<pb n="449"/>

„Haj modlimy ſo jenicžkomu Bohu, kotryž je knjez a ſtworicźeŕ wſchitkich
wěcow.“ Hdyž Adarſapor k poſłuſchnoſcźi napſchecźo kralej nuzowaſche,
rjekny Akepſimas: „Twoja nadźija je podarmo, měniſch li, zo nas k
zaprěcźu wěry pſchiwjedźeſch. Nicžo njemóžeſch, hacž nas k kajkimžkuli
khoſtanjam wotſudźicź. Twoje hroženja nas njeſtróža. Smy nawukli,
ſmjercźi do wocžow hladacź.“ Adarſapor: „Tak złóſknikojo cžinja, kiž
chcedźa pſchez ſmjercź cžwělam wucźeknycź. To ſo wam njeporadźi.
Woſtanjecźe žiwi, ale waſche žiwjenjo budźe ſtajne bědźenjo ze
ſmjercźu.“

Woni: „Schto hakle hrozyſch? Bóh da nam ſylnoſcź a krutoſcź.“

Zaſy hrožeſche bohot, zo jim cźěło na kuſki rozdrjebicź da, jeli
njepoſłuchaja.

Akepſimas: „Swoje cźěło tebi zawoſtajimy. Duſcha Bohu ſłuſcha. Dopjelń
ſwoje hroženja a dopjelniſch naſchu najwutrobniſchu žadoſcź.“

Adarſapor daſche jich nohomaj powjazy pſchiwjazacź a za kóždy pjatnacźom
mužom cźahnycź, mjez tym zo dwaj kataj ſchwikaſchtaj. Tak roztorhnjeny
woteda biſkop duſchu Bohu. Joho cźěło kſcheſcźenjo ſkradźu wotewzachu.

Józef a Ajthala buſchtaj podobnje cžwělowanaj, ale Ajthala rjekny:
„Twoje cžwěle ſu cune; poſylnjej je kaž chceſch.“

Ze ſpodźiwanjom rjekny Adarſapor: „Cźile ludźo žadaja cžwěle a ſmjercź,
kaž wjeſołu hoſcźinu.“ Zaſy daſche jich cžwělowacź, tak zo jim ſtawy
wottorhachu. Pſchetrawſchi to buſchtaj do Arkele njeſenaj, a
dyrbjeſchtaj na pucźu wjele wuſtacź. Tam buſchtaj do jaſtwa cźiſnjenaj a
dyrbjeſchtaj tam ſchěſcź měſacow woſtacź.

Bohot jej pſcheſłyſcheſche. Józef bu za nozy powiſnjeny a dwě hodźinje
ſchwikany, mjez tym zo wo horjeſtacźu morwych rycžeſche. Słyſchicy to,
rjekny bohot: „Chceſch mje khoſtacź, hdyž horjeſtanjeſch?“

Józef: „My złe z dobrym płacźimy a za njepſchecźelow ſo modlimy.“

Sudnik: „Schto, z dobrym chceſch mi płacźicź zło, kiž tebi dźenſa
cžinju?“

Józef: „Tam žana hnada wjacy njeje; tohodla proſchu ſwojoho Boha, zo by
tebje k ſpóznacźu ſwojoho ſwjatoho mjena pſchiwjedł, dóṅž ſy na zemi.“

Sudnik: „Na tele wěcy móžeſch we tamnym ſwěcźe myſlicź, hdźež tebje
póſcźełu; tudy na zemi poſłuchaj kralej.“

<pb n="450"/>

Hdyž Ajthala teſame myſle zjewjeſche, bu tež powiſnjeny a# ſchwikany.
Potom daſche jej ſudnik wotwjazacź a rycžeſche jimaj# zaſy z dobrym.
Hdyž wobſtajnaj woſtaſchtaj, buſchtaj z kijemi bitaj.

Po dlěſchim wuradźenju buſchtaj k kamjenjowanju wotſudźenaj a
wumrjeſchtaj za Boha we lěcźe 380.

♣d)♠ Romſkaj biſkopaj tutoho cžaſa.

Swjaty Julius ♣I.,♠ bamž; 12. hapryla. Julius běſche z Roma rodźeny a bu
7. februara 337 za bamža wuzwoleny. Nic jeno ſwjate žiwjenjo, ale tež
zahorjene prócowanjo k zdźerženju cžiſtoty we wěrje wuznamjenjeſche joho
w cžaſach, hdyž we naraṅſchich krajach Ariowe błudy ſo rozſchěrjachu a
najſwjecźiſchi biſkopojo ze ſwojich ſtołow do cuzbniſtwa wuhnacźi buchu.
Tutych wón pſchecźelnje k ſebi wza a napſchecźo njepſchecźelam
zakitaſche.

Hdyž běchu błudnikojo cyrkwinſku zhromadźiznu do Antiochije powołali a
poſtajenja Nicejſkoho koncila zacźiſnyli, wupraji bamž Julius jich
wucžinjenja za nicžomne a powoła do Roma dwě zhromadźiznje, na kotrymajž
buchu ſkóržby wotehnatych biſkopow pſchepytowane a jich njewinowatoſcź
wobſwědcžena. Pobožnoho khěžora Konſtanta pohnu, zo tutón ſwojoho bratra
Konſtantia, kiž we narańſchich krajach knježeſche a Arianow
podpjeraſche, pſchez próſtwy a hroženja k tomu pſchiwjedźe, zo bu biſkop
Athanaſius z cuzbniſtwa zaſy domoj powołany.

Tež zacźiſny Julius jebanſke wěrywuznacźo, kotrež běchu Euſebianojo, kaž
ſo ſcźěhowarjo Ariowi tež mjenowachu, na druhej antiochenſkej
zhromadźiznje zeſtajeli. Dale powoła narańſchich a nawjecžornych
biſkopow na wulku zhromadźiznu do Sardika, hdźež bu we lěcźe 344 k
zdźerženju katholſkeje wucžby wjele wužitnoho poſtajene. We Romje daſche
Julius dwě cyrkwi natwaricź a ze ſwjatymi wobrazami wudebicź. Wumrje 12.
hapryla 352.

Swjaty Damaſus, bamž; 11. decembra. Damaſus běſche ſo we Romje narodżił.
Joho nan Antonius běſche ſo ze Spanije do Roma pſcheſydlił. Damaſus
wobrocźi ſo k cyrkwinſkej ſłužbje a běſche we wobſtajnej cžiſtoſcźi
žiwy. Pſchewodźeſche 355 bamža Liberia do cuzbniſtwa do Beröa. Hako
arcdiakon romſkeje cyrkwje pomhaſche mjez tym cyrkej wobknježicź. Po
Liberiowej ſmjercźi (24. ſeptembra 366) bu Damaſus, ſchěſcźdźeſat <pb
n="451"/>lět ſtary, za bamža wuzwoleny a poſwjecźeny. Někotſi
pſchecźiwnikojo zawidźachu jomu doſtojnoſcź a chcychu lud na dwoje
rozſchcźěpicź. Damaſus modleſche ſo wjele a ſcžini Bohu ſlub, kotryž
chcyſche za to dopjelnicź, zo bychu ſo zabłudźeni z duchownſtwa zaſy k
prawomu ſpóznacźu wrócżili.

Dokelž Damaſus wſchitke njeporjadnoſcźe z krutoſcźu zahanjeſche,
doſtawaſche nowych njepſchecźelow.

We lěcźe 368 dźeržeſche we Romje zhromadźiznu napſchecźo Arianam a 374
napſchecźo Apollinarej. Bamž Apollinara z cyrkwje wuzamkny, dokelž
zaſukły wěrne cžłowjeſtwo Jězuſowe prějeſche a druhe błudy wucžeſche,
Naraṅſchim biſkopam bu wuzamknjenjo Apollinara z piſmom wozjewjene a wot
nich na zhromadźiznje we Konſtantinoplu w lěcźe 381 pſchipóznate.
Damaſus běſche wulki znajeŕ ſwjatoho piſma. Wot njoho mamy zapiſk
bibliſkich knihow. Daſche pſchez Hieronyma wſchelake łacźonſke
pſchełožki biblije pſchirunacź a porjedźecź.

Damaſus daſche cyrkej ſwjatoho Ławrjenca z nowa twaricź a z wobrazami ze
ſwjatych ſtawiznow wudebicź a ze złotymi ſudobjemi wuhotowacź. Tež
wobohacźi tule cyrkej z domami a kubłami. Rowy božich martrarjow
wudebjeſche z pſchihodnymi napiſmami. Wěru zakitaſche z krutoſcźu.

Wulka wucženoſcź, ponižnoſcź pſchi tak wyſokej doſtojnoſcźi, luboſcź k
khudym, darniwoſcź napſchecźo cyrkwjam běchu joho debjenſtwo. Wot njoho
bu poſtajene, zo ma ſo po pſalmach „Cžeſcż budź Wótcej atd.“
pſchiſtajecź.

Wumrje 10. decembra 384, nimale 84 lět ſtary, na zymnicu.

♣e)♠ Swědkojo Jězuſowi pod wotpadnikom Julianom.

Pſchedſpomnjenjo. Julian běſche ſo 6. novembra 331 we Konſtantinoplu
narodźił a běſche wuj Konſtantinowy. Pſchi ſtudowanju bu wot mudrowca
Makſima k wopacžnoſcźam zawjedźeny. W lěcźe 355 bu ſobukhěžor a wjednik
wójſka we Galiji a mějeſche zbožo we wójnach. Po ſmjercźi khěžora
Konſtantina (3. novbr. 361) bu za khěžora we na wjecžornych a
narańſchich krajach pſchijaty. Zaprěwſchi kſcheſcźanſtwo poda ſo
pſchibójſtwu a wobcżežowaſche kſcheſcźanow. Njedowoli kſcheſcźanam
krajne ſłužby, ſtudowanjo a wucženjo. Z tym chcyſche wucženoſcź a
wědomoſcź z cyrkwje wzacź. Tež na cyrkwinſkich kubłach ſo pſchepſchimny.
<pb n="452"/>Porucži, zo maja ſo kſcheſcźenjo „Galilejſcy“ mjenowacż#
Njepokutny zhubi tutón wotpadnik we lěcźe 363 ſwoje žiwjenjo#

Swjaty Do|nat, biſkop a martraŕ; 7. auguſta; a ſwjaty# Hilarin, mnich a
martraŕ, 16. julija. Swjaty Donat narodź# ſo we ſpocžatku ſchtwórtoho
ſtotetka wot kſcheſcźanſkeju ſtarſcheju. Hdyž běſchtaj tutej wěry dla
morjenaj, dyrbjeſche Donat cźěkacź# a pſchińdźe z mnichom Hilarinom do
Aretia (Arezzo) we Etrurii. Tudy bu za biſkopa wuzwoleny, a pſchija
zaſtojnſtwo we cźežkim cžaſu. Tola pod nawjedowanjom Donata
njetrjebaſche ſo cyrkej bojecź. Běſche dobry wucžeŕ a wjednik: ſchtož z
hortom wucžeſche, wobkrucźeſche ze ſwjatym žiwjenjom.

Bóh popſcha jomu hnadu dźiwow. Pohanjo běchu ſchkleńcžany kheluch
rozbili; pſchez znamjo kſchiža jòn Donat zaſy cyły ſcžini.

We pſcheſcźěhanjach zahori biſkop mnohich ze ſwojim napominanjom k
dobycźu martraŕſkeje króny. Tohodla tež ſo njepſchecźelſtwo napſchecźo
njomu wobrocźi, zo by ſo najprjedy paſtyŕ wotewzał a potom ſtadło lóžo
rozpjerſchiło. Bohot Kwadratian daſche Donata a Hilarina (we cžaſu
Julianowych pſcheſcźěhow) popadnycź a pſched ſudny ſtoł pſchiwjeſcź, a
pocža jimaj takle rycžecź: „Wozjewjam wamaj, zo je mój knjez a khěžor
Julian porucžił, zo dyrbja wſchitcy mnichojo ſwoje poſamotne žiwjenjo
woſtajicź a za to we joho wójſku wojowacź. Nichtó ſebi wěricź njeſmě,
Jězuſa prědowacź. Wój ſtaj joho pſchikaznju dotal zacpěłoj a pſchez
ſwoju wucžbu ludźi do wopacžneje wěry wjedłoj. Hladajtaj nětko ſwojoho
lěpſchoho a poſłuchajtaj khěžorowej pſchikazni: woſtajtaj Khryſtuſa a
woprujtaj boham.“

Cžim bóle bohot k woprowanju nucźeſche, cźim bóle prědowaſchtaj božej
ſłužownikaj ludej Khryſtuſa. Kwadratian ſo na to bóle rozhněwa a
hrožeſche, zo jej ſpalicź da, jeli po khěžorowej pſchikazni wulkomu
Jupitrej njewoprujetaj.

Hdyž joho hroženja kedźbu njemějeſchtaj, pſchikaza roznjemdrjeny bohot,
zo bychu Donatej hort z kamjenjemi rozbili. Hilarina ſlecžechu draſtu a
na zemju wupſcheſtrjenoho tak dołho z kijemi bijachu, hacž duſchu
wudychny.

Donat bu po wulkich cžwělowanjach z mjecžom morjeny. Jeju cźěle buſchtej
wot kſcheſcźanow blizko měſta cžeſcźownje pohrjebanej, we lěcźe 361.
Swjaty Donat cžeſcźuje ſo hako ſobupatron naſcheje cyrkwinſkeje woſady
(diöceſy).

<pb n="453"/>

Swjaty Gordian, martraŕ; 10. meje. Gordian běſche pohanſki ſudnik. K
njomu bu měſchnik Januarius k wotſudźenju póſłany. Wot Januaria za wěru
dobyty, bu ze žonu a 53 pſchiwuznymi we Romje kſchcźeny.

Za to daſche joho bohot pſchez naměſtnika Klementiana do jaſtwa ſadźicź.
Klementian daſche ſebi joho wuputanoho pſchiwjeſcź. Hdyž joho wot
kſcheſcźanſkeje wěry wottraſchicź njemóžeſche, daſche joho z wołojanymi
hejkami bicź a jomu hłowu wotrubacź. Cźěło bu pſam za žratwu cźiſnjene,
ale w nocy wot kſcheſcźanow pohrjebane.

Swjataj Jan a Pawoł, martrarjej; 26. junija. Bratraj Jan a Pawoł
běſchtaj ſwěrnaj kſcheſcźanaj we Romje a hako zaſtojnikaj pola
Konſtantinoweje dźowki Konſtantije ſwěrnje ſłužiłoj. Za to doſtaſchtaj
wjele pjenjez, z kotrymiž wjele khudych žiwjeſchtaj.

Wotpadnik Julian chcyſche jej na ſwój dwór k ſwojomu towaṙſtwu měcź.
Njebojaznje jomu prajeſchtaj: „Jenoho Boha cžeſcźimoj, kotryž je
njebjeſa a zemju ſtworił. Njechamoj pſchebywacź z tym, kotryž je wot
Jězuſa Khryſtuſa wotpadnył.“ Dźeſacź dnjow poſtaji jimaj Julian k
rozmyſlenju a daſche jimaj wjedźecź, zo dyrbitaj zawěſcźe wumrjecź, jeli
wot poſtajenoho dnja z nim dźeržecź a pſchibohej Jupitrej woprowacź
njechataj.

We tutym cžaſu rozdźěliſchtaj ſwoje zamoženjo khudym, zo móhłaj
njewobcźeženaj k ſwojomu Knjezej pucźowacź. Tak podpjeraſchtaj mnohich,
pſchez kotrychž móžeſchtaj do wěcžnych wobydlenjow pſchijataj bycź.

Na dźeſatym dnju bu porucžnik dwórſkeje ſtraže, Terentian, k nimaj
póſłany.

Mějeſche poſtawu Jupitra ſobu a rozeſtaja jimaj khěžorowu porucžnoſcź,
zo dyrbitaj Jupitra pocžeſcźicź abo wumrjecź. Runje ſo Bohu modleſchtaj
a wotmołwiſchtaj: „Hdyž je Julian twój knjez, měj z nim pokoj. Mój
nimamoj knjeza, hacž Jězuſa Khryſtuſa. Joho z hortom a wutrobu hako
žiwoho Boha cžeſcźujemoj.“

Terentian ſo bojeſche, zo móhł ſo lud pozběhnycź, hdyž by bratrow
zjawnje ſkóncowacź dał. Toho dla daſche jimaj we domje, hdźež běſchtaj,
hłowu wotrubacź a jej ſkradźu zahrjebacź. Na to roznoſchowaſche
powjeſcź, zo ſtaj Jan a Pawoł do cuzbniſtwa <pb n="454"/>wotehnataj. Ale
Bóh zjewi jeju ſmjercź. Terentianowy ſyn bu wot złoho ducha wobſynjeny a
dóſta hakle ſtrowoſcź, hdyž bu k jeju rowej dowjedźeny. To wotewri jomu
a nanej wocži. Wěrjeſchtaj do Khryſtuſa a doſtaſchtaj bórzy martraŕſku
krónu.

Swjaty Gallikanus, martraŕ; 25. junija. Gallikanus běſche wójnſki
wjednik a hako ſławny dobycżeŕ wot Konſtantina jara lubowany. Wot
kſcheſcźanſkeju martrarjow Jana a Pawoła bu napominany: „Pſchiſahaj
njebjeſkomu Bohu a budźeſch lěpſchi dobycźeŕ, dyžli prjedy.“

Doſtawſchi kſchcźeńcu wopuſchcźi khěžorowu ſłužbu a wza hoſpodowanjo
cuzych a wothladanjo khorych na ſo. Wſchitko ſo dźiwaſche, kak woſobny
zaſtojnik khudym nohi myje, blido pſchihotuje, khorym poſłužuje a druhe
ſkutki luboſcźe dokonja.

Za to bu wot wotpadnika Juliana z Roma wotehnaty a pſchińdźe do
Alexandrije. Tam chcyſche joho ſudnik Raucian k woporam mocowacź. Dokelž
Gallikanus njewoprowaſche, bu jomu hłowa wotcźata.

Swjaty Theodorit, měſchnik, martraŕ; 30. oktobra. Theodorit běſche ſo we
cžaſach khěžora Konſtantina wot woſobneju ſtarſcheju we ſyriſkej
Antiochii narodźił. Wot młodoſcźe poda ſo wuknjenju wědomoſcźow a
wuwucžowaſche ſo we wſchitkich kſcheſcźanſkich pocžinkach. Za doſtojnoho
ſpóznaty, bu za měſchnika antiochenſkeje cyrkwje wuſwjecżeny. We tutym
zaſtojnſtwje prědowaſche ſwjate ſcźenjo a pſchiſporjeſche katholſku wěru
z njepſcheſtawacej prócu a zahanjeſche ſłužbu pſchibohow.

Hdyž wotpadnik Julian knjejſtwo zaſtupi a kſcheſcźanſku wěru zahanjecź
pocža, namaka we ſwojim wuju Julianu we Antiochii ſwěrnoho pomocnika.
Tutón, ſam wot wěry wotpadnjeny cžłowjek, pocža napſchecźo cyrkwi a
wěriwym tak ſurowje zakhadźecź, zo mnozy kſcheſcźenjo z měſta cźeknychu.
Theodorit woſta z někotrymi njebojaznje na ſwojim měſcźe, prědowaſche
kſcheſcźanſku wěrnoſcź a dopokazowaſche nicžomnoſcź pſchibohow. Tež
khowaſche ſwjate ſudobja a dźeržeſche wěriwym bože ſłužby.

Julian daſche joho popadnycż a do cźmowoho jaſtwa cźiſnycź. Spytowaſche
joho wſchelako wot wěry wotwobrocźicź a porokowaſche jomu, zo je pod
prjedawſchim khèžorom pſchibohi <pb n="455"/>zahanjał a kſcheſcźanſke
cyrkwje twarił. Theodorit jomu rjekny, zo dźě je ſo wón ſam tež něhdy
žiwomu Bohu modlił, ale pſchez zaprěcźo wěry ſwjatu pſchiſahu złamał.
Hdyž měſchnika za ſwoju wěc dobycź njemóžeſche, daſche joho z kijemi
bicź a na kózlik wupſcheſtrjecź a ſměſcheſche joho we cžwělach.

Theodorit z wjeſołym woblicžom Khryſtuſa prědowaſche a napominaſche
Juliana, zo by do ſo ſchoł a ſo zaſy k Boha wrócźił. Za to bu ze ſwěcami
paleny. Bóh zahoji jomu dźiwnje wſchitke rany. Cźim bóle ſo Julian na
Khryſtuſowoho ſwèdka roznjemdri. Katojo njechachu ſo joho wjacy
dótknycź, dokelž ſchtyrjoch jandźelow widźachu, kotſiž joho poſylnjachu.
Katojo wobrocźichu ſo k Khryſtuſej a Julian daſche jich do morja
zmjetacź, pſchi cžimž jich Theodorit napominaſche: „Lubi bratſa, dźicźe
prjedy mje; pſchedobywſchi njepſchecźela, ſcźěhuju was.“

Z mjecžom zakłóty pſcheńdźe Theodorit k Khryſtuſej.

Swjataj Bonoſus a Makſimilian, martrarjej; 21. auguſta. Khěžor Julian
daſche kſchiž a Jězuſowe mjeno z wojeŕſkich khorhojow wzacź a za to ze
ſtarymi pohanſkimi znamjenjemi wudebicź. We wójſku naraṅſchich krajinow
ſłužeſchtaj wyſchkaj Bonoſus a Makſimilian, kotrajž we ſwojim
wotdźělenju khorhoj pſcheměnicż njedaſchtaj. Bohot Julian, khěžorowy
wuj, porucži jimaj, zo dyrbitaj khěžora poſłuchaeź a bohow cžeſcżowacź.

Bonoſus wotmołwi: „Cžeſcżimoj žiwoho Boha; jomu ſamomu ſłužimoj;
pſchibohow nihdy njecžeſcżimoj.“ Za to doſta tſi ſta razow z rjemjenjom.

Bohot wopraſcha ſo Makſimiliana, ſchto chce cžinicż? Tón wotmołwi: „Jeli
bychu twoji bohojo tebje ſłyſcheli a z tobu rycželi, móhli my do nich
wěricź. Wěſch ſam, zo je nam zakazane, ſo němym a hłuchim boham
modlicź.“

Julian daſche jej na cžwělidło wupſcheſtrjecź a rjekny jimaj: „Nětko
budźetaj cžwělowanaj. Poſłuchajtaj tola! Zdaltaj z khorhojow kſchiž a
pſchicžińtaj tam naſchich bohow.“

Wonaj: „We tutym njemóžemoj khěžora poſłuchacź. Z wócžkom wěry widźimoj
njewidźownoho, njeſmjertnoho Boha, na kotrohož ſwoju nadźiju ſtajamoj.“

Bohot daſche jej bjez pſcheſtacża ſchwikacź. Hdyž jej to njehnu, daſche
jej do rozeſchkrjeneje ſmoły tyknycź. Hdyž bjez ſchkody wuſtupiſchtaj,
wołachu pohanjo, zo ſtaj kuzłarjej.

<pb n="456"/>

Do jaſtwa wotwjedźenaj dóſtaſchtaj khlěb, do kotrohož běſche znamjo
pſchiboha wucźiſchcźane. Toho dla wot njoho njejědźeſchtaj.

Pſchi druhim a tſecźim pſcheſłyſchenju woſtaſchtaj pſchi tym, zo ſtaj
kſcheſcźanaj. Bu jimaj hłowa wotrubnjena.

Swjata Bibiana, knježna, martraŕka; 2. decembra. Za cžas Juliana
wotpadnika běſche we Romje woſobna kſcheſcźanſka ſwójba žiwa, kotraž bu
cyła za Khryſtuſowu wěru woprowana.

Najprjedy bu nan Flavian zajaty a ze ſwojoho zaſtojnſtwa wotſadźeny,
jomu znamjo na cžoło wupalene a wón do Akwä Taurinä do cuzbniſtwa
wuhnaty, hdźež za někotre dny, pſchez pſchetrate pſcheſcźěhanja
zeſłabjeny, wumrje.

Macź Dafroſa bu najprjedy we ſwojim domje jata dźeržana a dyrbjeſche
hłodu tradacź. Potom bu z měſta wuhnata a jej hłowa wotrubana.

Hdyž běſchtaj ſtarſchej morjenej, bu jeju zamoženjo wotewzate. Bibiana a
ſotra Demetria buſchtej wot bohota Aproniana do jaſtwa ſadźenej.
Hacžrunje dyrbjeſchtej pjecź měſacow hłodu tradacź, zdźerža jej Bóh
ſtrowej.

Pſchi druhim pſcheſłyſchenju žadaſche Apronian, zo dyrbitej pohanſkich
bohow cžeſcźicź. Za to lubjeſche jimaj wótcowſke zamoženjo, khěžorowe
ſpodobanjo a najlěpſchu žeṅtwu. Za njepoſłuſchnoſcź hrožeſche jimaj
jaſtwo, ſchwikanjo a ſmjercź.

Knježnje ſo wot praweje wěry njewotkhiliſchtej a chcyſchtej radſcho
wumrjecź, hacž ſo z pohanſkimi waſchnjemi wonjeſchwarnicź. Mjez tym
pocža Demetria ſłabnycź, padny a wumrje pſched ſotſinymaj wocžomaj.

Bibiana bu na Apronianowu porucžnoſcź njekhmanej žónſkej Rufinje k
zawjedźenju a wonjecžeſcźenju pſchepodata. Tola ſpominajo na ſwój
knježniſki ſlub pſchewiny lecženja njeduſchneje žónſkeje. Hacžrunje ju
Rufina wſchèdnje hanjeſche a bijeſche, zo by ju wot ſwjatoho wotmyſła
wotwjedła, njezamožeſche nicžo napſchecźo kſcheſcźanſkej knježnje.

Toho dla daſche Apronian Bibianu k ſtołpej pſchiwjazacź a z wołojanymi
hejkami zabicź. Jeje cźěło bu pſam cźiſnjene, ale wot měſchnika Jana
wotnjeſene a z cžeſcźu pohrjebane.

<pb n="457"/>

♣f)♠ Swjata ſwójba Nazianſka.

Swjata Nonna; 5. auguſta. We Kapadocii, we wokrjeſu Nazianz běſche
kſcheſcźanſka mandźelſka Nonna ze ſwojim pohanſkim mužom Hrehorjom žiwa.
Nonna woprowaſche wulki dźěl ſwojoho cžaſa pobožnoſcźi. Ze ſwojimi
kubłami boſpodarjeſche zlutniwje, ale pſchez bohate jałmožny
pſchihotowaſche ſebi a ſwojomu domej žohnowanjo z njebjes. Jeje muž
Hrehoŕ mějeſche woſobnu ſłužbu a cžeſcź ſprawnoho žiwjenja. Dokelž
běſche hiſchcźe pohan, proſcheſche Nonna z modlitwami a ſylzami wo joho
duſchu. Skóncžnje buchu jeje wobſtajne próſtwy wuſłyſchane. Mandźelſki
daſche ſo (wokoło lěta 325) kſchcźicź a prócowaſche ſo, kſchcźeńſku
hnadu njewobſchkodźenu wobkhowacź.

Po něſchto cžaſu, wokoło lěta 330, bu Hrehoŕ za biſkopa we Naziarzu
wuzwoleny a zaſtupi z pſchizwolenjom ſwojeje mandźelſkeje #o
cyrkwinſkeje ſłužby, we kotrejž na 45 lět zbožownje ſkutkowaſche. We
lěcźe 374 wumrje Hrehoŕ, ſkoro ſto lět ſtary, zawoſtajinſchi za ſobu
khwalbu ſwjatoho žiwjenja.

Bórzy po nim, we lěcźe 375, woteṅdźe tež Nonna, we ſtarobje 95 lět, do
zbóžneje wěcžnoſcże.

Swjata Gorgonia, knježna; 9. decembra. Prěnje dźěcźo ſwjateje Ronny a
Hrehorja běſche Gorgonia. Rjana na cźěle a rjeńſcha na duſchi, bu wot
macźerje zahe dobromu pſchiwucžowana. Zacpějeſche pyſchnoſcźe žónſkoho
ſplaha a dźeržeſche pyſchnu draſu za njedoſtojnu kſcheſcźanſkeje
žónſkeje. Rozomna a we ſwjatyn piſmje derje rozhladana wuwiny ſo
Gorgonia ſtracham mło#oſcźe a rjanoſcźe. Njetrěbnych rycžow ſo
zdalowaſche. Schtož m#žeſche cžaſa pſchi domjacym dźěle wuzbytkowacź,
nałožeſche k m#dlitwam.

Po voli ſtarſcheju woženi ſo z bohatym młodźencom. Hacžrunje woſcbna,
woſta tola ponižna. Swoje dźěcźi kubłaſche derje. Jeje dom běſche
ſtajnje khudym wotewrjeny. Scźeṙpnje njeſeſche wobcźežnocźe poſlednjeje
khoroſcźe a wumrje wokoło lěta 372 ze ſłowami: „We pokoju dha chcu
wuſnycź a wotpocžowacź.“

Swjty Ceſarius, lěkaŕ; 25. februara. Ceſarius běſche najmłódſch ſyn
ſwjateje Nonny a Hrehorja. Wopuſchcźiwſchi wótcžinu děſche do
Alekſandrije na wyſoke wucžeṙnje a wuknjeſche <pb n="458"/>lěkaŕſtwo.
Dowuknywſchi pſchetrjechi bórzy lěkarjow ſwojoho cžaſa. Ducy domoj
pſchebywaſche něſchto cz̀aſa we Konſtantinoplu, zo by ſo we ſwojej
wědomoſcźi wudoſpołnił. Hacžrunje chcychu joho tudy wobkhowacź, wrócźi
ſo tola najprjedy do wótcžiny.

Pozdźiſcho bu na khěžorowy dwór powołany a wot Juliana jara cžeſcźeny.
Běſche wěrny wótc khudych, kotrychž darmo lěkowaſche a z kotrymiž ſwoje
dokhody dźěleſche.

Krucźe ſtojeſche napſchecźo wabjenjam, z kotrymiž chcyſche joho khěžor k
wotpadej wot wěry wobleſcźicź. Na próſtwy ſtarſcheju a dokelž tam we
wěrje Bohu ſłužicź njemóžeſche, wopuſchcźi Ceſarius khěžorſki dwór a
woſobnu ſłužbn a wrócźi ſo domoj.

Pod khěžorom Valentom dóſta zaſy krajnu ſłužbu a bu bohot we Bithynii.
Hdyž we lěcźe 368 zemjerženjo Niceju z#puſcźeſche, bu Ceſarius dźiwnje
ze ſmjertnoho ſtracha wutorhnjeny. Woſtajiwſchi ſłužbu daſche ſo
kſchcźicź, pſchetož dotal #ěſche tym pſchiſłuſchał, kotſiž ſo na
kſchcźeńcu pſchihotuja. Hižon we zapocžatku ſcźěhowacoho lěta 369 wumrje
a poſtaji za herbow ſwojoho wulkoho zamoženja — kſcheſcźanſkich khudych.

Swjaty Hrehoŕ z Nazianza, biſkop; 9. me#e. Hižon prjedy naroda wot
macźerje Bohu poſwjecźeny, wohl#da Hrehoŕ hako druhe dźěcźo ſwjateje
Nonny ſwětło tutoho ſwěta wokoło lěta 324. Macź joho po ſwojim ſlubjenju
kubłaſche. Boha ſpóznacź běſche joho hłowne prócowanje, we cžimž joho
#itanjo dobrych knihow podpjeraſche. Zbudźeny pſchez nócne #idźenjo
zahori ſo Hrehoŕ za wobſtajne knježniſtwo.

Nawuknywſchi we wótcžinje zapocžatue wědomoſ#źe, bu na rycžniſku
wucžeṙnju do paleſtinſkeje Ceſareje póſłany, p#chebywaſche na to we
Alekſandrii, pſcheṅdźe pozdźiſcho do Athenow, #hdźež běchu tehdom
najſławniſchi wucžerjo. Ducy tam bu joho łó#ź dwacycźi dnjow po morju
honjena a běſche najwjetſchi ſtrach, zo ſo rozłama a podnuri. Ležo
Hrehoŕ za ſwoju duſchu proſcheſche a ſlubi, zo chce ſo ſtajnej ſłužbje
božej podacź, jeli joho Bóh ze ſmjertnoho ſtracha wumoži. — Zbožownje
pſchijědźe łódź # žadanomu krajej.

W Athenach zeńdźe ſo Hrehoŕ z pſchecźelom B#ſiliom, kotrohož běſche we
kapadociſkej Ceſareji zeznał, a wob#owi z nim pſchecźelſtwo.
Njerozdźělnje hromadźe krute žiwjenjo wedźeſchtaj a zdalowaſchtaj ſo
ſchkódnoho a ſtraſchnoho towaŕſtwa. Hrehoŕ piſche <pb n="459"/>wo tym:
„Njemějachmój žane towaŕſtwo ze ſtudentami, kiž běchu njehaṅbicźiwi a
zacpějerjo wěry. Jeno z tajkimi wobkhadźowachmoj, kotſiž bèchu pokojni a
pocžeſtni, kotrychž rycže móžachu namaj wužitne bycź. Znajachmoj jeno
dwě haſy: jenu do cyrkwje k ſłužownikam wołtarja, kiž mějachu bože
potajnoſcźe a ſtawy Jězuſa Khryſtuſa z khlěbom žiwjenja žiwjachu; druhu
k zjawnym wucžeŕnjam wucžerjam wědomoſcźe. Druhe haſy woſtajichmoj
druhim. Swjatoſcźenjo běſche naju wulka naležnoſcź; naju jenicžki
wotpohlad dźěſche za tym, zo bychmoj kſcheſcźanaj rěkałoj a byłoj. We
tym pytachmoj ſwoju cžeſcź.“

Schtož wot pjenjez doſtaſchtaj, nałožeſchtaj jeno na najnuzniſche
potrěbnoſcźe: zbytkne hako jałmožnu khudym rozdawaſchtaj. Jedyn druhoho
k dobromu zbudźowaſche a kóždy chcyſche druhoho we poſcźenju, modlitwje
a nutrnoſcźi pſchetrjechicź.

Hdyž běſche Baſilius Atheny wopuſchcżił, woſta tam Hrehoŕ hiſchcźe
nèſchto cžaſa, a zezna 355 Juliana a prajeſche wo nim do prědka, zo
njezbožo na kraje pſchinjeſe.

Tež Hrehoŕ wopuſchcźi Atheny. Na dompucźu nadeńdźe we Konſtantinoplu
ſwojoho bratra Ceſaria. Tu chcychu Hrehorja narycžecź, zo by we
Konſtantinoplu hako rycžnik abo wucžeŕ wurycžnoſcźe woſtał. Lubjachu
jomu najrjeńſche nadźije. Hrehoŕ njedaſche ſo ſlepicź, dokelž chcyſche
jenicžcy Bohu ſłužicź.

Wrócźiwſchi ſo do Nazianza bu wot ſwojoho nana, kiž běſche do
cyrkwinſkeje ſłužby ſtupił, kſchcźeny.

Wot nětka ſo cyle Bohu poda tak, zo móžeſche prajicź: „Sym wſchitko tomu
podał, wot kotrohož ſym je dóſtał. Joho ſamoho ſym za ſwoje herbſtwo
wuzwolił. Jomu ſym kubła, ſwoju cžeſcź, ſtrowoſcź, ſwoju rycž, ſwoje
dary poſwjecźił. Cyły płód, kiž ſym z tychle wěcow cźahnył, běſche
hnada, zo ſym je z luboſcźe k Jězuſej zacpěł.“

Swětej a joho wjeſelam wotemrjety, běſche jeno Bohu žiwy. Za cyrobu
wužiwaſche jeno khlěb, ſól a wodu. Joho draſta běſche hruba; naha zemja
joho łožo. Wodnjo cźežcy dźěłaſche a wulki dźěl nocy bjerjeſche k
modlitwje a rozpominanju bójſkich wěcow.

Cžeſtne ſłužby běchu jomu błazne ſony, kotrež ludźi zawjeduja. Joho
nicžo k zemi njeputaſche, a joho wobkhadźenjo běſche kaž we njebjeſach.

Joho ſcźeŕpnoſcź bu cžaſto z cźežkimi khoroſcźemi ſpytowana a joho
ſtrowoſcź cyle ſkažena. Hrehoŕ ſo ſwojich ſłaboſcźow <pb
n="460"/>wjeſeleſche, zo móhł ſo krucźiſcho pomorjecź. Z hórkimi ſylzami
wopłakowaſche, zo běſche ſo we młodoſcźi njepoměrnje ſmjał. Pſchez
ſtajnu kedźbnoſcź a prócu pſchewiny wſchitke pohibnjenja hněwa, k
kotromuž běſche nakhileny. Mjez khudymi běſche ſam najkhudſchi, dokelž
wſchitko khudym zdawa, ſchtož mějeſche. Mjelcženjo wulcy lubowaſche.
Joho žadoſcź běſche, zo móhł cyle z cžłowjeſkoho towaṙſtwa wotſtupicż a
njemylniſcho Bohu ſłužicź.

Toho dla dźěſche w lěcźe 358 k Baſiliej, kotryž we Pontus pſchi rěcy
Iris we ſamotnoſcźi pſchebywaſche. Modlenjo, poſcźenjo, wachowanjo
běſche tudy jeju zhromadne dźěło, rozpominanjo a wukładowanjo ſwjatoho
piſma po cyrkwinſkich wucžerjach jeju wokſchewjenjo.

Tola njeběſche jomu popſchate, dołhi cžas fłódkoſcźe puſtniſkoho
žiwjenja wužiwacź. Joho nan, na wóſomdźeſat lět ſtary, powoła joho k
ſebi, zo by na nim podpjeru we zaſtojnſtwje měł, a wuſwjecźi joho za
mèſchnika, hacžrunje ſo Hrehoŕ cźežkoho zamołwjenja bojeſche. To ſta ſo
najſkerje hody 361. Jutry na to mějeſche Hrehoŕ prěnje prědowanjo. Bórzy
po tutym cžaſu mějeſche wjeſołoſcź zhonicź, zo je ſo bratr Ceſarius
ſwěta wotrjekł. Hdyž Ceſarius we zapocžatku lěta 369 wumrje, dźeržeſche
jomu Hrehoṙ pohrjebne prědowanjo, we kotrymž joho póccźiwoſche
khwaleſche. Tež ſotſe Gorgonii dźeržeſche cźělne prědowanjo a khwaleſche
jeje pobožnoſcź, ponižnoſcź, cžeſcźenjo cyrkwinſkich ſłužownikow,
dobrocźiwoſcź napſchecźo khudym, pomorjenjo ſebje ſameje a dobre
kubłanjo dźěcźi.

We lěcże 372 bu Hrehoŕ za biſkopa we Laſima wuſwjecźeny, ale njemóžeſche
do ſwojeje woſady hicź, dokelž jomu arianſcy njepſchecźelojo wobarachu.
Hdyž joho nan we lěcźe 374 wumrje, chcyſche Hrehoṙ zaſy do puſcźiny
woteṅcź, tola bu nuzowany, zo dyrbjeſche nanowu woſadu hacž k poſtajenju
nowoho biſkopa zarjadowacź. Hdyž pak ſo to dlijeſche a Hrehorjowa
ſtrowoſcź bóle ſłabnjeſche, woteṅdźe w lěcźe 375 do Seleucije a
pſchebywaſche tam pjecź lět.

