Žiwjenja Swjatych.

Po rjedźe cyrkwinſkich ſtawiznow

ſpiſał

♣Handrij Dučman.♠

♣Zešiwk V.♠

♣W Budyšinje 1867.♠

♣#akładom towaŕstwa SS. Cyrilla a Methoda.♠

♣W kommissii Smolerja a Pjecha.♠

<pb n="257"/>

Na dołhim pucźu mějachu zaſy wjele wuſtacź. We Lambeſy buchu do jaſtwa
ſadźeni a kóždy dźeń někotſi cžwělowani a morjeni. Zapocžatk ſta ſo ze
ſwětnymi ludźimi, dokelž tych lóžo pſchedobycź měnjachu. Mjez nimi
běſche macźeŕ z dwójnikami a knježnje Tertula a Antonia. — Jakuba a
druhich rudźeſche, zo dyrbja tak dołho na ſwoju krónu cžakacź. Bóh jich
próſtwy wuſłyſcha. Jakub a Marian a někotſi druzy duchowni buchu do doła
wotwjedźeni, pſchez kotryž rěka Pagide běži. Na brjozy buchu porno ſebi
zeſtajeni a jim wocži zawjazanej, a jim potom po rjadu hłowa wotrubana.
Marian pſched ſmjercźu hiſchcźe zjewi, kajke horjo na kraj cžaka. Joho
macźeŕ Marija běſche joho hacž ſem pſchewodźała a wokoſcheſche morjene
cźěło a dźakowaſche ſo Bohu, zo je jej tajkoho ſyna wobradźił.

Swjaty Nikefor, martraŕ; 9. februara. We Antiochii běſchtaj měſchnik
Sapricius a druhi kſcheſcźan Nikefor hižon dołhe cžaſy we dobrym
pſchecźelſtwje žiwaj a dawaſchtaj ludej we ſwjatym žiwjenju rjany
pſchikład. Někajkeje winy dla naſta mjez nimaj tajke njepſchecźelſtwo,
zo ſebi wſchudźom z pucźa dźěſchtaj. To běſche kſcheſcźanam zły
pohorſchk. Po někotrym cžaſu dźěſche Nikefor do ſo a chcyſche ſo ze
Sapriciom zaſy wujednacź. Pſchez pſchecźelow proſcheſche joho wo
wodacźo, ale Sapricius jich hordźe wotpokaza. Wjacy krócź ſcźeleſche
Nikefor k njomu, ale tamny njechaſche wo wodacźu nicžo wjedźecź. Nikefor
njemějeſche měra a dźěſche ſam k njomu a na kolenje padnywſchi wuzna
ſwoju wopacžnoſcź a proſcheſche we Jězuſowym mjenje wo wodacźo. Tež to
hiſchcźe njepomhaſche. Mjez tym wudyri we lěcźe 260 pſcheſcźěhanjo
kſcheſcźanow. Tež Sapricius bu jaty pſched bohota wjedźeny a wotmołwi na
ſtajene praſchenja: „Ja ſym Sapricius, kſcheſcźan a měſchnik. My
wuznawamy Jězuſa Khryſtuſa hako ſwojoho knjeza a Boha. Bohojo pohanow ſu
jeno djabliſka, kiž nikomu pomhacź njemóža.“ Rozmjerzany bohot daſche
joho cžwělowacź. Z wulkej ſcźeŕpnoſcźu wón wſchitko znjeſe a rjekny:
„Moje cźěło je we twojej mocy, mojej duſchi nimaſch nicžo rozkazowacź.
Jězus Khryſtus je ſam jeje knjez.“ Bohot wuſudźi, zo ma ſo jomu hłowa
wotrubacź. Z wjeſołoſcźu ſłyſcheſche wón ſwoje wotſudźenjo a khwataſche,
zo by martraŕſku krónu doſtał. Hdyž to Nikefor zhoni, běžeſche wón k
njomu, padny pſched nim na koleno a proſcheſche: „Martrarjo Khryſtuſowy,
wodaj mi, <pb n="258"/>ſchtož ſym napſchecźo tebi cžinił.“ Sapricius
jomu ani njewotmołwi. Nikefor ſtany a pſchińdźe jomu na druhim pucźu
napſchecźo a proſcheſche zaſy. Sapriciowa wutroba bu bóle zatwjerdźena a
wón na njoho ani njepohladny. Mjez tym wojacy Nikefora wuſměſchachu, zo
cžłowjeka wo wodacźo proſy, kotromuž budźe bórzy hłowa wotrubana. Ale
Nikefor jim wotmołwi: „Wy njewěſcźe, ſchto wot Khryſtuſowoho wuznawarja
proſchu, ale Bóh jo wě.“ Zaſy kywataſche wón na měſto cźeŕpjenja, a tudy
hiſchcźe junu wo wodacźo proſcheſche, ale zaſy podarmo.

Dokelž Sapricius žanu luboſcź k bližſchomu njemějeſche, wopuſchcźi joho
boža hnada. Hdyž jomu katojo kazachu, zo dyrbi ſo klaknycź a zo chcedźa
jomu hłowu wotrubacź, rjekny měſchnik Sapricius: „Cžoho dla chcecźe mi
hłowu wotrubacź? Ja chcu wſchitko cžinicź, ſchtož žadacźe. Ja chcu
woprowacź, jeno njemoŕcźe mje!“ Hdyž Nikefor to ſłyſcheſche, zawoła wón:
„Mój bratſe, ſchto cžiniſch? Njewotrjekṅ ſo Jězuſa Khryſtuſa. Njecźiſń
wot ſo krónu, kotraž je tebi hižon pſchihotowana.“ Ale Sapricius na
njoho njepoſłuchaſche. Nikefor rjekny katam: „Ja ſym kſcheſcźan a wěrju
do knjeza Jězuſa Khryſtuſa, kotrohož je tutón bjezbóžny zaprěł. Ja chcu
na joho měſto wumrjecź.“

Dokelž nicžo bjez porucžnoſcźe cžinicź njechachu, běžeſche něchtó k
bohotej a wozjewi jomu, zo chce Sapricius boham woprowacź, ale zo chce
jedyn druhi hako kſcheſcźan wumrjecź. Bohot wotmołwi, zo dyrbi tónle
cžłowjek pſchez mjecž wumrjecź, njecha-li tež boham woprowacź. Nikeforej
bu hłowa wotrubana a wón doſta krónu martraŕſtwa,, kotrejež Sapricius
doſtojny njeběſche, dokelž ſo ze ſwojim bližſchim wujednacź nochcyſche.

57.

Aurelianowe pſcheſcźěhanjo.

Khěžor Galienus (260—268) woſtaji kſcheſcźanam měr a da jim cyrkwje a
pohrjebniſchcźa zaſy, kotrež běchu jim we Valerianowym pſcheſcźěhanju
wzate. Wón tež zakaza, zo nichtó kſcheſcźanow wěry dla wobcźežowacź
njeſmě. To bèſche dha prěni krócź, zo buchu kſcheſcźenjo we romſkim
khěžorſtwje hako dowolene <pb n="259"/>towaŕſtwo pſchipóznacźi. Joho
ſcźěhowaŕ Klaudius (268—270) we tutym nicžo njepſcheměni. Hakle Aurelian
(270 275) pſchikaza we lěcźe 275 nowe pſcheſcźěhanjo. Ale dokelž bu wón
we tym ſamym lěcźe morjeny, njemóžeſche ſo pſcheſcźěhanjo daloko
rozſchěricź. Scźěhowacy khěžorojo, Tacitus (275—276), Probus (276—282) a
Karus (282—284) njecžinjachu kſcheſcźanam žaneje kſchiwdy a toho dla ſo
wěra pod nimi mócniſcho rozſchěrjeſche.

Swjaty Dionys Alekſandrijſki, biſkop; 17. novembra. Dionys, pomjenowany
„Wulki“ abo „wucžeŕ katholſkeje cyrkwje“, narodźi ſo we Alekſandrii we
Egipcźe wot bohateju pohanſkeju ſtarſcheju. Wot młodoſcźe poda ſo wón
wuknjenju wědomoſcźow. Hacžrunje běſche we pohanſtwje kubłany, njenamaka
tola we nim žane ſpokojenjo. Cžitanjo liſtow ſwjatoho Pawoła
pſchihotowaſche jomu pucź k wěrje. Wón bu kſchcźeny a wotrjekny ſo
cžaſnych dobytkow, kiž mějeſche ſwojeje woſobnoſcźe, wucženoſcźe a
bohatoſcźe dla wocžakowacź. Wón bu wucžownik ſławnoho Origeneſa, ſtupi
do měſchniſkeje ſłužby a bu we lěcźe 231 wucžeŕ kſcheſcźanſkeje wěry we
Alekſandrii. We lěcźe 246 bu za biſkopa tuteje woſady wuſwjecźeny.
Tehdomny měr cyrkwje dołho njetrajeſche. We lěcźe 249 naſta tam zběžk
pſchecźiwo kſcheſcźanam a mnozy buchu morjeni. Biſkop ſam mějeſche wjele
wuſtacź. Staroſcź wo dowěrjene ſtadło njedaſche jomu žanoho wotpocžinka.
Radźicź, wucžicź, napominacź, tróſchtowacź wodnjo, a w nocy ſo modlicź
běſche wſchědny rjad joho dźěłow. Za to mějeſche wjeſoły tróſcht, zo
běchu joho kſcheſcźenjo hacž do ſmjercźe ſwěrni. Hdyž bu 250 Deciowa
porucžnoſcź znata, chcyſche bohot Sabinus joho popadnycź dacź. Ale
Dionys ſkhowa ſo we někajkim domje a chcyſche ſebi po ſchtyrjoch dnjach
wěſcźiſchu khowanku pytacź. Tola bu pſchi tym wot wojakow na pucźu
popadnjeny a z někotrymi towaŕſchemi do měſtacžka Tapoſiris wotwjedźeny.
Hdyž to tamni kſcheſcźenjo zhonichu, wobrónichu ſo, zo bychu ſwojoho
biſkopa z njepſchecźelſkich rukow wumožili. Wojacy cźeknychu a lud joho
mocowaſche, zo by ſo ſkhował. Tohodla woſta tam z měſchnikomaj Pětrom a
Kajom ſkhowany. Mjez tym wón k wěriwym měſchnikow ſcźeleſche a liſty k
jich powucženju piſaſche. Po ſkóncženju pſcheſcźěhow, we lěcźe 251, ſo
zaſy do Alekſandrije wrócźi.

Tu zhoni wón, zo je ſo Novatian napſchecźo bamžej Korneliej zběhnył.
Dionys jomu tohodla piſaſche: „Radſcho bu<pb n="260"/>dźiſche dyrbjał
wſchitko cźeŕpicź, dyžli rozſchcźěpjenjo we cyrkwi zapocžecź. Jednoſcź
cyrkwje zakitacź je runje tak cžeſcźowne, haj po mojim zdacźu hiſchcźe
cžeſcźowniſche, dyžli dla wotpokazanja pſchibójſkich woporow ſwoje
žiwjenjo zhubicź. Jeno, hdyž ſwojich bratrow zaſy k jednoſcźi wrócźiſch,
porjedźiſch ſwój zmólk a wutorhnjeſch ſwoju duſchu ze zahinjenja.“
Pſchez rycž a piſmo pomhaſche Dionys hrožacu ſchkodu wot cyrkwje
wotwobrocźecź. Hiſchcźe druha wucžba cžinjeſche tehdom njeměr.
Njezrozymjene ſłowa „potajnych zjewjenjow ſwjatoho Jana“ běchu měnjenjo
zbudźiłe, zo budźe Khryſtus prjedy ſudnoho dnja tyſac lět na zemi
knježicź. Dionys ſtupaſche tež tutomu błudnomu wucženju napſchecźo a
dopokaza we rozrycžowanjach, ſchto je we tutym ſtajna wucžba cyrkwje.

Pod Valerianom naſta zaſy pſcheſcźěhanjo a we ſeptembru 257 bu Dionys
pſched bohota Aemiliana wjedźeny. Měſchnik Makſimus, diakonojo Fauſtus,
Euſebius a Charemon a kſcheſcźan Marcellus joho tam pſchewodźachu. Bohot
žadaſche woprowanjo. Dionys jomu wotmołwi: „Cžłowjek njecžeſcźi wſchěch
bohow, ale kóždy jeno toho, do kotrohož wěri. My cžeſcźujemy a modlimy
ſo jenicžkomu Bohu, kotryz̀ je wſchitko ſtworił a tež khěžorej knjejſtwo
dał. Joho bjez pſcheſtacźa tež za khěžora proſymy.“ Bohot rjekny: „My
pak žadamy, zo byſchcźe tež tych bohow cžeſcźili, kotrychž wſchitcy
znaja.“ Dionys wotmołwi: „My ſo žanomu druhomu njemodlimy, dyžli ſwojomu
Bohu.“ Bohot porokowaſche jim njedźak napſchecźo khěžorej a póſła do
Kefro we Libii na cuzbniſtwo. Kſcheſcźanam wón zhromadźenja a wopyt
martraŕſkich rowow zakaza. Hacž runje běſche Dionys khorowaty, wón tola
na měſtno ſwojoho wuhnanſtwa woteńdźe, a pſchinjeſe tam bydlacym pohanam
ſwětło wěry a doby mnohich za Jězuſa. Z Kefra bu wón do Mareotis
wotwjedźeny, zwotkelž wěriwym někotre liſty do Alekſandrije piſaſche.

Hdyž bu Valerian 260 jaty, naſta kſcheſcźanam zaſy měr, a Dionys
móžeſche ſo zaſy k ſwojomu ſtadłej wrócźicź. Ale tudy namaka nowe horjo
pſchihotowane. Pſcheſcźěhanja běchu pſcheſtałe, ale za to naſta krajny
njeměr. Bohot Aemilian daſche ſo za khěžora wuwołacź. Toho dla naſta
mjez ludom zběžk. Jedyn druhoho morjeſche, a nichtó cźěła njezahrjeba.
Pſchez to doſta wokoło cźahacy mór noweje mocy a zakhadźeſche ſurowje
tež we Alekſaudrii. Skoro žadyn dom njeběſche bjez morwych. Wſchudźom
běſche žałoſcź a zrudoba. Pohanjo cźěkachu a wo<pb n="261"/>ſtajichu
najbližſchich pſchecźelow bjez pomocy. Pſchi tym pokazachu kſcheſcźenjo,
ſchto prawa luboſcź zamoži. Dionys ſam jim pomhaſche a dawaſche jim
dobry pſchikład, kiž bu ſwěrnje ſcźěhowany. Woni khwatachu na pomoc a,
njeſtarajo ſo wo ſwoje žiwjenjo, zaſtarachu khorych a pohrjebachu
morwych. Hdyž prěni we tutej ſłužbje wumrjechu, ſtupichu druzy na jich
měſto do ſwjateje ſłužby. Cźile wěriwi, kotſiž tehdom we zaſtaranju
khorych wumrjechu, buchu hako „martrarjo luboſcźe k bližſchomu“
cžeſcźeni, a na nich, kotrychž mjena ſu jeno we knihach žiwjenja
zapiſane, ſo 28. februara ſpomina.

Dionys pak hacž do kónca ſwojoho žiwjenja hako ſwěrny paſtyŕ cžiſtoſcź
kſcheſcźanſkeje wucžby hajeſche a błudne wucženja poduſcheſche a wumrje
na kóncu lěta 264.

Swjaty Valentin (Faltyn), martraŕ; 14. februara. Valentin bě měſchnik
romſkeje cyrkwje. Joho žiwjenjo bě ſwjate. Wón bu pſched khěžorom
Klaudiom wěry dla wobſkorženy a pſched njoho dowjedźeny. Khěžor ſo joho
wopraſcha, cžoho dla ſo pſchiwěry kſcheſcźanow dźerži. Valentin
wotmołwi: „Hdy by ty zbožo ſpóznał, kotrež je pſchez Jězuſa Khryſtuſa
pſchiſchło, by tež pſchibohow hidźił a wuznawał jenicžkoho Boha,
wſchohomócnoho ſtworicźerja njebjes a zemje, a joho Syna Jězuſa
Khryſtuſa.“ Jedyn radnik ſo na to wopraſcha: „Schto dha dźeržiſch wo
naſchich bohach?“ Valentin wotmołwi: „Zo ſu najnjeduſchniſche a
najžadławiſche ſtworjenja, kiž ſu najwjetſche złóſcźe wobeſchli.“ Radnik
zawoła: „Wón je naſchich bohow hanił.“ Hdyž pſchez to wulka hara naſta,
poda khěžor Valentina porucžnikej měſta Kalpurniej, zo by ſo joho wucžby
dla dale wuwopraſchował. Kalpurnius poda joho ſudnikej Aſteriej, zo by
tón joho wot wěry wotwjedł a ſebi pſchez to khěžorowu hnadu zaſłužił.
Hdyž Valentin do Aſteriowoho domu ſtupi, padny wón na kolenje a
proſcheſche: „O Božo, ſtworicżerjo wſchitkich wěcow a cžłowjekow, kotrež
ſy ſwojoho Syna Jězuſa Khryſtuſa póſłał, zo by nas ze zahinjenja a cźmy
k zbožu a k ſwětłu pſchiwjedł: wobrocź wobydlerjow tutoho domu, wutorhń
jich ze cźmy a daj jim ſwoje ſwětło!“ Na tym ſo ſudnik dźiwaſche.
Valentin jomu rjekny: „Haj, Jězus Khryſtus je zawěrno ſwětło, kiž ſwěcźi
kóždomu cžłowjekej na ſwěcźe.“ Aſterius joho rycž njedorozymi a chcyſche
ſo wo tym pſchepokazacź a rjekny: „Chcu hladacź, hacž Bóh kóždomu ſwětło
da. We mojim domje <pb n="262"/>je dźowka, kotraž hižon dwě lěcźe nicžo
njewidźi. Doſtanje-li wona widźenjo zaſy, chcu tebi wěricź.“ Valentin
daſche ſebi ſlepu holcžku pſchiwjeſcź a proſcheſche Jězuſa za nju,
nadpołoži jej ſwojej rucy, — a wona zaſy widźeſche. — Aſterius ſo
njemało dźiwaſche a proſcheſche měſchnika, zo chcył joho a cyły dom k
Khryſtuſej pſchiwjeſcź. Valentin rozwucžeſche a wukſchcźi jich, hromadźe
40 woſobow. Biſkop jich firmowaſche.

We tutym cžaſu pſchebywaſche w Romje kſcheſcźan Marius z mandźelſkej
Marthu a ſynomaj Audifakſom a Abachom. Woni běchu we Perſii ſwoje
zamoženjo khudym rozdźělili a do Roma row ſwjatoho Pětra a Pawoła
wopytacź pſchiſchli. Woni wopytowachu jatych a wopokazowachu jim
dobroty. Hdyž wobrocźenjo Aſteriowoho domu zhonichu, dźěchu tam a
zjewichu ſwoju radoſcź nad tym a pſchebywachu z nimi. Wojacy
pſchińdźechu a zajachu wſchitkich a dowjedźechu jich do jaſtwa.

Marius, Martha, Audifaks a Abachus buchu z hroženjom k woprowanju
wabjeni. Hdyž ſo tomu pſchecźiwjachu, buchu z hejemi bicźi, wobpaleni a
z hozdźemi torhani. Potom buchu ze zwjazanymaj rukomaj po měſcźe wodźeni
a pſched měſtom morjeni. Martha, kotraž mandźelſkoho a ſynow k
martraŕſtwej za wěru Jězuſowu napominaſche, bu we wodźe tepjena, tamnym
tſjom bu hłowa wotrubana, a jich cźěła do wohenja cźiſnjene. Woſobna
žónſka daſche jich wopalene cźěła zebracź a na ſwojim kuble pohrjebacź.
Jich wopomnjecźo mamy 19. januara.

Aſterius a joho domjacy buchu do Oſtije wotwjedźeni, wſchelako
cžwělowani a dla wobſtajnoſcźe ſkóncowami. Valentin bu z hejemi bity a
jomu hłowa wotrubana. Jich wopomnjecźo je 14. februara.

Swjaty Hrjehoŕ dźiwycžinjeŕ (Thaumaturgus), biſkop; 17. novembra.
Hrjehoŕ, prjedy Theodor mjenowany, bě ſyn pohanſkeju ſtarſcheju we Nowej
Ceſareji we Pontſkej. Schtyrnacźe lět ſtary zhubi wón nana. Macź daſche
joho a bratra Athenodora we wědomoſcźach rozwucžecź. Cžim bóle wón z
nimi rozom rozjaſnjeſche, cźim bóle ſpóznawaſche wón njerozomnoſcź
pſchibójſtwa. Jomu ſo zdaſche, zo njeje hinak móžno, dyžli, zo je jeno
jedyn Bóh. — Po nanowej woli bě wón k prawizniſtwu poſtajeny a chcyſche
toho dla do Beryta we Fönicii na wucžeŕnju hicź, hdźež ſo romſke prawo
wucžeſche. Ducy pſchewodźeſche wón z bratrom ſwoju ſotru do Ceſareje we
Paleſtinje, <pb n="263"/>hdźež běſche bohotowomu pſchiſydnikej wudata.
Runje tehdom, we lěcźe 231, pſchebywaſche tam Origenes, kiž běſche z
Alekſandrije wuhnaty a běſche tam wucžeŕnju załožił Bórzy bèſche ſo
wjele wucžomcow wokoło njoho zhromadźiło a tež Hrjehoŕ a joho bratr joho
ſłyſcheſchtaj. We rozrycžowanju z nimaj ſpózna Origines jeju woſobne
dary. Wonaj pak, wot joho mudroſcźe zajataj, njeńdźeſchtaj do Beryta,
ale woſtaſchtaj pola njoho. Wón wucžeſche jej mudroſcź, kotrejež
ſpocžatk je, ſebje ſamoho ſpóznacź. Schto pomha cžłowjekej, byrnje
wſchitko druhe wjedźał a znał, hdyž ſebje ſamoho njeznaje. Spȯznacźo
ſebje ſamoho pokazuje pucź k porjedźenju ſebje ſamoho. Tele ſpóznacźo a
porjedźenjo pak ſo doſpołnje njeſtanje, hdyž njeje wodźene wot ſwětła,
kiž je z njebjes wot Boha pſchiſchło. K ſpóznacźu jenoho Boha pomhaſche
jim cžitanjo piſmow božich profetow. Wot Origenowych ſłowow a pſchikłada
buſchtaj młodźencaj za wſchitko dobre dobytaj.

We Makſiminianowym pſcheſcźěhanju we lěcźe 235 woteńdźe Origenes do
Kappadocije, Hrjehoŕ pak ſo do Alekſandrije poda a tam Dionyſowe
rozwucženja ſłyſcheſche. Joho žiwjenjo běſche tež tudy dobre a
wuznamjenjeſche ſo woſebje pſchez njewobſchkodźenu cžiſtoſcź. To běſche
někotrym ſkaženym młodźencam poſtork. Hdyž joho na ſwoje pucźe
pſchewjeſcź njemóžachu, chcychu tola joho dobre mjeno ranicź.
Naſchcźuwachu toho dla njekhmanu žónſku, zo by, hdyž běſche wón z
někotrymi towaŕſchemi we wucženym rozrycžowanju zhromadźeny, pſched
njoho ſtupiła a ſebi žadała mzdu za podwolnoſcźe, kiž je jomu
wopokazała. Towaŕſchojo ſo nad njehańbitoſcźu žónſkeje ſtróžichu, dokelž
běſche jim Hrjehorjowe póccźiwe žiwjenjo znate. Dokelž Hrjehoŕ zapocžate
rozrycžowanjo pſchetorhnycź njechaſche, kiwny wón pſchecźelej, zo by
žónſkej dał, ſchtož žada. Hižon ſo někotſi nad nim pohorſchowacź a jomu
porokowacź pocžachu. Ale Bóh dopokaza młodźencowu njewinowatoſcź: zły
duch wobſyny zełhaŕnu žónſku a ju žałoſnje cžwělowaſche.

Po tſjoch lětach wrócźi ſo Hrjehoŕ zaſy do Ceſareje, bu tudy kſchcźeny a
pſchebywaſche hiſchcźe lěto pola Origena. Tak běſche pjecź lět pola
njoho wuknył. Pſched woteńdźenjom dźakowaſche ſo Origenej we zjawnej
rycži za wucžbu a nawodźowanjo k kſcheſcźanſkomu žiwjenju. Potom wrócźi
ſo k macźeri do Noweje Ceſareje. Tu doſta wón liſt wot Origena, kiž joho
napominaſche, zo by ſwoje woſobne dary k cžeſcźi a ſłužbje božej <pb
n="264"/>nałožował. Wón zrjadowa ſwoje domjace naležnoſcźe, wopuſchcźi
potom měſto a pſchebywaſche na kraju, zo by tam njemóleny Bohu ſłužił.

Biſkop Fedimus we Amaſea zhoni wo Hrjehorjowych darach a ſwjatoſcźi a
chcyſche joho za měſchnika wuſwjecźicź. Ponižnoſcźe a ſwjateje bojoſcźe
dla ſo Hrjehoŕ ſkhowa, tak zo joho njenamakachu. Fedimus njepſcheſta
Boha proſycź, zo by Hrjehorja do ſłužby cyrkwje dowjedł. Skóncžnje ſo
Hrjehoŕ podwoli, ale proſcheſche wo cžas k dobromu pſchihotowanju, a bu
we lěcźe 244 za biſkopa Nowoceſarejſkeje woſady wuſwjecźeny. Joho
žadoſcź běſche, tute hiſchcźe nimale cyle pohanſke měſto za Jězuſa
dobycź; pſchetož jeno ſydomnacźo kſcheſcźenjo tam běchu. W nocy ſo jomu
najzbóžniſcha knježna Marija a ſwjaty japoſchtoł Jan zjewiſchtaj. Wot
njeju poſylnjeny a rozwucženy poda ſo Hrjehoŕ na pucź, zo by ſwoju
wyſoku ſłužbu naſtupił. Ducy joho wichor napadny a wón zaſtupi do
pohanſkoho templa, woznamjeni ſo ze ſwjatym kſchižom a modleſche ſo tam
cyłu nóc ze ſwojimi towaŕſchemi, a pucźowaſche rano dale. Pſchibójſki
pop pak ſo rano dohlada, zo je pſchibohowa móc zlemjena, a zhoni, zo je
ſo to pſchez Hrjehorjowu pſchitomuoſcż ſtało. Toho dla wón za nim
khwataſche a doſcżahnywſchi jomu porokowaſche. Hrjehoŕ joho wo wěrnym
Bohu rozwucžeſche. Wocžłowjecženjo Syna božoho běſche pohanej poſtork.
Hrjehoŕ jomu rjekny, zo rozom ſam to wupytacź a wujaſnicź njemóže, ale
bože dźiwy ſu to dopokazałe. Pop tež dźiw žadaſche, zo dyrbi Hrjehoŕ
wulki kamjeń, jenicžcy pſchez ſwoje ſłowo na měſtno pſcheſadźicź, kotrež
wón pokaza. Hrjehoŕ Boha proſcheſche a kamjeṅ ſo ſam na pokazane měſtno
pſchenjeſe. To popa za Jězuſa doby, a wón bu pozdźiſcho Hrjehorjowy
diakon a ſcźěhowaŕ we biſkopſtwje. We Ceſareji witachu Hrjehorja z
radoſcźu, hdyž prěni krócź zaſy jich měſto naſtupi. Z małej cžródku
kſcheſcźanow zjenoſcźichu ſo pohanjo, zo bychu ſwojoho krajana
cžeſcźili. Dokelž běſche Hrjehoŕ ſwoje zamoženjo khudym rozdawał,
mějachu joho pſchecżeljo ſtaroſcź, hdźe by wón pſchiſtojnje bydlicź
mohł. Wón pak jim rjekny, zo bychu ſo tola bóle wo wobydlenjo duſche
ſtarali. Wón zaſtupi do domu kſcheſcźana Muſona a tón ſamy dźeń hižon
zjawnje prědowaſche a mnozy pohanjo ſo k Jězuſej wobrocźichu. Nazajtra
jomu khorych pſchinjeſechu a wón jich pſchez próſtwu k Bohu wuſtrowi. —
Woſada njemějeſche hiſchcźe cyrkej; toho dla wěriwi pjenjezy hromadźachu
a pſchi twarjenju ſami ſobu dźěłachu. Tak <pb n="265"/>bu twar bórzy k
božej cžeſcźi dokonjany. Bóh tule cyrkej we zemjerženju ſpodźiwnje
zdźerža.

