jeje ſtarſchej zemrjełoj. Cžohodla je
pozdźiſcho z klóſchtra cźěkała, nochce wona powjedacź; wona praji, zo je
tehdom cźěmno w jeje duſchi było a zo njeje wjedźała, ſchto cžini. Kak
ſpěſchnje a bjez pſchekładźenja je wotmyſlenjo k cźeknjenju pſchiſchło,
ſcźěhuje z toho, zo je jenicžcy w ſpódnjej ſukni, jecžcy a z rubiſchcźom
wodźeta klóſchtyr wopuſchcźiła. Tak je tehdom w zymnej, mokrej a
wětſikatej nocy wokoło błudźiła a na ranjo do jeneje khěžki, kiž do
Kloſterfreiheita ſłuſcha a cyle pſchi klóſchtrje leži, ſo kłapała.
Dokelž bě tak woblecžena a ſwoje mjeno prajicź nochcyſche, běchu ſebi
myſlili, zo je wona paduch Krauſe z Cžech, kiž tehdom tam do żónſkeje
draſty zwoblekany wokoło cźahaſche. Pſchiwołanomu ſudniſkomu ſłužownikej
pak ſo knježna bórzy wuzna a proſcheſche tež, zo by ju w klóſchtrje
wozjewił a wona tak zaſy do klóſchtra pſchiſchła. Po pſchiwołanju
tehdomniſchoho klóſchtyrſkoho aktuara a jeneje ſłužownicy bu wona we
wozu zaſy do klóſchtra dowjezena. Tu buchu jej někotre disciplinarſke
khoſtanja abo ſchtrafy (kaž krótki cžas jaſtwa w pſchiſtojnej cali,
poſcźenjo, klecženjo) napołožene, cžomuž je ſo wona dobrowólnje
podcźiſnyła. W tym naſtupanju praji wona kommiſſarej: „Hdyž je <pb
n="142"/>wojak ſwojomu kralej njeſwěrny, wotſudźa joho k ſmjercźi; ja
běch tež mojim ſlubjenjam njeſwěrna, a tohodla dyrbjach khoſtana bycź,
pſchetož tajki je zakoń.“ Wona wobkrucźi, zo je po tamnych
disciplinarnych khoſtanjach zaſy do prjedawſchich wobſtejenjow zaſtupiła
a zo jej njejſu jeje pſcheſtupjenjo dale zacžuwacź dali. W tu khwilu je
knježna khorowata. Dołholětna khoroſcź we žołdku je ju jara woſłabiła,
zo je zwjetſcha we łožu abo na khonopeju. Pſched ſchtyrjomi lětami
khodźeſche wona hiſchcźe do zahrody, hdźež ſu ju tež ſwětni ludźo
widźeli, kaž je wobſwědcžene. Wona je derje wothladowana a je
kommiſſarej wuprajiła, zo ſebi njepſcheje, klóſchtyr wopuſchcźicź.
Njedawno pak je ſebi žadała, zo bychu ju do jenoho ſchpitala
miłoſcźiwych ſotrow wotwjezli, k cžomuž klóſchtyr trěbne dispenſy
(dowolnoſcźe) wobſtara.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Němſka. Na 20. hłownu zhromadźiznu katholſkich towaŕſtwow Němſkeje,
kotraž bě jara wopytana, pſchińdźe do Düſſeldorfa tež arcbiſkop z Kölna.
Po rozprawach wo ſkutkowanju wſchelakich towaŕſtwow buchu tele
wobzanknjenja wozjewjene: Napominanjo k dawanju pětrowoho pjenježka a
pſchiſtupjenjo k bratrſtwu ſ. Michała; wuprajenjo dowěry na prědkſtejacy
koncil a wozjewjenjo nadźije, zo jomu ſwětni knježicźerjo njebudźa
zadźewacź; wuprajenjo pſchecźiwo pſcheſcźěhanju Polakow pſchez ruſowſke
knježeŕſtwo, pſchecźiwo antikatholſkim (njepſchecźelſkim) piſmam a
pſchecźiwo ſchulam bjez wěrywuznacźa. Pſchichodne lěto budźe najſkerje
we Wrótſławje zhromadźizna.

Schwajcaŕſka. W Surſee w kantonje Lucern wotdźeržachu 25. a 26. auguſta
towaŕſtwa ſchwajcaŕſkich katholikow hłownu zhromadźiznu pod
pſchedſydſtwom grofy Schever-Boccarda. Bamžowy nuncius k. Agnozzi
pocžeſcźi zhromadźiznu ze ſwojej pſchitomnoſcźu a dźeržeſche pſchi tej
pſchiležnoſcźi ſwjedźeńſku Božu ſłužbu. Biſkop z Baſela, do kotrohož
diöceſy Lucern ſłuſcha, póſła zhromadźiznje z Kiſſingſkich kupjelow,
hdźež ſo wuſtrowja, ſwoje pſchecźo a požohnowanjo. Wuradźowane buchu
woſebje nabožne a towaŕſtwowne praſchenja naſchoho cžaſa. Wjele
ſpodobanja namakachu rycže wo koncilu, wo ſwobodźe cyrkwje, wo žadanym
ſwjatoprajenju Mikławſcha z Flüe, wo katholſkej horliwoſcźi, wo
podpjeranju khudych, wo rozſchěrjenju dobrych knihow, wo rjemjeſlniſkich
towaŕſtwach, wo jednotach ſ. Vincenca atd. Tež buchu pſchitomni
zwjeſeleni pſchez horliwy liſt, z kotrymž towaŕſtwo „italſkeje
młodoſcźe“ w Bologni ſwojim ſchwajcaŕſkim bratram ſwoje poſtrowjenja a
pſchecźa póſła. Katholſcy z Němſkeje běchu pſcheproſchenjo k
zhromadźiznje w Düſſeldorfje póſłali. Woſebje rycžachu tež někotſi
zaſtupnicy „Piusowych towaŕſtwow“, kotrychž je tam pſchez 200. Rycže na
zhromadźiznje běchu němſke, francózſke a italſke, kotrež ſu we
Schwajcaŕſkej zaſtupjene. Pſchichodne lěto budźe zhromadźizna we
Freiburgu.

Pólſka. Z Cženſtochowy piſaja: Pucźowarjow k hnadnomu měſtej na „Jaſnej
horje“ bě lětſa wjacy, hacž ſmy ſo nadźecź móhli. Na 30,000 pſchińdźe ze
wſchěch ſtronow Pólſkeje, tež z Litwy, Galiciſkeje, Póznanſkeje,
Schlezynſkeje atd., zo bychu tudy pſchez macźeŕ bożu ſwoje próſtwy k
naſchomu zbóžnikej ſłali. Běchu wſchě <pb n="143"/>powołanja zaſtupjene
a wuhladachmy bohate zemjanſke knjenje pódla khudych burow, kotrymž bě
nuza z wocžow widźecź. Cyrkej ſama bě jara ſwjatocžnje wuhotowana; kóždy
wołtaŕ bě nowu pychu pſchidóſtał; khapałka pak, we kotrejž ſo ſ. Marija
woſebje cžeſcźi, zyboleſche ſo wot drohich kamjenjow, ſlěbra a złota,
kiž je tam katholſka darniwoſcź wot ſtarych hacž na naſche cžaſy
woprowała. Pohlad do tuteje khapałki bě zawěrno hnujacy. A dokelž ani
měſtacžko ani klóſchtyr cžródy cuzych hoſpodowacź njemóžeſche,
wotpocžowachu tyſacy w nocy pod hołym njebjom. Běſche-li tež někotry
ducy po pucźu tradał, dha pſcheſta ſo tajke, hdyž pucźowarjo do naſchoho
měſtacžka zaſtupichu; tu dawaſche ſo jim, ſchtož móžachmy na cyrobje
ſami parowacź. Tajki proceſſion je zjawny proteſt napſchecźo myſli
njewěriwych. zo je wěra a nabožniſtwo we wutrobje katholſkoho luda haſła
a njech tola bože dla njewěrja, zo je ſo hižom cyły ſwět we jich łžach
potepił.

Z Warſchawy. Kak ſo we Pólſkej a Litwjanſkej katholſtwo pſcheſcźěha, je
znate; ſłyſchcźe nowy a zrudny dopokaz. Hižom pſched někotrymi lětami
zanknychu ſo cyrkwje wokoło měſta Radoskowic a zafarowachu ſo do ſamoho
měſta. Tu dóſtanje na dobo tamniſchi faraŕ Karwowſki wot generala
Potapowa z Wilna wopiſmo, zo ma podpiſacź, zo we joho woſadźe žadyn
katholik wjacy njeje. Dokelž wón hako ſwědomity paſtyŕ ſwojich duſchow
to cžinicź njemóžeſche, wotſadźi joho general, daſche joho do Wilna
wotwjeſcź a poſtaji tam druhoho duchownoho, kiž po joho woli ſcžini. Na
to bu cyrkej zanknjena a wſchitka katholſka boža ſłužba krucźe zakazana.
Karwowſki ſmědźeſche drje ſo pozdźiſcho wrócźicź a joho zaſtupnik bu
zaſy pſcheſadźeny. Tola njeſmě k. Karwowſki ani kſchcźicź, ani
pohrjebacź, ani kemſche dźeržecź, dokelž je podpiſane, zo we wokolnoſcźi
nicžo wjacy katholſke njeje. Tutón wukaz rubi 2600 duſcham duchownſke
zaſtaranjo a wuſtaji je wabjenjam k pſcheſtupjenju do ſchismatiſkeje
cyrkwje.

Italſka. Swodobne murjeŕſtwo je tu jara rozſchěrjene. Hłownej loži (loža
woni ſwoje zhromadżiſchcźo mjenuja) we Florencu je 150 loži poddatych, z
kotrychž 21 we wukraju ſkutkuja, woſebje w Egiptſkej a Turkowſkej.
Neapel ma 7 loži, Palermo 7, Florenc 4, Venedig, Genua a Milano po 2; w
Sicilſkej je z cyła 20 loži, we Venedigſkej 4, w Sardinſkej 6, w
Lombardſkej 5 a w Piemontſkej tež 5.

Z Roma. Lětſa wotkryte marmorowe pokłady we emporiu ſu hiſchcźe jara
bohate; we poſlednim cžaſu pſchenjeſe ſo na 800 tajkich žadnych
kamjenjow do jenoho vatikanſkich dworow, hdźež ſo pſchetrjebaja pſchi
wutwarjenju. Hižom 26 cyrkwjow je w ſamym Romje z tutym marmorom pſchi
jich wuporjedźenju wudebjenych. Z blizka a z daloka je naſch ſwjaty wótc
na 120 próſtnych liſtow wo marmor za nowe a ſtare cyrkwje dóſtał, a
dopjelni ſo po žadanju Piusa ♣IX.♠ kóžda próſtwa, kaž daloko pokłady
doſahaju. Wóndy ſadźi Jendźelcžan na tajki kamjeń 50,000 frankow, nimale
12,000 tol. Joho žadanjo wozjewi ſu ſwjatomu wótcej, ale wón wotmołwi:
My drje ſmy khudźi, ale pſchedawacź tohodla njebudźemy; my rozdawamy
radſcho naſch marmor darmo, zo bychmy cyrkwje wſchěch krajow z nim
pyſchicź móhli.

Z Roma. Měſto Rom ma nětko 220,532 wobydlerjow, mjez nimi 32 kardinalow,
26 arcbiſkopow a biſkopow, 1366 ſwětnych duchownych, 2959 mnichow, <pb
n="144"/>2256 klóſchtyrſkich knježnow, 831 ſeminariſtow, 10,207 wojakow,
637 proteſtantow, 4682 židow.

Z Roma. K pſchihotowanju a pſchiprawjenju měſtnoſcźow za wuſtajeńcu
cyrkwinſkich wěcow w cžaſu koncila je bamž 20,000 frankow wuſtajił.
Wuſtajeńca budźe w kſchižnej khódbje karthauſkoho klóſchtra pſchi
ſtarych Dioklecianowych kupjelach. My tule měſtnoſcź derje znajemy a
dopomnimy ſo rad na te kraſne 100 ſtołpow, kiž tu khódbu tworja.

Z Roma. Za wyſoki ſtołp, kiž budźe k dopomnjecźu na koncil ſtajeny, je
hižo zakład (grunt) wukopany pſched cyrkwju ſ. Pětra ♣in Montorio;♠
tónle wopomnik dyrbi pſched ſkóncženjom koncila hotowy bycź, zo bychu
cyzy biſkopja poſwjecźenju pſchitomni bycź móhli.

Połodniſcha Amerika. W republicy Chile, hdźež běſche katholſki duch
woſłabnył a zaſpanoſcź w nabožniſkich wěcach knježeſche, załožuja ſo
nětko tež we Santjago, Koncepcionje a druhich měſtach towaŕſtwa młodych
a najbóle woſobnych mužow, kiž chcedźa prawa katholſkeje cyrkwje pſched
knježeŕſtwom a druhdźe zakitacź. Woni podpjerachu nowowuzwolenoho
biſkopa we Serena, hdyž wón pſchecźiwo nacźiſkej pſchiſahi
proteſtirowaſche, kajkuž bě jomu knježeŕſtwo pſchedpołožiło.

Połnócna Amerika. W New-Orleanſu bu w juliju zakładny kamjeń połoženy za
wuſtaw ſotrow wot prědkwidźiwoſcźe (♣Sisters of Providence♠), kotrež
wocźehnjenjo khudych indianſkich (brunych) holcžkow wobſtaraja.

(Spodźiwne wumoženjo 11 lětnoho hólcžeca) piſche ſo z Obervolkacha we
Bajerſkej. Wón poda ſo mjenujcy do zwónicy, zo by tam z cyłej mocu
zwonił. Na dobo pak pſchetorhny ſo khapa, na kotruž je zwón
pſchiwjazany, ſchpała (Schwengel) praſny do hólcžeca a cźiſny joho
pſchez wuhlado na cyrkwinu tſěchu, po kotrejž ſo wón dele ſuwaſche a tak
zbožownje na zemju padny, zo ſebi dale žaneje ſchkody njeſcžini, hacž
ruku złama. Wón běžeſche ſam domoj. To běſche zawěrno zakitanjo pſchez
jandźela pěſtona!

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1869: 267. gymnaſiaſt Jan Jurij Nowak z Prahi; 268.
Madlena Žurec ze Słoneje Borſchcźe; 269. ſchtudent duchownſtwa Guſtav
Jurij Kubaſch z Prahi.

Na lěto 1868 zapłacżi: 356. J. J. Nowak.

Dobrowólne dary: M. Ž. z B. 10 nſl.

Smilne dary (k dalewobſtaranju): 20 nſl. z Wotrowa za zawoſtajenych po
zaſypnjenych w plauenſkim grundźe.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźenaj: Jan Bruno, ſ. bětnarja Gruhla z B.; Auguſta
K., dź zankaṙſkoho Seidela z B. — Wěrowanaj: Pětr Mit, měſchcźan a
khěžnik a Marija Madlena Brylec z Hrubjelcžic.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 19. 2. oktobra 1869. Lětnik 7.♠

Cžohodla hanja w naſchim cžaſu klóſchtry?

Někotre měſacy dołho cžini ſo žałoſna hara we wſchelakich nowinach a
ludowych zhromadźiznach napſchecźo klóſchtyrſkim wuſtawam. Zda ſo, hako
tele herjekanjo a ſchcźuwanjo napſchecźo klóſchtram njeby chcyło prjedy
pſcheſtacź, doniž wſchě klóſchtry zběhnjene njejſu. Kóždy rozomny
cžłowjek dyrbi ſo praſchecź: Schto dha je wina tejele wulkeje hary a
tohole zakhadźenja napſchecźo klóſchtyrſkomu žiwjenju? Su dha z jenym
dobom wſchě klóſchtry někomu něſchto zło cžinili? ſu dha wone něcžeje
prawo ranili? Nic te najmjeńſche zło njejſu nikomu cžinili, wjele wjacy
wopokazuja wone wjele dobrotow najbóle tym, kiž wokoło klóſchtra bydla.
Znate je wſchitkim, zo wobydlerjo klóſchtrow nic jenož pſchez dźerženjo
evangelſkich radow a ſtatutow ſo k wjetſchej doſpołnoſcźi prócuja, ale
zo wone tež pſchez jałmožnudawanjo, pſchez wucženjo dźěcźi, pſchez
wothladanjo khorych wjele dobroho cžłowjekam wopokazuja. — Tale hara,
tele zakhadźenjo napſchecźo klóſchtram dyrbi druhdźe ſwoje korjenje
měcź. Zo bychmy zhonili, zwotkel tele njepſchecźelſtwo napſchecźo
klóſchtyrſkim rjadam pſchińdźe, dyrbimy ſebi tych cžłowjekow wobhladacź,
kiž tak njemdrje cžinja a z cyłej hubu blawkaja napſchecźo klóſchtram.

Najwjacy wot tajkich, kiž ſu połni njepſchecźelſtwa napſchecźo
klóſchtram, pſchiſłuſcha k tym, wot kotrychž ſo prajicź hodźi, zo
njewjedźa, ſchto cžinja. Wot młodoſcźe ſem ſu huſto hanicź a ſwarjecź
ſłyſcheli napſchecżo klóſchtyrſkim rjadam, ſu cžitali we hubjenych
knihach wěcy a powjedanja wo klóſchtyrſkim žiwjenju, zo jich hrózba
napadnje, ſu ſebi pſchez to jene ſcherjenjo do hłowy ſtajili, napſchecźo
kotromuž ſo nětk wobaraja, hdyž na klóſchtry rycž pſchińdźe. Cźile
ludźo, kiž cžas žiwjenja žadyn klóſchtyr widźeli njejſu, wjele mjenje
klóſchtyrſke žiwjenjo, dadźa ſo wot druhich cžłowjekow, kiž wjedża,
ſchto cžinja, napſchecźo klóſchtram ſchcźuwacź. Cźi najhórſchi
njepſchecźelowje klóſchtrow ſu mjenujcy cźi, kiž ze pſchemyſlenej
lózo<pb n="146"/>ſcźu napſchecźo klóſchtram zakhadźeja. Tole ſu cźi
wotrjeknjeni njepſchecźelowje kſcheſcźanſkeje wěry a kſcheſcźanſkoho
žiwjenja. Woni wjedźa derje, zo ſu klóſchtry ſylne hrody, twjerdźizny
katholſkeje wěry, zo we klóſchtrach kſcheſcźanſke žiwjenjo ſo haji a
evangelſke rady ſo dźerža hako ſrědki wjetſcheje doſpołnoſcźe, a tohodla
zakhadźeja z njemdrej złóſcźu napſchecźo tymle wuſtawam katholſkeje
wěry. Woni ſebi myſla, hdyž ſu klóſchtry powalili, zo budźa potom lóžo
cyłu katholſku wěru zahnacź móc.

Druzy njepſchecźelowje klóſchtrow maja ſwojej wocži złoženej na
klóſchtyrſke kubła. Klóſchtyrſke žiwjenjo tajkim žadyn cźerṅ we wocžach
njeje, ale jenož te kubła a bohatſtwa, kotrež po jich měnjenju klóſchtry
wobſynu. Woni ſebi myſla, zo budźa ſo, hdyž budźa klóſchtry zběhnjene,
potom dźělicź móc do jich kubłow abo zo jim něſchto wot tohole zamoženja
pſchipadnje. Tola cźile wbozy ludźo njech nam praja, hdźe je ſo to ſtała
pſchi zběhnjenju klóſchtrow? Njech tola tajcy do Italſkeje du, hdźež ſu
klóſchtry zběhnjene, a njech ſo praſcheja, ſchto je lud z tym dobył;
woni zhonja, zo runje tam lud pſchez dawki ſo žałoſnje pocźiſchcźuje a
zo tam wulka njeſpokojnoſcź knježi. Stari khudźi ludźo a druzy wokoło
Noweje Cale w Delnjej Łužicy a Trebnic (w Schlezynſkej) ſpominaja
hiſchcźe dźenſniſchi dźeń na rjane cžaſy, hdyž tam klóſchtyr hiſchcźe
wobſtejeſche. Ja njecham rycžecź wot toho, zo je branjo cyrkwinſkich a
klóſchtyrſkich kubłow rubjenſtwo a we ſydmej kazni tak derje zakazane,
kaž rubjenſtwo abo paduſtwo kóždoho druhoho kubła.

Potom hiſchcźe ſu tajcy njepſchecźelowje klóſchtrow, kiž we mjenje
ſwobodnoſcźe (frejoty) napſchecźo klóſchtram zakhadźeja. Cźile praja:
klóſchtry za nětcžiſche cžaſy wjacy wužitne njejſu, haj wone ſu
ſchkódne; pſchetož pſchez klóſchtyrſke ſluby ſo cžłowjekam ſwobodnoſcź
wozmje. Tola cźi, kiž tak bledźa, njejſu žani pſchecźelojo ſwobodnoſcźe,
ale ſu pſchecźelojo tyranſtwa za katholſkich. Woni chcedźa, zo bychu
wſchitcy tak zmyſleni byli, kaž woni zmyſleni ſu, jenož tajkim pſcheja
woni wſchu ſwobodnoſcź. Ale nam katholſkim bychu woni rady ſwoje
knjejſtwo cžucź dali. Woni žadaja za ſebje ſwobodnoſcź we zjednocźenjach
abo towaŕſtwach; hdyž pak my katholſcy po tych radach, kotrež je
Khryſtus hako ſrědki wjetſcheje doſpołnoſcźe dał, žiwi bycź chcemy we
klóſchtyrſkich zjednocźenjach, dha ma tajkich ſwoboda (frejota) kónc.
Woni žadaja ſo hotowacź a draſcźicź po najnowſchich a druhdy prawje
ſměſchnych módach, tola pſchiſtojna draſta klóſchtyrſkich woſobow
(parſchonow) pſchinjeſe jich k ſměcham. Za tajku ſwobodnoſcź, kajkuž nam
cźile wuwołani falſchni liberalni (ſwobodnozmyſleni) dacź chcedźa, ſo my
podźakujemy. My žadamy ſwobodnoſcź tež za nas, zo móže kóždy po ſwojej
wěrje žiwy bycź. We połnócnej Americy knježi ſwobodnoſcź; tam žane
intolerantne (njeznjeſliwe) zakonje klóſchtry njezběhaja, ale kóžde
wěrywuznacźo wužiwa tam doſpołnu ſwobodnoſcź. Tam pak tež klóſchtry
wſchelakich rjadow kcźěja a lěto wot lěta pſchiſpori ſo tam mnohoſcź
klóſchtrow. Haj tam ſo nic jenož załoženju klóſchtrow žane zadźewki
njeſtajeja, haj tež mytuje z nadobnymi darami ſwětna wyſchnoſcź
žohnowane ſkutkowanjo klóſchtyrſkich rjadow. We New-Yorku je na
pſchikład měſchcźanſka rjada klóſchtrej jeſuitow tyſacy dolarow dała (mi
ſo zda 12,000) za to, zo běchu duchowni z tohole rjada hako pólni
kapłanowje we cžaſu poſlenjeje tamniſcheje wójny we wójſtwje ſłužili.
Kak wólbyr<pb n="147"/>nje rycža potajkim tajcy njepſchecźelojo
klóſchtrow, hako njebychu ſo klóſchtry znjeſli ze ſwobodnoſcźu!

Kaž je znate, cžini ſo tež hara napſchecźo tymaj dwěmaj klóſchtromaj,
kiž we Łužicy ſtaj. Ja ſebi myſlu, zo je na cžaſu, zo my katholſcy
Serbja ſo wuprajimy, kak ſmy wo tym zmyſleni. Dokelž tale wěc tež na
ſejmje (Landtagu) k rycži pſchińdźe, dha chcemy pſchez podpiſanjo jeneje
peticije, kotraž na ſejm ſo poſcźele, wuprajicź, zo ſtaj naſchej dwaj
klóſchtraj, kiž po zakonju wobſtejitaj, katholſkej fundaciji
(Stiftungen), zo dyrbitaj ſo tajſamaj po woli fundatora zdźeržecź, zo
ſtaj tajle klóſchtraj za cyłu wokolnoſcź jara wužitnaj, zo my hako
katholſcy, kiž po zakonju rune prawo z druhimi wobſynjemy,
proteſtirujemy napſchecźo kóždomu ranjenju naſchoho prawa, tohodla tež
napſchecźo zběhnjenju klóſchtrow, kiž ſu katholſke wuſtawy atd.

Słowo katholſkim krajanam a Serbam.

Krajenjo! Serbja! Naſchi a naſcheje katholſkeje wěry njepſchecźelowje
hibaja ſo mócnje we ludowych zhromadźiznach a peticijach (kotrež do
naſchich katholſkich domow pſchinjeſcź ſo hižo ſkhroblichu), zo bychu po
móžnoſcźi nam naſch poſleni a jenicžki klóſchtyr rubili. Tohodla je
najwyſchſchi cžas, zo ſo tež my ze ſpanja zběhnjemy a ſebje ſamych a to
ſwoje wobaramy, jeli nic bóle, dha tola runje z tajkej zmužitoſcźu a
wutrajnoſcźu, z kajkejž naſchi njepſchecźelojo je nadpaduja. Mamy
wſchitku pſchicžinu (winu) a pſchiſłuſchnoſcź, zo to cžinimy.

Mamy pſchede wſchěm pſchicžinu; pſchetož komu wot nas je klóſchtyr
ſchkodu cžinił? Schtó wot nas změje wužitk wot zběhnjenja klóſchtra? Kak
wjele khudych a z njezbožom domapytanych, kotſiž dotal w klóſchtrje
kóždy cžas po móžnoſcźi pomoc namakachu, bychu po joho zběhnjenju pſched
wrotami podarmo po pomocy ſo wobhladowali, hdy bychmy tudy (kaž to we
jara wjele zběhnjenych klóſchtrach woprawdźe je) na joho měſcźe ſnadź
kaſerny abo jaſtwa abo někajku fabriku měli, ſchtož wſchitko jenož k
duchownomu ſkaženju wokołnoſcźe ſłuži, a nic k zbožu a žohnowanju, kaž
to nětko z klóſchtrom je. A hdyž je w naſchim cžaſu hižo někotrymžkuli
jara njelubo, hdyž dźowka ſerbſkeju ſtarſcheju w klóſchtrje pſchiſtup
namakacź njemóže, kak budźe hakle potom, hdyž z cyła žadyn klóſchtyr jim
tudy wotewrjeny ſtacź njebudźe? Tohodla, lubi krajenjo, mamy pſchicžinu,
po móžnoſcźi ſobuſkutkowacź, zo by klóſchtyr w naſchej ſrjedźiznje
zdźeržany woſtał.

Mamy pak tež pſchiſłuſchnoſcź, zo to cžinimy. Najprjedy 1. je
pſchiſłuſchnoſcż wěry a nabožnoſcźe za nas, zo po móžnoſcźi ſo prócujemy
klóſchtyr zdźeržecź, tule ſchulu wěry, póccźiwoſcźe a pobožnoſcźe, k
cžeſcźi Božej, k lěpſchomu katholſkeje wěry a k naſchomu ſamſnomu
wužitkej.

Potom 2. žada to wot nas cžeſcźownoſcź naſchich prjedownikow a naſcha
ſamſna cžeſcź. Pſchez 100 klóſchtrow je ſo w cžaſu tak mjenowaneje
reformacije w Sakſkej zhubiło, a cžohodla? Dokelž bu wokoło nich
wſchitko proteſtantſke. Naſch klóſchtyr pak je woſtał, dokelž naſchi
ſerbſcy prjedownicy, kotſiž wokoło njoho bydlachu, pſchi katholſkej
wěrje woſtachu a pſchez to klóſchtyr ſamón zdźeržachu. Serbja! kra<pb
n="148"/>jenjo! njedajmy tomu pſchez naſchu liwkoſcź zaṅcź, ſchtož
naſchi wótcojo w tak cźežkich a zrudnych cžaſach podpjeracź, zakitacź a
zdźeržecź wjedźachu. Tajka liwkoſcź by nam zawěrno pſched Bohom a
rozomnymi cžłowjekami mało cžeſcźe pſchinjeſła.

Dale 3. žadatej to wot nas rozom a luboſcź k bližſchomu. Nichtó njeſmě
změrom pſchihladujo ſwojoho ſuſoda wot rubježnikow wurnbicź dacź, hewak
pſchińdźe jara lochko tež na njoho rjad. Njepſchecźelojo, kiž nětko
klóſchtyr w naſchej ſrjedźiznje pſchimaja, njewobhladuja to hako ſwoje
poſlenje dźěło, ale hako bližſchu krocžel k jich wotmyſlenomu kóncej;
hiſchcźe wjele radſcho bychu woni naſchu cyrkej a naſchu wěru, haj cyłe
wot Boha zjewjene (poſitione) kſcheſcźanſtwo zanicžene widźeli. Djabołej
pak njeſměmy dobrowólnje ani porſt poſkicźicź, ale dyrbimy bórzy pſchi
ſpocžatku ſo ſpjecżicź.

Skóncžnje 4. napomina nas k tomu zjawna njeſprawnoſcź, kotruž pſchez
zadźerženjo naſchich njepſchecźelow zhonimy. Krajny zakoń nam praji, zo
mamy my katholſcy rune prawo z proteſtantami. Njech tohodla katholik
ſpyta, ſo do proteſtantſkich naležnoſcźow měſchecź a pola nich něſchto
zahanjecź — wězo njecżini to žadyn ſprawnje zmyſleny proteſtant
napſchecźo nam katholikam —; tola tamni mjenowani njepſchecźelowje
měſcheja ſo do najznutskowniſchich naležnoſcźow naſcheje wěry, hdyž
chcedźa nam naſche klóſchtry wzacź. Kak mamy wo klóſchtrach myſlicź,
wucži nas naſcha katholſka cyrkej, wo tym njetrjebamy žane rozſwětlenjo
wot falſchnych profetow.

To dha ſu, lubi krajenjo, hłowne pſchicžiny, kiž nas pohnuwaja, za
zdźerženjo klóſchtra wſchitko cžinicź, ſchtož w naſchich mocach ſteji.
Póſcźelmy tohodla my katholſcy (kotſiž ſmy wo tutej wěcy ſobu rycžecź
powołani a pſchede wſchitkimi ſłyſcheni bycź zaſłužimy) tež ze ſwojeje
ſtrony peticiju (próſtwu) na ſejm (landtag), w kotrejž proſymy, zo by ſo
nam, kiž my kaž wſchitcy druzy dawki a wojakow za kraj dawamy, po prawje
a prawdźe ſtało napſchecźo naſchim njepſchecźelam, zo by nas knježeŕſtwo
(regierunga) w naſchej wěrje a we wſchitkim, ſchtož k njej ſłuſcha a z
njej hromadu wiſa, zakitało a potajkim tež naſchej klóſchtraj we ſakſkej
Łužicy zdźeržało.