Hdyž po Valentowej ſmjercźi (378) kſcheſcźanſtwo zaſy měr doſta,
ſtarachu ſo biſkopojo, zo bychu ſwoje woſady wot błudnikow wucžiſcźili a
proſchachu na zhromadźiznje Hrehorja, zo chcył jim ze ſwojej pobožnoſcźu
a wucženoſcźu pomhacź. Po dołhim wobaranju zwoli do toho a bu do
Konſtantinopla póſłany, zo by tam napſchecźo zakorjenjenomu arianſtwu
ſkutkował. Tola bu tam hubjenje <pb n="461"/>pſchijaty a wjele
krjudowany. Dom, we kotrymž bydleſche, a hdźež katholikow k božim
ſłužbam zhromadźeſche, pſchewobrocźi pozdźiſcho do cyrkwje. Tu
prědowaſche a wucžeſche Hrehoŕ a wſchědnje pſchiběraſche joho
poſłuchaṙſtwo, a mnozy wotrjeknychu ſo błudow. Za to ſo błudnikojo z
kȧmjenjemi do njoho dachu a hako njeměrnika pſched wyſchnoſcź wlecžechu.
Hrehoŕ wſchitko ſcźeŕpnje na ſo bjerjeſche.

Dokelž lud žadaſche, poſtaji joho zhromadźizna biſkopow za biſkopa we
Konſtantinoplu. Arianojo chcychu joho ſkóncowacź dacź, ale najaty mordaŕ
wuzna ſo jomu a bu pſchez miłoſcź za wěru dobyty.

Naſtatych pſchekorow dla wopuſchcźi Hrehoŕ tute měſto zaſy a dźěſche do
Nazianza, a wot tam na kóncu lěta 381 do Arianza, bdźež we ſamotnoſcźi
Bohu ſłužeſche, pobožne khěrluſche zeſtajeſche a pſchecźelam liſty połne
rjanych wucžbow piſaſche. We lěcźe 389 wumoži joho Knjez z cžaſnoſcźe.

♣g)♠ Swjecźi wojowarjo napſchecźo arianſkim błudam po ſmjercźi
wotpadnika Juliana.

Z khěžorom Julianom běſche w lěcźe 363 Konſtantinowa ſwójba wotemrjeła.
Wójſko wuzwoli ſebi Joviniana za khěžora. We krótkim cžaſu joho
knjejſtwa (363 [17. februara] hacž 364) doſtachu kſcheſcźenjo zaſy
ſwobodnoſcź a prawo. Po joho ſmjercźi bu khěžorſtwo dźělene.

We nawjecžornych krajach knježachu Valentinian ♣I.♠ (364—375), Gratian
(375—383), Valentinian ♣II.♠ (383—392) a njepodpjerowachu wjacy
pohanſtwo, ale wotcźahowachu jomu ſtare prawizny. — We narańſchich
krajach běſchtaj Valens (364—378) a Theodoſius Wulki (wot 379—395)
khěžoraj. Theodoſius dóſta 392 tež nawjecžorne kraje a zakaza wotpad wot
kſcheſcźanſtwa, a wopyt pſchibójſkich božich ſłužbow. Pozběhowanja a
rokocźenja pohanow buchu z mocu potłócžene. Žiwjenjo mnohich
kſcheſcźanow cžinjeſche pohorſchk. Arianojo ſo mjez ſobu rozſchcźěpjecź
pocžachu. Hłowna cyrkwinſka zhromadźizna we Konſtantinoplu (381)
wobkrucźeſche dobry rjad we cyrkwi, zacźiſny <pb n="462"/>wſchelake
błudne wucžby a wujaſnjeſche katholſku wucžbu.[1]⁾ Arianſtwo zhubi ſo we
romſkich krajinach.

Swjaty Hilarius, biſkop, cyrkwinſki wucžeŕ; 14. januar We cžaſu, hdyž
Arianojo cyrkej božu najbóle tyſchachu, wubud ſebi Bóh Hilaria za
zakitarja wěry a wěrnoſcźe. Z woſobne# galliſkeje ſwójby narodźeny, bu
Hilarius we pohanſtwje k# błany a we ſwětnych wèdomoſcźach rozwucženy.
Woſebje # pſchez ſławnu rycžniwoſcź wuznamjenjeſche.

Hilariowy rozom njemóžeſche ſo z pohanſtwom ſpokoji# kotrež na
najwažniſche praſchenja cžłowjeſkoho žiwjenja wotmo# wicź njemóžeſche.
Młodźenc wza ſwjate piſma kſcheſcźanow # ruki. Dotalna cźěmnoſcź ſo jomu
rozjaſnjecź pocža. Doſtawſ# ſwjatu kſchcźeṅcu zrjadowaſche ſwoje
žiwjenjo po kaznjach a p# ſtajenjach ſcźenja. Hako pohan běſche ſo
Hilarius woženił mějeſche z tutoho mandźelſtwa dźowku. Hdyž pſchez
ſwjecźiz# do cyrkwinſkeje ſłužby zaſtupi, wotrjekny ſo po woli cyrkw
mandźelſkoho žiwjenja.

We lěcźe 353 bu ſwojich njewſchědnych póccźiwoſcźow d# za biſkopa we
Piktavii (Poitiers) wuzwoleny a wuſwjecźeny, hac# runje ſo ze wſchitkimi
mocami tomu pſchecźiwjeſche. Swo# nowu ſłužbu zaſtejeſche k
najwjetſchomu zbožu poddatych wěr#wych. We tutym cžaſu pocža khěžor
Konſtantius katholiko# kiž ſo arianſtwu pſchidacź njezechcychu, z
hroženjom, wotewzacźo# kubłow, wotehnacźom a ze wſchej ſurowoſcźn
pſcheſcźěhacź. H# larius ſtejeſche kaž kruta murja napſchecźo Arianam a
wubudźi tym jich hněw napſchecźo ſebi. Na pozbudźenjo arianſkoho biſkop
Saturnina bu 353 we Arelacźe arianſka zhromadźizna dźerža# a dwě lěcźe
pozdźiſcho na zhromadźiznje we Mailandźe wobzam# njene, zo maja ſo
katholſcy biſkopojo z kraja wuhnacź.

Hilarius piſaſche pſchi tutej pſchiležnoſcźi khěžorej a pr# ſcheſche
joho, zo njechał cyrkej pſcheſcźěhacź. Wot arianſkich b# ſkopow ſocyle
wotdźěli. Zhoniwſchi to daſche joho khěžor do Frigi# <pb
n="463"/>wotehnacź. Woſrjedź lěta 356 dźěſche Hilarius do cuzbniſtwa, a
dóńdźe tam po wulkich wobcźežnoſcźach. Tudy piſaſche wſchelake wucžene
knihi, z kotrychž ſu najwoſobniſche wo najſwjecźiſchej Trojicy
napſchecźo Arianam. We ſchtwórtym lěcźe joho cuzbniſtwa powoła khěžor
arianſku zhromadźiznu do Seleucije. Tež Hilarius bu na nju
pſcheproſcheny a zakitaſche katholſku wěru njebojaznje napſchecźo
błudam. Na to dźěſche wón do Konſtantinopla, hdźež bèchu wěrje
najwjetſche ſtrachi pſchihotowane. Wozjewiwſchi tſi piſma napſchecźo
błudnikam, žadaſche, zo mohł z khěžorom poryežecź a pſched nim z
pſchecźiwnikami wo wěrje rycžecź. Arianſcy biſkopojo, kotrychž běſche
hižon z piſmom porazył, bojachu ſo pſched khěžorom powucženi a
pohaṅbjeni bycź. Toho dla rycžachu khěžorej, zo by joho cžeſcźe dla zaſy
na joho biſkopſke měſto póſłał.

Hdyž ſo Hilarius z cuzbniſtwa a z bědźenja z błudnikami do ſwojeje
woſady wrócźi, zradowaſche ſo cyła cyrkej we Gallii. Hilarius ſtaraſche
ſo, zo by ſo cyrkwinſka zhromadźizna powołała, pſchez kotruž bu
galliſkej cyrkwi zaſy měr daty a Ariowe błudy zacźiſnjene. Joho knihi,
połne hłubokeje wucženoſcźe, pomhachu wjele k poduſchenju błudow.
Wumrjewſchi 13. januara 369, bu Hilarius we wſchelakich woſadach hako
wulki cyrkwinſki wucžeŕ cžeſcźeny a we lěcźe 1852 wot bamža Piusa ♣IX.♠
za cyłu cyrkej hako cyrkwinſki wucžeŕ k cžeſcźowanju poſtajeny.

Swjecźi wóſomdźeſat martrarjo we Konſtantinoplu; 5. ſeptembra. Hdyž
běſche khěžor Valens we lěcźe 370 do Antiochije na wójnu z Perſami
woteſchoł, zhoni we Nikomedii ſmjercź arianſkoho biſkopa Eudokſa.
Njemało ſo hněwaſche, hdyž katholikojo Evagria za joho ſcźěhowarja
wuzwolichu. Wuzwolenjo ſwěrnoho biſkopa roznjemdri Arianow tak, zo we
Konſtantinoplu zběžk naparachu. Khěžor póſła z Nikomedije wójſko, kotrež
biſkopa z kraja wuhna. Khrobliſcho zběhachu ſo Arianojo napſchecźo
katholikam a krjudowachu a podcźiſchcźowachu jich jara.

Katholikojo póſłachu k khěžorej Valentej 80 měſchnikow, zo bychu ſo na
tajke njeſprawnoſcźe wobcźežowali. Wjednikojo póſłanſtwa běchu Hórban,
Theodor a Menedem. Hdyž běchu khěžorej ſwoje piſmo wotedali a ertnje
cyłu naležnoſcź rozeſtajeli, porucži khěžor bohotej Modeſtej, zo by cyłe
póſłanſtwo ſkradźu ſkóncował. Modeſt zjewi jim, zo budźeja do cuzbniſtwa
wuhnacźi. <pb n="464"/>Buchu w cžołmje na morjo wuwjezeni a cžołm
zapaleny# Wſchitcy zahinychu we płomjenjach, Boha hacž do ſmjercźe
khwalicy#

Swjaty Euſebius, biſkop Vercellſki; 16. decembra. Euſebius běſche we
Sardinii rodźeny a we Romje z macźerju Reſtitutu wot bamža Euſebia
kſchcźeny, po kotrymž tež mjeno dóſta# Wot bamža Sylveſtra bu za
cžitarja poſwjecźeny. Hdyž běſche dlěſchi cžas we Vercelli ſkutkował, bu
tam za biſkopa wuzwoleny.

Euſebius běſche prěni, kotryž we nawjecžornych krajach mniſchſtwo z
duchownſtwom zjenoſcźi, zo by zacpěcźo ſwětnych wěcow# ztowaŕſchene było
z duchownej ſłužbu. We Euſebiowym měſcźe duchowni hromadźe bydlachu,
zhromadnje Bohu khwalbu ſpěwachu a hromadźe na ſwojim ſwjatoſcźenju
dźěłachu.

Pſchez to pſchetrjechi joho duchownſtwo druhich a buchu rady za
prèdkſtejerjow woſadow žadani. Lóže ſo takle tež na lud ſkutkowaſche. W
krótkim bě měſto kaž pſcheměnjene a hrěſchnikojo na pucź ſprawnoſcźe
dowjedźeni.

We lěcźe 354 bu Euſebius wot bamža Liberia k khěžorej Konſtantiej
póſłany, zo by jomu pſchichodnu cyrkwinſku zhromadźiznu zjewił, kotraž
mějeſche ſo pſchichodne lěto arianſtwa dla we Mailandźe zeńcź. Widźicy,
zo chcedźa tam Arianojo ſwěrnych biſkopow pſchemocowacź, njechaſche tam
hicź, ale bamž joho k tomu nuzowaſche. Arianojo jomu dźeſacź dnjow dołho
pſchiſtup do zhromadźizny wobarachu. Doſtawſchi ſkóncžnje pſchiſtup,
žadaſche Euſebius, zo dyrbi kóždy najprjedy nicejſke wěrywuznacźo
podpiſacź. Arianojo ſo ſpjecźowachu a dotłocžichu tak daloko, zo bu
zhromadźizna we khěžorowym hrodźe dźeržana. Tam wotſudźichu biſkopa
Athanaſia, tola Euſebius to njepodpiſa, ale rjekny, hdyž khěžor wot
njoho podpiſmo žadaſche: „Athanaſius je njewinowaty a wyſche toho měł
prjedy pſcheſłyſchany bycź, hacž ſudźeny.“

Konſtantius: „Ja ſkoržu a mi dyrbicźe na ſłowo wěricź.“

Euſebius: „To njeje ſwětna wěc, we kotrejž móhło khěžorowe ſłowo
wuſudźicź.“

Konſtantius: „Moja wola dyrbi wam eyrkwinſka kaznja bycź. Podwolcźe abo
budźecźe z kraja wotehnacźi.“

Hdyž bu jomu prajene, zo budźe wot ſwojeje khěžorſkeje mocy dyrbjecź
rachnowanjo wotpołožicź, rozhněwa ſo a wuhna ſwěrnych biſkopow z kraja.
Wojacy dowjedźechu kóždoho na poměſto. <pb n="465"/>Euſebius bu do
Scythopola we Paleſtinje wotwjedżeny, hdźež arianſki biſkop Patrofil po
ſwojej žadoſcźi napſchecźo katholikam ſurowjeſche.

Euſebius bu po haſach wlecženy, ſchtyri dny wſchelako cžwělowany.
Njedachu jomu nicžo jěſcź a njedowolichu nikomu pſchiſtup k njomu. Na to
joho puſchcźichu. Za měſac Arianojo joho wobydlenjo napadnychu, zebrachu
wſchitko a ſadźichu joho do jaſtwa, hdżež běchu měſchnikojo, mnichojo a
knježny wěry dla jate. Z jaſtwa piſaſche Euſebius ſwojej woſadźe liſt,
we kotrymž ſwoju radoſcź na ſwěrnoſcźi vercelſkoho duchownſtwa a luda
wupraji.

Ze Scythopola bu do Kapadocije a potom do horneje Thebais pſchewjedźeny.
Wotpadnik Julian dowoli jomu, ſo zaſy domoj wrócźicź. Ducy domoj dźěſche
Euſebius do Alekſandrije, hdźež ſo z Athanaſiom wo ſrědkach k ſpomoženju
cyrkwje rozrycžowaſche, a we lěcźe 362 na zhromadźiznje biſkopow
pſchitomny běſche. Na to dźěſche do Antiochije, a do Ilirije, wſchudźom
rozſchcźěpjenjo zdalujo a nabite rany cyrkwje lěkujo. So domoj
wrócźiwſchi pſchewobrocźi žarowanjo do radoſcźe. Woteṅdźe 7. auguſta 370
ze ſwěta.

Swjaty Sabas, martraŕ; 12. hapryla. Němſki lud Gothow běſche ſwoje
prěnje ſydła wopuſchcźił a ſebi dźěl Dacije wudobył, hdźež ſu nětko
krajiny Moldawſka, Walachiſka a Sedmihródſka. Zahe, hižon za cžaſy
Valeriana běſche ſo kſcheſcźanſtwo we tutym ludu korjenicź a
rozſchěrjecź pocžało. Tutón lud běſche najprjedy katholſki a jich biſkop
Theofil cžeſcźuje ſo mjez ſwjatymi. Joho naſtupnki, biſkop Ulfilas (wot
360—380) běſche we ſpocžatku katholſki, tola daſche ſo 376 za arianſtwo
dobycź a zawjedźe tež ſwój lud do błuda.

Wjerſchnik thervingſkich Gothow, pohan Athanarich, bu z Romjanami do
wójny zaplecźeny a pocža we lěcźe 370 kſcheſcźanow pſcheſcźěhacź. Mjez
woporami wuznamjenjuje ſo Sabas. Tutón běſche ſo we młodoſcźi k
kſcheſcźanſtwej pſchiwobrocźił. Běſche we poſłuſchnoſcźi a ponižnoſcźi
wuběrny, pſchecźiwo kóždomu pſchecźelny, za wěru zahorjeny, njebojazny a
hajeſche knježniſku cžiſtoſcź. Swoje cżěło ſtajnje pomorjeſche a cyłe
nocy we modlenju pſchebywaſche. Pſchi wudyrjenju pſcheſcźěhi buchu
kſcheſcźenjo nuzowani, woporne mjaſo jěſcź. Sabas ſo wobaraſche a <pb
n="466"/>bu z měſta wuhnaty. Pozdźiſcho dowolichu jomu, zo ſmě ſo zaſy
wrócźicź.

Pſchichodne lěto pſchiṅdźe zaſtojnik do joho měſta, zo by kſcheſcźanow
zapiſał. Někotſi wobydlerjo chcychu pſchiſahacź, zo tam kſcheſcźenjo
njejſu. Tola Sabas wuſtupi, prajicy: „Moje dla njetrjeba nichtó
pſchiſahacź. Sym kſcheſcźan.“

Hdyž běſche zaſtojnik zhonił, zo je Sabas cyle khudy a nicžo nima, dyžli
ſuknju, we kotrejž ſteji, njeſtaraſche ſo dale wo njoho a měnjeſche:
„Tajki nicžo njepomha a nicžo njeſchkodźi.“

Wokoło jutrow 372 wobnowi ſo pſcheſcźěhanjo. Sabas ſwjecźeſche z
měſchnikom Sanſalu jutry. Po jutrach pſchiṅdźe Atharid, ſyn někajkoho
mócnika, w nocy z wojakami do wſy, popadny měſchnika Sanſalu a ſadźi
joho w rjecźazach na wóz. Sabas bu popadnjeny a nahi po cźernjach
wlecženy a ſurowje ſchwikany. Rano rjekny Sabas ſwojim pſcheſcźěharjam:
„Scźe mje po cźernjach wlekli a ſchwikali. Hladajcźe, hacž rany na mni
namakacźe!“

Hdyž na nim žaneje rany njenamakachu, rozzłobichu ſo na njoho bóle,
zwjazachu joho na koło a cžwělowachu cyły dźeń. Rano daſche jomu Atharid
rucy na khribjet zwjazacź a joho za hrjadu poẇſnycź. Na to pſchinjeſechu
jomu woporne mjaſo k jědźi. Sabas rjekny: „Tuto mjaſo je njeſchwarne,
runje kaž tón, kiž mi je dawa.“

Jedyn ze ſłužownikow pocža do njoho z heju bicź, tak zo měnjachu, zo je
Sabas zaraženy. Tón pak rjekny: „Měniſch, zo ſy mje morił? Praju tebi,
zo njejſym wjacy boloſcźe cžuł, hacž hdyž by mi kulku wołmy na wutrobno
cźiſnył.“

Atharid wotſudźi joho k ſmjercźi. Sabas bu k rěcy Muſawje (Muſäus)
wjedźeny. Ducy ſo Bohu dźakowaſche, zo ſmě za bože mjeno cźerpjecź.
Wojacy mjez ſobu prajachu: „Tutón cžłowjek je njewinowaty; ſchto joho
njepuſchcźimy? Atharid to njezhoni.“ Hdyž Sabas tajku rycž ſłyſcheſche,
rjekny: „Schto takle rycžicźe! Cžińcźe ſpěſchnje, ſchtož je wam kazane.
Na tamnym brjozy widżu hižon tych, kotſiž na moju duſchu cžakaja.“

Na wóſku zwjazanoho cźiſnychu joho do rěki a Sabas wumrje ſchtwórtk po
jutrach 12. hapryla 372, wóſom a tſicycźi lět ſtary. Wojacy cźěło
wucźahnychu a ležo woſtajichu, kſcheſcźenjo pak dźiwje zwěrjata
wotdźeržowachu, na cžož bu do Kapadocije pſchenjeſene a cžeſtnje
pohrjebane.

<pb n="467"/>

Swjaty Athanaſius, patriarcha, cyrkwinſki wucžeŕ; 2. meje. We wulkich
ſtrachach wubudźuje Bóh wulkich mužow, kotſiž z khrobłej a mócnej ruku
wojuja za cyrkej. Tajki muž běſche Athanaſius, wokoło 296 we Alekſandrii
narodźeny a wot kſcheſcźanſkeju ſtarſcheju z wulkej prócu kubłany. Hdyž
běſche ſchtudowacź zapocžał, wza joho biſkop Alekſander do ſwojoho
zakita a rozwucžowaſche joho we tym, ſchtož je najnuzniſche we
ſwjatoſcźenju žiwjenja. Hacžrunje Athanaſius ſwětne wědomoſcźe
wukujeſche, njepuſchcźi tola bójſku wědomoſcź z wocžow, ale cžitaſche
ſwjate piſma a rozpominaſche we nich wopſchijate wucžby a wěrnoſcźe. Z
toho ſkhadźeſche we nim nic jeno nadobna pobožnoſcź, ale tež ſpodźiwne
ſpóznacźo potajnoſcźow wěry. Piſma cyrkwinſkich wucžerjow rozjaſnjachu
jomu cźěmnoſcźe ſwjatych piſmow.

K wudoſpołnjenju ſwojoho žiwjenja dźěſche Athanaſius we lěcźe 315
puſtnika Antonia wopytacź a woſta dołho mjez joho wucžownikami. We
puſcźinje pſchihotowaſche ſo k ſwjatej ſłužbje božoho wołtarja a dóſta
wokoło lěta 319 diakonſku ſwjecźiznu wot biſkopa Alekſandra. Wot nětka
dźeržeſche joho biſkop pſchi ſebi a pytaſche we wſchěch naležnoſcźach
radu ſwojoho diakona. Na cyrkwinſku zhromadźiznu we Niceji
pſchewodźeſche Athanaſius ſwojoho biſkopa a dopokazowaſche tam pſched
zhromadźenymi wótcami wopacžnoſcź a ſchkódnoſcź Ariowych wucžbow.

Hdyž krótko po tym Alekſander wumrje, bu Athanaſius wot měſchniſtwa a
luda za biſkopa wuzwoleny a we lěcźe 326 wuſwjecźeny. Joho prěnja
ſtaroſcź běſche na to złožena, duchownym potrèbnoſcźam Ethiopow
wotpomhacź. Tohodla wuſwjecźi Frumentia za biſkopa tutoho luda. Na to
wopytowaſche wſchě cyrkwje ſwojeje woſady, zo by we nich pſchezjednoſcź
zdżeržał a wobkrucźał.

Mjez tym běchu ſo wſchelacy napſchecźni błudnikojo mjez ſobu
zjenoſcźili, zo móhli ſylniſcho napſchecżo Athanaſiej ſkutkowacź. Tež
błudnik Arius běſche pſchez pomoc ſwojich pſchecźelow dowolnoſcź doſtał,
zo ſmě ſo z Ilirije zaſy do Alekſandrije wròcźicź. Arius žadaſche wot
Athanaſia, zo by joho zaſy do cyrkwje pſchijał. Hacžrunje ſam khěžor
Konſtantin we liſcźe za njoho rycžeſche, njezwoli Athanaſius do toho,
ale wotmołwi, zo katholſka cyrkej žanu pſchezjednoſcź z błudnikom měcź
njemóže, kotryž Jězuſowe bójſtwo pſchima. Athanaſiowi njepſchecźeljo
ſkoržachu pola khěžora na njoho, ale tón ſo pſched nim tak wuſprawni,
<pb n="468"/>zo dyrbjeſche khěžor wuznacź: „Athanaſius je mu#boži a
cžeſcźowny biſkop.“

Zaſy bu nowa ſkóržba na Athanaſia wumyſlena a khěžore# zjewjena, na cžož
tutón we lěcźe 335 zhromadźiznu zwjetſch# arianſkich biſkopow do Tyrus
powoła, zo bychu Athanaſia ſudźili#

Arianſcy běchu njekhmanu žónſku nawabili, zo by na njoh# ſkoržiła, zo je
ju wón z mocu wonjecžeſcźił. Tule žónſku pſchi# wjedźechu na
zhromadźiznu a ta ſkoržeſche, kaž mějeſche kazane Na to ſtupi Timothej,
měſchnik z pſchewodźeŕſtwa Athanaſiowoho# pſched žónſku a rjekny: „Ty
prajiſch, zo ſym ja twój hóſcź by# a tebje z mocu wonjecžeſcźił?“ Hnydom
zawoła žónſka: „Haj# ty ſy tón, kiž je mje wonjecžeſcźił.“ Z tym běſche
wopacžnoſc# jeje ſkóržby dopokazana a Arianojo póſłachu žónſku khwatajcy
z# zhromadźizny.

Dale ſkoržachu na Athanaſia, zo je biſkopa Arſenia ſkónco# wacź dał. K
wobkrucźenju ſkóržby pokazowachu wotrubnjem# ruku, z kotrejž běſche
Athanaſius kuzłaŕſtwo cžinicź chcył. Arianojo pak běchu Arſenia ſkhowali
a na to hornju powjeſcź roznjeſli# Athanaſius namaka ſrědki, tohoſamoho
Arſenia do Tyrus powołacź a zhromadźiznje biſkopow prèdk ſtajicź. Tak ſo
pokaza, z# je žiwy a ma wobej rucy.

Znowa wohańbjeni wudawachu Athanaſia za kuzłarja, kotry# pſchez ſwoje
cžinki ludźi ſlepi. Roznjemdrjeni Arianojo běch# joho roztorhali, hdyž
khěžorowi wotpóſłancojo joho zakitali njeběchu. Zhromadźizna wotſadźi
Athanaſia a njehańbowachu ſo ſo pſchi tym na tamne njewěrne ſkóržby
zepjeracź.

Athanaſius poda ſo na to do Konſtantinopla a chcyſche z khěžorom
porycžecź. Konſtantin njechaſche joho ani wohladacź, ale n# wobnowjene
ſkóržby njepſchecźelow wuhna joho do Triera d#cuzbniſtwa, hdźež
Athanaſius na zapocžatku lěta 336 pſchińdże# Biſkop Makſimin z
duchownſtwom a ludom joho ſwjedżeńſcy witaſche. Mjcz tym alekſandrijſka
woſada khěžora podarmo proſcheſche, zo ſměł ſo Athanaſius zaſy k ſwojomu
ſtadłej wrócźicź.

Pſched ſwojej ſmjercźu ſpózna Konſtantin Athanaſiowu njewinowatoſcź a
porucži, zo dyrbi ſo biſkop zaſy do ſwojeje woſady powołacź. Joho ſyn
Konſtantin póſła joho zaſy do Alekſandrije a khwaleſche we liſcźe joho
ſwjatoſcź. Wulka běſche radoſcź, hdyž ſo Athanaſius zaſy k ſwojomu
ſtadłej wrócźi. Cźim bóle ſo Arianojo hněwachu a myſlachu na nowe ſrědki
napſchecźe krutomu zakitarjej Jězuſoweje cyrkwje a ſtupichu z nowymi <pb
n="469"/>ſkóržbami pſched khěžorow. Konſtantin a Konſtans njewěrjeſchtaj
jim, ale Konſtantius daſche ſo zaſlepicź a dowoli Arianam, zo ſmědźa za
Alekſandriju nowoho biſkopa wuzwolicź. Stajichu tam arianſkoho měſchnika
Piſta za biſkopa, ale bamž Julius joho njepſchipózna a žadyn ze ſwěrnych
biſkopow njeſtupi z nim do zjenocźenſtwa. Athanaſius powoła zhromadźiznu
ſto biſkopow do Alekſandrije a dopokaza pſched nimi ſwoju
njewinowatoſcź. Na to dźěſche w lěcże 341 do Roma, hdźež joho
zhromadźizna poł ſta biſkopow we joho prawiznach zakitaſche.

We tymſamym lěcże zhromadźichu ſo Arianojo we Antiochii a wotſadźichu
Athanaſia znowa. Athanaſius njeběſche ſebi wjacy žiwjenja wěſty a cźekny
zaſy do Roma, hdźež tſi lěta pſchebywaſche. We lětu 345 pſcheproſy joho
khěžor Konſtans do Mailanda a pocžeſcźi joho zjawnje; tež piſaſche
bratrej Konſtantiej, zo chcył k zeńdźenju wulkeje cyrkwinſkeje
zhromadźizny pomhacź, na kotrejž měła ſo dotalna njepſchezjednoſcź we
cyrkwi wujednacź.

Tale zhromadźizna zeṅdźe ſo 347 we Sardika we Ilirii a běſche tam na tſi
ſta biſkopow, mjez nimi Athanaſius. Arianſcy biſkopojo njechachu ſo
wobdźělicź, ale cźeknychu ſkradźu z měſta. Athanaſius bu we ſwojich
prawach wobkrucźeny a wſchitkim katholikam zakazane, z wjednikami
Arianow towaŕſchnje wobkhadźecź.

Khwatajcy wrócźi ſo Athanaſius na ſwoje bjſkopſke ſydło a wopyta ducy
khěžora Konſtantia we Antiochii. Na to powoła zhromadźiznu do
Alekſandrije, na kotrejž ſo něſchto arianſkich biſkopow ſwojich błudow
wotrjeknychu. Bóle a bóle woteběraſche móc Arianow — a to zbudźowaſche
jich k ſylniſchomu napinanju ſwojich mocow. Z nowa Konſtantia
narycžachu, tak zo wón Athanaſia a druhich biſkopow z jich ſtołow
wotehna a wot bamźa Liberia wobkrucźenjo tutoho wotſadźenja žadaſche. Zo
by joho lóže za ſo dobył, póſła jomu bohate dary. Hdyž bamž tute dary
njepſchija, połožichu je do cyrkwje ſwjateju japoſchtołow Pětra a
Pawoła, ale bamž daſche tute dary z cyrkwje wumjetacź. To khěžora tak
rozmjerza, zo bamža jatoho do Mailanda pſchiwjeſcź baſche. Liberius
prajeſche khěžorej, zo je njeſprawnoſcź, Athanaſia zaſtorcžicź, kotrohož
njewinowatoſcź je znata. Hdyž ſo bamž pſchez dary zaſlepicź njedaſche,
zahna joho khěžor we lěcże 356 do Beröje we Thracii. Tež wſchelacy
zaſtojnikojo buchu wotſadźeni, kotſiž na Athanaſiowej ſtronje ſtejachu.
Khěžorowi wotpóſłani pſchiṅdźechu do Alekſandrije, wobſtupichu z
wojakami cyrkej, hdźež běſche Athanaſius z duchownſtwom a ludom k božim
<pb n="470"/>ſłužbam zhromadźeny. Athanaſius woteńdźe njepóznaty z
cyrkwj# a cźekny do egiptowſkeje puſcźiny a z pſchebywaſche mjez puſtni#
kami. Wſchudźom joho wojacy pytachu a pſcheſcźèhachu puſtni# kow, kot
ſiž joho pſcheradźicź njechachu. Toho dla dźěſche Atha# naſius hłubje do
puſcźiny a ſkhowa ſo tam.

Hdyž běſche Konſtantius 3. novembra 361 wumrjeł# popſcheſta
pſcheſcźěhanjo. Khěžor Julian powoła wſchěch rozehna# tych biſkopow zaſy
na jich ſydła. Tak ſo tež Athanaſius w# auguſcźe 362 zaſy do ſwojeje
woſady wrócźi. Arianojo dyrbjach# wſchitke cyrkwje wopuſchcźicź, kotrež
běchu ſebi wumocowali. Z# by błudaŕſtwo cyle zahnał, powoła Athanaſius
zaſy cyrkwinſk# zhromadżiznu do Alekſandrije a buchu tam do cyrkwje
pſchiwzacźikotſiž pokutnje ſwoje zabłudźenjo wuznachu.

Nowe pruhowanja cžakachu na Athanaſia. Khèžor Julia# wupraji ſo zjawnje
za pohanſtwo a porucži, zo dyrbi Athanaſius# ſwoje biſkopſke ſydło
wopuſchcźicź. Tež póſła wyſchka, kotry# dyrbjeſche biſkopa moricź.
Zrudoba naſta na tule powjeſcź w# Alekſandrii. Athanaſius tróſchtowaſche
ſwojich wěriwych z nadźiju, zo njeměr dołho tracź njebudźe. Potom
woteńdźe z mèſt# a wjezeſche ſo po Nilu na cžołmje. Tamny wyſchk
puſchcźi ſ# za nim. Na poł pucźa wrócźi ſo Athanaſius a zetka wyſchka,
kotryž ſo wopraſcha, kak daloko je Athanaſius wot nich? Athanaſius
wotmołwi: „Njeje daloko wottad.“ Wyſchk khwataſche# dale a Athanaſius
wrócźi ſo zaſy do Alekſandrije a wukhowa ſo tam dlěſchi cžas. Hdyž
běſche Julian znowa joho ſmjercź porucžił, cżekny do puſcźiny Thebais.
Cžaſto dyrbjeſche tudy ſwó# pſchebytk pſcheměnjecź, zo mohł ſo
njepſchecżelam wukhowacź.

Po Julianowej ſmjercźi powoła joho khěžor Jovinian zaſy domoj. Podarmo
ſo Arianojo na njoho pola khěžora pſchiſłodźachu. Khèžor pſcheproſy joho
k ſebi do Antiochije a cžeſcźeſche joho jara.

Jovinianowy ſcźěhowaŕ we naraṅſchich krajach, khěžor Valens, wobrocźi ſo
k arianſtwu a chcyſche wſchitkich biſkopow wotehnacź, kotſiž běchu
wotſadźeni pobyli. To mějeſche ſo te# Athanaſiej ſtacź, ale lud ſo
zhromadźi a žadaſche wot bohota, z# dyrbi Athanaſius na ſwojim měſcźe
woſtacź. Bohot to ſlubi # lud ſo rozeńdźe. W nocy cźekny Athanaſius a
podarmo joho wojacy pytachu. Lud žałoſcźeſche a płakaſche wo ſwojoho
biſkopa. Na wobſtajne próſtwy luda dowoli Valens, zo ſmě Athanaſius <pb
n="471"/>we ſwojim biſkopſkim ſydle pſchebywacź a zo joho něchtó
njepokojowacź njeſmě.

W lěcźe 369 Athanaſius hiſchcźe jenu cyrkwinſku zhromadźiznu we
Alekſandrii wotdźerža. Po cźežkich bědźenjach a kraſnych dobycźach
woteṅdźe 2. meje 373 k wěcžnomu žiwjenju. Wſchitcy dobri wopłakowachu
joho ſmjercź. Po nim mamy wjele wažnych piſmow zawoſtajenych.[2]⁾

<pb n="472"/>

Swjaty Zeno, biſkop a martraŕ; 12. hapryla. Tutón běſche z Afriki
rodźeny a bu we lěcźe 362 biſkop we Veronje. Kóžde lěto kſchcźijeſche
mnohoſcź pohanow. Pſchecźiwo Arianam a Pelagiowym błudam wojowaſche tak,
zo ſwoju woſadu bórzy wurjedźi. Joho woſadni běchu darniwi napſchecźo
khudym, za cžož jich khwali: „Hdyž ſwoje pjenjezy khudym dawacźe,
dóſtanjecźe we njebjeſach wulku dań za nje. Tak cźehujecźe ze ſwojich
bohatſtwow wulki wužitk a njezbudźujecźe tola zawiſcź. Schtó je
bohatſchi, dyžli cžłowjek, kotrohož dołžnik chce Bóh ſam bycź?“

Hdyž běchu Gothojo we lěcźe 378 Romjanow pola Adrianopla porazyli a
wjele jatych dobyli, wukupichu Veronſcy mnohich jatych.

Zeno běſche dobrocźiwy pſchecźiwo khudym, kruty napſchecźo ſebi. Pod nim
naſta knježnjacy klóſchtyr we Veronje.

Zeno wotſtronjeſche njeporjadnoſcźe pſchi wopomnjeṅſkich hoſcźinach a
zakaza mylace wołanjo a žałoſcźenjo pſchi woporje za wotemrjetych.

Z joho piſmow je widźecź, zo bu kſchcźenym po kſchcźeńcy pjenježk
podaty.

Zeno wumrje 12. hapryla 380. K joho cžeſcźi bu pozdźiſcho cyrkej
natwarjena.

Swjaty Euſebius, biſkop we Samoſacźe; 21. junija. Euſebius bu we lěcźe
361 biſkop we Samoſacźe we Syrii. Suſodne <pb n="473"/>biſkopſke ſtoły
běchu tehdom zwjetſcha z Arianami wobſadźene. Arianojo mějachu joho
zańcź, hacžrunje dyrbjachu ſo joho hako njepſchecźela błudow bojecź.

Euſebius ſkutkowaſche za wuzwolenjo Meletia hako patriarchu we Antiochii
a poradźi ſo, tohole ſwěrnoho biſkopa tam ſtajicź a poſtajeṅſke piſmo k
khowanju dóſtacź. Dokelž Meletius we prědowanjach katholſku wucžbu po
poſtajenjach nicejſkeje zhromadźizny wucžeſche, chcychu joho Arianojo
powalicź. Khěžor póſła komornika k Euſebiej po tamne piſmo.

Euſebius wotmołwi, zo je jeno na porucžnoſcź tych woteda, kotſiž ſu je
jomu pſchepodali. Zaſtojnik hrožeſche, zo jomu khěžor prawicu wotrubacź
da, jeli njepoſłucha. Biſkop wupſcheſtrje rucy a prajeſche, zo ſebi
radſcho wobej rucy wotrubacź da, hacž zo njeſprawnoſcź wobeṅdźe. Nětko
joho khěžor na pokoj woſtaji.

We lěcźe 370 wuzwoli Euſebius ſobu Baſilia za ceſarejſkoho biſkopa a
ſtupi z nim do pſchecźelſtwa a liſtowanja.

Hdyž khěžor Valens katholikow pſcheſcźěhaſche, nałožeſche Euſebius
wſchitko, zo by ſwoje ſtadło pſched jědom błudaŕſtwa zakitał. Tež
pucźowaſche po Syrii, Paleſtinje a Fenicii, zo by tam wěriwych we wěrje
wobkrucźał a jim hódnych měſchnikow ſwjecźił. Na tutych pucźach běſche
hako wojak pſchewoblecženy, zo mohł njeznaty lóže wjacy dobroho
ſkutkowacź.

Arianojo wuſkutkowachu pola khěžora joho wotehnacźo do Thracije. Hdyž
Euſebius pſchipiſmo w tutej naležnoſcźi doſta, rjekny poſołej: „Bjeŕ ſo
na kedźbu, zo lud njezhoni, cžoho dla ſy pſchiſchoł; hewak móhli ſo
brónjow pſchimacź. Njecham, zo by moje dla ſchtó do ſchkody pſchiſchoł.“
Hiſchcźe běſche nócnym boz̀im ſłužbam pſchitomny a wotjědźe w nocy na
cžołmje po rěcy Eufrat. Hdyž lud nazajtra joho wotkhad zhoni, jèdźechu
we we cžołmach za nim, doſcźahnychu joho we Zeugmje a proſchachu, zo
jich njechał wopuſchcźicź. Euſebius jich tróſchtowaſche a napominaſche a
pucźowaſche na to dale do Thracije.