Junu, hdyž běſche Hrjehoŕ na pucźu, chcyſchtaj joho dwaj Židaj zjebacź.
Jedyn ſo na zemju lehny, hako by morwy był, a druhi proſcheſche biſkopa
wo dar k pohrjebej towaŕſcha. Hrjehoŕ cźiſny jomu ſwój płaſchcź a
woteńdźe. Jebak pak běſche a woſta morwy. To běſche bože khoſtanjo
jebanja dla.

Hrjehorjowa mudroſcź běſche daloko znata a joho rada bu cžaſto pytana.
Dwaj bratraj mějeſchtaj pſchi dźělenju herbſtwa zwadu wo hat. Hrjehoŕ
wſcho móžne k wujednanju ſpytowaſche, ale podarmo. Skóncžnje chcyſchtaj
ſwoje prawo pſchez bědźenjo z brónju na krawe waſchnjo wucžinicź.
Hrjehoŕ ſo cyłu nóc pſchi hacźe modleſche a rano běſche hat wuſkhujeny a
woſta bjez wody, a zwada běſche ſkóncžena. — Rěka Lykos powodźeſche a
wobſchkodźeſche krajinu. Hrjehoŕ ſtaji ſwój kij do brjoha a woda ſo
wrócźi a njewuſtupi dale.

Měſto Kamana we Pontus proſcheſche joho, zo chcył jim biſkopa wuzwolicź
pomhacź. Wón tam dźěſche a lud chcyſche woſobnoho a mudroho muža za
biſkopa měcź. Hrjehoŕ jim radźeſche, zo bychu tež na nizkich wocži
wobrocźili. Tu naſpomni něchtó: „Wuzwolmy wuhlerja Alekſandra.“ Tutón
muž běſche połny mudroſcźe, ſwjatoſcźe a ponižnoſcźe a běſche prjedy
wědomoſcźe nawuknył, tola wſchědne dźěło wuhlopalenja wuzwolił, zo mohł
lěpje Bohu ſłužicź. Hrjehoŕ daſche joho pſchiwjeſcź a wón ſtupi we
ſwojej dźěłanſkej draſcźe bjez hrózby pſched biſkopa. Hrjehoŕ z nim
porycža a ſpózna joho doſtojnoſcź k biſkopſkej ſłužbje. Hdyž běſche ſo
wurjedźił a pſchewoblekł, pſchińdźe zaſy, bu za biſkopa wuzwoleny a
wodźeſche jědnacże lèt ſwoju woſadu hacž na najlěpje a wumrje we
Deciowych pſcheſcźěhach pſchez woheń. Joho wopomnjecźo je 11. auguſta.

We ſwojej woſadźe Hrjehoṙ zbožownje ſkutkowaſche. Hdyž we lěcźe 250
Deciowe pſcheſcźèhanjo wudyri, radźeſche wón wěriwym, zo ſo njebychu
bjez nuzy pſcheſcźěham wuſtajeli. Wón ſam woteńdźe do puſcźiny. Hdyž
joho pohanjo tam pytacź pſchińdźechu, widźachu jeno dwaj ſchtomaj. Jich
wocži běſche Bóh zaſlepił, pſchetož to běſchtaj Hrjehoṙ a joho diakon,
kotrajž ſo klecžo modleſchtaj. Za to pſcheſcźěhachu pohanjo wěriwych,
mužſkich, žónſke a dźěcźi, ale žadyn z nich wěru njezaprje. Po
pſcheſcźèhanjach wrócźi ſo Hrjehoŕ zaſy do Ceſareje. Wón khodźeſche tež
po kraju, zo by wſchelake njeporjadnoſcźe zdalił. Wón <pb
n="266"/>poſtaji rócžne ſwjedźenje k wopomnjecźu martrarjow. Hdyž bórzy
po pſcheſcźěhanjach mór wudyri, zakitaſche Hrjehorjowa modlitwa
kſcheſcźanow a tež pohanjo bjerjechu k njomu wucźek. Kotſiž do Jězuſa
wěricź ſlubichu, buchu zwarnowani a wuſtrowjeni.

We lěcźe 264 běſche Hrjehoŕ z bratrom Athenodorom we Alekſandrii na
cyrkwinſkej zhromadźiznje napſchecźo biſkopej Pawołej ze Samoſaty. Tón
wucžeſche, zo Jězus Bóh njeje, ale jeno cžłowjek. Sam běſche tak hordy,
zo w cyrkwi k ſwojej cžeſcźi ſpěwy ſpèwacź daſche. Na tutej
zhromadźiznje ſo Pawoł ſwojich błudow wotrjekny, ale wucžeſche je tola
zaſy. Toho dla bu we lěcźe 272 na nowej zhromadźiznje wotſadźeny.

Cžas Hrjehorjoweje ſmjercźe njeje wěſty, najſkerje wón 17. novembra 270
wumrje. Hdyž ſo jomu ſmjercź bližeſche, wopraſcha ſo wón, kak wjele
pohanow je hiſchcźe w měſcźe? Běſche jich hiſchcźe ſydomnacźe, tak
wjele, kaž běſche tam pſchi joho naſtupjenju biſkopſtwa kſcheſcźanow.
Hrjehoŕ ſo Bohu dźakowaſche, zo je Bóh ſwoje mjeno rozſchěrił a pohanow
k ſwětłej wěrnoſcźe dowjedł. Potom modleſche ſo za wěriwych wo krutoſcź,
za njewěriwych wo wobrocźenjo. Na to hiſchcźe žadaſche, zo k pohrjebej
žane woſebite měſtno doſtał njeby ale jeno wſchědny row. „Ja ſym pſchecy
hako cuzownik na zemi žiwy był. Tež po ſmjercźi njecham tele mjeno
zhubicź. Toho dla by mi woſebite pohrjebniſchcźo njepſchiſtejało. Žane
měſtno njech Hrjehorjowe mjeno njedoſtanje. Moje wobſedźenſtwo njech je
te, kotrež podhlad pſchiwiſnoſcźe na zemju nima“. —

Joho bratr Athenodor wumrje hako biſkop a martraŕ.

Swjaty Marinus, wojak a martraŕ; 3. měrca. Wón běſche wokoło lěta 272 we
paleſtinſkej Ceſareji wojak, pſchez bohatoſcź a ſprawnoſcź
wuznamjenjeny. We wójſku bě z cžeſcźu ſłužił a mějeſche ſłužbu ſtotnika
doſtacź. Ale druhi wojak chcyſche tule ſłužbu měcź a rjekny toho dla
bohotej Acheej, zo po romſkim zakonju Marin hako kſcheſcźan tule ſłužbu
doſtacź njeſmě. Bohot žadaſche Marina pſched ſo a tón ſwoju wěru wuzna.
Bohot jomu tſi hodźiny k pſchemyſlenju da, hacž chce ſo wěry wotrjec abo
wumrjecź. Marin wopuſchcźi bohota a nadeńdźe ducy biſkopa Theotekna,
kotryž joho pytaſche. We rozrycžowanju pſchińdźeſchtaj k cyrkwi a
zaſtupiſchtaj do njeje. Pſched wołtarjom pſchimny joho biſkop za ruku,
pokaza na mjecž a ſcźeńſku knihu <pb n="267"/>a wopraſcha ſo joho, kotre
z tuteju wuzwoli. Ani wokamik ſebi Marin njerozmyſli, ale wupſcheſtrje
ſwoju ruku za ſwjatej knihu. Zwjeſeleny rjekny biſkop: „Dźerž dha krucźe
ſwojoho Boha; wón tebje ze ſwojej hnadu poſylni a dopjelni tebi
ſlubjenja, kotrež žadaſch. Dźi we měrje“. Marin dźěſche zaſy k bohotej.
Tam wozjewi ſwoju wobſtajnoſcź. Bohot wuſudźi na wotrubanjo hłowy,
ſchtož bu bjez wotſtorka dopjelnjene. Pſchi joho ſmjercźi běſche romſki
radnik Aſterius pſchitomny. Pſched wocžemi luda wza tónle woſobny muž
krawjace cźěło na ſwoje ramjo a wotnjeſe je k cžeſtnomu pohrjebej. Za to
bu tež wón k zamołwjenju žadany a jomu hłowa wotrubana.

Swjaty Dionys, biſkop we Parizu, a joho towaṙſchej, martrarjo; 9.
oktobra. — Rom ſcźeleſche do wſchitkich dźělow ſwěta prědarjow. Bamž
Fabian wupóſła do Galije (Francózſkeje) Trofima, Gatiana, Pawoła,
Auſtremonia, Martiala a Dionyſa. Kóždy dźěſche druhi pucź. Najhłubje do
kraja pſchińdźe Dionys a zaſydli ſo we Lutetii, w nětcžiſchim Parizu.
Hako joho wucžownikojo ſo mjenuja ſwjaty Fuſcian, Viktorikus, Kriſpin,
Kriſpinian, Rufin, Valerius, Lucian, Kwintin, Piat a Regulus. Jich
prědowanjo mèjeſche bože žohnowanjo a bórzy ſo tam kſcheſcźanſka woſada
zhromadźi. Pod khěžorom Valerianom, we lěcźe 272 dóſta biſkop martraŕſku
krónu. Dołho dyrbjeſche we jaſtwje ſedźecź a bu potom z měſchnikom
Ruſtikom a diakonom Eleutheriom z mjecžom morjeny. Jich cźěła buchu do
rèki Seiny cźiſnjene, ale wot kſcheſcźanſkeje žónſkeje pohrjebane a na
jich rowa khapałka natwarjena. Jich cźěła ſu nětko we ſlěbornych
kaſchcźach we Saint-Denis.

Swjaty Agapit, martraŕ; 18. auguſta. Agapit běſche pjatnacźe lět ſtary
kſcheſcźanſki młodźenc. Joho ſtajna žadoſcż ſo zahe dopjelni. Wón bu
popadnjeny a k zaprěcźu wěry wabjeny. Dokelž běſche wobſtajny a
pſchiboham woprowacź njechaſche, bu naſchwikany a do wohidnoho jaſtwa
ſadźeny, hdźež ſchtyri dny bjez jědźe woſta. Hdyž jomu potom žehliwe
wuhlo na hłowu kładźechu, ſo wón Bohu za to dźakowaſche. Na to bu zaſy
ſurowje bity, nahi za nozy powiſnjeny a pod nim woheń zadźěłany, tak zo
jomu kur do horta ſtupaſche. Na cźěło bu jomu <pb n="268"/>krop laty a
lica rozbite. Potom bu dźiwim zwěrjatam cźiſnjeny, ale te ſo joho
njedotknychu. Skóncžuje bu z mjecžom morjeny we Preneſcźe we Italſkej,
pod khěžorom Aurelianom.

Swjaty Feliks ♣I.♠, bamž a martraŕ; 30. meje. Feliks, Konſtantiowy ſyn,
běſche w Romje narodźeny a bu we lěcźe 269 za romſkoho biſkopa
wuzwoleny. Wón wobkrucźi dobre waſchnjo, po kotrymž ſo na rowach
martrarjow abo na jich ſmjertnych měſtnach wopor božeje mſchě
woprowaſche. Wón piſaſche napſchecźo błudam biſkopa Pawoła Samoſatſkoho
liſt wo wocžłowjecženju Syna božoho. Tež wobkrucźi wón Domna za biſkopa
na měſcźe wotſadźenoho błudnika Pawoła. We Aureliowych pſcheſcźěhanjach
mějeſche Feliks wjele cźeṙpjecź a cžeſcźuje ſo hako martraŕ. Joho
ſmjertny dźeń je 22. decembra 274. Joho cźěło bu we cyrkwi pohrjebane,
kotruž běſche wón ſam twaricź dał.

Swjata Priſka, kuježna a martraŕka, 18. januara. Khěžor Aurelius
Klaudius chcyſche boham ſwój dźak za dóſtate dobycźo z tym wopokazacź,
zo by Rom wot kſcheſcźanow wumožił. Toho dla daſche wón wjele
kſcheſcźanow pſcheſcźěhacź. Mjez tutymi běſche tſinacźelětna Priſka,
dźowka woſobneju ſtarſcheju. Hdyž jej woprowacź kazachu, khwaleſche wona
Khryſtuſa a hanjeſche pſchibohow. Za to bu do woblicža bita a do jaſtwa
dowjedźena. Po někotrym cžaſu bu z njoho wuwjedźena, a wona ſwoje
wuznacźo wěry wobnowi. Toho dla bu ſchwikana a do warjacoho wolija
tyknjena. Hdyž njezranjena z njoho wuńdźe, bu zaſy do jaſtwa wjedźena,
hdźež dyrbjeſche tſi dny pſchebywacź. Potom bu law na nju puſchcźeny,
ale tón, woſtajiwſchi ſwoju dźiwjoſcź, lehny ſo knježnje k nohomaj. Zaſy
dyrbjeſche wona we jaſtwje tſi duy bjez jědźe pſchebywacź. Potom bu na
cžwělidło wupſcheſtrjena a ze železnymi hozdźemi roztorhana. Ale tež to
ju njemori. Mjecž hakle jeje žiwjenjo ſkóncži.

Swjaty Eutychian, bamž a martraŕ; 9. decembra. Wón běſche ſyn Marinowy a
w Italii rodźeny. Po ſmjercźi ſwjatoho Felikſa doſta wón prěnje
biſkopſtwo romſkeje cyrkwje. Wón poſtaji, zo maja ſo wſchelake płody na
wołtarju žohnowacź. Tež <pb n="269"/>wón pſchikaza, zo maja ſo martrarjo
we cžeŕwjenej draſcźe zahrjebacź. Wón ſam zahrjeba na wſchelakich
měſtnach tſiſta a dwaj a ſchěſcźdźeſat martrarjow. Pod Numerianom we
lěcźe 283 bu wón towaŕſch jich cźeŕpjenjow a ſmjercźe a doſta we
Kalliſtowym pohrjebniſchcźu a appiſkej drozy ſwój pohrjeb.

Swjaty Viktorin a joho towaŕſchojo, martrarjo; 25. februara. Woni
wuznawachu we Korincźe pſched bohotom Tertiom we lěcźe 249 ſwoju wěru.
Pozdźiſcho pſchińdźechu cźile ſedmjo hromadźe do Egiptſkeje, hdźež we
lěcźe 284 we měſcźe Dioſpoli pod bohotom Sabinom pod khěžorom Numerianom
za wěru wumrjechu. Prjedy pak buchu na cžwělidło połoženi a wſchelako
pſcheſcźěhani. Hdyž to jich njepſchemo, daſche rozhněwany ſudnik
Viktorinej nozy roztołc, tak zo we boloſcźach ducha horje da. To pak
joho towaŕſchow njeſtróži, ale woni chcychu podźěl joho dobycźa měcź.
Viktor a Nikefor buſchtaj roztołcženaj, Klaudian bu na kruchi rozrubany
a tele kruchi joho towaŕſcham pſched nohi cźiſnjene, mjez tym zo jim
ſudnik rjekny: „Hiſchcźe je we waſchej mocy, tajkej ſmjercźi cźeknycź.
Ja was k ſmjercźi njemocuju“. Woni wotmołwichu: „Ty nas hubjenje
znajeſch. My proſymy, zo nas, je-li móžno, hiſchcźe k ſurowiſchej
ſmjercźi wotſudźiſch. My Bohu winojtu ſwěru nihdy njezłamamy, Jězuſa
nihdy njezaprějemy. Wot njoho mamy žiwjenjo, za nim ſteji naſcha
žadoſcź“. Diodor bu ſpaleny, Serapionej bu hłowa wotrubana a Papias do
wody cźiſnjeny. Tak doſtachu wſchitcy ſedmjo martraŕſku krónu.

Swjaty Makſimilian, biſkop a martraŕ; 12. oktobra. Wón ſo we Celeji
(Cilli) we Pannonii (delnej Schtajerſkej) wot bohabojazneju ſtarſcheju
narodźi. Sydom lět ſtaroho podaſchtaj joho ſtarſchej měſchnikej Oraniej,
zo by tón joho rozwucžował a k dobromu žiwjenju nawjedował. Runje kaž
wón ſwojomu wucžerjej pſchez pilne wuknjenjo wjeſołcſcź cžinjeſche, tak
ſpokoji ſwojoho duchownoho wjedźicźerja pſchez njewinowate žiwjenjo. Z
joho pobožnoſcźu zjenoſcźeſche ſo dobrocźiwoſcź napſchecźo khudym. Hdyž
we młodoſcźi ſtarſcheju zhubi, rozdźěli ſwoje zamoženjo khudym, zo mohł
měrniſcho za duſchu dźěłacź a ſo cyrkwinſkej ſłužbje podacź. Tale
dobrocźiwoſcź joho pſchez cyłe žiwjenjo pſchewodźeſche. Joho tak <pb
n="270"/>wuznamne žiwjenjo njewoſta potajne. Wón bu na žadoſcź
měſchniſtwa a luda we lěcźe 257 za biſkopa we Lorchu (Lauriakum)
wuzwoleny. Hnydom poda ſo wón na pucź do Roma a bu tam wot Sikſta II.
wobkrucźeny. Po ſwojim domojpſchińdźenju zjewjeſche wón nic jeno we
ſwojim bydliſchcźu, ale tež we wokołnoſcźi ſłowo božoho kraleſtwa. We
ſwojej ſłužbje běſche wón połny luboſcźe, ponižnoſcźe a ſcźeŕpnoſcźe a
debjeſche ſwjatu ſłužbu ze ſwjatym žiwjenjom. Na dobre zrjadowanjo a
zaſtaranjo Jězuſowoho ſtadła wón prócu njelutowaſche a wobrocźi mnohich
na pucź k zbóžnoſcźi. Najbóle běſche jomu žel, zo we joho narodnym
měſcźe hiſchcźe telko pohanſtwa knježi. Toho dla dźěſche wón tam ſłowo
bože prědowacź. Ale tu mějeſche wot pohanſkoho luda wjele cźeŕpjecź.
Porucžnik krajiny, Eulaſias porucži tehdom ludej, zo bychu wſchitcy
boham woprowali. Hdyž běſche Eulaſias lud k woporam powołał, woprowachu
někotſi bojazni kſcheſcźenjo ſobu. Hdyž to biſkop Makſimilian zhoni,
pomodli ſo wón, pſchetłócži ſo khwatajcy pſchez lud, ſtupi pſched
Eulaſia a porokowaſche jomu njeſprawnu kaznju. Eulaſius žadaſche tež wot
njoho woprowanjo. Dokelž wón to njecžinjeſche, bu pſched měſto
dowjedźeny a jomu hłowa wotrubana. To ſo 12. oktobra 284 ſta. W nocy
kſcheſcźenjo joho cźěło k pſchiſtojnomu pohrjebej wotnjeſechu.

Swjaty Pelagius, martraŕ; 28. auguſta. Tutón běſche ſo we Emorje we
hornej Wuheŕſkej wot kſcheſcźanſkeju ſtarſcheju Peluſia a Hilarije
narodźił. Wón bu wot měſchnika Orania kubłany a we kſcheſcźanſkich
wědomoſcźach rozwucžowany. Wón woſta pola njoho. Tu bu wot wojakow
popadnjeny a joho wěra wſchelako ſpytowana. Swěrnoſcźe dla bu bity a do
jaſtwa ſadźeny. Za tſi dny běſche nowe pſcheſłyſchenjo. Po tym bu wón na
cžwělidło połoženy a z hozdźemi torhany, potom do warjacoho wolija
podnurjeny a jomu ſkóncžnje 28. auguſta 284 hłowa wotrubana. Měſchnik
Oranius pohrjeba cźěło ſwojoho ſwěrnoho wucžomca.

<pb n="271"/>

58.

Wopory pohanſkeje złóſcźe pod Diokletianom pſched dźeſatym wulkim
pſcheſcźěhanjom.

(284—303.)

Hdyž běſche we lěcźe 284 Karuſowy ſyn Numerian cyle zbity, wuwoła
wójſko, we Chalcedonje ſtejace, 7. ſeptembra 284 Aurelia Valeria
Diokletiana za khěžora. Tutón běſche we Dalmatiſkej wot ſproſteju
ſtarſcheju rodźeny a běſche ſo we wójſku ſo hacž najwyſchſchim ſłužbam
pſchedobył. We ſcźěhowacym lěcźe pobi Diokletian Karina, druhoho ſyna
Karuſowoho, kotryž we wjecžornych krajach kuježeſche. Tak mějeſche nětko
knjejſtwo nad wſchitkimi romſkimi krajemi. Dokelž pak muźſkich
potomnikow njemějeſche a na ſwěrnoſcź wójſka wjele njetwarjeſche, wza
ſebi 1. hapryla 286 Makſimiana Herkulia za ſobukhěžora a poda jomu
wjecžorne kraje a ſkhowa za ſo rańſche kraje. We lěcźe 292 wza ſebi
Galeria za podkhěžora a dowěri jomu Pannoniu.

Diokletian njeběſche kſcheſcźanam njepſchecźel, ale bjerjeſche jich
ſwěrnoſcźe dla do wyſokich ſłužbow. Kſcheſcźanſtwo ſo mócniſcho
rozſchěrjeſche, ale z tym naſtawachu tež wſchelake pſchekory a
njepſchezjednoſcź, a dołhi cžas měra běſche liwkoſcź wubudźił. Hacž
runje tehdom zjawne pſcheſcźěhi wupiſane njeběchu, dyrbjachu tola
kſcheſcźenjo wěry dla wumrjecź, dokelž ſo bohotojo na ſtarſche zakonje
zepjerachn, kotrež njeběchu naſpjet wzate.

Swjaty Nikomedes (15. ſeptembra) we Romje. Měſchnik Nikomedes bu zajaty,
dokelž běſche cźěło knježny Felikule pohrjebał, kotraž běſche we
wuznawanju wěry ſwoje žiwjenjo woprowała. Wón bu k pſchiboham dowjedźeny
a tam wot njoho žadane, zo by jim woprował. Dokelž wopor jeno žiwomu
Bohu ſłuſcha, wobaraſche ſo Nikomedes z wobſtajnoſcźu. Za to bu z <pb
n="272"/>wołowjanymi kijemi tak dołho bity, hacž ſwoju duſchu horje da.
Porucžeŕ Flakkus da joho cźěło do Tibera cźiſuycź, ale kſcheſcźan Juſtus
je ze wſchej prócu pytaſche a potom pſched měſtom pſchi Nomentanſkej
drozy pohrjeba.

Swjaty Anaſtaſius (7. ſeptembra) we Akwileji. Hdyž běſche porucžeṙ měſta
Akwileje 285 zakazał, zo kſcheſcźenjo nicžo kupowacź, pſchedawacź,
nihdźe wodu cźěracź abo žito mlěcź njeſmědźa, wuſtupi Anaſtaſius na
torhoſchcźo a zawoła: „Ja ſym kſcheſcźan a rady za ſwojoho Wumožnika
wumru“. Khudźi kſcheſcźenjo tajke wuznacźo njerady ſłyſchachu, dokelž
běſche Anaſtaſius jich dobrocźeŕ a kóždy tydźeń wulke jałmožny dawaſche.
Pohanjo joho popadnychu a k bohotej dowjedźechu. Tón ſo joho za mjenom a
powołanjom wopraſcha. Wón jomu wotmołwi: „Ja ſym Anaſtaſius, barbjeŕ
płatu. Moja wěra je kſcheſcźanſka“. Po wjele rycžach bu jomu kamjeń za
ſchiju zwjazany a wón do morja cźiſnjeny. Hdyž běchu kſcheſcźenjo joho
cźěło namakali, daſche je žónſka Aſklepia pohrjebacź.

Swjecźi Klaudius, Aſterius, Neon, Domnina a Theonilla we Cilicii (23.
auguſta). Tſjo młodźencojo Klaudius, Aſterius a Neon buchu wot ſwojeje
macochi pſched ſudnikom we pſchimorſkim měſcźe Egea we Cilicii jako
kſcheſcźenjo a hidźerjo bohow wobſkorženi. Pſchez to chcyſche wona jich
zamoženjo doſtacź. Tež kſcheſcźancy Domnina a Theonilla buſchtej we tym
ſamym cžaſu a z podobneje winy jatei. Woni dyrbjachu tak dołho we
jaſtwje bycź, hacž bohot Lyſias do Egeje pſchińdźe. Po joho pſchikhadźe
buchu kſcheſcźenjo pſched njoho pſchiwjedźeni a ſudźenjo ſo zapocža.
Jaſtwjenc Euthalius pſchiwjedźe po porucžnoſcźi najprjedy Klandia a
bohot rycžeſche tutomu: „Wužiwaj rozoma a njeběž we ſwojich
najrjeńſchich lětach do njezboža. Wopruj boham. Jeno tak wucźekujeſch
cžwělam, kotrež ſu njepoſłuſchnym pſchihotowane“.