W naſtupanju tuteje peticije je nětko kȯždy katholſki Serb (kaž běſche
to tež pſchi adreſſy na ſwjatoho wótca k jubileju 11. hapryla t. l.),
kotryž je 21 lět ſtary, lubje proſcheny, zo by ju podpiſał, kajkohožkuli
je powołanja. Cželadnicy, kotſiž ſnadź runje doma njejſu, hdyž poſoł z
peticiju pſchińdźe, ſu proſcheni, zo bychu ſwojomu hoſpodarjej połnomoc
k podpiſanju w jich mjenje dali.

Wopomń kóždy, zo ſo prócujemy za ſwoju wěru, za prawo a prawdu a cžiń
hako katholſki kſcheſcźan po ſwojej pſchiſłuſchnoſcźi a po ſwojim
ſwědomju.

♣P.♠ Innoceuc Jawork, kapłan w klóſchtrje. — M. Cžorlich, kubleŕ w
Jaworje. — Michał Hanuſch, korcžmaŕ w Jaworje. — Mikławſch Wawrij,
kubleŕ w Jaworje. — Michał Zarjeńk, gmejnſki prědkſtejeŕ w Jaworje. —
Bernhard Berger, hoſcźeńcaŕ a hornjołužiſki zapóſłanc. — Jurij Wawrik,
młynk a gmejnſki prědkſtejeŕ w Kanecach. — Michał Hórnik, kapłan a
redaktor w Budyſchinje.

<pb n="149"/>

Wo nadpadach na klȯſchtry.

Njepſcheſtawace falſchne wobſkoržowanjo klóſchtrow pſchez někotre nowiny
je naſchu ſwětnu wyſchnoſcź k tomu donucźiło, zo je naſchej klóſchtraj
pſchez kommiſſara pſchepytacź dało. Tola z tym, ſchtož ſtaj kommiſſaraj
po prawdźe wozjewiłoj, ſo njepſchecźelojo hiſchcźe njeſpokojichu; woni
powołachu na njedźelu 19. ſeptembra w cirkusu w Dreždźanach ludowu
zhromadźiznu (pſchiſchło bě na nju wokoło 4000 ludźi), hdźež klóſchtry
za ſtraſchne a ſchkódne wuprajichu a wobzanknychu, zo maja ſo krocžele
cžinicź k zběhnjenju ciſtercienſkeju klóſchtrow w naſchej Łužicy. My
wobžarujemy, zo je knježeŕſtwo tajku zhromadźiznu dowolicź dyrbjało,
kotraž mějeſche ſobu te wotpohladanjo, zo by wozjewjene wuſudźenjo
knježeŕſtwa w naſtupanju naſcheju klóſchtrow z njedowěru woſłabiła a tak
měnjenjo luda kazyła. Tohodla je na cžaſu, katholikow kedźbnych
ſcžinicź, na cžo tamni nowinarjo a rycžnicy dźěłaja, kaž tež mjenje
rozwucženym tu žałoſnu njewědomnoſcź, kotraž we hłowach njepſchecźelow
pſchi nadpadach na klóſchtry knježi, trochu rozeſtajecź. Cźile
njepſchecźelojo rycža a piſaja wo wěcach, wo kotrychž cyle nicžo
njerozymja; a njewucženy lud woła jim ſławu a wuſměſcha ſobu, ſchtož
tohorunja njerozymi. Tak ſu tež w Dreżdźanach njerozom pſchi nadpadach
na klóſchtry bledźili a za to hrimotacu ſławu doſtawali.

1. Wěſty ♣Dr.♠ Döhn prajeſche w ſwojej zawodnej rycži (pſchirunaj
dreždźanſke nowiny abo tež Bautzner Nachrichten, cžiſło 219), zo z cyła
nima te wotpohladanjo, w ſwojej rycži wo klóſchtrach pſchecźiwo
katholſkej cyrkwi wuſtupowacź. Podobnje rycžeſche tež pſchedſyda
zhromadźizny, ♣Dr.♠ Delbrück, kaž by ſměł klóſchtry hanicź, bjez toho zo
by naſchej ſwjatej cyrkwi kſchiwdu cžinił. Ale njewěſtaj taj knjezaj, zo
ſchtóž zarjadowanja cyrkwje pſchima, ju ſamu pſchima? Wſchak je
wěrywucžba cyrkwje, zo je nježenjenſtwo abo knježniſtwo, kajkež w
katholſkich klóſchtyrſkich rjadach wobſteji, něſchto doſpołniſche dyžli
mandźelſtwo a zo te tſi klóſchtyrſke ſluby (dobrowólna khudoba, ſtajna
cžiſtota a doſpołna poſłuſchnoſcź pod duchownym wyſchſchim) nabožne
žiwjenjo powjetſcha, kajkež tohodla cyrkej kóždy cžas pſchipóznacź a
dowolicź dyrbi. Hdyž potajkim cyrkej klóſchtyrſke žiwjenjo joho wyſokoho
wotpohladanja dla, kiž žane druhe njeje dyžli doſpołnoſcź, pſchidacź
dyrbi, njepſchima potom woprawdźe ju ſamu, ſchtóžkuli žiwjenjo w
klóſchtyrſkich rjadach nadpaduje? — Zo klóſchtry kóždy cžas ſobu k
cyrkwi ſłuſchachu, wucža nas dale ſtawizny. Cžohodla wobrocźachu ſo
khěžorowje a kralowje pſchi załoženju klóſchtrow pſchecy na cyrkej, zo
bychu dowolnoſcź k tomu doſtali? Cžohodla ſteja w nowiſchich cžaſach we
konkordatach bjez cyrkwju a jednotliwymi krajemi poſtajenja, kiž
załoženjo abo wobſtacźo wſchelakich rjadow naſtupaja? Cžohodla
wobhladowaſche cyrkej pſchecy a woſebje pſchi zawjedźenju a wobkrucźenju
kſcheſcźanſtwa załoženjo rjadow a klóſchtrow hako wažny nadawk, a
cžohodla hrožeſche wſchitkim z wuzanknjenjom, kotſiž z hrubej mocu
klóſchtyrſke kubła na ſo ſcźahnychu? Jenož tohodla, dokelž ſu klóſchtry
cyrkwine wuſtawy, kotrež k njej ſłuſcheja a tohodla wot njeje zakitane
buchn. Hdyž potajkim k. Döhn na naſchej knježnjacej klóſchtraj
ſwarjeſche, je wón nic jenož jej pſched ſwojimi poſłucharjemi <pb
n="150"/>wohanił a tych ſamych k prócowanjam za zběhnjenjo klóſchtrow
wubudźał, ale wón cžinjeſche to ſamo w ſwojej njewědomnoſcźi tež
pſchecźiwo katholſkej cyrkwi a wěrje. Wón drje prajeſche, zo klóſchtry k
cyrkwi njeſłuſcheja, dokelž ſu ſtarſche dyžli kſcheſcźanſtwo a cyrkej, a
ſpytowaſche to Dreždźanſkim narycžecź abo nałžecź. Ale z tym je wón
ſwoju wěc pohórſchił. Jeli mjenujcy klóſchtry njejſu kſcheſcźanſke, ale
pohanſke wuſtawy (inſtituty), kiž je po joho hłupym měnjenju bamž z
Tibeta w Aſii pſchenjeſł, dha hani wón hiſchcźe hórje nic jenož cyrkej,
kotraž klóſchtyrſtwo załoži, ale tež wſchitke knježeŕſtwa (regierungi),
kotrež cyrkwinſke rjady dotal zakitowachu. Wón hani hłowu naſcheje
ſwjateje cyrkwje, wón hani najwucženiſchich a najſwjecźiſchich mužow,
kotſiž ſu rjady załožili, w nich žiwi byli a tak cžłowjeſtwu poſłužili,
wón hani wjeŕchow zańdźenoſcźe a pſchitomnoſcźe, kotſiž ſu klóſchtry
załoželi, w ſwojim kraju dowolili abo zakitali, dokelž ſu z tym po joho
měnjenju pohanſtwo ſpěchowali. Wón hani tež Sakſku, dokelž wona hižo
pſchez 200 lět we Łužicy dwaj tajkej, nětko pſchez 600 lět ſtaraj
„pohanſkaj“ inſtitntaj cźeŕpi, kaž je prjedy cžěſkomu kralej ſlubiła;
wón hani wěru ſwojich katholſkich krajanow, ſchcźuwa pſchecźiwo jich
wuſtawam a nadpaduje jich rune prawo, jich ſwobodu ſwědomja a
nabožniſtwa (wěrywuznacźa), kotruž ſmědźa woni w Sakſkej w tej ſamej
měrje žadacź, kaž k. ♣Dr.♠ Döhn a joho pſchiwiſnicy! (Pokracžowanjo.)

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Kaž ſo nam powjeda, noſy ſo peticija pſchecźiwo klóſchtram
tež do katholſkich domow. Naſchi katholſcy lndźo njebudźa ju
podpiſowacź, ale pokazaja tym durje, kotſiž z tajkej peticiju pſchińdu!

Z klóſchtra Marijnoho Doła. Tudomny inſtitut za ſyrotki, w kotrymž je
nětko 26 ſchuleŕſkich holcžkow, je do domu z boka abtownje (abtei)
pſchepołoženy, hdźež ſu jara pſchihodne ſtwy z nowa pſchiprawjene.
Prědkſtejicźeŕka tohole inſtituta, kotryž je wulka dobrota woſebje za
tamniſchu wokolnoſcź, je jena z klóſchtyrſkich knježnow.

Z Wotrowa. Na 19. oktobra budźe ſto lět, zo je Wjacſław Mójzes Kobalc
tudy adminiſtraturu (wobſtaranjo božich ſłužbow) naſtupił. Tehdom (w
lěcźe 1769) bu tež twar naſcheje farſkeje cyrkwje zapocžaty a w lěcźe
1772 dokoncženy. Njeboh Kobalc je tudy z cyła 43 lět (najprjedy
naſtupiwſchi hako adminiſtrator a ſchtyri lěta pozdźiſcho hako faraŕ)
był. — Naſchej farſkej ſchuli je njeboh Hans Ducžman tudy 200 toleri za
khude dźěcźi wotkazał a toho runja 150 toleri k wobſtaranju wjetſchich
zwonow. — Do naſcheje woſady ſu pſched lětami tež zafarowane: Neudorf,
Jělicy, Njeradecy a Nowe Měſto. Pſchipokazani pak ſn ſem katholſcy z
Porchowa, Ramnjowa, Frankenthala, Brětneje, Halſchtrowa, Jědlowa,
Protyca, Połcžnicy atd. Wſchěch zafarowanych a pſchipokazanych je po
poſlenim ludalicženju 620.

<pb n="151"/>

Z pruſkeje Łuźicy.

Z Kulowa. Na 3. oktobra, to je: prěnju njedźelu oktobra, wobeńdźe ſo we
naſchej kulowſkej farſkej cyrkwi ſwjedźeń ſwjatoho rózarija z doſpołnym
wotpuſkom pſchez cyły tydźeń za bratrow a za ſotry Marijnoho
arcbratſtwa, kiž k ſwjatej ſpowjedźi a k ſwjatomu woprawjenju dźeja.
Tónſamſny dźeń, kaž tež njedźelu za tydźeń (na kermuſchu), woſwjecźa ſo
pſchi Marijnym wołtarju po dopołdniſchich božich ſłužbach a po ſerbſkim
prědowanju pacźeŕki a ſkapuliry. Schtóž chce pacźeŕki a ſkapulir
woſwjecźene a žohnowane měcź, dyrbi je tehdy we rukomaj dźeržecź, a
ſchtóž chce ſwój ſkapulir wobwjeſcheny měcź, dyrbi potom k ſwjatomu
Marijnomu wołtarej pſchiſtupicź. Horjewzacźo a zapiſanjo do bratſtwow
ſwjatoho rózarija a ſwjatoho ſkapulira ſo na farje ſtanje, hdźež tež
kóždy zapiſany bratſku cedlku we ſerbſkej abo němſkej rycži doſtanje. We
zańdźenym lěcźe 1868 běſche do arcbratſtwa ſwj. rózarija 129 a do
bratſtwa ſwj. ſkapulira 524 zapiſanych. Wobě dwě bratſtwje ſtej
załoženej k cžeſcźi ſwjateje knježny a Macźerje Božeje Marije, zo by
wona k pomocy ſtała tym, kiž pola njeje wucźek pytaju a jeje zaſtupnym
próſtwam ſo nutrnje porucžeja.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Z Barlina. Tudy bu 12. ſeptembra zhromadźizna pſchecźiwo klóſchtram
dźeržana. Tola wona ſo njeporadźi, dokelž běſche tež wjele wutrobitych
katholikow we prawym cžaſu pſchiſchło, kotſiž poſtajenju namjetowanoho
„liberalnoho“ pſchedſydy pſchez ſwoje ſobuhłoſowanjo zadżewachu.
Barlinſcy ſu jara pſcheſłapnjeni, zo je bjez nimi katholſka ſtrona tak
ſylna a zmužita.

Pruſka. Bjez wjacy hacž 700 klóſchtrami w cyłej monarchii je 13
jeſuitſkich klóſchtrow; w diöceſy Köln 5, Wrótſława 2, Trier 2, Münſter
2, Paderborn 1, Gnězno 1. Tam ſo jeſuitow tak njeboja, kaž něhdźežkuli
druhdźe.

Z Augsburga. Njedawno zemrjety faraŕ Egger w Dinkelſcherbenje je
tudomnomu duchownſkomu ſeminarej 7000 ſchěſnakow wotkazał kžzałoženju
ſwobodnych měſtow.

Z Prahi. Njeboh ſekretaŕ pſchi krajnym ſudniſtwje k. Swoboda je 19,000
ſchěſnakow k załoženju khěže za khorych w pſchedměſcźe Karlinje a 19,000
ſchěſnakow k fundacijam za khudych ſchtudentow po lětnje 100 ſchěſnakach
wotkazał. To je nadobny ſkutk!

Rakuſka. W Grazu běſche 15. ſeptembra katholſka zhromadźizna, na kotru
běſche 4000 katholikow pſchiſchło. Pſched zhromadźiznu dźeržeſche
dopołdnja wjeŕchbiſkop Božu mſchu. Wotewrjenſku rycž mějeſche k. baron
Buol, potom rycžachu biſkop a někotſi woſobni ſwětni ludźo, kaž grofa
Blome, ♣Dr.♠ Kathrein atd.

Wuheŕſka. Wobydlerjo měſta Kaniſa we diöceſy Veſprim ſu wobzanknyli, w
ſwojim měſcźe ſchěrym ſotram klóſchtyr natwaricź. Veſprimſki biſkop dari
k tomu 40,000 chěſnakow.

Italſka. W tej ſamej měrje, w kotrejž mnichowje a klóſchtyrſke knježny
<pb n="152"/>wotebjeraja, pſchibjeraja złóſtnicy. Prjedawſche klóſchtry
w kraleſtwje ſu z wjetſcha do jaſtwow pſcheměnjene. Dopokazane je, zo je
w někotrymžkuli prjedawſchim klóſchtrje w jenotliwych calach cžródka
jatych złóſtnikow!

Z Roma. Najwažniſcha ſtaroſcź je nětko tudy wo koncil. We ſ. Pětrowej
cyrkwi a druhdźe ſo pſchihoty cžinja, zo by wſcho tajkeje zhromadźizny
doſtojne było. Revolucionarjo pak ſo tež prócuja, zo bychu koncilej
zadźewali. Policija tež jara kedźbuje pſchi wubjeranju dźěłacźerjow w
cyrkwi ſ. Pětra; někotſi podhladni (verdächtig) ſu hižo wupokazani.

Połodniſcha Amerika. Knježeŕſtwo republiki Chile je arcbiſkopej we
Santjago a tſjom biſkopam we kraju doſahacu pjenježnu pomoc poſkicźiło,
zo móža ſo na koncil do Roma podacź.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1869: kk. 270. gymnaſiaſt Franc Měrcźink w Prazy; 271.
Jakub Wels z Hrubjelcžic; 272. ſchoſaŕ Michał Kokla z Marijnoho Doła;
273. kanonik kantor Józef Hoffmann z Budyſchina.

Dobrowólne dary: J. Wels 5 nſl.; k. kantor Hoffmann 15 nſl.

Smilne dary k dalewobſtaranju: dwaj tolerjej wot jenoho muža K. z K. za
Lyonſke miſſionſke towaŕſtwo.

♣NB.♠ Zběrka za zawoſtajenych po zaſypnjenych je tudy ſkóncžena, dokelž
ſu katholſcy Serbja dary na druhich měſtach wotedawali, a póſcźelemy ju
póṅdźelu krajſkej direkcii.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźenaj: Wylem Max, ſ. ſłužbarja Großmanna z B. (zaſy
†): Marija, dź. Antona Müllera z Naſchowa. — Zemrjetaj: Jan Anton, ſ.
krawca G. Adama z B., 7 njedź.; Marija Roſalija, dź. Jakuba Vituſa
Krala, žiwnoſcźerja a rychtarja w Małſecach, 7 lět 13 dnjow.

Z Radworja. Kſchcźeni: Hańža Helena, dź. Jana Lorenca z Radworja (†);
Jan, ſ. Jana Žura z Khelna; Michał, ſ. Jakuba Wicźaza z Cżornoho
Hodlerja; Michał, ſ. Jakuba Krecžmarja z Khaſowa. — Zemrjecżi: Jan, ſ.
Mikławſcha Haſche z Kamjenej, 3 měſ.; Jakub, ſ. Jakuba Ledźbory z
Kamjenej, 1 měſ. 12 du.; Marija Madlena, dź. Jurija Hendricha z Łupoje,
4 l. 7 m. 14 d. — Wěrowanaj: Mikławſch Nowak z Bronja a Madlena Wicźazec
(Lehmanec) z Koſlowa.

W krótkim zeſtaji ſo peticija w naſtupanju klóſchtrow po myſli naſtawkow
tutoho cžiſła naſchoho Póſła, kotraž ſo katholſkim Serbam a Němcam k
podpiſanju pſchedpołoži a potom na ſakſki ſejm do Dreždźan wotpóſcźele.
Jeli pak by ſo katholſka zhromadźizna wo tej naležnoſcźi žadała, by ſo
mi tajke pſchecźo z liſtami z wjacy ſtronow wozjewicź měło. Chce-li
něchtó druhi zhromadźiznu powołacź, toho runja rady joho pſcheproſchenjo
do Póſła ſtaju.

M. Hórnik, redaktor.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 20. 16. oktobra 1869. Lětnik 7.♠

Wo nadpadach na klóſchtry.

(Skóncženjo.)

My katholſcy wěrimy, jeli chce ſo ♣Dr.♠ Döhn powucžicź dacź, wo tejle
wěcy cyle hinak. My wěrimy, zo katholſke rjady njejſu pohanſkoho
ſempſchińdźenja, kaž wón wobkrucźa, ale bójſkoho, dokelž je załožeŕ
naſcheje ſwjateje wěry Jězus Khryſtus je załožił. Wón njeje drje
klóſchtyrſtwo runje porucžił, kaž tež mandźelſtwo njeporucži, ale wón je
tamne powołanjo pſchez ſwój ſamſny pſchikład a pſchez ſwoju zjawnu
wucžbu, kotruž móže kóždy we ſwjatym piſmje namakacź, hako doſpołnoſcź
poznamjenił, kotruž dyrbja cźi zapſchijecź, kotrymž je date (Mat. 19.)
Khryſtus pak běſche w doſpołnej khudobje (Mat. 8, 15), w knježniſkej
cžiſtocźe a w poſłuſchnoſcźi (Fil. 28) żiwy, wón wjedźeſche žiwjenjo
ſebjezaprěcźa a woporneje luboſcźe w zjenocźenſtwje ze ſwojimi
japoſchtołami a chcyſche je, kaž cyrkej wucži, hako wyſchſche duchowne
žiwjenjo pſchedſtajicź. Wón dawaſche tamnomu młodźencej we ſwjatym
ſcźenju, kotryž chcyſche doſpołny bycź, tu radu, zo by joho w tajkimle
žiwjenju ſcźěhował a jomu podobny był. (Mat. 19, 12. Mat. 16, 24). Hdyž
ſu nětko dźenſniſchi dźeń woprawdźe tajcy žiwi, kotſiž, kaž bě to hižo
wot Khryſtuſowoho cžaſa waſchnjo, po dołhim pſchekładźenju tele woporne
žiwjenjo Jězuſa Khryſtuſa pſchez te tſi ſwjatocžne ſlubjenja a pſchez
zhromadne żiwjenjo, kajkež wón z japoſchtołami wjedźeſche, ſcźěhuja a
tatle na tu radu, kotruž bě wón tamnomu młodźencej dał, poſłuchaja, móže
ſo to njekſcheſcźanſke mjenowacź, njeje to kſcheſcźanſkoho, ale
pohanſkoho ſpocžatka?? Wězo ſchtóž wot klóſchtyrſkoho žiwjenja nicžo
njewě, hacž ſchtož je wot złozmyſlenych ſłyſchał abo we
njepſchecźelſkich njerozwucženych nowinach cžitał, abo kiž je hiſchcźe
toho měnjenja, zo maja klóſchtyrſcy konjace abo kózłace nohi a kiž
bojaznje cžini, hdyž do blizkoſcźe <pb n="154"/>katholſkoho klóſchtra
pſchińdźe, tón pſchipiſuje klóſchtry nic jenož pohanam, ale djabołej
ſamomu, kotryž tam hiſchcźe ſcheri a ſkutkuje!

2. ♣Dr.♠ Döyn wobkrucźa, ſo je wubjerk, kotryž je tu zhromadźiznn
powołał, ſwobodnoſcź wěry na ſwoju khorhoj napiſał, a runje tak wupraji
ſo k. Delbrück, zhromadźizna chcyła na ſtejiſchcźu powſchitkowneje
cžłowjeſkeje a duchowneje ſwobody klóſchtyrſku naležnoſcź rozſudźicź.
Hdyž je tomu tak, cžohodla njechacźe dha nam katholikam w Sakſkej tule
ſwobodu popſchecź, cžohodla rycžicźe pſchecźiwo wuſtawam, kotrež ſobu
katholſkej wěrje pſchiſłuſcheja a z njej najnutrniſcho zjenocźene ſu?
Kajka je to ſwoboda, hdyž druhich, kiž njejſu toho ſamoho měnjenja wo
wěrje a nabožniſtwje, do podhlada (Verdacht) ſtajeſch, jich nabožne
zwucženja a ſkutki ſměſchne cžiniſch, jich žiwjenjawaſchnjo, kotrež je
cyrkej za dobre ſpóznała, hako njekſcheſcźanſke a ſtraſchne
prědkſtajeſch a pſched wulkej zhromadźiznu woprawdźe namjetujeſch, zo by
ſo ze wſchěmi ſrědkami na to dźěłało, zo by knježeŕſtwo a zaſtupjeŕſtwo
luda z mocu do prědka ſchło a tajkich ludźi kaž jich wuſtawy na wěcžne z
kraja wuhnało? Kak dha by było, hdy by něchtó něſchto podobne pſchecźiwo
♣Dr.♠ Döhnej a joho pſchiwiſnikam cžinił, hdy by něchtó zjawnje wuſtupił
a we wótrej rycži knježeŕſtwo a lud wobdźěłał, k. Döhna z joho ludźimi
we wěcach ſwědomja a nabožnych nahladach na hinaſchi pucź pokazacź a
joho, jeli ſo njepſcheměni, z Dreždźan a ze Sakſkeje wuhnacź? Schtož
njechaſch, zo bychu tebi cžinili, praji ſtrowy rozom, to njecžiṅ tež
druhomu, a Khryſtus, jeli joho k. Döhn hiſchcźe cžeſcźi, praji to ſamo
we tychle ſłowach: „Schtožkuli chcecźe, zo bychu wam ludźo cžinili,
dyrbicźe jim tež cžinicź.“

Hdy by wuwzacźo było, ſwobodu ſwědomja a wěry knježnam we naſchimaj
łužiſkimaj klóſchtromaj wobmjezowacź abo ju cyle rubicź a tutej
klóſchtraj potłócžicź, by měło jenož tehdom nazdacźne prawo, hdy bychu
ſo wone tam powołanju podali, kotrež by něſchto njezakońſke a
njekhmanſke wot nich žadało abo hdy bychu žiwjenjo wjedli, kiž by
žadanjam cžaſa a cžłowjeſkej luboſcźi woprawdźe napſchecźiwne było,
ſchtož pak njebudźe nichtó móc dopokazacź. Schtož ſo w klóſchtrach
ſtanje, je wjele bóle tajke, zo bychmy je nic jenož knjezej Döhnej a
joho pſchiwiſnikam, ale wſchitkim, kiž hiſchcźe nicžo wo klóſchtyrſkim
žiwjenju njewjedźa, k ſcźěhowanju radźicź móhli. Knježny maja kruty
dźeńſki porjad, ſtawaja rano zahe a zapocžinaja dźeń z modlenjom, kotrež
ſo we wěſtych hodźinach dale wjedźe a tohodla „hodźiny“ (Stundengebet,
Tagzeiten) rěka. Porjad, zažne ſtawanjo a modlenjo, zjenocźene z
cžaſcźiſchim rozpominanjom ſu pak pſchecy trěbne wěcy za kſcheſcźana, a
jenož njewěriwi móža ſo pſchecźiwo tomu wobaracź a je zacźiſnycż. Stajne
ſebjezaprěcźo, huſcźiſche poſcźenjo a pokutne žiwjenjo, kajkež w
klóſchtrach wobſteji, ſu tež wěcy, kotrež žadyn kſcheſcźan zacźiſnycź
njemóže; ſchtȯž do tohole wſchoho nicžo njedźerži, z cźežka moraliſki
(ſittlich) woſtanje a w kſcheſcźanſkim žiwjenju ſo wudoſpołni. A hdyž
knježny naſcheju klóſchtrow wot knježeŕſtwa nježadaja, zo by knjezej
Döhnej a joho pſchiwiſnikam zakazała, do hoſcźencow abo do theatra
khodźicź, dha njeſmědźa cźile cźim mjenje te mjenowane ſkutki
ſebjezaprěcźa na knježnach porokowacź a je pſchimacź. Hdyž ſo dale
wſchelacy na klauſurje (pſchebywanjo w znutskownym klóſchtrje abo cali)
poſtorkuja, njedyrbja ſebi ju tak krutu <pb n="155"/>pſchedſtajicź a
myſlicź, zo wobydleŕki naſcheju klóſchtrow ženje proh pſcheſtupicź
njeſmědźa; wſchitkim, kiž ſebi pſcheja abo tak potrjebaja, je wulka
klóſchtrowa zahroda k pſchekhodźowanju wotewrjena, cale móža wuwětrjene
bycź a ſu w ſtrowym połoženju, tak zo wjele knježnow we ſwojich calach
woſtanje, hacžrunje ſmědźa na zhromadnych wukhadach dźěl bracź. Zo
bychmy „wozbožerjam luda“ wſchitku ſtaroſcź wo ſtrowotu wotewzali,
pſchiſpominamy hiſchcźe, zo najwjacy knježnow pſchi wſchej klauſurje
wyſoku ſtarobu doſpěje. Njeje-li wſchelakim klóſchtyrſka draſta knježnow
prawa, dha njechamy zabycź, zo ſmědźa ſo ſwětni ludźo tež po ſpodobanju
draſcźicź a njetrjebaja ſebi to wot nikoho dacź prědkpiſacź. A hdyž ſo
ſkóncžnje wjele ludźi wobcźežuje na zhromadne žiwjenjo, zhromadne blido
a zhromadny domjacy porjad, dopominamy jenož na to, zo dźě ſu tež we
ſwěcźe zjenocźenſtwa a towaŕſtwa, pola kotrychž je zhromadne
hoſpodaŕſtwo a zhromadny domjacy porjad, bjez toho zo by ſo někomu
wuzdało, tole porokowacź abo njeſmilnje ſudźicź. Nicžo njeje potajkim
ſpodźiwne, njecžłowjeſke, njezakońſke abo njemoraliſke we naſchimaj
klóſchtromaj, khiba zo chce něchtó nadpadowacż cölibat (nježenjenſtwo,
knježniſtwo) a te tſi klóſchtyrſke ſluby, kotrež pak ſo tola pſchimacź
njehodźa, dokelž ſu wot Khryſtuſa ſamoho, kaž ſym horjeka ſpomnił,
radźene.

My katholſcy móžemy ſo wjeſelicź (a wjeſelimy ſo tež), zo tutej naſchej
klóſchtraj we Lužicy mamy. Wona ſtaj nic jenož ſtaraj cžeſcźownaj
wopomnikaj z lěpſchoho cžaſa, ale wonaj pſchinoſchataj wjele k
powſchitkownomu zbožu a wopokuzujetaj wſchitkim tudomnym katholikam
wulku ſłužbu. Wonaj zdźeržujetaj nabožne žiwjenjo a dawataj ſwětnym
ludźom ſtajnje natwarjacy pſchikład; wonaj ſpěchujetaj zjawne
rozwucženjo pſchez wucžeŕki w klóſchtyrſkich ſchulach a wukonjataj
ſtajnje ſkutki luboſcźe k bližſchomu z podpjeranjom wjele khudych,
khorych a pomocy potrjebnych; wonaj ſłužitaj Bohu ſtajnje a narunataj
takrjec to, ſchtož druzy zwonka klóſchtra drje tež cžinicź dyrbjeli, ale
z lěnjoſcźe, z luboſcźe k ſwětej a k cžaſnomu cyle zanjechaja. Cyłe
rozeſtajenjo w rycži k. ♣Dr.♠ Döhna a joho pſchiwiſnikow je potajkim nic
jenož pſchecźiwo klóſchtram, ale pſchecźiwo katholſkej cyrkwi, w kotrejž
ſu naſtałe a kotrejž na wſcho waſchnjo ſłuža. A dokelž naſche
knježeŕſtwo katholſkej cyrkwi prawa a zakit ſlubi, budźe wone pſchecźiwo
žadanjam k. Döhna a druhich tajkich ludźi tež wěſcźe naſchej klóſchtraj
pſchi ſlubjenym žiwjenju a zakońſkej ſwobodźe zdźeržecź. # ♣L.♠

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Zańdźenu ſrjedu buchu w tachantſkim konſiſtoriju cźile
duchowni knježa hako kanonikojo inveſtirowani (dwaj z dreždźanſkeje a
dwaj z łužiſkeje diöceſy), mjenujcy: k. ſuperior (faraŕ) Franc Bernert z
Dreždźan, k. ſuperior Franc Stolle z Lipſka, k. faraŕ Jakub Kucźank z
Budyſchina a k. faraŕ Karl Ludwik Junge ze Seitendorfa. Kollegium
kanonikow wobſteji nětko z dźeſacźoch knjezow, kiž ſu: hnadny knjez
tachant Ludwik Forwerk (biſkop z Leontopolis), k. ſenior Jakub Pech, k.
kantor Józef Hoffmann, emeritirowany radźicźeŕ a faraŕ k. Pětr Nowak w
Dreždźanach, k. faraŕ Jakub Barth w <pb n="156"/>Khróſcźicach, k.
dwórſki prědaŕ Emil Heine w Dreždźanach, a ſchtyrjo nowowuzwoleni.
Najſkerje budźe w bližſchim cžaſu tež ſcholaſtikus wuzwoleny, tak zo
budźe kollegium kapitularow (do kotrohož tachant, ſenior, kantor a
ſcholaſtikus ſłuſcheja) zaſy doſpołne.