Na joho mèſto bu Eunomius za biſkopa ſtajeny, ale nichtó wo njoho
njerodźeſche, dokelž njeběſche ani horcy ani zymny. Tohodla ſlužbu złoži
a měſto wopuſchcźi. Po nim bu Lucius biſkop, kiž bě njemdry Arian a
wěriwych krjudowaſche.

Hdyž we lěcźe 379 Gothojo Thraciu zapuſcźachu, bu Euſebiej dowolene, zo
ſmě ſo zaſy do ſwojeje woſady wrócżicź. Znowa cyrkej wot błudarjow
rjedźeſche a na poſtajenjo katholſkich <pb n="474"/>biſkopow dźěłaſche.
Złoby Arianow napſchecźo njomu běchu ta# wulke, zo jomu we Dolichu
arianſka žónſka na haſy cyhel d# hłowy cźiſny, tak zo biſkop po
někotrych dnjach wumrje, w# lěcźe 380.

Swjaty Meletius, biſkop; 12. februara. Meletius z Meliteny we Armenii
wuznamjenjeſche ſo wot małoſcźe pſchez pobožnoſcź a lóſcht k wuknjenju.
Joho žiwjenjo bjez poroka nuzowaſche tež Arianow k cžeſcźowanju. Za
biſkopa we Sebaſcź# wuzwoleny, wopuſchcźi bórzy ſwój ſtoł, dokelž ſo lud
Arianſtwo woſtajicź njechaſche. Na to pſchebywaſche najprjedy we
puſcżinje# potom we Beröi we Syrii.

Pozdźiſcho bu za patriarchu we Antiochii wuzwoleny. Lědym běſche měſac
na ſwojim ſtole, pocžachu Arianojo ſwoje njepſchecźelſtwo napſchecźo
njomu pokazowacź. Biſkop bu do Małeje Armenije wotehnaty a na joho měſto
arianſki cžłowjek ſtajeny. Pod Julianom drje móžeſche ſo zaſy domoj
wrócźicź, ale namaka tam zrudne rozſchcźěpjenjo. Tež mějeſche napſchecźo
pohanſtwej wjele dźěłacź, za cžož joho khěžor wotehna. Pod Jovinianom ſo
zaſy wrócźi a zhromadźi zhromadźiznu ſydom a dwacycźi biſkopow k
podpjeranju a zakitanju katholſkeje wěrnoſcźe.

Khěžor Valens polěkowaſche zaſy Arianam a hdyž we lěcźe do Antiochije
pſchińdźe, chcyſche Meletia na ſwoju ſtronu doſtacź, ale podarmo. Za to
joho z kraja do Nikopola we Małej Armenii wuhna a pſcheſcźěhaſche
wěriwych.

Pod khěžorom Gratianom wrócźi ſo zaſy na ſwój ſtoł. Tu mějeſche
njeporjadnoſcźe wotſtronicź a nawjedowaſche we lěcźe 379 cyrkwinſku
zhromadźiznu we Antiochii. Tež na powſchitkownej cyrkwinſkej
zhromadźiznje we Konſtantinoplu běſche pſchitomny a wumrje tam we lěcźe
381.

Swjaty Cyrill, biſkop we Jeruzalemje, cyrkwinſki wucžeŕ; 18. měrca.
Cyrill bu wokoło lěta 315 we Jeruzalemje narodźeny a połoži ſo zahe na
zeznacźo ſwjatych piſmow a piſmow cyrkwinſkich wucžerjow. Jeruzalemſki
biſkop Makſimus wuſwjecźi joho we lěcźe 345 za měſchnika a dowěri jomu
prědowanjo ſłowa božoho. Cyrill kóždu njedźelu we zhromadźiznje
prědowaſche a pſchihotowaſche katechumenow na ſwjatu kſchcźeńcu. <pb
n="475"/>Swojeje horliwoſcźe, wucženoſcźe a prawoſcźe dla wokoło lěta
350 za jeruzalemſkoho biſkopa wuzwoleny a wuſwjecźeny.

We zapocžatku joho biſkopſtwa ſta ſo dźiwny podawk. We lěcźe 351, 7.
meje wokoło dźewjateje hodźiny rano zjewi ſo na njebju wulke ſwètło we
ſchtałtnoſcźi kſchiža, kiž wot kalvarſkeje hory hacž do wolijowneje
zahrody doſahaſche. Tuto ſwětło bu wot cyłoho měſta widźane a trajeſche
wjacy hodźinow z tajkej jaſnoſcźu, zo ſwětłoſcź ſłónca pſchetrjechi.
Nabojeni a zwjeſeleni pſchihladowarjo khwatachu do cyrkwje a khwalachu
knjeza Jězuſa Khryſtuſa, jednorodźenoho Syna božoho, kotryž pſchez ſwoju
móc tutón dźiw dokonjał běſche. Wſchitcy pſchiwdachu ſo jednomyſlnje
wěrje, kotruž ſame njebjo wobſwědcžeſche.

Krótki cžas po tutym podawku naſta pſchekora mjez Cyrillom a ceſarejſkim
arcbiſkopom Akaciom, kiž arianſtwu hołdowaſche. Akacius chcyſche Cyrilla
powalicź, powoła zhromadźiznu arianſkich biſkopow a ſkoržeſche na njoho,
woſebje zo je cyrkwinſke kubła rozpjerſchał. Cyrill pak běſche we cžaſu
hłoda dźěl cyrkwinſkoho zamoženja pſchedał, zo by khudych pſched
zawutlenjom zwarnował. Zhromadźizna wotſadźi Cyrilla a wotehna z měſta.

Cyrill dźěſche do Antiochije a Tarſis, hdźež bu wſchudźom z wulkej
cžeſcźu witany. Pſchez zhromadźiznu we Seleucii (we lěcźe 359) bu zaſy
do ſwojich prawow ſtajeny, ale wot Arianow bórzy zaſy wotehnaty.
Wotpadnik Julian dowoli jomu zaſy pucź do woſady. Někotre dny po joho
nawrócźe ſta ſo ſławny dźiw.

Khěžor Julian chcyſche njewěrnoſcź ſłowow profetow a Jězuſowych we
naſtupanju jeruzalemſkoho templa dopokazacź. Toho dla piſaſche
židowſkomu ludej liſt, we kotrymž jim wſchitke dawki ſpuſchcźi a wo jich
modlitwy za ſwoje a krajne zbožo proſcheſche a jim ſlubi, zo jim
Jeruzalem we prjedawſchej kraſnoſcźi zaſy natwari. Na to zhromadźi
woſobniſchich Židow a praſcheſche ſo jich, cžoho dla wopory po waſchnju
zakonja njewopruja? Hdyž wotmołwichu, zo to njeſmědźa zwonka templa
cžinicź a jich templ zapuſcźeny a rozpadany leži: porucži, zo dyrbja ſo
do wótcžiny wrócźicź, tam templ natwaricź a zakoṅ zaſy do prawa
zawjeſcź. K tomu ſlubi jim wſchitku pomoc a wolóženjo.

Ze wſchěch ſtronow khwatachu Židźa do Jeruzalema a hordźi na khěžorowy
zakit, pſcheſcźěhachu kſcheſcźanow a hrožachu jim z najhórſchimi
khoſtanjemi. Bórzy běſche wjele pjenjez nahromadźene. <pb n="476"/>Sam
khěžor pſchida jim pjenjezy, póſła jim wuſchiknych twarcow a poſtaji
ſwojoho pſchecźela Alipia za wjednika twarby.

Wodnjo a w nocy buchu rozpadanki templa wotwožowane a wſchón židowſki
lud, tež woſobne žónſke, pomhachu wotnoſchowacź. Hdyž pocžachu z nowa
murjowacź, pocža tam a ſem woheń ze zemje ſapacź a wopaleſche
dźěłacźerjow. Zemja ržeſche a błyſki bijachu a na njebju zjewi ſo jaſne
znamjo kſchiža.

Kóždy krócź, hdyž z nowa dźěłacź zapocžachu, pocža woheń z nowa ſapacź.
Tak dyrbjachu dźèło zaſtajicź a z tym tež podzeḿſki woheṅ pſcheſta.

Kſcheſcźenjo, Židźa a pohanjo běchu ſwědkojo tutoho podawka. Wjele
pohanow ſo na to k Jězuſej wobrocźi. Jeno Židźa woſtachu zaſakli.

Cyrill wjeſeleſche ſo tutoho dobycźa Jězuſowoho kſchiža a paſeſche dale
ſwoje kſcheſcźanſke ſtadło. Za to bu wot njepſchecźelow kſchiža cźim
bóle hidźeny a we lěcźe 367 na porucžnoſcź khěžora Valeria z nowa
wotehnaty, ale pod Gratianom ſo we lěcźe 378 zaſy domoj wrócźi. We lěcźe
381 pſchebywaſche ſobu na powſchitkownej cyrkwinſkej zhromadźiznje we
Konſtantinoplu a wumrje we lěcźe 386 po ſwjatym, wjele ſpytanym
žiwjenju.

Swjaty Eulogius, biſkop; 5. meje. Hdyž arianſki khěžor Valens we
naraṅſchich krajach cyrkej pſcheſcźěhaſche, chcyſche tež na biſkopſki
ſtoł we Edeſſy arianſkoho biſkopa ſadźicź. Lud pak joho njepſchija a
njedźeržeſche ſo k njomu. Katholikam buchu cyrkwje zebrane a tohodla ſo
na polu k božim ſłužbam ſkhadźowachu. Bohot Modeſt dyrbjeſche tele
zhromadźizny z wojakami rozehnacź. Ducy pſcheběža joho khuda žónſka a
njeſeſche dźěcźo na rukomaj. Modeſt daſche ju zaſtajicź a wopraſcha ſo,
hdże tak khwata? Žónſka wotmołwi: „Sym ſłyſchała, zo budźeja
ſłužownikojo boži pſcheſcźěhani a khwatam k nim, zo bych z nimi
wumrjeła.“

Modeſt rjekny: „Ale ſchto chceſch z dźěſcźom?“ Wona prajeſche: „Te njech
zo mnu wumrje.“

Dźiwajo ſo na tajku khrobłoſcź, wrócźi ſo Modeſt z wojakami do hrodu a
wotradźeſche khěžorej pſcheſcźěhanjo. Khěžor woſtaji pſcheſcźěhanjo
luda, tola porucži, zo dyrbja ſo duchowni a woſobniſchi z luda pſched
ſud žadacź a k poſłuſchnoſcźi napſchecźo nowomu biſkopej mocowacź.

<pb n="477"/>

Tak ſo ſta a Modeſt radźeſche jim, zo ſo njechali woli mócnoho khěžora
ſpjecźowacź. Hdyž nichtó ſłowcžka njewotmołwi, wobrocźi ſo Modeſt k
měſchnikej Eulogiej a rjekny: „Cžoho dla njewotmołwiſch na moje
praſchenjo?“

Eulogius: „Dokelž ſo njejſy mje praſchał, njeſłuſcheſche ſo mi
wotmołwicź. Hewak budźich tebi ſwoje měnjenjo prajił.“

Modeſt: „Tak dha tebi radźu, zo by z khěžorom dźeržał.“

Eulogius: „Je dha khěžor z kraleſtwom ſobu měſchniſtwo doſtał?“

Bohot pocža ſwarjecź a prajeſche: „Njehańbity cžłowjecže, to njejſym
prajił. Sym tebje napominał, zo by z tym biſkopom dźeržał, kotromuž
khěžor poſłucha.“

Eulogius: „My mamy ſwojoho paſtyrja a tomu poſłuchamy.“

Tu měnjeſche Eulogius biſkopa Barſes, kotrohož běſche khěžor wotſadźił a
wotehnał. Bohot wſchitkich, hromadźe wóſomdźeſat, do Thracije wuhna. Na
pucźu buchu khrobli wuznawarjo wſchudźom jara cžeſcźeni. To powjetſchi
hněw njepſchecźelow. Khěžor daſche jich dźělicź a do wſchelakich
krajinow póſłacź. Eulogius a měſchnik Protogen pſchiṅdźeſchtaj do
Antinous, na pomjezach Hornjoho Egipta a namakaſchtaj tam nowe polo za
ſkutkowanjo.

Eulogius běſche hako puſtnik žiwy, Protogen załoži wucžeŕnju a wucžeſche
dźěcźi. Hdyž běſche khoromu dźěſcźu wot Boha ſtrowoſcź wuproſył,
pocžachu tež wotroſcźeni pohanjo k njomu pſchikhadźecź a doſtachu wucžbu
a kſchcźeńcu. Tajke ſkutkowanjo trajeſche hacž do lěta 379, hdźež po
Valentowej ſmjercźi pſcheſcźèhi pſcheſtachu.

Wrócźiſchtaj ſo zaſy do ſwojeje woſady a buſchtaj wjeſele witanaj.

Eulogius bu za biſkopa we Edeſſy (we Meſopotamii) wuzwoleny a
wuſwjecźeny. Protogen woſta pſchi nim hako měſchnik a bu we lěcźe 382 za
biſkopa we Karhach we tejſamej krajinje wuzwoleny. Cžas jeju ſmjercźe je
njeznaty. Protogen cžeſcźuje ſo 6. meje.

♣h)♠ Swjata ſwójba Baſiliowa.

Swjaty Baſilius Wulki, biſkop ceſarejſki; 14. junija. Baſilius narodźi
ſo na kóncu lěta 329 we kappadociſkej Ceſareji <pb n="478"/>ze ſwójby,
kotraž běſche wjacy krócź dobre ſwèdcženjo wěry wotpołožiła. Hižon joho
dźěd a wowka Makrina, wot Hrehorja dźiwycžinjerja we wěrje rozwucžena,
běſchtaj wěry dla cźeŕpjełoj. Joho nan Baſilius a macź Emmelia buſchtaj
we cžaſu Galeria Makſimiana z kraja wuhnataj a wobydleſchtaj pontiſke
puſcźiny ſydym lět, po ſkóncženju pſcheſcźěhow wotpocžujetaj we měrje,
zawoſtajiwſchi ſwoje dźěcźi hako herbow ſwojich póceźiwoſcźow a
cžeſcźujetaj ſo we cyrkwi 30. meje.

Z jeju dźěcźi cžeſcźuje cyrkej ſchtyri hako ſwjatych.

Baſilius bórzy po narodźe do cźežkeje khoroſcźe padny, kotruž lěkarjo za
njehójnu wuprajichu. Nutrnje ſo ſtarſchej za zdźerženjo dźěſcźa
modleſchtaj a Bóh jeje próſtwy wuſłyſcha.

Hako dźěcźo pſchiṅdźe Baſilius k ſwojej wowcy Makrinje, kotraž na kraju
pſchi Nowej Ceſareji we Pontus bydleſche. Wot njeje doſta prěnje
kſcheſcźanſke rozwucženja a prajeſche pozdźiſcho wo tym: „Ženje njejſym
zabył, kak mócnje ſłowa a pſchikład tuteje ſwjateje žónſkeje na moju
młoduſchku duſchu ſkutkowachu.“

Pozdźiſcho wza joho nan Baſilius wocźehnjenjo a rozwucžowanjo ſyna we
trěbnych wědomoſcźach na ſo. Po nanowej ſmjercźi bu Baſilius do Ceſareje
póſłany, zo by wuknjenjo dokóncžił. Tam wuznamjenjeſche ſo pſched
ſwojimi towaŕſchemi nic jeno pſchez rozwucžnoſcź, ale tež pſchez pěkne
žiwjenjo a wulku pobožnoſcź. Na to wuknjeſche we Konſtantinoplu, hdźež
ſo wucžerjo na joho mudroſcźi a ponižnoſcźi dźiwachu.

Wottad dźěſche we lěcźe 352 k wudoſpołnjenju we wědomoſcźach do Athenow.
Tu nadeṅdźe ſwojoho pſchecźela Hrehorja z Nazianza, kotryž běſche we
Athenach hižon znaty a jomu z dobrej radu poſłužeſche. Bydleſchtaj
hromadźe a jeju zhromadne prócowanjo běſche na to złožene, ſo doſpołnje
bohuſłuženju podacź. Hromadźe ſo modleſchtaj a pomorjeſchtaj žadoſcźe
cźěła. Jedyn pozbudźowaſche druhoho a zdaſche ſo, hako byſchtaj jeno
jednu wolu měłoj. Pſchi dźěłach a pſchi wuknjenju, pſchi wachowanju,
poſcźenju a modlenju dźěłaſchtaj jeno na božu cžeſcź. K zwarnowanju
pſched ſpytowanjemi njemějeſchtaj towaŕſtwo z druhimi. Zboka wuknjenja
ſwětnych wědomoſcźow złožowaſchtaj wulku prócu na nadobycźo
rycžniwoſcźe, z kotrejž mohłoj cyrkwi wužitnaj bycź. Baſiliowe piſma
ſwědcža wo wucženoſcži a wurycžnoſcźi.

Hdyž běſche Baſilius dowuknył, ſchtož běſche jomu ze ſwětnych
wědomoſcźow nuzne abo wužitne, wobrocźi ſo k wuknjenju a pſchepytowanju
ſwjatych piſmow, zo by ſo tež we bójſkich wědomoſcźach <pb
n="779"/>wobkrucźił. Hacžrunje běſche we Athenach rady widźany,
dźeržeſche Baſilius tola za to, zo joho mocy pſchede wſchěm wótcnomu
krajej pſchiſłuſcheja. Wopuſchcźiwſchi toho dla ſwojoho pſchecźela
Hrehorja, wrócźi ſo we lěcźe 355 do Ceſareje a wucžeſche tam młody lud
wurycžnoſcź, tež ſkutkowaſche we prawniſkich naležnoſcźach. Dokelž pak
we tym wulke ſpytowanjo k hordoſcźi pytny, wobzamkny, zo ſo ſwěta
wotrjelnje. Rozdźěliwſchi wjetſchi dźěl zamoženja khudym, nałožowaſche
we cźichim klóſchtyrſkim žiwjenju ſwoje mocy na pokucźenjo.

We lěcźe 357 pucźowaſche po Syrii, Meſopotamii a Egipcźe, zo by
puſtnikow tutych krajinow wopytował a wot nich najlěpſchi rjad
puſtniſkoho žiwjenja nawuknył. Jich pſchikład wobkrucźeſche joho we
zamyſłu, ſo jenicžcy božej ſłužbje podacź.

We lěcźe 358 wrócźi ſo zaſy do Kapadocije a bu wot biſkopa Diania za
cyrkwinſkoho cžitarja poſwjecźeny. Hiſchcźe we tymſamym lěcźe wopuſchcźi
Kapadociu a dźěſche do Pontus na kubła ſwojeje wowki, hdźež běſchtaj
macź Emmelia a ſotra Makrina knježnjacy klóſchtyr załožiłej. Na druhej
ſtronje rěki załoži Baſilius klóſchtyr za mnichow, nawjedowaſche jón
ſchtyri lěta a pſchepoda jón we lěcźe 362 ſwojomu bratrej Pětrej.

Tež na druhich měſtach załožeſche klóſchtry za knježny a za mnichow a
ſpiſa za nje klóſchtyrſki porjad, we kotrymž modlenjo a dźěło wužitnje
zjednoſcźeſche.

Baſilius noſcheſche jednoru draſtu, ſpaſche na nahej zemi, wachowaſche
cžaſto po cyłych nocach a pſchiwucžowaſche ſo znjeſenju kruteje zymy.
Junu za dźeń něſchto mało khlěba a wody wužiwaſche, jeno ſwjate dny
pſchida tomu něſchto zeliſchcźa. Swoje cźěło dźeržeſche hako wotrocžka,
kotrohož pſchez ſtajne pomorjenjo we poſłuſchnoſcźi zdźeržowaſche.
Cžaſtu khorowatoſcź rady znjeſe.

We ſwojej ponižnoſcźi chcyſche cžłowjekam njeznaty woſtacź a ſo jich
khwalbje wukhowacź. Hdyž we lěcże 359 hłód naſta, rozpſcheda Baſilius,
ſchtož hiſchcźe zamoženja mějeſche a podpjeraſche z tym potrěbnych. We
doſpołnej khudobje měnjeſche wěſcźiſcho a lóže ſtraſchnoſcźam cžaſnoho
žiwjenja wucźeknycź.

Swój cžas pſchecžinjeſche z dźěłom, z modlenjom a rozpominanjom ſwjatoho
piſma. Cžaſto wukhadźeſche, zo by wokołny wjeſny lud wo wěrje
rozwucžował. Zo by ſwojim mnicham lěpſchi pſchikład doſpołnoſcźe
pokazowacź mohł, proſcheſche ſwojoho pſchecźela Hrehorja, zo by k njomu
pſchiſchoł a ſo na joho <pb n="480"/>žiwjenju wobdźělił. Tón dopjelni
joho próſtwu a zaſy móžeſchta# pſchecźelej hromadźe Bohu ſłužicź.

We lěcźe 362 wrócźi ſo Vaſilius z někotrymi mnichami d# Ceſareje we
Kapadocii. Hacžrunje joho khěžor Julian na ſwó# dwór žadaſche, njezwoli
Baſilius do toho, prajicy, zo je ſo hinajſchomu, hacž dwórſkomu žiwjenju
pſchiwucžił. Hdyž jonu khěžor toho dla hrožeſche, wotmołwi Baſilius, zo
dyrbi radſch# ſwoje khěžorſke winowatoſcźe ſwěrniſcho dopjelnicź a
njeſmě ſłužb# božu zacpěcź, jeli boži hněw na ſo wobrocźicź njecha.

Dianiowy potomnik, biſkop Euſebius, wuſwjecżi Baſilia z# měſchnika,
hacžrunje tutón z bojoſcźu pſched cźežkim zamołwjenjom# do toho zwolicź
njechaſche. Hako měſchnik njepſcheměni Baſilius# ſwój dotalny porjad
żiwjenja dale, hacž ſo z tym prědowanj# božoho ſłowa znjeſeſche.

Hižon we lěcźe 363 woteńdźe zaſy do Pontus, hdźež ſ# zaſy z pſchecźelom
Hrehorjom zeńdźe a z nim napſchecźo błudam prědowaſche a krajinu zaſy za
wěru doby.

Hdyž chcyſche khěžor Valens we lěcźe 366 Ceſareju do# arianſkich błudow
zawjeſcź, powoła biſkop Euſebius Baſilia zaſy# k ſebi, zo by z joho
pomocu wěru krucźiſcho zakitacź móhł. Pſchez horliwoſcź a mudroſcź
znicžeſche wſchitke prócowanja Arianow a pſchez prědowanja wobkrucźeſche
lud we wucžbje Jězuſoweje cyrkwje a we poſłuſchnoſcźi. Hdyž w tutym
cžaſu hłód naſta, ſtaraſche ſo za khudych z kſcheſcźanſkej luboſcźu.

Po Euſebiowej ſmjercźi bu Baſilius we lěcźe 370 za biſkop# ceſarejſkeje
cyrkwje wuzwoleny a poſtajeny. Nowa doſtojnoſc# zjewjeſche Baſiliowe
dobre pocžinki zjawniſcho. Wſchědne dn# rano a wjecžor prědowaſche a
mějeſche kóždy krȯcź mnohoſcź pobožnych poſłucharjow. Woſada mějeſche
tajki hłód za božim ſłowom, zo joho prědowanja tež tehdom žadaſche, hdyž
móžeſch# Baſilius po cźežkej khoroſcźi lědym rycžecź. Baſilius zrjadow#
we Ceſareji wſchelake pobožnoſcźe, kotrež běſche na pucźowanjach zeznał
a za dobre ſpóznał, mjez druhimi tež zhromadnu raṅſch# a wjecžornu
pobožnoſcź we cyrkwi. Njedźelu, ſrjedu, pjatk # ſobotu a na ſwjedźenjach
božich martrarjow khodżachu joho woſadni k božomu blidu.

Hdyž ſuchota kraj tyſcheſche, wuproſy Baſilius wot Boh# deſchcź.
Lěpſchoho pſchecźela a pomocnika njemóžachu ſebi khudź# pſchecż, hacž
běſche Baſilius. We Ceſareji załoži wulki ſchpita# <pb n="481"/>za
khorych a khudych, wopytowaſche jón cžaſto, zo by tam tróſchtował a
pomhał.

Wulku kedźbnoſcź złožowaſche tež na tych, kotſiž běchu ſo pſchez błudnu
wěru wot pucźa k zbóžnoſcźi zdalili. Próca a ſtraſchnoſcź joho
njewotdźeržowaſche, jich zaſy k Bohu wrócźicź.

Khěžor Valens, widźicy, zo je Baſilius kaž ſkała, na kotrejž ſo
błudaŕſtwa wotražuja, chcyſche z krutoſcźu napſchecźo Baſiliej
zakhadźecź; pſchetož tak běſche hižon někotroho biſkopa pſchewinył.
Pſchepucźujo někotre krajiny, běſche ſwój hněw wuſypował na tych, kotſiž
ſo arianſtwej pſchizamknycź njechachu. Tak pſchińdźe tež do Kapadocije a
chcyſche ceſarejſkoho biſkopa Baſilia powalicź. Prjedy njoho dyrbjeſche
bohot Modeſt Baſilia z lubjenjom a hroženjom k arianſtwej wabicź. Tón
powoła Baſilia pſched ſwój ſudniſki ſtoł a zjewi jomu z pſchecźelnymi
ſłowami khěžorowu žadoſcź. Hdyž to njecźehnjeſche, pocža hrozycź,
prajicy: „Njewèſch, zo ſo wulkomu khěžorej ſpjecźujeſch, kotrohož cyły
ſwět poſłucha? Njebojiſch ſo naſcheje mocy?“

Baſilius: „Kak daloko doſaha tale móc?“

Modeſt: „Prjecžwzacźo kubłow, wotehnacźo, cžwěle, ſmjercź.“

Baſilius: „Mi hrož z něcžim druhim, pſchetož wſchitko to mje njehnuje!“

Modeſt: „Schto rycžiſch?“

Baſilius: „Schtóž nicžo nima, njetrjeba ſo prjecžwzacźa kubłow bojecź.
Ja nicžo nimam, hacž někotre knihi, a draſtu, kiž mam na ſebi. A zda ſo
mi, zo mi to wzacź njechaſch. Mje wotehnacź budże tebi cźežka wěc;
pſchetož nic zemja, na kotrejž bydlu, ale njebjeſa ſu mój wóteny kraj. —
Cžwělow ſo njeboju, pſchetož moje cźěło je tak zeſkhnjene a ſłabe, zo
dołhe cžwěle njeznjeſe. Prěni raz ſkóncži moje žiwjenjo a z tym moje
cźeŕpjenjo. Smjercźe ſo cyle njeboju, kotruž ja za dobrotu dźeržu,
dokelž mje prjedy z mojim ſtworicźerjom zjenoſcźi, za kotrohož ſym
žiwy.“

Modeſt: „Tak khroble njeje hiſchcźe nichtó z Modeſtom rycžał.“

Baſilius: „Najſkerje hiſchcźe ženje na biſkopa trjechił njejſy. We
wſchědnym žiwjenju ſmy najpodwolniſchi cžłowjekojo a to tež napſchecźo
najnižſchomu, a wjele bóle napſchecźo tym, kotſiž maja tajkule móc. Hdyž
pak je wo wěru cžinicź, hladamy jenicžcy na Boha a zacpějemy wſchitko
druhe. Woheń, mjecž, dźiwje zwěrjata, železne kłaki ſu potom naſcha
radoſcź. Spytaj ſwoje hroženja a cžwěle, nas nicžo njepſchemoži.“

<pb n="482"/>

Modeſt: „Dam tebi hacž do jutſiſchoho cžas a móžeſch ſeb# rozmyſlicź.“

Baſilius: „Tajkoho wotſtorcženja trjeba njeje. Jutſe bud# tónſamy, kiž
ſym dźenſa.“

Modeſt dźiwaſche ſo na njebojaznoſcźi biſkopa a zjewi n# zajtra
khěžorej, kak ſteji. Khěžor daſche Modeſtej druhi a tſec# krócź z
Baſiliom poſpytacż, ale ſkóncžnje rjekny Modeſt: „Sm# pſchewinjeni.
Tutón muž ſteji nade wſchěmi hroženjemi.“

Khwilu woſtaji jomu khěžor měr, ale po cžaſu daſche # narycžecź a
wupraji wotehnacźo na biſkopa. Ale Bóh ſo p# ſwojim ſłužowniku
horjebjerjeſche. We nocy po dnju, na k# trymž běſche khěžor wotehnacźo
podpiſał, ſkhorje joho ſchěſcźlět# ſyn Valentinian Galatius na cźežku
zymnicn a njemóžachu jom# pomhacź. Khěžorowna Dominika rjekny khěžorej,
zo je ta# khoroſcź ſprawne khoſtanjo bože za wotehnacźo biſkopa Baſili#
Khěžor powoła Baſilia pſched ſo a lědym běſche tón do hrod# zaſtupił,
pocža ſo z dźěſcźom polěpſchecź. Na Baſiliowu mod# litwu wotkhorje
khěžorowy ſyn a khěžor ſlubi, zo budźe ſyna w# katholſkej wěrje
kubłowacź. Tola ſłowo njedźeržeſche a pſch# poda ſyna arianſkomu
biſkopej. Za to ſo tamna khoroſcź zaſ# wrócźi a ſyn wumrje.

Znowa wupraji Valens Baſiliowe wotehnacźo a chcyſche nj# ſprawnu
porucžnoſcź k tomu podpiſacź. Tola ſtoł, na kotryž ſ# ſyny, ſo pod nim
rozłama, pjero (ſcźinidło) njebjerjeſche cžo# nidło na ſo a ſo rozłama,
runje tak tež druhe a tſecźe. Hdy# chcyſche ze ſchtwórtym podpiſacź,
pocža jomu ruka tſchepotacź # ſłabnycź. Khěžor ſo na ſwoju njeſprawnoſcź
dopomni, roztorh# papjeru a woſtaji Baſilia na pokoj.

Dźakowniſchi wopokaza ſo bohot Modeſt, hdyž běſche # Baſiliowu modlitwu
wot cźežkeje khoroſcźe wotkhorjeł. Dźak# waſche ſo biſkopej a woſta
wěrje ſwěrny.

Wokoło lěta 371 pſchekhodźeſche Baſilius Armeniu, zo b# ſchkodu
zamjezował, kotruž tam błudaŕſtwa nacžinjachu.

We lěcźe 373 tak ſtraſchnje ſkhorje, zo joho za morwoh# dźeržachu, ale k
zbožu cyrkwje woſta žiwy.

Tſi lěta pozdźiſcho zapocža Demoſthenes, naměſtnik kapado# ciſkoho
bohota Prätoria, katholikow a woſebje Baſiliowych pſche# cźelow
pſcheſcźěhacź, a to trajeſche hacž do Valentoweje ſmjercź# we lěcże 378.
We tymſamym lěcźe napadny Baſilia ſmjertn# khoroſcź. Toho dla
pſchihotowaſche ſo na pucź do wěcžnoſcźe <pb n="483"/>Cžródy ludu
pſchikhadźachu k joho wobydlenju, płakachu a modlachu ſo k Bohu wo
žiwjenjo ſwojoho biſkopa. Prěnjoho januara 379 wumrje Baſilius ze
ſłowami: „Knježe, do twojeju rukow podawam ſwoju duſchu.“

Woſada wuhotowa jomu woſobny pohrjeb a kóždy chcyſche joho kaſchcźej
blizko ſtupicź. Tež pohani a židźa žarowachu joho.

Swjata Makrina, knježna; 19. julija. Tuta běſche najſtarſcha ſotra
Baſiliowa. Wuknjeſche rady a lohcy, ſchtož ſtarſchej Baſilius a Emmelia
žadaſchtaj. Macź jej ze ſwjatoho piſma to wuzwoleſche, ſchtož ſo jej za
dźowcžicžku pſchihodne zdaſche. Hdyž běſche Makrina doroſtła, pocža ſo
rjanoſcź jeje cźěła pokazowacź. Hacžrunje ju mnozy do mandźelſtwa
žadachu, njezwoli do toho, ale woſta radſcho pola macźerje a pomhaſche
jej we domjacym dźěle a wocźehnjenju bratrow a ſotrow. Swojoho bratra
Baſilia k tomu pſchiwjedźe, zo ſo cyle k bohuſłuženju wobrocźi.

Hdyž běſche nan wumrjeł, załoži z macźerju klóſchtyrſke zjenocźeńſtwo z
dotalnymi ſłužownicami.

Bratr Naukratius zaſtaraſche jich z nuznej cyrobu. Hdyž toho junu
morwoho domoj pſchinjeſechu, wopokaza Makrina wulkoſcź ſwojoho ducha a
tróſchtowaſche pſcherudźenu macź.

Hdyž běſche macź zeſtariła a ſmjercźi blizko, ſedźeſche jej pſchi jenej
ſtronje Makrina a pſchi druhej najmłódſchi ſyn Pětr. Emmelia wza kóždoho
za ruku a rjekny: „Tebi, o Božo, poſwjecźam ſwój prěni a ſwój poſledni
płód: ſłuſchataj tebi. Na njej njech pſchińdźe twoje požohnowanjo.“ Z
tutymi ſłowami wumrje macź.

Makrina rozdźěli nětko zamoženjo khudym a bu ſwojim knježniſkim
towaŕſchkam tež we khudobje poruna, a zaſłužeſche ſebi z rucžnym dźěłom
žiwjeńſku potrjebu.

Hdyž ſmjercź bratra Baſilia zhoni, wjeſeleſche ſo na joho zbóžnej
ſmjercźi, a žadaſche, zo mohła joho bórzy ſcźěhowacż. A na to
njetrjebaſche dołho cžakacź: tež ju napadny ſmjertna khoroſcź. Bratr
Hrehoŕ, kiž ju dołho widźał njeběſche, khwataſche, ſwoju ſotru wopytacź
a namaka khoru na twjerdej deſcy ležo. Hdyž zaſtupi, pozběhny ſo ſotra a
dźakowaſche ſo Bohu, zo je jej hnadu popſchał a bratra póſłał. Hacžrunje
ju khoroſcź <pb n="484"/>a ſłaboſcź wobcźežeſchtaj, rycžeſche tola z
wulkej wjeſołoſcźu wo bójſkich wěcach.

Dźeń bližeſche ſo k wjecžoru. Makrina ztyknywſchi rucy ze ſłabym hłoſom
rycžeſche: „O Knježe, ty ſy nam bojoſcź pſched ſmjercźu wotewzał a
ſcžinił, zo je kónc tutoho žiwjenja zapocžatk wěcžnoho žiwjenja.
Podawaſch cźěło na krótki cžas ſpanju a wubudźiſch je pſchez hłós
ſwojich trubow, a ſmjertne wudebiſch z njeſmjertnoſcźu. — O Božo,
kotromuž ſym wot macźeŕnoho žiwota ſlubjena, kotrohož ſym ze wſchěch
ſwojich mocow lubowała, kotromuž ſym wot małoſcźe cźěło a duſchu
poſwjecźiła: póſcźel mi jandźela ſwětła, zo by mje dowjedł do twojoho
raja. Pſchetož tež ja ſym z tobu ſwoje mjaſo kſchižowała z twojej
bojoſcźu. Wodaj mi hrěchi mojeje ſłaboſcźe, zo by moja duſcha po
woteńdźenju z cźěła ſo pſched twojim woblicžom cžiſta wopokazała.“

Prajiwſchi to, woznamjeni wocži, hort a wutrobu ze znamjenjom kſchiža.
Hdyž dale rycžecź njemóžeſche, modleſche ſo we duchu a wumrje we
decembru lěta 379.

Khudoba we jeje klóſchtrje běſche tak wulka, zo nicžo njemějachu hacž
ſchlewjeŕ, z cžimž móhli cźěło k pohrjebej wodźecź. Hrehoŕ ſwój
biſkopſki płaſchcź na nju połoži a pohrjeba ju zboka macźerje Emmelie.

Swjaty Pětr, biſkop; 9. januara. Baſiliowa ſwójba je wotemrjeła a nichtó
njeby jeje mjeno znał, njeběſche-li Swjatych kubłała. Tſjo ſynojo běchu
nadobo biſkopojo. Najmłódſchi z dźeſacź dźěcźi tuteje ſwójby běſche
Pětr. Zahe, drje hižom pſched narodom, zhubi ſwojoho nana. Wot ſotry
Makriny bu z woſebitej luboſcźu a ſwěrnoſcźu kubłany a k pobožnoſcźi a
bohabojoſcźi nawjedowany pſchez wucžbu a pſchikład.

Pětr ſo na ſwětne wědomoſcźe njepołoži, ale cźim bóle we ſpóznacźu
bójſkich wěcow pokracžowaſche. We klóſchtrje, kotryž běſche bratr
Baſilius za mnichow załožił, wuknjeſche Pětr pod nawjedowanjom bratra
zaſady klóſchtyrſkoho žiwjenja a bu we lěcźe 362 ſam wjedźicźeŕ tutoho
klóſchtra. Wjacy lět tule ſłužbu z mudroſcźu a ſwjatoſcźu zaſtejeſche.
Hdyž hłód krajinu domapytaſche, bjerjeſche khudych k ſebi, kotſiž tam
wſchědnje pſchikhadźachu.

Wot bratra Baſilia bu za měſchnika wuſwjecźen lyěa we cźe <pb
n="485"/>380 za biſkopa we Sebaſte ſtajeny. Kaž běſche prjedy dobry
mnich, tak bě nětk dobry biſkop. Tam běſche arianſtwo hižon jara
zakorjenjene a Pětr mějeſche doſcź dźěłacź, zo by knjezowu winicu wot
pjanki wurjedźił. Wokoło lěta 387 wumrje we cžeſcźi ſwjatoſcźe.

Swjaty Hrehoŕ, biſkop we Niſſa; 9. měrca. Hrehoŕ běſche ſo we lěcźe 331
narodźił. Po wudokonjenju we ſwětnych a duchownych wědomoſcźach ſtupi
hako cžitaŕ do cyrkwinſkeje ſłužby. Woſtajiwſchi to, wucžeſche něſchto
cžaſa wurycžnoſcź. Hrehoŕ z Nazianza cžinjeſche jomu toho dla poroki,
nacžož ſo tutón zaſy do ſwojeje ſłužby wrócźi.

Hdyž bu Baſilius biſkop we Ceſareji, powoła bratra k ſebi, zo by joho
wudoſpołnjał. We lěcźe 372 bu za biſkopa we Niſſa (we Kapadocii)
wuzwoleny a k ſwjecźiznje nuzowany. Wot Arianow mějeſche wjele cźeŕpjecź
a bu na jich ſchcźuwanjo wot bohota Demoſthena jaty, ale cźekny na pucźu
wojakam a ſkhowa ſo. Jara joho rudźeſche rozſchěrjenjo arianſkich
błudow, tola njemóžeſche tomu zadźěwacź, dokelž na ſwój ſtoł
njeſmědźeſche. Hakle po Valentowej ſmjercźi (378) powoła joho khěžor
Gratian zaſy na joho měſto. Bórzy na to wumrje joho bratr Baſilius,
kotrohož k rowu pſchewodźeſche a pſchi tym ſotru Makrinu wopyta.

We lěcźe 380 pucźowaſche na porucžnoſcź biſkopow narańſchich krajow po
Arabii a Paleſtinje, zo by wſchelake naſtate njeporjadnoſcźe wurunał a
wotſtronił. Khěžor Theodoſius joho na tutych pucźach podpjeraſche. Tež
wopyta ſwjate měſta we Paleſtinje, hdźež běſche Jězus žiwy był a
ſkutkował.