Klaudius wotmołwi: „Z tajkimi woporami ſo Bóh njecžeſcźuje, kotromuž ja
ſłužu. Wón žada dobre ſkutki a ſwjate žiwjenjo. Waſchi bohojo ſu
njeſchwarne duchi a wjedźeja ludźi do wěcžnoho hubjenſtwa“. Lyſias
porucži joho z prutami ſchwikacź. We tutym cźerpjenju rjekny Klaudius:
„Byrnje mje z <pb n="273"/>najſurowiſchimi cžwělemi pſcheſcźěhał, tola
na mni njedokonjeſch, ſchtož chceſch“.

Bohot rjekny: „Khěžorowe kaznje porucžeja, zo dyrbja ſo njepoſłuſchni
kſcheſcźenjo khoſtacź; kotſiž pak poſłuchaja, maja ſo mytowacź a
cžeſcźicź“.

Na to Klaudius wotmołwi: „Myto, wo kotrymž rycžiſch, je hinite a
njedoſaha do wěcžnoho žiwjenja. Wuznawanjo wěry Jězuſoweje wjedźe do
wěcžneje hordoſcźe“.

Lyſias daſche joho na cžwělidło wupſcheſtrjecź a jomu pod nohomaj woheń
zapalicź. Na to jomu mjaſo z nohow rězachu. Na tele cžwěle wotmołwi
Klaudius: „Waſch woheṅ a cžwěle njezamoža nicžo napſchecźo tomu, ſchtóž
ſo Boha boji, ale pomhaja jomu k wěcžnomu žiwjenju“. Lyſias daſche joho
ze železnymi kłakami drěcź a z cžropami roztorhacź a rany palicź, pſchi
cz̀imž Klaudius prajeſche: „Ja za wulku huadu dźeržu, zo ſměm za ſwojoho
Zbóžnika cźeŕpjecź. Za Jězuſa wumrjecź je woſobniſche, dyžli wſchitke
bohatſtwa ſwěta“.

Klaudius bu do jaſtwa dowjedźeny a Aſterius pſched bohota pſchiwjedźeny.
Tomu Lyſias rjekny: „Poſłuchaj moju radu a wopruj boham. Hlej tu cžwělny
naporjad! Wón je za tebje, je-li zo njepoſłuchaſch“. Aſterius dźeſche:
„Jeno jedyn Bóh je, kiž we njebjeſach bydli. Mojej ſtarſchej ſtaj mje
wucžiłoj, k njomu ſo modlicź a joho lubowacź. Waſchich bohow njeznaju“.

Lyſias da joho na cžwělidło połožicź a pſcheſcźěhacź, dońž njeby
woprował. Aſterius rjekny: „Sym bratr toho, kotrohož ſy runje cžwělował.
Mamoj jenajke myſle a jenu wěru. Moje cźěło je we twojej mocy; mojej
duſchi ſchkodźecź njemóžeſch“. Lyſias daſche joho z klěſchcźemi
ſchcźipacź, žehliwe wuhlo pod nozy nakłaſcź a joho z wolacymi trunami na
cźěle a khribjecźe ſchwikacź. Aſterius prajeſche: „Zaſlepjeny, ſchto mje
cžwělujeſch? Njewěſch, ſchto tebi Bóh za twoju ſurowoſcź pſchihotuje?
Tola proſchu tebje wo hnadu, zo by moje cźěło cyłe z ranami pſchikrył“.

Hdyž běſche Aſterius do jaſtwa wotwjedźeny, dyrbjeſche Neon
pſchiſtupicź. „Pój mój ſyno“, rjekny tomu Lyſias; „wopruj boham a tebi
ſo žana cžwěla njeſtanje“. Ale Neon jomu wotmołwi: „Hdyž dha ſu twoji
bohojo mócni, njech mje ſami khoſtaja. Ale woni njejſu nicžo, dyžli złe
duchi a ty ſy pomocnik jich złóſcźe. Tohc dla ſym lěpſchi dyžli ty a
woni, dokelž ſo k žiwomu Bohu modlu, kotryž je njebjeſa a zemju
ſtworił“. Lyſias daſche joho na hłowu bicź, dokelž je bohow hanił. Neon
wot<pb n="274"/>mołwi: „Ja njejſym hanił, ale rycžu wěrnoſcź“. Lyſias
daſche jomu nozy wobpalicź a joho z kijemi bicź. Neon rjekny: „Ja tola
cžinju, ſchtož je duſchi wužitne; wot toho mje nichtó njewotwobrocźi“.

Na to wuſudźi bohot, zo dyrbi kat Archelaus tſjoch bratrow pſched měſtom
kſchižowacź a jich cźěła ptacžkam za žratwu woſtajicź.

Po tym chcyſche Lyſias ſwoju moc na ſłabymaj žónſkimaj ſpytacź. Domninje
wón rjekny: „Hlej, tu je woheń a cžwělny naporjad na tebje
pſchihotowany. Chceſch-li jomu wucźeknycź, pój a wopruj boham“. Domnina
na to prajeſche: „Ja ſo nicžoho njeboju, dyžli wěcžnych cžwělow a
wohenja, kiž nihdy njewuhaſnje. Tomu chcu wucźeknycź a toho dla ſłužu
wěrnomu Bohu a joho Synej Jězuſej Khryſtuſej“. Bohot daſche ju wuſlec a
z prutami ſchwikacź a wona we tutym ſchwikanju wumrje a bu jeje cźěło do
rěki cźiſnjene.

Nětko wobrocźi ſo wón k Theonilli, prajicy: „Ty wěſch, ſchto na
njepoſłuſchnych cžaka. Radźu tebi, wopruj boham“. Wona rjekny: „Ja ſo
wěcžnoho wohnja boju, kotryž kóncuje cźěło a duſchu“. Bohot daſche ju do
wocžow bicź, wo zemju mjetacź a nanajbóle cžwělowacź. Wona jomu
prajeſche: „Kak ſebi wěriſch ſwobodnu a cuzu žónſku tak pſcheſcźěhacź?
Ty wěſch, zo wěrnoſcź rycžu a Bóh widźi, ſchto ty cžiniſch“. Na to bu
wuſlěkana, za włoſy powiſnjena a bita. Theonilla jomu porokowaſche:
„Njeje tebi na tym doſcź, zo ſy mje wuſlěkał? Pohanjenjo, kiž ſy mi
ſcžinił, wrócźi ſo na twoju macź a na twoju žonu, dokelž ſtej mojoho
ſplaha“. Lyſias ſo wopraſcha, hacž je woženjena abo wudowa? Theonilla
wotmołwi: „Dźenſa je tſi a dwacycźi lět, zo ſym mandźelſkoho zhubiła.
Wot tutoho cžaſa ſym ſo pſchibójſtwa wotrjekła. Z luboſcźe k Bohu ſym
wudowa woſtała a we poſcźenju, wachowanju a modlenju žiwa była“! Bohot
porucži, zo maja ſo jej włoſy wottſihacź, cźěło z cźernjemi wobwicź a
ſchtyrjom ſtołpam pſchiwjazacź. Dyrbjachu ju tak dołho ſchwikacź a
palicź, hacž budźe morwa. We tutym cžwělowanju wona ducha wudychny. Jeje
cźěło bu do měcha tykujene a do wody cźiſnjene.

Swjataj Kosmas a Damian a jeju bratſja Anthimus, Leontius a Euprepius;
(27. ſeptembra). Bratraj Kosmas a Damian běſchtaj z Arabije rodźenaj a
we lěkaŕſtwje wuſtojnaj. <pb n="275"/>Khudych kſcheſcźanow darmo
hojeſchtaj. Na ſwojich pucźach pſchińdźeſchtaj do Cilicije a
pſchebywaſchtaj ze ſwojimi bratrami Anthimom, Leontiom a Euprepiom we
Egei. Runje kaž wuſtojnaj we lěkaŕſkej wědomoſcźi, běſchtaj ſwěrnaj we
kſcheſcźanſtwje. Toho dla Bóh pſchez njeju tež ſpodźiwne hojenja
ſkutkowaſche. Žadyn dźiw, zo běſchtaj pſchez to pſchibójſkim popam na
pucźu. Cźi ſo pola bohota Lyſia wo jeju zajecźo jara prócowacź
njetrjebachu, dokelž běſche wón njepſchecźel kſcheſcźanow. Wón daſche
jich jatych pſched ſo pſchiwjeſcź a hdyž ſo jako kſcheſcźenjo wuznachu,
porucži jim, zo dyrbja pſchiboham woprowacź a ſwojoho Boha zaprěcź. Woni
wotmołwichu: „Twojich nicžomnych bohow my zaprěwamy, woni ſu djabliſka“.

Bohot daſche jim rucy a nozy zwjazacź a jich cžwělowacź, hacž bychu
woprowali. Ale woni jomu prajachu: „My twoju cžwělu njecžujemy. Spytaj
nas z cźežſchimi. „Lyſias rjekny: „Chcych was z lohkej cžwělu k
woprowanju pohnucź. Dokelž pak to kedźbu nimacźe, mje a khěžora
hanicźe“. A daſche jich zwjazanych do morja cźiſnycź. Na ſpodźiwne
waſchnjo ſo zwjazki wotwjazachu a woda jich na kraj pſchipławi. To
pſchipiſowaſche Lyſias kuzłaŕſtwu a chcyſche to wot nich nawukuycź a
jich pſchecźel bycź. Hdyž pak žadachu, zo dyrbi ſo prjedy pſchibohow
wotrjec, rozzlobi ſo wón z nowa a daſche jich zaſy cžwělowacź. Dokelž to
jich wobſtajnoſcź njezlemi, bu drjewo nanoſchene a zapalene a woni do
wohnja cźiſnjeni. Woni njewobſchkodźeni z njoho wuſtupichu. Nětko buchu
na kſchiže ſpowiſcheni, z kłokami bu do nich tſělane a z kamjenjemi do
nich mjetane. Skóncžnje buchu z mjecžom morjeni w lěcźe 287. Jich cźěła
buchu do Syriſkeje pſchenjeſene a tam pohrjebane. Na jich próſtwu je ſo
wjele dźiwow ſtało.

Swjaty Florian (4. meje). Florian narodźi ſo naſrjedź tſecźoho ſtotytka
we Delnjorakuſkej a bu jako kſcheſcźan kubłany. Hdyž do Lorcha, hłownoho
měſta tuteje krajiny, porucžnoſcź pſchiṅdźe, zo dyrbja wſchitcy
pſchiboham woprowacź, rozcźěkachu kſcheſcźenjo, zo bychu ſo na horach
wukhowali. Hižon běſche bohot Akwilin ſchtyrcycźoch kſcheſcźanow moricź
dał. Florian běſche wyſchk we wójſku a wuſtupi wěry dla z wójſka. Runje
běſche wón na pucźu do bohotowoho měſta, hdyž wojakow zetka, kotſiž
dyrbjachu za kſcheſcźanami ſlědźicź. Florian jim rjekny: <pb
n="276"/>„Schto ſo prócujecźe, kſcheſcźanow wuſlědźicź! Pſched wami
ſteji kſcheſcźan. Zjeẇcźe to bohotej.“ Woni joho ſobu k Akwilinej
wzachu.

Akwilin ſo wopraſcha: „Je wěrno, ſchtož wo tebi praja? Pój a wopruj
boham. Twoji towaŕſchojo ſu to cžinili. Woſtań z nami žiwy!“ Florian
rjekny, zo to cžinicź njebudźe. Bohot hrožeſche, zo joho z cžwělemi k
tomu domocuje. Florian jomu na to njewotmołwi, ale pohladny k njebju a
zdychowaſche: „Mój Božo a knježe! na tebje ſym ſo nadźijał, tebje
njemóžu zaprěcź. Ja za tebje wojuju. Twoja prawica njech mje zakita. Daj
mi móc k cźeŕpjenju; ſtaj mje do cžródy ſwojich wuzwolenych wojowarjow,
kotſiž ſu prjedy mje twoje mjeno wuznawali. Poſylń mje, zo bych tebje
khwalił.“ Akwilin rjekny: „Schto bledźiſch pſchi ſebi a haniſch
khěžora?“ Florian wotmołwi: „Mjez tym zo wojeŕſku bróṅ noſchach, ſłužach
zkradźu Bohu a Satan mje ženje wot toho wotwjeſcź zamohł njeje. Nětko
maſch drje ty na mojim cźěle móc, ale na duſchi nicžo njezamožiſch, ta
Bohu ſłuſcha. Ja tebi poſłucham, tak daleko hacž ſo wojakej ſłuſcha.
Nichtó mi njemóže porucžicź, zo bych pſchiboham woprował.“ Bohot daſche
joho wuſlěkacź a z kijom bicź. Pſchi tym jomu Florian rjekny: „Ja ſo
twojich cžwělow njeboju. Zapal woheń a ja we Jězuſowym mjenje do njoho
ſtupju.“ Mjez tym zo joho dale bijachu, rjekny wón: „Nětko wopruju
ſwojomu knjezej Jězuſej Khryſtuſej, kotryž mje k tomu poſylnja.“ Bohot
daſche puki podwojicź, a z kóncžojtym železom bu jomu mjaſo z ramjenjow
drjene, ale Florian woſta wjeſoły we Bohu.

Bohot wuſudźi, zo dyrbi ſo Florian do rěki Enns cźiſnycź. Tón pak ſo
Bohu dźakowaſche. Kamjeń bu jomu za ſchiju zwjazany a martraŕ ſo do wody
podnuri, 4. meje 297. Pobožna žónſka Valeria joho cźěło na ſwojim kuble
zahrjeba.

Swjaty Florian cžeſcźuje ſo jako zakitaŕ napſchecźo wohnju.

Swjaty Mucius (13. meje). Wón ſo we Byzanzu wot kſcheſcźanſkeju
ſtarſcheju Eufratia a Euſtatije narodźi a bu za měſchnika macedonſkeje
cyrkwje we Amfipoli wuſwjecźeny a ſkutkowaſche tam mócnje napſchecźo
pſchibójſtwej. Runje běſche tam wulka ſwjatocžnoſcź pſchiboha Dionyſia a
běſche tam bohot Laodicius pſchitomny. Tu bu jomu ſkoržene, kak Mucius
ſłužbu bohow hani a zadźěwa, hdyž kſchižowanoho Jězuſa prěduje. <pb
n="277"/>Bohot daſche Mucia k ſebi pſchiwjeſcź a rjekny jomu: „Praj mi,
ſchtó ſy, zo boham njewoprujeſch?“ Mucius wotmołwi: „Schto ſo mje
praſcheſch na to, ſchtož wjedźecź a zhonicź njemóžeſch. Zrjaduj prjedy
ſwój rozom, potom wěrnoſcź ſpóznajeſch. Swjate piſma praja, zo ſu
pſchibohi djabliſka; a toho dla wozjewjam, zo je błaznoſcź, je
cžeſcźicź.“ Bohot rjekny: „Kaž widźu, ſy rycžecź nawuknył.“ Mucius na to
prajeſche: „Naſcha rycž je na wěrnoſcź twarjena. A zo by ty tule
wěrnoſcź ſpóznał, praju tebi: wſchitke wot was cžeſcźene pſchibohi ſu
něme a hłuche djabliſka.“ Bohot dźeſche: „Wopruj a dobudźeſch ſwoje
žiwjenjo.“ Mucius wotmołwi: „Dobytk je ſmjercź we Khryſtuſu.“ Bohot
daſche joho powiſnycź a z kłakami cyłoho hacž do koſcźi roztorhacź. To
dyrbjeſche druhich wot kſcheſcźanſtwa wottraſchicź. Mucius njebu z tym
pſchewinjeny a dyrbjeſche toho dla do jaſtwa. Mjez tym wumrje bohot
Laodicius a po ſchěſcź a dwacycźi dnjach pſchińdźe tam nowy bohot
Makſimus. Tež tón na Muciu ſwoju ſurowoſcź poſpyta. Hdyž běſche podarmo,
daſche joho najprjedy do Heraklee a wot tam do Byzanza wotwjeſcź, hdźež
bu jomu hłowa wotrubana.

Swjaty Barlaam (19. novembra). Barlaam běſche rólnik blizko pola
ſyriſkeje Antiochije. Wón ſwjatoſcźeſche pſchez pobožnoſcź a
bohuſpodobne žiwjenjo ſwoje wſchědne dźěło. Wón njeběſche we nicžim dale
rozwucženy, dyžli we ſwjatych wěrnoſcźach wěry. Dla wulkoho zahorjenja
za Jězuſa bu wón jaty a ſedźeſche dołhe cžaſy we jaſtwje. Joho
pobožnoſcź wuproſy jomu wjele hnadow božich a powyſchi joho žadoſcź za
wěcžnym žiwjenjom. Hdyž bu pſched ſudnika ſtajeny, wuſměſcheſche tutón
joho burſke waſchnjo a njelepu rycž; ale bórzy zhoni, zo pod hrubej
draſtu ſylna wutroba bydli. We najſurowiſchim ſchwikanju njezažałoſcźi
Barlaam. Bu na cžwělidle rozcźehnjeny — a woſta změrom. Sudnik hrožeſche
ſmjercź — a Barlaam bjez hrózby na mordaŕſki naporjad hladaſche. Na to
ſudnik hinak ſpyta. Barlaam bu pſched wołtaŕ wlecženy, hdźež běſche
ſudobjo ze žehliwym wuhlom. Jomu bu wóruch do ruki połoženy a dźeržachu
jomu ruku na woheń. Woni měnjachu, zo z boloſcźu zatſchepota a wóruch do
wohnja rozſypnje. Na to chcychu narycžecź, zo je tola woprował. Barlaam
daſche ſwoju ruku palicź, ale ju njehibny, tak zo ſo pohanjo dźiwachu.
Zaſy do jaſtwa dowjedźeny wumrje na doſtatych ranach.

<pb n="278"/>

Swjataj Sergius a Bacchus (7. oktobra). Wonaj běſchtaj ſtotnikaj we
khěžorowym wójſku a wumrjeſchtaj po wjele cžwělach we ſyriſkim měſcźe
Raſaf, kotrež pozdźiſcho pod khěžorom Juſtinianom po nimaj mjeno
„Sergiopolis“ doſta.

Swjaty biſkop Patricius (28. hapryla). We bythinſkim měſcźe Pruſa běchu
ſtrowe kupjele a pſchi nich templ Eſkulapa, pſchiboha lěkaŕſtwa. Bohot
Julius wužiwaſche tele kupjele a měnjeſche, zo je jomu Eſkulap pomhał.
Swoju dźakownoſcź chcyſche z tym wopokazacź, zo by tež biſkopa Patricia
k woprowanju pſchiwjedł. Daſche toho dla biſkopa k ſebi žadacź a rjekny
jomu: „Njepóznajeſch móc naſchich bohow, hdyž nam pſchez tule wodu
wſchědnje ſtrowoſcź wrócźeja? Wopruj tež ty Eſkulapej.“ Patricius
pſchipózna ſtrowoſcź tutych kupjelow, ale dopokaza, zo je wſchitka
lěkowaca móc wot wěrnoho Boha a joho Syna Khryſtuſa. Bohot jomu rjekny:
„Dha ty měniſch, zo je Khryſtus tule wodu ſcžinił a jej hojacu móc
ſobudźělił?“ Biſkop wotmołwi: „Ja to praju.“ Bohot dźeſche: „Hdyž tebje
do njeje cźiſnycź dam, zo bych twoje zacpěcźo bohow pokhoſtał: potom
drje twój Khryſtus tebje ze zahinjenja njewutorhnje.“ Patricius
prajeſche: „Waſchi bohojo ſo njehodźa zacpěcź, dokelž ſu nicžo. Jězus
Khryſtus móže moje žiwjenjo tež we wodach zdźeržecź, jeli zo chce. Wón
wě, ſchto ſo zo mnu cžini. Žana włóſka mi bjez joho wjedźenja z hłowy
njewupadnje. Hela pak je pſchihotowana tym, kotſiž ſo pſchiboham modla.“
Tute poſlednje ſlowa bohota tak rozzłobichu, zo wón Patricia do
warjaceje wody cźiſnycź daſche. Ale ta biſkopej nicžo njezeſchkodźi,
wopari pak ſłužowuikow. Potom daſche jomu bohot hłowu wotrubacź.

Swjata knježna Margarita (13. julija). Margarita (Marata) běſche dźowka
pohanſkoho popa Edeſia we piſidiſkej Antiochii. Nan daſche ju na kraj k
wocźehnjenju, hdźež bu wona we kſcheſcźanſkej wěrje rozwucžena a
kſchcźena. Po macźeŕnej ſmjercźi wza ju nan k ſebi a pytny bórzy, zo je
dźowka z cyłej wutrobu kſcheſcźanſkej wěrje podata. Podarmo ſo
prócowaſche, ju zaſy za pſchibohow dobycź. Rozhněwany ju zaſtorcži a z
domu wuhna. Wona ſo wrócźi k žónſkej, kotraž běſche ju kubłała a woſta
pola njeje a roſcźeſche we knježniſkej cžiſtoſcźi. <pb n="279"/>Wona
běſche pjatnacźe lět ſtara, hdyž tam pſcheſcźěhanjo naſta. Bohot
Olibrius běſche hordy a ſurowy muž. Junu widźeſche Margaritu wowcy
paſcź. Dokelž běſche jara rjana, zahori ſo bohot z njeſchwarnej žadoſcźu
a daſche ju pſchez ſwojich ſłužownikow k ſebi pſchiwjeſcź. Połna
ſtróželow wona tſchepotaſche, hdyž ſłužownikojo bohotej zjewichu, zo je
kſcheſcźanka. Tež bohotej to po woli njeběſche, dokelž wjedźeſche, kak
kſcheſcźenjo kóždomu zjenoſcźenju z pohanami z pucźa dźeja. Tola wón
chcyſche ſpytacź. Toho dla wopraſcha ſo ju za mjenom a wěru. Wona jomu
wotmołwi: „Margarita rěkam, ſym z woſobneje ſwójby a po wěrje
kſcheſcźanka.“ Bohot chcyſche ju k wotpadej narycžecź a rjekny: „Prěnjej
wěcy ſo ſłyſchecź datej, tſecźe je njerozom; pſchetož ſchto je
njerozomniſche, dyžli, zo ſebi ſchtó kſchižowanoho Boha ſcžini?“ Na to
dźeſche knježna: „Praj, z wotkel wěſch, zo je naſch knjez Jězus
kſchižowany był?“ Bohot rjekny: „Z kſcheſcźanſkich knihow.“ Wona
prajeſche: „Ale kajke je to cžinjenjo, hdyž we tych ſamych knihach
cžitacźe khoſtanja a hordoſcź Khryſtuſowu, zo jene wěricźe a druhe
zacźiſkacźe?“ Na to ſo bohot jara rozhněwa a ſpyta jeje ſwjate cźěło ze
wſchelakimi cžwělemi. Najprjedy daſche ju z prutami ſchwikacź, potom z
hozdźemi roztorhacź a na to do jaſtwa ſadźicź. Tu chcyſche ju djaboł pod
ſchtałtnoſcźu traſchacoho zmija zeſtróžicź, ale wona ſcžini na njoho
kſchiž, a joho móc běſche złamana a wón ſo zhubi. Mjez tym běſche bohot
wuradźował, ſchto by z njej cžinił, dokelž ju moricź njechaſche. Toho
dla ſpyta ju pſchez zjawny ſud ſtraſchicź. We pſchitomnoſcźi luda bu
wona na torhoſchcźu pſched bohota pſchiwjedźena, ale tež tudy wona kaž
prjedy wobſtajna we wuznawanju wěry woſta. Za to bu k k cžwělam
wotſudźena, a ze ſwěcami wobpalena a ze wſchelakimi boloſcźemi
krjudowana. Pſchi tym ju bohot wuſměſcheſche. Wona jomu rjekny: „Ty
ſměſchiſch moje krótke cźeŕpjenjo a njeſpominaſch na wěcžnu cžwělu,
kotraž na tebje cžaka. Moje cźeŕpjenja wjedźeja k wěcžnej radoſcźi;
dawno ſym je žadała.“ Hdyž wona tak wſchitke cžwěle dobycźeŕſcy
pſchewiny, bu jej hłowa wotrubana.

Swjaty Arkadius, martraŕ; (12. januara). Pohauſke waſchnjo a žiwjenjo
běſche kſcheſcźanam tak wohidne, zo někotryžkuli ſo do ſamotoſcźe poda,
zo njetrjebał tute wohidnoſcźe widźecź. Tak ſcžini tež Arkadius, kiž we
mauritauſkim měſcźe Ceſareji <pb n="280"/>we Aſricy bydleſche. Mjez tym
zo Arkadius na kraju pſchebywaſche, wudyri we měſcźe pſcheſcźěhanjo
kſcheſcźanow. Kóždy měſchcźan dyrbjeſche pſchiboham woprowacź. Dokelž
Arkadia pſchi woporach widźecź njeběſche, póſła porucžnik měſta po njoho
do joho domu. Joho tam njenamakachu, a pſchiwuzny, kiž mějeſche dom
wobſtaracź, njewjedźeſche jim prajicź, hdźe Arkadius pſchebywa. Toho dla
bu tutón ſadźeny, zo by Arkadiowy pſchebytk pſcheradźił. Hdyž Arkadius
zhoni, ſchto je ſo pſchecźelej ſtało, wrócźi ſo wón khwatajcy do měſta,
zo by joho z jaſtwa wumožił, a ſtupi toho dla pſched ſudnika, prajicy:
„Ja ſym Arkadius a chcu tebi na wſchitko wotmołwjecź, ſchtož ſo mje
wopraſcheſch. Tamnomu daj zaſy ſwobodu“.

Sudnik porucži: „Wopruj boham a njecham na twoje cźeknjenjo wjacy
ſpomnicź“. Arkadius rjekny: „Schto ſebi myſliſch, zo mi tajke kazaſch?
Měniſch ſnadź, zo kſcheſcźanow pſchez hroženjo ſmjercźe wot ſwěrnoſcźe
wotwjedźeſch? Jězus je moje žiwjenjo. Cžwěluj mje kaž chceſch; ja
ſwojomu Bohu njeſwěrny njebudu“. Sudnik pſchemyſleſche pſchi ſebi, z
kotrymi cžwělemi by ſo do njoho dał; pſchetož to hižon wjedźeſche, zo ze
wſchědnymi na nim njewuhraje. Na to rjekny katam: „Pſchimńcźe
bjezbožnika. Wón dyrbi ſmjercź widźecź a žadacź, ale dołho na nju
cžakacź. Jedyn ſtaw po druhim jomu wotrězajcźe a to pomału. Njech zhoni,
ſchto rěka, naſchich ſtarych bohow wopuſchcźicź“.