Z Budyſchina. Dokelž je k. faraŕ Wels we Wotrowje pſchecy hiſchcźe
khorowaty a wuſtrowjenja dla do Davosa we Schwajcaŕſkej pojědźe, bu
naſch kollega, k. Jakub Herrmann, tachantſki vikar a dopołdniſchi
prědaŕ, wot konſiſtorija hako adminiſtrator fary na jene lěto poſtajeny
a je ſo wcžera do Wotrowa podał. Knjez kapłan Łuſcźanſki, kiž běſche wot
februara pomocny duchowny we Wotrowje, je ſo nětko zaſy do Ralbic
wrócźił.

Z Marijnoho Doła. Na ſpocžatku toho měſaca je ſo w naſchim klóſchtrje
pſcheměnjenjo ſtało. Dotalny k. probſt Konrad Preiß, kotryž je wjele lět
tudy ſkutkował, je do Tiſchnowic w Morawſkej (hdźež chcedźa w ſwojim
cžaſu zběhnjeny ciſtercienſki klóſchtyr zaſy znowa załožicź) ſo
pſcheſydlił. Na joho tudomne měſto je k. Wendelin Müller, dotal prior w
Oſſeggu a prjedy kapłan w Marijnej Hwězdźe, ſem pſchiſchoł.

Z klóſchtra Marijne je Hwězdy. Dźenſa 13. oktobra dopołdnja buſchtej dwě
kandidatcy, Hańža Nowakec z Njebjelcżic a Marija Hauffic z Róžanta —
poldra lěta daliſchoho wuwucženja dla w Oſſeggu pobywſchi — do naſchoho
konventa dowjedźenej a wucžeŕcy novicow (ſchtož je knježna Agatha
Krawžic z Khróſcźic) pſchepodatej. Dokelž buſchtej lětſa hižo dwě
laiſkej kandidatcy (běłej knježnje), Madlena Koferec z Worklec a Hana
Wowcžeŕkec z Hranicy, jutry do konventa pſchiwzatej, dha ſu lětſa
ſchtyri ſerbſke kandidatki z wokołnoſcźe klóſchtra, a to jenož tele, ſem
pſchiſchłe. Nětko mamy tu hižo 16 Serbowkow.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Pirny. Hacžrunje bu naſcha nowa cyrkej hižo 8. decembra z. l., hdyž bě
wulki wichor dźeń prjedy prjedawſchu khapału jara wobſchkodźił, wot k.
fararja Krecžmarja požohnowana a božim ſłužbam pſchepodata,
pobrachowaſche jej tola ſwjecźizna pſchez biſkopa. Ta ſama ſta ſo nětko
njedźelu 26. ſeptembra a běſche kraſny ſwjedźeń za naſchu woſadu. Hižo
ſobotu pſched tym pſchijědźe hnadny k. biſkop a bu wot fararja, wucžerja
a ſchulſkich a cyrkwinſkich prědkſtejerjow na dwórniſchcźu poſtrowjeny a
pod zwonjenjom do noweje ſchule wjedźeny, zo by pruhowanju pſchitomny
był. Měſtno pſched cyrkwju, faru a ſchulu bě z cžeſtnymi wrotami a
twarjenja ſame z pletwami wupyſchene. Wjecžor w ſedmich bu woprawdźity
ſwjedźeń z połhodźinſkim połnym zwonjenjom pſchipowjedźeny a na to
knjezej biſkopej, na farje pſchenocowacomu, we farſkej zahrodźe pſchi
poſwětlenju z piſanymi latarnjemi wjecžorne zaſtanicžko ſpěwane. Hnadny
knjez dźakowaſche ſo z hnutymi ſłowami. Spomnjenu njedźelu rano w
ſcheſcźich zwonjeſche „jandźel toho Knjeza“ z tórma, kiž bě z tſjomi
khorhowjemi debjeny, a hdyž běſchtaj hiſchcźe k. faraŕ Bernert a k.
katechet Buk z Dreždźan pſchijěłoj — k. ſchulſki direktor Schołta z
Budyſchina bě hižo wot ſoboty pſchitomny — zapocža ſo ſwjecźenjo z
modlitwami duchownſtwa <pb n="157"/>pſchi zanknjenych durjach a z
wobkhadom wokoło cyrkwje, na cžož po wotewrjenju durjow biſkop z
duchownſtwom do rjenje wupyſchenoho znutskownoho zaſtupi. Znutskowne
ſwjecźenjo trajeſche do 1/2 10. Potom běſche ſwjedźeńſki cźah, w kotrymž
buchu ſwjate reliquije z fary wot k. fararja wokoło cyrkwje a na to w
cyrkwi njeſene. Na prědku dźěchu noſcherjo khorhowjow (kotrejž je
klóſchtyr Marijneje Hwězdy darił), kſchiža a zaſwěcźenych ſwěcow,
bjeztymzo 10 běłozwoblekanych holcžkow pſched duchownſtwom kwětki
ſcźelechu; jich ſcźěhowaſche woſada. Pſchi tymle cźahu ſo zaſy
ſwjatocžnje zwonjeſche. Swjate reliquije buchu nětko do wołtaŕnoho
kamjenja zapołožene a na to dwanacźe tak mjenowanych japoſchtołſkich
kſchižow na ſcźěnach poſwjecźene a tak ſkóncžichu ſo ceremonije
poſwjecźenja. Po wotſpěwanju khěrluſcha dźeržeſche k. biſkop z klětki
ſwjedźeńſke prědowanjo, w kotrohož zawodźe tež na dobrocźerjow (tež k.
faraŕ Krecžmaŕ ſam je wulku ſummu darił) a dobrocźeŕki cyrkwje
ſpominaſche. Po textu we zjewjenju ſwjatoho Jana 21, 3. ſtaji
wyſokodoſtojny rycžnik praſchenjo: „Cžohodla dyrbi nam naſch boži dom
luby a drohi bycź?“ a wotmołwi na to: dokelž je 1. dom modlenja, 2. dom
powucženja, 3. dom wopora a 4. hnadne měſto. Na wſchitkich poſłucharjow
cžinjeſche tole kraſne a žałbowanja połne prědowanjo hłuboki zacżiſchcź.
Potom běſche biſkopſka boža mſcha pod aſſiſtencu ſchtyrjoch duchownych,
z chora pak ſpěwachu z měſchanymi hłoſami pod wjedźenjom wucžerja
tſihłóſnu muſiku z pſchewodom piſchcźelow. Pſchi graduale a offertorium
pſchednjeſe knježna Meta Neubnerec wot jeje nana, zaſłužbnoho wucžerja w
Budyſchinje k tomule ſwjedźenjej woſebje komponirowanaj łacźanſkaj
ſoloſpėwaj (♣Ave Maria♠ atd. a ♣Haec dies♠ atd.). Po božej mſchi zaſpěwa
k. biſkop ♣Te Deum,♠ kotrež cyła woſada horliwje dale ſpěwaſche. Z
požohnowanjom ſkóncži ſo tale ſwjatocžnoſcź 1/2 2. Po dwěmaj běſche w
hoſcźencu k złotomu worjołej hoſcźina, na kotruž běchu kralowſke a
měſchcżanſke wyſchſche zaſtojnſtwa pſcheproſchene. — Nazajtra 27.
ſeptembra běchu zaſy ſwjatocžne bože ſłužby, pſchi kotrychž hnadny knjez
po rjanej rycži pjatnacźom ſakrament firmowanja wudźěli. Na chorje bu
kemſchacy khěrluſch ſpěwany; pſchi offertorium ſpěwaſche knježna
Neubnerec wot jeje nana komponirowane ♣„Veni sancte Spiritus“♠ a k.
Neubner potom ſam (wjecžor prjedy ſem pſchijěwſchi) wot joho ſyna, nětko
organiſta w Hermannſtadtu (w Siebenbürgſkej) zeſtajane ♣„Benedictus.“♠
Skóncžnje běſche zaſy pſchi zwonjenju wſchěch zwonow ♣Te Deum♠ a
požohnowanjo z Božim Cźěłom. Tež pſchińdźe tón ſamy dźeń rano hiſchcźe
k. budyſki faraŕ Kucźank, kiž bě njedźelu ſwojim krajanam w Dreždźanach
ſerbſke prědowanjo dżeržał. Pſchipołdnju běſche hoſcźina na farje. Hdyž
běchu wokoło tſjoch ſpěwarjo a ſpěwaŕki po pſcheproſchenju pſchez
hnadnoho knjeza biſkopa na ſchuli ſo zhromadźili a tón ſamy z cyłym
duchowuſtwom hacž do 1/2 5 tam pſchebywał, poda ſo wyſokocžeſcźeny
paſtyŕ pod wjele dźakownymi pſchecźemi a pſchi zwonjenju na dwórniſchcźo
a wotjědźe pſchewodżany wot k. fararja Bernerta a k. fararja Kucźanka,
zaſy do Dreždźan. Tak minychu ſo za naſchu woſadu wažne dny. Daj Bóh, zo
mohł naſch najdoſtojniſchi, za duchowne zbožo jomu dowěrjenych wěriwych
njewuſtawajcy ſtaroſcżiwy wyſchſchi paſtyŕ hiſchcźe někotrej woſadźe
naſchoho wótenoho kraja taj e <pb n="158"/>radoſtne dny pſchihotowacź!
My pak ſcź lemy naſchomu najwjetſchomu dobrocźerjej ſwój najwutrobniſchi
dźak. Bóh ohnuj naſche próſtwy za lubowanoho k. biſkopa tudy a něhdy we
wěcžnoſcźi! ♣C.♠

Z Dreždźan. Zańdźenu njedźelu bu tudy pohrjebany k. emeritirowany wucžeŕ
Lufft, kotryž běſche 7. t. m. zemrjeł.

Z pruſkeje Łuźicy.

Z Kulowa. Na ſwjedźenju ſwjat ho rózarija a w oktavje (tydźenju) toho
ſamoho běſche w naſchej cyrwi nimale 4000 lndźi k ſwjatej ſpowjedźi. Kaž
druhe lěta, běchu tež lětſa někotſi ſakſcy ſerbſcy duchowni hako
ſpowjednikojo na pomoc pſchiſchli (k. kapłan Werner, k. tachantſki vikar
Herrmann, k. kapłan Nowak, k. kapłan Hórnik), ſchtož běſche cźim
trěbniſche, dokelž je tudy lětſa jedyn duchowny mjenje a ſpowjednych
pſchibywa. Za ſchtyri njedźele je tak mjenowany morwy wotpuſk t. j.
wotpuſk, kotryž ſo wot ſobuſtawow bratſtwa ſ. rózarija za wotemrjete
ſobuſtawy woprowacź hodźi.

Z Hródka. Naſcha khapałka je w tutym lěcźe wot wſchelakich ſtronow
woſebne dary doſtała. Tak rjanu monſtrancu a 6 cynowych ſwěcžnikow z
Wrótſławy, rjanu božu matru wot klóſchtyrſkich knježnow z Kulowa,
miniſtrantſku draſtu z Neiſſy, tež 1 kaſulu a kſchcźeńſku ſchklu. Wot
jenoho Kulowcžana 2 rjanej ſwjecźecźi a wſchelake druhe dary.

Z Barſchcża. Tudomna katholſka ſchula, kiž bě hacž dotal privatna, je
nětk wot knježeŕſtwa w Frankfurcźe za zjawnu wucžeŕnju wuprajena. Taſama
je wot 90 dźěcźi wopytowana.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Wuheŕſka. W Peſchcźe dźerži zhromadźizny a žałožuje njewěriwe towaŕſtwa
znaty Ronge. Někotſi židźa jomu w tym pomhaja.

Z Roma. Swjaty wótc chce kȯždomu biſkopej, kiž na koncil pſchińdźe,
reliquiju k wopomnjecźu ſobu domoj daricź.

Z Pariza. Faraṙ Caſtelas we ♣La Fare♠ zhoni, zo je něchtó z joho
zafarowanych na jětra ſkhorjeł a zo nikoho nima, kiž by joho hladał, haj
zo ſo nichtó njezważi, do joho blizkoſcźe pſchińcż. W tajkej nuzy
wopokaza ſo tónle faraŕ hako paſtyŕ, kiž žiwjenjo da za ſwoje wowcy. Wón
wopuſchcźi faru a pſcheſydli ſo do domu wopuſchcźenoho, pſchi kotrymž
wón woſta hacž do wumrjecźa. A dokelž ſo tež morwoho hiſchcźe bojachu a
nichtó joho k rowu njeſcź nochcyſche, pohrjeba joho faraŕ ſam. Po
ſcheſcźich dnach wumrje tež faraŕ na jětra, kotrež bě doſtał, a tež joho
nichtó pohrjebacź nochcyſche. Wſchitko ſo bojeſche a zaſy bėchu někotſi
duchowni, kiž joho w ſwojich duchownſkich draſtach k rowu donjeſechu.

Z Pariza. Wuwołany prědaŕ ♣P.♠ Hyacinth Loyſon z rjada karmelitow <pb
n="159"/>njeje jene porokowanjo, joho prědowanjow dla jomu wot
duchownoho wyſchſchoho date, znjeſcż mahł a je na to z krutym liſtom
wotmołwił. General potom porucži, zo nima wjacy prědowacź a za 10 dnow
ſo do ſwojoho klóſchtra wrócźicż pſchi ſchtrafje cenſurow a wuzanknjenja
z cyrkwje. Ale zabłudźeny hordy muž je nėtko do Ameriki wotjěł.

Schpaniſka. Tudy hiſchcźe pſchecy žadyn prawy měr njeje, z cžaſami ſu
nowe zběžki we wſchelakich mėſtach.

Jendźelſka. Proteſtantſke nowiny „Church News“ piſachu wóndy w naſtawku
pod napiſmom „Naſch błud“ takle: „Na ſobuſtawach tak bohate ritualſke
woſady w Londonje a we cyłym kraju ſu wěru do wěrneje pſchitomnoſcźe
Khryſtuſa w najſwjecźiſchim ſakramencźe zaſy pſchiwzali a wuznawaju ju
tež zjawnje. Woni kłonja hłowu a kolena tam, hdźež my te lubozne ♣Agnus
Dei♠ ſłyſchimy, hdyž ta pſchecycżiſta hoſtija ſo zběha a pſched Bohom a
cžłowjekami ſo wopruje; je jich nětk hiſchcźe wjele, kiž njebychu wo tym
wjedźeli? Wjedźeſche pſched 50 lětami pola nas něchtó wo tym? Schtó by
ſej tehdom na to pomyſlił, zo budźemy w naſchim cžaſu wo wſchědnej božej
mſchi powjedacź! Chce nam něchtó prědkdźeržecź, zo hiſchcźe tak dakoko
njejſmy, dha wnznajemy, zo ſmy we błudźe, a chcemy ſo nadźijecź, ſo
budźe we pſchichodnoſcźi lěpje. Naſche wotpohladanjo njeje,
pſcheſtupicź, ale jendźelsku cyrkej k wyſokoſcźi katholſkeje wěry a
kultuſa (Božeje ſłužby) pozběhnycź, zo bychmy nadźiju na
zaſyzjenoſcżenjo dobyli. Dźimy do prědka a wſchitkim pſchedſtajmy ſwjaty
ſakrament. Naſch lud powucžmy, kak dyrbi ſakrament ſrjedźizna wſchitkeje
pobožnoſcźe bycź. Wotpołožmy wſchitku anglikanſku zymnoſcź a dwělowanjo.
— We naſchich naſpomnjenjach ſmy ſo jenož na ſwjaty ſakrament
wobmjezowali, dokelž w ſkutku je wſchitko ſnadne w porunanju z tutym.
Lud ſo zwólniwje zhromadźi k modlitwje a k prědowanju. My mamy
prědowanjow a mjeńſchich pobožnoſcźow doſcź. Ale bjez wſchědnoho a
wjacykrócźnoho celebrirowanja (božeje mſchě) na žane dalekrocženjo
myſlicź njemóžemy, a tohodla dyrbja naſchi duchowni wſchědnje božu mſchu
dźeržecź a lud dyrbi pſchińcź ſwojomu kralej ſłužicź a cžeſnu ſtražu
(wachu) ſtajicź wokoło njoho w ſakramencźe luboſcźe. Prědowanjo mamy;
njedlějmy ſo, zo by ſakrament te jomu pſchiſłuſchne měſto zaſy doſtał,
nic jenož tudy a na někotrych woſebnych měſtach, ale wſchudźom. Hdyž
budźe potom wěra na wěrnu pſchitomnoſcź bóle a bóle pſchipóznata, chcemy
ſo nadźecź, tež palacu lampu a tabernaklowy zawjeſchk zaſy wohladacź,
kiž nam praji, zo Bóh wſchitke dny pola nas je hacž do ſkóncženja ſwěta,
a zo ſmy pſchez joho pſchitomnoſcź wſchitke ſłódke hnady a žohnowanja
zaſy doſtali, kotrež ſu nam ſakrilegiſke (boharubjeńſke) rucy pſched 300
lětami wzali!“ — Zawěſcźe ſpodźiwne wuznacźo wot proteſtantſkeje ſtrony.
♣K.♠

Połnócna Amerika. We Cicago wudźěli biſkop ♣Dr.♠ Lüers z Fort-Wayne bjez
druhimi 150 konvertitam (wborocźenym) ſwjate firmowanjo.

Połnócna Amerika. W New-Yorku budźe nětko nowy pohanſki tempel twarjeny.
Bohaty chineſiſki pſchekupc je trěbne pjenjezy k tomu dał.

Połnócna Amerika. Nowiny „Katholik Standart“ piſaja, zo je k. Iſrael
Hatch, měſchcźanoſta wulkoho měſta Cincinnati, k katholſkej cyrkwi
pſchi<pb n="160"/>ſtupił. Wón běſche prjedy kruty njepſchecźel
katholſkeje wěry. — W Huntsville (St. Alabama) je 31. julija prjedawſchi
prědaŕ presbyterianow (ſekty) k. Erwin ze ſwojimaj ſynomaj katholſke
wěrywuznacźo wotpołožił.

Połnócna Amerika. W měſcźe Baltimore bu 1. auguſta nowa cyrkej
poſwjecźena we pſchitomnoſcźi tſjoch biſkopow. W tutej diöceſy bu lětſa
260 dotalnych proteſtantow do cyrkwje pſchiwzatych. — Wulke dźěło kcźěje
miſſionaram w Americy pſchez pſchicźahowanjo z Chineſiſkeje, pſchetož
lětſa je ſo we Kaliforniji 110,000 Chineſow zaſydliło, kotſiž tudy ſebi
cźežke dżěło pytaja a doſtawaja. Kſcheſcźanſka wěra je jim hiſchcźe
njeznata.

Aſia. Japoſchtołſki miſſionaŕ Gernot piſche z wjecžorneje Kochinchiny,
zo tam woſebje někotre klóſchtyrſke knježny pilnje ſwjatu wěru bjez
pohanami rozſchěrjeja. Wſchitke pak pſchetrjechi ſotra Mieu, kotraž je
hižo 400 katechumenow rozwucžowała, kiž buchu w lěcźe 1868 pſchez ſwjatu
kſchcźeńcu katholſkej cyrkwi pſchidźěleni. Z cyła bu tam 800 ludźi
kſchcźenych a we 34 ſydliſchcźach ſu zaſy nowi katechumenojo
(wucžownicy). Nan knježny Mieu, z mjenom Trum-Ngo, twari rjanu cyrkej. W
cžaſu poſlenjoho pſcheſcźěhanja wuznawaſche wón ſwoju wěru a pomhaſche
miſſionaram, tak zo bě joho žiwjenjo a zamoženjo cžaſto na hracžkach;
tola boža ruka wotwobrocźi wſchitke njezbožo.

Chineſiſka. W Tienſinje ſu lazariſtojo zakładny kamjeń k nowej cyrkwi
ſwjateje Marije połožili, w pſchitomnoſcźi wyſokich zaſtojnikow a
japoſchtołſkoho vikara k. Guerry z Pekinga. Tam maja kſcheſcźanſcy
konſulojo nahladnoſcź a móc.

Naležnoſcże towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1869, kk. 274. kapłan Michał Róla z Oſtritza: 275.
Marija Cźemjerina z Cźemjeric; 276. Pětr Bjarſch z Cźemjeric; 277.
Theodor Rjecžka z Budyſchina; 279. Michał Cyž z Wucžkec; 278. Pětr Žur
ze Smjecžkec; 280. Jan Knebel z Haſlowa.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźenaj: Jakub Handrij Pawoł, ſ. Ignaca Franca
Trulleya, kóžnika z B.; Otto N., ſ. dźěłacźerja Fiſchera z B. —
Wěrowanaj: kubleŕ Mikławſch Pětranc z Cžornec a Marija Cyžec ze
Stróžiſchcźa.

Njana knižka wo Philippsdorfje, z dweju němſkeju lětneju rozprawow wot
kapłana Storcha wuſtojnje zeſtajana, je wuſchła pod mjenom:

Hnadowny wopyt ſwjateje Marije we Philippsdorfje.

(Tſecźi dźěl dobytka je za cyrkej we Philippsdorfje poſtajeny.)

Ta knižka je za 5 nſl. na pſchedań pola knihikupcow Smolerja a Pjecha w
Budyſchinje, pola pſchekupcow Horniga a Welsa w Kulowje, pola M. Horniga
w Khróſcźicach a pola kapłana w Radworju. Tež expedicije Póſła ju rady
kóżdomu wobſtaraja.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 21. 6. novembra 1869. Lětnik 7.♠

Kajki cźěłny wužitk mamy wot naſchoho klȯſchtra?

Po mojim nazhonjenju je naſch lud derje zmyſleny pſchecźiwo naſchomu
klóſchtrej, a kaž je ſłyſchecź, budźe peticia za naſch klóſchtyr z wjele
podpiſmami wudebjena. Tola, kaž ſo powjeda, namaka ſo tam a ſem jedyn,
kotryž za tule nas wſchitkich katholſkich naſtupacu wěc zahorjeny njeje.
„Ja nicžo wot klóſchtra nimam“, praji tajki, „mi je tohodla wſcho jene,
hacž klóſchtyr wobſteji abo nic.“ Ja njecham znowa na to pokazowacź,
ſchtož bu we poſlenim cžiſle naſchoho Poſoła wo tejle wěcy prajene,
hdźež je dopokazane, zo woprawdźe my katholſcy kſcheſcźenjo wſchu
pſchicžinu a pſchiſłuſchnoſcź mamy, za wobſtejenjo klóſchtrow ſo
ſtaracź. Jenož ſpomnicź chcu tudy, zo horniſche wuprajenjo žadyn rozomny
a wo ſwojej wěrje rozwucženy cžinicź njemóže. Tajke wuprajenjo pokaže,
zo ſo jedyn jenož za ſo ſtara, njech ſo druhomu dźe, kaž pſchecy chce.
Jelizo by wjele tak zmyſlenych było, tež wo druhich wěcach, zawěrno! my
njebychmy daloko pſchiſchli. „Schto ſtara mje twarjenjo Cžornjecžanſkeje
cyrkwje? ja tola tam ke mſchi njekhodźu“; „ſchto ſtara mje ſchula? ja
žanych dźěcźi tam njepoſcźelu“, mohł tež na teſame waſchnjo něchtó
prajicź. Tak njerycži žadyn dobry kſcheſcźan, kiž luboſcź k bližſchomu
ma, hale wón ſo ſtara za powſchitkomne zbožo.

Jelizo ty žadyn cźěłny wužitk wot klóſchtra nimaſch, dha ma jón tola
wjele druhich. Zo pak woprawdźe naſch klóſchtyr wjele dobroho cžini, to
dyrbi tudy na někotrych pſchikładach ſo dopokazacź. Wjele dobrotow,
kotrež z njoho wuńdu, je nam njeznatych; pſchetož wón njecžini kaž
někotſi bohacźi židźa abo druzy, kiž z wilkej trubu wſchudźom wokoło
trubicź dadźa, hdyž ſu někotre ſta za dobre wotpohladanja wudali.

Schto cžini naſch klóſchtyr dobroho najprjedy za dźěcźi? Wón je na ſwoje
khóſty ſchulu z tſjomi klaſſami za holcy załožił a zdźeržuje tuſamu tež.
<pb n="162"/>Starſchi njetrjebaja nic kroſchka za wucžbu, kotraž ſo wot
klóſchtyrſkich knježnow dawa, zapłacźicź. W tejle ſchuli wucži pak ſo
nic jenož cžitacź, piſacź a licžicź, ale tež ſchicźo, ſtrykowanjo a
wuſchiwanjo. Kóžda holca, kotraž ze ſchule pſchińdźe, móže, jelizo je
dźěławe hodźiny pilnje wopytała, ſwoje ſchaty ſama zeſchicź abo
zapłatacź. Zo we tejle knježnjacej ſchuli dźěcźi něſchto nawuknu,
dopokaza ſo z toho, zo nic jenož dźěcźi z tohole ſchulſkoho wokrjeſa ju
wopytuja, ale zo tež dójſchto dźěcźi z druhich tež dalſchich ſtronow ſo
ſem póſcźelu. Do tejele ſchule khodźa pak holcy, kiž doma pola ſwojich
ſtarſchich bydla, a potom tež khude ſyroty, kotrymž klóſchtyr nic jenož
ſchulſke knihi a papjeru dawa, ale kotrež wón cyle zežiwi. Dźeń wote
dnja rozdźěli ſo wilka pokruta khlěba za khude ſchulſke dźěcżi, wjac
krócź za lěto pjeku ſo za nje woſuſchki a t. d.

Schto dha cžini klóſchtyr khudym, kiž wokoło klóſchtra abo tež daliſcho
bydla? Za khude žony, kiž ſu w klóſchtyrſkej ſłužbje byli, zapłacźi a
wobſtara klóſchtyr hoſpodn we Kukowje; wone doſtanu z klóſchtra jěſcź,
tak dołho hacž ſu žiwe. Tola tež wſchitcy khudźi, kiž do klóſchtra
pſchińdu a proſcha, doſtanu jałmožnu. Kóždy dźeń widźi jedyn khude žónki
ze ſchklicžkami a horncami, we kotrychž je jědź, z klóſchtyrſkich wrotow
won hicź. Rjemjeſnicy (hantwaŕſcy) doſtanu w wrotach pjenježny dar. A zo
tale darniwoſcź klóſchtra nic jeno za blizkich, ale tež za dalſchich je,
móžecźe z toho ſpóznacź, zo mi jedyn knjez prajeſche, kotryž 4 hodźiny
wot klóſchtra bydli: Kóžde lěto doſtanu khudźi, bjez kotrymiž je tež
wjele Serbow, we naſchim měſtacžku wokoło 100 toleri jałmožny.

Schto dha je klóſchtyr dale cžinił a ſchto hiſchcźe pſchecy cžini za
tych, kiž do njezboža padnu? Hdyž bě we lěcźe 1866 wójna, je wón na
ſwoje khóſty za tych we wójnje ranjenych wjacy ſtwow k wobydlenju
pſchihotował, je łoža a poſleſchcźa kupował. Klóſchtyr je tych ranjenych
wojakow, bjez kotrymiž běchu najbóle Serbja, jara derje wothladał, je
dwě miłoſcżiwej ſotſe pſchińcź dał, je jich zdźeržał a jim wſchitko
darmo dał, tak dołho hacž tam woſtacź móžachu a chcychu. Klóſchtyr je
dwěmaj wot tychle ſerbſkich wojakow jara dobru ſłužbu we klóſchtyrſkim
dworje dał, w kotrejž wonaj hiſchcźe dźenſniſchi dźeń ſtaj. Schto dha
klóſchtyr tym wotpalenym cžini? Wón jim po móžnoſcźi pomha. Tej dwě
pſched krótkim wotpalenej ſwójbje w Pancžicach doſtanjetej wot klóſchtra
drjewo k twarjenju, haj doſtanjetej kóždy dźeń jěſcź a picź z klóſchtra.
Tež wobydlenjo za tajkich klóſchtyr wobſtara.

Schto dha maja druzy wot klóſchtra, kiž pſchi klóſchtyrſkich lěſach abo
tež dale bydla? Woni móža (kaž ſłyſchach, dwójcy za tydźeń) we
klóſchtyrſkich holach ſuche drjewo zběracź, ſchtož pola druhich
knjejſtwow wſchudźom dowolene njeje. Tež ſłanjo da klóſchtyr za tunje
pjenjezy hrabacź we ſwojich lěſach, ſchtož tež wſchudźom dowolene njeje,
pſchetož to lěſej derje njecžini, kaž wucženi hajnikowje praja.

Hdyž naſch klóſchtyr drjewo pſchedawa, maja kupcy te woloženjo, zo
njetrjebaja bórzy zapłacźicź. Klóſchtyr cžaka poł lěta a hiſchcźe dlěje
na zapłacźenjo. Klóſchtyr je, kaž je znate, wjacy wot ſwojich kubłow
pſchenajał a najenkojo (pachmanjo) ſu, kaž ſym ſłyſchał, prawje ſpokojom
z klóſchtrom. Cžohodla? Wón jich <pb n="163"/>ženje njecźiſchcźi. Hdyž
jich njezbožo napadnje n. pſch. pſchez krupy, dha klóſchtyr jim tež
něſchto najeńſkoho pjenjeza (pachta) rady ſpuſchcźi. Ja pſchińdźech
pſched połtſecźa lětom z jenym mužom z pruſkeje Schlezynskeje hromadu.
Tónle, kotryž bě hacž do Biſkopic na železnicy jěł, dźěſche pěſchi do
klóſchtra. Na pucźu zetka jenoho muža z Porchowa, z kotrymž ſo do rycži
da. Hdyž rycž na naſch klóſchtyr pſchińdźe, khwaleſche tón lutherſki
Porchowcžan klóſchtyr a prajeſche, zo zo wón z klóſchtrom jara ſpokojom.
„My Porchowſcy pachtujemy jene klóſchtyrſke kubło, kotrež jow wobſynje,
a ſmy z pachtom ſpokojom; hdyž je hubjene lěto, ſpuſchcźi ſo nam něſchto
wot pachta.“ Cžinja to tež wſchitcy druzy zemjenjo?