Hrehoŕ běſche na cyrkwinſkej zhromadźiznje we Konſtantinoplu we lěcźe
381, kaž tež na zhromadźiznomaj we lěcźe 382 a 394 pſchitomny. Wumrje
wokoło lěta 400 a zawoſtaji po lebi khwalbu mudroſcźe, wěry,
njewinowatoſcźe a poměrnoſcźe. Po nim mamy wſchelake piſma.

66.

Cžas woſebitych knježerjow we nawjecžornych# a narańſchich krajach hacž
k pſcheſtacźu nawje# cžornoho khěžorſtwa. (395—455.)

Ne narańſchich krajach ſpadowaſche pohanſtwo pod khěžoro# Arkadiom
(395—408) a Theodoſiom ♣II.♠ (408—450) bóle # bóle. We nawjecžornych
krajach pokracžowaſche kſcheſcźanſtw# pod khěžoromaj Honoriom (395—423)
a Valentinianom ♣III♠ (423—455) pomałſcho, woſebje dokelž
pſchecźahowanjo ludo# kraj do nuzy njeſeſche.

♣a)♠ Swjecźi bamžowje.

Swjaty Syricius, bamž; 26. novenbra. Po ſmjerc# ſ. Damaſa bu Syricius we
lěcźe 385 z pſchihłoſowanjom cyłoh# luda a duchownſtwa na japoſchtołſki
ſtoł we Romje powyſcheny# hacžrunje ſo rozſchcżěpnik Urſicinus tomu
pſchecźiwjeſche. Khěžo# Valentinian běſche prěni, kotryž jomu pſchipadny
a joho hak# wulki pſchikład njewinowatoſcźe a ſprawnoſcźe khwaleſche.

We zapocžatku ſwojoho knježenja póſła Syricius ſchpanſkim# biſkopam
piſmo wo porjedźenju duchownſtwa. Runje tak dźěłaſch# na zhromadźiznje
80 biſkopow na porjedźenjo cźahnitby we afri# kanſkej cyrkwi.

Mnicha Joviniana wuzamkny z cyrkwje, dokelž běſche tutó# njepſchecźel
ſwjecźenoho knježniſtwa. Nic z mjeńſchej krutoſcź# wuſtupowaſche
napſchecźo druhim błudnikam. Khěžor Theodoſi# jomu ſwěru pomhaſche. Tak
pohanſtwo a błudna wucžba po# nim hinjeſche a kſcheſcźanſka wěra ſa
mócniſcho rozſchěrjeſch# Syricius njezapomni tež, pſchez ſpomožne wukazy
žiwjenjo cyrkwj# derje rjadowacź. We lěcźe 398 wotwoła joho Bóh k
wěcžnom# wotpocžinkej.

Swjaty Anaſtaſius ♣I.,♠ bamž; 27. hapryla. Anaſtaſius ſyn Romjana
Makſima, bu po ſmjercźi bamža Syricia za bi# <pb n="487"/>ſkopa we Romje
ſtajeny. W joho cžaſu pocža ſo we rańſchich krajach błudaŕſtwo
Origeniſtow rozſchěrjecź a cyrkwi ſchkodźecź. Tola Anaſtaſius, muž
najbohatſcheje khudoby a japoſchtołſkeje ſtaroſcźe, trjechi hłowu tutoho
ſchkódnoho hada. Piſaſche jeruzalemſkomu patriarchej Janej japoſchtołſki
liſt, we kotrymž błudne wucžby zacźiſny.

Anaſtaſius ſo pſchecy wo to ſtaraſche, zo by wěru do ſcźenja mjez
ſwojimi ludami zakitał a zo bychu wſchitke ludy, byrnje bóle wot ſo
zdalene, we wukładowanju ſwjatoho piſma pſchezjedne byłe, a zo ſo žane
wukładowanjo cźeŕpjeło njeby, kotrež móhło dobre duſche kazycź a
ſłabicź.

Afrikanſka cyrkwinſka zhromadźizna póſła k njomu biſkopa, zo by tamnej
cyrkwi měſchnikow wuproſyła, dokelž w Africy wjele duſchow hinjeſche,
hdyž měſchnikow njemějachu. Tymſamym biſkopam póſła Anaſtaſius liſt a
napominaſche jich z wótcowſkej a bratrowſkej luboſcźu a z japoſchtołſkej
ſtaroſcźu, zo bychu ſwěru kedźbowali na leſcźe a lecženja Donatiſtow,
kotſiž ſo tam rozſchěrjachu a katholſku cyrkej potłócžowachu. Pſchez
joho prócu a ſtaroſcź ſo wjele błudnikow zaſy do cyrkwje wrócźi. Po
pſchekraſnym wobknježenju cyrkwje woteńdźe 14. decembra 401 do lěpſchoho
žiwjenja.

Swjaty Innocentius ♣I.,♠ bamž; 28. julija. Za Anaſtaſiowoho ſcźěhowarja
bu Innocentius wuzwoleny. Wo joho prjedawſchim žiwjenju njewěmy nicžo
dale, hacž zo běſche we měſtacžku Albano we romſkej krajinje rodźeny. We
cźežkim cžaſu wza wón najcźežſche zaſtojnſtwo na ſo a wojowaſche z
wulkej mudroſcźu za wěrnoſcź a prawo a dawaſche cyrkwi nadobny pſchikład
ſcźeŕpnoſcźe.

We lěcźe 404 doſta Innocentius wot Chryſoſtoma a wot 42 narańſchich
biſkopow a wot konſtantinopoliſkoho duchownſtwa liſty, we kotrychž ſo na
njeſprawne wotſadźenjo Chryſoſtoma ſkoržeſche. Tola tež njepſchecźeljo
ſo na Chryſoſtoma pſchiſłodźachu, ale podarmo, dokelž Innocentius
ſprawnu wěc ſpózna a zakitaſche.

Tutym wěcam pſchiwdachu ſo tež ſwětne mucźenja. Móc khěžorow bóle a bóle
ſpadowaſche a na kóneu lěta 406 wulinychu ſo Alanowje, Vandalowje,
Burgundowje, Swevowje a druhe ludy na Galliu. W Britanii wuwołachu
wojacy wěſtoho Konſtantia za khěžora a tutón cźehnjeſche z wójſkom do
Gallije, zapuſcźeſche kraj a doby ſebi tež Schpaniu. W lěcźe 408
cźehnjeſche <pb n="488"/>gothiſki kral Alarich z wójſkom do Italije a
cźahaſche z rubjenjo# a zapuſcźenjom po kraju.

Innocentius napominaſche wěriwych, zo bychu prut božoh# hněwa ponižnje
na ſo brali. Sam pak ze wſchitkej mudroſcź# na měr dźěłaſche. Cžinjeſche
wjacy pucźow, zo by Alaricha # khěžora Honoria wujednał, ale podarmo.
Khěžorowe wójſko b# we bitwje zbite, Gothowje cźehnjechu na Rom a
wobſtupich# měſto ze wſchěch ſtronow. Wulka bojoſcź napadny wobydlerjow#
Bórzy knježeſche we měſcźe hłód, na kotryž mór ſcżěhowaſche# Z wjele
pjenjezami ſo Romjenjo wukupichu a Alarich wotcźahny# Dokelž khěžor
Honorius měr po Alarichowej myſli ſcžinicź nje# chaſche, zawrócźi ſo
tutón zaſy na Rom. Měſchcźenjo proſchach# khěžora, zo by tola měr
ſcžinił a bamž Innocentius ſo ſam khěžorej na pucź poda. Tola wujednanja
ſo njeporadźichu a Ala# rich docźahny hacž k Romej. Innocentius
dyrbjeſche we Raven# nje woſtacż, dokelž běſche pucź do Roma z wojakami
zaracźeny# Jeno z modlitwami móžeſche zdaleny ſwoje měſto pſched Boho#
zaſtupowacź. W nocy 24. auguſta 410 wali ſo Alarich d# měſta a dowoli
ſwojim wojakam wurubjenjo; tola poſtaji, zo ſ# nichtó cyrkwje ſwjateju
Pětra a Pawoła hako wucźeknoho měſtn# dótknycź njeſmě. Wjele wobydlerjow
bu cžwělowanych a zabi# tych, wjele twarjenjow ſo ſpali. Pſchi tym pak
ſo tež wja# krócź podeńdźe, zo wojacy kſcheſcźanow do zakitnoho měſta
tamnej# cyrkwje pſchewodźachu. — Na tſecźi dźeń woteńdźe Alarich #
wójſkom a Innocentius móžeſche ſo zaſy k ſwojomu ſtadłej wró# cźicź a
prócowaſche ſo, z cžaſnoho njezboža za kſcheſcźanow wěcžm# wužitk
wudobywacż. Scźeŕpnje njeſechu kſcheſcźenjo wurubjenj# cžaſnych kubłow,
tak zo ſo pohanjo nad tym ſpodźiwachu a mnoz# ſo cyrkwi pſchizamknychu.

Z liſtow, kotrež Innocentius wſchelakim biſkopam piſaſche# widźimy joho
ſtaroſcź, wo to, zo ſo potajnoſcźe wěry njebych# njewěriwym pſcheradźiłe
a pſchez to wonjecžeſcźiłe. W tuty# liſtach namakamy tež ſwědeženjo, kak
ſo tehdom ſakrament ſwja# toho wolijowanja khorym wudźěleſche.

Hdyž běſchtaj cyrkwinſkej zhromadźiznje we Karthagu a Mi# leve błudy
Pelagianow zacźiſnyłej, póſłachu tam zhromadźe# wótcowje wobzamknjenja
do Roma k wobkrucźenju, kaž běſche ſ# to wot ſpocžatka ſem dźeržało.
Hdyž běſche wotmołwjenjo a wob# krucźenjo z Roma do Afriki pſchiſchło,
prajeſche ſ. Auguſtin w# ſławnej rycži: „Wobzamknjenja wobeju
zhromadźiznow ſu ſ# <pb n="489"/>japoſchtołſkomu ſtołej pſchipóſłałe.
Wotmołwjenja tutoho ſtoła ſu ſem pſchiſchłe. Nětko je wěc wobzamknjena.
Bóh daj, zo by ſo tež błud ſkóncžił.“

Tutón bamž zacźiſny tež naſtaty błud, hako njebychu dźěcźi
kſcheſcźanſkich macżerjow kſchcźeńcy potrjebałe. Wón tež za dobre
wupraji, zo ſo ſobotu k wopomnjecźu Khryſtuſowoho we rowje leženja
poſcźi. Po dwanacźelětnym knježenju pſcheńdźe ſ. Innocentius do
wěcžnoſcże, 12. měrca 417.

Swjaty Zoſimus, bamž; 26. decembra. Tutón běſche z Grichiſkeje rodżeny a
ſyn Abrahama. Naſtupiwſchi ſtoł ſwjatoho Pětra wobkrucżi a wozjewi
wuſtajenja afrikanſkich cyrkwinſkich zhromadźiznow napſchecźo
Pelagianam, a zlemi móc tutoho błudniſtwa pſchez wuſtorcženjo Pelagia a
Coeleſtia z cyrkwje Khryſtuſoweje.

Zoſimus piſaſche tež wſchelake liſty k wobnowjenju a wobkrucźenju
cyrkwinſkeje cźahnitby, a poſtaji, kak dołho ma ſo we kóždym rjedźe
duchownſkeje ſwjecźizny zwoſtawacź. Farſkim cyrkwjam dowoli wón ſo
ſwjecźenjo jutrowneje ſwěcžki. Cžas joho knjejſtwa běſche krótki: lěto,
ſchtyri měſacy a ſydom dnow. Joho cźěło bu 26. decembra 418 na
pohrjebniſchcźu ſ. Lawrjenca na tiburtinſkej drozy pohrjebane.

Swjaty Bonifacius ♣I.,♠ bamž; 25. oktobra. Bonifacius běſche ſyn Romjana
Jukunda. Zaſtupiwſchi do cyrkwinſkeje ſłužby, běſche dołhe lěta
měſchnik. We božim zakonju jara rozwucženy, wuznamjenjeſche ſo tež w
dobrym žiwjenju. Po Zoſimomej ſmjercźi bu wot ludu a duchownſtwa
napſchecźo ſwojej woli za biſkopa romſkeje cyrkwje wuzwoleny a 29.
decembra 418 we cyrkwi ſ. Julia poſwjecźeny.

Napſchecźo njomu pozběhnychu ſo tſjo biſkopowje a naſchcźuwawſchi lud,
wuzwolichu napſchecźo njomu arcdiakona Eulalia za bamža a poſwjecźichu
joho w Konſtantinowej cyrkwi. Tutón hordy cžłowjek cźěſnoſcźeſche
prawoho bamža Bonifacia tak, zo dyrbjeſche tón cyrkej ſ. Pětra
wopuſchcźicź a ſo do cyrkwje ſ. Pawoła podacź. K wujednanju tutoho
zrudnoho rozſchcźěpjenja bu zhromadźizna biſkopow powołana, mjez tym zo
dyrbjeſchtaj Bonifacius a Eulalius na cžas z Roma woteńcź. Eulalius ſo
<pb n="490"/>ſkradżu zaſy do měſta wrócźi a bu pſchez to wina
njeſnadnoho zběžka. Zhromadźizna ſpózna, zo je Bonifacius prawje
wuzwoleny biſkop. Tohodla bu Bonifacius wobkrucźeny a we ſwojich prawach
zakitany, Eulalius pak z měſta wotehnaty.

Bamž dźěłaſche, na to, zo by ſo mjez lud zaſy měr wrócźił. Z krutoſcźu
zakitaſche prawa biſkopow a ſkutkowaſche z pomoc# ſ. Auguſtina
napſchecźo Pelagianam. Bonifacius tež zakaza, z# žana žónſka, byrnje
klóſchtyrſka knježna była, njeſmě ſwjate rubcžk# pſchimnycź abo płokacź.

Po ſwjatym žiwjenjn ſkóncži Bonifacius ſwoju cžaſnoſcź # bu 25. oktobra
422 na pohrjebniſchcżo ſwjateje Felicity na ſalarſkej drozy pohrjebany.

Swjaty Coeleſtin, bamž; 6. hapryla. Coeleſtin, ſy# Romjana Priſka,
běſche diakon romſkeje cyrkwje, a bu 10. novembra 422 za biſkopa
wſchitkich biſkopow wuzwoleny.

Hako wyſchſchi paſtyŕ cyłoho ſwěta ſkutkowaſche wſchudźom# hdźež běſche
joho pomocy trjeba. Numidiſkoho biſkopa Antoni# wotſadźi ze ſłužby,
dokelž běſche tutón ſo hordoſcźi podał a njeſprawnoſcźe wobeſchoł a ſo
zapjeńcžił we wopacžnoſcźi. — Galliſkim biſkopam piſaſche, zo dyrbja
zjawnych hrěſchnikow wotwjazacź, byrnje ſo hakle na ſmjertnym łožu k
pokucźe wobrocźili# Swjatoho Auguſtina zakitaſche napſchecźo někotrym
pſchiſłodnikam we Gallii.

Dla zdźerženja cžiſteje wucžby zhromadźowaſche cyrkwinſk# zhromadźizny,
a to najprjedy we lěcźe 430 we Romje napſchecź# Neſtoriowym błudam, a
poſtaji Alekſandriſkoho patriarchu Cyrilla, zo by wuſudźenjo
zhromadźizny we narańſchich krajach w# mjenje bamža do ſkutka ſtajił. —
Na cyrkwinſku zhromadźiz# we Efeſu (431) póſła ze ſwojimi zaſtupnikami
piſmo, we kotrym# zhromadźenym wóteam wuſudźenjo romſkeje zhromadźizny
wozjew# a jich k luboſcźi napomina. Tak prócowaſche ſo, z dobrym zaſy#
narunacź a wurunacź ſchkodu, kotruž běſche Neſtoriowe błudn# wucženjo
nacžiniło.

K rozſchěrjenju cyrkwje mjez pohanami póſła Coeleſtin ſwjatoho Palladia
k Schottam, a w lěcźe 431 ſwj. Patricia do Irlanda. Biſkop Germanus bu k
zahnacźu pelagianſkoho wucženj# do Britanie póſłany.

Mjez wſchelakimi wužitnymi poſtajenjemi zakaza wón, z# <pb n="491"/>ſo
pſchi ſtajenju biſkopow cuzownikowje njeſmědźa zaſłužbnym woſadnym
duchownym do prědka ſtajecź.

Po ſwěrnym dźěle bu 6. hapryla 432 k wěcžnomu mytu powołany.

Swjaty Sikſtus ♣III.,♠ bamž; 28. měrca. Sikſtus běſche we ſwojim
narodnym měſcže Romje měſchnik. Hdyž bu we lěcźe 418 pelagianſke
wucženjo pſchez bamža zacźiſnjene, běſche Sikſtus prěni, kotryž tele
zacźiſnjenjo wozjewi. Tež we piſmje wojowaſche wón pſchecźiwo tutym
błudnikam a bu za to wot ſwj. Auguſtina pokhwaleny.

We lěcźe 432 bu za bamža wuzwoleny a póſła nawjecžornym a narańſchim
cyrkwjam wuſtajenja efeſiſkeje zhromadźizny, we kotrychž běſche
wuprajene, zo ſtaj we Khryſtuſu dwě doſpołnej pſchirodźe, cžłowjeſka a
bójſka, ale jenicžka woſoba ſyna božoho. Błudnikej Neſtoriej piſaſche
liſt a napominaſche joho, zo chcył ſo pod wuſudźenjo koncila
podcźiſnycź. Tola joho hłós njebu ſłyſchany.

Narańſchim biſkopam piſaſche Sikſtus, zo bychu błudźenja po móžnoſcźi
zamjezowali. Tak prajeſche antiochiſkomu biſkopej, piſajo: „nowomu
cžaſej njeje dale dowolene, dokelž ſo ſtaromu cžaſej nicžo pſchidacź
njemóže. Jaſna wucžba a wěra prjedownikow njech ſo pſchez žadyn
pſchiměſchk błóta njezamucźi.“

Hdyž ſo we Ravennje pſchi wuzwolenju nowoho biſkopa prawje zjednacź
njemóžachu, zacźiſny Sikſtus wuzwolenoho, dokelž běſche we nócnym
widźenju toho ſpóznał, kotrohož chcyſche Bóh za biſkopa měcź.

Wěſty Anicius a Marcian Patritius Baßus ſkoržeſchtaj na Sikſta
cyrkwinſkich kubłow dla. Złoho wobrycženja dla bu zhromadźizna 56
biſkopow powołana a naležnoſcź we pſchitomnoſcźi khěžora, duchownſtwa a
luda pſchepytowana. Sikſtus bu za njewinowatoho ſpóznaty, tamnaj
wobrycžerjej pak wotſudźenaj a pokhoſtanaj. Baßa wyſche toho bože
khoſtanjo doſcźahny, zo po nahłej khoroſcźi wumrje. Złe z dobrym
płacźicy daſche joho Sikſtus pohrjebacź.

Sikſtus wudebjeſche romſke cyrkwje z drohimi ſudobjemi, porjedźeſche a
porjeńſcheſche cyrkwje, za kotrež kraſne wobrazy pſchihotowacź daſche.

28. měrca 440 wopuſchcźi tule cžaſnoſcź a bu na tiburtinſkej drozy
pohrjebany.

<pb n="492"/>

♣b)♠ Swjecżi biſkopowje z italſkich krajow.

Swjaty Ambroſius, arcbiſkop, cyrkwinſki wucžeŕ; 7. decembra. Jedyn z
najſławniſchich biſkopow běſche ſwjaty Ambroſius. Joho nan Ambroſius
běſche wyſchſchi zaſtojnik, pod kotrym# Gallia, Wulkobritanſka,
Schpania, dźěl Italſkeje a Germanie # Mauretania we Africy ſtejeſche.
Syn Ambroſius běſche ſo jom# we Gallii wokoło lěta 340 narodźił.
Hiſchcźe dźěcźo, wokoł# lěta 350 zhubi ſwojoho nana. Macź wrócźi ſo z
nim a z druhi# maj dźěſcźomaj Marcellinu a Satyrom do Roma a
nałožowaſch# wſchitku prócu na kubłanjo ſwojich dźěcźi. Ambroſius
pokracžo# waſche we dobrych pocžinkach, zbudźowany z dobrymi wucžbam# a
pſchikładom ſwojeje macźerje. We Mailandźe dokoncži ſwoj# wuknjenjo a
wuznamjenjeſche ſo we prawniſkich dźěłach tak, z# bu we lěcźe 370 za
bohota we Mailandźe poſtajeny. Pſche# ſprawnoſcź, pokornoſcź a
kedźbniwoſcź wudoby ſebi tudy luboſ# wſchitkich.

Hdyž běſche we lěcźe 374 arianſki biſkop Aukſentius w# Mailandźe
wumrjeł, běſchtaj pſchi wuzwolenju nowoho biſkop# dwě ſtronje, katholſka
a arianſka. Kóžda chcyſche někoho ze ſwojich za biſkopa wuzwolenoho
měcź. Tak běſche ſtrach, zo móh# ſo pſchi wuzwolenju někajki zběžk
nazběhnycź. Toho dla dźěſch# bohot Ambroſius do cyrkwje a napominaſche
zhromadźenych, z# bychu we měrje, pokoju a pſchezjednoſcźi wolili. Hdyž
hiſchcź# rycžeſche, zawoła někajke dźěcźo: „Ambroſius — biſkop.“ Cył#
zhromadźizna, prjedy tak njepſchezjedna, žadaſche jednomyſlnj# Ambroſia
za biſkopa. Ambroſius ſo na wſchelake waſchnjo woba#raſche, ale podarmo.
W nocy cźekny, ale zabłudźi ſo, tak z# běſche na ranjo zaſy pſched
mailandſkimi wrotami. Wot nětk# bóle za nim hladachu, zo jim cźeknycź
njemóhł. Tež piſach# khěžorej, zo by dowolił, zaſtojnika za biſkopa
wuſwjecźicź. Al# tež Ambroſius piſaſche Valerianej próſtwu, zo by do
toho nje# zwolił. Khěžorej ſo ſpodobaſche, zo běſche jedyn z joho
zaſtojnikow biſkopſtwa doſtojny, a toho dla njechaſche wuzwolenj#
zadźěwacź. Zaſy cźekny Ambroſius a ſkhowa ſo na kraju, al# bu
pſcheradźeny. Nětko měnjeſche, zo toho dla biſkop bycź njemóže, dokelž
do nowjenkow (katechumenow) ſłuſcha, kotſiž ſo n# kſchcźeńcu
pſchihotuja. Ale nicžo njepomhaſche: bu kſchcźeny, dóſta cyrkwinſke
ſwjecźizny a bu 7. decembra 374 za biſkop# wuſwjecźeny.

<pb n="493"/>

Wot nětka poda ſo Ambroſius z cyłej wutrobu a mocu ſwojej biſkopſkej
ſłužbje. Swoje cžaſne zamoženjo rozdźěli cyrkwjam a khudym; ſam za ſo
njewobkhowa ani žadoſcź za cžaſnym kubłom. Za wjednika a pſchecźela
wuzwoli ſebi wucženoho a pobožnoho měſchnika Sympliciana. Na někotrych
njeſprawnych zaſtojnikow wobcźežowaſche ſo pola khěžora, a zakitaſche
tak lud pſched podtłócžowanjom. Woſebitu kedźbnoſcź a prócu nałožowaſche
na wucžiſcźenjo woſady wot arianſkich błudow, tak zo ſo w lěcźe 385
ſkoro nichtó we Mailandźe tutych błudow wjacy njedźeržeſche. Wſchitko to
dokonjeſche pſchez ſwoje rozwucženja a pſchikład.

Ambroſius běſche ſwjaty we žiwjenju, horliwy we kſcheſźanſkim
pomorjenju, wobſtajny we poſcźenju. Ženje njewobjedowaſche, khiba
njedźelu abo na ſwjedźenjach někotrych ſławnych martrarjow. Ženje ſo
njedaſche na hoſcźinu pſcheproſycź a radźeſche toſame tež ſwojomu
duchownſtwej. Wulki dźěl dnja a nocy woprowaſche modlenju. Wſchědnje
božu mſchu za ſwoju woſadu woprowaſche. Běſche podpjera khudych, tróſcht
zrudnych a pomocnik kóždoho, kiž joho pomocy žadaſche. — Do ſwětnych
naležnoſcźow ſo rady njeměſcheſche. Joho luboſcź k bližſchomu
njemějeſche žaneje mjezy. Złe płacźeſche z dobrym. Joho wobydlenjo
běſche ſtajnje z ludźimi napjelnjene, kotſiž ſebi joho radu pytachu.

Kóždu njedźelu Ambroſius we cyrkwjach z wulkej mocu a wurycžnoſcźu
prědowaſche. We poſcźe katechumenow rozwucžowaſche. Joho ſotra
Marcellina, kotraž běſche z ruki bamža Liberia knježniſki ſchlewjeŕ
doſtała, proſcheſche joho, zo by jej rozwucženjo wo knježniſkim žiwjenju
napiſał. We lěcźe 377 dopjelni jeje próſtwu a khwaleſche we tſjoch
knihach woſobnoſcź, wužitnoſcź a winowatoſcźe knježniſtwa a pokazowaſche
najzbóžniſchu knježnu hako pſchikład. Knježny napominaſche, zo njebychu
nikoho wopytowałe, ale bójſke wěcy cžaſto rozpominałe, ſo wjele modliłe,
wjeſelow ſo zdalowałe, a rejow ſo cyle woſtajiłe. Bórzy po tutym piſmje
napiſa piſmo wo wudowach, zo by je k pſchiſłuſchnej cžiſtoſcźi
napominał.

Po ſmjercźi khěžora Valentiniana (17. novembra 375) wjedźeſche joho
ſtarſchi ſyn Gratian knjejſtwo za młódſchoho bratra Valentiniana. W
tutym cžaſu zapuſcźachu Gothowje Thraciu a Iliriu a wotwjedźechu wjele
wobydlerjow jatych. Ambroſius wukupowaſche jich; a hdyž joho zamoženjo
doſahacź njechaſche, <pb n="494"/>nałožowaſche k tomu wobſedźenſtwa
cyrkwje. Na to drje ſ# Arianowje hórſchachu, ale Ambroſius pokaza, zo je
wumoženj# jatych dobry ſkutk k božej cžeſcźi.

Wulku ſtaroſcź a kedźbnoſcź nałožowaſche Ambroſius na to# zo by cyrkwi
dobrych měſchnikow wuſwjecźił a žiwjenjo duchownych pſchecy k wjetſchej
doſpołnoſcźi pozběhnył. Toho dla piſa# ſche (w lěcźe 386) tſi knihi wo
winowatoſcźach měſchnikow# Schtož we piſmje a rycži wot nich žadaſche,
to pokazowaſche ji# ze ſwojim pſchikładom.

Napſchecźo Novatianowym błudam piſaſche dwě knizy w# pokucźe a rycži tam
jaſnje doſcź wo ſpowjedanju hrěchow# „Chcecźe-li wuſprawnjeni bycź,
wuznawajcźe ſwoje hrěchi. Po# nižne wuznacźo wumoža wot zwjazkow
hrěcha..... Cžohodl#chcyli ſo hańbowacź, cyrkwi ſwoje hrěchi wuznawacź?
Je njewuznawacź je hańba, dokelž ſmy wſchitcy hrěſchnikowje. Naj#
ponižniſchi je najcžeſcźowniſchi.“

Hdyž běſche jomu w lěcźe 379 we Mailandźe bratr Saty# rus wumrjeł,
rozdawa Ambroſius joho kubła khudym.

Hdyž běſche w lěcźe 381 we Mailandźe cyrkwinſku zhroma# dźiznu
napſchecźo Apollinariſtam wotdźeržał, pucźowaſche Ambro#ſius do Syrmije,
hdźež katholſkoho biſkopa ſtaji. Scźěhowa#lěto běſche we Romje na
koncilu a wuſtrowi pſchez nadpołoženj# rukow khoru žónſku. Pola Gratiana
wudoby wſchelake wužit# zakonje, mjez druhimi tež tón, zo ſmědźa
złóſtnikowje hakle 3# dnow po wotſudźenju ſkóncowani bycź, zo ſo njeby
žane pſche# khwatanjo ſtało.

Gratian bu 25. auguſta 383 ſkóncowany. Wojeŕſki wjed# nik we Britanii,
Makſimus, chcyſche knjejſtwo na ſo ſtorhny# a Valentiniana ♣II.♠
wotehnacź. Valentinianowa macź Juſtin# póſła Ambroſia k Makſimej, zo by
z nim měr wujednał. T# ſo jomu poradźi. Makſimus doſta Galliu, Schpaniu
a Brit# niu; wſcho druhe wobkhowa Valentinian. Cyłu zymu lěta 38#
pſchebywaſche Ambroſius pola Makſima we Trieru a napomi# naſche joho k
pokucźe a kſcheſcźanſkomu žiwjenju.

Mjez tym běſche ſo we Romje pohanſka ſtrona pozběhny# a žadaſche w lěcźe
384 dowolnoſcź k cžeſcźenju pſchiboho# Zhoniwſchi to, piſaſche Ambroſius
khěžorej dwaj liſtaj a zak# taſche we nimaj kſcheſcźanſku wěru, mjez
druhim takle piſaj# „Wſchitcy poddani dyrbja ſo twojomu knjejſtwu
podcźiſnyc# Tebi pak ſo ſłuſcha, zo ſy wěrnomu Bohu poſłuſchny, a Jěz#
<pb n="495"/>ſowu wěru zakitaſch. Kak móhła cyrkej woporne dary tajkoho
wjeŕcha bracź, kotryž temple pſchibohow pyſchi? Khryſtuſowy wołtaŕ
njebjerje žanych darow wot tych, kotſiž pſchiboham dary dawaju.“ Pſchez
tutej piſmje pohnuty, njezwoli khěžor do próſtwy pohanow.

Khěžorowa macź Juſtina běſche pſchecźelnica Arianow a pocža bórzy
katholikow pſcheſcźěhacź. Zabywſchi na Ambroſiowe zaſłužby wo měr,
wuſtupowaſche njepſchecźelſcy napſchecźo njomu. Pſched jutrami lěta 385
žadaſche wot njoho cyrkej „Portiana“ k arianſkim božim ſłužbam.
Ambroſius wotmołwi, zo ženje njepſchecźelam božim cyrkej njewoteda.
Bołmoncžku póſła Juſtina zaſtojnikow a wza cyrkej. Na to ſo lud zběža a
popadny arianſkoho měſchnika Kaſtula, ale Ambroſius joho z jich rukow
wumoži. Měſto dyrbjeſche zběžka dla 200 puntow złotoho zapłacźicź. Lud
na to wotmołwi, zo rady hiſchcźe wjacy dadźa, jeno zo ſo jim
wobſedźenſtwo a wěra njebjerje.

Dwórſcy zaſtojnikowje pſchińdźechu a žadachu wot Ambroſia cyrkej we
mjenje khěžora. Ambroſius jim wotmołwi: „Hdyž by khěžor moje pjenjezy a
wſcho, ſchtož mam, žadał, bych jomu wſchitko dał, hacžrunje to khudym
pſchiſłuſcha. Tež ſwoje žiwjenjo chcu wam dacź. Njebudu ſo wobaracź, ale
chcu ſo rady woprowacź za boži wołtaŕ.“ Cyły dźeń pſchebywaſche
Ambroſius we cyrkwi a hakle na wjecžor wrócźi ſo do ſwojoho domu. Srjedu
do jutrow dźěſche Ambroſius zaſy do tuteje cyrkwje, kotraž bu hnydom z
wojakami wobſtupjena. Hdyž ſo bože ſłužby zapocžachu, zaſtupichu tež
wojacy do cyrkwje, zo bychu ſo modlili. Wjecžor prědowaſche Ambroſius wo
ſcźeŕpnoſcźi. Lud běſche we wulkej ſtaroſcźi, dokelž biſkop cyrkej
wopuſchcźicź njemóžeſche. Cyłu nóc ſo Ambroſius z duchownſtwom modleſche
a pſalmy ſpěwaſche. Zeleny ſchtwórtk ſo biſkop dale modleſche a lud
rozwucžowaſche. Khěžor wotwoła wojakow a ſpuſchcźi měſtej napołožene
khoſtanjo.

Cžim bóle wěriwi ſwoju dźakownu luboſcź napſchecźo ſwojomu biſkopej
wozjewjachu, cźim mjenje tajeſche khěžorowna Juſtina ſwoje hidźenjo.
Swojoho ſyna nawabi, zo by Arianam dowolił, zo ſmědża ſo zjawnje k božim
ſłužbam zhromadźecź. Tónle zakoń wuńdźe 23. januara 386, a běſche we nim
ſmjercź na to ſtajena, jeli by ſchtó jich zhromadźowanjo znjepokojił. We
ſcźěhowacym poſcźe žadaſche Juſtina, tamnu cyrkej z nowa za Arianow.
Ambroſius jej wotmołwi: „Naboth njechaſche herbſtwo <pb n="496"/>ſwojich
wótcow wotedacź a ja dyrbjał herbſtwo Khryſtuſow# wotedacź? Bóh zwarnuj,
zo bych herbſtwo ſwojich wótcow wotedał: herbſtwo ſwjatoho Dionyſia, kiž
je za wěru we wuhnanſtwje wumrjeł, herbſtwo ſwjatoho wuznawarja
Euſtorgia, herbſtwo ſwjatoho Merokla a wſchitkich mojich ſwjatych
prjedownikow we biſkopſkim zaſtojnſtwje.“

Na to pſchiṅdźe wojeŕſki wyſchk Dalmatius wot khěžor# póſłany k
Ambroſiej a zjewi jomu, zo dyrbi ſebi ſudnika wuzwolicź, pſched kotrymž
by ſo cyła naležnoſcź wujednała. Zdobomtež pſchiſtaji, zo dyrbi měſto
wopuſchcźicź, jelizo do toho njezwoli# Ambroſius dźeržeſche ze ſwojim
duchownſtwom radu a póſła n# to khěžorej ſcźěhowace wotmołwjenjo: „Schtó
by njewjedźał, z# we naležnoſcźach wěry ſu biſkopowje ſudnikowje tež nad
kſcheſcźanſkimi khěžorami. Kak ſmědźa tohodla khěžorowje biſkopow
ſudźicź Chceſch ſnadź, zo ſwětnych ludźi za ſudnikow wozmu, zo bych#
prawu wěru zakitawſchi, wotehnacźi abo k ſmjercźi wotſudźe# byli? Dyrbju
jich ſtrachej wuſtajicź, pak ſwoje ſwědomjo rani# abo na cžwělidło
połoženi bycź? Ambroſiowa woſoba njeje ta# wažna, zo by ſo měſchniſtwo
pſchez to wonjecžeſcźiło. Žiwjenj# jednoho cžłowjeka njedyrbi ſo ženje z
doſtojnoſcźu wſchitkich bi# ſkopow pſchirunacź. Ma-li ſo wo wěrje
rozrycžowacź, je to wě# biſkopow. Tak je to Konſtantin dźeržał, kotryž
biſkopow hak#ſudnikow wucžby woſtajeſche.“

Hdyž běſche Ambroſius tele wotmołwjenjo wotpóſłał, dźěſch#zaſy do
cyrkwje, a lud joho wodnjo a w nocy ſtražowaſche, z# ſo jomu kſchiwda
ſtacź njemóhła. Bórzy bu cyrkej z wojakam# wobſtupjena, kotſiž drje
ludźi do cyrkwje puſchcźachu, ale niko# wjacy won njedachu. Ambroſius
dźeržeſche ludej w tutym cžaſ# někotre prědowanja. Bołmoncžku rycžeſche
takle: „Měnicźe wy# zo móhł ja was wopuſchcźicź, zo bych ſebi žiwjenjo
zdźeržał # Moje wotmołwjenjo dyrbjeſche wam zjewicź, zo cyrkej njewopu#
ſchcźu, dokelž ſo knjeza cyłoho ſwěta bóle boju, dyžli khěžora#
Wutorhnjeja-li mje z mocu z cyrkwje, móžeja jeno moje cźěl#prjecž wzacź;
moja duſcha njeda ſo wot njeje dźělicź. Budźe-l#khěžor napſchecźo mi
hako wjeŕch zakhadźecź, budu ja wjedźec# hako biſkop cźeŕpjecź. Schto
ſcźe ſtaroſcźiwi? ſamowólnje wa# njewopuſchcźu; mocy njemóžu ſo
ſpjecźowacź a pſchecźiwicź; ch#zdychowacź a płakacź. Napſchecźo wojakam
nimam druhu bróń# hacž ſwoje ſylzy; hinajſchu biſkopowje nimaja.
Spjecźowacź ſ#njecham a njeſměm. Rycži-li pak ſo wo tym, zo dyrbju
cźeknycź# <pb n="497"/>ſwoju cyrkej wopuſchcźicź: njebudu pſchi
wſchitkej cžeſcźiwoſcźi napſchecźo khěžorej nihdy tajku bojaznoſcź
zawinowacź. Poſkicźuju ſo cžwělam; hroženjow ſo njeboju. Wote mnje bu
žadane, zo dyrbju cyrkwine ſudobja wotedacź. Sym wotmołwił: jeli by ſo
moje złoto a ſlěbro žadało, bych je rady dał. Schtož pak cyrkwi božej
ſłuſcha, njemóžu dacź. Chcedźa-li moje cźěło, moje žiwjenjo, ſměcźe
mojomu bědźenju pſchihladowacź a byſchcźe ſo podarmo knjezowym
dopuſchcźenjam ſpjecźowali. Schtóž mje lubuje, njemóže ſwoju luboſcź
bóle wopokazowacź, hacž hdyž mje da za Jězuſa woprowacź. Sym něſchto
wurjadne wocžakował a měnił, zo pſchez mjecž zahinu abo hanjeny budu.
Nicžoho ſo njeboju a njewopuſchcźu tele měſto. Hdźe dha chcył ſo podacź?
Wſchudźom bych tola jeno płacž a žałoſcź nadeſchoł, dokelž je wſchudźom
porucžene, katholſkich biſkopow wotehnacź a tych moricź, kotſiž ſo
ſpjecźuja. Schto drje ſmy we wotmołwjenju khěžorej prajili, ſchtož by ſo
z winowatoſcźu naſchoho powołanja a z ponižnoſcźu njeznjeſło? Žada-li
wón dawki, je njezapowjemy: ležownoſcźe cyrkwje dawaja ſwoje dawki.
Žada-li wón naſche kubła, njech ſebi je wozmje; nichtó ſo jomu ſpjecźicź
njebudźe. Ja je njedam, ale njezapowjem je tež; miłoſcźiwe dary luda
doſahaja k podpjeranju khudych. Wumjetuja nam pjenjezy, kotrež khudym
rozdźělimy. Njeprěju to, ale khwalu ſo z tym. Modlitwy khudych ſu mój
zakit: khromi a ſlepi, ſchědźiwcowje ſu mócniſchi dyžli najkhrobliſchi
wojacy. Dawamy khěžorej, ſchtož je khěžorowe, a Bohu, ſchtož je bože.
Dawk ſłuſcha khěžorej; cyrkej Bohu ſłuſcha. Nichtó njemóže prajicź, zo
ſo we tym někajke njecžeſcźenjo khěžora wozjewjuje. Móžemy joho ſnadź
bóle cžeſcźowacź, hacž hdyž joho „ſyna cyrkwje“ mjenujemy? Khěžor je we
cyrkwi, a nic wyſche cyrkwje.“

Hdyž běſche Ambroſius takle wjacy dnow we cyrkwi pſchebywał, buchu
wojacy zaſy wotwołani a biſkop móžeſche zaſy do ſwojoho domu.