Katojo hrabnychu Arkadia a wotwjedźechu joho na měſtno, kiž běſche
hiſchcźe wot krewje martrarjow mokre. Najprjedy pſcherězachu jomu
porſty, rucy a ramjeni, potom połožichu joho na khribjet a rozrězachu
jomu porſty na nohomaj a nozy. Wón pſchi tym nježałoſcźeſche, ale
pſchecy k njebju hladaſche. Mjez tym zo pſchihladowarjo płakachu,
woprowaſche wón ſwoje wotrězane ſtawy Bohu, prajicy: „Zbožowne ſtawy,
nětko was hakle prawje lubuju, dokelž nětko woprawdźe mojomu Bohu
ſłuſchecźe a ſcźe jomu jako wopor pſchinjeſene“. Pſchihladowacomu ludej
wón rjekny: „Spóznajcźe, zo ſu tele cžwěle nicžo za toho, kotrohož
wócz̀ko je wěcžnu krónu wohladało. Waſche pſchibohi njejſu bohojo;
wotrjekńcźe ſo jich žadławeje ſłužby. Jeno jedyn Bóh je, tón, za
kotrohož ja cźeŕpju a wumru. Wón ſam mje tróſchtuje. Za njoho cźeŕpjecź
je ſłódka radoſcź, za njoho wumrjecź je žiwjenjo“.

Po tychle ſłowach wón ducha wudychny. Pohanjo ſo nad nim dźiwachu;
kſcheſcźenjo pak Boha khwalachu, zo wón ſwojich <pb n="281"/>takle
poſylnjuje. Woni zezběrachu joho ſtawy a je z cžeſcźu pohrjebachu.

Swjaty Julius, wojak; (27. meje). Hiſchcźe prjedy hacž Diokletianowe
pſcheſcźěhi wudyrichu, mocowaſche podkhěžor Galerius kſcheſcźanow k
wotpadej a mori někotrych. Mjez tutymi běſche Julius, zeſtarjeny wojak.
Wón bu jako kſcheſcźan pſched Makſima, bohota Delnjeje Möſije (nětko
Bulgarſkeje) wjedźeny a wot njoho za ſwojej wěru praſchany. Julius
rjekny: „Ja ſo za nicžo druhe njewudam, dyžli ſchtož ſym“. Bohot rjekny:
„Znajeſch khěžorowe zakony, kotrež boham woprowacź porucžeja? Julius
wotmołwi: „Ja je znaju; ale dokelž ſym kſcheſcźan, njeſměm cžinicź,
ſchtož žadaja: njemóžu wěrnoho a žiwoho Boha zaprěcź, kotrohož
cžeſcźuju. Schěſcź a dwacycźi lět noſchu bróń a njejſym ženje nicžo
wopacžne cžinił. Njeſteju pſched tobu jako złóſtnik. Sydym krócź ſym we
bitwje był a njejſym we ſwěrje a khrobłoſcźi za nikim woſtał. Cžas
ſwojeje wojeŕſkeje ſłužby ſym žiwoho Boha cžeſcźował, kotryž je njebjeſa
a zemju ſtworił. Nihdy jomu ſłužicź njepſcheſtanu“. Bohot na to rjekny:
„Widźu, zo ſy rozomny a dobry muž. Daj ſo k woporam narycžecź.
Dźeržiſch - li to za hrěch, njech hrěch na mnje pſchińdźe. Ja tebje
mocuju, zo ſo njeby zdało, jako by ty to ze ſwobodneje wole cžinił.
Potom móžeſch we pokoju domoj hicź a njebudźe ſo nicžo wjacy wot tebje
žadacź“.

Julius jomu wotmołwi: „Ja njecžinju po twojej woli, dokelž hrěſchicź a
ſebi wěcžne khoſtanjo pſchihotowacź njecham. Ani twoje pjenjezy, ani
twoje leſtne wabjenja mje wot mojoho Boha njewotdźěla. Wotſudź mje
mojoho kſcheſcźanſkoho wuznacźa dla.“

Bohot rjekny: „Njewoprujeſch-li, kaž khěžorowe porucženja žadaja, dam
tebi hłowu wotrubacź.“

Julius: „Ty ſy derje wuſudźił a ja wopſchiſaham tebje, zo by to tež
dokonjał a z tym moju wulku žadoſcź za martraŕſtwom dopjelnił.“

Bohot: „Ty žadaſch ſmjercź, dokelž měniſch, zo je wona za tebje
cžeſcźomna.“

Julius: „Jeli budu jeje doſtojny, doſtanu wěcžnu ſławu.“

Bohot: „Ja bych tebi radźił, zo ſwoje žiwjenjo za wótcny kraj a zakon
podaſch; pſchez to by ſebi njeſmjertnu cžeſcź pſchihotował.“

<pb n="282"/>

Julius: „Ja cźeŕpju za boži zakon.“

Bohot: „Haj, za zakon, kotryž je wam wěſty kſchižowany dał. Hlej, kak
błaznje cžiniſch, zo morwoho ſebi wjacy wažiſch, dyžli žiwych khěžorow.“

Julius: „Wón je za naſche hrěchi wumrjeł, zo by nam wěcžne žiwjenjo dał
Wón je Bóh a woſtanje do wěcžnoſcźe. Schtóž joho wuznawa, změje wěcžne
žiwjenjo. Schtóž joho zaprěje, budźe wěcžnje khoſtany.“

Bohot: „Ja tebje wobžaruju a tebi radźu, zo by woprował a z nami žiwy
woſtał.“

Julius: „Z wami žiwy, bych morwy był; hdyž pak wumru, ſym žiwy.“

Bohot: Ty dha chceſch wumrjecź?“

Julius: „Chcu w kóždym wokamiku wumrjecź, zo bych wěcžnje žiwy był.“

Skóncžnje Makſimus wuſudźi, zo ma ſo Juliej hłowa wotrubacź. Hdyž běſche
Julius na měſtuo ſmjercźe pſchiſchoł, koſchachu joho kſcheſcźenjo.
Kſcheſcźanſki wojak Heſychius, kiž běſche tež jaty, pſchiſtupi k njomu
prajicy: „Budź khrobły a dokonjej ſwoju wolu. Khwataj krónje napſchecźo,
kotruž je Knjez tebi ſlubił. Spominaj na mnje, ſkoro tebje ſcźěhuju.
Porucž mje Paſikratej a Valenciej,[1]⁾ ſłužownikomaj božimaj, kotrajž
ſtaj po cžeſcźownym wouznacźu Jězuſowoho mjena pſched namaj ſchłoj.“
Julius wokoſchi Heſychia, prajicy: „Luby bratſe, pſchińdź bórzy za mnu.
Hižom ſtaj twoju žadoſcź ſłyſchałoj, kotrejuž daſch poſtrowicź.“ Na to
zawjaza ſebi wocži, poſkicźi ſchiju katej a rjekny: „Knježe Jězu
Khryſchcźe, za kotrohož mjeno wumru, ſtowaŕſch moju duſchu zhromadźiznje
ſwojich Swjatych.“ Hdyž běſche to wuprajił, bu jomu hłowa wotrubnjena,
27. meje 302. Heſychius ſcźěhowaſche joho 15. junija we martraŕſkej
ſmjercźi.

<pb n="283"/>

59.

Swjecźi martrarjo pod ſobukhěžorom Makſimianom pſched dźeſatym wulkim
pſcheſcźěhanjom.

(286—303.)

Makſimian Herkulius běſche dobry wojak, ale hewak ſurowy njekhmanik. Wón
bu 286 wot Diokletiana za ſobukhěžora we wjecžornych krajach wuzwoleny.
Zapocžatk joho pſcheſcźěhanjow ſta ſo 298, hdźež wſchitkim wojakam
wopory pſchiporucži, na cžož mnozy kſcheſcźenjo wójſko wopuſchcźichu.

♣a♠) Swjecżi martrarjo we Romje.

Swjaty Geneſius, 26. auguſta. Geneſius bèſche kekleŕ a woſebje we
žortnych hrach wuznamjenjeny. Tehdom ſo ludej ſpodobaſche,
kſcheſcźanſtwo we keklijach wuſměſchecź. Schtóž běſche we tutym
wuſtojniſchi, dóſta wjetſchu khwalbu. Toho dla ſlědźeſche Geneſius za
kſcheſcźanſkimi waſchnjemi a wobrjadami a zeſtaja po nich hru, kotruž
chcyſche pſched khěžorom a ludom hracź. Srjedź dźiwadła ſo wón na łožo
lehny a cžinjeſche, kaž by jara khory był. „Ach, pſchecźelojo, mi je tak
cźežko, pomhajcźe mi tola.“ Tak wón zdychowaſche. „Schto mamy z tobu
cžinicź?“ prajachu woni; „njech tebje tyſcheŕ wobtruha, zo budźeſch
lóžſchi.“ Lud ſo njemdrje ſchcźěrjeſche. Geneſius rjekny: „Wy ſcźe bjez
rozoma. Chcu jako kſcheſcźan wumrjecź, zo by mje Bóh do ſwojoho
kraleſtwa wzał, kaž tamnych, kotſiž ſu ſo waſchich bohow wotrjekli.“ Na
to pſchińdźeſchtaj druhaj keklerjej, kaž duchownaj pſchewoblecženaj, a
ſo praſcheſchtaj: „Mój ſyno, cžoho dla ſy naj k ſebi žadał?“ Mjez tym zo
běſche Geneſius dotal žortował, pſcheměni ſo, kaž bjez joho wole, pſchez
božu hnadu joho myſlenjo a wón rjekny: „Ja chcu Khryſtuſowu hnadu
doſtacź a zaſy narodźeny bycź, zo mohł ze ſwojich hrěchow ſtanycź.“ A
wón wotmołwjeſche jimaj na wſchitke praſchenja, kotrež jomu po <pb
n="284"/>kſcheſcźanſkim waſchnju ſtajeſchtaj. Keklerjo njepytnychu joho
nutskowne pſchewobrocźenjo, lijachu z wuprajenjom božoho mjena a
kſchcźeńſkich ſłowow wodu na njoho a woblecžechu joho běłu draſtu.

Nětko ſtajichu na druhej ſtronje ſudny ſtoł a kekleŕ ſo tam jako ſudnik
ſydny. Wojacy popadnychu Geneſia a wjedźechu joho pſched ſudźacoho
keklerja. Ale Geneſius ſo jim wutorhny, wobrocźi ſo k khěžorej prajicy:
„Tón je mój ſudnik.“ Na to dźeržeſche rycž cyłomu ludej: „Porucžerjo
mój, a wy wſchitcy, kotſiž ſcźe tudy pſchitomni, ſłyſchcźe, ſchtož mam
wam wozjewicź. Dotal njejſym mjeno kſcheſcźan ženje bjez wohidźenja
wuprajicź ſłyſchał. Swojich kſcheſcźanſkich pſchiwuznych (pſchecźelow)
ſym hidźił. Sym kſcheſcźanſke potajnoſcźe a waſchnja wuſlědźił, zo bych
je wonjecžeſcźił a pſched wami wuſměſchił. Hdyž pak prjedy wotmołwich:
„ja wěrju,“ — a hdyż ſo woda mojoho cźěła dótkny, widźach wyſche ſebje
cžródu ſwětłych jandźelow, kotſiž mi wſchitke moje hrěchi we knizy
zapiſane pokazowachu. Potom podnurichu knihu do wody, a hdyž mi ju zaſy
pokazachu, běſche cžiſta kaž ſněh, a po prjedawſchim piſmje njeběſche
žanoho ſlěda wjacy. Toho dla, mócny khěžorje, a wſchitcy, kotſiž ſcźe zo
mnu tele potajnoſcźe wnſměſcheli, wěŕcźe dha nětko zo mnu, zo Khryſtus
je zawěrno knjez, ſwětłoſcź, wěrnoſcź a hnada, zo byſchcźe tež wy pſchez
njoho wodacźo a zbóžnoſcź doſtali!“

Khěžor ſpózna, kajke pſcheměnjenjo je ſo z Geneſiom ſtało. Toho dla
daſche joho z kijemi nabicź a pſchepoda joho ſudnikej Plautianej, zo by
joho k woporam mocował. Geneſius bu na cžwělidło wupſcheſtrjeny, ze
železnymi kłakami torhany a ze ſwěcami wobpaleny. Z wulkej ſcźeŕpnoſcźu
woſpjetowaſche wón ſłowa: „Žadyn druhi Bóh njeje, dyžli tón, kotrohož
nětko znaju. K njomu ſo modlu, jomu ſłužu, jomu chcu hacž do ſmjercźe
pſchiſłuſchecź. Žane cźeŕpjenjo Jězuſa z mojeje wutroby njewutorhnje.
Moja jenicžka boloſcź je, zo ſym joho z tak wjele hrěchami zrudźił a
joho tak pozdźe ſpóznał.“ Tak wón Khryſtuſa wuznawaſche tak dołho, hacž
jomu katowy mjecž hłowu njewotrubny. To ſo ſta 25. auguſta 286 we Romje.

Swjataj Primus a Felician, 9. junija. Bratraj Primus a Felician, romſkaj
měſchcźanaj, buſchtaj wot popow wobſkorženaj, zo ſtaj kſcheſcźanaj a
kuzłarjej. Na porucžnoſcź wyſchnoſcźe buſchtaj do jaſtwa ſadźenaj.
Pſched ſudnika dowjedźenaj, <pb n="285"/>wuznawaſchtaj njebojaznje ſwoju
wěru. A hdyž do templa dowjedźenaj woprowacź njechaſchtaj, buſchtaj
ſchwikanaj. Na to buſchtaj do měſta Nomenta wotwjedźenaj a pſched
ſudnikom Promotom wěry dla napraſchowanaj. Zo ſo njebyſchtaj mjez ſobu
zbudźowacź mohłoj, daſche jej dźělicź. Tak chcyſche jenoho po druhim
pſchewinycź. Zapocža z Felicianom, ſkoro wóſomdźeſat lět ſtarym,
prajicy: „Njekóncuj ſwoju ſtarobu a poſłuchaj khěžorej.“ Felician
wotmołwi: „Ty mje na moju ſchědźiwu hłowu dopomnjeſch; Bóh ju zakita a z
njeſmjertnej krónu wudebi. Pſcheſtań hrozycź. Smjercź je mi luby poſoł,
kiž mje k mojomu knjezej powoła.“ Na to bu na cžwělidło połoženy a potom
we jaſtwje ſtołpej pſchiwjazany, hdźež dyrbjeſche tſi dny bjez jědźe a
picźa wiſacź. Mjez tym ſo wón pſchecy k Bohu modleſche.

Nazajtra bu Primus pſched ſudnika žadany, a tón rjekny: „Hlej kak wjele
mudriſchi dyžli ty je twój bratr. Wón je khěžorej poſłuchał a je wot
njoho cžeſcźeny. Chceſch-li tež ty joho ſcźěhowacź, doſtanjeſch cžeſcź a
hnadu, kaž wón.“ Primus wotmołwi: „Schto je ſo mojomu bratrej ſtało, ſym
pſchez jandźela zhonił. Runje kaž ſym z nim pſchez wolu krucźe
zjenocźeny, tak chcu z nim tež we martraŕſtwje zjenocźeny bycź.“ Tale
rycž ſudnika rozhori a Primus bu cžwělowany, kaž dźeń prjedy joho bratr.
Zaſy bu Felician pſchiwjedźeny a jimaj zeſchkrjeny wołoj do horta laty.
Potom buſchtaj lawaj na njeju puſchcźenaj, ale taj jimaj nicžo
njecžinjeſchtaj. Na to ſo wjele luda Khryſtuſej wobrocźi. Primej a
Felicianej bu hłowa ze ſekeru wotrubana, we lěcźe 287.

Swjaty Boſcźan (20. januara), ſwjataj Markus a Marcellian (18. junija) a
ſwjaty Tiburtius (11. auguſta). Boſcźan narodźi ſo z woſobneje
kſcheſcźanſkeje ſwójby we Narbonue we Gallii, a bu kubłany we Mailandźe,
z wotkelž běſche joho macźeŕ. Wot młodoſcźe běſche wón ſwěrny wucžownik
Khryſtuſowy. Hdyž běſche wotroſtł, dźěſche wokoło lěta 283 do Roma a wza
ſłužbu we Karinowym wójſku a ſłužeſche z tajkej cžeſcźu, zo bu pod
Diokletianom wyſchk Makſimianoweje dwórſkeje ſtraže. Wón běſche muž
połny mudroſcźe, njetajeny we ſwojich rycžach, ſprawny we rozſudźenjach,
rozhladny we wobzamkujenjach, ródny we ſwojich wobſtaranjach. Z
wojeŕſkej krutoſcźu zjenoſcźeſche dobrocźiwoſcź napſchecźo poddatym a
běſche wſchitkim rjany pſchikład doſpołneje ſprawnoſcźe. Toho dla bu <pb
n="286"/>wot ſwojich wojakow kaž nan lubowany, wot ſwojich
prědkſtajenych pak cžeſcźeny. Hacž runje wón kſcheſcźanſke žiwjenjo
wjedźeſche a woſebje cžiſtoſcź ſwěrnje hajeſche, tola na dworje znate
njeběſche, zo je wón kſcheſcźan. Runje toho dla mějeſche pſchiležnoſcź,
jatym kſcheſcźanam wſchelaku wolóžnoſcź poſkicźecź a jim luboſcź
wopokazowacź. Pſchetož někotryžkuli běſche wěry dla we jaſtwje. Hdyž
joho pſchecźeljo napominachu, zo by tola kedźbniſchi był a ſo ſtracham
njewuſtajał, wotmołwi jim Boſcźan: „Kotroho ſtracha ma ſo wojak bojecź?
Hdyž chce wón za khěžora žiwjenjo dacź, cžoho dla njedyrbjał to bóle za
Boha cžinicź chcycź.“

Tajku kſcheſcźanſku luboſcź wopokaza wón tež bratromaj Markej a
Marcellianej, ſynomaj rycźerja Trankwilina. Dokelž ſo jeju ſtarſchej
mało wo njeju ſtaraſchtaj, běſche jimaj lohka wěc, zakhowacź, zo ſtaj
wěru na ſo wzałoj. Tola bu to ſkóncžnje pſcheradźene a wonaj
wobſkorženaj a k ſmjercźi wotſudźenaj. Na próſtwu ſwojich ſwójbnych pola
měſchcźanſkoho bohota Chromatia doſtaſchtaj tſicycźi dujow k
rozmyſlenju. Ze ſchěſnacźemi woſobnymi pohanſkimi jatymi buſchtaj do
domu ſudniſkoho piſarja Nikoſtrata dowjedźenaj a tam jataj dźeržanaj.
Dźeń wote dnja pſchikhadźachu jeju ſwójbni, a prócowachu ſo, jeju myſle
pſchewobrocźicź. Jeju pſchecźelojo jimaj rycžachu: „Kak móžetaj tajku
zrudobu na ſchědźiwu hłowu ſwojoho nana pſchinjeſcź a macźeri we jeje
ſtarobje tajkele boloſcźe pſchihotowacź.“

Macźeŕ Martia ſama proſcheſche: „Pſchelutujtaj mje. Ja ſym waj porodźiła
a cźěſchiła. Wój ſtaj moje mjaſo a krej — tola ně, waju wutroba je
železo a kamjeń! Ach, pſchiſchłe ſu cžaſy wrótnoſcźe. Słaba ſtaroba
pſchima ſo žiwjenja, a ſylna młodźina ſtorka ze zacpěcźom wot ſo
žiwjenjo, cžeſcź, bohatſtwo, zbožo. O ja bjezbožna! Ja pſchińdu do
zrudoby, kiž nima ſebi runjecźa. Dweju ſynow mam na dobo a na tajkele
waſchnjo zhubicź. Hdyž by wòjna waju wote mnje wotwjedła, bych waju
ſcźěhowała do bitwy. Ale to je ſurowe: chcetaj wumrjecź a proſytaj kata,
zo by ſo z mjecžom zahnał; ſamowólnje jomu ſchiju podawataj.“

Jeju mandźelſkej z płakacymi dźěcźimi wobpſchimnyſchtaj jeju klecžo a
płakajo: „Ach, ſchto budźe z namaj, ſchto z tutymi njedoroſcźenymi?
Wbohej wudowje, wopuſchcźene ſyrotki, a to pſchez waju winu. Spomńtaj na
naju luboſcź — ach ſmiltaj ſo nad nami.“

<pb n="287"/>

Stary nan njemóžeſche khoroſcźe dla hicź a daſche ſo wot ſłužownikow k
nimaj dowjeſcź. Połny horja wón rycžeſche: „Ja ſym pſchiſchoł, božemje
prajicź ſynomaj, kotrajž ſtaj ſebi ſmjercź wuzwoliłoj. Ach, ja mam
ſynomaj pohrjeb pſchihotowacź, ſchtož mějeſchtaj wonaj za mnje cžinicź.
O ſynaj, podpjera mojeje ſtaroby, we zbožu narodźenaj a ſtaroſcźiwje
kubłanaj! ach, ſchto je waj njerozom zajał, zo ſamaj ſmjercź pytataj?
Hiſchcźe žadyn żiwy njeje ſebi ſmjercź pſchał, žadyu mrějacy ju witał;
ale kóždoho je wona z namocu pſchedobyła. Tež najbědniſchi ſo ſmjercźe
boji. Tola, kak móže ſebi ſmjercź žadacź, ſchtóž je we zbožu!
Schědźiwcojo, ſem pójcźe a wopłakujcźe mojeju ſynow. Młodźencojo,
pſchiſtupcźe a płakajcźe na teju, kotrajž ſo ſamaj do ſmjercźe
ſtorkataj. Nanojo, pójcźe a zadźěwajcźe pola ſwojich ſynow tajkim
myſlam, zo njetrjebali cźeŕpjecź, ſchtož ja. O zo byſchtaj mojej wocži
ze ſylzami woſlepiłej, zo njebych widźał pod mjecžom wumrjecź teju, za
kotrejuž tſchepotach, hdyž buſchtaj krucźiſcho pſchimnjenaj, kotrejuž
njemóžach zrudneju widźecź. — O ſynaj, ſmiltaj ſo nade mnu. Ja ſym
ſtary, ſmjercźi blizko. Wój ſtaj we połuej mocy žiwjenja. O cžakajtaj
tola, hacž ſo mojej wocži zamknjetaj, zo mojej mrějacej wocži
njetrjebatej widźecź krej mojeju ſynow pod katowym mjecžom běžecź.“

Cžeja wutroba by tajke próſtwy pſchenjeſła! Wonaj hižon ſłabnjeſchtaj:
luboſcż k nanej a macźeri, k žonje a k dźěcźom chcyſche zahnacź luboſcź
k Khryſtuſej. Tu zaſtupi hiſchcźe we prawym cžaſu Boſcźan do jaſtwa. Wón
napominaſche a zahorjeſche za njebjeſa a zbóžnoſcź. „Cžoho dla njetrjeba
ſo kſcheſcźan cžwělow bojecź? Dokelž wě, zo pſchez wokamiknitu boloſcź
pſchiṅdże do wobſtajneje zbožowuoſcźe, a po krótkej tyſchnoſcźi doſtanje
wěcžne žiwjenjo z wěcžnej radoſcźu. Wój chcetaj ſo bojecź boloſcźe we
pſcheſcźěhanju, katowoho mjecža a ſurowoſcźe pſcheſcźěharjow, kiž nowe a
zaſy nowe cżwèle wumyſleja. Ale wopomńtaj, cžoho je ſo bóle bojecź:
toho, ſchtož dźenſa traje a jutſe pſcheſtanje; abo toho, ſchtož je bjez
kónca a we žanym cžaſu njepſcheſtanje? Lubaj bratraj, wojowarjej
Khryſtuſowaj, njedajtaj ſebi krónu wzacź. Cžwěle ſtaj mužnje znjeſłoj, a
chcetaj ſo nětko ze ſylzami pſchewinycź dacź? Waju nozy ſtejitej na
prozy paradiza. Njeſtuptaj wjacy wrócźo. Je-li boloſcź we cžwělach
lóhka, dha ſo derje znjeſe; je-li wulka, wjedźe ſpěſchniſcho k kraſnomu
dokonjenju. Ale cźeŕpjenja, kotrež na tych cžakaja, <pb n="288"/>kotſiž
cžaſne žiwjenjo bóle lubuja dyžli wěcžne, ſu najcźežſche a ſo ženje
njeſkóncža.“ A k pſchecźelam ſo wobrocźiwſchi rjekny Boſcźan: „Změrujcźe
ſo! waſchej lubuwanaj njezahinjetaj, ale póńdźetaj prjedy was a chcetaj
wam tam wobydlenja pſchihotowacź.“

Cyłu hodźinu rycžeſche kſcheſcźanſki wojownik Boſcźan a Bóh joho ſłowa
žohnowaſche. Zoe, Nikoſtratowa mandźelſka, kotraž běſche pſchez khoroſcź
rycž zhubiła a hižon ſchěſcź lět něma, padny połna dowěry pſched
Boſcźanom na kolenje a pozběhowaſche rucy z proſchacym pohladom k njomu.
Boſcźan rjekny: „Jeli ſym ſłužownik Khryſtuſowy a moja wěra wěrnoſcź:
njech Knjez twój hort wotewri, kaž něhdy Zachariej.“ A wón ſcžini znamjo
kſchiža na jeje hort a wona móžeſche rycžecź. A wona wěrjeſche.
Nikoſtrat bu tak hnuty, zo jatymaj bratromaj puta wotewza, zo mohłoj
cźeknycź. Ale wonaj prajeſchtaj: „Ně, hdyž je Bóh tež tebi hnadu a
cžeſcź wěry dał, njemóžemoj mój hordoſcź martraŕſtwa tebi ſamomu
woſtajicź.“

Boža hnada pohnu tež druhich. Trankwilin a joho žona, žonje martrarjow a
druzy pſchitomni, hromadźe wóſom a ſchěſcź dźeſacźo, mjez nimi jaſtwjenc
Klaudius a joho bratr Viktorin ze ſynom Symforianom, — wobrocźichu ſo k
Khryſtuſej. Wſchitcy buchu wot měſchnika Polykarpa rozwucženi a
kſchcźeni. Stary nan Trankwilin doſta pſchi tym zaſy ſtrowoſcź. Wſchitcy
žadachu nětko za martraŕſkej krónu.