Zo klóſchtyr tež za cyrkwje a ſchule wjele cžini, to móže něchtó druhi
wopiſacź. Schtó dha je w najnowſchim cžaſu nowu ſchulu we Kamjencu
natwarił? ſchtó załoži tam faru a ſchtó budźe fararja dźeržecź? Njeje to
naſch klóſchtyr? Zo klóſchtyr tež cyrkwinſke draſty nic jenož cuzym
cyrkwjam dari, ale hdyž ſo proſy, tež naſchim ſerbſkim, wot toho móže
jena ſerbſka farſka cyrkej powjedaeź. Jelizo bychu druhe cyrkwje pola
nas proſyli za cyrkwinſke wěcy, klóſchtyr by jim wěſcźe je dał.

Tola njech je doſcź; jenož praſchecź ſo chcu: By wſchitko tak było, hdy
by ſo klóſchtyr zběhnył? Wěſcźe nic. Tohodla mamy wſchitcy winowatoſcź
za wobſtejenjo klóſchtra ze wſchitkimi mocami ſo prócowacź!

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. W poſlenim cžiſle ſmy zabyli napiſacź, zo je měſto
aſſeſſora naſchoho tachantſkoho konſiſtorija zaſy wobſadźene. Nowy
aſſeſſor je k. rycžnik Pawoł Seyfert, ſyn k. ſudniſkoho (hamtmana) w
Schěrachowje, knjeza nad Dobroſchicami.

Z Budyſchina. Na ſſ. Symana a Judy bu w tachantſkim konſiſtoriju dotalny
kanonikus a faraŕ k. Jakub Kucźank pſchedſyda naſchoho towaŕſtwa, za
kapitulara a ſcholaſtikusa powyſcheny.

Z Budyſchina. Wcžera wotpołoži pſched tachantſkim konſiſtorijom
ſynodalne a ſtatne pruhowanjo kandidat duchownſtwa k. Adolf Brendler z
Oſtritza.

Z Budyſchina. Naſche towaŕſtwo je tež lětſa protyku, wot kapłana
Ducžmana wuſtojnje ſpiſann, wudało a pſchedawa ju po 2 1/2 nſl. W
protycžnym dźěle je bjez druhim tež cyrkwinſka protyka wſchitkich
ſerbſkich woſadow. W zabawnym pſchidawku namakaſch najprjedy rjane
powjedancžko „Muſchka ſwjatojanſka“, hdźež je w rjanym pſchikładźe
powjedane, kak ſpodźiwnje Bóh pomoc póſcźele. Za hoſpodaŕſtwo je tón
krócź naſtawk wo khoroſcźach pcžołow. Bjez wjele krótſchimi
powjedancžkami ſu woſebje zajimawe: Marija, wucźěk hrěſchnikow;
Proſcheŕka; Zawiſcźe zda; Mudre wuſudźenjo dweju ſkóržbow; Njeměj dźěla
na cuzych hrěchach; Kſcheſcźanſka mudroſcź abo prědowanjo pſched
rubježnikami. Někotromužkuli budźe toho runja luby pſchehlad europiſkich
krajow a wjeŕchow, kaž tež zapiſk duchownych a wucžerjow w Sakſkej.
Proſymy pſchecźelow naſchoho <pb n="164"/>towaŕſtwa, zo chcyli tule
katholſku protyku prawje rozſchěricź a na nju kedźbnoſcź wobrocźecź.

Z Budyſchina. Kaž ſłyſchimy, ſu katholſcy Łužicženjo němſkeje
wokolnoſcźe (Oſtritza) peticiju za wobſtacźo łužiſkeju klóſchtrow hižo
dopodpiſali. Tež peticija katholſkich Serbow ſo pilnje po wſach noſy a
podpiſuje. Prawje tak, to je znamjo katholſkoho žiwjenja! Pódla
klóſchtyrſkoho praſchenja pſchińdźe na ſejmje tež ſwjecźenjo ſwjatych
dnow k rycžam. Smy wcźipni, kak wupadnje; ale tak wjele je wěſte, zo
mamy prawo žadacź rune prawo z proteſtantami! Budźemy widźecź, hacž
budźe zakoń tež wo katholſkich ſwjedźenjach rycžecź. Snadź budźe móžne,
pſchichodnje wjacy wo tejle wěcy piſacź. Derje, zo mamy Poſoł; tak
móžemy ſo rozrycžecź wo naležnoſcźach, za kotrež ſwětne nowiny žanoho
měſta nimaja!

Z Königshaina. Zańdźeny tydźeń běſche 100 lětne wopomnjecźo ſwjecźenja
naſcheje farſkeje cyrkwje. Božu mſchu dźeržeſche z wulkej aſſiſtencu k.
kanonik a faraŕ Junge ze Seitendorfa, ſwjedźeńſke prědowanjo pak k.
dwórſki kapłan Maaz z Dreždźan. Tež w naſchich Serbach bliža ſo někotre
cyrkwinſke 100 lětne ſwjedźenje a je cžas na pſchiſtojne ſwjecźenjo
tajkich wopomnjeńſkich dnow myſlicź.

Z Wotrowa. Naſch k. faraŕ Wels, kiž chcyſche do Schwajcaŕſkeje dla
wuſtrowjenja jěcź, je po lěkarjowej radźe nětk w Dreždźanach woſtał a
bydli w tamniſchej katholſkej hojeŕni (khorej khěži).

Z klóſchtra Marijneje Hwězy. Na ſſ. Symana a Judy zemrje nahle pſchi
wobjedźe běła knježna Martha, rodźena z Cžech.

Z Brunjowa. Hrodowſki kapłan k. A. Münſter je zaſy do Weſtfalſkeje
wotcźahnył. Wón běſche pſchecźel Serbow a běſche ſerbſku rycž z knihow
lěpje rycžecź a piſacź nawuknył, hacž někotryžkuli ſchtudowany Serb.
Sława jomu!

Z dreždanſkeje diöceſy.

Z Pirny. Pjatk 22. oktobra popołdnju pſchijědźechu ſakſke Majeſtoſcźe a
Wyſokoſcźe kral a kralowa, prync Jurij a prynceſna Jurijowa z
Weeſenſteina k nam a wobhladachu ſebi naſchu nowu katholſku cyrkej.
Knjejſtwa zaſtupichu pod zwonjenjom do cyrkwje, hdźež bu jim wot k.
fararja Krecžmera ſwjecźena woda podata. Na chorje ſpěwaſche ſo z
pſchewodom piſchcźelow krajny hymnus (khěrluſch): „Nam krala žohnuj
Bóh!“ Bjez tym wjedźeſche k. faraŕ wyſokich wopytowarjow k wołtarjej,
modleſche ſo pſched wuſtajenym Najſwjecźiſchim a wudźěli pſchi ſpěwanju
khěrluſcha „Swjaty, ſwjaty, ſwjaty“ požohnowanjo. Na to wobhladowachu
ſebi kralowſke knjejſtwa cyrkej, woſebje wołtaŕny wobraz wot znatoho
wuſtojnika Schwarze a kraſne piſchcźele, kiž ſu wot Jehmlicha w
Dreždźanach twarjene. Woſebje lubjeſche ſo jim tež fara a ſchula. Pod
zwonjenjom wrócźichu ſo zaſy do Wreſenſteina. ♣C.♠

<pb n="165"/>

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Z Barlina. Tudy bu intereſſantny proceß ſkóncženy. Magnus Knappe, prědaŕ
baptiſtow (proteſtantſkeje ſekty) běſche wloni na železnicy jědźo knižki
rozdźělał, w kotrychž bě katholſka cyrkej hroznje hanjena. Hdyž bě na to
dla kaženja pokoja bjez wěrywuznacźemi wobſkorženy, zamolwjeſche ſo z
tym, zo njeje wucženy muž! W prěnjej inſtancy bu do jenoměſacžnoho
jaſtwa zaſudźeny, kotrež bu w appellaciji na dwěnjedźelſke ponižene.
Kaſſacija (zběhnjenjo wotſudźenja) bu nětko tudy pſched najwyſchim
tribunalom (ſudom) zacźiſnjena.

Z Barlina. Pſchi wſchim njemdrjenju pſchecźiwo klóſchtram (zaſy chcedźa
wulku zhromadźiznu dźeržecź) ſu ſebi katholſcy wotmyſlili, tež we měſcźe
Brandenburg nowy klóſchtyr załožicź z wuſtawom za ſyrotki.

Němſka. Katholſka zhromadźizna we Wisbadenje (w něhduſchej Naſſauſkej)
bě wot 1000 katholikow, bjez nimi wjele zemjanow, wopytana. Rycžnicy na
tej ſamej běchu tachant Heinrich z Mainza, inſpektor a redaktor
Niedermayer z Frankfurta, rěznik Falk z Mainza a měſchcźanſki radźicźeŕ
Baudri z Kölna. Hdyž bě ſo wo wſchelakich katholſkich towaŕſtwach
rycžało, wupraji ſo zhromadźizna za reſolucije (wobzanknjenja)
poſlenjeje hłowneje zhromadźizny němſkich towaŕſtwow w Düſſeldorfje.

Němſka. Jedyn duchowny piſa do „Schleſiſche Kirchenzeitung“ takle. W
auguſcźe z. l. nadeńdźech w ſchpitalu we woſebitej ſtwě žónſku O. T.,
kotraž ſo po krótkim rozrycženju hako liwka katholſka wupokaza. Hacž
runje bě z derje katholſkeje woſady, běſche tola pſchez wjacylětne
pſchebywanjo hako guvernantka (wucžeŕka) w židowſkej ſwójbje, kotrejž bě
ſo z cźěłom a z duſchu poddała, tak daloko pſchiſchła, zo po ſwojim
wuprajenju wot 13 lět ſem wjacy pola ſwjatoho woprawjenja a 8 lět w
cyrkwi była njebě a zo mi, hdyž ju na ſchtrafu liwkoſcźe we wěrje
kedźbnu ſcžinich, wotmołwi: „Z cžoho dha wěſcźe, zo ſtej njebjo a hela?“
Haj zo by napominanja wotbyła, zakaza ſej wopytanja. Tola ſpytach z nowa
ju wopytacź po někotrym cžaſu a proſchach ju jenož, zo by jenicžke
„ſtrowa-ſy-Marija“ zo mnu ſpěwała. Wona to cžinjeſche a měnjeſche ſo
ſmějo, hacž dha myſlu, zo je wona to zabyła. Potom rycžach z njej wo
wſchědnych wěcach. Hdyž běch jej pſchi wotkhadźe katholſku knihu k
cžitanju požcžił, běſche z tym wſchitko ſkažene. Wona wrócźi mi tu
knižku z próſtwu, zo bych ju z tajkim pſchelutował, pſchetož „jeli by po
tejle knižcy ſchło, by wona zatamana była.“ Ja woſtajich ju někotry cžas
napokoj. Tola nětko ſo jeje prjedy lochka khoroſcź pohórſchi. Wona doſta
wulke boloſcźe nutskownoho raka dla. Ja zwažich ſebi zaſy wopytanjo. Z
móžnej pſchecźelnoſcźu rjeknych: „Z dźiwanjom na waſchu ſłaboſcź chcemoj
ſo jenož krótko jedyn wótcženaſch modlicź.“ Tola lědma běch zapocžał,
zakaza ſebi wona daliſche ſpěwanjo, zo za najlěpſche dźeržach ju
wopuſchcźicź. Cźim horliwiſcho ſo za nju modlach. Tola wona bu pſchecy
khorſcha. Duž ſpyta druhi duchowny ſwoje abo po prawym jeje zbožo. Wo
jeje dotalnym zadźerženju powucženy, prócowaſche ſo wón ze wſchej
duchownſkej mudroſcźu ju wobrocźicź. Wona joho pſchecźelnje witaſche a
zdaſche ſo womjechcžicź. Tola ſkóncžnje zakaza ſebi tež joho wopytanjo,
hacžrunje hodźina (ſchtunda) jeje ſmjercźe ſo bližeſche. Nětko wobaj <pb
n="166"/>k Bohu a k macźeri miłoſcźe za wbohu zabłudźenu duſchu
proſchachmoj. Tu ſo dopomnich, zo běch něhdy cžitał, kak je jena žona
wobrocźenjo ſwojoho hruboho muža ſebi wuproſyła, hdyž joho bjez joho
wjedźenja do japoſchtołſtwa modlenja (bratſtwa pod tym mjenom, němſki:
Gebetsapoſtolat) pſchiwzacź da a modlitwu k bójſkej wutrobje ſpěwaſche.
Spytach tónle ſrědk a zapiſach tu khoru bjez jeje wjedźenja do
japoſchtołſtwa modlenja ze ſlubjenjom, zo chcu ſam za nju, kaž dołho
budźe žiwa, kóždodźeńſku modlitwu wuſpěwacź. A dźakowane bójſkej
wutrobje, to pomhaſche. Na 13. ſeptembra poda ſo mjenowany druhi
duchowny k njej, ſpomni na blizkoſcź jeje ſmjercźe a napominaſche ju z
nowa k doſtacźu ſwjatych ſakramentow. Wona pſchiſlubi, zo chce je
nazajtra žadacź, ale njepoſtaji hodźinu, kotruž chcyſche hiſchcźe
pomjenowacź. A hlejcźe, nazajtra 7 1/2 póſła ſama po měſchnika. Tutón
namaka ju na ſtólcžku ſedźo a za nim žadacu. Z doſtojnym pſchihotowanjom
a z najwjetſchej pobožnoſcźu doſta wona ſ. ſakramenty mrějacych a wrócźi
ſo k Božej wutrobje, potomhacž bě dołhe lěta wokoło błudźiła. Ale běſche
tež najwjetſchi cžas. Z Bohom wujednana a zjenocźena zemrje tón ſamy
dźeń popołdnju w ſcheſcźich. Kajka radoſcź bě nad jeje wobrocźenjom a
kajki tróſcht jeje zbóžna ſmjercź za nas, z kajkej nowej dowěru na
najſwjecźiſchu wutrobu Jězuſa a ſwjateje macźerje Marije nas napjelni,
móžecźe ſebi myſlicź. O zo bychu wſchitcy cžłowjekowje a woſebje
wſchitcy duchowni ſpóznali móc a dobrotu bójſkeje wutroby Jězuſa a
njewoblakowaneje wutroby Marije!

Khrowatſka. W Karlowicach je ſerbſki narodny kongreß (zhromadźizna), kiž
ma nutskowne naležnoſcźe grichiſkozjenoſcźeneje cyrkwje ſerbſkeje
narodnoſcźe zrjadowacź.

Rakuſka. W Trieſcźe zemrje pſched někotrymi njedźelemi zemjan
Rivoltella, kiž běſche ſwěrny katholik. Bjez wſchelakimi joho
wotkazanjemi ſu tež telc: za jenu nowu cyrkej 20,000 ſchěſnakow, za
khudych w Venedigu 20,000, za thudych w Trieſcźe tež 20,000,
kapucinſkomu klóſchtrej 10,000, wuſtawej hłuchoněmych we Goricy 5000,
dobrocźeŕſkim wuſtawam w Trieſcźe 10,000, jenej ſchuli 5000, fundaciji
za kóždolětne ſtipendije 240,000 ſchěſnakow atd.

Turkowſka. Sultan nětko jara rjenje cžini pſched kſcheſcźanſkimi
wjeŕchami, kotſiž k njomu na wopytanjo pſchijědu, kaž pſchecźiwo
francózſkej khěžorcy, rakuſkomu khěžorej a druhimi. Ale pſchi wſchim tym
tamaja kſcheſcźenjo joho a woſebje joho zaſtojnikow knježenjo!

Z Roma. Tſjo anglikanſcy (proteſtantſcy) duchowni ſu ſem pſchiſchli,
kotſiž chcedźa na dnju pſched wotewrjenjom koncila do katholſkeje
cyrkwje pſcheſtupicź; jedyn z nich je w Jendźelſkej hako ſpiſowaŕ derje
znaty.

Z Roma. Wjele cuzych biſkopow je hižo ſem pſchijěło a kaž ſo powjeda ſu
dotal jenož 60 biſkopja ſtaroby, khoroſcźe a druhich wažnych winow dla
bamžej piſali, zo pſchińcź njemóža. — Na měſto wuſłuženych wojakow ſu z
cuzych krajow zaſy nowi pſchiſchli, tak na pſchikład 170 z Kanada w
Americy.

Z Roma. Kapłan Böddinghaus z Münſtera je ſem pſchijěł a bamžej w mjenje
720 tamniſchich knjenjow dar 10,000 toleri k wudawkam za koncil z
adreſſu pſchepodał. Tež z Francózſkeje wjele darow pſchikhadźa k
podpjeranju wjele khudych biſkopow, kiž z miſſionow na koncil pſchijědu.

<pb n="167"/>

Italſka. Miniſterſtwo žada klerikarjow, w lěcźe 1848 rodźenych, do
wójſka. — Knježeŕſtwo jedna pſchez ſwojoho wotpóſłanca w Romje z bamžom
dla pomjenowanja abo wuzwolenja biſkopow.

Francózſka. Z Lyona je próſtwa na ſwjatoho wótca, wot duchownſtwa a wot
mnohoſcźe ſwětnych podpiſana, do Roma woteſchła, w kotrejž ſo proſy, zo
by ſo ke khwalbje Božej a k cžeſcźi ſwjateje Marije we jandźelſkim
powitanju za ſłowomaj „Swjata Marija“ pſchiſtajiło: ♣Virgo Immaculata♠
(njewoblakowana knježna).

Jendźelſka. Arcbiſkop Manning je w jenym ſwojich poſlenich prědowanjow w
Londonje zjawnje prajił, zo lědma tſecźina wobydlerjow (kotrychž je tam
nětko hižo pſchez tſi milijony) cyrkej wopytuje, ſo mnohoſcź tak
mjenowanych kſcheſcźanow njeje kſchcźena, zo je dźiwich mandźelſtwow
žałoſnje wjele atd. Z Londonom ſo njeměnjamy!

Amerika. Bratr lětſa pſcheſtupjenoho ſudniſkoho radźicźerja Baumſtarka z
Konſtanza, profeſſor Herrmann Baumſtark na wyſokej ſchuli we St. Louisu
je 12. ſeptembra tež katholſke wěrywuznacźo wotpołožjł. Woboj ſtaj
pſchez ſwoje ſchtudije k ſpóznacźu wěrnoſcźe pſchiſchłoj, kotrež je Boža
hnada žohnowała a k zjawnomu wuznacźu dowjedła!

Połnócna Amerika. Nětcžiſchi präſident zjenocźenych ſtatow, Ulyſſes
Grant, ſłuſcha drje po ſwojim wěrywuznacźu k Methodiſtam, tola pokazuje
pſchi kóždej pſchiležnoſcźi ſwoju pſchikhilnoſcź k naſchej ſwjatej
cyrkwi. Tak běſche wón pſchitomny pruhowanjam we wuſtawje jeſuitow w
Georgtownje a dawaſche ſam myta pilnym wucžownikam. Hdyž njedawno w
Pennſylvanii pola generala Kane pſchebywaſche, pſcheproſy k ſebi
biſkopow Mullena z Erie, Ryana z Buffalo a Shamahanna z Harrisburga, kaž
tež abtow Wimmera a Seidenbuſcha; wón daſche tychle hoſcźow na
extracżahu darmo k ſebi dowjezcź. Pſchi nawrócźenju daſche Grant w
měſcźe St. Marys zaſtacź a rozrycžowaſche ſo tam z někotrymi woſobnymi
katholſkimi. — Biſkop z New-Yorka pſchiwjeze 12,000 dollarow pětrowoho
pjenježka do Roma.

Połnócna Amerika. Po nowinach New-York Tablet je w zjenocźenych ſtatach
(republicy) nětko 5 katholſkich arcbiſkopow, 40 biſkopow, 3000
duchownych, 65 wyſchſchich ſchulow a ſeminarow, 200 konventow a 5
milijonow katholſkich wobydleri. W lěcźe 1806 běſche tam jenož biſkop,
53 duchownych a 65,000 katholikow.

Afrika. Na 17. novembra budźe tak mjenowana Suezſka abo egiptſka
wuzcžina, pſchez kotruž je Francóza Leſſeps na akcije kanal wurył, prěni
krócź wot 60 łódźi (ſchifow), na kotrychž budźa woſobni hoſcźe
egiptſkoho měſtokrala ze wſchoho ſwěta, pſchejědźena a ſwjatocžnje
wotewrjena. Kaž je znate, je tale wuzcžina bjez dwěmaj morjomaj bjez
ſrjedźnokrajnym a cžeŕwjenym, w runej ſmuzy pſchez 16 mil dołha, kanal
pak měri nětko 21 mil; hłuboki je znajmjeńſcha wſchudźom 10 łochcźi, tak
zo móža wjetſche łódźe pſchejěcź. Na wuzcžinje naſtanje tak nowe
žiwjenjo, kotrež budźe tež kſcheſcźanſtwu ſpomožne. Tak ſu tam hižo
katholſki klóſchtyr z wuſtawom za ſyroty załožili.

<pb n="168"/>

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1869: kk. 281. Michał Cżunka z Khelna; 282. Jakub
Schołta z Wudworja; 284. Jakub Zarjenk z Wudworja; 285. Pětr Kokla z
Wudworja; 286. Michał Bryl z Wudworja; 287. Jakub Bryl ze Stareje
Cyhelnicy; 288. Jakub Bjarſch ze Schunowa; 289. Wórſchla Sch. ze
Sernjan; 290. Michał Wagner ze Smolic; 291. Marija Micžkec z Cžornoho
Hodlerja.

Dobrowólne dary: W. Sch. ze Sernjan 2 1/2 nſl.; ♣P.♠ T. 2 1/2 nſl.; J.
C. z R. 5 nſl.

Smilne dary k dalewobſtaranju: Pětrowy pjenježk wot H. S. 6 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżeni: Marija Haṅža, dź. dżěłacźerja Beckerta z
Raſchowa; Marija, dż. premierleutnanta adjutanta Adolfa Schlaberga z B.;
Emma Martha, dż. wojnarja Pětra Haſche z B.; Mikławſch, ſ. krawca
Mikławſcha Narcźika z B. — Zemrjeta: Hana, dż. Mikławſcha Kahle z
Radworja, 31 lět. — Wěrowanaj: Jakub Haſcha, měſchcżan a khěžeṙ z B. a
Hana Polankec z Mniſchonca.

Z Khróſcźic. Zemrjeta, 24. oktobra: Hana, dź. Jakuba Hórnika z Worklec,
nimale 25 l.

Z Radworja. Kſchcżeni: Michał, ſ. Mikławſcha Schołty z Radworja; Jurij
Awguſt, ſ. Jurija Bjarſcha z Khelna; Jan Awguſt, ſ. Mikławſcha Cžorlicha
z Měrkowa; Pětr, ſ. Jakuba Haſche z Radworja; Michał, ſ. Jana Kócže z
Brěmjenja. — Zemrjeta: Marija Awguſta, dź. Jurija Hendricha z Łupoje, 1
l. 9 m. 3 tydź. — Wěrowani: Handrij Awguſt Ducžman ze Słoneje Borſchcże,
z Mariju Měſcherjec z Měrkowa; Jan Mikel z Kukowa z Antoniu Pawlinu
Rychtarjec z Kupoje; Jan Schrama z Radworja z Hanu Kaſchporec z Měrkowa.

Z nakładom towaṙſtwa ſſ. Cyrilla a Methoda je wuſchła a pſchedawa ſo za
2 1/2 nſl. poła kk. Smolerja a Pecha, kaž tež w expedicijach Katholſkoho
Póſła:

Katholſka protyka

za Hornju Łužicu

na lěto 1870.

Schtóž chce prěni a druhi lětnik teje ſameje doſpołnoſcźe dla měcź, móže
jón doſtacź.

W mjenje towaṙſtwa a k wužitkej katholſkeje wěcy proſymy naležnje wo
rozſchěrjenjo protyki, dokelž ſmy tȯjſchto exemplarow cźiſchcźecż dali!
Wjetſchi nakład, tuniſcha wěc; ale — pſchedacź ſo dyrbi!

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna plaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Cisło 22. 20. novembra 1869. Lětnik 7.♠

Katholſka eyrkej w Chineſiſkej.

Chineſiſke khěžorſtwo je najwjetſche[12]⁾ knježeŕſtwo na zemi; dokelż ma
na 73,399 □milach 450 milijonow wobydlerjow. K tutym pſchińdu hiſchcźe
kraje Mandſchurſka, Mongolſka, Thian, Tibet, Korea a Lieukhieuſke kupy,
kotreż drje maja woſebitych, ale pod chineſiſkim khěžorom ſtejacych
knježerjow z 147,447 □milemi a z 27 1/2 milijonami wobydlerjow. Po
tajkim wopſchija tute khěžorſtwa tſecźinu cyłoho cžłowjeſtwa na
zemi.[13]^(*)) Dokelž je nowiſchi cžas tež za katholſku cyrkej w tutych
krajinach wjetſchu ſwobodu pſchinjeſł, chcu wobſtejenja a nadźije za
katholikow w rańſchej Aſiji bliže rozeftajicź.

♣I.♠

Hižom we 13. a 14. lětſtotku buchu wot bantža Innocenca ♣IV.,♠ kaž tež
wot bamžow Hrjehorja ♣X.,♠ Jana ♣XXI.,♠ Mikławſcha ♣III.,♠ Mikławſcha
♣IV.♠ a Klemenca ♣V.♠ miſſionarojo z rjada ſwj. Franciſka a Dominika do
Chineſiſkeje póſłani, zo bychu tam kſcheſcźanſku wucžbu prědowali. Jich
prócowanja njeběchu bjez płodow; pſchetož załožichu dójſchto woſadow, a
w 14. lětſtotku bu arcbiſkopſki ſtoł we hłownym měſcźe Pekingu załoženy.
Ale tutón rjany kcźěw kſcheſcźanſtwa bu ſkaženy, hako knjejſtwo
Mongolow, kiž hacž dotal tam knježachu, pſcheſta, a ſwójba Ming, kotraž
hiſchcźe do nětcžiſchoho cžaſa knježi, w 14. lětſtotku k knježeŕſtwu
pſchińdźe. Tucźi khěžorowje wobzanknychu, Chiueſiſku w žanym zwjazku z
wukrajom njewoſtajicź a žanoho cuznika do kraja njepuſchcźicź; tohodla
tež kſcheſcźanſtwo a jich <pb n="170"/>wupſcheſtrjenjo pſchez
miſſionarow hnydom zakazachu. Wſchitke prócowanja katholſkich
miſſionarow do Chineſiſkeje pſchińcź, běchu podarmo, a kóždy, kotryž
mjezy, kiž buchu ſylnje wobronjene, pſcheńdźe, bu popanjeny a najbóle
ſkóncowany. Hakle za 200 lět po tutym njezbožownym zakonju bu katholſkim
miſſionaram zas móžne, ſcźenjo wěrneje wěry tudy prědowacź pocžecź,
byrnje z wulkimi wobcźežnoſcźemi. Mjenujcy ſwjaty Franciskus Xaverius,
hako bě w Indiſkej a Japanſkej milijony pohanow k wěrje žiwoho Boha
pſchiwobrocźił, poda ſo na pucź, zo by tež w Chineſiſkej prědował.
Poſpyta drje joho portugalſki najwyſchſchi kralowſki zaſtojnik na kupje
Malakka, hacžrunje kſcheſcżan, ze wſchitkimi ſrědkami wot toho
wotdźeržowacź; ale žane prědkſtajenja, žane hroženja, njemóžachu
ſwjatoho Franciſka wotdźeržowacź. Wón poda ſo, nimale ſam, na łódź, a
wuſtupi w blizkoſcźi Chineſiſkeje na kupje Sancian na kraj, zo by wot
jow do Chineſiſkeje zaſtupił. We božej woli bě hinak wobzanknjene. Tutón
japoſchtoł Indiſkeje dyrbjeſche na tutej ſamotnej kupje, hdźež mějeſche
pſched wocžomaj hórki kraja ſwojeje horceje žadoſcźe, ſwoje ſwjate
žiwjenjo wobzanknycź. Ale joho žadoſcź, kſcheſcźanſtwo tam z nowa
zaſchcźěpicź, pſcheńdźe tež na joho potomnych rjadownikow. Po
njewuprajitych a ſtraſchnych prócowanjach radźi ſo někotrym jeſuitam
ſrjedź 16. lětſtotka do Chineſiſkeje pſchińcź a tam japoſchtołſke dźěło
z nowa zapocžecź. Schtož tehdom žanej mocy na zemi móžno njebě, te hižon
na ſta lět zanknjene wrota Chineſiſkeje wotewricź, doſpěchu někotſi
khudźi katholſcy miſſionarojo pſchez ſwoju wucženoſcź a póccźiwoſcź. Za
krótki cžas radźi ſo jim, zo woſobni Chineſowje a najwyſchſchi
zaſtojnicy khěžorſkoho dwora kſcheſcźanſku wěru pſchiwzachu. Ale wulke
zadźewki ſo jim pſchi jich ſkutkowanju napſchecźo ſtajachu. Chineſiſcy
khěžorojo wobnowjachu pſchikaznje, zo žadyn cuznik pſchi ſmjertuej
ſchtrafje do kraja njeſmě. Hacžrunje tute krawne zakonje we cylej
krutoſcźi wobſtejachu, pſchińdźechu tola hacž do ſamoho Pekinga;
woſobnje běchu to ♣P.♠ Ricci, ♣P.♠ Schall a druzy, kiž pſchez wucženoſcź
pola ſamych khěžorow rady widźeni běchu. Hiſchcźe dźenſniſchi dźeń
namakaſch knihi, woſobnje wo aſtronomiji (hwězdaŕſtwje) a fyſicy
(pſchirodoſpytu), wot tutych ſławnych mužow w bibliothekach woſobnych
chineſiſkich wucženych. Pſchez ſwoje piſma a rozrycžowanja dobychu woni
w Pekingu wjele ludźi, a to woſobnje najwucženiſchich a najwyſchſchich
zaſtojnikow, bjez tym zo jich towaŕſchojo w někotrych mjeńſchich měſtach
kſcheſcźanſtwo prědowachu. Ale bórzy poſtanychu hako najwjetſchi
napſchecźiwnicy pohanſcy duchowni a wſchitcy, kiž pſchi pohanſkich
templach ſłužby mėjachu. Cźi zběhnychu ſo ſylnje pſchecźiwo
kſcheſcźanſtwu a ſchcźuwachu lud. Wot khěžora bu z nowa krucźe
pſchikazane, zo dyrbi kóždy, kiž kſcheſcźanſtwu pſchiſtupi, hnydom k
ſmjercżi wotſudźeny bycź. We hłownym měſcźe Pekingu, hdźež miſſionarojo
we wulkej cžeſcźi ſtejachu, drje tute ſurowe zakonje wuwjedźene
njebuchu, ale w provincach zběhnychu ſo krawne pſcheſcźěhi kſcheſcźanow.
Tohodla móžachu miſſionarojo tam jenož z kradźu ſkutkowacź. Najbóle
kcźějeſche katholſke miſſionſtwo pod khěžorom Kanghi, kiž 1661 trón
naſtupi a 1722 wumrje. Wón bě lubowaŕ wědomnoſcźow a powoła hiſchcźe
wjac jeſuitow do Pekinga a njewobaraſche tež wupſcheſtrjenju
kſcheſcźanſtwa. We lěcźe 1630 běſche katholſka wucžba hižon we ſydom
provincach wupſcheſtrjena a 13,000 katholikow bu nalicžene. We lěcźe
1650 běſche <pb n="171"/>jich licžba hižon 150,000, kiž ſo w lěcźe 1675
na 300,000 pſchiſpori. We ſpocžatku 18. lětſtotka běſche tu na 500,000
wěriwych a 70 jeſuitow ſkutkowachu w Chineſiſkej, pódla nich tež
franciſkanarjo, dominikanarjo, auguſtinarjo a lazariſtowje.[14]⁾ Wot
romſkoho ſtoła buchu we lěcźe 1790 wyſche tych hižom wobſtejacych
biſkopſtwow, biſkopſke ſtoły w Pekingu a Nankingu załožene. Prěnje lěta
18. lětſtotka běchu za tudomne katholſke miſſiony jara njezbožowne.
Krawne pſcheſcźěhanja wěriwych buchu wſchědne. Jaſtwa běchu połne
kſcheſcżanow, a kiž wěru njezaprěchu, buchu ſurowje cžwělowani a
ſkóncžnje ſmjercźi podacźi. Wyſocy zaſtojnicy a ſamo ſobuſtawy
khěžorſkeje ſwójby namakachu ſo lěta dołho w jaſtwach a njebuchuli
ſkóncowani, buchu do puſtych krajinow zapokazani. Wězo, zo mějachu
europiſcy miſſionarojo najbóle cźeŕpjecź a najwjetſchi dźěl wot nich
wumrje martraŕſkeje ſmjercźe. Tak woteběraſche ſyła wěriwych lěto wot
lěta. Biſkopowje, kiž hako martrarjo njewumrjechu, podležachu khoroſcźam
a ſtarobje, a drnzy njemȯžachu ſo na jich měſto ſtajicź. Na kóncn 18.
lětſtotka mějachu cźi biſkopowje, kiž běchu ſo hiſchcźe w potajnoſcźi
zakhowali, kóždy wjacy provincow paſtyŕſcy zaſtaracź, t. r. krajiny tak
wulke, kaž wſchě němſke kraje hromadu, a mějachu pſchi tym huſto jenoho
europiſkoho a někotrych chiueſiſkich měſchnikow k pomocy, kiž dyrbjachu
ſo wyſche toho, njechachu-li morjcni bycż, pſched wocžimi pohanow pilnje
zakhowani dźeržecź a jenož z kradźu w nocy ſkutkowacź.