Woſrjedźa wſchitkich tutych tyſchnoſcźow mějeſche Ambroſius radoſcź, we
lěcźe 386 powoſtanki ſwjateju Gervaſia a Protaſia namakacź, pſchi cžimž
ſlepy Severus widźenjo zaſy dóſta. Tež buchu wſchelake druhe khoroſcźe
pſchez tute powoſtanki wuſtrowjene. Tele podawki poduſychu khrobłoſcź
Arianow.

W tutym cžaſu piſaſche ſobukhěžor Makſimus Valentinianej, <pb
n="498"/>zo njeby katholſku cyrkej dale pſcheſcźěhał. W tutym liſcźe
ſob# naſpomina, zo Rom je we wěrje a kraju prěnje měſto.

W lěcźe 387 hotowaſche ſo Makſimus na Italiu, zo b# ſebi tež tutón kraj
wudobył. Valentinian njewěrjeſche ſebi n# pſchecźo tak mócnomu
njepſchecźelej wojowacź a póſła zaſy Am# broſia, zo by měr wujednał.
Zabywſchi na doſtate kſchiwd# dźěſche Ambroſius bjez komdźenja do Triera
a bu do radnej# zhromadźizny dowjedźeny. Tu porokowaſche Makſimej wobe#
dźene złóſcźe a njeſprawnoſcźe a napominaſche joho k pokucźe nakazanju.
Njemóžeſche pak nicžo wuſkutkowacź, haj bu bórzy měſta wuhnaty.
Ambroſius zjewi to Valentinianej a radźeſch# jomu, zo by ſo pſched
Makſimowej leſcźu na kedźbu brał. Bórz# na to walichu ſo Makſimowe
wójſka do Italije a Valentinia# cźekny ze ſwojej macźerju do
Theſſalonicha a wołaſche naraṅſchoh# khěžora Theodoſia na pomoc. Tutón
ſlubi pomoc, ale naſpom# Valentinianej tež, zo je joho pſchecźelnoſcź
napſchecźo Ariana# wina na joho njezbožu. Tak dobu Valentiniana zaſy za
kathol# ſku wěru.

W nalěcźu 388 pſchipowjedźi Theodoſius Makſimej wój# a daſche k
wuproſchenju dobycźa we cyrkwjach a pola puſtni# kow pobožnoſcźe
dźeržecź. Swojim wojakam wſchitke njetrěb# wobſchkodźenja we krajinach,
po kotrychž cźehnjechu, krucźe zakaza# We zbožownych bitwach pſchewiny
Makſimowe wójſka, Makſimu# pſchińdźe jaty do joho mocy a bu jomu 28.
julija 388 hak# zběžkarjej hłowa wotcźata. Na to pſchińdźe Theodoſius do
Mai# landa, hdźež wot 10. oktobra hacž do meje ſcźěhowacoho lět#
pſchebywaſche. W juniju cźehnjeſche we dobycźeŕſkim cźahu d# Roma a bu
wot luda hako wumožeŕ witany a cžeſcźeny, a dob# ſebi pſchez ſwoju
pſchecżelnoſcź wſchitke wutroby. We ſeptembr# wrócźi ſo zaſy do Mailanda
a pſchepoda Valentinianej zaſy na# wjecžorne kraje, kotrež běſche za
njoho dobył. Wot nětka woſt# Valentinian ſwěrny katholik a wuzwoli ſebi
Ambroſia za ſwojoh# radnika a wjednika.

We lěcźe 390 dźeržeſche Ambroſius cyrkwinſku zhromadźizm# napſchecźo
Jovinianowym błudam. Hiſchcźe běſche koncil zhro# madźeny, hdyž powjeſcź
pſchińdźe, zo je we Theſſalonichu zběž# wudyrił, pſchi kotrymž buchu
někotſi ludźo morjeni, někotſi za# ſtojnikowje kamjenjowani a jich cźěła
po haſach wlecžene. Tal# powjeſcź rozhori khěžorowy hněw. Ambroſius a
druzy biſkopowj# proſchachu wo miłoſcź za zběžkaŕſke měſto a khěžor jim
to pſchiſlubi. <pb n="499"/>Tola někotſi dwórſcy zaſtojnikowje nawabichu
joho k ſurowej krutoſcźi. Někotſi mužowje buchu z potajnymi rozkazami do
Theſſalonicha póſłani a lud na leſcźiwe waſchnjo k wujězdnym hram
zhromadźeny. Hdyž běſche doſcź luda hromadźe, walichu ſo wojacy na lud a
kóncowachu, kohož napadnychu, winowatych a njewinowatych. Tſi hodźiny
trajeſche kóncowanjo a na ſydom tyſacow cžłowjekow zhubichu ſwoje
žiwjenjo.

Hrózba napjelni wutrobu Ambroſia a kóždoho cžucźiwoho cžłowjeka pſchi
zhonjenju njeſkutka ſurowoho mócnarja. Ambroſius, kiž běſche runje na
kraju, piſaſche khěžorej Theodoſiej liſt, we kotrymž joho z poddanſkej
cžeſcźiwoſcźu, ale tež z biſkopſkej ſwobodnoſcźu a pſchecźelſkej
luboſcźu k pokucźe napominaſche. Hnydom jomu wozjewi, zo njemóže wot
njoho žanoho wopornoho dara pſchijecź, ani we joho pſchitomnoſcźi ſwjate
potajnoſcźe ſwjecźicź, dońž njebudźe khěžor božej ſprawnoſcźi doſcź
cžinicź. Luboſcź, kotruž ma ke khěžorej, njeſmě ſtaroſcźi wo zbóžnoſcź
joho duſche zadźěwacź. Dale rozeſtaja jomu ſurowoſcź joho ſkutka, kotryž
běſche we pſchenahlenym hněwje porucžił. Pokazawſchi na pſchikład
wſchelakich mócnych, kotſiž ſu ſo pſched Knjezom ponižili, napominaſche
joho k zjawnej cyrkwinſkej pokucźe a prajeſche: „To ſym piſał, nic zo
bych tebje zrudźił, ale zo bychu pſchikłady kralow tebje pozbudźiłe, ſo
ſwojich hrěchow wuprózdnicź. Wuprózdni ſo jich, ponižejo ſwoju duſchu
pſched Bohom. Sy cžłowjek a maſch ſpytowanja, ale dyrbiſch je
pſchewinycź. Bjez ſylzow a pokuty ſwoje hrěchi njewotbudźeſch. Žadyn
jandźel abo arcjandźel njemóže je tebi wotewzacź; to zamoži jeno Knjez
ſam. Hdyž ſmy zhrěſchili, ſpuſchcźi wón hrěch, ale jeno, hdyž pokutu
cžinimy.“

Bórzy potom wrócźi ſo Ambroſius zaſy do Mailanda. Hdyž bu jomu zjewjene,
zo khěžor na bože ſłužby dźe, dźěſche jomu hacž do pſcheddwora
napſchecźo a zakaza jomu dale ſtupicź, prajicy: „Zda ſo, khěžorje, zo
wulkoſcź wobeńdźenoho zamordowanja njeſpóznawaſch, tež nětko nic, hdyž
je ſo twój hněw zlehnył. Twoja mócnoſcź zadźěwa ſpóznacźu hrěſchnoſcźe a
zacźěmnuje twój rozom. Wopominaj hinitoſcź cžłowjeſkeje pſchirody;
pohladaj na zeṁſki proch, z kotrohož wſchitcy wukhadźamy a do kotrohož
ſo zaſy wrócźimy. Njedaj ſo wot błyſkota ſwojoho purpura zaſlepicź, zo
by njewidźał ſłaboſcź cźěła. Ty knježiſch na tajkich, kotſiž maja tuſamu
pſchirodnoſcź kaž ty a ſu twoji ſobuſłužownikowje. Jedyn je Knjez a Kral
wſchitkich, ſtworicźeŕ a Bóh <pb n="500"/>ſwěta. Z kajkimaj wocžomaj
chceſch pohladowacź na templ toho# kotryž je Knjez wſchitkich? Kak
chceſch ze ſwojimaj nohoma# ſtupicź na ſwjate měſto? Kak chceſch ſebi
zwažicź, ſwojej, krewju womazanej rucy wupſcheſtrjecź, zo by z nimaj
pſchija# wyſokoſwjate Cźěło Knjezowe? Kak chceſch ſwój hort wotewri#
ſwjatej Krewi, hdyž ſy, wot hněwa pſchewabjeny, telko krewje n#
njeſprawne waſchnjo pſchelał? Zaſtań, a njedowol ſebi ſtarſche# złóſcźi
nowu złóſcź pſchidacź. Wzmi zwjazk, kotryž tebje po ſło# wje njebjeſkoho
Knjeza wjaza, zwjazk, kotryž móže khoroſcź two# jeje duſche zahojicż a
tebi zaſy ſtrowoſcź wrócźicź.“

Khěžor njewjedźeſche k ſwojomu zamołwjenju nicžo druh# prajicź, hacž, zo
je tež David ſo pſchez mandźelſtwołamanjo # zamordowanjo pſchehrěſchił.
Hnydom jomu Ambroſius wotmołwi# „Sy-li Davida ſcźěhował we hrěchu,
ſcźěhuj joho tež we pokucźe. Tele ſłowo we prawym cžaſu pſchekłó
khěžorowu wutrobu. Theo# doſius ſo wrócźi a podcźiſny ſo zjawnomu
pokucźenju. Wóſo# měſacow zwoſtawaſche hako zjawny pokutnik pſched
cyrkwinym# durjemi.

Pſchi pſchibližowanju hodow pſchiſporjachu ſo joho ſylzy# hdyž na to
ſpominaſche, zo budźe pſchi tak wulkej ſwjatocžnoſc# ze zhromadźizny
wěriwych dyrbjecź wuzamknjeny woſtacź. Zaſtoj# nik Rufin, kotryž běſche
k tamnomu ſurowomu mordowanju ra# dźił, chcyſche khěžora narycžecź, zo
ſo njetrjeba tak rudźicź a po# nižecź, dokelž njeje nicžo cžinił, hacž
złóſtnikow po zaſłužbj# pokhoſtał. Tak chcyſche khěžorowu pokutnoſcż
poſłabicź. Theo# doſius jomu wotmołwi: „Ty žortujeſch, dokelž moje horjo
nje#znajeſch. Proſcherjo a wotrocžkowje ſmědźa do cyrkwje zaſtupic# ale
za mnje ſu cyrkwine durje zawrjene a njebjeſke wrota zam#knjene;
pſchetož Knjez je prajił: ſchtožkuli zwjazacźe na zem# budźe zwjazane
tež we njebjeſach.“

Rufin rjekny: „Z twojej dowolnoſcźu chcu hicź arcbiſkop# narycžecź, zo
by cyrkwinſku kłótbu z tebje wotewzał.“

Theodoſius wotmołwi: „Podarmo budźeſch proſycź. Joh# wuſudźenjo je po
ſprawnoſcźi. Dźiwanjo na ſwětnu wulkoſ# njemóže joho nawabicź,
cyrkwinſki zakoń zběhnycź.“[3]⁾ Ruf# dźěſche k Ambroſiej, zo by ſwoju
wěc ſpytał. Biſkop jomu wo# mołwi: „Kak wěriſch ſebi tajku nadźiju měcź?
Prjedy ſy kh# <pb n="501"/>žorej k mordowanju radżił, a nětko chceſch
jomu wodacźo wudobycź? Wſchitku hańbicźiwoſcź ſy wotpołožił a
njetſchepotaſch pſchi pomyſlenju na wulku złóſcź a njecžeſcź, kotruž ſy
božej podobnoſcźi nacžinił?“

Rufin podwojeſche ſwoje próſtwy a zjewi, zo khěžor tola do cyrkwje
póńdźe. Ambroſius jomu wotwołwi: „Je-li tomu tak, dha praju tebi, zo
budu jomu wobaracź, do cyrkwje ſtupicź. Chce-li khěžor nowu ſurowoſcź
ſpytacź, ſym kóždy dźeń k ſmjercźi hotowy.“

Rufiu póſła někoho khěžorej napſchecźo a kazaſche jomu, zo by ſo zaſy
wrócźił. Khěžor běſche hižon na torhoſchcźu a rjekny: „Póńdu tam tola a
wozmu na ſo wſchitku njecžeſcź, kotruž ſym zaſłužił.“ Zaſtupiwſchi do
pſchitwarka proſcheſche biſkopa, zo chcył joho wotwjazacź. Ambroſius
wotwołwi: „Schto, ty wěriſch ſebi napſchecźo ſwjatym zakonjam ſem
pſchińcź?“ Theodoſius rjekny: „Njeſpjecźuju ſo ze zaſakłej wutrobu
poſtajenym zakonjam, a njecham na bjezbóžne waſchnjo na ſwjate měſto
ſtupicź; ale proſchu, rozwjazaj moje zwjazki. Spominajo na ſmilnoſcź
toho, kotryž je Knjez wſchitkich, njezamkń pſchede mnu durje, kotrež ſo
wſchitkim wotewrjeja, kotſiž ſwoje hrěchi pokutnje wobželnoſcźeja.“

Ambroſius dźeſche: „Kajku pokutu dha ſy dokonjał po tak wulkej złóſcźi?
Kajke ſrědki ſy nałožował k lěkowanju tak cźežkich ranow?“ Theodoſius
wotmołwi: „Tebi ſo pſchiſłuſcha, ſrědki wukazacź a pſchihotowacź; a ja
dyrbju je nałožicź.“

Ambroſius wza joho na to do cyrkwje a pokaza jomu měſtno mjez
pokutnikami. Pſchi cyrkwinych durjach padny khěžor na ſwoje woblicžo a
cźepjeſche ſo na ſwoju wutrobu, woſpjetujo Davidowe ſłowa: „Moja duſcha
leži we próſche; wožiẇ mje po ſwojim ſłowje.“ Zjawnje wuznawaſche ſwój
hrěch a płakajcy proſcheſche Boha wo wodacźo.

Struchły napohlad pohnu zhromadźiznu a wſchón lud, zo z khěžorom
płakaſche a proſcheſche. Ambroſius žadaſche hiſchcźe zakoń, po kotrymž
dyrbi kóžde ſmjertne khoſtanjo 30 dnow wotſtorcžene a potom wot khěžora
z nowa wobkrucźene bycź. Tak dyrbjeſche ſo pſchekhwatanomu khoſtanju
zadźěwacź. Hdyž běſche khěžor tutón zakoń podpiſał, dóſta wotwjazanjo a
bu zaſy do zhromadźizny wěriwych pſchijaty. Tola njepſcheſta cžas
žiwjenja ſwój njeſkutk wobželnoſcźecź.

Spomńmy hiſchcźe na jedyn powucžny podawk ze žiwjenja <pb
n="502"/>tutoho khěžora a biſkopa Ambroſia. Junu na ſwjatym dnj#
pſchinjeſe Theodoſius ſwój woporny dar[4]⁾ a woſta we ſwjatnic# ſtejo.
Dohladawſchi ſo na to, póſła Ambroſius diakona k njomu# zo by ſo
wopraſchał, hacž hiſchcźe na něſchto cžaka? Theodoſi# wotmołwi, zo tudy
zwoſtawa, zo by woporej pſchitomny był, # ſwjate woprawjenjo doſtał.
Ambroſius daſche jomu pſchez are#diakona prajicź: „Khěžorje, jeno
měſchnikowje maja prawo, w# ſwjatnicy woſtacź. Toho dla wuńdź a ſtuṗ do
ſwětnoho luda# Purpur cžini tebje khěžora, ale nic měſchnika.“ Khěžor ſo
za# mołwjeſche, zo njeje chcył napſchecźo cyrkwinſkomu wuſtajenj#
cžinicź ani ſo pſched druhimi wěriwymi wuznamjenicź, ale zo j# měnił, zo
ſmě we Mailandźe tak derje we ſwjatnicy woſtac# kaž je to we
Konſtantinoplu cžinił. Podźakowawſchi ſo biſkope# za powucženjo dźěſche
ſo do drnhoho luda ſtupicź[5]^(*)). Wot toh# cžaſa njewoſta Theodoſius
tež we Konſtantinoplu we ſwjatnicy# ale po woporje wrócźi ſo zaſy do
luda. Patriarcha Nektari# daſche jomu prajicź, zo by tola na
prjedawſchim měſcźe woſta# ale khěžor wotmołwi: „Pozdźe hakle ſym
rozdźěl mjez biſkopo# a khěžorom ſpóznał. Pſchecy ſym był z
liſchcźerjemi wobdaty pozdźe hakle ſym muža nadeſchoł, kotryž je mi
wěrnoſcź dopowje# dźił. Jenož jenoho znaju, kotryž je hódny, biſkop
bycź, a tó# je Ambroſius.“ Wot toho cžaſa dha woſtawaſche Theodoſi#
pſched lěſycžkami ſtejo, trochu pched druhimi ludźimi, a tak ſ# je tež
druzy khěžorowje po nim dźerželi.

Theodoſius wrócźi ſo 9. novembra 391 zaſy do Konſtanti# nopla,
woſtajiwſchi Valentinianej kraj, kotryž běſche jomu w# njepſchecźelow
wucžiſcźił.

Valentinian poſłuchaſche we wſchitkim na Ambroſiowu rad# a prócowaſche
ſo, ſwoje wopacžnoſcźe wuporjedźecź. Cžaſto ſ# poſcźeſche a wolóžeſche
ludej dawki. Schkoda, zo dlěje žiw# njewoſta, ale bu wot hrabje
Arbogaſta we Viennje 15. me# 392 zadajeny. Arbogaſt ſtaji khěžorſku
krónu na hłowu wucž# <pb n="503"/>noho Eugenia, ale buſchtaj wot
Theodoſia we krawnej bitwje poraženaj, w ſeptembru 394. Theodoſius
dźakowaſche ſo Bohu za doſtate dobycźo. Tola bórzy napadny joho we
Mailandźe ſmjertna khoroſcź. Theodoſius pſchihotowaſche ſo hacž na
najlěpje na pucź do wěcžnoſcźe a porucži ſwoju ſwójbu Ambroſiej k
zaſtaranju, #a wumrje 17. januara 395 we Ambroſiowymaj rukomaj.

We tymſamym lěcźe namaka Ambroſius we zahrodźe powoſtanki ſwjateju
martrarjow Nazaria a Celſa[6]⁾ a pſchenjeſe je do japoſchtołſkeje
cyrkwje pſched romſkimi wrotami.

Ambroſiowe mjeno běſche po wſchitkich krajach znate. Markomanſka
kralowna Fritigil žadaſche wot njoho rozwucženjo we kſcheſcźanſtwje.
Hdyž běſche we liſcźe nuzne rozwucženja doſtała, poda ſo ſama na pucź do
Mailanda, ale njenadeńdźe ſwjatoho biſkopa wjacy mjez žiwymi.

Někotre dny pſched ſkhorjenjom zjewi Ambroſius ſwoju blizku ſmjercź a
prajeſche, zo budźe hacž do jutrow žiwy. We khoroſcźi njepſchetorhny
ſwoje wědomoſtne dźěła, ale dźěłaſche ze ſtajnej pilnoſcźu dale.
Stilicho, wyſchſchi bohot nawjecžornych krajow, póſła pſchecźelow k
njomu, kotſiž dyrbjachu joho nawabicź, zo by Boha wo podlěſchenjo
žiwjenja proſył. Ale Ambroſius jim prajeſche: „Sym tak mjez wami žiwy
był, zo ſo njetrjebał hańbowacź, hiſchcże někotry cžas žiwy bycź; tola
ſo tež ſmjercźe njeboju, dokelž mamy dobroho Knjeza.“

Na ſmjertnym dnju dźeržeſche Ambroſius ſwojej ztyknjenej rucy někotre
hodźiny k njebju pozběhnjenej a modleſche ſo zcźicha. Vercellſki biſkop
Honorat poda jomu hiſchcźe Knjezowe Cźěło a hnydom Ambroſius wumrje, we
nocy wot wulkoho pjatka k jutrownej ſobocźe, 4. hapryla 397. Běſche 57
lět ſtary a běſche 22 lět a 4 měſacy biſkop we Mailandźe był. Po
ſmjercźi bu ze wſchelakimi dźiwami pſchekraſnjeny.

Swjaty Ambroſius je wjele wažnych piſmow po ſebi zawoſtajił a ſebi mjeno
„cyrkwinſki wucžeŕ“ zaſłužił.

Swjaty Simplician, biſkop; 16. auguſta. Simplician běſche we cžaſu
khěžora Konſtantia měſchnik romſkeje cyrkwje a kraſna pycha
japoſchtołſkeje woſady. Wot młodoſcźe hižon pokazowaſche <pb n="504"/>ſo
hako pſchikład wutrobneje pobožnoſcźe. Pſchez njoh# bu ſławny rycžnik
Marius Viktorin k Jězuſej wobrocźeny. Tutón# z Afriki rodźeny, wucžeſche
we Romje rycžniſtwo a z joho wu#cžeŕnje wuńdźechu wulcy mužowje. We
ſtarobje pocža ſo kſche#ſcźanſtwu pſchikhilecź, ale we ſpocžatku ſo
bojeſche ſo zjawnj#ke kſcheſcźanſtwu pſchiwobrocźicź. Běſche ſwjate
piſmo a druh# kſcheſcźanſke knihi z kedźbnoſcźu cžitał a te ſo jomu
ſpodobach# Junu rjekny Simplicianej: „Hlej, tež ja ſym kſcheſcźan.“

Simplician jomu wotmołwi: „To nihdy njewěrju, a nje# móžu tebje do
kſcheſcźanow licžicź, khiba zo tebje w cyrkwi wo hladam.“ Viktorinej
chcyſche ſo ſmjecź a rjekny: „Dha drje ſcźě# kſchcſcźana cžinja?“

Tak ſo cžaſto rozrycžowaſchtaj, ale Viktorin ſo pſchecy b# jeſche, zo
móhł ſebi njepſchecźelſtwo pohanow pſchiwobrocźic# hdy by ſo za
kſcheſcźana wudał. Pſchez dalſche rozpominanj# naſta we nim bojoſcź,
Khryſtus móhł pſched jandźelemi něhd# tež joho ſo hańbowacź, hdyž joho
pſched cžłowjekami njewuznaw# Junu Simplicianej cyle njenadźicy rjekny:
„Pójmoj do cyrkwj# chcu bycź kſcheſcźan.“ Daſche ſo do tych zapiſacź,
kotſiž ſo # kſchcźeńcu pſchihotuja. Potom wuznacźo zjawnje wotpołoži a
dóſ# ſwjatu kſchcźeńcu a wumrje wokoło lěta 370.

Na kóncu Valentinianowoho knjejſtwa wopuſchcźi Simpl# cian Rom, dokelž
bu wokoło lěta 374 wot bamža Damaſa d# Mailanda póſłany, zo by Ambroſia
we wěrje rozwucžił a w#kſchcźił. Wot toho cžaſa woſta Ambroſiowy radnik
a bu # Ambroſiowej ſmjercźi biſkop we Mailandźe. Tola bórzy, hiž# we
lěcźe 400 wopuſchcźi ſwoje cžaſne žiwjenjo.

Swjaty Gaudentius, biſkop; 25. oktobra. Z prěni# cžaſow Gaudentiowoho
žiwjenja wažne podawki njeznajem# Pſchebywaſche we italſkim měſcźe
Brescia a wudoby ſebi ta# luboſcź ludu. Zo by wſchitkim cžeſcźowanjam z
pucźa ſcho# pucźowaſche do narańſchich krajow. We kapadociſkej Ceſar#
dóſta wot klóſchtyrſkich knježnow, kotrež běchu pſchiwuzne ſwjato#
Baſilia, powoſtanki ſwjatych Schtyrcycźoch martrarjow, kotſiž běch# pod
Liciniom we Armenii za wěru wumrjeli[7]⁾, tež něſchto koſ# ſwjatoho
Handrija, Domaſcha a Lukaſcha a ſwjatoho Ja# <pb
n="505"/>Kſchcźenika[8]⁾. Wſchitke wza ſobu do Jeruzalema a natwari
pozdźiſcho we Brescii cyrkej za nje.

Hdyž hiſchcźe we narańſchich krajach pſchebywaſche wokoło lěta 387,
wumrje biſkop ſwjaty Filaſtrius we Brescii. Duchownſtwo a lud mějachu
Gandentia za najpſchihodniſchoho k biſkopſkomu zaſtojńſtwu, hacž runje
běſche hiſchcźe młody. Z pſchiſahu ſo zawjazachu, zo nikoho druhoho za
biſkopa njewozmjeja. Wokolni biſkopowje pod pſchedſydſtwom ſwj. Ambroſia
wobkrucźichu tute wuzwolenjo. Ambroſius ſam piſaſche jomu, zo by
khwatajcy do woſady pſchiſchoł. Gaudentiej drje ſo to nochcyſche, ale
poſłuchaſche, hdyž bu jomu z wuzamknjenjom z cyrkwje hrožene. Wot
Ambroſia bu za biſkopa wuſwjecźeny.

Cyrkej běſche we nim drohi pokład dobyła: zahorjeny biſkop wſchitke
ſwoje winowatoſcźe z najwjetſchej ſwěrnoſcźu dopjelnjeſche. Prědowaſche
z tajkej rycžniwoſcźu, zo ſo lud na njoho napoſłuchacź njemóžeſche.
Wſchitko, ſchtož wot druhich žadaſche, najprjedy ſam we žiwjenju
dopjelnjeſche. Mjez druhim ſkutkowaſche napſchecźo hoſcżinam z. hercami
a rejemi, prajicy: „Wucźěŕcźe z kſcheſcźanſkich domow wſchitko, ſchtož
na ſatanowu pychu dopomnja. Skutkujcźe tam ponižnoſcź a hoſpodliwoſcź a
ſwjatoſcźejcźe je ſtajnje ze ſpěwom pſalmow a njebjeſkich khěrluſchow.
Słowo bože a znamjo Jězuſa Khryſtuſa njech ſu pſchecy we naſchej
wutrobje, we naſchim horcźe, we naſchim žiwjenju. Znamjenja
kſcheſcźanſtwa dyrbja nas pſchecy a wſchudźom pſchewodźecź.“

We lěcźe 405 dźěſche Gaudentius z druhimi k khěžorej Arkadiej k
zakitanju ſwjatoho Chryſoſtoma. Tola ſo jomu a towaŕſcham zlě zeńdźe:
buchu we Thracii do jaſtwa cźiſnjeni. Po hroženjach a lubjenjach drje
buchu puſchcźeni a domoj póſłani a we kiprym cžołmje po morju wjezeni,
ale Bóh wſchitkim žiwjenjo zdźerža. Schtyri měſacy běſche wotſal pobył.
Swěrnje ſłužeſche ſwojomu Bohu a ſwojej woſadźe hacž do zbóžneje
ſmjercźe, kotraž joho wokoło lěta 415 k wótcam pſchewjedźe.

Swjaty Paulin z Nola, biſkop; 22. junija. Paulin narodżi ſo we lěcźe 353
we Bordeaux, hdźež běſche joho nan wyſoki zaſtojnik. Woſobne dary joho
ducha buchu pſchez njepſcheſtawacu <pb n="506"/>pilnoſcź wudokonjane a
Paulin ſebi bohatoſcź rjanych wědomoſcźow nadoby. Młodźenc wuſtupi
zjawnje hako rycžnik a doſta wulku khwalbu. Ta ſo jomu jara ſpodobaſche,
dokelž běſche cžeſcźelakomy. Hižon we lěcźe 379 dóſta wot khěžora wyſoku
ſłužbu. Woženi ſo z bohatej Theraſiu, kotraž ſo pſchez pobožnoſcź
wuznamjenjeſche.

Mudroſcź a dobre pocžinki dobychu jomu cžeſcź a pſchecźelow. We
Mailandźe zezna ſo ze ſwjatym Ambroſiom, we Viennje wobkhadźowaſche ze
ſwjatym Měrcźinom. Tutaj biſkopaj wubudźiſchtaj we nim žadoſcź za měrnym
kſcheſcźanſkim žiwjenjom. Cźežko běſche jomu, ſwoju wutrobu wot ſwěta
dźělicź; ale ſkóncžnje pſcheſwědcži ſo tola wo prózdnoſcźi ſwětnych
prócowanjow. Woſebje pomhaſche joho pobožna mandźelſka wutrobu k Bohu
pozběhowacź. We lěcźe 390 woteńdźeſchtaj na krajne kubło a dźěłaſchtaj
tam ſchtyri lěta na ſwojim ſwjatoſcźenju. Tam zhubiſchtaj jenicžkoho
ſyna pſchez ſmjercź a ſlubiſchtaj hromadźe wobſtajnu zdźeržliwoſcź.

Paulin rozpſcheda ſwoje kubła a rozdźěli wuwikowany pjenjez mjez
khudych. Swět to hanjeſche, dokelž ſo jomu to błaznoſcź zdaſche. Joho
bratſja ſo joho wotrjeknychu, pſchecźeljo jomu porokowachu. Wón pak jim
wotwołwjeſche: „O zbožowna hańba, z Khryſtuſom ſo njeſpodobacź.“
Skóncžnje ſo na nim dźiwacż pocžachu, na khudym a ſcźeŕpnym. Tež
Theraſia rozdźěli khudym, ſchtož wobſedźeſche.

Paulin ſo ſtajnje we zaprěcźu ſo ſamoho wuwucžowaſche, a zjednocźeſche z
tym cźežke pokucźenja a pomorjenja ſwojoho cźěła. Pſchi tym běſche
pſchecy wjeſoły we duchu. — Daloko a ſchěroko joho khwalicź pocžachu.
Paulin to znjeſcź njemóžeſche, dokelž chcyſche Bohu we ponižnoſcźi
ſłužicź. Woteńdźe do puſtniſkoho bydleńcžka blizko pola Nole we
Kampanii, zo mohł row ſwjatoho Felikſa[9]⁾ cžaſto wopytowacź. Rano
wocžinjeſche tam cyrkej a rjedźeſche ju, wodnjo ſo we njej k Bohu
modleſche, w nocy ju ſtražowaſche.

Hody 393 hrabny joho barcellonſki lud a žadaſche wot njoho, zo by ſo za
měſchnika wuſwjecźicź dał. Podarmo ſo Paulin wobaraſche. Zwoliwſchi do
jich žadanja, wucžini ſebi, zo by potom hicź ſměł, hdźežkuli zechce. Po
ſwjecźiznach wopuſchcźi Schpaniu a dźěſche ſcźěhowace jntry do Italije.
We <pb n="507"/>Florencu nadeńdźe ſwjatoho Ambroſia, kotryž joho
cžeſcźownje witaſche a do ſwojich duchownych pſchija. Z Florenca dźěſche
do Roma, ale njewoſta tam dołho. Woteńdźe do Nole, hdźež klóſchtyr
pobožnych duchownych a mnichow załoži. Cźi ſwoje žiwjenjo po wuſtajenym
rjedźe zarjadowachu a woſebje ſwjatoho Felikſa cžeſcźowachu, kotrohož
Paulin ze ſpěwami pſchekraſnjeſche.

Pjatnacźe lět běſche tudy, dźěleny wot ſwěta, pſchebywał, hdyž bu we
lěcźe 409 za biſkopa we Nola wuzwoleny a wuſwjecźeny. We tutym cźežkim
zaſtojnſtwje porjedźeſche ludźace njedoſtatki a wopokazowaſche dobroty
wſchitkim, kotſiž we kajkejžkuli naležnoſcźi pola njoho pomoc pytachu.
Pſchez darniwoſcź napſchecźo khudym a pſchez wukupowanjo jatych woſta
ſam we khudobje. Hdyž bu we lěcźe 410 wot Gothow ſam popadnjeny,
modleſche ſo dowěrnje k Bohu: „Knježe, njedaj, zo bychu mje wo złoto a
ſlěbro cžwělowali. Ty wěſch, zo ſym wſchitko rozdawał, ſchtož ſy mi
wobradźił.“

We poſlednjej khoroſcźi bu Paulin tſi dny pſched ſmjercźu wot biſkopow
Symmacha a Acyndina wopytany. We rozrycžowanju wo bójſkich wěcach pozaby
na boloſcźe ſwojeje khoroſcźe. W joho domje bu pſched nim hiſchcźe junu
wopor božeje mſchě ſwjecźeny a Paulin doſta ſwjate woprawjenjo.

We ſcźěhowacej nocy poſpa trochu a zawoła potom ſwojich duchownych, a
ſpěwaſche z nimi duchownſke ſpěwanja a mjelcžeſche potom cyły dźeń hacž
do wjecžora. Hdyž běchu ſwěcžki zaſwěcźili, wupſcheſtrje Paulin ſwojej
rucy a rjekny z cźicha: „Swojomu Khryſtuſej ſym ſwěcu pſchihotował.“
Wokoło dźeſateje hodźiny, 22. junija 431, wuſtupi joho duſcha z cźěła,
mjez tym zo zemja zarža.

Swjaty Pětr Chryſologus (Złotoſłowny), arcbiſkop; 4. decembra. Pětr
běſche z italſkoho měſta Imola rodźeny a pſchikhileſche ſo wot małoſcźe
nabožnomu žiwjenju. Wot biſkopa Kornelia bu wuwucžowany a za diakona
wuſwjecźeny, dokelž we wědomoſcźach a dobrych pocžinkach rjenje
pokracžowaſche. Hdyž běſche Ravenſki arcbiſkop Jan wumrjeł, wuzwoli lud
a duchownſtwo ſcźěhowarja. Proſchachu Kornelia, zo chcył wotpóſłanych z
wuzwolenym biſkopom do Roma pſchewodźecź a bamžej pſchedſtajicź.
Kornelius wza ſwojoho diakona Pětra ſobu. W nocy pak běſchtaj ſo bamžej
Sikſtej ſwjaty Pětr a Apollinar[10]⁾ <pb n="508"/>zjewiłoj, wjedźicy
mjez ſobu młodźenca, a prajicy, zo dyrbi# tohole a nikoho druhoho za
biſkopa we Ravennje poſtajicź. Hdyž póſłanſtwo pſched bamža ſtupi,
ſpózna Sikſtus hnydom we# Pětru tamnoho młodźenca, kotrohož běſche we
ſonje widźał, a# poſtaji joho, we lěcźe 433 za biſkopa we Ravennje. Hdyž
ſo# to wotpóſłanym ſpodobacź njechaſche, wupowjeda jim ſwoje nócne#
widźenjo, we kotrymž je božu wolu wuprajenu ſpóznał. Ze wſchitkej
cžeſcźownoſcźu pſchijachu nowoho biſkopa Pětra.