Mjez tym běchu ſo wuſtajene 30 dny minyłe. Bohot powoła Trankwilina, zo
by ſo joho wopraſchał, kak ze ſynoma ſteji. Tón zjewi, zo ſu ſo wſchitcy
wobrocźili a zo je wón pſchez wěru do Khryſtuſa wuſtrowjeny. Dokelž
bohot Chromatius tu ſamu khoroſcź mějeſche, žadaſche, zo by jomu tež
tajkoho lěkarja póſłał. Měſchnik Polykarp pſchińdźe a bohot ſlubi jomu
za wuſtrowjenjo bohate myto. Polykarp rjekuy: „Nic za złoto a ſlěbro,
ale za wěru móžeſch ſtrowoſcź zaſy doſtacź.“ A hdy běſche joho powucžił,
ſlubi, zo za tſi dny zaſy pſchińdźe. Tutón cžas ſo wón z Boſcźanom
modleſche a poſcźeſche, na tſecźi dźe# dźěſchtaj hromadźe k bohotej a
wucžeſchtaj a napominaſchtaj joho Agreſtius Chromatius ſpali na to
wſchitkón ſwój pſchibójſki naporjadk a bu ze ſynom Tiburtiom kſchcźeny a
wuſtrowjeny Chromatius wuſtupi nětko ze ſłužby a woteńdźe ze ſwójbu a ně
kotrymi kſcheſcźanami na zdalene kubło, hdźež měrneje ſmjercź wumrje.
Markus a Marcellian, woſtaſchtaj we měſcźe a buſchta <pb n="289"/>wot
bamža Kaja za diakonow wuſwjecźenaj, Tiburtius pak za poddiakona; jeju
nan Trankwilin bu měſchnik.

Hdyž Chromatius na kraj woteńdźe, chcyſche wón Boſcźana ſobu měcź; tola
bamž Kajus poſtaji, zo njech we měſcźe a na ſwojej ſłuz̀bje woſtanje,
hdźež móžeſche za kſcheſcźanow wjacy ſkutkowacź. Hdyž we lěcźe 286
pſcheſcźěhanjo pſchiběracź pocža, běſche prěnja, kotraž pſcheſcźèharjam
do rukow padny, Nikoſtratowa žona Zoe. Wona ſo pſchi rowje ſwjatoho
Pětra modleſche a bu tam wot pohanow popadnjena. Hdyž pſchiboham
woprowacź njechaſche, bu do hroznoho jaſtwa cźiſnjena, hdźež dyrbjeſche
pjecź dnjow bjez jědże bycź. Potom bu za nozy wyſche wohnja powiſnjena,
tak zo ſo zaduſy.

Tež Trankwilin bu pſchi rowje ſwjatoho Pětra popadnjeny a wot luda
kamjenjowany a joho cźěło do Tibera cźiſnjene.

Nikoſtrat, joho bratr Kaſtorius, Klaudius a bratr Viktorin ze ſynom
Symforianom pytachu Trankwilinowe cźěło we rěcy a buchu pſchi tym
popadnjeni a pſched bohota Fabiana wlecženi. Podarmo jich wón k woporam
napominaſche. Tſi krócź za ſobu daſche jich na cžwělidło rozpjecź.
Dokelž wobſtajni woſtachu, buchu do wody zmjetani.

Tiburtius, kiž běſche za poddiakona wuſwjecźeny, běſche we Romje woſtał.
Junu dźěſche wón po měſcźe a nadeṅdźe cżłowjeka, kotryž běſche z tſěchi
padnył a ſmjercźi blizko. Tiburtius ſo nad nim modleſche, požohnowa joho
ze znamjenjom kſchiža a hubjeny cžłowjek bu cžiły a ſtrowy, a wobrocźi
ſo ze ſwojimaj ſtarſchimaj k Jězuſej. Tiburtius pak dale jatych
wopytowaſche; ſkóncžnje bu wot kſcheſcźana, kotrohož běſche liwkoſcźe
dla napominał, pſcheradźeny. Bohot Fabian daſche joho zajecź, a rjekny:
„Nětko wopruj naſchim boham abo dyrbiſch z nahimaj nohomaj po žehliwym
wuhlu hicź.“ Tiburtius ſcžini ſebi kſchiž a ſtupi bjez bojoſcźe na
pſchihotowane wuhlo, prajicy: „Nawukń z toho, zo je jeno tón Bóh,
kotrohož kſcheſcźenjo cžeſcźuja. Wuhlo je mi kaž róže.“ Sudnik wſchitko
kuzłaŕſtwu pſchicpějeſche. Tiburtius bu pſched měſto wjedźeny a jomu
hłowa z mjecžom wotrubana. Cźěło bu na měſtnje martraŕſtwa pohrjebane.
(Na njoho ſo 11. auguſta ſpomina.)

Kaſtulus, woſobny ſłužownik we khěžorowym hrodźe, kotryž bamža Kaja a
někotrych kſcheſcźanow ſkradźu we ſwojim domje hoſpodowaſche, bu wot
toho ſamoho kſcheſcźana pſcheradźeny, <pb n="290"/>kotryž běſche
Tiburtia pſchepodał. Tſi krócź bu Kaſtulus cžwělowany a na to žiwy do
zemje zahrjebany.

We tym ſamym cžaſu buſchtaj Markus a Marcellian pſcheradźenaj a k
ſmjercźi wotſudźenaj. Buſchtaj ſtołpam pſchiwjazanaj a z hozdźemi
pſchibitaj a dyrbjeſchtaj tak dźeń a nóc ſtejecź. Na ranjo wumrjeſchtaj,
z hlebijemi pſchekłótaj. (Na njeju ſpomina ſo 18. junija.)

Boſcźan pak cžakaſche ze žadoſcźu na cžas, hdźež by ſwojich martraŕſkich
pſchecźelow ſcźěhowacź mohł. Joho žadoſcź ſo dopjelni! Joho ſkutkowanjo
za kſcheſcźanow bu pomału znate. Wón bu khěžorej jako kſcheſcźan
wobſkorženy a prajene, zo wón jich zakita a zo je mnohich zawjedł.
Khěžor joho k ſebi powoła a porokowaſche jomu njedźak: „Ja ſym tebje
powyſchił a ty za to mje a bohow haniſch.“ Boſcźan wotmołwi, zo khěžor
žanoho ſłužownika nima, kotryž by jomu ſwěrniſchi był, dyžli wón; zo
jomu we wſchitkim poſłucha a, je-li trjeba, žiwjenjo za njoho da; zo ſo
wſchědnje za joho zdźerženjo k Bohu modli, zo pak ſo k pſchiboham
wrócźicź nje móže, kiž žaneje mocy nimaja.

Rozhněwany khěžor pſchepoda joho někotrym mauritanſkim kłokownikam,
kotſiž jo ho wotwjedźechu, ſtołpej pſchiwjazachu a z kłokami do njoho
tſělachu a joho za morwoho ležo woſtajichu. W nocy pſchińdźe Irena,
wudowa martrarja Kaſtula, zo by joho cźěło pohrjebała. Dokelž hiſchcźe
žiwjenjo we nim pytny, daſche joho do ſwojoho domu pſchenjeſcź a
wothlada joho, tak zo bu wón we krótkim cžaſu wulěkowany. Wěriwi
chcychu, zo by wón ſkhowany woſtał, ale wón dźěſche a ſtupi ſo na pucź,
hdźež khěžor do templa dźěſche a porokowaſche jomu njeſprawnoſcź a
ſurowoſcź, kotruž ſebi napſchecźo kſcheſcźanam dowola: „Pſchibójſcy
popojo wobłaznjeja twoju duſchu ze ſwojim jebanſtwom, wobrycža
kſcheſcźanow jako njepſchecźelow twojoho kraleſtwa. A tola ſo woni
pſchecy za tebje a twoje kraleſtwo modla.“

Khěžor rjekny naſtroženy: „Njejſy ty Boſcźan, kotrohož ſmy njedawno k
ſmjercźi wotſudźili?“ Boſcźan wotmołwi: „Toho dla je mi Jězus Khryſtus
žiwjenjo zdźeržał, zo bych tebi pſchede wſchitkim ludom prajił a
wobſwědcźił, zo Khryſtuſowych ſłužownikow njeſprawnje pſcheſcźěhaſch.“

Na te ſłowa daſche joho khěžor zaſy popadnycź a z prutami ſchwikacź.
Potom bu Boſcźan z hejemi zabity a joho cźěło do njerjadoweje jamy
cźiſnjene. Z tuteje joho kſcheſcźanka Lu<pb n="291"/>cina ſkradźu wza a
blizko pola rowa ſwjatoho Pětra zahrjebacź daſche. Joho ſmjertny dźeń je
20. januara 288.

Hdyž we lěcźe 680 we Romje mór knježeſche, wołachu ſo k njomu a doſtachu
na joho zaſtupnu próſtwu pomoc božu. Tež we Mailandźe (1575) a we
Liſſabonje (1599) ſo joho pomoc wozjewi. Pola nas ſo wón z lubjenym
ſwjatym dnjom cžěſcźuje jako zakitaŕ pſched morom.

Swjaty Kajus, bamž; 22. hapryla. Wón běſche z Dalmatije rodźeny a z
krejnoho pſchecźelſtwa z khěžorom Diokletianom. Wón bě zahe do Roma
pſchiſchoł a bu po ſmjercźi Eutychiana we lěcźe 283 bamž Jězuſoweje
cyrkwje. Joho dom běſche wucźekniſchcźo potrěbnym a pſcheſcźěhanym. We
cžaſu pſcheſcžěhanjow dyrbjeſche dlěſchi cžas ſkhowany woſtacź. Wot
njoho bu poſtajene, zo dyrbi rjad duchownſkich ſwjecźiznow we ſydom
wſchelakich doſtojnoſcźach wobſtejicź, kaž je to nětko hiſchcźe we
katholſkej cyrkwi. Po pſchetracźu wjele pſchecźiwnoſcźow wumrje wón 21.
hapryla 296, a mjenuje ſo martraŕ.

Swjaty Gabinius, 19. februara. Gabinius běſche bratr bamža Kaja a
pſchebywaſche we Romje. Po ſmjercźi ſwojeje mandźelſkeje ſtupi wón do
ſłužby cyrkwje a bu wot ſwojoho bratra Kaja za měſchnika wuſwjecźeny.
Pſchez joho prócowanjo bu Klandius ze ſwojej žonu Präpedignu a ſynomaj
Alekſandrom a Kutiom za wěru dobyty. We lěcźe 296 wumrje wón jako
martraŕ.

Swjata Suſanna, knježna; 11. auguſta. Suſanna běſche dźowka prjedy
mjenowanoho Gabinia. Wona mějeſche wótry rozom a nan ju we
kſcheſcźanſtwje derje rozwucžeſche. Kaž na cźěle rjana, tak běſche na
duſchi cžiſta. Hdyž ju woſobny pohan za ženu žadaſche, wotmołwi wona:
„Wěriwy njedyrbi z njewěriwym jedyn pſchah cźahnycź. Bohu budź dźak a
khwała, zo ſym do zhromadźenſtwa ſwjatych wzata.“ Jeje wuj, bamž Kajus
rjekny: „Ty ſy wopor cźěła a duſche na wołtaŕ boži połožiła. Njebjeŕ jón
wrócźo. Budźeſch-li toho dla pſched ſudnika žadana, pſchipołož hiſchcźe
palmu martraŕſtwa.“ Suſanna wotmołwi: <pb n="292"/>„Ja ſo na Khryſtuſa
ſpuſchcźam. Tola pomhajcźe mi z modlitwami, zo knjezowy ſwjaty templ
woſtanu.“

Hdyž běſche nawoženja wotpokazany, wobſkorži wón nana a dźowku jako
kſcheſcźanow. Toho dla buſchtaj zajataj a dwaj měſacaj we jaſtwje
dźeržanaj, potom pak zaſy puſchcźenaj. Pozdźiſcho bu z nowa ſpytowane,
ju za žeńtwu a pſchibójſtwo dobycź, ale woboje běſche podarmo. Za to bu
jej we jejnym wobydlenju ſkradźu hłowa wotrubana.

Swjata Khryſtina, knježna; 24. julija. Khryſtina běſche dźowka
pohanſkoho zaſtojnika Hórbana a bu pſchez wobſtajne cźeŕpjenja
kſcheſcźanow žadoſcźiwa, jich wěru zeznacź. Wot někotrych
kſcheſcźanſkich žónſkich we wěrje rozwucžena, bu na kſchcźeṅcu
pſchihotowana. Dwanacźe lět ſtara rozbi wona pſchibohow ſwojoho nana a
bu za to ſurowje hacž do krewje ſchwikana, palena, kołej pſchiwjazana a
ſkóncžnje na porucžnoſcź bohota Juliana z kłokami zatſělena.

Swjata Filumena, knježna; 19. auguſta. Filumena běſche dźowka
grichiſkoho wjeŕcha. Jeje ſtarſchej běſchtaj pohanaj. Na napominanjo wot
lěkarja Publia buſchtaj ſtarſchej za wěru dobytaj a doſtaſchtaj dołho
žadane dźěcźo. Tſinacźe lět ſtara bu# Filumena wot ſtarſcheju do Roma
wzata. Wona ſlubi Bohu ſwoje knježniſtwo, a dokelž do woſobneje žeńtwy
zwolicź njechaſche, bu do jaſtwa ſadźena, hdźeź ſydom a tſicycźi dnjow
tradaſche. Tu ju macźeŕ boža wopyta, zjewi jej pſchihotowane cźeŕpjenja
a tróſchtowaſche a poſylnjeſche ju. Po pſcheſłyſchenju bu zjawnje
ſchwikana a połmorwa zaſy do jaſtwa wjedźena. Hdyž bu tudy pſchez božu
pomoc na dobo zahojena, bu po haſach wjedźena a potom z kótwicu za
ſchiju do Tibera cźiſnjena, ale wot božich jandźelow z wody wumožena.
Tola pohanjo jej pokoja njedachu ale tſělachu ju z kłokami a wotrubachu
jej hłowu. Jeje cźěło bu po tehdomnym waſchnju pohrjebane a jeje
wopomnjecźo bu pozabyte.

Pſchiſpomnjenjo. Pſchi rycżu we pohrjebniſchcźu Priſcillinym n#
ſalarſkej drózy wurychu 2. meje 1802 narowny kamjeń z paleneje hliny a #
napiſom: „Filumena! pokoj budź z tobu. Amen.“ Lilia a palma, znamjen
knježniſtwa a martraṙſtwa, běſchtej zboka. Kótwica, ſchwikadło a tſi
kło# pokazowachu na jeje cźeŕpjenjo. Hdyž kamjeṅ wotewzachu, namaka ſo
něſcht# <pb n="293"/>koſcźi a rozražena ſchkleṅcžka, kiž mějeſche
něſchto zeſkhnjeneje krewje, kotruž běchu pſchi jeje martraṙſtwje
zhromadźili. Na jeje powoſtankach ſtachu ſo wſchelake dźiwy na khorych.

♣b♠) Swjecżi martrarjo thebajſkeje legije.

Swjaty Mauritius (Moric) a towaŕſchojo martrarjo; 22. ſeptembra. Hdyž
běchu ſo wſchelake ludy we Gallii pſchecźiwo romſkomu knjejſtwu
pozběhnyłe, cźehnjeſche ſobukhěžor Makſimian we lěcźe 286 na wójnu. We
ſwojim wójſku mějeſche wón wot Diokletiana jomu na pomoc póſłanu legiju,
kotraž běſche z krajiny Thebais we Egiptu. Woni běchu zwjetſcha
kſcheſcźenjo a njezabuchu pod brónju na kaznje ſwojeje wěry. Dobry wojak
móže tež dobry kſcheſcźan bycź. Wjednik tuteje legije Mauritius, běſche
horliwy kſcheſcźan a zbudźowaſche z dobrym pſchikładom ſwojich wojakow.
Hdyž běchu wójſka wyſoke hory Alpy pſchekrocžiłe, daſche jim khěžor po
tak wobcźežnym pucźu někotre dny k wotpocžinkej a zaſta we Oktodurje
(nětko Martinach we Walliſkim). Prjedy hacž ſo dale na pucź podachu,
chcyſche ſebi Makſimian pſchez wopory pomoc pſchibohow wuproſycź a cyłe
wójſko dyrbjeſche ſo na tutych woporach wobdźělicź. Mauritius chcyſche
ſo jako kſcheſcźan tymle woporam wuwinycź a wotwjedźe ſwoju legiju tſi
hodźiny dale k měſtej Agaunum. Khěžor póſła jomu porucžnoſcź, zo dyrbi
ſo k woporam z druhim wójſkom zjenocźicź. Woni ſo zapowjechu. Za to
daſche khěžor kóždoho dźeſatoho muža ſkóncowacź. Tola tež nětko ſo po
cyłym lěhwje praji, zo chcedźa wopory pſchibohow pſchecy zacpěcź a
radſcho najhórſche cźeŕpjecź, dyžli něſchto napſchecźo kſcheſcźanſkej
wěrje cžinicź. Toho dla du zaſy kóždy dźeſaty muž morjeny. Mauritius a
wyſchkaj Ekſuperus a Kandidus napominaſchtaj zbytnych k wobſtajnoſcźi,
zo bychu za Khryſtuſa rady ſwoju krej pſcheleli a ſwojich towaŕſchow
ſcźěhowali, kotſiž ſu hižon do njebjes pſcheſchli. Makſimian jich z nowa
k woporam powoła, lubjeſche a hrožeſche. Woni jomu dachu wotmołwicź: „My
ſmy twoji wojacy, ale tež ſłužownikojo boži. Tebi ſłuſcha naſcha
wojeŕſka ſłužba, jomu naſcha njewinowatoſcź. Tomu ſmy prjedy
pſchiſahali, dyžli tebi. Wot tebje doſtawamy mzdu, wot njoho wocžakujemy
wěcžne žiwjenjo. Toho dla chcemy napſchecźo twojim njepſchecźelam
wojowacź, ale Bohu njebudźemy njeſwěrui. Smy ſwojich towaŕſchow za wěru
Jězuſowu wumrjecź widźeli a ſmy ſo jich zboža <pb n="294"/>dla
wjeſelili. My ſo njebudźemy wobaracź, hacž runje mamy bróń we rucy.
Radſcho njewinowacźi wumrjemy, dyžli zo bychmy winowacźi žiwi byli. Cžiń
z nami, ſchtož chceſch. My ſmy hotowi wumrjecź. My kſcheſcźenjo
woſtanjemy.“

Hdyž Makſimian jich wobſtajnoſcź widźeſche, daſche jich z wójſkom
wobſtupicź. Woni wotpołožichu bróń a buchu wſchitcy zarubani. — Pſchi
ſwojej mnohoſcźi (na ſchěſcź tyſac muži) ſo tola njepſchezběhowachu a
njechachu ſo z brónju napſchecźo njeſprawnomu wuſudźenju ſtajicź, ale
myſlachu na to, zo toho wuznawaju, kotryž hort njewotewri, hdyž bu kaž
jehnjo k rězu wjedźeny. Toho dla cźeŕpjachu jako ſtadło knjezowych
wowcow pod napadom dźiwich wjelkow. Po ſto lětach buchu jich rowy zaſy
namakane.

Swjaty Viktor, martraŕ; 23. ſeptembra. Mjez tym, zo po pobicźu
thebajſkeje legije pohanſke wójſko cźěła wurubjeſche a ſo do wurubkow
dźěleſche a ſo k wjeſołym hoſcźinam zhromadźiłe běſche, dźěſche ſtary
wuſłuženy wojak Viktor na ſwojim pucźowanju nimo nich. Woni joho k
hoſcźinje zawołachu. Wón ſo wopraſcha za winu tak njewſchědneje radoſcźe
mjez krawjacymi cźěłami. Woni wotmołwichu, zo je thebajſka legija
khoſtana, dokelž njeje ſobu woprowacź chcyła. Zhoniwſchi to, zažałoſcźi
wón wótſe, a dźiwich hoſcźerjow zacpěwſchi rjekny: „O ja wbohi, zo ſym
po telko lětach wojeŕſtwa hacž do tohole njezbožownoho cžaſa dóſchoł a
doſtojny njebył, we tutej legii ſłužicź. Kak dobry a cžeſcźomny kónc
žiwjenja budźich z nimi ſobu nětko doſtał! A jeli njejſym hódny był,
jich ſobuwojak rěkacź, njech běſche mje tola pſched jich ſmjercźu pucź
ſem pſchiwjedł, zo by moja ſchědźiwſka krej z woporom telko mužow ſo
změſchała. Tele ſwoje cźěło budźich morjenju podał, jeno zo bych podźěl
tajkeje ſławy doſtał.“ Hdyž wón tak rycžeſche, wobſtupi joho bórzy cyła
cžróda z praſchenjom, hacž je kſcheſcźan. Wón pozběhny wocži k njebju a
dźeſche: „Dołhe žiwjenjo je mje pſchiwjedło hacž k mojej ſtarobje. Tónle
cyły ſwět je do cźěmnoſcźe zapadnjeny a z młhu wobdaty. Zahinyli bychmy,
njeběſche-li nam Khryſtus pucź pokazał a joho ſwětło nam zeſkhadźało.
Toho dla wobſwědcžam: hdyž budźiſche mje mój pucź we hodźinje kóncowanja
tuteje legije ſem pſchiwjedł, bych tež ja jich towaŕſtwo pſchede wſchěmi
waſchimi hoſcźinami wuzwolił. Ale tež nětko poſkicźuje mi Khryſtus, zo
mi njedacźe dale pſchez ſwjate cźěła hicź, hdyž ſym <pb n="295"/>ſo za
kſcheſcźana wuznał.“ — Hdyź běſche to z dowěru a krutej myſlu wuprajił,
mori joho złóſcź roznjemdrjenych mordarjow a ſwjaty martraŕ doſta z nimi
na tym ſamym měſtnje jich towaŕſtwo a jich palmu.

Swjecźi Viktor a Urſus, a jich towaŕſchojo; 30. ſeptembra. Prjedy hacž
bu thebajſka legia ſkóncowana, běchu ſo mjeṅſche cžródki tutoho
wotdźělenja po kraju rozpjerſchiłe. Tak běſchtaj Viktor a Urſus ze
ſchěſcźdźeſat wojakami lěhwo wopuſchcźiłoj. Khěžor porucži Hirtakej,
jich ſcźěhowacź a woni buchu blizko pola Solothurna popadnjeni a z
rjecźazami wobcźeženi, a hdyž woprowacź njechachu, buchu jim na moſcźe
rěki Aar hłowy wotrubane a cźèła do rěki zmjetane, potom pak hromadźe
pohrjebane. We Turinje cźeŕpjachu we tym ſamym cžaſu Oktavius,
Adventitius a Solutor z teje ſameje legije.

Swjaty Gereon a towaŕſchojo, martrarjo; 10. oktobra. Wojeŕſki wjednik
Gereon běſche ſwojich wojakow, tſi ſta a woſomnacź muži, tež wot
thjebajſkeje legije wotwjedł a pſchińdźe z nimi do Kölna, hdźež buchu
doſcźehnjeni a morjeni.

Swjataj Feliks a Regula, martrarjej; 11. ſeptembra. Feliks běſche wojak
we thebajſkej legii, joho ſotra Regula joho wſchudźom pſchewodźeſche.
Hdyž po morjenju a rozpjerſchenju tuteje legije wſchudźom za ſobuſtawami
tutoho wójſka ſlědźachu, woteńdźeſchtaj Feliks a Regula ze ſłužownikom
Ekſuperantiom do ſchwajcaŕſkich horow a pſchińdźeſchtaj do krajiny
Glarus, kiž běſche tehdom hiſchcźe mało wobydlena. Tam bydlachu hromadźe
we zeḿſkej jamje a dobychu pſchez ſwoje rozwucžowanjo a bóle hiſchcźe
pſchez ſwoje ſwjate žiwjenjo mnohich wobydlerjow za kſcheſcźanſtwo. Wot
tudy pſchecźehnjechu ſo do wokołnoſcźe měſta Züricha a natwarichu ſebi
bydleńcžko pſchi rěcy Limmat a wjedźechu tam kſcheſcźanſke žiwjenjo. Tež
tndy buchu woni ſwětło kſcheſcźanam, kotſiž tam hižon běchu, a pohanam.
Ludźo pſchikhadźachu k nim, zo bychu jich widźeli a ſłyſcheli.

Mjez tym běſche tudomny bohot Decius wot khěžora Makſimiana porucžnoſcź
doſtał, zo dyrbi kſcheſcźanow k pſchibójſkim woporam mocowacź. Hdyž
poſłuſchny bohot kſcheſcźanow pytacź <pb n="296"/>pocža, napominaſche
Feliks ſwojej towaŕſchow, zo byſchtaj ſo k bědźenju a wjeſołomu
wuznawanju pſchihotowałoj. Hdyž buchu wuſlědźeni a pſched bohota
dowjedźeni, wuznachu ſo wjeſele za kſcheſcźanow a towaŕſchow thebajſkeje
legije. Bohot žadaſche, zo bychu pſchiboham woprowali. Hdyž to
njechachu, hrožeſche bohot z cžwělemi. Woni wotmołwichu: „Cźěło je we
twojej mocy, duſcha pak we mocy toho, kotryž je njebjeſa a zemju
ſtworił.“ Bohot daſche jich do dwora dowjeſcź, wuſlěkacź, ſtołpej
pſchiwjazacź a z prutami a železnymi kijemi tak dołho bicź, hacž běchu
cyle rozſchwikani. Na to buchu do jaſtwa dowjedźeni, zo bychu ſebi
bohotowu žadoſcź pſchemyſlili. Woni tam Boha khwalachu a ſo jomu za
wutrate cźeŕpjenja dźakowachu. Po někotrych dnjach dyrbjachu zaſy pſched
bohota. Wón ſlubi jim wodacźo, jeli wopruja. Hdyž to wotpokazachu, buchu
do warjacoho wolija cźiſnjeni a rozeſchkrjeny wołoj a ſmoła na nich
lata. Hdyž jim wſchitko do njezeſchkodźi, buchu z nowa do jaſtwa
ſadźeni. Na druhi dźeṅ ſo jim nowe cžwěle pſchihotowachu. Ale tež koła z
wótrymi nožemi jich njepſchewinychu. Toho dla buchu k ſmjercźi pſchez
mjecž wotſudźeni. Hdyž ducy k ſmjercźi Boha khwalachu, ſłyſchachu wyſche
ſebje njebjeſke hłoſy a doſtachu potom (we lěcźe 303) martraŕſku krónu.

♣c♠) Swjecżi martrarjo we Galliſkich krajinach.