Zo bě wyſche toho za katholſke miſſije tudy njewurjeknita ſchkoda, hdyž
jeſuitſki rjad wot bamža ſo tehdom zběhny, njetrjeba ſo naſpomnicź. Jako
mjenujcy zbytkni jeſuitojo, kiž w Pekingu pſchebywachu, wotemrjechu,
pſchińdźechu kónc 18. lětſtotka lazariſtojo na jich měſto. Dokelž pak
buchu tucźi wot khěžorſkoho dwora bóle a bóle zdaleni, dha licžba
katholikow jara woteběraſche, zo w lěcźe 1800 jenož 290,000
wucžinjeſche, a to běchu najbóle khudźi dźěłacźerjo, dokelž běchu wyſocy
najbȯle martraŕſkeje ſmjercźe wumrjeli abo wotpanyli. Ale najzrudniſche
cžaſy hiſchcźe za Chineſiſku cyrkej njeběchu nimo; dokelž w ſpocžatku
19. lětſtotku je katholſka cyrkej tudy bóle ſchkodowała. Wjele jich
ſwoju krej za wěru pſchela. A dokelž bě tu jara mało kſcheſcźanſkich
duchownych, wohlada někotryžkuli cžas žiwjenja lědom jedyn krócź
duchownoho a někotry z cyła ženje. Hiſchcźe mějachu drje lazariſtojo w
Macao a na kupje Pulo-Pinang francózſcy miſſionarojo ſeminary; ale te
njemóžachu wjele wuſkutkowacź, dokelž běchu za młodych Chineſow jara
wotležane. We Europje buchu w tym cžaſu nimale wſchě klóſchtyrſke rjady
zběhnjene a ſurowa wójna knježeſche bjez ludami; tohodla ſtejeſche jara
zrudnje za chineſiſke miſſionſtwo, a zdaſche ſo, zo je wſchitka tuta
krej podarmo pſchelata. Ale Bóh zas pomhaſche. We lěcźe 1822 naſta
„Lyonſke miſſionſke towaŕſtwo,“ a tute wobrocźi ſwoje ſkutkowanjo mjez
druhim tež za podpjeranjo miſſionſtwa w Chineſiſkej. K tutomn towaŕſtwej
pſchizankny ſo 1843 towaŕſtwo „ſwj. dźěcźat<pb n="172"/>ſtwa Jězuſa,“
kiž ſo woſebje za to ſtara, zo ſo wuſtajene dźěcźi pohanſkich ſtarſchich
wukſchcźija a w kſcheſcźanſkej wěrje wocźahnu.[15]⁾

Licžba miſſionarow w Chineſiſkej ſo zas pſchiſpori, a to woſobnje z
rjada dominikanow, franciſkanow a jeſuitow. Tucźi móžachu drje ſo, jenož
draſcźeni kaž Chineſojo a pod wulkimi ſtraſchnoſcźemi tam podacź, tola
pak ſebi to zwažichu, hacž runje někotſi tu khrobłoſcż ze žiwjenjom
zapłacźichu, prjedy hacž móžachn z cyła te najmjeńſche wuſkutkowacź. Ale
kajke namakachu tam? Jenož we jara mało měſtnach běchu woſady, kiž
mějachu duchownoho abo katechetu. Na druhich měſtnach, hdźež běchu
prjedy kcźějace woſady byłe, njeběſche anic zbytk wot nich pytnycź, na
někotrych potrjechichu jenož jednotliwe kſcheſcźanſke ſwójby, a
dyrbjachu ſo tute jenož ſkradźu wopytacź, za njebychu pohani jich
pytnyli, hdyž ſo žana nowa katholſka woſada zas załoži. Hacž runje to
jara pomałku dźěſche, pſchińdźe tola nětk zaſy wjac žiwjenja do tych
hiſchcźe wobſtejacych, abo z nowa załoženych woſadow, zo móžachu ſo
někotre biſkopſtwa wobſadźicź.

Wyſche teju hižom pomjenowaneju a hiſcheźe wobſtejaceju ſeminarow, w
Macao a Pulo-Pinang, buchn tež wyſchſche wuežeŕnje za holcžki w
ſrjedźiznje Chineſiſkeje załožene. Pódla ſo tež někotre žónſke
klóſchtyrſke rjady na miſſionſtwje wobdźělichu. Tohodla widźimy tu
ſpodźiwnu wěc, zo hacž runje hiſchcźe te hrube zakonje wobſtejachu, po
kotrychž mějeſche ſo kóždy katholſcy wěriwy ſkóncowacź abo z kraja
wupokazacź (a krawne pſcheſcźěhanja tež ženje z cyła njepſcheſtachu),
tola zas kſcheſcźanſtwo ſo rozſchěrjecż pocža.

Po zarjadowanju ſtarych woſadow móžeſche ſo hakle na wobrocźenjo pohanow
myſlicź, a tute njelubjeſche pod nětcžiſchimi wobſtejenjemi wulke
dobytki. Ale tež tudy bu wot Boha prjedy pomhane, hacž ſebi to něchtó
nadźijeſche. We lěcźe 1840 pſchińdże bjez Chineſami a Jendźelcžanami k
wójnje. Chineſojo pſchėhrachu a 1842 pſchi měrje bu mjez druhim
wucžinjene, zo dyrbjachu 5 měſtow zjawnomu wikowanju za wſchě narody
wotewrjenc bycź. A w lěcźe 1845 bu hiſchcźe bjez Francózami a
Chineſiſkej zwjazk ſcžinjeny, zo móže ſo kſcheſcźanſka wěra zjawnje
prědowacź, zo móže kóždy Chineſa k tej ſamej pſchiſtupicź, a zo dyrbja
ſo kſcheſcźanſke cyrkwje, kiž ſu wot cžaſa khěžora Kanghi natwarjene,
ale precž wzate, zaſy kſcheſcźanam pſchepodacź. Tole drje bě khětra
krocžel k lěpſchomu! Tola ſmědźachu cuzy miſſionarojo, kaž pſchekupcy,
jenož w tych poſtajenych 5 měſtach zjawuje pſchebywacź. Ale nichtó
njetrjeba ſej myſlicź, zo buchu tute nowe khěžorſke zakonje wſchudźom
wobkedźbowane. Dokelž runje tute, kaž prjedawſcha wójna, běchu nowych
njepſchecźelow zbudźili. Tohodla widźimy, zo bórzy po tym zaſy krej
kſcheſcźanow zemju barbi a zo ſo jaſtwa pjelnjachu z kſcheſcźanami. We
provincy Kwangſi bu francózſki miſſionaŕ Chapdelaine z wjele druhimi
chineſiſkimi wěriwymi 1855 ſkóncowany. Z toho ſo ſpóznaje, zo we
nutskownej Chineſiſkej, hdźež francózſke ſchtuki rucź njeſłyſchachu,
wjele polěpſchene njebě. Hakle nowa wójna, kiž 1857 wudyri, dokelž <pb
n="173"/>chineſiſki khěžor horjeka pomjenowane zwjazki njedźeržeſche, a
w kotrejž Jendźelcženjo a Francózowje na njoho cźehnjechu, pſchinjeſe
wjac ſwobody za kſcheſcźanſtwo. We lěcźe 1860 pobichu tucźi chineſiſke
wójſka a dobychu tež hłowne měſto Peking, tak zo dyrbjeſche khěžor z
kraja cźeknycź. Nětk bu měr ſcžinjeny, a katholſkej cyrkwi bu doſpołna
ſwoboda w cyłym chineſiſkim khěžorſtwje pſchilubjena, a ſchtož khěžora
ſamoho naſtupa, tež hacž do dźenſniſchoho dnja ſwěrnje dźeržana. Wězo,
zo z tym prajene njeje, zo bychu krawne pſcheſcźěhanja, woſobnje we
wotležanych provincach, hdźež khěžorſcy naměſtnikojo knježa, cyle
pſcheſtałe. Khěžorſka móc kóždy cžas njedoſaha, zo bychu hnydom ſo tajcy
pſcheſtupikojo krucźe khoſtali (ſchtrafowali). (Pſchichodnje dale.)

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Dźenſa wudźěli naſch najdoſtojniſchi knjez biſkop Ludwik
dwěmaj młodźencomaj ſubdiakonat abo prěnju wyſchſchich ſwjecźiznow. Staj
to k. Adolf Brendler z Oſtritza a k. Jan Hornig z Dreždźan. Pſchichodny
ſchtwórtk doſtanjetaj diakonat a ſobotu presbyterat (měſchniſtwo). Kaž
ſłyſchimy, woſtanje k. Adolf Brendler potom hako pomocny duchowny w
Budyſchinje a k. Jan Hornig pſchiṅdźe za kapłana do Seitendorfa pola
Oſtritza.

Z Budyſchina. Z Prahi nam piſaja: W naſchim ſerbſkim ſeminaru je lětſa
jenož 23 ſchtudowacych młodźencow, bjez nimi 11 Serbow, mjenujcy: G. J.
Kubaſch a Jan Laras z Lejna w 3. lěcźe theologije, Jakub Schołta z
Wotrowa a Pětr Lipicž z Lubochowa w 2., Jurij Cyž z Nowoſlic w 1. lěcźe.
Gymnaſium wopytuja: Jakub Schkala z Khróſcźic, Michał Pětranc z Cžornec,
Franc Měrcźink z Bělcžec, Jurij Nowak z Njebjelcžic, Mikławſch Piwarc
(Bräuer) z Worklec a Michał Knježk z Krěpjec Tež w Komotawje ſchtuduje
jedyn Serb: Józef Leidleŕ z Khróſcźic, kiž je w najwyſchſchej klaſſy
tamniſchoho gymnaſija.

Z Budyſchina. Tudomne katholſke towaŕſtwo rjemjeſniſkich
(Geſellenverein) ſwjecźeſche njedżelu 7. novembra ſwój druhi załožeńſki
ſwjedźeń w ſalach tſěleŕnje, kotryž běſche wot měſchcźanſkich a wjeſnych
jara wopytany. Zapocžatk ſwjedźenja běſche wjecžor w ſcheſcźich.
Najprjedy ſpěwaſche chor dwaj ſpěwaj pod wjedźenjom k. miſchtra Almerta.
Na to běſche prěnja dźiwadłowa hra, we kotrejž ſo hróncžko abo „motto
towaŕſtwa“ prėdkſtajeſche. W tym wuſtupi jedyn rjemjeſnik ſtaroho cžaſa
a jedyn nowoho, kotryž ſebi nětcžiſche katholſke rjemjeſniſke towaŕſtwa
khwali; k tomu pſchiſtupja potom cźi tſjo hrajerjo, kiž te hrȯncžko
woznamjenjeja a wukładuja; prěni rěka „wěra a póccźiwoſcź“, druhi
„dźěławoſcź a pilnoſcź“ a tſecźi „wjeſołoſcź a žort.“ Potom běſche
ſwjedźeńſka rycž, kotruž nětcžiſchi präſes k. tachantſki vikar Dienſt
dźeržeſche. Wón wuſtojnje wukładowaſche hižo ſpomnjene hróncžko abo
motto a rozeſtaji, kak je towaŕſtwo tele ſwoje hróncžko abo motto w běhu
lėta dopjelnjało a dawaſche ſkóncžnje hłownu rozprawu. Z poſleniſcheje
wuzběhujemy najwažniſche powjeſcźe. Budyſchinſke towaŕſtwo
rjemjeſniſkich je najwjetſche w Sakſkej, ani dreždźanſke <pb
n="174"/>nima tejko ſobuſtawow; pſchetož we pſcherězku mějeſche 60
towariſchow a 30 cžeſtnych ſobuſtawow. Z nich běchu 29 towaŕſtwo
wopuſchcźili, kotſiž jomu loni na tymle dnju pſchiſłuſchachu a dwaj
běſchtaj zemrjełoj. Cuzych rjemjeſniſkich, kotſiž ſu ſobuſtawy towaŕſtwa
(ſchtož ſo pſchez małe knižki, kiž kóždy z nich ma, dopokazuje), bėſche
134 pſchez Budyſchin pucźowało a pola präſesa (pſchedſydy towaŕſtwa)
towaŕſtwowy dar (dwaj ſlěbornaj) doſtało. Towaŕſtwo běſche cyłe lěto
hacž do zaṅdźenoho měſaca k. tachantſki vikar J. Herrmann z wulkej prócu
a ſwěru wjedł a pſchi ſwojim wotkhadźe do Wotrowa nětcžiſchomu präſesej
pſchepodał. Zhromadźizny běchu kóždu njedźelu wjecžor w jenym hoſcźencu
pod wjedźenjom präſesa, kiž jim wſchelake powucžne pſchednoſchki
dźeržeſche, a wyſche toho tež ſobotu, hdźež ſo towariſchojo ſami
zhromadźowachu. Rozwucžowane bu woſebje wo hiſtoriji (ſtawiznach),
rycži, geografiji a we ſpěwanju; nětko maja zaſy druhe za žiwjenjo
trěbne wědomnoſcźe na rjad pſchińcź, zo by ſo wſchitka ſchulſka wucžba z
cžaſami wobkrucźiła a po móžnoſcźi dale wjedła. Skóncžnje dźakowaſche ſo
k. präſes Dienſt tym knjezam, kiž běchu w towaŕſtwje zaſtupowacź pomhali
abo je hewak podpjerali. Nětk ſcźěhowaſche druha dlěſcha dźiwadłowa hra
pod mjenjom „Do Cayenne“, w kotrejž dwanacźo rjemjeſniſcy wuſtupichu a
wuſtojnje hrajachu. Po ſkóncženju tejele zabawy, kotraž ſo wſchěm jara
ſpodobaſche, běſche zhromadna wjecžeŕ za tych, kotſiž chcychu woſtacź;
běſche pak jich wokoło 200. Pſchi wjecžeri buchu wſchelake ſławy abo
pſchipitki wunjeſene a towaŕſtwu tež rjana khorhoj ſlubjena, kotruž
chcedźa měſchcźanſke knjeuje a knježny wuſchiwacź. Cyły ſwjedźeń
wobzankny ſo z balom. Najwažniſcha nowinka wo tymle khwalbyhódnym
towaŕſtwje je pak ta, zo je ſebi wone, kaž tajke towaŕſtwa w druhich
měſtach, na garbaŕſkej drózy khěžu kupiło, zo njetrjebało wjacy po
hoſcźencach cźahacź, ale zo by ſwój towaŕſchny dom měło, hdźež by ſo
rjemjeſniſki młodźenc kaž doma cžuł a hdźež maja tež tſi łoža
pſchihotowane bycź k pſchenocowanju pſchipucźowacych. Hoſpodaŕſtwo abo
kuchnju ſnadź w ſwojim cžaſu miłoſcżiwe ſotry na ſo wozmu, kotrež bychmy
tež hewak za khudych khorych tudy trjebali a rady ſem powołali! Ale,
lubi cžitarjo, ſpomnjeny dom njeje darjeny, wón płacźi nětko hižo 4300
toleri a z trěbnym wutwarjenjom a pſchiprawjenjom pſchińdźe na 6000
toleri. Kak dha móže towaŕſtwo tajku khěžu kupicź, byrnje pjenjez
njeměło? Wone pjenjezy klepa abo chcych prajicź wo nje kłapa pola
dobrocźiwych a za wužitne wěcy zahorjenych ludźi. A dokelž ſo z wjele
kamjenjow khěža natwari, hromadźi wone darjene kamjenje (pjenježne dary)
a tež požcžene kamjenje, mjenujcy wudawa pjecźtoleŕſke akcije, kotrychž
ſo kóžde lěto něſchto wuloſuje a wupłacźi. Tele akcije móža ſo pola
präſesa k. Dienſta a tež pſcheze mnje za blizkich a dalokich pſchecźelow
doſtacź. Wězo dźěl danje ponjeſu najenkojo wobydlenjow, kotrež towaŕſtwo
wſchitke za ſo njetrjeba; ale tola budźe wone lóžo a wjeſelſcho dychacź,
hdyž jomu kamjeń pſchewulkoho dołha z wutroby panje! Nėtko ſym wſchitko
„pſcheradźił“ a budu ſo wjeſelicź, jeli mi pſchiležnoſcź dacźe, waſche
ſmilne wutroby pſcheradźicź t. r. na pjenježne dary za tawaŕſtwo tudy
kwitirowacź. Duž ſkóncžu z pſchecźom, kotrež pola ſobuſtawow towaŕſtwa
hako poſtrowjenjo a wotmołwjenjo na tajke poſtrowjenjo płacźi: Bóh
žohnuj cžeſtne <pb n="175"/>rjemjeſło! Bóh je žohnuj! (Gott ſegne das
ehrbare Handwerk! — Gott ſegne es!) Redaktor.

Z Brunjowa. Nowy duchowny, kiž je hako hrodowſki kapłan z Weſtfalſkeje
ſem pſchiſchoł, rěka k. Wylem Cramer.

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Tudy je ſo 1. novembra katholſke towaŕſtwo ſwjateje Cäcilije
załožiło, kotrež chce woſebje pſchiſtojny a pſchihodny cyrkwinſki
wjacyhłóſny figurirowany ſpěw, gregorianſki choral a khèrluſchny ſpěw
ſpěchowacź. Pſchedſydſtwo wucžinjeja: k. kapłan Maaz, k. dwórſki
organiſt Kretſchmer, a k. wucžeŕ Sperling. Sobuſtawy ſu wukonjace
(ausübende) abo ſpěwarjo a potom podpjerace. Lětny pſchinoſchk je toleŕ,
z cžimž ſo lokal (ſal), hdźež ſo ſpěwarjo wuwucžuja, tež noty a knihi
atd. płacźa. W tu khwilu wuwjeduje towaŕſtwo ſpěw na wěſtych njedźelach
we nowoměſchcźanſkej cyrkwi, pozdźiſcho budźe drje ſo tež w dwórſkej
cyrkwi ſłyſchecź dacź. Wužitne by było, hdy bychu we wſchitkich
ſerbſkich woſadach naſchi knježa wucžerjo cyrkwinſki ſpěw ſpěchowali a w
nim rozwucžowali. Nėhdźežkuli ſo rjenje njeſpěwa! „Kaž je było, tak
dyrbi woſtacź“ njeje pſchecy derje prajene! Tež by rjenje było, hdy
bychu knježa wucžerjo we ſwobodnych njeporucženych konferencach hromadu
ſtupili, a za wſchitke ſerbſke katholſke woſady a cyrkwje jene choralne
knihi zeſtajeli, zo bychu ſo khěrluſche po cžaſu wſchudźom jenak a to
derje ſpěwałe. W lutherſkich woſadach ſu prjedy tež wſchelako ſpěwali,
hacž ſu ſkóncžnje pſched lětami ſchtyrjo wucžerjo hromadu ſtupili a nowy
„Choral-Melodienbuch“ zeſtajili. Z tajkim zhromadnym ſkutkom bychu ſebi
knježa wucžerjo wulki dźak zaſłužili!

Z Lipſka. Njedźelu 14. novembra běſche tudy koncert k wužitkej
katholſkoho towaŕſtwa ſ. Vincenca, hdźež někotſi woſobni ſpěwarjo a
ſpěwaŕki z tudomneje opery (dźiwadła) ſobuſkutkowachu.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Němſka. Po porucžnoſcźi pruſkoho krala ſu ſo w joho krajach 10. t. m. na
Lutherowym narodnym dnju pobožnoſcźe a próſtwy za lutherſku cyrkej
ſtałe.

Němſka. Bajerſke miniſterſtwo njeje miſſion jeſuitow we Eichſtädtu
dowoliło.

Z Wina. Skóncžnje załožuja tudy a w druhich měſtach khěžorſtwa
katholſkopolitiſke towaŕſtwa, kotrež maja prawa cyrkwje pſched ſwětnej
wyſchnoſcźu a w zjawnym žiwjenju na ſtaroſcźi. Dotal běſche „liberalna“
(ſwobodomyſlna) ſtrona pſchez ſwoje towaŕſtwa tam jara mócna.

Schwajcaŕſka. W Bernje je ſekta tak mjenowanych Irvingianow abo
„japoſchtołſka cyrkej“, kaž ſebi ſami rěkaja z ceremonijemi, kiž ſu
katholſkim podobne, a z duchownſtwom tak mjenowanych wucžownikow,
japoſchtołow, jandźelow a arcjandźlow. Njedawno cźekny jedyn tychle
jandźelow do Ameriki, mjenujcy jedyn cžaſnikaŕ (ſtaroſerbſki: urmachaŕ);
ſwoju mandźelſku a dołh (50,000 frankow) <pb n="176"/>woſtaji tón
jandźel doma a druhoho „jandźela“ žónſku a něſchto pjenjez wotwjeze ſobu
do nowoho wótcnoho kraja. Z djabołſkej wuſkocžnoſcźu wjedźeſche tónle
jandźel khudych ludźi zjebacź! Tajkich dźiwnych jandźelow je doſcź na
ſwěcźe, nic jenož w Americy!

Z Roma. Z kóždym dnjom pſchikhadźeja cuzy biſkopja. Pſchihotowace dźěła
za koncil ſu hotowe a wucžinjenja kommiſſijow pſchedkładuja ſo po rjadu
bamžej, kiž je kóždy dźeń wjacy hodźinow pſchehladuje. W běhu koncila
budźa tež někotre ſwjatoprajenja.

Francózſka. Po poſlenich zapiſkach je w tutym khěžorſtwje 37,107,212
katholikow, 816,619 proteſtantow, 89,017 židow a 22,786 wſchelakich
druhich wěrow abo njewěrow.

Ruſowſka. W Petersburgu ſu pſchi katholſkej cyrkwi ſ. Khatyrny ſcheſcźo
prědarjo, dwaj pólſkaj, dwaj němſkaj a dwaj francózſkaj.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1869: kk. 283. (ſchtož je w poſlenim cžiſle
piſmikiſtajeṙ pſcheſkocžił a zawinował) Michał Schołta z Wudworja; 292.
Mikławſch Mětk z Kukowa; 293. młynk Schliž ze Swinjaŕnje; 294. Jakub
Kral z Wěteńcy; 295. khěžnik Jakub Bräuer z Budyſchina; 296. Michał Cyž
z Wotrowa; 297. Michał Schołta z Konjec; 298. Jan Krawc z Trupina; 299.
khěbětaŕ Michał Běrk z Radworja; 300. Madlena Wawrikowa z Radworja; 301.
Michał Schwejda z Khróſcżic.

Na lěto 1868 zapłacźi: 357. M. Sch. z K.

Smilne dary k dalewobſtaranju: 1 toleṙ za bamža pſchez k. Wernera z
Khróſcźic z napiſmom: „Te duſche twojich wěriwych — We cžiſcźu hiſchcźe
cžeŕpjacych — Wumyj Jězu a jim daj — Tam bórzy widźecż boži raj.“

Z nakładom towaṙſtwa ſſ. Cyrilla a Methoda je wuſchła a pſchedawa ſo za
2 1/2 nſl. poła kk. Smolerja a Pjecha, kaž tež w expedicijach
Katholſkoho Póſła a pola klamarjow, kotſiž móža ju kóždy cžas pſchez nas
tuniſcho doſtacź:

Katholſka protyka

za Hornju Łužicu

na lěto 1870.

Schtóž chce prěni a druhi lětnik teje ſameje doſpołnoſcźe dla měcź, móže
jón doſtacź.

W mjenje towaṙſtwa a k wužitkej katholſkeje wěcy proſymy naležnje wo
rozſchěrjenjo protyki, dokelž ſmy tójſchto exemplarow cźiſchcźecż dali!
Wjetſchi nakład, tuniſcha wěc; ale — pſchedacź ſo dyrbi!

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 23. 4. decembra 1869. Lětnik 7.♠

Słowo k rozpomnjenju za Serbow.

Stari Romſcy, kotſiž buchu z małeje zhromadźizny někotrych paſtyrjow po
cžaſu najmócniſchi lud a najwjetſchi knježicźerjo, mějachu pſchiſłowo:
♣Concordia parvae res crescunt, discordia maximae dilabuntur♠ (Z
pſchezjenoſcźu małe wěcy roſtu, z njepſchezjenoſcźu najwjetſche
rozpadnu). Woni mějachu prawje a ſu pſchez 1000lětne wobſtacźo jich
kraleſtwa wo tym ſo pſchepokazali. Lubi ſerbſcy krajenjo! My drje nimamy
tele pſchiſłowo, ale joho prawdu ſmy tež hižo cžaſto nazhonili. Naſchi
wótcojo ſu zhonili, kajka to wěrnoſcź je, zo z njepſchezjenoſcźu
najwjetſche wěcy ſo zahubja. My, jich njemnozy potomnicy, ſmy w
najnowiſchim cžaſu wjacykrócź zhonili, a nadźijamy ſo hiſchcźe bóle
zhonicź, kak z pſchezjenoſcźu małe wěcy roſtu t. r. kak ſmy, hacžrunje
je nas mało, ze zhromadnym ſkutkowanjom hižo někotre ſpomnjenja hódne
wěcy dokonjeli. Je trjeba, pſchikłady pomjenowacź? Dopomńcźe ſo na
ſkładowanjo za wotpalenych we Gottleubje. Ja mohł powjedacź, kak jara je
tónle rjany ſkutk wyſoko poſtajeuym knjezam ſo lubił, a z kajkej cžeſcźu
woni hižo tohodla na Serbow ſpominachu. Pomyſlcźe na lońſche ſkładowanjo
za ſwjatoho wótca, a kak ſu potom wulke wukrajne nowiny a cžaſopiſy
tohodla khwalobnje wo Serbach rycželi, kotſiž ſnadź hewak njewjedźachu,
zo ſu Serbja na ſwěcźe. Dale ſmy ſebi pſchez pſchezjenoſcź a zhromadne
prócowanjo měr wobſtarali pſchecźiwo nadpadam jenych znatych nowinow. A
nětko najnowiſchi ſkutk naſcheje pſchezjenoſcźe — peticija za naſch
klóſchtyr z wjacy hacž 1200 podpiſmami? Ta ma doſpołny a pſchepokazacy
wunoſchk a wužitk. Kak dha to?

Naſchi njepſchecźelojo nětk derje wjedźa, zo jich hłós pſchecźiwo
klóſchtram po prawym nicžo njepłacźi, dokelž woni z cyła žane prawo
nimaja, wo naležnoſcźach katholſkeje wěry ſobu rycžecź. Tohodla bě pſchi
jich cyłej wulkej harje jenož te <pb n="178"/>wotpohladanjo, zo bychu ſo
katholikowje rebellſcy ſcžinili. Schtož chcychu rad wotſtronicź a po
prawje wotſtronicź njemóžachu, to budźa, tak myſlachu woni, katholikowje
dobrocźiwje a hłupje jim wotſtronicź pomhacź. Haj woni zjawnje prajachu:
wy katholſcy, ſcžińcźe zapocžatk z peticiju pſchecźiwo klóſchtram,
naſcha pomoc njebudźe wam pobrachowacź. Na to ſmy nětko z peticiju za
klóſchtyr z wjacy dyžli z 1200 podpiſmami[16]⁾ wotmołwili. Dokelž woni
to prawje derje wjedźa, ſu tež, kak ſo ſłyſchi, za najlěpſche dźerželi,
zo bychu ſebi fiasko (njeporadźenjo) zalutowali, ſwoje cyłe wotmyſlenjo
puſchcźicź a klóſchtry na pokoj woſtajicź. Dokelž pak naſche
wotpohladanjo bycź njemóže, naležnoſcź, kotraž je wo měrje, bjez
potrěbnoſcźe do wojowanja pſchinjeſcź, je naſcha derje pſchihotowana
peticija, kaž ſo dale ſłyſchi, w tu khwilu ♣ad acta♠ połožena a budźe
jenož tehdom na ſejm do Dreždźan wotpóſłana, hdy by tola něſchto tajke
tam k rycžam pſchiſchło, na cžož ſo z peticijemi pſchiſłuſchnje
wotmołwi.

Hdyž mamy tajkele pſchikłady pſched wocžomaj, ſchto naſche pſchezjene a
zhromadne ſkutkowanjo zamože, ſchtó ſebi hiſchcźe zwěri, naſche
katholſke zhromadźizny a druhe prócowanja, z kotrymiž chcemy myſlicžku
za pſchezjenoſcź a zhromadnoſcź wubudźicź abo wobkrucźicź, — za
njewužitne, haj za ſměſchne wuprajicź, bjez toho zo by pſcheſtał,
katholſki Serb bycź, kaž ſo ſłuſcha?