Pětr bu wuſwjecźeny a we Ravennje z wulkej wjeſołoſcźu a cžeſcźu witany.
Tudy dźěłaſche na wudoſpołnjenju ſwojeje woſady woſebje tež pſchez
prědowanja, kotrež ſu jomu pſchimjeno „Chryſologus, t. j. Złotoſłowny“
(abo, kotrohož ſłowa ſu woſobne kaž złoto) pſchinjeſłe. Woſebje krucźe
napſchecźo nowolětnym keklijam prědowaſche, dokelž běſche do nich
wſchelake pohanſke a pſchiwěrne waſchnjo zaplecźene. Wo tutej wěcy
prajeſche wažne ſłowo: „Schtóž chce z djabołom žortowacź, njemóže ſo z
Khryſtuſom zradowacź.“

Z joho prědowanjow chcu tudy wopomnicź, ſchtož Pětr wo „Wótcženaſchu“
prědowaſche, prajicy: „Khryſtus je nas wucžił krótku modlitwu, dokelž
chce nam khětſe podacź, wo cžož proſymy. Schto tež by njedał tym, kotſiž
proſcha, hdyž je ſo ſamoho tym podał, kotſiž joho njejſu proſyli? Schtož
budźecźe dźenſa ſłyſchecź, nad tym ſo dźiwaja jandźelowje, dźiwaja ſo
njebjeſa; to žadyn rozom njedopóznawa, žane ſtworjenjo njezapſchija.
Njewěrju ſebi to wuprajicź a njemóžu je zamjelcžecź. Bóh daj, zo móhli
wy je ſłyſchecź a ja je wuprajicź. Schto je wjetſche: zo je ſo Bóh zemi
dał, abo zo wam njebjeſa dawa? zo je na ſo wzał towaŕſtwo mjaſa, abo zo
wam da towaŕſtwo bójſtwa? zo je ſo do ſmjercźe dał, abo zo je ſmjercź
wot was wzał? zo je ſo we naſchim wotrocžſtwje narodźił, abo zo was zaſy
porodźa hako ſwoje dźěcźi? zo je waſchu khudobu na ſo wzał, abo was za
ſwojich herbow poſtajił? Pójmy dha, dźěcźatka, tam, hdźež nas joho
ſmilnoſcź woła, joho luboſcź cźehnje, joho miłoſcź pſcheproſchuje! Boha
Wótca wucžuj wutroba, wupraj jazyk, wołaj duch; a wſchitko ſchtož we nas
je, wotewŕ ſo joho hnadźe, a nic bojoſcźi. Pſchetož, ſchtóž ze ſudnika
cžini Wótca, chce bycź lubowany, nic bojany.“

„Wótcže naſch, kiž ſy we njebjeſch! Hdyž tak prajiſch, njedyrbiſch ſebi
myſlicź, zo njeje na zemi, abo zo je na jednym měſtnje zamknjeny tón,
kotryž wſchitko wopſchija: ale <pb n="509"/>dyrbiſch myſlicź, zo ſy
njebjeſkoho rodu (ſplaha), a twój Wótc je we njebjeſach. Prócuj ſo, zo
by ſo pſchez ſwjate žiwjenjo doſtojnoho cžinił tak ſwjatoho Wótca. Tón
ſo hako dźěcźo bože pokazuje, ſchtóž ſo z bójſkimi pocžinkami
wupokazuje.“

„Swjatoſcźene budź twoje mjeno! Kotrohož rodu my ſmy, toho mjeno tež nas
naſtupa. Toho dla proſymy, zo by twoje mjeno, kotrež je ſame ze ſo
ſwjate, we nas ſo ſwjatoſcźiło. Pſchetož mjeno bože ſo pſchez naſche
zadźerženjo pak pocžeſcźuje, pak hani. Toho dla praji japoſchtoł: „Bože
mjeno ſo pſchez was wonjecžeſcźuje mjez pohanami. (Romſk. 2, 24.)“

„Pſchińdź k nam twoje kraleſtwo! Hdy dha je Bóh njeknježił? Tak dha
proſymy, zo tón, kotryž je pſchecy knježił, by we nas knježił, zo móhli
tež my knježicź we nim. Tež djaboł je knježił, tež hrěch je knježił, tež
ſmjercź je knježiła, a ſmjertni běchu we dołhim wotrocžſtwje. Toho dla
proſymy, zo pſchez knjejſtwo bože by ſo djaboł zahnał, hrěch pſcheſtał,
ſmjercź wumrjeła, wotrocžſtwo zahinyło a my wuſwobodźeni knježili k
wěcžnomu žiwjenju.“

„Twoja wola ſo ſtań, kaž we njebjeſach, tak tež na zemi! To je kraleſtwo
bože, hdyž, kaž we njebjeſach, tak tež na zemi, boža wola ſama płacźi;
hdyž we wſchitkich cžłowjekach je duch boži, hdyž we wſchitkich Bóh žiwy
je a ſkutkuje, Bóh knježi a Bóh wſchitko je, po ſłowje japoſchtoła: Bóh
je, kotryž wſchitko ſkutkuje we wſchitkich. (1. Kor. 12, 6.)“

„Naſch wſchědny khlěb daj nam dźens! Kotryž je ſo nam za Wótca dał,
kotryž je nas za ſwoje dźěcźi wzał, kotryž je nas ſwojich herbow
ſcžinił, kotryž je nas ze ſwojim mjenom, je ſwojej cžeſcźu, a ze ſwojim
kraleſtwom wobdarił: tón je nam ſam porucžił, zo dyrbimy wo wſchědny
khlěb proſycź. — Schto dha žada cžłowjeſka khudoba we kraleſtwje bożim,
we božej hnadźe? Njedawa dha tak dobry, tak luboſcźiwy, tak darniwy Wótc
ſwojim dźěcźom žanoho khlěba, hacž hdyž je wo to proſcheny? Hdźe je
tamne ſłowo: „Njechali dha ſtaroſcźiwi bycź, prajicy: ſchto budźemy
jěſcź, abo ſchto budźemy picź abo ſchto budżemy ſo woblekacź? (Mat. 6,
31.) — Kaza dha wón, wo to proſycź, na cžož myſlicź zakazuje? Hako
njebjeſki Wótc wón žada, zo hako njebjeſcy ſynowje žadamy njebjeſki
khlěb. Sam je prajił: „Ja ſym žiwy khlěb, kiž ſym z njebjes pſchiſchoł.“
(Jan. 6, 51.) Wón je khlěb, woſyty we knježnje, kiſany we mjaſu,
tołcženy we cźeŕpjenju, pjecženy we pjecy rowa, woprowany <pb
n="510"/>na wołtarjach, khowany we cyrkwjach, a wěriwym wſchědnje hako
njebjeſka cyroba podawany.“

„A wodaj nam naſche winy, kaž, tež my wodawamy ſwojim winikam. Hdyž
njemóžeſch bjez hrěcha bycź, a chceſch, zo by ſo tebi pſchecy wſchitko
wodało: wodawaj tež ty pſchecy. Wjelež chceſch, zo by ſo tebi wodało,
telko wodaj tež ty. Wjelež krócź chceſch ty wodacźo, telko krócź tež ty
wodawaj. Dokelž chceſch, zo by ſo tebi wſchitko wodało, wodaj tež ty
wſchitko. Wopomń, cžłowjeko, zo we twojej wutrobje je žórło wodacźa:
běži-li z njeje wodacźo, poběhnje zaſy do tebje wodacźo.“

„A njewjedź nas do ſpytowanja! Na ſwěcźe je žiwjenjo ſame hižon
ſpytowanjo, kaž Job praji: „Wojowanjo je cžłowjekowe žiwjenjo na zemi.“
(Job. 7, 1.) Modlmy dha ſo, zo by nas naſchomu pozdacźu njezawoſtajił,
ale nas we wſchitkim naſchim cžinjenju z wótcowſkej luboſcźu dźeržał a
na pucźu žiwjenja z njebjeſkim nawjedowanjom zawěſcźił.“

„Ale wumož nas wot złoho! Wot kotroho złoho? wot djaboła, wot kotrohož
wſchitke zło wukhadźa. Djaboł běſche po pſchirodnoſcźi njebjeſki. Nětko
je złobocźiwy duch, ſtarſchi dyžli ſwět, wuwucženy a pſcheklepany we
wobſchkodźenju. Toho dla wón rěka nic jeno zły, ale to zło, z kotrohož
wſchitko wukhadźa, ſchtož je złe. Toho dla dyrbimy Boha proſycź, zo by
nas wot djaboła wumožił pſchez dobycźerja Khryſtuſa.“

„Amen! Tón, ke kotromuž dyrbiſch ſo wołacź, je tebi z krótkimi ſłowami
pſchedmjet a měru próſtwy pokazał, zo by z toho nawuknył, ſchto a kak
maſch proſycź. Tež chcyſche njebjeſki kral po ſwojej luboſcźi ſam
próſtwy wozjewicź, kotrež chce wuſłyſchecź. Tam dha dyrbi dowěra na
wuſłyſchenjo bycź, hdźež proſcheny ſwoje ſamotne ſłowa we modlitwje
ſłyſchi.“

Pětr piſaſche tež napſchecźo Eutychej a joho błudam. Hdyž we lěcźe 448
biſkop ſwjaty German do Ravenny pſchińdźe, bu wot Pětra jara cžeſcźeny a
po joho ſmjercźi wobkhowa ſebi Pětr joho pokutnu draſtu k wopomnjecźu.

Pſched ſwojej ſmjercźu wobdari Pětr wſchelake cyrkwje z drohimi
ſudobjemi. Hdyž cžujeſche, zo ſo jomu ſmjercź bliži, woteńdźe do ſwojoho
narodnoho měſta Imole a pſchinjeſe tam woſobne dary za cyrkej ſobu. Tam
wumrje 3. decembra 450. Joho cźěło bu ze žarowanjom cyłoho měſta we
cyrkwi ſwjatoho Kaſſiana pohrjebane a wjele cžeſcźene. We lěcźe 1492 bu
joho <pb n="511"/>row wotewrjeny a joho cźěło njewobſchkodźene a
njepſchetłate namakane.

Swjaty Petronius, biſkop; 4. oktobra. Wón běſche ſyn romſkoho zaſtojnika
a běſche we wótcnym domje derje kubłany a zahe k pobožnoſcźi
nawjedowany. Doroſcźeny pucźowaſche do narańſchich krajach a
wopytowaſche puſtnikow. Dołhi cžas woſta mjez nimi.

Hdyž we lěcźe 430 do Roma pſchińdźe, bu Petronius wot bamža Coeleſtina
hako ſcźěhowaŕ runje zemrjetoho biſkopa Felikſa do Bononije (Bolognje)
póſłany. Prjedawſche krute žiwjenjo tež hako biſkop dale wjedźeſche.
Swoje měſto nadeńdźe wot Hunow a Gothow zapuſcźene. Cyrkwje běchu
ſkóncowane a mjez woſadnymi běchu ſo wſchelake błudniſtwa zaſydliłe.
Petronius pomhaſche měſto zaſy natwaricź a proſcheſche k tomu pola
khěžora Theodoſia młódſchoho wo pomoc. Cyrkwje wobohacźeſche z
powoſtankami wſchelakich Swjatych, woſebje ſwjatoho Floriana[11]⁾.

Wokoło lěta 450 wobzamkny ſwoje cžaſne žiwjenjo we Bohu.

♣c)♠ Swjecżi cyrkwinſcy ſłužownikowje we Gallii.

Swjaty Měrcźin, biſkop; 11. novembra. Wokoło lěta 318 narodźi ſo we
Pannonſkej (Wuheŕſkej) Sabarii Měrcźin. Starſchej pſchińdźeſchtaj z nim
zahe do Pavije we Italii, hdźež mějeſche nan wojeŕſku ſłužbu. Měrcżin
běſche wot małoſcźe z luboſcźu k Bohu napjelnjeny, kotrohož hiſchcźe
njeznajeſche; pſchetož ſtarſchej ſłužeſchtaj pſchiboham. Dźeſacź lět
ſtary dźěſche Měrcźin pſchecźiwo woli ſtarſcheju do cyrkwje a daſche ſo
do tych zapiſacź, kotſiž ſo na kſchcźeńcu pſchihotuja. Pilnje
wopytowaſche kſcheſcźanſke rozwucženja a pſchi tym ſo joho wutroba tak
zahori, zo, hakle dwanacźe lět ſtary, ſebi wotmyſli, zo chce do puſcźiny
hicź a tam z puſtnikami Bohu ſłužicź. Młodoſcź běſche jomu pſchi tym
jenicžki zadźěwk.

Mjez tym wuńdźe wot khěžora porucžnoſcź, zo dyrbja wſchitcy ſynowje joho
wojakow do wójſka ſtupicź. Nan mocowaſche pjatnacźelětnoho Měrcźina k
wojeŕſkej pſchiſazy. Měrcźin bu do jězdnych ſtajeny. We wójſku
zdalowaſche ſo wſchitkich prózdnoſcźow <pb n="512"/>a njeduſchnoſcźow,
kotrež mjez wojakami knježachu. Wot ſobuwojakow bu lubowany, dokelž
běſche pſchecźiwo kóždomu pſchecźelny a rady pomhaſche, hdźež běſche
nuza abo zrudoba.

Hdyž junu we krutej zymje pſched měſtom Amiens jěchaſche, nadeńdźe
połnahoho proſcherja, nad kotrymž ſo nichtó ſmilicź njechaſche. Měrcźin
njemějeſche nicžo wjacy pſchi ſebi: wſchitko, ſchtož běſche měł, bě
hižon rozdawał. Bjez dołhoho rozmyſlenja wucźahny mjecž a rozrězny
wojeŕſki płaſchcź na poł a cźiſny połojcu proſcherjej; z druhej wodźe ſo
ſamoho. Někotſi ſo jomu ſmějachu, druzy wobdźiwachu joho dobrocźiwoſcź.
Scźěhowacu nóc zjewi ſo jomu Jězus we ſonje, wodźety z połojcu tamnoho
wojeŕſkoho płaſchcźa, a prajeſche: „Měrcźin je mje tule draſtu wodźeł.“

Tele nóene widźenjo zahori joho wutrobu tak, zo ſo nětko, woſomnacźe lět
ſtary, kſchcźicź daſche. Dwě lěcźe woſta hiſchcźe we wójſku. Cyły cžas
pak njezhubi winowatoſcźe z wocžow, kotrež běſche we kſchcźeńcy
pſchijał. Pſchecy žadaſche za tym, zo móhł ſo wojeŕſtwa wotrjec a cyle
Bohu ſłužicź. Na woſpjetowanu próſtwu bu z wójſka puſchcźeny a woteńdźe
Piktavije (Poitiers) k biſkopej Hilariej, kotryž bórzy joho woſobne dary
ducha ſpózna. Toho dla tež chcyſche joho za diakona wuſwjecźicź, ale
Měrcźin žadaſche nižſchu ſłužbu cyrkwinſkoho wužohnowarja.

Po někotrym cžaſu chcyſche Měrcźin ſwojej ſtarſchej we Pannonii
wopytacź, a doſta k tomu dowolnoſcź wot ſwojoho biſkopa. Na pucźu bu wot
rubježnikow napadnjeny, kotſiž chcychu joho ſkóncowacź. Hdyž joho
njebojaznoho widźachu, wopraſchachu ſo joho, ſchtó je, zo ſo njeboji?
Měrcźin wotmołwi, zo je kſcheſcźan, a zo ſo toho dla njeboji, dokelž Bóh
žiwjenjo ſwojich ſłužownikow zakita. Cžłowjekowje pak, kaž woni, maja ſo
wſchoho bojecź, dokelž ſo Jězuſoweje ſmilnoſcźe njehódnych cžinja.
Rubježnikowje joho na pokoj woſtajichu a najhórſchi z nich joho
ſcźěhowaſche, a bu kſcheſcźan.

We domowinje doby macź a někotrych krajownikow za Jězuſowu wěru. We
Ilirii prědowaſche napſchecźo arianſkim błudnikam, za cžož bu wot nich
ſchwikany a z kraja wuhnaty. Měrcźin dźěſche do Mailanda a wuzwoli ſebi
tam wotležane měſtno, hdźež móhł njemóſleny Bohu ſłužicź. Tola arianſki
biſkop Aukſentius wotehna joho. Měrcźin cźekny na kupu Gallinaria
njedaloko ligurſkich pobrjohow a zapocža tam z pſchecźelenym měſchnikom
puſtniſke žiwjenjo.

<pb n="513"/>

We lěcźe 360 dźěſche do Roma, zo by tam ſwojoho biſkopa Hilaria
nadeſchoł. Dokelž běſche tón hižon woteſchoł, khwataſche za nim a
pſchińdźeſchtaj hromadźe do Piktavije (Poitiers). Dwě mili wot tutoho
měſta doſta Měrcźin wot biſkopa kruch kraja a natwari tam klóſchtyr, a
bórzy hromadźachu ſo tam wokoło njoho wucžomcojo, kotſiž ſo na
klóſchtyrſke žiwjenjo pſchihotowachu. Junu běſche Měrcźin na tſi dny z
klóſchtra woteſchoł. Mjez tym wumrje jedyn z wucžomcow, kotryž ſo na
kſchcźeńcu pſchihotowaſche. Wſchitcy ſo wo njoho jara rudźachu. Domoj ſo
wrócźiwſchi, modleſche ſo Měrcźin nad nim. Bóh joho wuſłyſcha a morwy
zaſy žiwjenjo doſta.

Měrcźinowe mjeno běſche ſo daloko roznjeſło, a we lěcźe 371 žadachu joho
we Turonje (Tours) za biſkopa. Hdyž ſo tomu ſpjecźowaſche, bu z mocu do
Turona pſchewjedźeny a wuſwjecźeny. Hako biſkop njewopuſchcźi Měrcźin
waſchnjo ſwojoho klóſchtyrſkoho žiwjenja, ale natwari ſebi blizko měſta
klóſchtyr, we kotrymž pſchebywaſche. Bórzy pjelnjeſche ſo tutón
klóſchtyr z pobožnymi bratrami. Žadyn njemějeſche ſwojoho zamoženja, ale
wſchitko ſłuſcheſche wſchitkim. Młódſchi wotpiſowachu knihi, ſtarſchi
cźim wjacy cžaſa modlenju woprowachu. Hakle wjecžor něſchto mało
jědźachu. Měrcźin cžaſto ſwoju woſadu pſchekhodźowaſche a zahanjeſche
tam zbytki pohanſtwa.

We lěcźe 375 mějeſche z khěžorom Valentinianom něſchto wucžinicź.
Khěžor, kiž běſche liwki kſcheſcźan, daſche joho zaſy a zaſy
wotpokazacź, bjez toho, zo by z nim porycžał. Měrcźin ſcźeŕpnje
cžakaſche a modleſche ſo z poſcźenjom. Sedmy dźeń zjewi ſo jomu jandźel
a porucži jomu, zo dyrbi njebojaznje do hrodu hicź. Měrcźin dźěſche tam.
Durje běchu wotewrjene a toho dla ſtupi pſched khěžora. Valentinian ſo
rozhněwa, hdyž joho pſched ſobu wohlada. Z dobom pocža ſo trón palicź, a
naſtróžany khěžor zwoli do wſchoho, ſchtož Měrcźin žadaſche.

Měrcźin ſpowaleſche pſchibójſke temple a poruba ſchtomy, kotrež buchu po
bójſku cžeſcźene. Tak daſche pſchibójſku jědlu porubacź. Pohanjo z
hněwom pſchihladowachu. Měrcźin ſtupi ſo pod ſchtom na tu ſtronu, hdźež
ſo jědla k padej nakhileſche. Hižon lecźeſche ſchtom a wſchitko
tſchepotaſche wo Měrcźina. Tón ſcžini kſchiž a jědla ſo z dobom wobrocźi
a padny na napſchecźnu ſtronu. Pohanow zaja hrózba a podachu ſo
kſcheſcźanſtwej. Na měſcźe ſpowalanych pſchibójſkich templow twarjeſche
Měrcźin cyrkwje abo khapale. Bóh ſwojoho ſłužownika wſchudźom z dźiwami
<pb n="514"/>na khorych a na mordwych pſchewodźeſche. Tak z pomocu božej
ſo wěra pſchecy bóle wobkrucźeſche.

Měrcźin běſche njepſchecźel błudnych wucženjow a zahanjeſche je ze
wſchitkej krutoſcźu. Pſchecźiwo zabłudźenym cžłowjekam pak běſche połny
luboſcźe. Tak proſcheſche pola khěžora Makſima za błudnikow, kotrychž
rozkaz ſwětneje wyſchnoſcźe ſmjercźi podawaſche. Tak złe z dobrym
płacźeſche.

W japoſchtołſkim dźěle trajeſche hacž do kónca. Myſle mějeſche pſchecy
na Boha złožene. Cžas ſwojeje ſmjercźe do prědka widźeſche. Hiſchcźe
pucźowaſche do Kandate, zo by tam někajku rozkoru wujednał. Někotſi
wucžownikowje joho pſchewodźachu. Wujednawſchi ſwoju naležnoſcź chcyſche
ſo zaſy do Turona wrócźicź, ale cźežka zymnica joho napadny. Měrcźin
zjewi ſwojim pſchewodnikam ſwoju blizku ſmjercź. Sam proſcheſche, zo
chcył Bóh joho duſchu bórzy z jaſtwa wumožicź. Wucžownikowje pak
płakachu, prajicy: „Wótcže, ſchto nas wopuſchcźiſch? komu nas wbohich
zawoſtajiſch? Torhace wjelki nadpadnu twoje ſtadło.“ Měrcźin pak ſo k
Bohu modleſche: „Knježe, jeli ſym twojomu ludej hiſchcźe trěbny,
njewobaram ſo dźěła.“

Hacžrunje khoroſcź pſchibjeraſche, woſta Měrcźin na pokutnej draſcźe, z
popjełom poſypanej, ležo a modleſche ſo cyłu nóc. Wucžownikowje
proſchachu, zo ſměli jomu něſchto podpołožicź. Měrcźin jim wotmołwi:
„Woſtajcźe mje, zo bóle k njebju, dyžli na zemju hladam. Njech duch,
hižon ſo na pucź hotowacy, ſo k Knjezej wobrocźa.“

Hdyž joho ſmjertne bědźenjo napadowaſche, widźeſche, zo ſo jomu zły duch
bliži. Měrcźin jomu rjekny: „Schto tu ſtejiſch, krawne ſkocźo?
Bjezbóžny, na mni nicžo njenamakaſch.“ Z tutymi ſłowami woteda, 81 lět
ſtary, we lěcźe 400 ſwoju duſchu Bohu. Woblicžo ſo jomu we jaſnym ſwětle
błyſchcźeſche. Duſchu wzachu jandźelſke cžródy a ſpěwachu khwalne ſpěwy
ſławnomu dobycźerjej.

Cźěło bu do Turona pſchenjeſene a we pſchitomnoſcźi tyſacow mnichow a
knježnow pohrjebane. Z daloka bu joho row wot pobožnych putnikow
wopytowany, a ſta ſo tam wjele dźiwow. Woſobne dary pyſchachu joho row.
Ale runje tole złoto a ſlěbro wabjeſche nahramnoſcź: francóſki kral
Franc ♣I.♠ (1515—1547) zebra dźěl tutych drohocźinow. Schtyrcycźi lět
pozdźiſcho (w lěcźe 1562) bu cyrkej wot kalvinſkich błudnikow
(Hugenottow) wurubjena a koſcźe ſwjatoho Měrcźina ſpalene. Jena
ramjeńſka <pb n="515"/>kóſcź a dźěl nopa buſchtej pſched jich bjezbóžnej
ſurowoſcźu wukhowanej.

Swjaty Briktius, biſkop; 13. novembra. Briktius, rodźeny we Turonje
(Tours) pſchebywaſche tam we klóſchtrje a bu wot biſkopa ſwjatoho
Měrcźina na duchownſtwo pſchihotowany a diakona wuſwjecźeny. Tola bórzy
cžinjeſche pſchez liwkoſcź ſwojomu biſkopej zrudobu. Ale Měrcźin
pſchedwidźeſche joho nakazanjo a zjewi do prědka, zo budźe Briktius joho
doſtojny ſcźěhowaŕ na biſkopſkim ſtole.

Po Měrcźinowej ſmjercźi, we lěcźe 400, bu za biſkopa we Turonje
wuzwoleny a wjedźeſche pſchikładnje dobre žiwjenjo. Tola Bóh dopuſchcźi
tyſchnoſcźe na njoho. Dyrbjeſche na wopacžne wobſkoržowanja ſwoju woſadu
wopuſchcźicź a ſydom lět wot njeje zdaleny woſtacź. Wjetſchi dźěl tohole
cžaſa pſchebywaſche we Romje a pſchewiny pſchecźiwnikow ze ſcźeŕpnoſcźu.
Pſchez božu pomoc bu joho njewinowatoſcź dopokazana a wozjewjena. Tak bu
zaſy na ſwoje měſto ſtajeny, hdźež cyrkej ſwěrnje paſeſche, a 13.
novembra 444 do wěcžnoſcźe pſcheſtupi.

Swjaty German, biſkop; 31. julija. German bu wokoło lěta 380 we
Antiſiodorje (Auxerre) we Gallii wot zemjanſkeju ſtarſcheju Ruſtika a
Germanille rodźeny. Dokonjawſchi prěnje wuknjenja, dźěſche do Roma,
hdźež ſo na prawizniſtwo połoži. Tam woženi ſo z Euſtachiu a bu
porucžnik wójſka we ſwojej dowowinje.

German běſche dobry cžłowjek, ale ſłaby kſcheſcźan a napjelnjeny z
duchom hordoſcźe. Tak dawaſche kſcheſcźanam pohorſchk a pſchińdźe z
biſkopom ſwjatym Amatorom do pſchekory, kotraž ſo z tym ſkóncži, zo
German wojeŕſku ſłužbu wopuſchcźi a do duchownſkeje ſłužby zaſtupi.
Amator wudźěli jomu ſwjecźizny a zjewi, zo budźe German joho ſcźěhowaŕ a
ſylny zakitaŕ cyrkwje. Nětko woteda German ſwoje zamoženjo khudym. Ze
ſwojej mandźelſkej běſche wot nětka tak žiwy, hako by joho ſotra była.
Poſcźeſche ſo krucźe a běſche pſchecy pokutnu draſtu wobleeženy. Stajnje
noſcheſche powoſtanki Swjatych pſchi ſebi.

Hdyž běſche biſkop Amator 1. meje 418 wumrjeł, wuzwolichu Germana za
biſkopa, kotryž bu 7. julija ſwjecźeny.

Hako biſkop załoži German nowy klóſchtyr a wuſlědźi <pb
n="516"/>pohrjebniſchcźo martrarjow ſwjatoho Priſka a joho towaŕſchow z
Aurelianowych pſcheſcźěhanjow a natwari k jich cžeſcźi nowu cyrkej.
Mnohe cyrkwje wobdari bohacźe z kubłami.

Hdyž ſo we Britanii Pelagiowe błudy rozſchěrjowachu, proſchachu
britanſcy biſkopowje galliſkich biſkopow wo pomoc. Cźi ſo zhromadźichu a
wuzwolichu biſkopow Germana a Lupa k tutomu ſkutkej. Bamž Coeleſtin da
Germanej we lěcźe 429 połnomóc hako japoſchtołſkomu póſłancej. Hnydom
podaſchtaj ſo German a Lupus na pucź. Na morju buſchtaj wot wichora
napadnjenaj, kotryž pſchez to ſtajiſchtaj, zo morjo we mjenje
najſwjecźiſcheje Trojicy ze ſwjecźenej wodu pokrjepiſchtaj.

We Britanii prědowaſchtaj na polu pod hołym njebjom a Bóh jeju ſłowa z
dźiwami wobkrucźeſche. We zjawnym wurycžowanju z błudnikami we Verulamje
pſchewinyſchtaj pſchecźiwnikow a dobyſchtaj lud za ſo. Woſebje dopomha k
tomu zahojenjo ſlepoho dźěſcźa, kotromuž běchu Pelagianowje podarmo
widźenjo wuproſchowali. German wołaſche ſo k Bohu, połoži powoſtanki
Swjatych na ſlepej wócžcy a dźěcźo widźeſche. Z tym běſche dobycźo
katholſkeje wucžby dokonjane.

Hiſchcźe pſchebywaſchtaj German a Lupus we Britanii, hdyž Piktowje a
Sakſowje tutón kraj napadnychu a zapuſcźachu. Britanowje ſo na wójnu
hotowachu a proſchachu ſwjateju biſkopow wo duchownu pomoc na wójnſkim
cźahu. Hdyž běſchtaj do wojeŕſkoho lěhwa pſchiſchłoj, prědowaſchtaj
wojakam a dobyſchtaj wjele pohanow za Jězuſa. Bjez pſchelecźa krewje
cźeknychu njepſchecźelowje.

Do Gallije ſo wrócźiwſchi wudoby German ſwojomu ludej poniženjo wyſokich
dawkow. Z wulkej horliwoſcźu porjedźeſche pocžinki luda. — We lěcźe 446
dźěſche druhi krócź do Britanije a dowukorjeni tam Pelagiowe błudaŕſtwo.
K zamjezowanju tohoſamoho załoži tam někotre zjawne wyſoke wucžeŕnje a
pſchepoda je wucženym, a pſchi tym bohabojaznym a pobožnym mužam.

Na dompucźu bu wot wobydlerjow krajiny Armorikum na pomoc wołany, dokelž
na nich zběžkaŕſtwa dla krute khoſtanjo cžakaſche. German wuſkutkowa jim
pola wojeŕſkoho wjednika a pola khèžora Valentiniana ♣III.♠ we Ravennje
ſpuſchcźenjo.

We Ravennje pſchekraſni joho Bóh ze wſchelakimi dźiwami. German zjewi
ſwoju ſmjercź do prědka a wumrje tam 31. julija 448. Khěžorowna daſche
joho cźěło do Antiſiodora pſchenjeſcź.

<pb n="517"/>

Swjaty Hilarius, biſkop; 5. meje. Hilarius, pſchiwuzny ſwjatoho
Honorata, bu wokoło lěta 401 we Gallii porodźeny. Joho ſwójba běſche
woſobna pſched ſwětom. Młodźenc bu wuſtojnym wucžerjam podaty a we
wědomoſcźach derje rozwucžowany. Lubowaſche ſwět a tradaſche za joho
cžeſcźu. Joho pſchiwuzny, ſwjaty Honorat, mějeſche ſtaroſcź wo joho
duſchu. Toho dla wopuſchcźi klóſchtyr, kotryž běſche na kupje Lerin
załožił a dźěſche k njomu. Z wutrobnymi ſłowami a ſylzami chcyſche joho
młodu wutrobu pohnucź. Ale Hilarius woſta bjez cžucźa. Hdyž Honorat
wſchitku prócu zhubjenu widźeſche, wza wucźek z modlitwje, prajicy:
„Hlej, Bóh mi zawěſcźe da, ſchtož mi ty zapowjeſch.“ Tak woteńdźe wot
njoho, zo by ſo we cźiſchinje za njoho modlił.

Hilarius pocža ſebi Honoratowe ſłowa pſchemyſlecź a we nim naſta cźežke
bědźenjo. Jomu běſche, kaž by joho Knjez wołał, ſwět pak z wjeſelemi a
wokſchewami dźeržał. Joho wola khabłaſche ſłaba tam a ſem, a njemóžeſche
ſo za nicžo wuprajicź. Skóncžnje doby we nim Khryſtus. Tſi dny, po tym
hacž běſche joho Honorat wopuſchcźił, pſchewiny pſchez joho modlitwje
naproſchena miłoſcź boža joho duſchu. Hilarius khwataſche k Honoratej a
daſche ſo ponižny wot njoho rozwucžowacź. Wot tutoho cžaſa běſche kaž
nowy cžłowjek a njemějeſche žanu žadoſcź wjacy za prjedawſchim
žiwjenjom. Zahorjeny za kſcheſcźanſkej doſpołnoſcźu, rozpſcheda ſwoje
kubła a rozdźěli z nich dobyte pjenjezy potrěbnym klóſchtram a khudym.
Sam woteńdźe do klóſchtra Lerin, hdźež kſchcźeńcu doſta. Ze ſtajnej
kedźbnoſcźu a prócu wotpołožowaſche njedoſpołnoſcźe a bu we krótkim
cžaſu ſwojim bratram pſchikład.

Hdyž bu Honorat we lěcźe 426 za biſkopa we Arelacźe (Arles) wuzwoleny,
ſcźěhowaſche joho Hilarius. Ale tam ſtyſkaſche ſo jomu za klóſchtyrſkej
cźichotu a toho dla wrócźi ſo bórzy zaſy do Lerina, a běſche wjeſoły, zo
je zaſy k měrej pſchiſchoł. Tola tónle měr dołho njetrajeſche: Honorat
žadaſche joho zaſy k ſebi a dźěſche ſebi tam po njoho.

We lěcźe 429 wumrje Honorat a Hilarius chcyſche ſo zaſy do Lerina
wrócźicź a poda ſo tam na pucź. Ale měſchcźenjo puſchcźichu ſo za nim, a
doſcźahnywſchi mocowachu joho zaſy do měſta, hdźež bu za biſkopa
wuzwoleny a wuſwjecźeny.

Hako biſkop ſo Hilarius cźim bóle ponižeſche, cžim bóle běſche Knjez
joho powyſchił. Joho potrěbnoſcźe běchu ſnadne. <pb n="518"/>W zymje a
lěcźe noſcheſche tuſamu draſtu. Modlenjo, poſcźenjo, cžitanjo ſwjatoho
piſma wupjelnjeſche wjetſchi dźěl joho cžaſa. Wſchelake rucžne dźěło, z
modlenjom ſwjatoſcźene, powjetſcheſche joho jałmožny. Hdyž mějeſche
něhdźe pucźowacź, cžinjeſche to pěſchi.

Hilarius mějeſche ſpodźiwny dar, bože ſłowo wozjewjecź. Mějeſche
ſobuželnu wutrobu pſchi cuzej nuzy a tradaſche radſcho ſam, hacž zo by
někomu tradacź dał. Pſchi wſchitkim tym njewoſta tola bjez
njepſchecźelow. Ale ſcźeŕpnje njeſeſche wſchitko. Hilarius ſwoju woſadu
ſwěrnje wopytowaſche a dźeržeſche někotre cyrkwinſke zhromadźizny.

Po ſwěrnym dźěle naſtupi 5. meje 449 pucź k ſwojomu Zbóžnikej.

Swjaty Vincentius Lerinſki, měſchnik; 24. meje. Tutón běſche we Gallii
rodźeny a we młodoſcźi derje we wědomoſcźach rozwucženy. Najprjedy poda
ſo do wojeŕſkeje ſłužby a bu tam cžeſcźeny. Junu na mórſkich žołmach
ſtraſchnje wokoło mjetany wobzamkny, zo chce ſo cyle Bohu a joho ſłužbje
podacź.

Woteńdźe na kupu Lerin a ſkhowa ſo tam we klóſchtrje, zo by wolu božu
wupytował. Tudy nawukuy woſebje ſebi cžas wyſoko wažicź a kóžde
wokamikujenjo derje nałožicź. Za měſchnika wuſwjecźeny woprowaſche
žiwjenjo a mocy božej cžeſcźi. Ze zrudobu widźeſche, kajke zapuſcźenja
ſo cyrkwi pſchez błudy ſtawaja. Toho dla piſaſche we lěcźe 434
napſchecźo nim napominanſke piſmo, kotrež ma dźenſniſchi dźeń hiſchcźe
ſwoju wažnoſcź. We tutym piſmje naſpomina, zo wſchitcy błudnikowje
pſchecy tak cžinja, hako bychu ſwjate piſmo za ſo měli; ale ze ſwjatym
piſmom chcedźa ſwój jěd zawobalecź, kaž je ſo djaboł tež na ſłowa
ſwjatoho piſma zepjeracź chcył.

Na kóncu lěta 450 wumrje ſwěrny pſchecźel boži Vincentius.

♣d)♠ Swjecżi prědarjo wěry we germanſkich (němſkich) krajach.

Swjecźi Siſinnius, Martyrius a Alekſander, martrarjo; 29. meje. Tſjo
pobožni mužojo, Siſinnius, Martyrius a Alekſander, pſchińdźechu z
Kapadocije do Italije a woſtachu něſchto cžaſa we Mailandźe, hdźež ze
ſwjatym Ambroſiom <pb n="519"/>wobkhadźowachu. Pozdźiſcho pſchińdźechu
hromadźe do Tridenta, hdźež tamny biſkop Vigilius Siſinnia za diakona,
Martyria za cžitarja a joho bratra Alekſandra za cyrkwinſkoho wrótnika
wuſwjecźi. Na to póſła jich do alpſkich horow, zo bychu tam
kſcheſcźanſtwo prědowali. Pſchińdźechu najprjedy do Ananije, hdźež
kſchižowanoho Jězuſa prědowachu a k božim ſłužbam cyrkwicžku natwarichu.
Tak załožichu kſcheſcźanſku woſadu, ſebi pak pſchihotowachu martraŕſku
krónu.

Pſchi pohanſkim ſwjedźenju dźeržachu pohanjo wobkhad a chcychu
kſcheſcźanow mocowacź, zo dyrbja z nimi ſobu khodźicź. Siſinnius a joho
towaŕſchej tomu zadźěwachu. Za to złožichu ſo złoby pohanow na nich. Cźi
wobſtupichu cyrkwicžku, pſchebichu prědarjow a woſtajichu jich na poł
morwych ležo. Hižon za někotre hodźiny wumrje Siſinnius na doſtate rany.

Nazajtra ſpěwaſchtaj bratraj Martyrius a Alekſander hromadźe božu
khwalbu, hako by ſo jimaj nicžo ſtało njebyło. Zaſy jej pohanjo
napadnychu. Martyria wlecžechu po kamjenjach a ſkałach tak dołho, hacž
běſche kuſk žiwjenja we nim.

Alekſandrej hrožachu najprjedy a ſpalichu pſched joho wocžomaj
Siſinniowe a Martyriowe cźěło. Skóncžnje cźiſnychu joho do palacoho
ſchcźěpowca, hdźež wón, 29. meje 397, ſwoje žiwjenjo Bohu woprowaſche.

Swjaty Severin, biſkop; 23. oktobra. Severin běſche z woſobnoho
akwitanſkoho ſplaha rodźeny, a poda ſo do ſłužby ſwjateje cyrkwje. Pycha
póccźiwoſcźow a ſwjata wucženoſcź joho hiſchcźe bóle debjeſche, dyžli
woſobnoſcź naroda. Tutej wěcy pomhaſchtaj jomu najlěpje we bědźenjach
napſchecźo arianſkim błudam, kotrež běchu ſo tež we rheinſkich krajinach
rozſchěrjecź pocžałe.

Hdyž běſche wokoło lěta 346 na cyrkwinſkej zhromadźiznje we Kölnje
arianſki biſkop tohole měſta wotſadźeny, wuzwoli duchownſtwo a katholſki
lud Severina za biſkopa. Tón ſwoju wyſoku ſłužbu z tajkej pilnoſcźu a
mudroſcźu zaſtaraſche, zo nic jeno arianſke błudy wot dowěrjenoho ſtadła
zahna, ale tež wjele duſchow k bohabojoſcźi a pobožnoſcźi zahorjeſche.

Hdyž junu ſwjate měſta wopytowaſche, zhoni pſchez bože zjewjenjo ſmjercź
ſwjatoho Měrcźina. Hdyž běſche ſwoju biſkopſku woſadu do dobroho rjada
ſtajił, dźěſche, dokelž we tym božu <pb n="520"/>wolu ſpózna,
Burdigalſku (Bordeaux) cyrkej wopytacź, hdźež jomu biſkop Amandus z
ludom wjeſoły napſchecźo khwataſche. Tudy wobkrucźeſche ſwojich
krajownikow we kſcheſcźanſkej wěrje.

We wyſokej ſtarobje a z wjele zaſłužbami wuſny we Khryſtu. Joho cźěło bu
we wótcžinſkej zemi pohrjebane, we lěcźe 403. Pozdźiſcho buchu joho
powoſtanki do Kölna pſchenjeſene do cyrkwje, kotruž běſche ſam natwarił
a kotraž nětko po nim mjeno dóſta.

Swjaty Vigilius, biſkop; 26. junija. Vigilius bu we lěcźe 385 za biſkopa
we Triencźe wuzwoleny. We joho wulkej woſadźe běſche hiſchcźe wjele
pohanow. Toho dla wupóſła diakona Siſinnia, cžitarja Martyria a wrótnika
Alekſandra hako prědarjow. Hdyž běchu cżile krónu martraŕſtwa dobyli,
žadaſche tež wón, zo by zbožo doſtacź móhł. Toho dla naſtupi ſam
miſſionſki pucź do pohanſkeje krajiuy, hdźež bu wokoło lěta 405 wot
pohanſkich burow kamjenjowany.

Swjaty Valentin (Faltyn), biſkop; 29. oktobra. Wot ſewjernych mórſkich
pobrjohow, najſkerje z Hollanda, pſchińdźe pſchi zapocžatku knježenja
bamža Leona měſchnik Valentin do Roma, zo by ſebi požohnowanjo za
miſſionſke dźěło wuproſył. Z Roma woteńdźe do Paſſawy a pocža ludej
prědowacź, ale nichtó joho ſłyſchecź njechaſche. Toho dla wopuſchcźi
měſto a wrócźi ſo zaſy do Roma, hdźež biſkopſku ſwjecźiznu dȯſta. Na
pucź da jomu bamž ſłowa ſobu: „Wozjewjej wucžbu bjez pſcheſtacźa, njech
ſo jim ſpodoba abo njeſpodoba. Kraſne budźa płody twojoho dźěła, jelizo
wutrajeſch a dźiwjotu dołho ſo ſpjecźowacoho luda ſkludźiſch.
Njerodźi-li pak tutȯn lud wo wucžbu Khryſtuſowu, ſměſch ſo k druhomu
ludej podacź.“

Zaſy pſchińdźe Valentin do Paſſawy a pocža prědowacź, a zaſy běſche joho
ſłowo podarmo. Tamny lud, pohanjo a Arianowje, pozběhnychu ſo napſchecźo
njomu a wuſtorkachu joho z kraja.

Valentin dźěſche na to do Rhätije a prědowaſche wobydlerjam, a doby
tyſacore płody. Skóncžnje pſcheńdźe do Tyrolſkich horow a zaſydli ſo we
Mais, njedaloko Merana. Tež tudy widźeſche ſymjo ſłowa božoho rjenje
ſkhadźecź. Joho lubozne prědowanja dobywachu wutroby. Valentin ſo
zwjetſcha wjetſchi <pb n="521"/>dźěl nocow modleſche, zo by ſebi bože
žohnowanjo na ſwój ſkutk wuproſył. Tež wón towaŕſtwo měſchnikow załoži,
kotſiž běchu hromadźe žiwi a joho we japoſchtołſkim dźěle podpjerachu.

Wokoło lěta 451, 7. januara, wumrje ſwěrny ſłužownik Wjeŕſchnoho.

♣e)♠ Swjecżi puſtnikowje.

Swjaty Arſenius; puſtnik; 19. julija. Arſenius, rodźeny Romjan, bu
ſtaroſcźiwje kubłany a wot małoſcźe za póceźiwoſcź zahorjeny. Joho
zrozemjenjo ſwjatoho piſma běſche ſpodźiwne. Wuzwoliwſchi ſebi duchownu
ſłužbu, bu za diakona wuſwjecźeny a běſche we Romje hromadźe ze ſwojej
ſotru we wěrnej bohabojoſcźe žiwy.