Swjaty Alban, martraŕ; 22. junija. Kſcheſcźanſka wěra běſche zahe tež do
Jendźelſkeje pſchenjeſena. Prěni martraŕ we tutym kraju běſche Alban.
Wón běſche Romjan, ale we britanſkim měſcźe Verulam rodźeny. We ſwojej
młodoſcźi pſchińdźe wón do Roma na wuknjenjo. Dowuknywſchi wědomoſcźe
wrócźi ſo zaſy domoj. Hacž runje hiſchcźe pohan, běſche tola dobrocźiwy
napſchecźo khudym a cźeŕpjacym a ſkhowa junu měſchnika we ſwojim domje,
kotryž běſche pſched pſcheſcźěhanjom cźeknył. Wón ſo dźiwaſche, zo ſo
měſchnik pſchecy modli a cheyſche joho wěru ſpóznacź. Měſchnik joho
rozwucžeſche a jomu wutrobu za Jězuſa zahori. Mjez tym běſche ſo
powjeſcź roznjeſła, zo ſo we Albanowym domje měſchnik khowa. Bohot póſła
wojakow, zo bychu za tym pohladali. Alban běſche wo tym zhonił a
měſchnikej ſwoju draſtu dał, zo mohł cźeknycź. Wón ſam ſo měſchnikowu
draſtu woblecže. Khroble ſtupi wojakam napſchecźo a bu zwja<pb
n="297"/>zany. Bohot ſo jara rozhněwa, hdyž joho ſpózna a rjekny:
„Dokelž ſy hanjerja bohow hoſpodował, dyrbiſch ſo pſchez wopory zaſy
wucžiſcźicź.“

Alban jomu wotmołwi: „Ja ſym kſcheſcźan a to nihdy njecžinju.“

Bohot daſche joho ſurowje bicź a wotſudźi joho k ſmjercźi. Wſchón lud ſo
pſched měſto cźěrjeſche, zo by hiſchcźe njewidźanu wěc wohladał. Na
pucźu dyrbjachu pſchez rěku Wertame. Tam dyrbjachu dołho cžakacź, prjedy
hacž by móſt ſo wuprózdnił. Ale Alban njemóžeſche docžakacź, zo by k
ſmjercźi pſchiſchoł. Toho dla wón k brjohej pſchiſtupi a ſo modleſche.
Rěka ſo rozdźěli, tak zo móžeſche wón a lud ju pſcheńcź. Hdyž na horu
pſchińdźechu, hdźež mějeſche ſo jomu žiwjenjo wzacź, ſo wón poklakny a
pomodli: a z dobom tam žórło wudyri. Hdyž to kat Heraklius widźeſche,
cźiſny wón mjecž wot ſo, padny Albanej k nohomaj, a prajeſche, zo chce z
nim wumrjecź. Za to wuſtupi druhi a wotrubny Albanej hłowu; ale wón bu
wot Boha khoſtany, zo widźenjo zhubi. Wojakej Herakliej bu tež hłowa
wotrubnjena, tak zo bu we ſwojej krewi kſchcźeny. To ſo ſta 286. Wokoło
tyſac pſchihladowarjow ſo tehdom k Jězuſowej wěrje wobrocźichu.
Naſtroženy ſudnik njewěrjeſche ſebi wjacy kſcheſcźanow pſcheſcźěhacź.

Swjaty Julian, martraŕ; 28. auguſta. Julian běſche wojak a
ſwjatoſcźeſche we tutym powołanju ſwoje žiwjenjo. Wón bydleſche pola
wyſchka Ferrucia, kotryž běſche tež kſcheſcźan, ale za martraŕſtwom
žaneje žadoſcźe njemějeſche. Hdyž Kriſpin, bohot Viennſkeje krajiny,
napſchecźo kſcheſcźanam wuſtupowacź pocža, woteńdźe Julius, zo by
kſcheſcźanam pomhał. Tu bu wuſlědźeny a wón dźěſche pytacym wojakam
napſchecźo, prajicy: „Cžas na zemi pſchebywacź mi hižom dołho traje.
Žadam z Jězuſom zjenocźeny bycź.“ Lědma běſche to wurjekł, wotrubnychu
jomu hłowu.

Swjataj Donatian a Rogatian, martrarjej; 24. meje. We Nantes we krajinje
Armorikum, běſche młodźenc Donatian wěru na ſo wzał a prócowaſche ſo
nětko, zo by tež druhich za nju dobył. To radźi ſo jomu tež pola
ſtarſchoho bratra Rogatiana, tola njemóźeſche wón kſchcźeńcu doſtacź,
dokelž tam pſche<pb n="298"/>ſcźěhanjow dla žadyn měſchnik pſchitomny
njeběſche. Za to bu bórzy we ſwojej krewi kſchcźeny. Hdyž Makſimianowy
zaſtojnik do měſta Nantes pſchiſchoł běſche, khwatachu jomu pohanjo na
kſcheſcźanow a woſebje na Donatiana jako na zawjednika mnohich ſkoržicź.
Sudnik daſche Donatiana k ſebi pſchiwjeſcź a rjekny jomu: „Donatiano,
ſym zhonił, zo mócnych bohow njecžeſcźujeſch, kaž ſo ſłuſcha.“

Donatian wotmołwi: „Schtož mi porokujeſch, je wěrno. Ja ſo prócuju, zo
bych tych, kotſiž ſu we błudźe, k cžeſcźenju toho pſchiwjedł, kotromuž
ſamomu modlenjo ſłuſcha.“

Sudnik: „Pſcheſtań wo błaznej wucžbje rycžecź, chceſch-li žiwy woſtacź.“

Donatian: „Schtož mi hrozyſch, ſo tebi ſtanje. Zaſlepjeny wot błudneje
wucžby dźeržiſch cźmu za ſwětło a njewidźiſch we ſwojej cźmi ſwětło
Jězuſoweje ſprawnoſcźe.“

Sudnik póſła Donatiana do jaſtwa a pocža na to Rogatianej leſcźicź a
měnjeſche, zo pſchez cžeſcźenjo kſcheſcźanſkoho Boha ſebi hněw bohow
pſchihotuje. Lubjeſche jomu tež khěžorowu hnadu, hdy by ſo zaſy k ſtarej
wěrje wrócźił. Rogatian jomu wotmołwi: „To ſu błazne rycže. Kak móžemy
tych cžeſcźicź, kotſiž ſu hubjeńſchi dyžli cžłowjekojo.“

Tež joho ſudnik do jaſtwa póſła a poſtaji ſobu, zo budźetaj nazajtra
boham woprowanaj. Rogatian ſo rudźeſche, zo hiſchcźe kſchcźeny njeje.
Donatian Boha proſcheſche: „Knježe Jězu Khryſchcźe, ty bjerjeſch wolu za
ſkutk, hdyž je njemóžno jón dokonjecź. Wot tebje pſchikhadźa wola a
dokonjenjo. Daj, zo by ſo twojomu ſłužownikej Rogatianej kſchcźeńca
pſchez joho wěru narunała.“ A cyłu nóc ſo hromadźe modleſchtaj. Na druhi
dźeń běſche zjawne ſudźenjo pſched ludom. Sudnik jej najprjedy wěry dla
naſwari. Wonaj wotmołwiſchtaj: „Twoja mudroſcź je hubjeńſcha, dyžli
njewědomoſcź a błaznoſcź. Mój mamoj dobre ſpóznacźo. Toho dla ſmoj
hotowaj, Jězuſowoho mjena dla wſchitko cźeŕpjecź, kajkežkuli cžwěle na
naj wumyſlicźe. Mój žiwjenjo njezhubimoj, hdyž ſo tomu podamoj, kotryž
je ſpocžatk žiwjenja a nadobnje naruna, ſchtož za njoho woprujemy.“

Nětko ſudnik z cžwělemi ſpyta, a hdyž běſchtaj na cžwělidło połoženaj a
z hlebijemi pokałanaj, bu jimaj hłowa wotrubana, we lěcźe 287.

<pb n="299"/>

Swjataj Kriſpin a Kriſpinian, martrarjej; 25. oktobra. Wonaj běſchtaj
bratraj a pſchińdźeſchtaj naſrjedź tſecźoho ſtotytka do Gallije, zo
byſchtaj wěru prědowałoj. Wonaj woſtaſchtaj we Soiſſonſu a žiwjeſchtaj
ſo tam ze ſchewcowanjom. Pſchi tutym dźěle mějeſchtaj pſchiležnoſcź, z
ludom wobkhadźecź a jón rozwucžowacź. Tak mnohich pohanow za wěru
dobyſchtaj. Lěta dołho wuſywaſchtaj žohnowanjo. Hdyž Makſimian do
Gallije pſchińdźe, buſchtaj pola njoho wobſkorženaj a jataj. Khěžor jeju
ſurowomu bohotej Riktiej Varej k ſudźenju pſchepoda. Tón daſche jeju
ſchwikacź, palicź a jimaj z hozdźemi nohcźe wottorhacź a jimaj we lěcźe
287 hłowu wotrubacź.

Wonaj ſtaj patronaj ſchewcow a pod jeju zakitom bu Parizu 1645 bratrſtwo
ſchewcow załožene.

Swjaty Kwintin, martraŕ; 31. oktobra. Kwintin běſche rodźeny Romjan;
joho nan Zeno běſche wyſoki zaſtojuik. Zahorjeny za rozſchěrjenjo wěry
wopuſchcźi wón wótcžinu a dźěſche z Lucianom do Gallije, hdźež z
woprědka hromadźe prědowaſchtaj. We Amienſu pak ſo rozdźěliſchtaj a
Kwintin woſta we tutym měſcźe. Stajnje ſo k Bohu wo žohnowanjo ſwojich
prědowanjow modleſche; wſchelake dźiwy a joho krute, ſwjate žiwjenjo
podpjerachu móc joho ſłowa. Hdyž Makſimianowy bohot we belgiſkej Gallii,
Riktius Varus, zhoni, zo ſo ſcźenjo tež we Amiensu rozſchěrja, zamyſli
tutón hidźeŕ kſcheſcźanſtwa, wěru we tamnej wokołnoſcźi zaſy znicžicź.
Toho dla dźěſche tam, daſche Kwintina popadnycź a we rjecźazach do
jaſtwa ſadźicź. Na druhi dźeń wabjeſche joho k wotpadej a po wſchelakich
lubjenjach daſche joho z kijemi pſchebicź a potom zaſy do jaſtwa
dowjeſcź a tam cyle bjez cžłowjeſkeje pomocy woſtajicź. Pſchi dwěmaj
dalſchimaj pſcheſłyſchenjomaj bu na kózlik[2]⁾ ſpinjeny a jomu ſtawy
wuwinjene. K tomu bu z prutami ſchwikany, jomu žehliwa ſmoła a warjacy
wolij na <pb n="300"/>khribjet laty a ſtronje ze ſwěcami palenej. Wot
Boha poſylnjeny wón wſchitko pſchetra.

Na to daſche joho bohot do druhoho měſta wotwjeſcź a tam z nowa
cžwělowacź. Cyłe cźěło bu jomu pſchekałane a železne hozdźe do njoho
zabite. Skóncžnje bu jomu (31. oktobra 287) hłowa wotrubana.

Swjata Fides a jeje towaŕſchojo, martrarjo; 6. oktobra. Fides narodźi ſo
we Agenu we Akwitanii. Wot młodoſcźe wona Jězuſa znajeſche a jomu
ſwěrnje ſłužeſche. Hacž runje rjana a młoda, njedaſche ſo tola wot ſwěta
zaſlepicź, ale pyſcheſche ſo z njewinowatoſcźu a knježniſtwom. Hdyž bě
ſudnik Dacius do Agena pſchiſchoł, daſche wón tež knježnu Fides pſched
ſo pſchiwjeſcź. Wona ſo z kſchižom woznamjeni a ſcźěhowaſche běrcow k
ſudnikej, prajicy: „Knježe Jězu Khryſchcźe, kiž ſwojim pſchecy pomhaſch,
pomhaj nětko ſwojej ſłužownicy; poſylń mje a daj mi hnadu, zo bych
wotmołwjała, kaž ſo ſłuſcha.“

Dacian jara pſchecźelnje rycžeſche a ſo najprjedy za jeje mjenom
wopraſcha. Wona prajeſche: „Ja Fides rěkam a ſo prócuju, zo bych
woprawdźe była, ſchtož moje mjeno praji.“[3]⁾

Dacian: „Kajku wěru maſch?“

Fides: „Wot młodoſcźe ſłužu Jězuſej Khryſtuſej z cyłej ſwojej wutrobu.“

Dacian: „Spomń na ſwoju młodoſcź a rjanoſcź. Daj ſebi radźicź. Woſtaj
tule wěru a wopruj bohowcy Dianje, kotraž je twojoho ſplaha a tebje za
to z hnadami wobohacźi.“

Fides: „Waſchi bohojo a bohowki ſu djabliſka. Kak móžeſch mi radźicź, zo
bych jim woprowała.“

Dacian: „Kak wěriſch ſebi bohow djabliſka mjenowacź? Nětko jim wopruj
abo dyrbiſch cźeŕpjecź a wumrjecź.“

Knježna njemyſleſche na cžwěle, ale na zbóžnoſcź, a we njej ſo wobkrucźi
žadoſcź, za Jězuſa wumrjecź. Toho dla zawoła: „Ja ſym podwolna, wſchitke
cžwěle za ſwojoho Boha cźeŕpjecź; chcu za Jězuſa Khryſtuſa wumrjecź.“

Dacian widźeſche, zo ſu rycže podarmo. Daſche ju na železne łožo
połožicź a z rjecźazami pſchiſpinacź. Pod łožom bu woheń zadźěłany, a
ſłužownikojo hiſchcźe wolij a łój pſchidawachu, <pb n="301"/>zo płomjo
bóle ſapaſche. Pſchihladowarjow napjelni hrózba a někotſi prajachu: „O
bjezbožnoſcź a njeſprawnoſcź! Kak ſmě ſo z knježnu takle cžinicź, kotraž
je njewinowata a ſo jenicžkomu žiwomu Bohu modli?“ Jich wutroby běchu ſo
pſchi tajkej wobſtajnoſcźi kſcheſcźanſkeje knježny wěrnoſcźi Jězuſowej
wotewriłe. Sudnik daſche jich popadnycź a dokelž woprowacź njechachu, bu
jim a Fidźe hłowa wotrubana.

Swjaty Viktor, martraŕ; 21. julija. Hdyž běſche Makſimian thebajſku
legiju rozpjerſchił, pſchińdźe wón do Marſeille, hdźež běſche ſo rjana
kſcheſcźanſka woſada załožiła. Hižon joho pſchikhad napjelni
kſcheſcźanow z bojoſcźu. Stotnik Viktor khodźeſche w nocy po domach, a
napominaſche wěriwych k wobſtajnoſcźi. Na tutych pucźach bu wón
popadnjeny a pſched bohotow Aſteria a Eutychia ſtajeny. Wonaj jomu
rycžeſchtaj, zo by tola błaznoſcź była, po tak cžeſcźownej ſłužbje
wſchitkón dobytk prjecž cźiſnycź dla wumrjetoho cžłowjeka. (Z tym Jězuſa
měnjeſchtaj.) Viktor wotmołwi, zo žanoho dobytka nježada, kotrohož dla
dyrbjał Jězuſej njeſwěrny bycź.

Bohotaj njewěrjeſchtaj ſebi joho wotſudźicź, dokelž běſche wyſoki
zaſtojnik, a póſłaſchtaj joho k khěžorej. Tón jomu najprjedy hrožeſche;
potom daſche jomu rucy a nozy zwjazacź a joho po haſach wlec. Kóždomu
běſche dowolene, na nim ſwoju złóſcź wutſchaſcź. Cyły wobkrawjeny bu
Viktor zaſy k bohotomaj pſchiwjedźeny, kotrajž joho k woporam
wabjeſchtaj. Viktor jimaj wotmołwi: „Ja waſche pſchibohi zacpěju a
wuznawam Jězuſa Khryſtuſa. Cžwělujcźe mje, kaž chcecźe.“ Aſterius daſche
joho na kózlik wupinycź a potom wucžwělowanoho do jaſtwa dowjeſcź. W
nocy pſchińdźe jandźel boži z jaſnym ſwětłom a poſylni joho. Tſjo
wojacy, Alekſander, Longin a Felician to wuhladachu, a k nohomaj jomu
padnywſchi proſchachu, zo chcył ſo nad nimi ſmilicź. Viktor jich z
krótka rozwucži a woni ſo dachu kſchcźicź. Nazajtra to khěžor zhoni a
daſche wſchitkich ſchtyrjoch pſched ſo pſchiwjeſcź. Ducy jich lud
hanjeſche a chcyſche wojakow zaſy wot wěry wotwobrocźicź. Viktor jim
rjekny: „Wy ſcźe wojacy. Wojujcźe njebojaznje a Bóh da wam dobycźo. Wy
Khryſtuſej pſchiſłuſchecźe, woſtańcźe jomu ſwěrni. Na was njezahinita
króna cžaka.“ Woni woſtachu ſwěrni a bu jim hłowa wotrubana. Viktor ſo
rudźeſche, ſo njeje z nimi a proſcheſche <pb n="302"/>Boha, zo chcył
joho we njebjeſkej kraſnoſcźi jim ſtowaŕſchicź. Wón bu z rjemjenjemi a
prutami ſchwikany a do jaſtwa dowjedźeny. Za tſi dny ſtejeſche zaſy
pſched khěžorom. Tam běſche wołtaŕ z pſchibohom pſchihotowany. Viktor
pokopny pſchiboha. Za to jomu khěžor nohu wotrubacź daſche. Potom bu
wulki kamjeń na njoho waleny a wón pſchemjecźeny; potom jomu hłowu
wotrubachu. Cźěła wſchitkich ſchtyrjoch buchu do wody cźiſnjene, ale wot
kſcheſcźanow namakane a pohrjebane.

Swjecźi Vincentius, Orontius, Viktor a Akwilin, martrarjo; 22. januara.
We Gerona we Schpanſkej zapocža ſo pſcheſcźěhanjo we lěcźe 291. Bohot
Rufinus ſpytowaſche wſchitko, zo by kſcheſcźanow wot wěry wotwjedł. Tola
woni radſcho wumrjechu. Tak krej kſcheſcźanow wſchědnje běžeſche.

We tutym cz̀aſu pſchińdźeſchtaj bratraj Vincentius a Orontius do Roda,
blizko pola Gerony we Katalonii, a buſchtaj wot levity Viktora
hoſpodliwje pſchijataj. Junu dźěſchtaj bratraj na blizku horu, ſo
modlicź. Rufin pſchińdźe ſam do Viktorowoho domu, cuznikow pytacź, a
rjekny: „Njeſwěrny, kiž khěžorowym kaznjam ſo ſpjecžujeſch a ſy
ſłužownik toho wot Židow kſchižowanoho: hdźe ſy zawjednikow Vincentia a
Orontia ſkhował? Cžoho dla wotdźeržujeſch lud wot woporow?“

Viktor: „Kotrejuž pytaſch, njejſtaj zawjednikaj, ale pſchecźelej božej a
wěritaj do Jězuſa Khryſtuſa.“

Rufin: „Khryſtuſa ſu Židźa kſchižowali. Cžoho dla ſo naſchim boham
njemodlicźe?“

Viktor: „Waſchi bohojo ſu ludźace dźěło. My wam njemóžemy poſłuchacź.“

Rufin dźěſche nětko na horu pytacź, namaka jej we modlitwje a rjekny:
„Wamaj je znate, zo mam wot khěžora móc, wſchitkich kſcheſcźanow
pſcheſcźěhacź. Napominam waj, zo byſchtaj boham woprowałaj.“ Wonaj
wotmołwiſchtaj: „Naju myſle ſu wobſtajne a budźemoj ſo jeno žiwomu Bohu
modlicź.“

Rufin jej hiſchcźe dale ſpytowaſche, potom daſche jej do doła dowjeſcź a
jimaj hłowu wotrubacź. Viktor ſkhowa jeju cźěle. Hdyž do Rufin zhoni,
powoła joho k ſebi, daſche joho ſchwikacź a we pſchitomnoſcźi joho
ſtarſcheju moricź. Nan chcyſche cźeknycź, ale macź Akwilina joho
dźeržeſche, prajicy: „Stejmoj <pb n="303"/>krucźe we wěrje a wumrjejmoj
za Khryſtuſa.“ Tež wonaj buſchtaj morjenaj.

Swjaty Marcellus, martraŕ; 30. oktobra. Na narodnym dnju khěžora
Makſimiana we lěcźe 298 běchu wulke ſwjatocžnoſcźe a woſebje wulke
wopory. Marcellus, ſtotnik we trajanſkej legii, we Schpanii ſtejacej,
wotpołoži toho dla bróń, zo njetrjebał woporam pſchitomny bycź.
Porucžnik Anaſtafius Fortunat joho za to do jaſtwa ſadźi a po
ſwjatocžnoſcźach pſcheſłyſcheſche. Marcell jomu wotmołwi: „Hdyž wy
khěžorowy ſwjedźeń ſwjecźeſchcźe, ſym wuprajił, zo ſym kſcheſcźan, a wot
nětka njecham nikomu ſłužicź, dyžli Synej božomu.“ Fortunat jomu zjewi,
zo tak khrobły ſkutk zamjelcžecź njeſmě, ale dyrbi to khěžorej zjewicź.
Na to bu Marcell k Agrikolej, zaſtupowacomu bohotej we Tangeru we Africy
póſłany. Pſched nim Marcell wuzna, ſchto je cžinił a bu k ſmjercźi
wotſudźeny. Kaſſian, piſaŕ, njechaſche tele njeſprawne ſudźenjo
napiſacź. Agrikola ſo joho wopraſcha, cžoho dla to njecha. Kaſſian
wotmołwi: „Dokelž je twoje wuſudźenjo njeſprawne.“

Marcellej bu na to (30. oktobra) hłowa wotrubana, Kaſſian pak bu do
jaſtwa ſadźeny a za měſac zaſy pſcheſłyſchany. Tſecźoho decembra bu tež
jomu hłowa wotrubana. Tež Marcellowi ſynojo Klaudius, Lupercius a Viktor
wumrjechu we Schpanii jako martrarjo.

Swjata Devota, knježna martraŕka; 27. januara. Hdyž bě bohot Barbarus
pſcheſcźěhanjow dla na kupu Korſika pſchiſchoł, ſkhowa ſo knježna Devota
pola radnika Eutychia. Tón ſo nad jeje krutej pokutnoſcźu dźiwaſche.
Bohot zhromadźi zaſtojnikow k hoſcźinje, tež Eutychius běſche
pſchitomny. Tu naſpomni něchtó, zo ma Eutychius kſcheſcźanku we domje.
Barbarus ſo joho za tym wopraſcha. Eutychius wotmołwi: „Tule holcu
njemóžach na žane waſchnjo k cžeſcźenju bohow pſchiwjeſcź.“ Barbarus
žadaſche, zo by ju k njomu póſłał, ale Eutychius ſo tomu wobaraſche.
Toho dla bu ſkradźnje z jědom zawdaty. Na to póſła bohot po Devotu a
žadaſche wot njeje woprowanjo. Wona wuſměſchi pſchibohow. Za to bu po
wótrych kamjenjach wlecžena, tak zo ſo jej cyłe cźěło roztorha. Pſchi
tym ſo wona modleſche: „Wſchohomócny Božo, ja ſo tebi dźakuju, zo maſch
mje za doſtojnu, Twojoho mjena dla martraŕſku krónu doſtacź. Wuſłyſch
próſtwy <pb n="304"/>ſwojeje ſłužownicy a wzmi ſwojoho ſłužownika
Eutychia do cžródy ſwojich wuzwolenych, dokelž je moje dla wot
złóſcźiwoho Barbara zkradźu morjeny.“ Hdyź bohot wo tutych ſłowach
zhoni, porucži ju na cžwělidło połožicź. Z dobom pſchi ſpocžatku
cžwělowanja wumrje Devota.

Swjata Verena, knježna; 1. ſeptembra. Knježna Verena běſche we Thebais
we hornim Egipcźe rodźena. Starſchej podaſchtaj ju biſkopej Chiremonej,
zo by ju we wěrnoſcźach wěry rozwucžił a wobkrucźił. Hdyž běſche
wotroſtła, pſchiſłuſcheſche cyła Khryſtuſej a chcyſche ſwjate měſta we
Italii wopytacź. Na tymle pucźu pſchińdźe do Mailanda, hdźež někotre
lěta pſchebywaſche, jatych kſcheſcźanow ze ſwojim zamoženjom a pomocu
podpjeraſche a jim wſchitko bohacźe poſkicźeſche, ſchtož k žiwjenju
trjebachu. Hdyž běſche thebajſka legija ſurowje morjena, woteńdźe wona.
Njedaloko Solothurna namaka ſkalnu jamu a pſchebywaſche we njej někotry
cžas. Nichtó wo njej njewjedźeſche, dyžli pobožna žónſka, kotraž jej
cyrobu ſwěrnje pſchinoſchowaſche. Mjez tym zo z wachowanjom, poſcźenjom
a modlenjom Bohu we wulkej wjeſołoſcźi ſwojoho ducha ſłužeſche, bu wot
pohanow wuſlědźena. Zhoniwſchi, zo je kſcheſcźanka, dowjedźechu ju #
bohotej krajiny. Hdyž na joho porucžnoſcź pſchiboham woprowacź
njechaſche, bu wſchelako krjudźena a do jaſtwa ſadźena. Tu zjewi ſo jej
w nocy jeje pſchiwuzny, martraŕ Mauritius, pod ſchtałtnoſcźu rjanoho
młodźenca pſchewodźany wot wjele zbóžnych wobydlerjow njebjes, a
prajeſche jej: „Njeboj ſo, knježna Khryſtuſowa! ſtaj ſwoju nadźiju na
Knjeza a budź kruteje myſle.“

Tu ſamu nóc bu bohot Hirtakus wot cźežkeje zymicy napadnjeny, ale doſta
na knježniſku modlitwu prjedawſchu ſtrowoſc# zaſy. Za to jej wón ſwobodu
da. Wona woteńdźe do Zurzacha a ſtupi do cyrkwje, hdźež měſchnik bože
ſłužby dźeržeſche. Tu ſo wona modleſche a poda ſo potom k měſchnikej, zo
by ju roz# wucžował a wobkrucźił we tym, ſchtož k zbóžnoſcźi duſche
ſłuži# Ponižna dźowka Khryſtuſowa ſwěrnje poſłuchaſche. Wona wumrje, z
woſobnymi póccźiwoſcźemi wudebjena, a naſtupi pucź d# njebjeſkeje
wotcžiny. Jeje cźěło bu we Zurzachu pohrjebane.

<pb n="305"/>

♣d♠) Swjecżi martrarjo we Samoſacże.

(9. decembra.)