A hdy by něchtó pſchez to hiſchcźe wo wužitnoſcźi tutych naſchich
prócowanjow ſo pſchepokazacź nochcył, ſnadź móža cžaſy a podawki
pſchińcź, hdźež budźe jomu lubo, zo ſu druzy z tajkimi wěcami zapocžatk
ſežinili, prjedy hacž je wón ſam jich wužitnoſcź a potrěbnoſcź ſpóznał.

Zo w prjedawſchim cžaſu tajkele wěcy njeběchu, njeſmě nikomu pſchicžina
(wina) bycź, je zacźiſnycź abo hanicź. Hdy bychmy ſo tajkoho praſchecź
chcyli, cžohodla wjacy runje tak njehoſpodari, kaž joho nan abo dźěd je
cžinił, dha by nam zawěſcźe wotmołwił: „dokelž ſu ſo cžaſy pſcheměniłe;
ſchtóž chcył nětko hiſchcźe tak hoſpodaricź, kaž tehdom, tón njeby do
prědka pſchiſchoł a by zhubjeny był.“ Haj tak je tež tudy. Cžaſy ſu ſo
jara pſcheměniłe. Schtož bě prjedy njewužitne a njetrěbne, to njeje
nětko bjez wužitka, ale je dobre, pod wěſtymi wobſtejnoſcźemi tež trěbne
a budźe to po cžaſu hiſchcźe bóle.

Schtóž dopokazmo žada, pohladaj na Bajerſku a na to, ſchtož ſo tam nětko
podawa. By w Bajerſkej dobra wěc pſchi wólbach na ſejm dobyła, hdy by
runje wjeſny lud krucźe hromadu njedźeržał a by dha k tomule
hromadudźerženju pſchiſchło, hdy by ſo tak wjele towaŕſtwow njezałožiło
a tejko ludowych zhromadźiznow njedźeržało, w kotrychž buchu ludźo wo
zjawnych naležnoſcźach <pb n="179"/>derje powucženi? A hdyž chcył něchtó
prajicź, my njejſmy Bajerſcy t. r. nas njeje tak wjele, dha woſtanje
tola pola nas runje tak wěrno kaž pola nich, zo pſchezjenoſcź ſylni a zo
pſchez pſchezjenoſcź tež małe wěcy roſtu.

♣P.♠ Innocenc.

Z tutym naſtawkom ſmy cyle pſchezjene a pſchejemy, zo by ſo derje
rozpomnił. Smy njedawno dlěſchi wuſtojny naſtawk wot k. wucžerja H.
doſtali pod napiſmom: „Załožcźe katholſke towaŕſtwa!“ We wſchelakim
naſtupanju ſu tam podobne myſle wuprajene, kaž mamy w horniſchim
naſtawku, a ſkóncžnje je namjet ſtajeny, kotrohož wozjewjenjo ſmy na
khwilu wotſtorcžicź za dobre ſpóznali, dokelž chcemy prjedy hiſchcźe z
někotrymi duchownymi ſo rozrycżecź a tež nowy ſakſki ſwobodniſchi
towaŕſtwowy zakoń (Vereinsgeſetz) wocžakacź.

Redakcija.

Katholſka cyrkej w Chineſiſkej.

(Pokracžowanjo.)

♣II.♠

Katholſka cyrkej je ſo tež wot toho cžaſa w Chineſiſkej khětro
rozſchěriła.[17]⁾ Cyłe khěžorſtwo, njelicžimy-li te kraje, kiž drje
Chineſiſkej ſłuſcheja a lětny dawk khěžorej płacźicź dyrbja, je do 20
japoſchtołſkich vikariatow rozdźělene, kotrymž runje tak wjele biſkopow
prědkſteji. Wot tutych maja někotſi jenoho biſkopa hako koadjutora k
pomocy. Tam a ſem drje ſu ſo pſchez pohanſke zběžki abo europiſke
ſchcźuwanja napady na katholſke cyrkwje a jich ſłužownikow ſtałe, kiž
druhdy k tomu wjedźechu, zo buchu duchowni a woſadni martrowami a tež
morjeni a cyrkwje ſpalene; tola běchu te ſkerje wina k rozſchěrjenju
katholſkeje wěry, hacž zo bychu ju podtłócžicź móhłe. Wſchudźom
naſtawaja nowe woſady a pohani pſchińdu z cžródami, zo bychu
kſcheſcźanſtwo na ſo wzali. A hacž runje nam, hdyž je nětk ſwoboda
kſcheſcźanſtwu dobyta, tudy proteſtantſcy miſſionarojo wſchelakich
wuznacźow napſchecźo ſkutkuja a naſchu wěru na wſche móžne waſchnjo <pb
n="180"/>hanja, je jich ſkutkowanjo dotal nam mało ſchkodźiło; dokelž
naprjedy ſu woni bjez ſobu njepſchezjeni, ſwarja jedyn na druhoho a
ſchtož jedyn wucži, druhi zacźiſnje; k druhomu woni najbóle jenož we
wulkich měſtach prěduja, hdźež europiſcy konſulowje pſchebywaja a hdźež
ſo žanych nadpadow bojecź njetrjebaja. Tohodla tež tehdym, hdyž hiſchcźe
krawne zakonje w Chineſiſkej płacźachu, žadyn proteſtantſki miſſionar
tudy widżecź njebě. A wyſche toho ma katholſka cyrkej pſchez ſta lět
pſchelatu martraŕſku krej pucź pſchihotowany a dowěrjenjo luda. Kak je
ſo katholſka cyrkej w Chineſiſkej hacž do dźenſniſchoho dnja ſrjedź
wſchitkich zadźewkow rozſchěriła, dowolam ſebi ſcźěhowacy pſchehlad
podacź.

Pohladajmy najprjedy na hłowne měſto Peking a provincu Petſcheli. We
Pekingu mějachu katholſcy w zańdźenym lětſtotku 4 cyrkwje. Wot tutych
ſteji hiſchcźe jena, mjenujcy prjedawſcha kathedrala. Wona drje bě jara
wobſchkodźena, je pak hewak jena najrjeńſchich cyrkwjow. Wona bu nětk
katholikam zas pſchipokazana, kaž tež ležownoſcźe, hdźež běchu
prjedawſche tſi katholſke cyrkwje ſtałe. Hdyž kſcheſcźanſke wójſko pſchi
poſlenjej wójnje dobycźeŕſcy ſem pſchicźeže, bu w tutej cyrkwi dźakne
♣„Te Denm“♠ dźeržane. Nětk je wona za biſkopſku cyrkej poſtajena. Na
tych druhich tſjoch měſtnach, hdźež běchu prjedy cyrkwje, ſo nětk w
małych khapałkach kemſche dźerža. We lěcźe 1867 bu rjana nowa cyrkej wot
pekingſkoho biſkopa Monli natwarjena a pod wulkimi ſwjatocžnoſcźemi, na
kotrychž wyſche europiſkich zapóſlancow tež tſjo wyſocy zaſtojnicy
chineſiſkoho khěžora dźěl bjerjechu, poſwjecźena. Kak je ſo licžba
katholſkich tudy pſchiſporiła, ſpóznaje ſo ze ſcźěhowacoho. Hdyž
nětcžiſchi biſkop Mouli w lěcźe 1836 do Pekinga pſchińdźe, bě tu 350
wěriwych; w pſchedměſtach a wokolnoſcźi bě jich hiſchcźe 659, kiž buchn
dotal wot lazariſtow a někotrych chineſiſkich mėſchnikow duchownje
zaſtarani. Nětk licžimy w 5 cyrkwjach 8000 woſadnych. We zańdźenym
lětſtotku běchu tu tež 3 katholſke kěrchowy, kiž pak buchu cyle
zapuſcźene; tež wone ſu zas katholikam wotſtupjene. Wot lěta 1863
wobſteji tudy klóſchtyr miłoſcźiwych ſotrow, kiž maja hójernju, hdźež
wjele ſtow khorych zaſtaraja, ſyrotnicu a wucžeŕnju za holcžki. We lěcźe
1856 bu wot japoſchtołſkoho ſtoła provinca Petſcheli do 3
japoſchtołſkich vikariatow rozdźělena. Nětko ſu tute:

1. Pekingſki vikariat ma nětk dweju biſkopow, 10 europiſkich a 20
chineſiſkich měſchnikow. Wyſche wſchelakich wucžeŕnjow wobſtejitaj tudy
dwaj duchownſkej ſeminaraj. Rjany hród bu wot khěžora lazariſtam
wotſtupjeny, zo móža tam miſſionſke ſchule załožicź. We wokołnoſcźi tež
na někotrych wſach a měſtach wjetſche a mjeńſche woſady wobſteja.
Najwjetſcha w Tintſin, hdźež maja miłoſcźiwe ſotry tež klóſchtyr, do
kotrohož ſu 20 młodych chineſiſkich knježnow zaſtupiłe. Wot nich
wobſtara ſo tež hójeŕnja, haptyka a dwě ſyrotnicy.

2. Japoſchtołſki vikariat w raniſchim Petſcheli je hižon wjele
pſchecźiwnoſcźow pſchetracź dyrbjał. Lud wopokaza ſo jara
njepſchecźelſcy zmyſleny pſchecźiwo miſſionaram a bu wot mandarinow
(wyſokich khěžorſkich zaſtojnikow) hiſchcże bóle k tomu ſchcźuwany.
Někotry krócź buchu miſſionarojo cyle wurubjeni. Tola je tež nětk lěpje,
a licžba katholikow je ſo wot 3800 na 8200 pſchiſporiła.

3. Najbóle pak je katholſka cyrkej w 3. vikariacźe, k połdnju Petſcheli,
<pb n="181"/>roſtła, hdźež biſkop Anouille knježi. Tudy je pſchecy wjele
katholſkich było. We lěcźe 1836 nalicži ſo jich 4392, kiž běchu ſo hižon
1859 na 14,000 pſchiſporili. Tola je tudy wjele krawnych pſcheſcźěhow
było a 72 cyrkwjow bu ſpalenych. Hako zapłata bu nětcžiſchomu biſkopej
1862 za nje wot chineſiſkoho khěžora wulki hród w měſcźe Tſchingtingſu
darjeny. We tutym je nětk ſeminar, ſyrotnica, wucžeŕnja a khapała. Za
jene lěto (w lěcźe 1863) bu tu 2500 wotroſcźenych kſchcźenych a tych,
kiž ſo kſchcźeńcy pſchihotowachu, bě pſchez 12,000. Wjele pagodow
(pohanſkich templow), bu do katholſkich cyrkwjow pſchetworjenych a do
lěta 1866 bu na 40 nowych cyrkwjow a khapałkow twarjenych. Tola pohanſcy
popja ſu wjacy krócź ludźi pſchecźiwo kſcheſcźanam naſchcźuwali, a
krawne zběžki, hdźež krej kſcheſcźanow běžeſche, běchu zrudne ſcźěhwki
toho, a běſche to cźim zrudniſcho, dokelž mandarinojo k tomu z
wjeſołoſcźu pſchihladowachu. Tola tam biſkop ze ſwojimi 12 europiſkimi a
15 chineſiſkimi měſchnikami dale z božej pomocu ſkutkuje.

4. We japoſchtołſkim vikariacźe Schantong bě prjedy jara wjele
kſcheſcźanow; tola w lěcźe 1840 běſche jich jenož hiſchcźe 4000 woſtało;
dokelž ſu runje jow kſcheſcźenjo najbóle podcźiſchcźowani byli a to hacž
do nětka. Hacž runje je jim pſchez nowe zakonje ſwoboda ſlubjena, je
tola mało lěpje. Ale pſchi wſchitkich hubjenych wobſtejenjach je licžba
wěriwych pſchiběrała. We lěcźe 1866 bě tudy 10751 katholſkich
kſcheſcźanow a 4000 katechumenow. Tutón vikariat ma 104 khapałkow, 19
wulkich cyrkwi, 1 ſeminar a 29 wucžeŕnjow, kotrež pod 2 biſkopomaj, 5
europiſkimi a někotrymi chineſiſkimi měſchnikami ſteja.

5. Japoſchtołſki vikariat Schanſi doſaha hacž k Mongolſkim pomjezam.
Krawne pſcheſcźěhanja ſu tudy wjele ſchkody nacžiniłe; ale pſchez to
runje wjele dobrych kſcheſcźanow wucźek pytachu, zo bychu ſo w tudomnych
wulkich horach wukhowali. Někotſi, kiž njebuchu k ſmjercźi, ale
zapokazanju do Mongolſkeje wotſudźeni a tam wotwjedźeni, tudy zas k nam
ſo pſchinamkachu. We lěcźe 1865 bu 913 wotroſcźenych kſchcźenych. Cyły
vikariat licži 1 biſkopa, 3 europiſkich a 16 chineſiſkich duchownych, a
13,832 kſcheſcźanow, kiž maja 1 ſeminar, 8 cyrkwjow, 27 khapałow a 14
wucžeŕnjow.

6. Japoſchtołſki vikariat Schenſi, kiž provincu toho mjena a kruch
Mongolſkeje wopſchija, je nětk dźěleny, a Mongolſki dźěl je pſched
krótkim za woſebitu japoſchtołſku präfekturu poſtajeny a Belgiſkim
miſſionaram pſchepodaty, wot kotrychž hižo dwaj w tym krótkim cžaſu
ſmjercźi podležeſchtaj. Wyſche pſcheſcźěhanjow pſchez pohanſkich
zaſtojnikow maja tu kſcheſcźenjo wjele wot rubježnych muhamedanow
cźeŕpjecź. Tola je ſo pſched krótkim tež tu wulka nowa katholſka woſada
załožiła. We cyłym vikariacźe licžimy 23,000 kſcheſcźanow, 80 khapałow a
cyrkwjow, 1 ſeminar a 5 wucžeŕnjow, kiž pod 1 biſkopom, 6 europiſkimi a
17 chineſiſkimi měſchnikami ſteja.

(Pſchichodnje dale.)

<pb n="182"/>

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Zańdźenu njedźelu wopuſchcźi nas naſch najdoſtojniſchi
knjez biſkop Ludwik, zo by ſo wutoru rano z Dreždźan do Roma na koncil
podał. Bóh zdźerž joho ſtrowoho a daj jomu zbožownje domoj ſo wrócźicź!

Z Budyſchina. Měſto budyſkoho tachanta na ſakſkim ſejmje w Dreždźanach
budźe nětko k. kanonikus kantor Hoffmann zaſtupowacź.

Z Budyſchina. Zańdźenu ſobotu je naſch hnadny k. biſkop w tachantſkej
cyrkwi duchownſku ſwjecźiznu wudźělił k. Adolfej Brendlerej a k. Janej
Hornigej.

Z Budyſchina. Pſched někotrymi dnami je nětko wotmołwjenjo pſchiſchło na
liſt „wubjerka k pſchihotowanju załoženja cyrkwje w Cžornecach abo
Bacźonju.“ Wone ma ſo po ſłowje pſchełožene takle: Potom hacž je wo
Waſchich 10.—14. julija t. l. pſchepodatych ſtatutach a wo Waſchim
prědkwzacźu na požadanjo wyſokodoſtojne klóſchtyrſke knjejſtwo w
Marijnej Hwězdźe hako patronatſtwo ſo wuprajiło, a wyſche toho tež
wyſokodoſtoiny knjez kanonikus a faraŕ Jakub Barth w Khróſcźicach
ſłyſchany był, njekomdźi ſo podpiſane tachantſke konſiſtorium, nětko pod
tym wuměnjenjom ſwoje zjawne pſchizwolenjo tamnym wot Was pſchepodatym
ſtatutam (pſchirunaj cžiſło 14. Póſła) a tamnomu wot Was doſpějomnomu,
najprjedy na wobſtaranjo k załoženju noweje cyrkwje w Bacźonju abo
Cžornecach trėbnych ſrědkow złoženomu wukóncej wuprajicź, zo § 7.
ſpomnjenych ſtatutow te pſcheměnjenjo doſtanje, zo pozdźiſche poſtajenjo
měſta, hdźe ma projektirowana (wotmyſlena) cyrkej twarjena bycź, we
dorozymjenju tych pſchi dżělenju woſady Khróſcźic po cyrkwinſkim prawje
wobdźělenych jenicžcy ordinariatej (t. r. tachantej) ſo zawoſtaja. Te
ſame ſkóncžnje njezapomnja, wubjerkej za joho khwalbyhódne Bohu ſpodobne
prócowanjo Swoje połne pſchipóznacźo wuprajicź a najlěpſchi wunoſchk
(Erfolg) pſchecź. W Budyſchinje na tachantſtwje, 23. novembra 1869.
Tachantſke konſiſtorium tam. Ludwik Forwerk, biſkop, ♣Adm. eccl.♠ a
tachant. — Potajkim ſměmy nětk naſch zhromadnoſerbſki katholſki ſkutk
zapocžecź. Budźemy tule naležnoſcź pſchecy wobhladowacź hako tajku,
kotraž podpjeru wſchitkich ſerbſkich woſadow žada. Nic jenož na tych
myſlimy, kotſiž nětko we wokolnoſcźi projeltirowaneje cyrkwje bydla, ale
tež na pſchichodnych, kotrymž móžemy z tym duchownu dobrotu wopokazacź.
Tež cźi, kiž ſu nėtko wobſtejace cyrkwje twarili, njejſu jenož za ſebje
ſamych to wuwjedli, ale tež za nas a za dalokich potomnikow, kotrychž
njejſu znati. Tak dyrbja cźi myſlicź, kiž ſu daloko wot Cžornec abo
Bacźonja a w druhich woſadach! A to by tola dźiwno było, njedyrjeli
wſchitcy katholſcy Serbja ze zhromadnymi mocami cyrkej załožicź móc.
Wjele mjeńſche a khudſche woſady ſu to ſame zamóhli! Prěnja wěc nětko
budźe, zo ſo w bližſchim cžaſu wubjerk zhromadźi (w tych dnjach
rozpóſcźele ſo pſcheproſchenjo) a potom ſtanu ſo hortne a piſowne
próſtwy za wuprajene wotmyſlenjo katholſkich Serbow. Daj Bóh zbožo!

Z Budyſchina. W paſtyŕſkim liſcźe němſkich biſkopow wozjewjena
pobožnoſcź zapocžnje ſo, kaž je tam prajene, 8. dźeń decembra a dźerži
ſo kaž ſcźěho<pb n="183"/>wacaj dnaj, 9. a 10. decembra dopołdnja a
popołdnju; cžas budźe za kȯždu woſadu wot jeje knjeza fararja poſtajeny.
Tež pſchiſpomina ſo, zo ſmědźa ſo te tſi póſtne dny k dobycźu wotpuſka
na tſi wſchelake tydźenje rozdźělicź.

Z Marijneje Hwězdy. Dźeń 25. novembra bu Marija Žurec z Łupoje pola
Radworja do naſchoho konventa dowjedźena, zo by w ſwojim cžaſu hako
laiſka ſotra klóſchtyrſke ſluby wotpołožiła. Wona běſche prěnja, kotraž
ſo po nahłej ſmjercźi njedawno zemrjeteje ſotry Marthy k zaſtupjenju
wozjewi a bu hnydom pſchiwzata. Njech ſo tež pſchichodnje, hdyž jena
knježna wumrje, hnydom wozjewja, kiž chcedźa rady do klóſchtra
zaſtupicź. Potom budźe pſchecźo ludźi, po kotrymž chcedźa wjacy
Serbowkow w naſchim klóſchtrje měcź po móžnoſcźi bórzy dopjelnjene.
Pſchiwzata je tež hako chorſka ſotra M. M. Burec z Jaſeńcy, kotraž pak
dyrbi ſo daliſchoho wuwucženja dla na dlěſchi cžas do Cžech podacź.
Potajkim je lětſa nětko pjecź Serbowkow do naſchoho knježnjacoho
klóſchtra zaſtupiło a hiſchcźe ſcheſta ma pſchiwzacźo ſlubjene. To je
prawje žohnowane lěto!

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Bajerſka. Pſchi poſlenich wólbach je katholſka ſtrona dobyła, dokelž je
ſo lud wſchudźom horliwje na nich wobdźělił.. Katholſka ſtrona nochce
nicžo wo zaſtupjenju do połnócnoněmſkoho zjenocźenſtwa wjedźecź.

Z Prahi. Tudy bu k. Matij Sedlak, diakon a wot oktobra katechet a prědaŕ
pſchi cyrkwi ſwjatoho Hawła wóndanjo hako rekruta krajneje wobory k
wójſku žadany a je tež wojeŕſku pſchiſahu wotpołožicź dyrbjał, hdyž
běſche prjedy połdra hodźiny z druhimi rekrutami zanknjeny a wſchelake
njepěkne rycže ſłyſchecź nuzowany był. Wón doſtanje pſchichodny měſac
měſchniſku ſwjecźiznu. Khěžorſtwo ſtupa do ſtopow italſkoho kraleſtwa!

Z Krakowa. Krajne ſudniſtwo je nětko proceß pſchecżiwo
prědkſtejicźeŕkomaj klóſchtra karmelitkow zaſtajicź dyrbjało, dokelž
žanu winu wotſudźenja teju knježnow njenamaka a tež ſtatny wobſkoržnik
njeje pſchecźiwo tomu proteſtirował. Ta cyła hara „teje zanknjenje
knježny dla“ běſche potajkim podarmo; jenož za winſke židowſkoněmſke
nowiny běſche trěbna, dokelž chcychu z „liberalnymi“ keklijemi
kedźbnoſcź wot znutskownoho hubjenſtwa khěžorſkeje konſtitucije z tymi
nowymi zakonjemi, wo kotrež ſkoro nichtó njerodźi, wotwobrocźicź.
Njezbožowna knježna Borbora Ubrykec je pſchecy zaſy za khoru na duchu
ſpóznata a woſtanje we wuſtawje za njewuhojnych błudnych. Dopokazane je
nětko, zo ſu lěkarjo w ſwojim cžaſu w klóſchrje hižo wuprajili, zo žadyn
ſrědk ju wuſtrowicź njemóže.

Z Roma. Koncil budźe na tele waſchnjo wotewrjeny. Na 8. decembra
zhromadźa ſo wótcojo koncila rano w ſedmich w konſitorialnym ſalu nad
nutskhodom do cyrkwje ſ. Pětra. Bamž zaſtupi tam 1/2 9. Potom póńdźa w
proceſſiji a ♣„Veni creator Spiritus“♠ ſpěwajo do koncilſkoho ſala
(kotrohož pſchihotowanjo na 120,000 frankow płacźi) w cyrkwi ſamej. Tam
budźe kardinal Patrizi Božu mſchu a po jeje ſkóncženjn arcbiſkop
Paſſaralli łacźanſku wotewrjeńſku rycž dźeržecź. Na to poklaknu biſkopja
po rjadu pſched bamžom, kotryž cyłu zhromadźiznu po<pb n="184"/>žohnuje.
Sekretaŕ koncila, biſkop Feßler, pſchecžita nětk bamžowy wotewrjeńſki
dekret, wo kotrymž ſo bórzy wothłoſuje. Skóncžnje wupraji bamž koncil za
wotewrjeny. W cžaſu proceſſije zwoni ſo w Romje ze wſchěmi zwonami a
kanóny tſěleja z jandźelſkoho hroda.

Raniſcha Indiſka. Pod zakitom jendźelſkoho knježeŕſtwa załožichu
belgiſcy jeſuitowje we Kalkutta wulkotny wuſtaw, kotryž ſwjatomu Francej
Xaverſkomu poſwjecźichu. Tón ſamy wopſchija ſchule za tukrajne a cuze
dźěcźi, kotrež prjedy mało wucžby doſtachu. Jich prócowanja ſu ſo tak
derje radźiłe, zo jim proteſtantſke knježeŕſtwo nětko wſchu móžnu
podpjeru poſkicźa, zo bychu ſwoje žohnowane ſkutkowanjo pſchecy bóle
rozwijecź móhli. Jich kollegium ma 38 ſobuſtawow, bjez nimi 18
měſchnikow, 8 katechetow a 12 pomocnikow.

Raniſcha Indiſka. Tu knježi hłód a cholera. W Gualioro zemrje za tſi
njedźele 3,000 ludźi a w Amritſiru mrěje w pſcherězku kóždy dźeń 118
cžłowjekow. W Kalkutta je jich w auguſcźe 2,000 zemrjeło.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1869: kk. 302. kubleŕ Jakub Schelc z Róžanta; 303.
pſchekupc Jakub Hórnik z Nadworja; 304. Michał Pjekaŕ z Dobroſchie; 305.
Jakub Wencel z Dźěžnikec; 306. Michał Schejda ze Schunowa; 307.
Mikławſch Lebza z Nowoſlic; 308. Michał Zarjenk z Ralbic; 309. Michał
Kumer z Łazka; 310. Michał Manjok z Pěſkec; 311. młynkowa Khata
Serbinowa z Nowoſlic.

Na lěto 1868 zapłacźi: 358. M. B. z R.; 359. M. W. z R.

Dobrowólne dary: Sch. ze Sernjan 2 1/2 nſl.; ♣P. T.♠ z N. 2 1/2; J. C. z
R. 5; M. Pjekaŕ z Dobroſchic 5 nſl.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Marija Thereſia, dż. kublerja Jana Schuſtera z
Budeſtec; Handrij Ernſt, ſ. hejtmana Handrija Horaka z Wulkoho Wjelkowa;
Emil Oswald, ſ. piwarca Pöhle z Mniſchonca; Emil Herman, ſ. ſchtrymparja
Bjedricha Riedela ze Židowa; Franc, ſ. zankaṙſkoho Alberta (zaſy †);
Haṅža Sidonia, dż. kublerja Michała Młynka z Dalic. — Wěrowani: Jakub
Hołbik, cyrkwinc z Radworja a Madlena Kubaṅkec z Khelna; kowaṙſki
miſchtyr a wobſedżeṙ Jakub Wawrik z Khróſcżic a Marija zwudowjena
Schuſterowa z Běležec; Jan Schueider z Jaſeńcy a Hana Juſtec z Bělcžec.
— Zemrjeta: Marija, dź. khěžkarja Michała Zybarja z Hrubjelcžic, 32 lět.

Z nakładom towaṙſtwa ſſ. Cyrilla a Methoda je wuſchła a pſchedawa ſo za
2 1/2 nſl. poła kk. Smolerja a Pjecha, kaž tež w expedicijach
Katholſkoho Póſła a pola klamarjow, kotſiž móža ju kóždy cžas pſchez nas
tuniſcho doſtacź:

Katholſka protyka za Hornju Łužicy na 1870.

Schtóž chce prěni a druhi lětnik teje ſameje doſpołnoſcz̉e dla měcź, móže
jón za 6 np. doſtacź, kaž daloko zbytkne exemplary doſahaja.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 15 nsl.♠

Cyrkwinſki cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Michał Hórnik.♠

♣Čisło 24. 18. decembra 1869. Lětnik 7.♠

Katholſka cyrkej w Chineſiſkej.

(Skóneženjo.)

7. We japoſchtołſkim vikariacźe Hupe njejſu hiſchcźe krawne a jara
cźežke pſcheſcźěhi hacž do dźenſniſchoho dnja cyle pſcheſtałe, a to
woſebnje, dokelž jow zběžkaŕſtwo napſchecźo khěžorej lěta dołho
knježeſche. Tola je w nowiſchim cžaſu něſchto lěpje; pſchetož francózſki
konſul w Hankeu kſcheſcżanow ſylnje zakita. Wot lěta 1865 je ſo wjele
nowych woſadow załožiło, a licžimy nětk 16,063 katholikow, kiž pod
biſkopom z 14 europiſkimi a 14 chineſiſkimi měſchnikami ſteja, a kiž
maja 36 khapalow, 1 ſeminar, 1 kollegium, ſyrotnicu a dójſchto
wucžeŕnjow.

8) Japoſchtołſki vikariat Hunan je z prjedawſchim jenajke cźeŕpjenja
měł. Hakle wot 1865 je něſchto měra naſtało, a jena nowa katholſka
woſada je ſo wot toho cžaſa załožicź mohła. Licžimy nětk wyſche 2
europiſkeju 11 chineſiſkich duchownych, 2207 kſcheſcżanow, kiž maja 9
cyrkwjow, 1 ſeminar a 4 wucžeŕnje.

We 17. lėtſtotku bě ſo w Parizu woſebity ſeminar za miſſiony załožił,
kiž dyrbjeſche woſebje miſſionarow do dalſchich raniſchich lrajinow
Aſije ſłacź. Cźile duchowni ſu tež wot 200 lět ſem tute ze ſwěru
wobſtarali. We wſchitkich krajach, wot Judiſkeje hacž do Korea,
Mandſchurſkeje a Japanſkeje ſu woni miſſiouſke ſtacije załožili, kotrež
ſu ze ſwojim potom a ze ſwojej krewju płodźili. Pohladajmy na miſſiony,
kotrež ſu cźile japoſchtołſcy mužowje w Chineſiſkej hacž do nětcžiſchoho
cžaſa załožili a wobſtarali. Trjechimy jich w najcźopliſchich krajinach
Chineſiſkeje, kaž w lodowych krajinach Mandſchurſkeje. Woſobnje
ſkutkowachu woni w provincach Setſchuen, Yünan, Kueitſcheu, Kuangſi,
Kuangtong a Leaotong.

9. Provincy Setſchuen, Yünan a Kueitſcheu wucžinjachu hacž do lěta 1840
jedyn wulki japoſchtołſki vikariat. We nim ſu cźile mužojo hacž do
tamnoho cžaſu wjele za kſcheſcźanſtwo dobyli a wulke woſady załožili, ſu
pak tež pódla wulke <pb n="186"/>cźeŕpjenja pſchětrali, wjele wot nich
je ſwoju krej za wěru pſchelało. Ale tohodla ſo woni njedachu
wottraſchicź. Pſchi wſchitkich pſcheſcźěhach ſyła kſcheſcźanow
pſchiběraſche. Tuto bě tež wina, zo buſchtej w l. 1840 provincy Yünan a
Kueitſcheu wot romſkoho ſtoła za woſebity vikariat poſtajenej a provinca
Setſchuen bu do tſjoch japoſchtołſkich vikariatow rozdźělena.

Kak je katholſka wěra pſchi wſchitkich pſcheſcźěhanjach we runje
pomjenowanych krajinach pſchiběrała, widźimy z piſma biſkopa Desfleches,
japoſchtołſkoho vikara w raniſchim Setſchuen. Po tutym namakachu ſo we
l. 1840 w provincach Setſchuen, Yünan a Kuetſcheu 1 biſkop, 8
europiſkich a 30 chineſiſkich duchownych a w ſeminaru namakachu ſo 40
młodźencow. We lěcźe 1860 namakamy we 5 vikariatach tychle 3 provincow:
8 biſkopow, 40 europiſkich miſſionarow a pſchez 50 chineſiſkich
duchownych. We 6 ſeminarach namakamy pſchez 200 młodźencow, kiž ſo na
duchownſtwo abo wucžeŕſtwo pſchihotuja. Zo cźeŕpjenja miſſionarow, kaž z
cyła kſcheſcźanow w Chineſiſkej kónca nimaja, ſcźěhuje z toho, zo w
najnowiſchim cžaſu tudy martrarjow wohladamy. Tak bu we l. 1850
miſſionar Bachal z tſjomi nowowěriwymi po wulkim cžwělowanju k ſmjercźi
wotſudźeny a morjeny.