Khěžor Theodoſius Wulki wuzwoli joho za wucžerja ſwojich dźěcźi a powoła
joho wokoło lěta 383 do Konſtantinopla, hdźež joho z wulkej cžeſcźu
powita a cyły cžas jara cžeſcźeſche. Tola Arſeniej ſo tam
njeſpodobaſche. Hižon prjedy běſche žadoſcź za puſtniſkim žiwjenjom měł,
a tale žadoſcź we nim pſchibjeraſche, hdyž běſche ſrjedźa pychi,
rozpjerſchenjow a pocžeſcźenjow. Wokoło lěta 394 prajeſche jomu dźiwny
hłós: „Arſenio, wopuſchcź towaŕſtwo cžłowjekow a budźeſch žiwy.“

Bjez komdźenja wopuſchcźi Arſenius khěžorſki dwór a pſchewjeze ſo na
łódźi do Alekſandrije a dźěſche wot tam k puſtnikam do puſcźiny Skete.
Hdyž běſche ſo prědkſtejerjam pſchedſtajił a proſył, zo chcyli joho do
jich towaŕſtwa pſchijecź, podachu joho Janej k wobkedźbowanju a
poſpytanju. Hdyž ſo tutón wjecžor z bratrami k blidu ſyny, woſtaji
Arſenia ſtejo a njeſtaraſche ſo wo njoho. Srjedź jědźe wza Jan kuſk
khlěba a cźiſny jón Arſeniej k nohomaj, prajicy: „Tu jěz, jelizo ſo cźi
chce.“ Arſenius ſo poklakny a k zemi pokhileny jědźeſche kuſk khlěba.
Jan joho dale njeſpytowaſche, ale prajeſche po wjecžeri bratram':
„Wrócźcźe ſo do ſwojich khěžkow z Knjezowym požohnowanjom. Modlcźe ſo za
nas: tutón muž hodźi ſo k puſtniſkomu žiwjenju.“

Arſenius wuznamjenjeſche ſo mjez puſtnikami bórzy pſchez ponižnoſcź a
ſwjatu horliwoſcź. Wſchelake njewinowate pſchiwucženja, kotrež běſche ze
ſwěta ſobu pſchinjeſł, wotpołoži z napjatej kedźbnoſcźu. Žadyn puſtnik
njeběſche khudſcho draſcźeny, dyžli Arſenius; z tym chcyſche ſwoju
prjedawſchu pychu narunacź. Pſchi dźěle płakaſche ſtajnje pokutne ſylzy.
Joho poſcźenjo běſche <pb n="522"/>tak krute, zo za cyłe lěto hromadźe
jara mało wužiwaſche. Joh# ſpanjo běſche krótke. Cžaſto ſo cyłe nocy
modleſche. Hdyž ſ# ſobotu wjecžor ſłónco khowaſche, klakny ſo Arſenius a
woſta cył# nóc we modlenju, hacž rańſche ſłónco zaſy na njoho
njeſwěcźeſche#

Hdyž ſo junu tak modleſche, ſłyſcheſche ſebi prajicź: „Arſenio, cźekń,
mjelcž a wotpocžuj: to ſu załožk ſpomoženja.“ Toh# dla zamkny ſo do
wotležaneje khěžki a njepuſchcźi nikoho pſche# ſo. Mějeſche daloki pucź
do cyrkwje, we kotrejž ſo zady ſtołp# ſtupi, zo by nikoho njewidźał a
wot nikoho widźany njebył#

Theodoſiej njeběſche joho cźeknjenjo prawje. Daſche joh# wſchudźom
pytacź, ale wumrje prjedy, hacž běſche ſo za nim dopytał# Hdyž běſche
joho ſyn Arkadius zhonił, zo je we puſcźinje, póſł# jomu liſt, we
kotrymž ſo do joho modlitwy porucža. Tež chcyſche jomu dokhody z cyłoho
Egipta pſchepodacź, zo móhł z tym# klóſchtry a khudych zaſtaracź. Ale
Arſenius daſche jomu naſpje# prajicź: „Proſchu Boha, zo by nam wſchitkim
naſche hrěchi wodał# Schtož rozdźělenjo pjenjez naſtupa, njehodźu ſo k
tajkomu dźěłu# dokelž ſym ſwětej wotemrjeł.“

Njerady widźeſche Arſenius cuzbnikow pola ſebje. Alekſandriſki
patriarcha Theofil joho junu z wjele zaſtojnikami wopyta# zo by z nim wo
bójſkich wěcach rycžał. Arſenius ſo joho prjed# wopraſcha, hacž chcedźa
wſchitcy to cžinicź, ſchtož jim rjeknje # Hdyž běchu to ſlubili,
prajeſche jim: „Proſchu was, woſtajcź# mje, hdźežkuli ſym a
njewopytajcźe mje.“

Tež wón ženje ſwojich puſtniſkich bratrow njewopytowaſche# jeno jich
zhromadźiznam běſche pſchitomny. Hdyž ſo joho ab# Markus we mjenje
zhromadźenych bratrow wopraſcha, cžoho dl# ſo jich pſchecy zdaluje,
wotmołwi Arſenius: „Bóh wě, kak jar# was wſchitkich lubuju. Ale wěm, zo
njemóžu nadobo z Boho# a z cžłowjekami bycź. Toho dla mi njeje dowolene,
jednoh# wopuſchcźicź, zo bych z druhimi rycžał.“ To pak njezadźěwaſche#
bratrow powucžecź a ſo wot nich powucžecź dacź. Haj radſch# wón wucžbu
bjerjeſche, hacž dawaſche, zo njeby do hordoſcź# zapadnył.

Junu ſo puſtnik Evagrius dźiwaſche, kak mnozy wucže# we póccźiwoſcźach
klacaja, mjez tym zo njewucženi, kotſiž a# cžitacź njemóžeja, do prědka
khwataja? Arſenius na to wotmołwi: „Wina, zo we póccźiwoſcźi
njepokracžujemy, leži we tym zo ſo z wonkownym wědomoſtnym błyſchcźom
ſpokojimy, kiž jen# wutrobu naduwa. Tamni ſpóznawaja ſwoju ſłaboſcź,
ſlepoſc# <pb n="523"/>a hubjenoſcź; a we tutym ſpóznacźu dźěłaja z
dobrym poſpěchom na ſwojim wudoſpołnjenju.“

Cžaſto zdychowaſche Arſenius ze ſylzojtymaj wocžomaj: „Knježe,
njewopuſchcź mje. Njejſym nicžo cžinił, ſchtož by ſo tebi ſpodobało. Ale
proſchu tebje pſchi twojej njeſkóncžnej ſmilnoſcźi: pomhaj mi, zo bych
zapocžał, tebi hako ſwěrny ſłužownik ſłužicź.“

Arſenius mějeſche pſchecy ſylzy we wocžomaj, dokelž za njebjeſami
žadaſche a ſwoju wſchědnu ſłaboſcź wopłakowaſche. A tola błyſchcźeſche
pſchez tele ſylzy dźiwna radoſcź, kotraž wo pokoju ſwědcžeſche, kotryž
ſam Knjez dawa. Tele ſylzy pokoja ſu ſłódſche, dyžli ſłódkoſcźe ſwěta.

Stajnje wón na ſmjercź a ſud ſpominaſche, a, cyle zanurjeny do Boha,
njeſtaraſche ſo wo cžaſne, a njepraſcheſche ſo ženje, ſchto we ſwěcźe
cžinja.

We ſwojim ſchtyrcytym lěcźe běſche Arſenius do puſcźiny ſtupił, a
ſchtyrcycźi lět za ſobu tam pſchebywaſche. Jeno we lěcźe 395 dyrbjeſche
ju wopuſchcźicź, hdyž dźiwi lud libiſkich Mazikow tamnu krajinu
napadowaſche. Runje tak zeńdźe ſo jomu we lěcźe 434. Hdyž bu zaſy měr,
khwataſche zaſy do ſwojeje lubowaneje puſcźiny.

Hdyž ſo jomu ſmjercź bližeſche, rjekny ſwojim bratram: „Proſchu, zo
chcyli mi jenu wěc popſchecź a po mojej ſmjercźi pſchi ſwjatym woporje
na mnje ſpominacź. O zo bych pſchez ſmilnoſcź Boha dóſtał.“ Hdyž ſo
wucžownikowje nad joho wotkhadom rudźachu, rjekny jim: „Moja hodźina
hiſchcźe pſchiſchła njeje; ja ju wam wozjewju.“

Hdyž hižon mrějeſche, wopraſchachu ſo joho, cžoho dla płaka: „Ty
płacžeſch, a bojiſch ſo wumrjecź, kaž druzy cžłowjekowje?“ Arſenius
wotmołwi: „Haj, z bojoſcźu tſchepotam, a tale bojoſcź mje ženje
wopuſchcźiła njeje, kaž dołho we puſcźinje bydlu.“

We lěcźe 449 wumrje we Bohu, hdyž běſche 55 lět we puſcźinje bydlił.
Pſchi joho ſmjercźi rjekny abt Pömen: „Zbožowny Arſenio, zo ſy na ſo
płakał, doṅž běſche na zemi. Kotſiž tudy njepłakaja, budźeja płakacź we
tamnym žiwjenju.“

Swjaty Pömen (Paſtor), abt; 27. auguſta. Pömen wopuſchcźi ſwět wokoło
lěta 385 a dźěſche do puſcźiny Skete we <pb n="524"/>Egipcźe. Scheſcźo
bratja: Anub, Paiſius, Simon, Aloniu# Neſtoros, Sarmatius joho
pſchewodźachu, wot njoho za puſtniſ# žiwjenjo zahorjeni. Tam ſo tak
krucźe poſcźeſche, zo běſche dr# hdy cyły tydźeń bjez jědźe.

Druhdy wopytowaſche ſtarſchich puſtnikow, zo by ſebi ji# nazhonjenja a
wucžby k wužitku brał. Woſebje ſpodobaſche # jomu wucžba abta Mójzeſa:
„Słužownik boži dyrbi pſchecy ro# katu wutrobu měcź, ſtajnje na ſwoje
hrěchi hladacź a ſo pſc# pohladowanju na nje z cyłej duſchu ponižecź. Na
wopacžnoſc# bližſchoho njedyrbi myſlicź, a tež nikoho ſudźicź, khiba zo
m# hako prědkſtejeŕ winu k tomu.“

Hdyž we lěcźe 395 njepſchecźelowje puſcźinu Skete nje pokojowachu,
woteńdźe Pömen z bratrami do Terenutha a pſche bywaſche tam někotre lěta
we zrjadowanym žiwjenju. Hdy# běſche njepſchecźel zaſy z puſcźiny
woteſchoł, wrócži ſo tam Pöme# zaſy, ale we lěcźe 430 dyrbjachu znowa
cźěkacź.

Pömen zdalowaſche ſo wſchitkoho, ſchtož móhło joho roz# pjerſchicź abo
na ſwět dopomnicź. Hdyž joho junu macź wopy# tacź pſchińdźe, rjekny jej
pſchez zamknjene durje: „Schto chceſ# radſcho, mje nětko na wokomik
wohladacź, abo něhdy we tamny# ſwěcźe pſchecy zo mnu zjenocźena bycź?
Tamne njebjeſke zbož# dóſtanjeſch, hdyž nětko ſwoju žadoſcź poduſyſch.“
Wjeſoła wo# teńdźe macź a rjekny: „Rady woſtaju ſo wjeſela, tebje na ze#
wohladacź, zo bych ſebi zbožo zawěſcźiła, něhdy twoje towaŕſtw# we
njebjeſach wužiwacź.“

Junu chcyſche jedyn z bratrow za někajke pſcheſtupjenjo t# lěta
pokucźicź. Pömen, bojicy ſo njewobſtajnoſcźe, rjekny jom# zo dyrbi tſi
dny pokucźicź, ale to we prawym duchu.

Swojim wucžownikam Pömen radźeſche: „Prócujcźe ſo, z# njebyſchcźe ženje
ſwoju wolu cžinili, ale pſchewiṅcźe ju a pod# cźiſcźe ſo woli druhoho.
Schtóž rady ſwoju wolu cžini, nje# trjeba hakle djaboła, zo by ſpytowany
był, dokelž je ſam ſwé# najſtraſchniſchi ſpytowaŕ.“

Joho dalſcha wucžba běſche: „Zło ſo ze złym njewuhonj# Cžini-li wam
ſchtó zło, cžińcźe jomu dobro, zo byſchcźe joh# złe ze ſwojim dobrym
pſchewinyli.“

Wokoło lěta 451 pſcheſtupi Pömen do wěcžnoſcźe. Piſm# mjenuja joho
ſwětło ſwěta a pſchikład mnichow.

<pb n="525"/>

Swjaty Nilus, puſtnik a cyrkwinſki wótc; 12. novembra. Nilus běſche z
Ancyry we Galatii rodźeny a derje kubłany, a to bóle k pobožnoſcźi hacž
k wědomoſcźi. Swjaty Chryſoſtom běſche něſchto cžaſa joho wucžeŕ.

Nilus běſche ſo woženił a mějeſche dwě dźěſcźi. Wot khěžora Arkadia bu
za bohota we Konſtantinoplu poſtajeny. Tola ſkaženoſcź dwora a dwórſkoho
žiwjenja poſylnjeſche we nim žadoſcź za puſtniſkim žiwjenjom, kotrež
wokoło lěta 390 ze ſynom Theodulom z dowolnoſcźu ſwojeje mandźelſkeje
naſtupi. Dźěſchtaj na horu Sinai, hdźež mějeſchtaj cźežke bědźenja
wuſtacź. Z daloka a blizka pytachu ludźo pola njoho radu. Toho dla
piſaſche wſchelake liſty a piſma wo klóſchtyrſkim žiwjenju, wo
poccźiwoſcźach, wo modlitwje.

Wo modlitwje praji: „Chceſchli ſo prawje modlicź, zaprěwaj ſo ſamoho
kóždu hodźinu. Sy-li ſcźeŕpny we cźeŕpjenju, budźeſch tež wjeſoły we
modlenju. Lubujeſch-li Boha, maſch wulku wuſtojnoſcź modlitwy.
Modliſch-li ſo prawje, budźeſch Boha pſchecy bóle lubowacź. Kaž je
widźenjo najdoſpołniſchi zmyſl, tak je modlitwa bójſki pocžink.“

We lěcźe 410 zabichu Saracenowje wjele puſtnikow a joho ſyna Theodula
jatoho wotwjedźechu. Nilus joho wſchudźom pytaſche a bu pſchi tym ſam
popadnjeny, ale bórzy zaſy puſchcźeny. Skóncžnje namaka ſyna we Eleuſy,
hdźež běſche jomu biſkop tutoho měſta ſwobodu kupił a za měſchnika
wuſwjecźił. Tež Nilus doſta wot njoho měſchniſku ſwjecźiznu a wumrje
wokoło lěta 450.

♣f)♠ Swjate žónſke.

Swjata Synkletika, knježna; 5. januara. Tuta knježna běſche we
Alekſandrii rodźena, hdźež běſchtaj ſo jeje ſtarſchej z Macedonije
pſcheſydliłej. Na ſtarſchimaj mějeſche dobry pſchikład a ſlubi Bohu
wobſtajne knježniſtwo. Toho dla ſo pſchecy zapowjedźi, hdyž bu k
mandźelſtwej žadana.

Swoje mjaſo z krutym poſcźenjom pomorjeſche a ducha z nutrnej
pobožnoſcźu k Bohu pozběhowaſche. Po ſmjercźi ſtarſcheju wothladaſche
ſwoju khorowatu ſotru. Po ſotſinej ſmjercźi rezdźěli ſwoje cžaſne knbła
khudym a woteńdźe do ſkalneje jamy, hdźež krute pokutne žiwjenjo
wjedźeſche. Hdyž bu to znate, pſchikhadźowaſche wjele žónſkich k njej po
radu a rozwucženjo.

<pb n="526"/>

We ſtarobje ſpyta Bóh jeje ſcźeŕpnoſcź z khoroſcźu. Woſom dźeſat lět
ſtaru napadny ju zymnica, kotraž jeje mocy zahubjeſche Pak žerjeſche
mjaſo a koſcźe jeje huby, tak zo wjacy rycžecź nje móžeſche. Scźeŕpnje
Synkletika wſchitko to njeſeſche. Tſi poſlednje měſacy ſwojoho žiwjenja
njemóžeſche ani poſpacź. Tſi dn do prědka zjewi ſwoju ſmjercź a we
mrěcźu błyſchcźeſche ſo luboznej jaſnoſcźu. Schtyri a woſomdźeſat lět
běſche na zem pſchebywała.

Swjata Monika, wudowa; 4. meje. Monika běſche ſ# we lěcźe 332 z
pobožneje ſwójby narodźiła. We ſtarſchiſki# domje kubłaſche ju woſebje
zeſtarjena ſłužownica, kotraž běſch ſwojich dobrych pocžinkow dla wulcy
wažena. Ta wucžeſche j# nic jeno poměrnoſcź we wužiwanju kajkeježkuli
cyroby, ale te pomorjenjo kóždeje njepraweje požadoſcźe.

Monika běſche ſo do wina khodźicź nawucžiła; ale tamn ſwěrna dźowka
wotwucži ju tele ſtraſchne pſchiwucženjo. Bórz# potym bu Monika
kſchcźena a bu pſchikład kſcheſcźanſkoho žiwjenja.

Doroſcźena, bu woſobnomu zaſtojnikej we Tagaſte (w# Africy), pohanej
Patriciej wudata. Joho poſłuchaſche, kaž ſ# mandźelſkej zaleži, ale
dźěłaſche tež ze wſchitkimi mocami na to zo by joho za kſcheſcźanſtwo
dobyła. Woſebje pſchez dobry pſchi# kład a ſcźeŕpnoſcź wukorjenjeſche
joho złe nakhilnoſcźe. Wó# běſche k hněwej nakhileny, toho dla
mjelcžeſche wona, hdyž joh# rozzłobjenoho widźeſche. Běſche ſo potom
joho hněw ſadźi# rycžeſche jomu z dobrym. Hdyž jej druhe žónſke na hněw
# złobjenjo ſwojich mužow ſkoržachu, rjekny jim Monika: „T# macźe jeno
na ſwój zły jazyk ſkoržicź.“

Monika doežaka tež płody ſwojoho prócowanja. Lěto pſche# ſmjercźu, we
lěcźe 370, wobrocźi ſo mandźelſki k kſcheſcźanſtwu# wotrjekny ſo ſwojich
wopacžnoſcźow, a ſwjatoſcźeſche kónc ſwo# joho žiwjenja.

Po ſmjercźi mandźelſkoho (371) běſche Monika we ſwjaty# wudowſtwje žiwa.
Hewak wolóžeſche khudym a bědnym ji# hubjenſtwo. Wſchědnje ſłyſcheſche
božu mſchu a běſche pſch# pſchi rańſchich a wjecžornych pobožnoſcźach
pſchitomna. Rad# rozpominaſche bójſke wěcy.

Monika mějeſche dweju ſynow, Auguſtina a Navigia dźowku, kotrejež mjeno
njewěmy. Auguſtin cžinjeſche jej wjele ſt# roſcźe a zrudoby, dokelž ſo
do błudow a pſchez nje do cźežki# <pb n="527"/>hrěchow zawjeſcź daſche.
Monika hórke ſylzy płakaſche. Bóh ju pſchez widźenjo potróſchtowa. Jej
ſo dźijeſche, zo połna zrudoby a tyſchnoſcźe na dołhej deſcžicžcy ſteji.
Tu widźeſche błyſchcźatoho młodźenca pſchiſtupicź, kiž ſo jej wjeſele a
pſchecźelnje wopraſcha, ſchto pſchecy płacže? Wona wotmołwi, zo zhubjenu
duſchu ſwojoho ſyna wopłakuje. Młodźenc jej rjekny, zo njetrjeba
płakacź, dokelž je ſyn na tymſamym pucźu, kaž wona. A bliže
pohladnywſchi, widźeſche, zo jeje ſyn pſchi njej na tejſamej deſcžicžcy
ſteji. Rano powjedaſche Monika ſynej ſwój ſon. Auguſtin jón tak
wukładowaſche, zo ſo wona k joho (manichejſkej) wěrje wobrocźi.
Spěſchnje ſkocži jomu Monika do rycže, prajicy: „Ně, ně, to bycź
njemóže. Jandźel mi njeje prajił, zo budu ja, hdźež ty ſy, ale zo ty
budźeſch tam, hdźež ſym ja.“

Wot toho cžaſa wocžakowaſche wjeſelſcho joho wobrocźenjo. Njepſcheſta
božu ſmilnoſcź z modlitwami a ſylzami wuproſchowacź. Tež proſcheſche
duchownych, zo bychu jeje ſyna pſchez rozwucžowanjo za prawu wěru
dobyli. Jedyn z tutych jej rjekny: „Wutroba twojoho ſyna njeje hiſchcźe
rozwucžna; ale Knjez jomu poſtaji ſwój cžas. Ty pak dźi, a cžiń dale kaž
dotal. Syn tajkich ſylzow njemóže zahinycź.“

Hdyž chcyſche Auguſtin we ſwojim dźewjecź a dwacytym lěcźe do Roma
cźahnycź, wobaraſche jomu to macź, z bojoſcźe, zo móhło ſo pſchez to
joho wobrocźenjo wotſtorcžicź. Wón pak w nocy ſkradźu cźekny. Macź pak
ſo nutrniſcho modleſche, zo jomu Bóh njeby we njewěrje a njepokutnoſcźi
wumrjecź dał.

Zhoniwſchi, zo je ſo Auguſtin do Mailanda podał, dźěſche Monika za nim,
wjezeſche ſo po ſtraſchnym morju a namaka ſwojoho ſyna na pucźu
wobrocźenja. Cźim nutrniſcho ſo za njoho modleſche, a běſche
rozwucžowanjam pſchitomna, kotrež wón wot ſwjatoho Ambroſia doſtawaſche.

Hdyž chcyſche ſo po Auguſtinowej kſchcźeńcy zaſy do Afriki wrócźicź, bu
we Oſtii, njedaloko Roma wot ſmjertneje khoroſcźe napadnjena. Krótki
cžas pſched ſmjercźu pſchi woknje ſtejo a na rjanu zahrodu hladajo,
rjekny Monika ſwojomu ſynej: „Mój ſyno, mje žana wěc tutoho ſwěta wjacy
njewabi. Rjewěm, cžoho dla bu hiſchcźe ſym a ſchto mam tu cžinicź;
pſchetož wſchitka nadźija na ſwět je nimo. Jeno to běſche, ſchtož mje
hiſchcźe na zemi zdźeržowaſche: žadoſcź, zo bych tebje hako katholſkoho
kſcheſeźana widźała, prjedy hacž wumru. Bóh je tule moju nadźiju
depjelnił. Schto chcu dlěje tudy?“

<pb n="528"/>

Pjecź dnow po tym napadny ju zymnica a zeſkhnjenjo# Wotcucźiwſchi z
womory rjekny ſwojimaj ſynomaj: „Tudy po# hrjebajtaj ſwoju macźeŕ.“
Auguſtin mjelcžeſche, ale Navigiu# měnjeſche, zo by radſcho widźał, hdyž
by pſched ſmjercźu d# Afriki pſchińcź móhła. Monika wotmołwi:
„Njeſtarajtaj ſo w# moje cźěło. Jeno wo jene waj proſchu, zo byſchtaj,
hdźežkul# budźetaj, pſched Knjezowym wołtarjom na mnje ſpominałoj.“

Boloſcźe ſmjertneje khoroſcźe njeſeſche ſcźeŕpnje, hacž duſch# na
dźewjaty dźeń khoroſcźe, we pjecź a pjecź dźeſatym lěcźe ſta# roby (w
lěcźe 387) cźěło wopuſchcźi. Wotemrjete cźěło bu d# cyrkwje donjeſene a
za nju boža mſcha dźeržana, prjedy hacž b# cźěło do zemje połožene.

Swjata Marcellina, knježna; 17. julija. Marcellin# běſche ſotra ſwjatoho
Ambroſia a pſcheſydli ſo po nanowej ſmjer# cźi do Roma. Zahe zezrawi we
wſchitkich póccźiwoſcźach. Hak# ſtarſcha ſotra dyrbjeſche ſwojeju
bratrow Ambroſia a Satyr# kubłowacź pomhacź. Zahe zaſchcźěpjeſche jimaj
ducha pobožnoſcź# a praweje mudroſcźe. We wſchitkim ſkutkowanju
dźěłaſche n# cžeſcź božu.

Hody 352 wopuſchcźi ſwět, zo móhła Bohu ſwěrniſcho ſłu#žicź. We cyrkwi
ſwjatoho Pětra dóſta wot bamža Liberia w# pſchitomnoſcźi wjele luda
knježniſki ſchlewjeŕ. Bamž ju pſchi tym# napominaſche, zo by ſo
Khryſtuſej, ſwojomu nawoženjej, cyl# pſchizamknyła a we wobſtajnej
zdźeržliwoſcźi, pomorjenju, mjel# cženju a modlenju žiwa była.

Tutych ſłowow ſo knježna dźeržeſche hacž do kónca ſwojoh# žiwjenja.
Wſchědnje ſo hacž do wjecžora poſcźeſche, a zwoſta# waſche druhdy
někotre dny za ſobu bjez jědźe. Pſchecy wuži# waſche jeno najſnadniſchu
cyrobu. Jeje napoj běſche jeno woda# Modlitwa a cžitanjo ſpomožnych
piſmow wupjelnjeſche wjetſch dźěl dnja a nocy.

Na kóncu ſwojoho žiwjenja wolóžeſche po radźe bratra ſwjatoho Ambroſia,
ſwoje krutoſcźe; za to pak pſchiſporjeſche ſwoj# modlitwy. Něſchto cžaſa
po ſwjatym Ambroſiu wopuſchcźi te# wona tule cžaſnoſcź.

Swjata Marcella, wudowa; 31. januara. Marcell# běſche we wſchitkej
bohatoſcźi wotroſtła a bu po woli ſtarſchej# <pb n="529"/>do mandźelſtwa
wudata. Tola po ſydom měſacach wumrje jeje mandźelſki. Nětko žadaſche ju
woſobny zaſtojnik Cerealis do mandźelſtwa a lubjeſche jej, zo chce ju
nic tak hako žonu, ale hako ſotru měcź, a jej cyłe ſwoje zamoženjo
wotkazacź. Marcella jomu wotmołwi: „Bych-li ſo wudacź chcyła, bych ſebi
mandźelſkoho pytała, ale nic herbſtwo.“

Chcyſche ſwoje žiwjenjo we Bohu ſpodobnym wudowſtwje pſchebycź. Jeje
draſta běſche jednora a bjez wſchitkeje pychi. Mjaſa ſo zdźeržowaſche a
poſcźeſche ſo wjele. Rady wopytowaſche cyrkwje a modleſche ſo wjele.
Běſche dobrocźiwa pſchecźiwo khudym. Woſobne domy njewopytowaſche, ale
rady khodźeſche do khěžkow khudych ludźi, zo by tam dobro ſkutkowała.
Bože ſłowo cžaſto ſłyſcheſche, hłuboko do wutroby zaſchcźěpjeſche a po
nim žiwjenjo rjadowaſche.

Swjate piſmo rady cžitaſche a daſche ſebi je wot ſwjatoho Hieronyma
wułožowacź. We ſpóznacźu božeje wěrnoſcźe běſche tak nadobyła, zo
móžeſche wjele do błudow zapadnjenych cžłowjekow wo wěrnoſcźi
pſcheſwědcžicź. Po macźeŕnej ſmjercźi bydleſche z knježnu Principiu we
jednym domje a ſłužeſchtaj tam Bohu.

We tutym cžaſu nawali ſo wulka tyſchnoſcź na Rom. We lěcźe 410
cźěrjeſche ſo Alarich, kral Gothow, ze ſwojimi dźiwimi cžródami na Rom a
wudoby měſto po krutym woblehnjenju. Joho wojacy pſcyelachu wjele
njewinowateje krewje a woſtajichu morwych na haſach ležo. Hdyž ſo do
Marcellinoho domu walichu, žadachu wot njeje pjenjezy. Hdyž jim
ſłužownica boža dacź njemóžeſche, ſchtož žadachu, bu ſchwikana a ſurowje
bita. Pſchi tym njeproſcheſche jich wona za ſo, ale za ſwoju towaŕſchku
Principiu. To pohnu wutrobu ſurowcow a wjedźechu žónſkej bjez ſchkody do
cyrkwje ſwjatoho Pawoła, kotruž běſche Alarich za ſwobodny wucźek
poſtajił. Bórzy po tym, na kóncu auguſta 410, wumrje Marcella,
ſchtyrcycźi lět ſtara.

Swjata Paula, wudowa; 26. januara. Paula běſche ſo 5. meje 347 we Romje
narodźiła. Jeje nan běſche Gricha, macźeŕ Blöſilla pak z woſobneje
romſkeje ſwójby. Pſchez ſtarſcheju wobſedźeſche wulke bohatſtwa; tola
bohatſcho běſche jeje duſcha z najrjeńſchimi kſcheſcźanſkimi pocžinkami
wudebjena.

Doroſcźena bu woſobnomu Romjanej Tokſotiej do mandźelſtwa data. Z tutoho
jara zbožownoho mandźelſtwa mějeſche <pb n="530"/>ſyna Tokſotia a
ſchtyri dźowki Blöſillu, Paulinu, Rufinu Euſtochium.

Wobaj mandźelſkaj dawaſchtaj we Romje pſchikład kſche# ſcźanſkoho
žiwjenja. Tola njeběſche Paula hiſchcźe doſpołna, al# mějeſche hiſchcźe
wjeſelo na tym, ſchtož ſwět poſkicźeſche. Z# njeby pſchez to do ſchkody
pſchiſchła, wza jej Bóh zahe mandźel ſkoho ze ſwěta. Lědym wjedźeſche ſo
Paula tróſchtowacź a nje# namaka prjedy měr, hacž hdyž běſche ſlubiła,
zo chce ſo cy# Bohu podacź. K tomule khrobłomu wotmyſlenju dopomha je#
woſebje wudowa Marcella.

Młoda wudowa ſtaji nětko ſwoje žiwjenjo pod kruty porjad njejědźeſche
žane mjaſo, ale jeno ryby, jeja a měd; jeno ſwjat# dny zacžinjeſche
ſwoju jědź z wolijom. Lěhaſche na zemi, n# kotruž włoſanu pokutnu
ſuknicu wupſcheſtrje. Z poſcźenjom cźěł# pomorjeſche. Cžitajo ſpomožne
knihi, pozběhowaſche wutrob# k Bohu.

Pſchecy zdalowaſche ſo wopytow, kotrež cžłowjeka rozpjer# ſcheja.
Dyrbjeſche-li z kim rycžecź, rycžeſche jeno wo bójſkid wěcach.

Pychu wotpołoži, kotruž běſche prjedy na ſwoje cźěło nało# žowała. Tón
dźěl zamoženja, kotryž jej ſłuſcheſche, nałožeſch# za khudych, kotſiž ju
wo to hakle proſycź njetrjebachu. Paul# měnjeſche: „Najbohatſche
herbſtwo, kiž móžu ſwojim dźěcźom zawoſtajicź, je bože žohnowanjo,
kotrež ze ſwojej jałmožnu na nj# dele wołam.“

Najſtarſcha dźowka Blöſilla wumrje jej, prjedy hacž běſch# ſwoje
wotpohladanjo wuwjedła a ſo ſwěta wotrjekła. Hórk# boloſcź pſchewza
macźeŕnu wutrobu. Tola ſwjaty Hieronym# kotryž tehdy we Romje
pſchebywaſche a we tutym cžaſu nawjedo# waŕ jeje duſche běſche, piſaſche
jej (we lěcźe 384) liſt, we ko# trymž ju tróſchtowaſche a napominaſche,
zo ſo njeby dlěje zrudobj# podawała. Mjez druhim piſaſche we tutym
liſcźe: „Twoj# dźowka je we zahorjenym prědkwzacźu, zo chce ſo cyle Boh#
podacź, z tutoho žiwjenja k njomu pſcheſtupiła. Dlěje hac# ſchtyri
měſacy rjedźeſche ſwoju duſchu pſchez pokutu. Schto ſ# rudźiſch, zo je
twoja dźowka pola ſwojoho Wumožnika? Pſchez# měrna boloſcź njeſłuži
wěrje k cžeſcźi. Blöſilla ſama dyrbi ſ# rudźicź, hdyž widźi, kak ty
Jězuſej Khryſtuſej kſchiwdu cžiniſch Wona woła z njebjeſkeje wyſokoſcźe
na tebje: njezawidź mi moj# kraſnoſcź. Tudy ſym pola macźerje božeje a
we towaŕſtwje <pb n="531"/>jandźelow a Swjatych. Ty płakaſch, zo ſym ja
ſwět wopuſchcźiła. Ja wobžaruju twoje cuzbniſtwo, hdźež ſy telko
ſtracham wuſtajena.“

Paula nawukny ſkóncžnje ſwoju ſłaboſcź pſchewinycź. We lěcźe 397 wumrje
jej druha dźowka Paulina po krótkim mandźelſtwje z Pammachiom. Měrniſcho
njeſeſche macź tele domapytanjo bože.

Bóle a bóle woſtudźeſche ſo Pauli žiwjenjo we wulkim měſcźe. Radſcho
chcyſche cyle ſama žiwa bycź. Hdyž tale žadoſcź we njej ſtajnje
pſchibjeraſche, wobzamkny, zo chce dom a dźěcźi a wſchitko wopuſchcźicź.
Tola pſchi pomyſlenju na dźělenjo wot ſwojich dźěcźi chcyſche ſo jej
wutroba puknycź. Ale tež ſwoju wutrobu wona pſchewiny a njedźiwaſche na
próſtwy dźěcźi a pſchecźelow. Tam chcyſche bycź, hdźež je jeje Zbóžnik
khodźił. Bratr, dźěcźi a pſchecźelowje ju hacž k łódźi pſchewodźachu a
ſpytowachu ju zaſy wrócźicź. Hdyž běſche hižon na łódźi, pocža ſyn
Tokſotius, hiſchcźe dźěcźo, wótſe płakacź, ale Paula pozběhny wocži k
njebju a woprowaſche ſwoju boloſcź Bohu.

Jeje dźowka Euſtochium ju pſchewodźeſche. Wopytowawſchi na pucźu
pobožnych puſtnikow, pſchińdźe do ſwjatoho kraja a bydleſche we
Jeruzalemje we ſnadnej khěžcžicžcy, a wopytowaſche měſta, kotrež běchu
pſchez Jězuſowe cźeŕpjenjo poſwjecźene.

Hdyž do Bethlehema pſchińdźe, wopyta měſta Jězuſowoho naroda a rjekny z
radoſcźu: „Budź powitany Bethlehemje, domje khlěba, hdźež je ſo narodźił
khlěb, kotryž je z njebjes pſchiſchoł. Budźcźe powitane, płódne hona, na
kotrychž je Syn boži zeſkhadźał. David ſo wjeſeleſche, we duchu
zaſtupicź do Knjezowoho bydła, a ja hrěſchnica mam zbožo, zo móžu žłobjo
koſchicź, we kotrymž je mój Zbóžuik we ſchtałtnoſcźi dźěſcźa
wotpocžował. Móhła drje ſebi ja druhi kraj za ſwoje bydliſchcźo
wuzwolicź, byžli tón, kotryž je ſebi mój Zbóžnik wuzwolił? Tudy budź mój
wotpocžink na wěki. Tudy chcu woſtacź a bydlicź. Tudy ſo mi derje
ſpodoba.“

Wſchitke měſtna, kotrež na ſwojim pucźu wopyta, zwjeſeleſche z jałmožnu.
Hdyž běſche zaſy do Bethlehema pſchiſchła, chcyſche tam woſtacź a zamkny
ſo ze ſwojej dźowku Euſtochium we khudym domcžku. Tſi lěta pozdźiſcho
daſche pſchi pucźu do Jeruzalema dom za cuzownikow natwaricź. Tež daſche
tſi žónſke klóſchtry natwaricź, kotrež mějachu zhromadnu cyrkwicžku za
wſchědne pobožnoſcźe.

Žiwjenjo tutych klóſchtyrſkich žónſkich běſche jara krute. <pb
n="532"/>Woblekachu ſo jednoru draſtu, kotruž ſebi ſame pſchihotowachu#
Wuznamjenjachu ſo pſchez wjele poſcźenja. Paula běſche ji# prědkſtejeŕka
a tola ſo zadźeržeſche, hako by była ſłužownica wſchit# kich.
Pſcheſtupjeŕki domjacoho porjada buchu na cžas wot ſotro# wotdźělene.
Paula běſche napſchecźo ſebi ſamej najkrucźiſcha najſnadniſchi zmylk na
ſebi krucźe khoſtaſche. Mějeſche wulk# dowěru na znamjo ſwjatoho
kſchiža, z kotrymž ſo cžaſto wozna mjenjeſche. Swjate piſmo móžeſche
cyłe z hłowy.

Tak bližeſche ſo jej wjecžor žiwjenja we ſwěrnym bohu# ſłuženju. We
poſlednjej khoroſcźi a hiſchcźe we ſmjertnym bě# dźenju ſpěwaſche kruchi
z pſalmow, kotrež žadoſcź za njebjeſki# Jeruzalemom wuprajachu. Hdyž
běſche 20 lět we Bethlehemj# pſchebywała a 57 lět na zemi była, wumrje
26. januara 404

Swjata Euſtochium, knježna; 28. ſeptembra. Euſtochium běſche ſławna
dźowka a ſwěrna ſcźěhowaŕka ſwjateje Paule. Wo# małoſcźe běſche ju
macźeŕ jednorej draſcźe pſchiwucžowała. Toh# dla jej ſylzy do wocžow
ſtupachu, hdyž chcyſche ju cźeta Prätekſtata z woſobnej draſtu a parlemi
debicź.

Cžaſto wopytowaſche we Romje ze ſwojej macźerju ſwjat# wudowu Marcellu a
pſchepoda ſo we lěcźe 382 ſwjatomu Hieronymej k nawjedowanju we
doſpołnym žiwjenju. W tutym cžaſ# ſlubi Bohu wěcžne knježniſtwo.
Hieronym rozwucžowaſche j# wo jeje winowatoſcźach a napiſa za nju we
lěcźe 383 piſmo w# knježniſtwje. Pokazowaſche kraſnoſcź tuteje
póccźiwoſcźe a ſtrachi kotrež jej hroža. Spominaſche na ſrědki, z
kotrymiž móže ſ# zdźeržecź: ponižnoſcź a bojaznoſcź, kedźbnoſcź na ſo,
poměrnoſc# we jědźi a picźu, zacpěcźo wſchitkoho zaplencženja, a wjele
poſcźenja.

Hdyž běſche Hieronym Rom we lěcźe 385 wopuſchcźił pſchewodźeſche
Euſtochium ſwoju macź na pucźach po Syrii Egipcźe a Paleſtinje a woſta
potom pod macźeŕnym nawjedowanjom we bethlehemſkim klóſchtrje.