We Samoſacźe, aſiſkim měſcźe pſchi brjozy rěki Eufrata, ſwjecźeſche
khěžor Makſimian ſwjedźenje dla doſtatych dobycźow. Wſchitkim
wobydlerjam bu porucžene, zo dyrbja do templa pſchińcź a Fortunje
(bohowcy zboža) woprowacź. Wſchitko poſłuchaſche rozkazej, jeno ſedmjo
kſcheſcźenjo nic. Hipparch a Filotheus (Bohumił), kotrajž běſchtaj hakle
njedawno wěru pſchijałoj, woſtaſchtaj doma a cžeſcźowaſchtaj Jězuſa.
Pjecźo pſchecźelojo, Jakub, Paragrus, Habidus, Roman a Lolian jej
popołduju wopytachu a namakachu jeju zrudneju pſched kſchižom klecžecź.
Na praſchenjo wotmołwiſchtaj, zo ſo rudźitaj, dokelž ſo cyłe měſto
pſchiboham modli. Po dołhim rozrycžowanju wſchitcy pjecźo wěrjachu a
kſchcźeńcu žadachu, tola wuprajichu tež bojoſcź pſched zakonjom.
Wſchitey buchu pſchez měſchnika Jakuba kſchcźeni. Na tſecźim dnju
ſwjedźenjow ſo khěžor wopraſcha, hacž ſu wſchitcy zaſtojnikojo ſobu
woprowali, a bu jomu wotmołwjene, zo Hipparch a Filothej hižon tſi lěta
k božim ſłužbam pſchiſchłoj njejſtaj. Khěžor póſła po njeju a
nadeńdźechu tam tež tamnych pjecźoch pſchecźelow a měſchnika Jakuba.
Hipparcha a Filotheja wzachu ſobu k khěžorej. Tón jimaj rjekny:
„Zacpějetaj wój bohow tak a njebojitaj ſo mojich kazujow? Njewěſtaj, zo
mam po bohach ja najwjetſchu móc?“

Hipparch jomu wotmołwi: „Na naju duſchi tola žaneje mocy nimaſch, dokelž
ſy cžłowjek kaž mój.“

Khěžor rjekny: „Hdyž ſym ja cžłowjek kaž wój, cžoho dla dha bohow
zacpějetaj?“

Hipparch: „Twoji bohojo ſu wot cžłowjekow wudźěłani. Ja ſo za tebje
hańbuju, dokelž drjewo a kamjenje bohow mjenujeſch.“

Khěžor daſche jomu poł ſta razow ze ſchwikadłami dacź, kotrež mějachu na
kóncu wołojane kulki. Potom daſche joho do jaſtwa tyknycź.

Po nim bu Filothej pſchiwjedźeny a khěžor kazaſche jomu wóruch
woprowacź; za to chcyſche joho k wulkej cžeſcźi pozběhnycź. Ale Filothej
jomu wotmołwi: „Cžeſcź wot tebje je za mnje hańba.“

Khěžor: „Hdyž je cžeſcź wote mnje za tebje hańba, ſchto budźe tebi moje
pohanjenjo?“

Filothej: „Pohanjenjo Jězuſa dla je mi najwjetſcha cžeſcź.“

Na to rozpowjedowaſche khěžorej ſtworjenjo ſwěta. Khěžor <pb
n="306"/>měnjeſche: „Je widźecź, zo ſy wucženy. Toho dla chcu tebje z
cžwělu pſcheminycź, dokelž drje tak ſkoro k rozomej pſchińdźeſch.“ A wón
daſche joho zwjazanoho do jaſtwa dowjeſcź.

Nětko bu po tamnych pjecźoch póſłane a woni pſched khěžora ſtajeni.
Wſchitcy běchu hiſchcźe młodźi. Khěžor jim prajeſche: „Zda ſo, zo ſtaj
tamnaj ſtaraj žiwjenja ſytaj a chcetaj ze ſwěta; a tola budźetaj po
mojej woli cžinicź; cźim bóle wy, kotſiž ſcźe hiſchcźe młodźi.“

Woni jomu wotmołwichu: „My wěrimy do Boha a do joho Syna, kotryž je na
ſwět pſchiſchoł a kſchižowany był, zo by nas k wěrnoſcźi a k žiwjenju
pſchiwjedł. Toho dla Hipparch a Filothej twoju wolu cžinicź njebudźetaj.
My noſymy Jězuſowe cźěło a krej we ſebi a naſche cźěła ſu pſchez njoho
ſwjatoſcźene. Pſchiboham njemóžemy woprowacź.“

Khěžor ſpomni na jich młodoſcź a hrožeſche jim z kſchižom. Woni
wotmołwichu: „Tež naſch wucžeŕ je wumrjeł, ale na tſecźi dźeń zaſy
ſtanył, a potom do njebjes ſpěł. Tam ſedźi na prawicy toho, kotryž je
joho póſłał. Jeruzalem, kiž joho kſchižowaſche, je wón zapuſcźił a
ſwojich kſchižowarjow rozpjerſchił. Joho kraleſtwo traje pſchez wſchitke
cžaſy.“

To běſche khěžorej wjele prajene. Daſche jich z cźežkimi rjecźazami
zeſpinacź a kóždoho do woſebitoho jaſtwa ſadźicź. Někotre dny buchu cyle
bjez jědźe a picźa woſtajeni. Po ſkóncženju ſwjatocžnoſcźow zapocža ſo
ſudźenjo. Wſchitcy buchu pſched Makſimiana ſtajeni a wón ſo jich
wopraſcha, hacž nětko woprowacź chcedźa? Woni wotmołwichu: „Ty ſy kaž
twoji bohojo, kiž maja wuſchi a njeſłyſcha. My ſmy tebi hižon prajili,
zo nas nicžo wot luboſcźe Jězuſoweje dźèlicź njezamoži.“

Khěžor daſche jich ſtołpej pſchiwjazacź a kóždomu dwacycźi razow na
khribjet dacź. Zaſy buchu do jaſtwa wjedźeni, hdźež dyrbjachu wjele
hłodu tradacź. Nichtó njeſmědźeſche jich wopytacź. Hdyž buchu za dwaj
měſacaj zaſy k khěžorej wjedźeni, běchu jako bychu z rowa pſchiſchli.
Khěžor jim zaſy lubjeſche, jeli bychu woprowali. Woni prajachu, zo
njewotſtupja wot pucźa, kotryž je Khryſtus pokazał. Khěžor rjekny
rozzłobjeny: „Złóſtnikojo, wy chcecźe wumrjecź. Waſcha žadoſcź njech ſo
ſtanje. Potom tola bohow wjacy hanicź njebudźecźe. Wy budźecźe
kſchižowani.“ Hdyž to ſłyſchachu, zwjeſelichu ſo jara a prajachu mjez
ſobu: „My njejſmy doſtojni, kaž naſch knjez na kſchižu wumrjecź.“
Filothej jim rjekny: „Njerycžcźe, bratſja, zo nas njebychu dlěje <pb
n="307"/>wot pucźa k wěcžnomu žiwjenju wotdźeržowali. Proſchcźe, ſo
ſkerje k Bohu pſchińdźemy.“

Hdyž buchu k ſmjercźi wjedźeni, pſchewodźeſche jich wulka mnohoſcź ludu
płakajo. Někotſi zaſtojnikojo proſchachu wo wotſtorcženjo, dokelž maja
ſo z Hipparchom a Filothejom hiſchcźe zaſtojnſtwa dla rozrycžecź a
dokelž mataj prawo, ſwoju poſleduju wolu zeſtajecź. Khěžor dowoli
wotſtorcženjo. Cźile zaſtojnikojo pſchiſtupichu nětko a proſchachu wo
zaſtupnu próſtwu pſched Bohom, zo by wón na nich a na měſto ſwoje
žohnowanjo wulinył. Martrarjo hiſchcźe k ludej rycžachu: „My proſymy
trojjednoho Boha, zo by tele měſto z pſchibójſtwa wuwjedł a do njoho
prawu wěru zaſchcźěpił. Njech joho měſchnikojo we mnohoſcźi
pſchikhadźeja a cyrkwje Khryſtuſowe njech ſo twarja.“

Hdyž khěžor tele jich rycže zhoni, naſwari wón wyſchnoſcźe, cžoho dla ſu
to dowolili. Na to daſche wón ſydom kſchižow ſtajicź, woheń zadźěłacź a
wolij waricź. Potom rjekny Hipparchej: „Smil ſo nad ſwojej ſtarobu.
Njebudź ſam ſwój njepſchecźel.“ Hipparch, kiž mějeſche plěchatu hłowu,
połoži ruku na hłowu, prajicy: „Runje kaž włoſy wjacy na mojej hłowje
njenaroſcźeja, tak ja na twoje rycže njekedźbuju.“

Khěžor daſche jomu kózlacu kožu z hozdźemi na hłowu pſchibicź a rjekny:
„Hlej, nětko ſu włoſy na twojej hłowje. Chceſch nětko woprowacź?“ Ale
hižon Hipparch mrějeſche.

Khěžor rjekny druhim: „Woprujcźe tola wy, zo njetrjebali takle
wumrjecź.“ Woni wotmołwichu: „My Boha proſymy, zo bychmy tohole
ſchědźiwca ſkoro doſcźahnyli a z nim krónowani byli.“

Khěžor: „Njehańbujecźe dha ſo, na kſchižu wiſacź?“

Woni: „Ty ſam maſch ſo hańbowacź.“

Nětko buchu na kſchiž powiſnjeni, a woſtachu tam žiwi hacž na druhi
dźeń. Filothejej, Paragrej a Habidej buchu hozdźe do hłowy bite. Jakub,
Roman a Lolian buchu z mjecžom rubani, hacž jim hłowa wotlecźa. Jich
cźěła mějachu ſo do Eufrata zmjetacź, ale kſcheſcźan Baßus je katam
wotkupi a z pſchiſłuſchnymi cžeſcźemi pohrjeba. Jich ſmjertne lěto je
297.

<pb n="308"/>

60.

Dźeſate wulke pſcheſcźěhanjo pod Diokletianom 303 a 304.

Podkhěžor Galerius běſche Diokletiana dołho doſcź, ale podarmo, na
kſcheſcźanow ſchcźuwał. Diokletian ſo pſcheſcźěhanju pſchecźiwjeſche,
dokelž ſo njeměrow bojeſche. Hdyž Diokletian we Antiochii po pohanſkim
waſchnju pſchichod z cžrjewow woprowanych zwěrjatow wěſchcźicź daſche,
njenamakachu wěſchcźerjo žane wotmołwjenjo a prajachu: „Njeſwjecźi (t.
j. kſcheſcźenjo) ſu pódla a móla bože ſłuz̀by.“ Dokelž to Diokletiana
njedohnu, daſche Galerius Diokletianowy hród we Nikomedii dwójcy
zapalicź a potom kſcheſcźanow jako zapalerjow wobſkoržicź, kotſiž ſu
khěžora pſchez njón moricź chcyli. Diokletian tomu wěrjeſche a Galerius
běſche dobył. Bórzy wuńdźe kaznja, zo dyrbja ſo wſchitke kſcheſcźanſke
cyrkwje ſpowalecź a ſwjate knihi ſpalicź. Tſi a dwacytoho małoho róžka
303 ſta ſo we Nikomedii zapocžatk tutoho kóncowanja. Bórzy na to bu
wſchitkim, kotſiž mějachu krajne zaſtojnſtwo, wozjewjene, zo za
bjezcžeſtnych płacźa, jeli pſchi kſcheſcźanſtwje zwoſtanjeja.
Kſcheſcźanſcy ſłužowni dyrbjachu ſwobodnoſcź zhubicź. Dalſcha kaznja
porucžeſche, zo dyrbja ſo prědkſtejerjo woſadow do putow zeſpinacź a na
wſchitke waſchnjo k woporam mocowacź. Skóncžnje bu tale kaznja na
wſchitkich kſcheſcźanow rozſchěrjena. Surowe kóncowanjo na to naſta a
buchu kſcheſcźenjo po tyſacach morjeni, a k tomu cyle nowe cžwěle
wumyſlene. Dwě lěcźe trajeſche tale pſcheſcźèha z njepſchetorhnjenej
ſurowoſcźu a rozſchěrjeſche ſo po wſchitkich krajach, dokelž bohotojo
cžeſcź a wužitk z pſcheſcźěhanja pytachu. Ale pſcheſcźěharja doſcźahny
bože khoſtanjo. Diokletian woteda 1. meje 305 ſwoje knježeŕſtwo a běſche
na ſwojim hrodźe we Salunje we Dalmatii žiwy, zacpěty wot luda. Tam ſo w
lěcźe 313 ſam z jědom zawda.

<pb n="309"/>

♣a♠) Swjecżi martrarjo we Nikomedii.

Swjaty Gorgonius a joho towaŕſchojo, 9. ſeptembra. Diokletianowi
komornikojo Gorgonius, Dorotheus, Pětr a někotſi druzy běchu
kſcheſcźanſku wěru na ſo wzali a rozſchěrjachu ju na khěžorowym dworje,
tak zo ſo tež khěžorowa žona Priſka a joho dźowka Valeria k wěrje do
Jězuſa wobrocźiſchtej. Runje tejele horliwoſcźe dla ſo jim ſmjercź
pſchihotowaſche.

Hdyž bě Diokletianowa pſcheſcźěhanſka porucžnoſcź wuſchła, rozdrje ju
kſcheſcźanſki zaſtojnik Jan zjawnje, ale bu pſcheradźeny, na cžwělidło
wupſcheſtrjeny, pomału praženy a ſpaleny. Hdyž to khěžorowi komornikojo
widźachu, rjekny Gorgonius khěžorej: „Khèžorje, ſchto khoſtaſch joho
ſamoho, hdyž joho wotſudźenjo tež nam płacźi? My mamy z nim jenajku wěru
a jenajku wolu.“ Hdyž khěżor ſłyſcheſche, zo ſu cźile joho ſłužownicy
kſcheſcźenjo, žadaſche wón wot nich wopory. Wón naſpomni jim wopokazane
dobroty a porokowaſche jim njedźak a njeſwěru. Dorotheus jomu wotmołwi:
„Moja ſwěra njeje ženje khabłała; tu mi wěra porucža. Njebych
Khryſtuſowy ſłužownik był, njechałli khěžorej ſwěrny bycź. Pſchibohow
cžeſcźicź, zakazuje moja wěra. Radſcho ſwoje žiwjenjo wopruju, hacž zo
bych tajku złóſcź wobeſchoł.“

Prěni bu Pětr cžwělowany. Wón bu nahi powiſnjeny a po cyłym cźěle
ſchwikany, tak zo bu jomu mjaſo wot koſcźi wotbite. Hdyž tola woprowacź
njechaſche, bu jomu ſelene kiſało do ranow late. Potom bu na róžeń
połoženy a wumrje we wulkich boloſcźach. Runje tak buchu Dorotheus,
Gorgonius, Indus, Migdonius a někotſi druzy cžwělowani a ſkóncžnje
wobwjeſcheni. Jich cźěła kſcheſcźenjo cžeſcźownje pohrjebachu,
Diokletian pak daſche je wuhrjebacź a do morja zmjetacź.

Swjaty Jurij, martraŕ; 23. hapryla. Jurij běſche z woſobneje ſwójby we
Kappadocii a pſcheſydli ſo po ſmjercźi ſwojoho nana z macźerju do
Paleſtiny, dokelž mějeſche wona tam wobſedźenſtwa. Wón zaſtupi do wójſka
a bu wot Diokletiana we wulkej cžeſcźi dźeržany. Hdyž khěžor
kſcheſcźanow pſcheſcźěhacź pocža, złoži Jurij ſwoju ſłužbu a
wobcźežowaſche ſo pola khěžora na ſurowoſcź joho porucženjow. Za to bu
do jaſtwa ſadźeny a po wſchelakich cžwělach jomu pſched měſtom Nikomedia
hłowa wotrubana. Wón ſo woſebje jako patron wojakow cžeſcźuje.

<pb n="310"/>

Swjaty Anthimus, biſkop a martraŕ, 27. hapryla. Anthimus běſche biſkop
we Nikomedii a wotdźeržowaſche ſwojich wěriwych pſchez napominanja wot
pſchibójſkich woporow. Hdyž to khěžor zhoni, daſche joho pſched ſo
pſchiwjeſcź a hrožeſche jomu. Ale Anthimus wotmołwi: „Sy widźał, kak
zwólnje ſu moji wucžomcojo we ſwojej młodoſcźi za wěru wumrjeli. Móliſch
ſo, hdyž měniſch, zo mje ſtaroho z hrožcnjom naſtrožiſch. Cžwěluj moje
ſtare ſtawy kaž chceſch. Duſchi ſchkodźecź njemóžeſch.“ Khěžor daſche
joho bicź, ze žehliwym železom palicź a pomału pražicź. Potom bu
Anthimus z rjecźazami zeſpinany a do jaſtwa ſadźeny. Tu wón pſchez ſwoje
prědowanja mnohich wobrocźi. Dźeń 27. hapryla 303 bu jomu hłowa
wotrubana.

Swjaty Pantaleon, lèkaŕ a martraŕ, 27. julija. Pantaleon bèſche we
bythinſkim měſcźe Nikomedii rodźeny. Joho ſtarſchej běſchtaj za wěru
jara zahorjenaj: nam Euſtorgius za pohanſku, macź Eubula za
kſcheſcźanſku. Wona ſo wo kſcheſcźanſke kubłanjo ſyna ſtaraſche, ale
wumrje zahe. Po nanowej woli wuknjeſche wón lěkaŕſtwo a pſchińdźe potom
na khěźorowy dwór. Tudy poduſy pohanſke towaŕſtwo ſymjeſchka
kſcheſcźanſtwa, kotrež běſche macźeŕ do joho młodeje wutroby zaſyła.
Zahorjeny měſchnik Hermolaus doby joho pſchez rozwucženja zaſy za
kſcheſcźanſtwo a Pantaleon dóſta ſwjatu kſchcźeńcu. Nětko běſche hakle
zbožo namakał, a toho dla joho rudźeſche a jomu ſtaroſcź cžinjeſche, zo
je nan hiſchcźe pohan. Ze ſynowſkej luboſcźu jomu dołho rycžeſche, tak
zo ſo tež nanowa wutroba rozmjechcži a wón ſwjatu kſchcźeńcu doſta.
Pantaleon lěkowaſche cźěła z božej pomocu a wužiwaſche kóždu
pſchiležnoſcź, Jězuſowe mjeno mjez pohanami rozſchěrjecź. Za to bu jako
zacpějeŕ bohow wobſkorženy a cžwělowany. Schtomej pſchiwjazany bu ze
žehliwymi železami paleny. Wſchitke cžwěle wón ze ſcźeŕpnej myſlu
njeſeſche. Potom bu jomu hłowa wotrubana. Z nim eźeŕpjeſchtaj
kſcheſcźanaj Hermippus a Hermokrates. Pantaleou ſo ze ſwjatym Lukaſchom
cžeſcźuje jako patron lěkarjow.

Swjatej Cyprina a Juſtina, martraŕey; 26. ſeptembra. Juſtina, woſobna a
rjana dźowka pſchibójſkoho popa Eduſia we piſidiſkej Autiochii, mèjeſche
pſchiležnoſcź, prèdowanja blizko by<pb n="311"/>dlacoho diakona Prelia
pſchez wokno ſłyſchecź, a kſcheſcźanſtwo ſpóznacź. Žadoſcź za hłubſchim
ſpóznacźom wjedźeſche ju k njomu a bórzy ſpózna wona nicžomnoſcź
pſchibójſtwa a bu kſchcźena. Rady chcyſche wona nětko ſwojej ſtarſchej
za wěru dobycź, ale jeje prócowanjo zdaſche ſo podarmo bycź. Pſchez
nócne widźenjo napominany, dźěſche jeje nan k biſkopej Optatej, wot
kotrohož wón a joho mandźelſka kſchcźeńcu doſtaſchtaj. Swojeje
horliwoſcźe dla bu Eduſius za měſchnika wuſwjecźeny a wumrje za połdra
lěta we nutrnej žadoſcźi za njebjeſkim kraleſtwom. Wot tutoho cžaſa ſem
ſo knježna Juſtina Jězuſej zalubi, ale z toho naſta jej ſyła
wobcźežnoſcźow a pſchecźiwnoſcźow, kotrež jeje knježniſtwo hiſchcźe bóle
debja.

Pohanſki młodźene Agladius žadaſche Juſtinu za ſwoju, ale bu wot njeje
wotpokazany a wſchitka joho próca wo nju běſche podarmo. Toho dla wza
ſebi wón na pomoc kuzłarja Cypriana, kotryž chcyſche z pomocu złoho
ducha knježnu na joho ſtronu doſtacź. Juſtina pak ſo na boži zakit
ſpuſchcźeſche, wobrónjeſche ſo z poſcźenjom, modlitwu a kedźbnoſcźu a
wotehna ze znamjenjom ſwjatoho kſchiža helſkoho njepſchecźela. Hdyž
běſche Cyprian pſchez wyſchſchu móc pſchewinjeny, ſpózna wón ſłaboſcź
złych duchow a wotrjekny ſo jich ſłužby. Spominanjo na wobeńdźene
bjezbóžnoſcźe pſchiwjedźe joho do hłubokeje tyſchnoſcźe. We tutej nuzy
pſchińdźe wón k měſchnikej Euſebiej a zjewi jomu ſwoju cyłu wutrobu.
Pſchez to hižon bu jomu lóže. Euſebius wza joho pſchichodnu njedźelu
ſobu do kſcheſcźanſkeje zhromadźizny. Pohlad na pobožnu woſadu hnu
Cyprianowu wutrobu a cžłowjekojo zdachu ſo jomu runja jandźelam bycź,
kiž ſwjaty wopor cžeſcźuja. Lud ſo dźiwaſche, hdyž tutoho zlě wuwołanoho
Cypriana we ſwojim towaŕſtwje widźeſche a ſam biſkop Anthimus jomu
prawje njewěrjeſche. Hakle, hdyž běſche wſchitke ſwoje kuzłaŕſke a
pſchibójſke knihi ſpalił a ſwoje zamoženjo khudym rozdźělił, bu do
licžby „katechumenow“ pſchijaty. Po doſahacym rozwucženju bu kſchcźeny,
kaž tež Agladius, kotrohož běſche wón k wěrje pſchiwjedł. Pſchez tele
wobrocźenjo hnuta, daſche ſebi Juſtina włoſy wottſihacź a rozdźěli ſwoje
zamoženjo khudym, na znamjo, zo ſwěta ſo wotrjeknywſchi ſwoje
knježniſtwo Bohu wopruje.

Cyprian bu bórzy wuběrny kſcheſcźan a we ponižnoſcźi žadaſche najnižſchu
cyrkwinſku ſłužbu a bu oſtiarius (wrótnik) domu božoho. Po dlěſchim
cžaſu bu za měſchnika wuſwjecźeny a po <pb n="312"/>Anthimowej ſmjercźi
za biſkopa wuzwoleny. Bórzy po zapocžatku Diokletianowych pſcheſcźěhow
bu Cyprian zajaty a pſched feniciſkoho bohota we Tyrus wjedźeny. We tym
ſamym cžaſu bu we Damaſku knježna Juſtina popadnjena a pſched tym ſamym
bohotom ſchwikana. Cyprian bu ze železnymi kłakami torhany. Na to
buſchtaj wobaj do Nikomedije wotwjedźenaj, hdźež Diokletian
pſchebywaſche. Khěžor daſche jimaj hłowu wotrubacź. Z nimaj wumrje tež
kſcheſcźan Theognit. Jich powoſtanki buchu wot někotrych wěriwych do
Roma pſchenjeſene.

♣b♠) Swjecżi martrarjo ze wſchelakich měſtow Małeje Aſije.

Swjaty Theodot, martraŕ; 18. meje. Theodot běſche we galatiſkim měſcźe
Ancyra měſchcźan a žiwjeſche ſo z korcžmaŕſtwom. Wón běſche ſo pohan
narodźił, ale we młodoſcźi běſche joho bohabojazna knježna Tekuſa za
wěru dobyła. Toho dla bu wot ſwojeju ſtarſcheju zaſtorcženy, ale Bóh
joho njewopuſchcźi. Po ſwojim woženjenju załoži Theodot korcžmu a
pſchedawaſche wino. Joho powołanjo běſche ſtraſchne, ale wón wjedźeſche
je k dobytkej za duſchu wužicź. Wón wopokazowaſche khudym dobroty,
hrěſchnikow wobrocźeſche k pokucźe a někotrych wěriwych běſche k
pſchecźeŕpjenju martraŕſkeje ſmjercźe zbudźował. Na wſchitke waſchnjo
ſebi pokłady za njebjeſa pſchihotowaſche. Toho dla ſo wón ſwoje dla
njeſtroži, hdyž ſo we lěcźe 303 tež we joho wokołnoſcźi. pſcheſcźěhanja
zapocžachu. Bohot Theokten, ſurowy cžłowjek, ſo njemało zwjeſeli, hdyž
běſche khěžorowy rozkaz napſchecźo kſcheſcźanam wuſchoł. Kſcheſcźenjo z
wjetſcha do puſcźinow a na hory rozcźěkachu a pohanjo zebrachu, ſchtož
běchu kſcheſcźenjo wopuſchcźili a dowolichu ſebi wſchitku złóſcź. Hdyž
koho popadnychu, mějeſche wuzwolicź ſmjercź abo wěryzaprěcźo. Same
dźěcźi buchu pſcheſcźěhane, za to, zo ſu wot kſcheſcźanſkich ſtarſchich.
Theodot podpjeraſche jatych, pohrjebaſche morwych, hacž runje běſche na
to ſmjercź wuſtajena. Zo by ſo kſcheſcźanam cyroba zwohidźiła, bu
wſchitko, ſchtož bu na wiki pſchinjeſene, najprjedy pſchez popow
pſchiboham woprowane. Tak mějachu kſcheſcźenjo wuzwolicź: z hłodom
wumrjecź abo ſo na pſchibójſtwje wobdźělicź. We tutych wuzkoſcźach
bèſche Theodot wucźek pſcheſcźěhanych a tyſchenych kſcheſcźanow. Joho
korcžma <pb n="313"/>bèſche kóždomu wotewrjena a tež najkhudſchi doſta
cyrobu, kotraž njeběſche pſchez pſchibójſke wobrjady wonjecžeſcźena. We
joho korcžmje ſo kſcheſcźenjo tež k božim ſłužbam ſkhadźowachu. Wſchitko
to njeběſche pohanam napadne, dokelž běſche joho dom korcžma. Tola
Theodot hiſchcźe zjawniſcho wuſtupewaſche. Wón khodźeſche do jaſtwow, zo
by tam tróſchtował, napominał, wokſchewjał. Powoſtanki ſwjatych
martrarjow wón ſwěru hromadźeſche.