We raniſchim vikariacźe Setſchuen bě licžba kſcheſcźanow we l. 1855—1860
wot 18,000 na 21,000 pſchiroſtła, a hako pſchez Pekingſki měr
kſcheſcźenjo wjetſchu ſwobodu doſtachu, pſchipadowachu jowle cyłe wſy k
naſchej wěrje; w jenym lěcźe ſo jich na 15,000 pſchewobrocżi. Ale to
zbudźi hněw pohanow, a woſobnje běchu tudy pohanſcy ſchtudencźi, kiž
zběžk napſchecźo kſcheſcźanam zbudźichu. Cyłe wſy, kiž běchu
kſcheſcźanſtwo na ſo wzałe, buchu ſpalene, cyrkwje ſpowalane a wjele
kſcheſcźanow ſkóncowanych a kotſiž njebuchu morjeni, běchu na
proſcheŕſki kij pokazani. Woſobnje ſlědźachu njepſchecźelojo za
europiſkimi miſſionarami. Miſſionar Eyraud dyrbjeſche ſo měſacy dołho
zakhowany dźeržecź, a kaž pſchez dźiw cźekny jim, kiž joho wſchudźom
pytachu. Miſſionar Mabileau pak bu popanjeny a 30. auguſta 1865 ſurowje
morjeny. Tež w provincy Kueitſcheu mějachu kſcheſcźenjo hiſchcźe pſched
mało lětami krawne pſcheſcźěhi pſchetracź; dokelž ſo tež tudy
pſchiwiſarjo pſchibohow rozzłobichu a ſo pſchecźiwo katholſkej wěrje
zběhnychu. We jan. 1858 buchu tudy młodaj kſcheſcźenaj, kiž běſchtaj ſo
za wupſcheſtrjenjo kſcheſcźanſtwa ſtarałoj, a młoda knježna, kotraž hako
katechetka ſkutkowaſche, pſchez mjecž morjeni. Toſamo ſta ſo w juliju
1861, hdźež buchu dwaj ſeminariſtaj, domownik ſeminara a jena
kſcheſcźanſka ſłužownica morjeni. We februaru 1862 dobychu ſej miſſionar
Neel, jedyn wucžeŕ a jena młoda wucžeŕka, kaž jedyn druhi kſcheſcźan
martraŕſku krónu. Jim bu wſchitkim kſcheſcźanſkoho wěrywuznacźa dla na
wotſudźenjo wyſchnoſcźe hłowa wotcźata. Pſchez krutu pſchikaznju z
Pekinga a pſchez nowoho derjezmyſlenoho měſtokrala bu dalſchomu
krejpſchelecźu kónc ſcžinjeny, a katholſka wěra móžeſche ſo wſchudźom
zjawnje prědowacź. Tute pſchewobrocźenjo zmyſlenja wyſchnoſcźow mějeſche
zwjeſelace ſcźěhwki. Cźi, kiž naſchu wěru pſchiwzachu, licžachu ſo bórzy
po tyſacach. We poſleniſchich 3 lětach ſu pſchez 100 wulkich wſow a
wulka mnohoſcź mjeńſchich kſcheſcźanſtwo na ſo wzali. Tež we wjele
měſtach ſu kſcheſcźanſke woſady naſtałe. Wjele cyrkwjow ſu ſo natwariłe,
a wucžeŕnje a ſyrotnicy ſo załožichu. Wjele wſow je biſkopej Faurie <pb
n="187"/>pagody pſchepodało, zo bychu ſo do cyrkwjow pſchewobrocźiłe.
Tež ſu wjele woſobnych mandarinow katholſke wěrywuznacźo wotpołožili. We
hłownym měſcźe Kueitſcheu ſu miſſionarojo, po porucžnoſcźi khěžora,
radnu khěžu generala Tiena, kotryž bě poſlenje krawne pſcheſcźěhanja
zawinył, hako zapłatu za nacžinjenu ſchkodu doſtali. Wona je nětk do
ſyrotnicy pſchetworjena, a pódla na blaku, kiž khěži ſobu ſłuſcha, budźe
ſo nowa kathedralſka cyrkej twaricź. Licžba tych, kiž ſu ſo
poſleniſchich lětach kſcheſcźanſtwu pſchiwobrocźili, wucžini pſchez
200,000.

W provincy Kuangſi njebě wot 150 lět wjac žadyn katholſki měſchnik był,
jako miſſionar Chapdelaine we l. 1854 ſem pſchiṅdźe a kſcheſcźanſku wěru
prědowacź pocža. Wón dobu tež za lěto pſchez 200 pohanow, kiž ſo
kſcheſcźanſtwu pſchiwobrocźichu a někotre małe woſady ſo załožichu. Ale
nětk zběhnychu ſo pſchibohowſcy. Hižon we februara 1856 buchu miſſionar
a někotſi pſchewobrocźeni pſched ſudniſtwo ſtajeni a ſurowje martrowani.
Jena młoda wucžeŕka pódla zemrje. Miſſionarej a jenomu wucžerjej bu
hłowa wotrubana; druzy jecźi dyrbjachu po wuſtatych martrach dołhe cžaſy
we jaſtwje woſtacź. Wot toho cžaſa njeje miſſionſka ſtacija zas
wobſadźena. — Tež w provincy Kuangtong mějachu miſſionarjo hacž do
nowiſchoho cžaſa wjele cźěrpjecź, doniž tež jim pſchez pſchedobycźo
Kantona a Pekinga položenja naſtachu. Kſcheſcźenjo wobſedźachu w
ſtarſchich cžaſach w Kantona 9 cyrkmjow a 15 w provincy. Tute buchu
wſchitke w krawnych pſcheſcźěhach zanicžene. Hako zapłatu je khěžorſke
knježeŕſtwo nětk miſſionaram prjedawſchi hród měſtokrala Yeha dariło, zo
by ſo tam wulka kathedrala twariła. Na 8. decembra 1862 bu pſchez
biſkopa Guillemina w pſchitomnoſcźi měſtokrala, dweju chineſiſkeju
generalow a druhich wyſokich zaſtojnikow, zakładny kamjeṅ k njej
połoženy. Hacž runje ma kſcheſcźanſtwo nětko wjac ſwobody, budźe tola
dołho tracź, prjedy hacž budźa kcźějace woſady zas zhromadźene. Ale zo
tež kſcheſcźenjo, byrnje ſwobodne zakonje płacźa, tudy we měrje žiwi
bycź njemóža, pokaza nam ſcźěhowacy podawk. Na 21. decembra 1868 (hl.
Annale l. 1869) nadpadnychu pohanjo farſke wobydlenjo a khapalu w
Lueitſcheu, ranichu miſſionara a ſpalichu khapalu. Taſama bu tež pſched
dwěmaj lětomaj runje tak zanicžena; dyrbjeſche ſo pak potom na khóſty
tamnych njepſchecźelow z nowa natwaricź. Pſchi tym zběžku bu 100
kſcheſcźanow ranjenych a 8 bu jich morjenych a cyła woſada rozehnata.
Tež khapałka w Pake bu pozdźiſcho ſpalena. Wot wyſchnoſcźe drje ſo
lubjeſche, zo budźetej khapałcy na khóſty tych zběžkarjow twarjenej; ale
budźa woni ſwoje ſłowo dźeržecź móc? A hdy budże nacžinjena ſchkoda
zarunana, to Bóh wě!

Tola na tute zrudne powjeſcźe hiſchcźe něſchto zwjeſelace podam. We
lěcźe 1868 bu 621 wotroſcźenych kſchcźenych, a dwě nowej měſtuje
buſchtej załoženej, mjenujcy w Lentſchan, hdźež je wot miſſionara Joli
nowa woſada załožena, a w Linthan, hdźež ſo khětra cžróda pohanow pſchez
katechetu na kſchcźeṅcu pſchihotuje. Wot tutych pohanow buchu hižon 30
do ſyrotnicy w Kantonje póſłani. Na kupje Sancian buſchtej k cžeſcźi
ſwj. Franca Xaveriſkoho dwě rjanej khapali natwarjenej, jena na tym
blaku, hdźež je ſwjaty zemrjeł, a druha ſrjedy wſy; pſchi poſlenjej je
tež wucžeŕnja a wobydlenjo za miſſionara. Na 4. hapryla z. l. bu <pb
n="188"/>ta druha we pſchitomnoſcźi wulkeje mnohoſcźe ludźi z Kantona,
Jong-konga a Makao wot biſkopa Guillemina poſwjecźena.

W Mandſchurſkej maja miſſionarojo z druhimi pſchecźiwnoſcźemi wojowacź.
Dokelž je kraj jara mało wobydleny, ſu woſady jara daloko rozpjerſchene,
a móža ſo jenož cźežko wopytowacź, dokelž 3/4 lěta knježi tudy
najſurowſcha zyma. Tež je tu wjele rubježnych tartariſkich
zjenocźenſtwow. Tola je ſo katholſka wěra w tutych puſtych krajinach
rozſchěriła. Japoſchtołſki vikariat, kotryž cyły kraj wopſchija, licži
8000 wěriwych a ma ſwoju ſrjedźinu w cyrkwi ſwjateje Marije, hdźež
biſkop bydli.

10. Pſchiṅdźemy nětk k tym 3 japoſchtołſkim vikariatam w provincach
Kiangſi, Tſchekiang a Honan. Tute provincy běchu hacž pſched krótkim wot
wȯjſtwow njepſchecźelſkich rebellerjow a rubježnikow dołhe lěta
wobſadźene a nimale cyle zapuſcźene. Tónle cžas bě zaſtaranjo woſadow
jenož ze ſtrachotu žiwjenja móžne. Na wobrocźenjo pohanow ſo z cyła
myſlicź njehodżeſche. Tola wot dweju lět ſem je ſo tež tudy něſchto
polěpſchiło. Mjenujcy, dokelž ſu woſobne francózſke a jendźelſke wójſka
khěžorej pomhali zběžkarjow wuhnacź a zbicź, ſu tež nětk miſſionarojo
widźeni ludźo. Hako zarunanjo ze wſchelaku nacžinjenu ſchkodu je
knježeŕſtwo miſſionaram tutych 3 provincow někotre ležownoſcźe a něſchto
pjenjez dariło. We kóždym vikariacźe ſkutkuja pod jenym biſkopom někotſi
europiſcy a někotſi chineſiſcy duchowni. Najlěpje ſteji w provincy
Tſchekiang, woſobnje na kupje Khuſan a mėſcźe Ningpo. We tutym měſcźe
bydli biſkop a je hižom twar kathedrale zapocžał. Tež maja tam
miłoſcźiwe ſotry hójeŕnju z apotheku a ſyrotnicu a wucžeŕnju za
rólnikow. Tež twari ſo tam rjana katholſka cyrkej. — We lėcźe 1860 bu
miſſionar Verchere, kiž běſche w Hienrong nowu kſcheſcźanſku woſadu wot
130 duſchow załožił, z dwěmaj młodymaj kſcheſcźanomaj do jaſtwa wjedźeuy
a pſchez dwě njedźeli na wſchelake waſchnjo cžwělowany a cyły pſchebity.
Potom buchu na žadanjo jendźelſkoho konſula w Sawtao zaſy z pohanſkich
rukow wumoženi.

11. We japoſchtołſkim vikariacźe Fokien ſkutkuja ſchpaniſcy
dominikanarjo hižon wot 200 lět hako japoſchtołſcy miſſionarojo. Tutón
vikariat wopſchija hacž do nětka provincu tohoſamoho mjena, kotraž je
jena z najwažniſchich provincow chineſiſkoho khěžorſtwa, dokelž je tudy
jara wjele fabrikow, a wulku kupu Formoſa. Wot lěta 1631, hdźež
pomjenowani miſſionarojo ſkutkuja, hacž do nowiſchoho cžaſa ſu cźile
mužojo njewurjeknite pſcheſcźěhanja a hubjenſtwa wutracź dyrbjeli. Huſto
buchu kaž dźiwje zwěrjata honjeni, a hdyž jich popanychu, buchu do
jaſtwa cźiſnjeni, a ſkóucžnje martrowani a morjeni, w najlěpſchim padźe
z kraja wupokazani. Ale pſchez nowych miſſionarow abo pſchez to, zo ſo
wupokazani mjelcžo wrócźichu, buchu měſtna zas wobſadźene. Tak ſu cźile
japoſchtołſcy mužojo hacž do dźenſniſchoho dnja tute ſtacije zdźerželi,
a maja nětk, ſchtož krajiny k połdnju naſtupa, doſpołnu ſwobodu. We
krajinach k połnecy drje hiſchcźe ſo huſto pſcheſcźèhanja ſtanu; ale we
poſleniſchich lětach je ſo francózſki póſłanc kóždy krócź kſcheſcźanow
zakitał, a hacž runje móžeſche morjenych zas žiwych ſcžinicź, doſtachu
tola miſſionarojo najbóle zarnnanjo za prjedawſche wurubjenja. Miſſija
<pb n="189"/>na kupje Formoſa, kotraž bu 1625 załožena, ale 1643 wot
Hollandźanow zanicžena, je 1860 znowa do rjada ſtajena. Japoſchtołſki
vikariat Fokien licži 2 biſkopow, 14 europiſkich a 10 chineſiſkich
měſchnikow, wſchitcy dominikanſkoho rjada a 40,000 wěriwych.
Wobydleŕſtwo je 18—10 milijonow. We lěcźe 1746 wumrje tudy 5 miſſionarow
martraŕſkeje ſmjercźe, mjez nimi Pětr Sanz, kiž bě prěni biſkop tam.
Hako buchu woni jecźi wzacźi, bě wulke měſto Fogan nimale cžiſcźe
kſcheſcźanſke. Nětk je tam wot l. 1848 ſem rjana cyrkej a ſeminar, a tež
khětra woſada. Tež we l. 1836 bě w tutym vikariacźe wulke
pſcheſcźěhanjo, cyrkwje a miſſionſke domy buchu wurubjene a ſpalene, a
biſkop Carpena-Diaz, wóſymdźeſatlětny ſchědźiwc, dyrbjeſche ſo w lěſnych
ſchkałobach wukhowacź. Cyły vikariat je do 6 wokrjeſow rozdźěleny:
Fogan, Fotſcheufu, Hinghoa, Chiangchiu, Thiangfu a kupa Formoſa. Kóżdy
wokrjes ma ſwoje woſebite ſtacije. We měſcźe Fotheufu ſteji jara rjana
kſcheſcźanſka cyrkej, kiž běſche 1722 prjecž wzata a je nětk pohanſki
tempel. Prócowanja, ju zaſy doſtacź, běchu hacž dotal podarmo; tola bu
kſcheſcźanam wulki kruch kraja hako zarunanjo darjeny. Tam twari ſo
hižon wobydlenjo za miſſionara, a pozdźiſcho budźe tam tež cyrkej
twarjena. Na kupje Formoſa, kiž w 1710 měſtach a wſach pſchez milijon
wobydlerjow licži, bu 1633 ♣P.♠ Franc z kłokami zatſěleny a ♣P.♠ Ludwik
Muro pſchela krej za kſcheſcźanſtwo. Pjecźoch miſſionarow wjedźechu we
lěcźe 1643 fanatiſcy Hollandſcy do jaſtwa we Batavia.

12. Jeſuitowje, kotſiž, kaž hižon w ſpocžatku ſpomnich, ſu pſchez 200
lět z najhórſchimi wobcźežnoſcźemi japoſchtołſke dźěła tudy wobſtarali,
ſu tež w nowiſchim cžaſu zas do miſſionſtwa w Chineſiſkej zaſtupili.
Woſobnje ſkutkuja woni wot lěta 1842 we provincomaj Kiangſu a Nyanhoej z
hłownym měſtom Nanking. Tutej provincy licžeſchtej w l. 1843 pſchez 74
milijonow wobydlerjow, wězo najbóle pohanow. We prjedawſchich cžaſach
ſtejachu pod Nankingſkimi biſkopami mnohe a rjane kſcheſcźanſke woſady.
Ale wone ſu ſo pſchez njeſmilnje krawne pſcheſcźěhi, kiž ſta lět tudy
knježachu, najbóle cyle zhubili, abo tola tak rozpjerſchili, zo ſu jenož
tam a ſem małe zbytki woſtali. We lěcźe 1842 bu hiſchcźe tu 60,000
kſcheſcźanow namakanych, kiž pak najbóle w ſkradźnych měſtnach bydlachu,
a njebě tohodla žane małe dźěło, tute zaſy namakacź a do woſadow
zhromadźicź. Tola jeſuitowje prócu njelutowachu, a pſchez jich
prócowanja buchu na wjele měſtach nowe fary załožene, khapałki
natwarjene a wucžeŕnje wotewrjene. W lěcźe 1853 namakachu ſo w tutym
vikariacźe 2 ſeminaraj, 1 kollegium, 200 wucžeŕnjow, w kotrychž ſo
woſobnje wjele pohanſkich dźěcźi rozwucžuje, a 2 ſyrotnicy. We
poſlenimaj ſo wjele wot pohanow wuſtajenych abo pſchedatych dźěcźi
kſcheſcźanſcy wocźehnje; tak bu w tamnym lěcźe pſchez 2000 dźěcźi na
tute waſchnjo zaſtaranych. Licžba kſcheſcźanow bě hižon na 73,000
pſchiroſtła. Jako nětk tam ſtraſchna wójna wudyri, wobſtarachu
jeſuitowje w měſcźe Schanghai hójeŕnju, hdźež bu 750 ranjenych
wſchelakich wuznacźow wothladanych. Někotſi dźěchu hako pólni prědarjo
ſobu na bitwiſchcźa a wobſtarachu tam tež khorych a ranjenych. Wjele
jich pſchi tym zemrje. Tohodla doſta ♣P.♠ Lebucq wot chineſiſkoho
khěžora we lěcźe 1862 woſobny rjad złoteje hwězdy.

We lěcźe 1859 namakachu ſo w tutym vikariacźe 1 biſkop, 29 jeſuitow, <pb
n="190"/>11 chineſiſkich duchownych, 26 ſeminariſtow a 75,352 wěriwych.
We poſleniſchim lěcźe bu 1629 wotroſcźenych kſchcźenych a 3019
katechumenow, kiž ſo kſchcźeṅcy pſchihotowachu. Wot pohanſkich dźěcźi bu
8705 kſchcźenych a 4620 ſo jich wot tutych w kſcheſcźanſkich ſwójbach
wocźahny. W 269 wucžeŕnjach bu 3823 ſchulerjow, bjez nimi 1150
pohanſkich. Kollegium wopytowachu 93 ſtudentow. Wyſche toho běchu tam 76
holcžich wucžeŕnjow. Poſlenja wójna je miſſiji wjele ſchkody nacžiniła.
Wot 382 cyrkwjow bu 150 zapuſcźenych. Wſchudźom widźachu kſcheſcźenjo,
ſwoje wobydlenja ſpalene a pola zapuſcźene. Schtóž njemóžeſche cźeknycź,
bu do jaſtwa cźiſnjeny a morjeny. Zo by hubjenſtwo połne było,
zapuſcźichu wulke wody hiſchcźe pola doſpołnje a ſkóncžnje wudyri mór.
Vikariat zhubi wot januara 1862 hacž do lěta 1864 pſchez 12,000
kſcheſcźanow, bjez nimi ſławnoho biſkopa Bornieta a 19 miſſionarow. Tak
tež licžba kſcheſcźanow, kiž 1860 na 77,118 wncžinjeſche, we lěcźe 1864
na 70,136 ſpany. Zo jich mjenje njebu, pſchiṅdźe z toho, zo ſo w tutych
zrudnych cžaſach wjele pohanow wobrocźi, a wucźek pola kſcheſcźanſtwa
pytachu, tak zo bu tež w najzrudniſchim cžaſu lětnje pſchez 2000
kſchcźenych. Cyłe wſy ſo wobrocźichu a nowe woſady naſtachu. Kaž dołho
běchu hłowne měſto Nanking a te druhe wjetſche měſta w rukach
njepſchecźelow, kiž ſo Taiping mjenowachu a nětcžiſchoho khěžora zahnacź
chcychu, móžachu miſſionarojo jenož w raniſchim dźěle, w provincy
Kiangſu, ſkutkowacź. Tola hako zjenocźene francózſko-jendźelſke wójſka
1864 khěžorſkim zběžkaŕſke wójſka zbicź pomhachu, bu tež za miſſiony
lěpje. Wjete tych ſpalenych cyrkwjow ſu z nowa natwarjenych, a licžba
wěriwych bě 1866 ſo zas na 73,684 pſchiſporiła. A dokelž móža
miſſionarojo nětk zjawnje prědowacź, a wěriwi zjawnje kſcheſcźanſtwo
wuznacź, budźe tudy kſcheſcźanſka cyrkej bórzy zas w najrjeṅſchim
kcźěwje. Japoſchtołſki vikariat Tſchekiang ma ſam biſkopa a 10
francózſkich a 16 chineſiſkich měſchnikow. We poſlenjej wójnje bjez
chineſiſlim khěžorom a zběžkarjemi bě biſkop Delaplace někotry cžas
pólny prědaŕ, a doſta wot khěžora rjad, złotu a ſlěbornu medaillu a
druhe dary. Jakub Kral.

Hiſchcźe něſchto k rozpomnjenju za Serbow.

W naſchim poſlenim naſtawku bu prajene, zo ſu naſchi wótcojo ſchkodu
njepſchezjenoſcźe cžaſto a jara na ſebi zhonili. Dokelž nam na wutrobje
leži, tež tudy to zjawnje wuprajicź, zo dyrbi kóždy wot nas po móžnoſcźi
za naſchu rycž a narodnoſcź ſo ſtaracź, ſcźěhuje nětko po tamnym
naſtawku hiſchcże tutón druhi.

Kóždomu je drje znate, zo je jich wjele, tež bjez nami Serbami, kotſiž
měnja: 1. zo naſcha rycž prjedy abo pozdźiſcho pſcheſtanje, a 2. wjele
tajkich, kotſiž ſo ſwojeje ſerbſkeje rycže a narodnoſcźe haṅbuja.
Tohodla chcu z krótka pokazacź, zo cźile poſleniſchi k tomu žaneje
pſchicžiny (winy) nimaja, a hdy by ſo tole pſcheměniło, kak ſo potom
prěniſchoho bojecź njetrjebali.

Naſchi prjedownicy, ſtari Serbja, njebèchu hidźenja hódni a njebuchu
najprjedy ani hidźeni, ale mějachu wſchelakich pſchicžinow dla pola
ſwojich ſuſodow nahladnoſcź. Woni běchu pſchede wſchitkim wulki lud a
wobydlachu wſchitke kraje <pb n="191"/>wot cžěſkich a fichtelſkich horow
hacž do Holſteina a k raniſchomu morju.[18]⁾ Wjele nětko němſkich
wulkich měſtow, na pſchikład Lipſk, Barlin, Dreždźany, Stettin, Roztok
atd. ſu ſerbſkoho ſpocžatka a załožka. Frankojo (němſki lud) prócowachu
ſo Serbow a druhich Słowjanow pſchewinycź a wobknježicź, dokelž jich za
dźěławych a wuſtojnych ſpóznachu. Runje tak tež druhe ludy Serbow tehdy
njejſu mało wažili; duž njeje trjeba, zo bychmy ſo naſcheje narodnoſeźe
haṅbowali. (Zo ſu Serbjo a druzy Słowjenjo w pozdźiſchej hiſtoriji
njezbožo měli, za to my njemóžemy, to njeje haṅba za nas.) Kaž wſchitke
europiſke ludy z Aſije ſem pſchicźahnyli ſu, tak tež Serbja; dokelž pak
ſu bjez Słowjanami najprěniſchi k wjecžoru cźahnyli, móžemy ſudźicź, zo
ſu ſo z wutrobitoſcźu a druhimi dobrymi ſamotnoſcźemi wuznamjenjeli.

Zo je wot tohole wulkoho a mócnoho, daloko wupſcheſtrjenoho ludu nětko
jenož mały zbytk, nic cyle 200,000 duſchi, to je zwjetſcha
njepſchezjenuſcź naſchich prjedownikow zawinowała[19]^(*)) abo tola ta
wobſtejnoſcź, zo pſchecźiwo ſwojim ſuſodnym njepſchecźelam zhromadnje
njeſkutkowachu, zo jeni z nich njehaſchowachu, ſchtož runje hakle
druhich paleſche, zo ſo w prawym cžaſu wo to njeſtarachu, hdyž buchu
dźěle jich krajow podcźiſnjene a pſcheněmcžene, hacž rjad tež na nich
pſchiṅdźe.

To dźeržecź a po móžnoſcźi duchownje pozběhnycź[20]^(**)), ſchtož je
zbytkne woſtało, je naſch nadawk (Aufgabe). K tomu mamy, kaž dotal
ſpóznachmy, wſchitku pſchicžinu. Tež mamy prawo[21]⁾ k tomu, hako
woſebity lud ze ſwojej rycžu a narodnoſcźu wobſtacź, hižo tohodla,
dokelž ſmy runje tak derje kaž kóždy druhi lud wot Boha na ſwět ſtajeni
a wot njoho z woſebitej rycžu a narodnoſcźu wobdarjeni. Wſchak ſo
wſchitko ſtarožitne (zaſtarſke, alterthümlich) ſtaroſcźiwje khowa a
wyſoko cžeſcźi, byrnje cžropy a popjelnicy byłe (tak zo jich rozbicźo a
njewobkedźbowanjo njeje k zamołwjenju!), ſchto dyrbimy potom wot tych
dźeržecź, kiž bychu najradſcho cyłomu ludej, byrnje małomu, zaṅcź dali,
kotryž a je hižo ſwojoho wjacy hacž 1200 lětnoho tudypſchebywanja (w
tych ſamych krajinach) cžeſcźowny?[22]^(†))

<pb n="192"/>

Zo naſcha rycž a narodnoſcź zaṅdźe, wo to nima piſaŕ tohole naſtawka
žadyn ſtrach abo tola mało; wón myſli: ſchtož je 1200 lět ſo tudy
dźeržało, bjez toho zo by ſo ſchtó wo joho zdźerženjo prócował, to nětko
njezaṅdźe, hdyž ſo w tym naſtupanju něſchtožkuli za to dźěła.

Ale žel jomu cžini, zo někotſi ſwojeje macźeŕneje rycže a narodnoſcźe ſo
hłupje haṅbuja, abo ju tola pſchiſłuſchnje njecžeſcźa a ju
wobſchkodźa.[23]⁾ Abo nic? Zo bych wo wjele druhim mjelcžał, móžu
powjedacź, kak je ſo jedyn woſobny zemjanſki knjez z porokowanjom wo tym
wuprajił, kak je wón ſerbſkich ſłužownikow tež z tym wotpohladanjom ſebi
pſchiſtajał, zo bychn joho dźěcźi ſerbſku rycż nawuknyłe, ale kak ſu ſo
ſłužownicy ſami hanibowali, ſerbſcy rycžecż abo ſamo ſerbſcy ſo
draſcźicź. Tajke cžinjenjo je woprawdźe pola pſchecźela a njepſchecźela
hanjenja hódne a wohidne. Dale ſu tež ſerbſcy ſtarſchi, kiž ſwoje dźěcźi
nicžo ſerbſcy njewucža, hacžrunje ſtaj nan a macź ſerbſkaj. Tak druhe
ludy wjacy njecžinja! To je zjawnje jenož ſchkoda za dźěcźi; pſchetož
dwě rycži móc, to je tola pſchecy lěpje dyžli jenu. (A k tomu je ſerbſka
rycž blizka druhim ſłowjanſkim rycžam[24]^(*)), tak zo móžeſch ſo z jeje
pomocu z woſomdźeſat milijonami ludźi w Europje zrycžecź, jeli chceſch
do cuzych wulkich krajow pucźowacź abo jeli we wójnje cuzy wojacy
pſchiṅdźeja, kaž ſmy to w lěcźe 1866 znowa zhonili!) Piſaŕ tutoho
trjechi ſo z němſkim ſynom ſerbſkeju ſtarſcheju (tajkich ſerbſlich
Němcow ma ſerbſki lud wjele, ale cźi njemóža jomu pomhacź!), kotryž jara
webžarowaſche, zo joho ſerbſku rycž njejſu nawucžili a zo tohodla
njemóže bjez Serbami a za Serbow ſkutkowacź; wón pſchiſtaji, zo ſtej
ſtarſchej jenež tehdom ſerbſcy rycžałoj, hdyž chcyſchtaj pſched dźěcźimi
něſchto potajicź.[25]⁾ Tajkich ſtarſchich <pb n="193"/>druhdźe
njenamakaſch; pſchetož Němcy wucža nic jenož w Němſkej, ale po cyłym
ſwěcźe tež w druhich krajach a ſwěta dźělach, kaž w Americy, Auſtraliji
ſwoje dźěcźi němſcy, Francózojo francózſcy, Polacy pólſcy, Cžechojo
cżěſcy atd. Hacžrunje je derje a ſkoro trěbne, zo dźěcźi ſerbſkich
ſtarſchich němſki nawuknu, dha je tola zdobne žadanjo, zo ſo jim tohodla
— njech ſu hdźežkuli žiwe — njeby ženje ſerbſka macźeŕna rycž rubiła.
„Ty dyrbiſch nana a macź w cžeſcźi měcź“ rěka ſchtwórta kaznja Boža.
Dopjelṅ kóždy wot nas tule kaznju z tym, zo tež tu rycž lubuje a wyſoko
waži, kotruž ſmy wot ſwojich prjedownikow a ſtarſchich nawuknyli; wucž
kóždy tule ſwoju macźeŕſku rycž tež ſwoje dźěcźi, a zaſchcźěṗ jim
luboſcź a cžeſcźownoſcź teje ſameje; potom njetrjebamy žaneje ſtaroſcźe
měcź, zo naſcha rycž a narodnoſcż hdy zaṅdźe. Tak budźe ſo žohnowanjo
ſchtwórteje Božeje kaznje dopjelnjecż; budźemy dołho žiwi t. r. runja
druhim ludam — k ſudnomu dnju! ♣P.♠ Innocenc.

Michał Kokla.

Z Oſtritza pſchekhwata nas zrudna powjeſcź, zo je k. faraŕ Michał Kokla
6. decembra dopołdnja 1/2 11 na pſcheraženjo krewje zemrjeł, hakle 50
lět 2 měſacaj a 16 dnow ſtary. Joho žaruja bratr, ſotry a pſchecźelſtwo,
kaž tež woſada a duchownſtwo cyłeje diöceſy.