Mjez tym běſche bohot Tekuſu a ſchěſcź kuježnow (Alekſandru, Klaudiu,
Eufraſiu, Matronu, Julitu a Facinu) popadnycź dał, kotrež běchu lěta
dołho z njej žiwe. Wón daſche je ſchwikacź a połnahe, z wěncami wobwite
po měſcźe wozycź, jako bychu wone ſłužownicy bohowkow byłe. Skóncžnje
buchu wſchitke we hacźe zatepjene. Theodot myſleſche na to, kak mohł
jich cźěła doſtacź. Hat běſche z kedźbowarjemi wobſtajeny. Na druhu nóc
naſta zatraſchne njewjedro, tak zo ſo kedźbowarjo rozlězechu. Tehdom ſo
Theodot a někotſi kſcheſcźenjo ze ſkotom hatej pſchibližichu,
zhromadźichu a wotnjeſechu cźěła a zahrjebachu je we blizkej cyrkwi. Ale
nazajtra ſo po měſcźe powjeſcź roznjeſe, zo ſu cźěła knježnow
wotnjeſene. Hdźež pohanjo kſcheſcźana nadeńdźechu, ſo joho praſchachu a
chcychu z cžwělemi wotmołwjenjo wumocowacź, ſchtó je cźěła wzał.
Kſcheſcźan Polychromius wuzna, wot koho a hdźe ſu pohrjebane.

Theodot tule pſcheradu bórzy zhoni a wjedźeſche, zo ma ſo nětko na
ſmjercź pſchihotowacź. Wón rjekny kſcheſcźanam božemje a žadaſche wot
nich, zo bychu ſo za njoho modlili. Wón ſam ſo dołho k Bohu modleſche.
Swoje cyłe cźěło z kſchižom woznamjeniwſchi dźěſche bjez bojoſcźe pſched
bohota, hdźež pſchibójſke popowki na njoho ſkoržachu. Cžwělidła běchu
hižon rozeſtajane, ale wón ſo jich njeſtroži. Bohot Theokten jomu
lubjeſche, zo żana cžwěla na njoho njepſchińdźe, ale wón woſobnu ſłuz̀bu
a khěžorowu hnadu doſtanje, jelizo ſo kſchižowanoho Jězuſa wotrjeknje.
Theodot hanjeſche pſchibohow a khwaleſche ſebi Jězuſa Khryſtuſa.
Pohanſcy pſchipoſłucharjo ſo roznjemdrichu a žadachu joho khoſtanjo.
Theodot bu na cžwělidło połoženy a lud pomhaſche dracžam we krawnym
dźěle. Do ranow bu jomu kiſało late a cźěło ze ſwěcami palene. Theodot
wſchitko ſcźeŕpnje njeſeſche; pſchetož joho duſcha běſche we knjezu
wobkrucźena. Stajnje wón Khryſtuſa wuznawaſche. Bohot daſche joho na to
do hłowy hicź, ale Theodot jomu rjekny: „Daj mi jazyk wotrězacź! Bóh
ſwojich tež bjez jich rycže ſłyſchi.“

<pb n="314"/>

Theodot bu zaſy do jaſtwa wjedźeny. Ducy wón ſwoje rany pokazowaſche,
prajicy: „Hlejcźe na mni ſpodźiwnu móe Khryſtuſowu, kotryž je mje k
pſchenjeſenju tajkich cžwělow poſylnjał. Tajke wopory jomu pſchinjeſcź
ſo pſchiſłuſcha, hdyž je wón prjedy za kóždoho wjetſche cźeŕpjeł.“ Za
pjecź dnjow bu Theodot znowa k bohotej wjedźeny. Zaſy chcyſche joho
bohot k zaprěcźu wěry narycžecź prajo: „Dotalne cžwěle ſu ſcźin
pſchecźiwo tomu, ſchtož na tebje cžaka, jelizo ſo k boham njemodliſch.“
Theodot bohotej wotmołwi: „Ty nicžo njewumyſliſch, ſchtož by było
ſylniſche, dyžli móc mojoho knjeza Jězuſa Khryſtuſa.“

Cžwělowanjo ſo znowa a ſurowiſcho zapocža. Stare rany buchu rozedrjene a
cźěło po žehliwych cžropach walane. Potom bu na cžwělidło połoženy a k
ſmjercźi wotſudźeny.

Na měſtno ſmjercźe pſchiſchedſchi ſo Theodot wótſe modleſche: „Knježe
Jězu Khryſchcźe! ſtworicźerjo njebjes a zemje! ty njewopuſchcźiſch tych,
kotſiž ſo tebi nadźijeja. Ja ſo tebi dźakuju, zo ſym pſchez tebje
ſobuſtaw twojoho kraleſtwa a zo ſy mi pomhał djaboła pſchewinycź. Daj
ſwojim ſłužownikam měr a njech ſo njemdrjenjo twojich njepſchecźelow na
mni rozłama. Daj ſwojej cyrkwi pokoj a wumož ju z mocy jeje
pſcheſcźěharjow.“ Kſcheſcźanam wón rjekny: „Njepłakajcźe, nježarujcźe,
bratſja! ale khwalcźe naſchoho Knjeza Jėzuſa Khryſtuſa, kotryž je mi
pomhał, zo ſwój pucź wobzamknu a njepſchecźela pſchewinu. We njebjeſach
budu za was proſycź.“ Na to bu jomu hłowa wotrubnjena. Měſchnik Frontos
w nocy joho cźěło wotnjeſe a kſcheſcźanſcy pohrjeba.

Swjaty Fokas, martraŕ; 5. meje. Bohabojazny kſcheſcźan Fokas bydleſche
pſched měſtom Sinope a žiwjeſche ſo wot zahrody, kotruž wobdźěłaſche.
Schtož móžeſche wot ſwojeje zaſłužby wuzbytkowacź, nałožeſche na
jałmožny za khudych a hoſpodowanjo cuzownikow. Swoje dźěło
ſwjatoſcźeſche pſchez modlitwu. Hdyž běſche lěta dołho Bohu ſwěrnje
ſłužił, bu martraŕſtwa doſtojnjeny. We pſcheſcźěhanju bu jako kſcheſcźan
wobſkorženy. Hordy bohot njechaſche z nizkim cžłowjekom wulke wěcy
cžinicź, ale porucži katam, zo dyrbja joho moricź, hdźežkuli joho
nadeńdu. Cźi joho pytachu a zaſtupichu do joho domu, a Fokas jich k ſebi
wza. Pſchi jědźi jomu zjewichu, zo Fokaſa pytaja. Fokas jim wotmołwi, zo
joho znaje a jim jutſe pokaza. Toho dla woſtachu pola njoho pſchez nóc.
Hdyž běchu ſo k měrej podali, <pb n="315"/>pſchihotowa ſebi Fokas ſam
ſwój row a modleſche ſo cyłu nóc, zo by ſo na wumrjecźo pſchihotował.
Rano zjewi jim, zo wón ſam je Fokas. Naſtroženi katojo njechachu jomu
nicžo cžinicź, ale wón jim rjekny, zo ſo ſmjercźe njeboji. Tak dha jomu
hłowu wotrubnychu a zahrjebachu joho do pſchihotowanoho rowa. Na joho
rowje bu pozdźiſcho cyrkej na twarjena.

Swjata Julita, wudowa, martraŕka; 30. julija. Diokletianowe wukazy běchu
kſcheſcźanam wſchitke prawo pſched wyſchnoſcźu wotewzałe. To nazhoni tež
kſcheſcźanſka wudowa Julita we kappadoeiſkej Ceſareji. Woſobny ſuſod wza
jej z nahramnoſcźe kruch jeje ležownoſcźe a myſleſche na to, po kruchach
wſchitko do ſwojeje mocy pſchinjeſcź. Wudowa pytaſche pomoc pola
ceſarejſkeje wyſchnoſcźe. Hdyž bu paduch pſched wyſchnoſcź žadany, ſo
wón njezamołwjeſche, ale rjekny, zo Julita jako kſcheſcźanka žanoho
prawa k ſkorženju nima; chce-li ſkóržbu wjeſcź, dyrbi prjedy boham
woprowacż. Tajka wurycž běſche ſudnikej witana. Wón póſła po wuhlo a
wóruch a porucži jej, zo by boham woprowała, chce-li zaſy pod zakoń
ſłuſchecź. Julita dołho njemyſleſche, ale rjekny: „Radſcho njech ſo
zhubja moje kubła, njech zańdźe moje žiwjenjo, njech ſo moje cžěło na
kruchi roztorha, hacž zo by nèkajke bjezbóžne ſłowo napſchecźo mojomu
ſtworicźerjej a Bohu z mojoho horta wuſchło.“ Tajke wutrobite
wotmołwjenjo njeběſche ſudnik wocžakował. Cžim bóle wón Julicźe
pſchirycžowaſche, cźim krucźiſcho wona wotmołwjeſche: „Ja ſym knjezowa
ſłužownica.“ Sudnik pſchiſudźi jeje kubła paduſchnomu ſuſodej, ju pak
wotſudźi k ſmjercźi pſchez woheń. Wjeſele ſłyſcheſche wona wuſudźenjo,
wjeſelſcho k ſmjercźi khwataſche. Pſchewodźace z̀ónſke wona napominaſche,
zo ſo njedyrbja wěry dla žaneje prócy a wobcźežnoſcźe bojecź a zo žónſka
ſłaboſcź njepłacźi za wurycž. „My ſmy tajke ſtworjenja bože a po tej
ſamej podobnoſcźi božej ſtworjene, kaž mužojo. Žónſka je, runje kaž
mužſki, wot ſtworicźerja k ſwjatoſcźi powołana. Kaž mužojo, dyrbimy tež
my knjezej krutoſcź we wěrje pſchez ſcźeŕpnoſcź we tyſchnoſcźach
wopokazacź.“ Bjez bojoſcźe ſtupi wona na ſchcźěpowe. Duſcha wopuſchcźi
cžaſne wobydlenjo. Cźěło woſta wot wohnja njezranjene a kſcheſcźenjo je
pſched hłownej cyrkwju we Ceſareji pohrjebachu. Hdźež běſche jeje cźěło
połožene, tam žórleſche potom dobry kužoł wokſchewjaceje a wu<pb
n="316"/>ſtrowjaceje wody. Swjaty Baſilius wobzamkuje wopis jeje
žiwjenja z napominanjom: „Mužojo, njebudźcźe w zakitanju ſwojeje wěry
ſłabſchi, dyžli žónſke. Nawukńcźe z pſchikłada Julicźinoho, zo nam
ſłaboſcź žadyn zadźěwk njeje pſchi ſkutkowanju dobroho.“

Swjata Dorothea, knježna martraŕka; 6. februara. W# kappadociſkim měſcźe
Ceſareji běſche woſobna knježna z mjenom Dorothea. Kotrežkuli debjeṅſtwo
mohł na knježnach khwalicź# Dorothea běſche we kóždym wuznamjenjena.
Krute poſcźenjo # ſtajnoſcź we modlenju běſche jej luba a lohka wěc. We
njewinowatoſcźi ſwojeje wutroby ſlubi ſo Khryſtuſej. Cyła woſad# běſche
wjeſoła, zo ma tajku pychu we ſebi. Wo tutej knježnj# zhoni tež bohot
Apricius. Hdyž běſche do Ceſareje pſchiſchoł daſche ju we cžaſu ſudźenja
pſched ſo pſchiwjeſcź. Hdyž běſch# ſo ju za mjenom wopraſchał, zjewi
jej: „Sym toho dla po tebj# póſłał, zo by ty po kazni khěžorow naſchim
njeſmjertnym boham woprowała.“ Dorothea wotmołwi: „Bóh, kotryž je we
njebjeſach khěžor, je pſchikazał, zo dyrbju ſo jeno k njomu modlicź.“
Apricius rjekny: „Njechaſch-li ſo podwolicź, nałožu krute zakonj#
napſchecźo tebi, zo by była pſchikład na zatraſchenjo. Dorothe# jomu
wotmołwi: „Ja dam wſchitkim pſchikład bohabojoſcźe Boloſcźe twojich
cžwělow ſo pominjeja; cźeŕpjenja we he# wěcžnje traja.“

Bohot daſche cžwělidła rozeſtajecź, zo by ju tajki napohla# ſtróžił; ale
wona njemóžeſche docžakacź, zo by ſo cžwělowanj# hižom zapocžało a wona
ſkerje Khryſtuſa wohladała. Zo b# cžas dobył, powoła bohot ſotſe Khryſtu
a Kalliſtu, kotrej běſchtej we cžwělach wot wěry wotpadłej. Jimaj wón
Dorothe# poda, zo byſchtej jeje myſle pſchewobrocźiłej, a ſlubi jimaj
wjel# darow, jeli to dokonjetej. Lědym děſche Dorothea do jeju dom#
zaſtupiła, rycžeſchtej jej, zo chcyła tola mudra bycź a do wſchit koho
zwolicź, ſchtož bohot žada; tak wucźeknje wuſtajenym pſche ſcźěhanjam a
wěſtomu zahinjenju. Dorothea pak jej napom# naſche, zo byſchtej
woprowanjo wobžarowałej a ſo k bož# ſmilnoſcźi wołałoj, kiž wſchitke
rany zahoji tym, kotſiž pokut# cžinja. Pſchez jeje wucžbu a próſtwy
hnutej, dźěſchtej ſotſe d# ſo a proſcheſchtej knježnu, zo chcyła ſwoju
próſtwu za njeju pol# Boha zapołožicź.

Hdyž bohot po ſotſe póſła a ſo jej wopraſcha, kak dalo# <pb
n="317"/>ſtej z Dorotheu; wotmołwiſchtej wonej, zo ſtej njeprawje
cžiniłej, hdyž ſtej pſchiboham woprowałej; nětko pak ſtej ſo k
Khryſtuſej wrócźiłej we nadźiji, zo wón jimaj hrěch woda. Nětko chcetej
za wěru murjecź. To bohota njemało roznjemdri a wón daſche ſtoſe z
khribjetom hromadźe zwjazacź a žiwej ſpalicź. Dorothea jej k cźeŕpjenju
zbudźowaſche: „Dźitej prjedy mje. Dowěŕtej ſo Bohu, zo je wamaj hrěch
wodał. Zaſy ſtej namakałej martraŕſku krónu, kotruž běſchtej zhubiłej.“
Tak wonej žiwjenjo Bohu woprowaſchtej. Dorothea bu wuſlěkana na
cžwělidło wupſcheſtrjena, do woblicža bita a ze ſwěcami palena. Cžim
krucźiſcho bu cžwělowana, cźim wjetſcha wjeſołoſcź ſo na jeje woblicžu
zjewjeſche. Prócowanjo katow a wocžakowanjo bohota běſche podarmo: wona
woboje pſchewiny. Skóncžnje bu jej hłowa wotrubana.

Swjaty Mennas, martraŕ; 11. novembra. Mennas běſche wojak a we Egipeźe
rodźeny. Wón běſche ſwěrny kſcheſcźan a woteńdźe pokuty dla na někotry
cžas do puſcźiny we Frygii. Na khěžorowym narodnym dnju běſche ſo wjele
luda we dźiwadle zhromadźiło. Mennas zaſtupi do ſrjedźa a hanjeſche
pſchiwěriwoſcź pſchibójſtwa. Za to bu jaty a pſched bohota Pyrrhona we
měſcźe Kotyleju ſtajeny. Dokelž njebojaznje Khryſtuſa wuznawaſche, bu z
rjemjenjemi bity, na kózlik wupſcheſtrjeny a ze ſwěcami paleny. Na te bu
ze zwjazanymaj rukomaj a nohomaj po cźernjach wlecženy a ſkóncžnje z
mjecžom morjeny. Joho cźěło bu do wohnja cźiſnjene a powoſtanki wot
kſcheſcźanow pohrjebane.

♣c♠) Swjecźi martrarjo we Cilicii.

Swjataj Julita a Cyrikus, martrarjej: 16. junija. We Ikoniu, hłownym
měſcźe Lykaonije, běſche kſcheſcźanſka wudowa Julita jako pycha
woſobnych ſwójbow a debjenſtwo kſcheſcźanow cžeſcźena. Hdyž khěžorowy
zaſtojnik Domitian ſurowe porucžnoſcźe Diokletianowe pſchez zajecźa
kſcheſcźanow ze ſurowej ſwěrnoſcźu dopjelnjecź pocža, cźekny wona ze
ſwojim tſilětnym ſynkom Cyṙikom a dwěmaj ſłužownicomaj, a
wopuſchcźiwſchi ſwoje wobſedźenſtwo dźěſche do Seleucije. Hdyž bu tež
tudy pſcheſcźěhane, pſcheṅdźe do Tharſus we Cilicii. Lědym běſche tam
pſchiſchła, bu ſpóznata a ze ſwojim ſynkom pſched ſudnika Alekſandra
wjedźena. Jeje ſłužownicy cźeknyſchtaj a ſo ſkhowaſchtaj. <pb
n="318"/>Alekſander ſo najprjedy za mjenom a bydliſchcźom praſcheſche
Wona jeno wotmołwi: „Ja ſym kſcheſcźanka.“ Bohot daſch# jej ſynka wzacź,
ju pak na cžwělidło połožicź a ſchwikacź. Hólcžatko njechaſche ſo wot
macźerje dźělicź a bu z mocu wot njej# torhnjene. Bohot wza je na klin a
leſcźeſche jomu. Ale dźě# cźo ſo wobaraſche a drapaſche joho do
woblicža. Hdyž macźe pſchecy woſpjetowaſche: „Sym kſcheſcźanka,“
wołaſche tež ſynk „Sym kſcheſcźan.“ Surowe hrabny dźěcźatko za nóžcy a
rězm z nim wo zemju, tak zo ſo hłoẇcžka rozrazy a wone wumrje Hdyž macź
ſwojoho ſynka mrěcź widźeſche, dźakowaſche ſo won# Bohu, zo je wón
prjedy njeje martraŕſku krónu doſtał. Jej# wjeſołoſcź rozzłobi ſudnika
bóle. Daſche ju ze železnymi kłakam# roztorhacź a jej rozeſchkrjenu
ſmołu na nozy kidacź. Sudnikow# ſłužownik pak na nju wołaſche: „Wopruj
boham, abo ſo teb# zeńdźe, kaž dźěſcźu.“ Julita wotmołwi: „Djabołam a
morwy# pſchiboham njemóžu woprowacź. Ja ſo k Jězuſej modlu, pſche
kotrohož je wſchitko ſtworjene.“ Sudnik widźeſche, zo nicž njedokonja a
wuſudźi toho dla, zo ma ſo jej hłowa wotruba# a jeje cźěło ze ſynkom na
pohrjebniſchcźo złóſtnikow pohrjebacź Na wotprawniſchcźu ſo Julita
modleſche: „Dźakuju ſo Tebi Božo, zo ſy mojoho ſynka do ſwojoho
kraleſtwa wzał. Wzm nětko tež ſwoju ſłužownicu k ſebi. Daj mi
pſchiſtupicź k kwa ſnej hoſcźinje Twojoho Syna, zo bych Tebje do
wěcžnoſcźe khwa liła.“ Lědym běſche to wuprajiła, padny jeje hłowa. Jeje
ſłu# žownicy ſkradźu cźěle wotnjeſeſchtej a blizko měſta pohrjebaſchtej

Swjecźi Tarachus, Probus a Andronikus, martrarjo 11. oktobra. Tarachus
běſche Romjan, we Iſaurii rodźeny # běſche dlėſchi cžas we wójſku
ſłužił, pozdźiſcho pak ſłužbu wopu ſchcźił, dokelž ſo bojeſche, zo by
ſnadź ſo něſchto pſchecźiwo joh ſwědomju wot njoho žadało. Probus běſche
z Pamfilije wón běſche wulke bohatſtwo wopuſchcźił, zo mohł lóže Bohu
ſłužicź. Andronikus, najmłódſchi z nich, běſche z woſobneje ſwójb we
Efeſu. Wſchitcy tſjo buchu nadobo we Pompejopoli we Ci#licii popadnjeni
a krajnomu bohotej Numerianej Makſimej jak kſcheſcźenjo wobſkorženi.
Bohot daſche jich do Tharſus wotwjeſe a buchu tam pſched njoho wjedźeni.
Makſimus wobrocźi ſo naj prjedy k Tarachej a wopraſcha ſo za mjenom.
Tarachus wot mołwi: „Sym kſcheſcźan.“

<pb n="319"/>

Makſimus: „Mjelcž mi wo ſwojej bjezbožnoſcźi a praj mi jeno ſwoje
mjeno.“

Tarachus: „Sym kſcheſcźan.“

Makſimus: „Dyŕcźe joho do wocžow, zo wotmołwjecź nawuknje.“

Tarachus: „Sym tebi prawe mjeno prajił. Chceſch-li pak wjedźecź, kak po
ſtarſchimaj rěkam, — dha ſym Tarachus. Hdyž běch wojak, rěkachu mi
Viktor.“

Makſimus: „Z wotkel ſy a z kajkeje ſwójby?“

Tarachus: „Sym wojak a romſki krajan, rodźeny we Iſauriſkim měſcźe
Klaudiopoli. Dokelž ſym kſcheſcźan, ſym wojeŕſtwo woſtajił.“

Makſimus: „Ty běſche njehódny, bróń noſycź.“

Tarachus: „Ja ſym wot ſtotnika puſchcźenjo žadał, a wón mi je njeje
zapowjedźił.“

Makſimus: „Twojich ſchědźiwych włoſow dla pſcheju, zo by ſo khěžorowym
porucženjam podwolił a ſo jich cžeſcźowanja doſtojnoho ſcžinił.
Pſchiſtup a wopruj naſchim boham, kotrychż wſchitcy wjeŕchojo po cyłej
zemi cžeſcźuja.“

Tarachus: „Hdyž to cžinja, ſu wot djaboła zaſlepjeni a wojebani.“

Makſimus: „Rozražcźe jomu hubu, dokelž je prajił, zo ſu khěžorojo
wojebani.“

Tarachus: „Ja to zaſy praju, zo ſu woni cžłowjekojo a ſo móla.“

Makſimus: „Wopruj naſchim bóham a woſtaj ſwoju hłupoſcź.“

Tarachus: „Ja ſłužu a wopruju Bohu nic krej zwěrjatow, ale cžiſtu
wutrobu. Bohu tamnych woporow trjeba njeje.“

Makſimus: „Mi je twojeje ſtaroby žel a toho dla tebje hiſchcźe junu
napominam: wobkedźbuj krajny zakoń a wopruj boham.“

Tarachus: „Nihdy njewotkhilu ſo wot zakonja božoho.“

Makſimus: „Pſchiſtup a wopruj.“

Tarachus: „Bóh mje zwarnuj pſched tajkej bjezbožnoſcźu. Ja cžeſcźuju
knjezowy zakoń.“

Makſimus: „Ty zła hłowa maſch hiſchcźe druhi zakoń?“

Tarachus: „Po waſchim zakonju ſo wy drjewej a kamjenjej modlicźe, kotrež
ſu cžłowjekojo dźěłali.“

Makſimus: „Dyŕcźe joho na hłowu, zo by ze ſwojej błaznoſcźu mjelcžał.“

<pb n="320"/>

Tarachus: „Ja ſo nihdy wotwjeſcź njedam wot błaznoſcźe, kotraž mje k
zbòžnoſcźi wjedźe.“

Makſimian: „Ja tebje wot tuteje błaznoſcźe wotwjedu a ſcžinju tebje
mudroho.“

Tarachus: „Cžiń, ſchtož chceſch, na mojim cźěle maſch móc.“

Makſimus: „Wuſlecžcźe joho draſtu a ſchwikajcźe joho z prutami.“

Hdyž Taracha bijachu, rjekny wón: „Nětko mje mudroho cžiniſch, hdyž mje
ſchwikacź daſch; pſchetož moja najhłubſcha žadoſcź je, zo by ſo moja
dowěra na bože mjeno a joho Žałbowanoho bóle a bóle powjetſchała.“

Makſimus: „Bjezbožny a tſi krócź poklaty cžłowjecže! kak móžeſch dweju
Bohow cžeſcźowacź a wjacy bohow zacpěcź?“

Tarachus: „Ja toho zjawnje wuznawam, kiž je wěrny Bóh.“

Makſimus: Njejſy dha tež Khryſtuſa za Boha wuznał?“

Tarachus: „Tak je; pſchetož Khryſtus je Syn žiwoho Boha a nadźija
kſcheſcźanow; joho dla my cźeŕpimy a budźemy zbóžni.“

Makſimus: „Woſtaj ſwoje błaznjenjo a pój woprowacź.“

Tarachus: „Ja njebłaznju, ale rycžu wěrnoſcź. Pjecź a ſchěſcź dźeſat lět
ſym ſtary a njejſym ženje wot wěrnoſcźe wotſtupił.“

Stotnik Demetrius, kiž běſche joho pſchiwjedł, rjekny jomu: „Pſchelutuj
ſebje ſamoho a wopruj.“

Tarachus: „Skhowaj ſwoju radu za ſo, ſłužowniko djabołowy.“

Makſimus daſche nětko Taracha z cźežkimi rjecźazami zeſpinacź a do
jaſtwa wotwjeſcź. Demetrius pak pſchiwjedźe kſcheſcźana Proba, kotromuž
Makſimus prajeſche: „Prjedy wſchoho, kak rěkaſch?“

Probus: „Sym kſcheſcźan. To je najwažniſche. We ſwěcźe mi Probus
rěkaja.“

Makſimus: „Z kajkeje ſwójby ſy?“

Probus: „Mój nan běſche z Thracije, ja pak ſym we Side we Pamfilii
rodźeny. Sym drje ze ſproſteje ſwójby, ale kſcheſcźan.“

Makſimus: „Tele mjeno tebi mało pomha. Poſłuchaj mje a wopruj, zo by
khěžorowu pſchikhilnoſcź doſtał a naſch pſchecźel był.“

Probus: „Ja ſebi khěžorowu pſchikhilnoſcź a waſche pſchecźelſtwo
nježadam. Sym wulke bohatſtwo wopuſchcźił, zo bych žiwomu Bohu ſłužił.“

Makſimus: „Wuſlěkajcźe a wuſpinajcźe joho a bijcźe joh# z wolacymi
trunami.“

[1] ⁾ Paſikrates a Valencius běſchtaj wojakaj we tym ſamym wotdźělenju a
běſchtaj 25. meje wěry dla morjenaj.

[2] ⁾ Kózlik (♣equuleus,♠ Rößchen), běſche cžwělny naporjad, podobny na
kózlik. Horjeka běſchtaj dwě hrjedże, na kotrejž bu cžłowjek połoženy;
wocži běchu horje złožene, rucy a nozy na kſchiž zwjazanej. Na delnimaj
prěkuſchomaj kózlika běchu wjercźadła, pſchez kotrež ſo powjazy
nacżahowachu, pſchez cžož bu cżěło rozcźehnjene a roztorhane. Tajke
cžwělowanjo trajeſche druhdy hodźiny dołho. Hdyž běchu wjercźadła doſcź
wjercźane, dźěſchtaj zwjerſchnej hrjedźe rózno, cźěło mjez nimaj
pſchepadny a wiſaſche za rucy a nozy. Nětko bu pſcheſłyſchane. Huſto ſo
pſchi tym drobne, ale boloſtne cžwěle pſchidawachu.

[3] ⁾ Fides rěka „wěra“.