Njebocźicžki narodźi ſo 20. ſeptembra 1819 w Pozdecach, wopytowaſche
ſchulu a gymnaſium w Budyſchinje, ſchtudowaſche w Prazy a bu 21. oktobra
1843 hako duchowny wuſwjecźeny. Nimale połdra lěta woſta hako tachantſki
vikar w Budyſchinje. Potom bu wot njeboh biſkopa Dittricha za kapłana a
ſchulſkoho inſpektora do Seitendorfa póſłany, hdźež k wulkej
ſpokojnoſcźi ſwojeje wyſchnoſcźe a woſady ſkutkowaſche. Hacžrunje běſche
tak wot Serbow, z kotrychž bě wuſchoł, zdaleny, ſpominaſche rady na
Serbow a jich prócowanja, a běſche ſwěrny ſobuſtaw towaŕſtwa Macźicy
Serbſkeje w Budyſchinje. W lěcźe 1856 bu wón hako prěni kapłan do
Oſtritza pſcheſadźeny a w lěcźe 1860 bu tam hako faraŕ poſtajeny. Ze
ſwojoho zaſtojnſtwa, w kotrymž ſo hako dobry paſtyŕ wuznamjeni, bu nahle
wotwołany, hdyž ſo jomu ſobotu 4. t. m. dopołdnja krej pſcherazy, ſchtož
ſo na to hiſchcźe wjacykrócź ſta, tak zo khoroſcź nahle pſchiběraſche a
žana cžłowjecža pomoc wjacy móžna njebě.

Pſchi joho ſwjatocžnym pohrjebje pokaza ſo, w kajkej cžeſcźi a luboſcźi
běſche njeboh k. faraŕ ſtał. Wulki dźěl woſadnych běſche pſchitomny a
woſebje wſchitcy zaſtojnicy a měſchcźanſcy tſělcojo ſobu pſchewodźachu.
Pohrjeb dźeržeſche njebocźicžkoho pſchecźel wot młodoſcźe,
wyſokodoſtojny k. ſcholaſtikus Kucźank z 12 duchownymi łužiſkimi a
ſuſodnymi cžěſkimi. Nequiem, pſchi kotrymž wucžerjo z wokolnoſcźe
wuſtojnu hudźbu wuwjedowachu, dźeržeſche k. ſcholaſtikus z wulkej
aſſiſtencu a jandźelſku Božu mſchu k. kapłan z Friedlanda.

<pb n="194"/>

Žarujemy tudy ſobu, kiž ſmy joho cžeſcżili a joho pſchecźelſtwo
wužiwali, a porucžamy joho Božej ſmilnoſcźi. Wón wotpocžuj w měrje!

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Z liſtow zhonichmy, zo je naſch hnadny k. biſkop wutoru
30. novembra hacž do Mnichowa (München) a potom hiſchcźe do Kufſteina (w
nocy jenej) dojěł. Nazajtra 1/2 6 jědźeſche wottam pſchez Innsbruck w
Tyrolſkej, Brenner-horu, Brixen (hdźež bėſche pſchipołdnju) hacž do
Verona w Italſkej, hdźež wjecžor w 9. hodź. pſchińdźe. Rano w pjecźich
tudy wotjědźe a wuzwoliwſchi pucź pſchez Padua a Bologna běſche wjecžor
w dźewjecźich we Florenzu. Pjatk rano 1/2 5 hodź. wotjěwſchi pſchez
Foligno doſpě Rom w 11. hodź. w nocy. Wón je z Boha ſtrowy.

Z Budyſchina. Naſch biſkop a tachant je na ſakſkim ſejmje pſchecźo
wuprajił, zo by ſo we wuwjedźacym rozkazu (Ausführungsverordnung) nowoho
zakonja wo ſwjatych dnjach poſtajiło, zo by we łužiſkich woſadach, hdźež
ſu katholikojo wjetſchina, pſchi ſtarym woſtało t. r. zo katholſcy
njetrjebali lutherſke ſwjate dny ſwjecźicź. Knježeŕſki kommiſſar to po
zdobnoſcźi a prawje ſlubi.

Z dreždżanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Towaŕſtwo ſ. Vincenca mějeſche zańdźene lěto (wot l. oktobra
1868 do 1. oktobra 1869) 3392 toleri dokhodow. W tym bě 872 tol. hako
wunoſchk loterije, 400 tol. wot jenoho koncerta, 854 tol. pſchinoſchkow
za towaŕſtwo, 839 za hólcži a holcži aſyl (dom zaſtaranja), 100 za dary
k Božomu dźěſcźu atd. Wudawkow pak běſche 3365 toleri; w tym je 127 tol.
za rozdawany khlěb, 80 tol. za tepjenjo, 27 tol. za pomoc w khoroſcźi,
907 tol. za hólcži a 935 tol. za holcži aſyl (z cyła 28 dźěcźi), 146
tol. za draſtu wucžownych hólcow, 213 tol. k pomocy za najeńſki pjenjez
(Miethzins) atd. W holcžim aſylu ſkutkuja tſi miłoſcźiwe ſotry
borromejſke z Neiſſe. Tež w Lipſku je tajke, ale mjeńſche towaŕſtwo ſ.
Vincenca a towaŕſtwo katholſkich žónſkich.

Z Wechſelburga. Zańdźeny 2. novembra, na dnju wſchěch duſchow bu tudy na
poſtajenjo hrabje Schönburga w ponowjenej hrodowſkej cyrkwi za joho
njeboh ſotru hrabinu Quadt-Wyckrath-Isny, kotraž je 7. oktoba w Lindau w
Bajerſkej wumrjeła, ſwjatocžne Requiem z prědowanjom wotdźeržane. Taſama
bě, kaž hižom ſwojim cžaſu ſpomnichmy, 1852 k katholſkej cyrkwi
pſchiſtupiła. Hrabja je ze ſwójbu do Roma pucźował, tola je prjedy
poſtajił, zo dyrbja, kaž dołho wón tam budźe, kóždy měſac jedyn krócź
kemſche za tudomnych katholikow ſo wotdźeržecź.

Z pruſkeje Łužicy.

Z Kulowa. Na 26. novembra wumrje naſch derje zaſłužbny rektor a
měſchcżanſki wucžeŕ knjez Anton Weikert, ſwojeje ſtaroby 71 lět a 5
měſacow. <pb n="195"/>Wón bě we Friedlandże we Cžechach narodżeny,
pſchiṅdźe hako wucžeŕ do Schlezynſkeje a we lěcźe 1831 do Kulowa.
Njebohi běſche ſprawny, wuſchikny a cyrkwinſcy zmyſleny muž, wuſtojny we
hudźbje a piſkaſche miſchtyrſcy na huſlach. Hacž budźe joho ſłužba znowa
wobſadźena abo z kantorſtwom zjenocźena, to hiſchcźe wucžinjene njeje.
Najlěpje by było, hdy bychmy ſerbſkoho wucžerja za rektora abo kantora
doſtacź móhli, ale — bohužel! — we cyłym pruſkim kraju žadyn ſerbſki
wucžeŕ, kaž tež žadyn ſerbſki duchowny wjac njeje. My ſmy cyle
wopuſchcźeni a to z toho pſchiṅdźe, dokelź ſmy w lěcźe 1821 wot
budyſkoho tachantſtwa a wot lubych ſerbſkich ſobnkrajanow róznodźěleni a
do Schlezynſkeje cźiſnjeni byli. Hnadny fěrſchta a biſkop Hendrich
Förſter we Wrócławje je we lěcźe 1867 we Barlinje pola knjeza miniſtra
duchownych naležnoſcźow dwójcy ſpytał, kulowſku woſadu ze zwjazka
wrócławſkoho biſkopſtwa puſchcźicź a ju zaſy, kaž to we prjedawſchich
cžaſach běſche, z budyſkim tachantſtwom zjenocźicź; ale joho próſtwy
buchu na najwyſchſchim měſcże wotpokazane. Tak nam we naſchich nuzach
nicźo njewoſtanje hacž nadźija na lěpſche ſpodobniſche cžaſy. Bóh daj,
zo bychu ſo ſkerje lěpje pſchibližowałe! Nětk ſmy my kaž hałza, kiž wot
ſerbſkoho narodnoho ſchtoma wotrubana, hinje a ſkhnje. — Pſchikazane tſi
dny modlenja pſchi wotewrjenju generalnoho koncila we Romje wotdźeržachu
ſo we naſchej farſkej cyrkwi na 8., 9. a 10. decembra. Bože Cźěło ſo na
wołtaŕ wuſtaji, a rano w pjecźich, kaž dopołdnja w dźewjecźich běſchtej
ſpěwanej božej mſchi z litanijemi wot najſwjecźiſcheje wutroby
Jězuſoweje a ze ſwjatym žohnowanjom. Bohata mnohoſcź pobožnoho ludu
zhromadźi ſo we božim domje; knježny naſchoho Marianſkoho zjenocźenſtwa
ſpěwachu we poſtajenych hodźinach rjane khěrluſche. We božim mjenje a ze
zhromadnym modlenjom je ſo tón wažny ſwjaty ſkutk we Romje zapocžał,
budźe ſo tohodla tež k božej cžeſcźi a k ſpomoženju kſcheſcźijanow
dokonjecź.

Cyrkwinſke nowinki a powjeſcże.

Pruſka. Prěnju njedźelu adventa bu we Wittenbergu nowonatwarjena
katholſka cyrkej poſwjecźena. Wona je pſchiſtojnje twarjena, dwěłódźna a
z wěžu, a płacźi 8,000 tol., wot kotrychž pak hiſchcźe 2000 brachujetaj.
Je to w tutym měſcże, hdźež je pſched 300 lětami Luther nowu wěru
prědowacź ſpocžał, nětko zas prěnja katholſka cyrkej.

Z Barlina. Tudy pſchebywa nětko wulke póſelſtwo chineſiſkoho khěžora, zo
by z němſkim zjenocźenſtwom pſchekupſki zwjazk ſcžiniło. Te ſamo
wobſteji wyſche 1 Francózy, 1 Jendźelcžana a 1 Amerikanarja ze 22
Chineſow. Wone je hižon wot nalěcźa na pucźu, je Paris, London,
Stockholm a Kopenhagen wopytało, a chce hiſchcźe tež druhe hłowne měſta
europiſkich krajow wopytacź, zo by z wěrchami krajne zwjazki ſcžiniło.

Němſka. Dźeń 3. oktobra bu w Raniſu (Sachſen-Meiningſkej) prěni
katholſki duchowny poſtajeny. Tule ſtaciju je w tutym lěcźe zemrjety
tajny radźicźel Volk z Erfurta załožił. Wón je tudomnej katholſkej
woſadźe rjanu cyrkej a wobydlenjo za duchownoho natwarił, a wyſche toho
zdu za duchownoho fundirował.

<pb n="196"/>

Z Roma. Koncil bu tak wotewrjeny, kaž ſmy w poſlenim cžiſle ſpomnili. Ze
1044 pſcheproſchenych (55 kardinalow, 11 patriarchow, 927 primasow,
arcbiſkopow a biſkopow a abtow ♣nullius,♠ 22 abtow z mitru a 29
generalow z rjadow), kotſiž maja abo doſtachu prawo na koncil pſchincź,
je jich do 15. decembra 762 hižo ſem pſchijěło. Sydłow je 921
pſchihotowanych w ſalu koncila; za wſchitkich 1044 njebě to trjeba,
dokelž je ſo jich dźěl zamołwjał a pſchińcź njemóhł. Naſch k. biſkop,
kaž z liſta wěmy, ma 343. ſydło; biſkopja ſedźa mjenujcy po cžaſu jich
poſwjecźenja. Bamžowu wotewrjeńſku rycž a druhe wobſchěrniſche powjeſcźe
wo koncilu podamy pſchichodnje. Druhe ſwjatocžne poſedźenjo koncila
budźe na ſſ. tſjoch kralow. Najwjacy dźěła ſo ſtajnje w tych wſchelakich
wotdźělenjach a kommiſſijach biſkopow; w tychle kommiſſijach budźa tež
wucženi ſchismatikojo a proteſtantojo ſłyſcheni a budźe ſo z nimi
jednacź. Schto ſo wſchitko na koncilu wucžini, zjewi ſo po ſkóncženju
koncila; nětko njeſmědźa biſkopja pod pſchiſahu nicžo wo tym powjedacź.

Z Roma. Jendźelſki lord Denbigh je ſwjatomu wótcej w mjenje katholſkich
Jendźelcžanow dwaj milijonaj frankow pětrowoho pjenježka pſchepodał.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1869: kk. 303. (dokelž je tón w poſlenim cžiſle
ſpomnjeny hižo pod 31. zapłacźił a nětko na nowež lěto); k. wucžeṙ Jan
Žur ze Zdźerje; 312. Jan Grubert z Nadworja; 313. Michał Hennig ze
Smjecžkec; 314. Pětr Robel z Khróſcźic; 315. Michał Kokla z Khróſcźic;
316. Pětr Kudźela ze Smjecžkec; 317. M. B. z W.; 318. Mikławſch Domſch z
Hórkow; 319. Franc Měrcźink z Bělcžec; 320 Jan Pětrka z Hrubjelcžic;
322. Jan Auguſt Ducžman z Bozankec; 323. hajnik Jurij Pětranc ze
Zdżerje; 324. rychtaṙ Jan Fulk ze Zdźerje; 325. Michał Wicźaz z
Brěmjenja; 326. Jan Kócža z Brěmjenja; 327—332. z Koſlowa: Michał
Rjelka, Michał Krawcžik, Michał Krawc (Khěžka), Michał Bjarſch, Madlena
Kórjenkowa, Jakub Cžornak; 333. Michał Bětnaŕ ze Schunowa; 334. kubleṙ
Michał Jurk z Róžanta; 335. hoſcźencaŕ Schuſter z Róžanta.

Na lěto 1868 zapłacźi: 360. M. L. z R. (tež na l. 1867).

Schtož je na l. 1870 zapłacźene, budźe hakle w 1. cžiſle nowoho lěta
kwitirowane.

Dobrowólny dar: Schuſter z Róžanta 5 nſl.

Na ſ. Domaſcha 21. t. m. budźe zhromadźizna wubjerka za załoženjo
cyrkwje atd., a to na ſchuli w Cžornecach wot dweju popołdnju.
Pſcheproſchenjo podptſuje ſo wot zaṅdźeneje njedżele. Je pola wſchěch
ſobuſtawow wubjerka pobyło?

Z nakładom towaṙſtwa ſſ. Cyrilla a Methoda je wuſchła a pſchedawa ſo za
2 1/2 nſl. pola kk. Smolerja a Pjecha, kaž tež w expedicijach
Katholſkoho Póſła a pola klamarjow, kotſiž móža ju kóždy cžas pſchez nas
tuniſcho doſtacź:

Katholſka protyka za Hornju Łužicy na 1870.

Schtóž chce prěni a druhi lětnik teje ſameje doſpołnoſcz̉e dla měcź, móže
jón za 6 np. (za ſchtempl) doſtacź, kaž daloko zbytkne exemplary
doſahaja.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

[1] ⁾ Mi buchu jene italſke nowiny z Roma pſchipóſłane. Wone rěkaja:
♣„L’Unità cattolica.“♠ We nich ſteji w cžiſle 10. novembra takle: ♣Sette
parrochie cattoliche del Regno di Sassonia, che parlano la lingua venda
e vivono in mezzo ai protestanti, hanno ragranellato pel Santo Padre
mille talleri. Sono trenta centesimi a testa, che hanno dato al Vicario
di Gesù Cristo.♠ To rěka na ſerbſki: „Sydom katholſke woſady w
kraleſtwje Sakſkej, kotrež ſerbſku rycž rycža a ſrjedźa bjez
proteſtantami žiwi ſu, ſu nahromadźili za ſwjatoho wótea tyſac toleri.
To je 30 centeſimow (ſtotych dżělow franka) na hłowu, kiž ſu dawali
naměſtnikej Jězuſa Khryſtuſa.“ Tele powjeſtwo by hiſchcźe wjele hinak
klincžało, hdy budźechu ſo wſchitcy, kiž móža, na ſerbſkokatholſkim
ſkutku po naſchim pſchecźu prawje wobdźělili!

Redaktor.

[2] ^(*)) Schtóž je woprawdźe zdźěłany (gebildet) cžłowjek, njehaṅbuje
ſo ſwojeje rycže a narodnoſcźe. Tajki njdeżerži tež žanoho cžłowjeka
jeuicžcy tohodla hižo za woſobniſchoho, dokelž wón k druhej narodnoſcźi
ſłuſcha a druhu rycž rycži. Tež na tym njezaleži, hacž je druha rycž
prěnjotna (kaž ſerbſka, němſka, łacżanſka atd.) abo druhotna t. r. z
někotrych druhich pſchez změſchenjo naſtata (kaž francózſka, jendźelſka,
italſka atd.), hacž je ſama wot wulkoho abo małoho luda rycžana, hacž ma
wjele abo mało ſotrow, hacž po cžłowjecžim hudanju, kiž pak je zmólenju
podcźiſnjene, za někotre ſta lět zaṅdźe abo hacž ſudnoho dnja docžaka.
Wucženi a zdżěłani Serbja dźerža ſo tež tychle zaſadow, wužiwaja bjez
ſtracha ſwoju rycž a ſkutkuja z njej za kſcheſcźanſku zdźěłanoſcź
ſwojoho luda. Serbſkeje rycže ſo hańbowacź, to rěka pola wſchitkich
rozomnych tak wjele, kaž ſwojich ſtarſchich ſo haṅbowacź. To dowolamy
ſebi pſchi ſkadnoſcźi pſchiſtajicź za někotrych rozſudźerjow (nic
abonnentow) naſchoho Póſła. Redaktor.

[3] ⁾ Jeli pak njekatholſke macźerje, kotrychž dżěcźi maja ſo katholſke
wocźahnycż, nutswjedźenjo ſame žadaja, ſmědża ſo nutswjeſcż. Katholſkim
macżerjam njekatholſkich dźěcżi pak ſo nutswjedźenjo pola nas zapowje.

[4] ⁾ Kaž ſłyſchachmy, změje pſchichodny faraŕ jenož němſki prědowacż,
hacž runje ſo tam wjele Serbow namaka, kiž ſerbſcy lěpje rozymja dyžli
němſcy. Wſchědnu němſku rycž w rozrycžowanju móc a pſchez nju duchownje
zaſtarany bycź, to je dwoja wěc a za někotrohožkuli wulki rozdżěl!
Němcy, kiž móža derje francózſcy, dadźa ſebi tola w ſwojej macżeŕnej
němſkej rycži prědowacż. Njeby potajkim wužitniſcho było, hdy by ſo w
Schpitalu druhdy ſerbſcy prědowało za Serbow? Wſchak ſo pſched njedołhim
cžaſom na ſwjedźeń ſ. Marije Madleny w Schpitalu kóždy krócź ſerbſcy
prědowaſche.

[5] ⁾ ♣„Cum festum Annunt. incidat in feriam V. Maj. Hebd., praeceptum
audiendi missam et abstinendi a servilibus omnino servandum esse in ipsa
feria V., adeoque providendum, ut eo die pro pagorum qualitate plures
Missae privatae ante celebrationem Missae Conventualis celebrandae non
desint, sed tamen antiquus mos Communionis Cleri in Missa solemni
nullatenus omittatur. S. R. C. 27. sept. 1716, Nro. 3893. (NB. Ad
Communionem hanc accedant, qui non celebrarunt.) Hae Missae privatae
dici non possunt de Annuntiatione, sed dici debent de fer. V. in Coen.
Dom. cum Gloria et Credo. S. R. C., 7. sept. 1816 Nro. 4526.“ Mühlb.
Decr. Auth. I., pag. 47.♠

[6] ⁾ Wo tutej naležnoſcźi chcemy, da-li Bóh, pozdżiſcho wuwjedniſcho
porycžecź.

[7] ⁾ Wyſche tajkichle wopomnjenkow a hižo ſpomnjenych ſwjecźatkow
dawaja mniſcha tež we papjercy zawaleny proch, kotryž ſo z cžaſami wot
muri wotmjecźe; dale pſchedawaja ſo ſchklicžki a zwóncžki po formje tam
ſo namakaceje ſchklicžki a zwóncžkow dźěłane.

[8] ⁾ Faraŕ dyrbi wuwjeſcź, ſchtož cyrkwinſka wyſchnoſcż porucža. Cźi,
kotſiž běchu z nowym rjadom njeſpokojni, njeſmědźachu tak njemudrje
zakhadźecź pſchecźiwo fararjej, ale běchu dyrbjeli z próſtwu na biſkopa
ſo wobrocźicź. Ale w tymle naſtupanju njeběſche ani biſkop po jich woli
cžinił, dokelž próſtwu, we jich mjenje wot fararja póſłanu, wuſłyſchał
njeje, prajicy, zo je tón nowy rjad za cyłu diöceſu (Schlezynſku,
Brandenburg a Pomorſku), potajkim tež za Kulow, kiž w adminiſtraciji do
Schlezynſkeje ſłuſcha. Pſchi wſchim tym budźa kulowſcy duchowni
zwólniwi, woprawdźe khudym na taxy ſpuſchcźowacź. Burja a druzy
zamožicźi ludźo pak dyrbjachu dawno pſchidacź, zo je ſtara cyrkwinſka
taxa w Kulowje a w někotrymžkuli naſtupanju tež druhdźe pſchez měru
nizka za naſch cžas! To tola njetrjeba žanych dopokazanjow. Redaktor.

[9] ⁾ W kulowſkej woſadźe (w Pruſkej) je jich pſchez 3000; druhe ſerbſke
woſady w Sakſkej a Pruſkej ſu wſchitke proteſtantſke; wſchěch Serbow je
na 180,000.

[10] ⁾ Bjez bamžowymi zuavami ſłuži pſchez 200 proteſtantow.

[11] ⁾ Zo ſo z cyła na katholſku cyrkej tak wjele łže, njedyrbi ſo nam
dźiwne zdacź. Móže dha ſebi djaboł, wótc łžě a łhaṙ wot ſpecžatka, hinak
pomhacź? Njedyrbjał wón, hdy bychu cžłowjekojo cžiſtu wěrnoſcź wo
katholſkej cyrkwi, jeje wucžbach a zarjadowanjach zhonili, takrjec
„bankrott cžinicź“ a ſwoje dźěło nimale zaſtajicż? — Zo ſo łžě a
pſchiſłodźenja na katholſku cyrkej rozſchěrjeja, njeje žadyn dźiw, ale
ze ſtrony djaboła cyle naturſke a we „ſwojim rjedźe.“ — Syn Boži praji:
„Woni budźa měnicź, zo Bohu ſłužbu wopokaža, hdyž was morja“, a
woprawdźe ſu ludźo na ſwěcźe, kiž bychu biſkopow a duchownych radſcho
ſkóncowali, hacž jenož hanili a zakliwali, hdy by krajny zakoṅ jich
zazłobjenoſcźi mjezy njeſtajał.

[12] ⁾ Kraja ma Ruſowſka hiſchcźe wjele wjacy, ale mjenje wobydleri.

[13] ^(*)) Na zemi bydli po nowiſchich powjeſcźach 1374 milijonow
cžłowjekow, a to w Europje 293 mil., w Aſiji 805 mil., w Afrily 191
mil., w Americy 81 mil. a w Awſtraliji 4 milijony.

[14] ⁾ Lazariſtojo ſu zjenocźenſtwo duchownych za miſſiony, załožene
1624 wot ſ. Vincenca z Paula a maja ſwoje mjeno wot priorſtwa
(klóſchtra) ſwjatoho Lazara we Parizu.

[15] ⁾ Kaž je znate, hromadźa ſo w naſchich woſadach za wobej tutej
towaŕſtwje wopory, kiž maja, kaž ſpóznajecźe, jara wulki wužitk.

[16] ⁾ Dokelž je w Sakſkej 9000 katholſkich Serbow, móžeſche peticija
lochcy wjele wjacy podpiſmow měcż, hdy běſche 1. wſchudżom a 2. wot
wſchitkich wotroſcźenych podpiſana była, kaž běſche Poſoł proſył. Pſchi
tajkich wěcach hlada ſo jenož na mnohoſcź podpiſmow, nic na powołanjo
abo ſłužbu podpiſowarja! Wyſche toho njeje peticija do wſchěch woſadow
ſłana. Jeli budźe woprawdźe hiſchcźe na ſakſkim ſejmje wo zběhnjenju abo
wobſtacżu klóſchtra — rycžane, zeſtajimy hiſchcźe jenu adreſſu za
budyſku a radwoŕſku woſadu a poſtaramy ſo wo podpiſma. Redaktor.

[17] ⁾ Wot toho cžaſa, hacž je poſleni měr kſcheſcźanſtwu doſpołnu
ſwobodu dał, ſu tudy tež proteſtantſcy miſſionarojo wſchelakich
wuznaczow ſkutkowali. Z jenych aktow, kiż buchu wóndanjo wot
proteſtantſkeje ſtrony w Schanghai wozjewjene, dźělimy ſcźěhowace ſobu:
W januaru 1864 bě w Chineſiſlej 105 proteſtantſkich prědarjow
wſchelakich wuznacźow, bjez nimi 7 chineſiſkich; druzy běchu Europiſcy a
Amerikanarjo. Woni mějachu ſtacije w Kanton, Hongkong, Swatow, Amoy,
Forchow, Ningpo, Hangkow, Chafoo, Tangchow, Tientſin, Peking a
Schanghai. Tym pomjenowanym prědarjam pomhaja hiſchcźe 148 chineſiſkich
katechetow a 20 młodych Chineſow ſo na prědarſtwo pſchihotowachu. Woni
ſu tam 59 cyrkwjow natwarili a maja 44 ſchulow a 19 penſionatow. Licžba
kſcheſcźanſtwu wot nich wobrocźenych Chineſow ſo 1864 na 1974 duſchi
ſtaji. Tola te piſmo pſchiſpomni, zo je jich najſlerje 2200; dokelž chce
někotre miſſiony ſwoje ſtatiſtiki pſchipoſłałe njeběchu. Wyſche toho
běchu woni hižon wudali a rozdźělili 700 knihow wědomnoſtnych 95,000
ſtarych teſtamentow, 446,000 uowych teſtamentow, 1,127,675 traktatow a
61 periodiſkich nowinow. ♣Etudes relig. hist. et lit. par les Pères de
la Comp. de Jésus. Janvier♠ 1868.

[18] ⁾ Pohladaj na cžaru (liniju) Słowjanſtwa na Kiepertowej „Völker-
und Sprachenkarte von Deutſchland!“ Red.

[19] ^(*)) Wyſche njepſchezjenoſcźe je Serbam a wſchitkim Słowjanam
ſurowa politika jich ſuſodow (Němcow, Madżarow, Włochow atd.) w
ſtarſchim cžaſu najbóle ſchkodźiła. Cżi wjedźachu pſchi zarjadowanju
wobſadźenych krajow ſebi derje zaſtacź. Red.

[20] ^(**)) Te ſame wotpohladanjo maja ſerbſcy ſpiſowarjo nowiſchoho
cžaſa a tež te towaŕſtwa, kiž ſu woni załožili, mjenujcy: Macźica
Serbſka (załožena 1847) za Serbow wobeju wěrywuznacźow, naſche towaṙſtwo
ſſ. Cyrilla a Methoda a tež lutherſke knihowne towaṙſtwo (wobě załoženej
1862). Woni dźěłaja z wědomnoſcźu, zo bjez wojowanja njeje dobycźo, ani
bjez wopora wumoženjo. Red.

[21] ⁾ To rěka naturſke prawo mamy, piſane a praktiſke je tu a tam
wſchelako pſchikrótſchene! Red.

[22] ^(†)) Trjeba pak je, zo wſchitcy zdźěłani Serbja Serbowſtwo bóle
cžeſcźa; pſchetož ſkóncžnje je jenož tón lud cžeſcźe hódny, kotryž ſo
ſam cžeſcźi. Woni dyrbja pſchede wſchim wſchitko „dobre ſerbſke“
(materialnje a duchownje) podpjeracź a kóždoho heſło (deviſa) dyrbi
bycź: ♣Sorabus sum et nihil sorabici a me alienum esse puto♠ t. r. Serb
ſym a nicžo ſerbſke njeje mi cuze. Potom wotucźi ſkóncžnje tež lud, kiż
je nětko za prócowanja horliwych Serbow hiſchcźe jara njedźakowny.
Pſchikłady cźahnu!

Red.

[23] ⁾ Tež cźi ju bjez drnhimi wobſchkodźa, kotſiž ju hubjenje rycža a
němſke ſłowa do ſerbſkich měſcheja! Za tych je woſebje wažne, zo wjacy
ſerbſkoho cžitaja. Red.

[24] ^(*)) Ženje ſo njeſmě poſylnjaca wěſtoſcź zabycż, zo ſmy Słowjenjo.
Kaž Němc wſchudżom, njech kajkižkuli dialekt rycżi a njech je z
kotrohožkuli kraja abo krajika, hordźe rjeknje: „Ja ſym Němc!“ tak
dyrbja tež Słowjenjo, njech ſu we wſchelakich ſtatach, zjawnje prajicż:
Ja ſym Słowjan! A tola ſpěwaſche ſo a ſnadź hiſchcźe ſo w naſchich
ſchulach ſpěwa: Ich bin ein deutſcher Knabe! Jenož hako Słowjenjo móža
tež Serbja tym Němcam porno ſtupicż, kiž ſo pſchi pocźiſchcźowanju
Serbow bórzy zamołwjeja: „Wy žaneje literatury a kultury nimacźe!“ Tym
móžemy potom prajicż: Serbſka literatura drje je mała, ale naſcha
ſłowjanſka, wucženym Serbam pſchiſtupna, je wulka a roſcże z kóždym
dnjom! Němcy ſu z dobrym pſchikładom prjedy ſchli, ale Němcam zaſy druhe
ludy. Kultura (zdźěłanoſcź) je płód ſtaroho a nowoho cžaſa cyłoho
cžłowjeſtwa, nic jenoho jenicžkoho naroda! Žadyn lud njeje, kaž ſo
druhdy piſaſche, nětko ♣„inferiore Raçe“♠ (nižſchi ſplah). Red.

[25] ⁾ Hiſchcźe wjetſchu ſchkodu pſchihotuja Serbam a woſebje katholſkim
Serbam cžaſto tajcy ſtarſchi, kotſiž ſwoje jenicžke dźěcźo měſto toho,
zo bychu je w ſtarſchiſkim domje woſtajili, do druhoho domu abo kubła
woženja; z toho najbóle ſcźěhuje, zoſo jedyn tejule ſtatokow pſcheda, a
k tomu najbóle njekatholikej. Na tele a druhe waſchnjo njeda prawy
katholſki Serb ſwojomu wótcowſkomu domej a kubłej zańcż! Wěmy, zo je tež
pſchez wopacžnu ſpekulaciju wjele prjedy kathokſkich kubłow z
katholſkoho wobſedżenſtwa ſo zhubiło; ſpekulirowacź je trjeba, ale nic
njerozomnje! Red.