Hdyž běſche macźeŕ we lěcźe 404 wumrjeła, bu Euſtochium za wjednicu
klóſchtra wuzwolena. We lěcźe 416 ſpalichu błudnikowje Pelagianowje
tutón klóſchtyr a knježny lědym ze žiwjenjom cźeknychu. Euſtochium
ſkoržeſche bamžej Innocentiej tut# njezbožo. We lěcźe 419 wona wumrje a
bu zboka ſwojeje macźerje pohrjebana.

<pb n="533"/>

Swjata Eufraſia, knježna; 13. měrca. Bohabojaznaj ſtarſchej Antigouus a
Euſraſia we Konſtantinoplu buſchtaj wot Boha z dźowcžicžku zwjeſelenaj,
kotrejž macźeŕne mjeno daſchtaj. We dźakownoſcźi ſwojeje wutroby
ſlubiſchtaj, zo chcetaj ſwoje dźěcźo jeno za Boha kubłowacź, ſamaj pak
we ſwjatej zdźeržliwoſcźi hromadźe žiwaj bycź, zo móhłoj ſwobodniſcho za
ſwoju zbóžnoſcź ſkutkowacź.

Lěto po tutym ſlubjenju bu Antigonus do wěcžnoſcźe wotwołany. Ludźo
cheychu młodu wudowu k nowej žeńtwje narycžecź, ale wona wſchitke tajke
radźenja wotpokaza. Skradźu wopuſchcźi Konſtantinopel a woteńdźe z
dźowcžicžku do Egipta, hdźež mějeſche nahladne wobſedźeńſtwo. Tudy
zaſydli ſo blizko klóſchtra, we kotrymž na ſto a tſicycźi knježnow Bohu
ſłužachu a ſwoje cźěło do ſwjateje cźahnitby pojimachu. Pſchikład tutych
knježnow pohnuwaſche dobru wudowu k ſprócniwomu wudoſpołnjenju žiwjenja.
Cžaſto wopytowaſche klóſchtyr a wopokazowaſche knježnam dobroty.

Dźowka Eufraſia, hacžrunje hakle 7 lět ſtara, mějeſche wulku žadoſcź za
klóſchtyrſkim žiwjenjom. Hdyž běſche ſebi dowolnoſcź ſwojeje macźerje
wuproſyła, dźěſchtej hromadźe k prědkſtejeŕcy do klóſchtra.
Prědkſtejeŕka poda holcžcy wobrazk Zbóžnika do rukow. Eufraſia jón
nutrnje koſcheſche, prajicy: „Na cyły cžas ſwojoho žiwjenja ſlubju, zo
ſo cyle jeno ſwojomu Zbóžnikej podam.“ Macź pak, poklaknywſchi z njej
pſched znamjenjom kſchiža, modleſche ſo: „Wzmi, knježe, tute dźěcźo do
ſwojoho zakita, kotrež tebje lubuje a pyta, a ſo tebi podawa.“ Swojej
dźowcy pak prajeſche: „Knjez, kiž je hory wobkrucźił w krutych
ſkaliznach, njech tebje ſtajnje wobkrucżuje w bojoſcźi ſwojoho ſwjatoho
mjena.“ Z tutymi ſłowami ju klóſchtrej pſchepoda.

Po někotrym cžaſu, hdyž ſo jej w cźežkej khoroſcźi ſmjercź bližeſche,
napominaſche macź ſwoju dźowku: „Bój ſo Boha, cžeſcźuj ſwoje ſotry, budź
jich ſłužownica. Njeſpomń ženje na to, ſchtož ſy pſched ſwětom była.
Njepraj ženje pſchi ſebi, zo ſy z khěžorowoho krejnoho pſchecźelſtwa.
Budź ponižna a khuda na zemi, zo by kraſnoſcź a bohatoſcź dóſtała we
njebjeſach.“ Někotre dny potom macź wumrje.

Po macźeŕnej ſmjercźi chcyſche khěžor Theodoſius młodu Eufraſiu na ſwój
dwór do Konſtantinopla wzacź, dokelž běſche ju woſobnomu zaſtojnikej za
mandźelſku ſlubił. Młoda knježna njemějeſche najmjeńſchu žadoſcź, ſwój
klóſchtyr wopuſchcźicź. Toho dla khěžorej wotmołwi: „Mócny khěžorje!
Swojomu Zbóžnikej <pb n="534"/>ſym wěcžne knježniſtwo ſlubiła. Chceſch
dha, zo bych ſwój ſlu# złamała a ſo ſmjertnomu cžłowjekej wudała, kotryž
budźe bórz# cyroba cžeŕwjow? Kubła, kotrež mam po ſtarſchimaj, rozdźěl
mje# khudych, ſyroty a cyrkwje. Mojim njewólnikam daj ſwobodnoſcź#
Wſchitkim dołžnikam ſpuſchcź dołh. Chcu bjez cžaſnych zadźěwko# Bohu
ſłužicź. Proſch Knjeza, zo by mje ſtajnje we ſwojej hnadźe zdźeržał.“

Khěžor běſche hnuty, hdyž tele ſłowa cžitaſche. Ze ſpodźiwanjom
prajeſche: „Zawěrno, to je hódna dźowka Antigonow# a Eufraſijina. Je
debjenſtwo naſcheje ſwójby.“ Theodoſius dopjelni cyłu jeje žadoſcź.

Wot wſchitkich cžaſnych ſtaroſcźow wuſwobodźena, pſchibjeraſche
knježnicžka dźeń a bóle we kſcheſcźanſkej doſpołnoſcźi. Mějeſche drje
wjele nutskownych bědźenjow pſchetracź, ale pſchec# zbožownje
dobywaſche. Woſebje ſpomožny ſrědk běſche jej, z# kóžde tajke ſkradźne
wabjenjo prědkſtejeŕcy zjewi, kotraž ju tróſchtowacź a wobkrucźecź
wjedźeſche. Pſchez tajke poniženjo a doſpołne poſłuchanjo pſchewiny móc
djabołowu.

Eufraſia krutoſcź wuſtajenoho rjada ſamowólnje pſchetrjechowaſche, a
woſta druhdy dwaj abo tſi dny bjez jědźe. Stajnj# cžinjeſche najnižſche
ſłužby. Jeje ponižnoſcź zjewjeſche ſo na ſcźě#howacym pſchipadźe prawje
jaſnje. Słužowna dźowka hanjeſch# ju hako tajeńcu, kotraž ma we wutrobje
tajnu hordoſcź. Eufraſia nicžo napſchecźo njeprajeſche, ale na kolenje
padnywſch proſcheſche dźowku, zo chcyła ſo za nju k Bohu modlicź.

We lěcźe 410 bu, tſicycźi lět ſtara, do lěpſcheje wěcžnoſcźe wotwołana.

Swjata Olympias, wudowa; 17. decembra. Olympia# běſche pycha wudowow we
narańſchej cyrkwi. Z woſobneje ſwójb# wokoło lěta 368 narodźena, zhubi
zahe ſwojej ſtarſchej. Wo#pobožneje Theodoſije kubłana, bu z jeje
pſchikładom k dobrom# nawjedowana. Zahe bu zaſtojnikej Nebridiej za
mandźelſku wudata, ale hižom po 20 měſacach bu wudowa.

Woſobni ludźo nětko wo nju žadachu. Khěžor ſam jej ſwojoho pſchiwuznoho
Elpidia braſchcžeſche. Olympias pak zjewi zo chce cžas žiwjenja we
wudowſtwje woſtacź. Tak khěžorej kóžd# krócź wotmołwi. We hněwje ſtaji
jej khěžor zaſtaracźerja# kotryž mějeſche jeje zamoženjo zarjadowacź.
Tutón jej žaneje ſwobody njewoſtaji, a njedowoli jej ani do cyrkwje
khodźicź. <pb n="535"/>Hdyž tež to jeje myſle pſchewobrocźicź
njemóžeſche, ale wona pſchecy wjeſele Bohu ſłužeſche, wrócźi jej khěžor
po tſjoch lětach jeje kubła zaſy, kotrež wona woſebje na khudych
nałožeſche. Wjele pjenjez ſcźeleſche tež biſkopam zdalenych krajinow, zo
bychu khudych a cyrkwje podpjerali.

Sama běſche cyle jednorje žiwa w krutym poſcźenju a modlenju po cyłych
nocach. Ponižna hidźeſche ſwoju khwalbu a dobre ſkutki najradſcho
ſkradźu ſkutkowaſche. Hrěſchnikow zbudźowaſche k pokucźe a k
polěpſchenju.

Jeje doſpołnoſcź bu krucźe poſpytowana. Cźežke khoroſcźe, złe
wobrycženjo, njeſprawne jaſtwo — wſchitko namaka ju ſcźeŕpnu a wjeſele
do božeje wole podatu.

Daloko běſche jeje mjeno znate a jeje khwalba wulka. Konſtantinopelſki
biſkop Nektarius poſtaji ju za diakoniſſu w ſwojej cyrkwi. Tute
diakoniſſy wotpołožichu ſluby cžasžiwjeńſkeje cžiſtoty n mějachu
pſchihotowanjo cyrkwinſkich draſtow a k božim ſłužbam trěbnych wěcow na
ſtaroſcźi.

Po wotehnacźu biſkopa Chryſoſtoma bu Olympias wjele pſcheſcźěhana. Hdyž
běſche junu w cyrkwi woheń wudyrił, a ſo wſchelake twarjenja ſobu
ſpalichu, bu wona hako zapaleŕka wobſkoržena a z měſta wotehuata. Hdyž
běſche ſo woſrjedź lěta 405 zaſy do Konſtantinopla wrócźiła, bu z wjele
pjenjezami khoſtana, dokelž ſo błudaŕſkomu biſkopej pſchizamknycź
njechaſche. Jeje kubła buchu pſchedate a towaŕſtwa knježnow, kotrež
běchu wokoło njeje zjednocźiłe, buchu rozehnate.

Wokoło lěta 410 woteńdźe po wjele cźeŕpjenjach a horjach k wěcžnomu
wotpocžinkej.

Swjata Melania, wudowa; 31. decembra. Melania běſche dźowka Publikole a
Albiny w Romje. Tſinacźe lět ſtara bu z Pinianom, ſynom wyſokoho
zaſtojnika Severa, ſlubjena. Hdyž běchu jimaj po ſydomlětnym
mandźelſtwje jeju dźěcźi zaſy zemrjełe, wobzamkny Melania, zo chce wot
nětka jeno Bohu ſłužicź. Mandźelſkomu Pinianej běſche to prawje a
wotpołožiſchtaj hromadźe ſlub wobſtajneje zdźeržliwoſcźe.

Hdyž běſche to jeje wowka Melania zhoniła, khwataſche z narańſchich
krajow do Roma a radźeſche jimaj, zo byſchtaj ſwoje zamoženjo khudym
rozdźěliłoj a na woſamocźenym měſtnje Bohu ſłužiłoj. Cžinjeſchtaj to a
jeju pſchikład ſcźěhowaſche tež macź Albina.

<pb n="536"/>

Melaniina ſotra Avita pſchiwjedźe ſwojoho muža Apronian# k
kſcheſcźanſkej wěrje a wotpołožiſchtaj hromadźe ſlub wobſtajnej#
zdźeržliwoſcźe. Tež pſchiwjedźeſchtaj ſwojej dźěſcźi Aſteria # Eunomiu k
tejſamej ſłužbje božej.

Albina, Melania a Pinian pſchedachu ſwoje kubła, kotre# mějachu we
Schpanii a Gallii. Jeno to ſebi ſkhowachu, ſchtož mě# jachu we Italii,
Sicilii a Africy. Woſom tyſac njewólnikam dachu ſwobodu. Swoje woſobne
wěcy darichu cyrkwjam.

Někotry cžas pſchebywachu we Italii na kraju a dźělach# ſwój cžas do
modlenja a cžitanja ſwjatoho piſma a wopytowanj# khorych a khudych.
Bórzy rozdawachu tež ſwoje italſke kubła # dźěchu do Afriki, hdźež
blizko pola Tagaſty bydlachu. Tam woſtachu ſydom lět. Melania ſo tak
huſto poſcźeſche, zo ſo jen# junu za tydźeń doſpołnje naſycźeſche, a
hewak jeno něſchto khlěb# a wody wužiwaſche.

We lěcźe 417 wopuſchcźichu Afriku a podachu ſo do Jeruzalema, hdźež
dotalne waſchnjo ſwjatoho žiwjenja pokracžowachu Melania wobydleſche tam
bydlencžko na wolijownej horje. Hdy# běſchtaj w lěcźe 433 Albina, a w
lěcźe 435 Pinian wumrjełoj dźěſche Melania do klóſchtra, kiž bě ſama
załožiła. Jeno junu jó# wopuſchcźi a dźěſche do Konſtantinopla, zo by
tam ſwojoho wuj# Boluſiana z pohanſtwa wutorhnyła. Zbožownje dokonja
tutó#ſwój wotpohlad. Na dompucźu pſchebywaſche hody we Bethlehemj# a
wrócźi ſo nazajtra zaſo do Jeruzalema, hdźež ſkhorje a ſwoj# blizku
ſmjercź do prědka zjewi. Zrudnych wokołoſtojacych tróſchtowaſche a
wumrje 31. decembra 439, ſydom a połſta lět ſtara.

Swjata Wórſchula a jeje towaŕſchki, knježny, martraŕki# 21. oktobra. We
britanſkej krajinje Kornubia (Kornwallis) běſch# wjeṙch Dionok, kotryž
běſche kſcheſcźanſkej wěrje z cyłej wutrob# podaty. Joho jenicžka dźowka
Wórſchula wuznamjenjeſche ſo pſche# rjanoſcź, mudroſcź a ſwjatoſcź
žiwjenja. Kſcheſcźanſcy kubłan# poda Wórſchula ſwoju luboſcź a
njewinowatu wutrobu njebjeſkom# nawoženjej Jězuſej.

We cžaſu, hdyž Piktowje a Skotowje Britaniu wudobywachu a ſtare
wobydleŕſtwo z jich ſydliſchcźow wucźiſchcźowachu, pſchińdźechu dźělby
Britow do Gallije a zaſydlichu ſo we bohatej krajinje Armorikum. Mócny
Jendźelſki wjeŕch Konnan, Dionokowy ſuſod, póſła woſobne póſłanſtwa na
Dionokowy dwór # <pb n="537"/>žadaſche tam Wórſchulu za maudźelſku ſyna
Euleutheria, kotryž tamnych wucźehujenych Britow we Gallii
wobknježeſche. Hacž runje běſche tónle ze ſwojim ludom pohan, zwoli nan
do joho žadanja, dokelž ſo joho mocy bojeſche. Tola bu wucžinjene, zo
dyrbi ſo nawoženja Eleutherius prjedy kſcheſcźanſkej wěrje
pſchiwobrocźicź a kſchcżicź dacź. Mjez tym dyrbjeſche Konnan za
Wórſchulu dźeſacź rjanych a woſobnych holcžatow[12]⁾ hako towaŕſchki a
wulku mnohoſcź[13]^(*)) cžeſtnych holcow hako ſłužownicy póſłacź. Tſi
lěta je Wórſchula we kſcheſcźanſtwje rozwucžowaſche a zahori je ze
ſłowom a pſchikładom za wobſtajne knježniſtwo.

Hdyž běchu ſo tſi lěta pſchihotowanja pominyłe, poda ſo Wórſchula ze
ſwojimi towaŕſchkami a ſłužownicami na pucź k nawoženjej. Na wulkich
łódźach wjezechu ſo po morju. Ducy naſta ſylny wichor a wotwobrocźi jich
wot prawoho pucźa. Skóncžnje zajědźechu do rěki Rhein a wjezechu ſo
potom po rěcy horje, zo bychu potom po kraju na poſtajene měſto
pſcheſchłe.

Blizko pola Kölna trjechichu[14]^(**)) na Hunnow, kotſiž běchu we Gallii
zbicźi a na ſwojim cźěkanju tute měſto woblehnychu. Tutón dźiwi lud ſo
ze ſkocźacej žadoſcźu za nimi zahori. Wórſchula pak napominaſche ſwoje
pſchewodnicy, zo bychu radſcho do ſmjercźe ſchłe, hacž knježniſku
hańbicźiwoſcź wobſchkodźicź dałe. Wſchitke jej pſchihłoſowachu a
napſchecźo nawalej lóſchtaŕſkoho wójſka ſtojachu pod božim zakitom kaž
ſwjata murja. Wojacy ſo do nich dachu, a pobichu, zarubachu a zatſělichu
z kłokami wſchitke.

Tak pſchińdźe Wórſchula, wudebjena z krónu martraŕſtwa a z wěncom
knježuiſtwa z kraſnym pſchewodźeńſtwom kuježuow k ſwojomu wuzwolenomu
nawoženjej Jězuſej na njebjeſki kwas.

Cźěła tutych ſwjatych knježnow buchu zhromadźene a we Kölnje pohrjebane.
Na jich rowach bu cyrkej natwarjena a je tam nětko kuježniſki klóſchtyr
rjada „Wórſchulinkow“.

<pb n="538"/>

Swjata Pulcheria, khěžorowna; 10. ſeptembra. Pulcheria běſche dźowka
khěžora Arkadia a khěžorowny Eudokſije. We lěcźe 399 běſche ſo
narodźiła. Jeje nan wumrje jara zahe za ſwójbu, hižon 1. meje 408. Na
Pulcherii pokazowaſche ſo zahe luboſcź k pobožnoſcźi a póccźiwoſcźi.
Hdyž bu 14. julija 414 za ſobukhěžornu pomjenowana, nawjedowaſche
kubłanjo bratra. Theodoſia, a dawaſche jomu najlěpſche wucžby. Tak
wucžeſche joho, nutrnje ſo modlicź a wſchitko lubowacź a zańcź měcź
ſchtož bože ſłužby naſtupa.

Runje tak ſtaraſche ſo Pulcheria wo kubłanjo ſotrow Arkadije a Mariny, z
kotrymajž hromadźe ſlub knježniſkeje cžiſtoty wotpołoži. Pſchi dwórſkej
pyſche njewoſtaji pokucźenjo. Cyłe žiwjenjo we khěžorſkim hrodźe běſche
klóſchtyrſkomu žiwjenju napodobnjene.

Pulcheria wuknjeſche, ſchtož běſche jej we wyſokim poſtajenju trěbne.
Wſchitke ſwoje ſkutki po prawidłach nabožiny zrjadowaſche. Po tejſamej
měrje dźeržeſche ſo tež pſchi wſchitkich krajnych naležnoſcźach. Ze
ſuſodnymi krajemi dźeržeſche měr # wolóžeſche poddanam wobcźežnoſcźe.
Kraj běſche pod jeje knjejſtwom cžeſcźeny.

Hdyž běſche bratr Theodoſius dwacycźi lět ſtary, wobſtar# jomu Pulcheria
hódnu njewjeſtu, pohanku Athenais, kotraž w#kſchcźeńcy mjeno Eudokſia
dóſta. Kwas běſche 7. junija 421.

Bórzy pocža Eudokſia Pulcherii ſobuſkutkowanjo pſchi knježenju
zawidźecź, a Theodoſius daſche ſo wot njeje napſchecźo ſotſe narycžecź.
Toho dla woteńdźe Pulcheria we lěcźe 447 dobrowólnje na kraj. Wot tutoho
cžaſa pocža dwór błudniſtwo polěkowacź. Pulcheria pak ſo Bohu
dźakowaſche za pokoj, kotry# nětko wužiwaſche. Ženje njeſpominaſche na
njedźak bratra # joho mandźelſkeje, kotruž běſche z nizkoſcźe
pozběhnyła.

Pulcheria chcyſche ſwět cyle zabycź. Hdyž pak błudaŕſk# horjo bóle a
bóle nadobywaſche a ſam bamž Leo wot njeje žadaſche, zo by něſchto k
ſpomoženju cyrkwje cžiniła: dźěſche na khěžorſki dwór a rycžeſche do
khěžora tak mócnje, zo ſo tutón dohlada, kak daloko je ſo zabłudźił.
Theodoſius nětko nacžinjenu ſchkod# po móžnoſcźi porjedźeſche.

Po Theodoſiowej ſmjercźi (29. julija 450) woteńdźe Eudokſia do Paleſtiny
a Pulcheria bu khěžorka narańſchich krajow. Dla wobkrucźenja knjejſtwa
woženi ſo ze ſławnym kſcheſcźanſkim wjednikom wójſka Marcianom a wobnowi
z nim ſlub knježniſkoho žiwjenja.

<pb n="539"/>

Pulcheria pomhaſche wuſtajenja Chalcedonſkoho koncila (we lěcźe 451)
napſchecźo Eutychianam wuwjeſcź. Pſchez nju bu wjele ſpomožnych wuſtawow
załoženych a cyrkwje z darami wobohacźene. Pſchi krajnych wobſtaranjach
njezakomdźeſche Pulcheria modlenjo a cžitanjo ſwjatoho piſma. Cžaſto
wopytowaſche khorych a poſłužowaſche jim ze ſwojimaj rukomaj. W nocy
ſtawaſche, zo by pſalmy ſpěwała. Wſchitke ſwoje kubła wotkaza cyrkwjam a
khudym a wobzamkny ſwoje cžaſne žiwjenjo 10. ſeptembra 453.

♣g)♠ Swjecżi cyrkwinſcy wjednikowje we naraṅſchich krajinach.

Swjaty Epifanius, arcbiſkop; 12. meje. Epifanius bu wokoło lěta 310 we
wſy Beſanduke pola Elentheropola we Paleſtinje narodźeny. Wot młodoſcźe
nałožeſche prócu na wuknjenjo a zrozemjenjo ſwjatoho piſma. Zboka toho
nawukny wſchelake rycže, kaž hebrejſku, egiptowſku, ſyriſku, grichiſku a
łacźonſku. Dlěſchi cžas pſchebywaſche k wudoſpołnjenju ſwojich
wědomoſcźow we Egipcźe. Cžaſto wopytowaſche pobožnych puſtnikow, zo by
wot nich wuknył. Po někotrym cžaſu wuzwoli ſebi klóſchtyrſke žiwjenjo
egiptowſkich puſtnikow.

Wokoło lěta 333 wrócźi ſo zaſy do ſwojoho kraja a załoži blizko ſwojeje
wſy klóſchtyr, kotryž pſchez tſicycźi lět nawjedowaſche. K zaprěcźu ſo
ſamoho cžwělowaſche ſwoje cźěło, modleſche ſo wjele, a wudokonjeſche ſo
dale a wjacy we wědomoſcźach. Dołhi cžas (wot lěta 333 hacž do 356)
daſche ſo wot ſwojoho pſchecźela ſwjatoho Hilaria k doſpołnomu žiwjenju
nawjedowacź.

We arianſkich pſcheſcźěhanjach wopuſchcźi cžaſto ſwój klóſchtyr, zo by
katholikam pomhał a jich pſched błudami zakitał. Z daloko a blizka
pytachu ſebi pola njoho radu.

We lěcźe 367 bu za biſkopa we Salamis na kupje Cyper powołany. Hako
biſkop njezměni Epifanius ſwoje žiwjenjo, ale wobkhowa ſwoju
klóſchtyrſku draſtu a dźeržeſche ſo krucźe klóſchtyrſkoho porjada.
Khudych po móžnoſcźi podpjeraſche. Pſchez ſwjatoſcź žiwjenja doby ſebi
wjele cžeſcźerjow a to tež mjez njepſchecźelemi. Tak bu we arianſkim
pſcheſcźěhanju (we lěcźe 371) hako tajki woſebje mjenowany, kotromuž ſo
nicžo ſtacź njeſmě.

Pjecź lět pozdźiſcho pucźowaſche do Antiochije, zo by biſkopa <pb
n="540"/>Bitala, kotryž běſche Apollinariſtam pſchipadnył, zaſy do
cyrkwje wrócźił. Ale wſchitka joho próca běſche podarmo.

We lěcźe 382 pſchewodźeſche biſkopa Paulina do Roma a wrócźi ſo na lěto
zaſy na ſwoje biſkopſke měſto. We lěcźe 394 prědowaſche we Jeruzalemje
pſchecźiwo arianſkim błudam, ſchtož pak ſo tam jara njeſpodobaſche,
dokelž běſche patriarcha Jan ſam tutomu błudaŕſtwej pſchikłonjeny.

We lěcźe 401 dźěſche do Konſtantinopla, hdźež mějeſche wſchelake
wujednanja ze ſwjatym Chryſoſtomom. Hdyž běſche ſo we lěcźe 403 zaſy na
dom pucź podał, njedońdźe domoj, ale bu na pucźu wot ſmjercźe
pſchekhwatany.

Swjaty Jan Chryſoſtomus (Złotohort), biſkop, cyrkwinſki wucžeŕ; 27.
januara. Jan běſche we cyrkwi wucžeŕ, kiž nima ſwojoho runjecźa. Swojeje
rycžniwoſcźe dla doſta pſchimjeno „Chryſoſtomus, t. j. Złotohort. Tola
tež druhe, pſched Bohom ſławniſche wěcy ſtajeja joho mjez paſtyrjemi
cyrkwje we tamnych cžaſach do prědka. Njetajena pobožnoſcź běſche duſcha
joho cyłoho žiwjenja. Njepſchewinita khrobłoſcź a njebojazna horliwoſcź
pſchi zakitanju božeje wěcy wjedźeſche joho ke kraſnym dobycźam.

Jan běſche ſo wokoło lěta 347 we Antiochii narodźił, hdźež běſche joho
nan Sekundus prěni wyſchk narańſchoho wójſka we Syrii. Macźeŕ Anthuſa,
kotraž bu hižon we ſwojim dwacytym lěcźe wudowa, njeſtupi do druhoho
mandźelſtwa, ale chcyſche ſwoje cyłe mocy na kubłanjo ſwojoho ſyna
złožicź. Swojoho dobroho žiwjenja dla ſtojeſche wona tež pola pohanow we
cžeſcźi. Cžaſne kubła derje rjadowaſche a ſwojoho ſyna ſama k wſchitkomu
dobromu nawjedowaſche a pſchiwucžowaſche.

We rycžniwoſeźi doſta Jan za wucžerja Libania, kotrohož bórzy doſcźahny
a pſchetrjechi. Runje tak zbožownje wuknjeſche mudrowſtwo pola
Andragathia. Mjez tym zo ſwětne wědomoſcźe wuknjeſche, nałožowaſche
najwjetſchu prócu na to, zo by wucžby Jězuſoweje wěry bóle a bóle
zapſchijał a na ſebi dopjelnił. K huěwej nakhileny, pſchińdźe pſchez
ſtajnu prócu tak daloko, zo hněw žaneje mocy wjacy na nim njemějeſche.
Ponižnoſcź a luboſcź k bližſchomu dobywaſche jomu luboſcź
ſobucžłowjekow.

Woſobne ſłužby běchu jomu wotewrjene a hako prawnikej poſkicźeſche ſo
jomu ſławnoſcź. Tola we wſchitkim tym njemóžeſche <pb n="541"/>za
wutrobu pokoj namakacź, ale widźeſche, zo by joho na tutym pucźu wjele
ſtraſchnoſcźow wobdawało. Wótſiſcho kazaſche jomu nutskowny hłós, zo
dyrbi ſo ſwěta wotrjec.

Najprjedy wotrjekny ſo Jan ſwětnoho pychaŕſtwa a woblecže ſo pokutnu
draſtu. Wjetſchi dźěl dnja podawaſche modlenju a cžitanju a rozpominanju
ſwjatoho piſma. Spanju popſchejeſche jeno krótki cžas. Wyſche toho ſo
tež za wſchitkimi druhimi dobrymi kſcheſcźanſkimi pocžinkami
prócowaſche. Woſebje pſchiwucžowaſche ſo rozomnomu mjelcženju. Pſchez
ſtajne ponižowanjo pſchewiny nakhilnoſcź wyſokoho ducha a njecžinjeſche
ſebi nicžo z toho, hdyž prjedawſchi pſchecźelowje joho nětko
wuſměſchachu a jomu wſchelaku kſchiwdu pſchihotowachu.

Antiochiſki biſkop Meletius ſpózna Janowe dary a dobre pocžinki a
chcyſche joho za cyrkej dobycź. Toho dla wza joho k ſebi a wuwucžowaſche
joho tſi lěta a wudźěli jomu wokoło lěta 369 ſwjatu kſchcźeńcu a
wuſwjecźi joho za cyrkwinſkoho cžitarja.

Poſłuſchny ſwojej macźeri, wopuſchcźi Jan po někotrym cžaſu Meletiowy
dom a pſchebywaſche dwě lěcźe pola macźerje. Žiwjeńſki porjad pak we
nicžim njezměni.

We tutym cžaſu pſchihotowaſche ſo něſchto, ſchtož Chryſoſtomej do myſlow
njechaſche. Zhromadźeni biſkopowje chcychu joho k biſkopſkej
doſtojnoſcźi wuzběhnycź. Jan ſkradźu cźekny a woſta ſkhowany, dońž
biſkopſke měſto njeběſche wobſadźene.

Wokoło lěta 374 woteńdźe Jan do mnichow, kotſiž běchu na horach wokoło
Antiochije žiwi, a pſchiwucžowaſche ſo jich krutoſcźam. Tudy dozrali we
nim žadoſcź, ſo cyle ſłužbje ſwojoho Boha podacź. Druhdy drje chcyſche
joho bojoſcź napadnycź, hako by njemóžno było, we tajkich krutoſcźach
wutracź. Tola wón khroble zapocža a pſchewiny napſchecźnoſcźe. Wucženy
abt Diodor běſche tudy pſchez ſchtyri lěta joho wucžeŕ a wjednik. Na to
běſche Jan dwě lěcźe hako puſtnik we zeḿſkej jamje žiwy. Dokelž pak joho
ſtrowoſcź ſłabnjeſche, wrócźi ſo wokoło lěta 380 zaſy do Antiochije.

We ſcźěhowacym lěcźe (381) bu wot Meletia za diakona a po joho ſmjercźi
(386) wot biſkopa Flaviana za měſchnika wuſwjecźeny. Tutón biſkop
wuzwoli ſebi Jana, kiž běſche 42 lět ſtary, za ſwojoho pomocnika.
Dwanacźe lět pomhaſche ſwojomu biſkopej ſwěrnje we cźežkim zaſtojnſtwje.
Woſebje běſche horliwy we prědowanju ſłowa božoho. Joho wutrobu
napjelnjeſche <pb n="542"/>ſtaroſcź wo bědnych a hubjenych, kotrychž
ſtajnje kſcheſcźanſkej luboſcźi porucžeſche. Wjacy krócź za tydźeń,
druhd# tež wjacy krócź za dźeń prědowaſche. Joho prědowanja mějach# bože
žohnowanjo, tak zo bu pſchez nje wjele złóſcźow porjedźeny# a
wopacžnoſcźow zahnatych.

We lěcźe 387 běchu ſo Antiochiſcy wobydlerjo nowy# dawkow dla pſchecźiwo
khěžorej Theodoſiej ♣I.♠ pozběhnyli a poſtaw# khěžorſkeje ſwójby
wonjecžeſcźili a rozbili. Hdyž běſche ſo prěnj# njemdroſcź zlehnyła,
napadźe jich wulka bojoſcź. Někotſi cźekuychu, druzy ſo ſkhowachu, druzy
buchu do jaſtwow ztykani # hrožeſche jim cyła móc khěžoroweje njehnady.
Biſkop Flavia# wza je na ſo, jim huadu wuproſycź. Toho dla dźěſche do
Konſtantinopla, hdźež joho ponižna rycžniwoſcź khěžora k ſmilnoſcź
pohnu. Mjez tym Jan hako joho zaſtupnik a zaſtaracźeŕ woſad# k pokucźe a
wujednanju z Bohom zbudźowaſche. Z japoſchtołſkej ſprócniwoſcźu
dźěłaſche na duchownym zbožu woſadnych.

Joho khwalba běſche daloko znata. Hdyž běſche we lěcźe 397
Konſtantinopelſki biſkop Nektarius wumrjeł, žadaſche ſeb# khěžor
Chryſoſtoma za biſkopa. Narańſchi bohot Aſterius doſt# porucžnoſcź, zo
by Jana do Konſtantinopla pſchiwjedł. Pſchecźiwo ſwojej woli bu na wóz
ſadźeny a do Konſtantinopla pſchiwjezeny a tam 26. februara 398 za
biſkopa wuſwjecźeny.

Bohate dokhody patriarchiſkoho ſydła nałožeſche Jan z# khudych a
khorych, za kotrychž khěže twaricź daſche, we kotrych# buchu derje
wothladani a ze wſchitkim trěbnym zaſtarani. Sa# we ſwojim domje žaneje
pychi njecźeŕpjeſche. Jeno dobrych cžłowjekow bjerjeſche do ſwojeje
ſłužby. Duchownſtwo nawjedowaſche z pſchikładom k ſwjatomu žiwjenju.

Pſchecźiwo njehańbitej draſcźe mnohich žónſkich wuſtupowaſche ze
wſchitkej krutoſcźu a wrócźi je zaſy k pſchiſtojnoſcźi. Klecźo a zelenjo
pſcheſta we Konſtantinoplu. Wjele pohanow a błudnikow pſchiwjedźe k
wěrje, hrěſchnikow k hódnej pokucźe. Joho prědowanja njeſechu bohate
płody. Z woſebitej ſtaroſcźu hajeſche Jan ztowaŕſchenja bohuſłužownych
knježnow a wudowow. Sam běſche horliwy we modlitwje. Pſchi woporje
božeje mſchě bu wjacy krócź wot Boha doſtojnjeny, cžródy jandźelow
wokoł# Syna božoho widźecź.

W lěcźe 400 wopytowaſche wſchelake biſkopſke ſydła a wrócźi ſo jutry 401
zaſy do Konſtantinopla.

<pb n="543"/>

Tu ſo pſchecźiwnoſcźe na njoho hotowachu. Khěžorka Eudokſia cźehnjeſche
z leſcźu a njeſprawnoſcźu cuze kubło na ſo. Pſchez joho prědowanja
cžujeſche ſo trjechenu a zamyſli ſebi biſkopowe zahubjenjo. We
Alekſandriſkim biſkopje Theofilu dóſta zwólnoho pomocnika. Tutón
pſchińdźe w lěcźe 403 do Konſtantinopla a pſchepytowaſche na
zhromadźiznje někotrych podobnje zmyſlenych biſkopow wſchelake ſkóržby
napſchecźo Janej. Tutón bu wotſudźeny a wotſadźeny, hacž runje běchu
wſchitke ſkóržby wumyſlena łža. Khěžor Arkadius wuhna joho z kraja.

Hdyž Chryſoſtomus tute wotſudźenjo zhoni, rycžeſche k zhromadźenej
woſadźe: „Sylne njewjedro je ſo wot wſchitkich ſtronow wokoło mje
zhromadźiło. Ale njeboju ſo niežoho, dokelž ſtoju na krutej ſkale. Móc
zmohow njezamoži Jězuſowu łódź podnuricź. Tež ſmjercź njemóže mje
ſtróžicź, dokelž je mi dobytk. Móhło mje ſnadź cuzbniſtwo traſchicź?
Cyła zemja Knjezej ſłuſcha. — Měł ſnadź ſo zhubjenja kubłow bojecź? Nahi
ſynt na ſwět pſchiſchoł a nahi jón zaſy wopuſchcźu. — Njedźiwam na
hroženja ani na wabjace lubjenja ſwěta. Nicžo nježadam, hacž k waſchomu
zbožu žiwy bycź. Jězus Khryſtus je zo mnu. Koho mam ſo bojecź? Zaſy je
praju, ſylny wichor napſchecźo mi podarmo howri. Wjeŕchowy hněw ſo
napſchecźo mi podarmo pozběhuje. To ſu mi wſchitko pawcžiny.
Njepſcheſtawam prajicź: Knježe, twoja wola ſo ſtań! Z wjeſołoſcźu cžinju
a cźeŕpju, ſchtož wón na mnje dopuſchcźi. We tutych myſlach ſwojeje
wutroby mam ſwój tróſcht a podpjeru. Boža wola ſo ſtań! Hdźežkuli mje
joho wola wjedźe, ja ſo jomu dźakuju.“

Hacžrunje běchu ſo po khěžorowej wukazni hižon tſi dny minyłe,
zadźěwaſche tola lud joho wotwjedźenju. Toho dla woteńdźe Jan ſkradźu k
tym, kotſiž mějachu joho do cuzby wotwjeſcź. Hdyž lud to zhoni,
žałoſcźeſche a žarowaſche wſchitko a žadaſche ſwojoho biſkopa naſpjet.
Pſchez zemjerženjo naſtróžena khěžorka zawoła biſkopa zaſy domoj. Lud
jomu napſchecźo khwataſche a witaſche joho wjeſele. Joho
njepſchecźelowje ſo rozcźěkachu.

Tola měr dołho njetrajeſche. Pſched cyrkwju ſwjateje Sofije dźeržachu ſo
pſchi khěžorcynej poſtawje hawtowace hry a molachu bože ſłužby. Jan
wuſtupowaſche napſchecźo tajkomu njeporjadej a wubudźi z tym znowa złoby
njepſchecźelow. Druhi krócź bu wotſudźeny a khěžor jomu porucži, zo
dyrbi měſto wopuſchcźicź. Biſkop wotmołwi, zo ſwoju woſadu
njewopuſchcźi, khiba mocowany. Khěžor póſła wojakow, kotſiž dyrbjachu
lud <pb n="544"/>rozehnacź, kotryž běſche we cyrkwi wokoło biſkopa
zhromadźeny. Pſchi tym bu cyrkej pſchez pſchelecźo krewje
wonjecžeſcźena.

Jan ſo na bamža Innocenca ♣I.♠ wobrocźi a pytaſche pola njoho prawo. Tón
ſpózna joho njewinowatoſcź.

Schtwórtk pſched ſwjatkami porucži khěžor z nowa joho wotehnacźo. Jan bu
pſchez ſtotnika Lucia z měſta wotwjedźeny a pſchińdźe 20. junija 404 do
Niceje we Bithynii. Doma buchu joho pſchecźelowje pſcheſcźěhani.

We juliju tohoſamoho lěta dyrbjeſche ſo na pucź do měſta Kukuſum podacź
a mějeſche ducy wjele wobcźežnoſcźow wuſtacź. Hacžrunje bu na pucźu wot
cźežkeje khoroſcźe napadnjeny, bu tola k dalepucźowanju mocowany. K
žiwjenju nuzne potrěbnoſcźe buchu jomu zapowjedźene. Po
ſydomdźeſatdnjowſkim pucźowanju dóńdźe do Kukuſum we Małej Armenii,
hdźež bu wot duchownſtwa a luda z luboſcźu powitany.

Tež tudy we cuzbje njepopſchejeſche ſebi Jan wotpocžinka, ale
ſkutkowaſche pſchez wupóſłanjo miſſionarow k Gotham, do Perſije a
Fenicije za rozſchěrjenjo cyrkwje. Tež piſaſche wjele liſtow, kotrež ſu
połne najrjeńſchich powucženjow.

Dokelž bu Kukuſum wjele wot rubježnych Iſauriow zapuſcźowane, woteńdźe
Jan na hród Arabißa na horje Taurus a pſchebywaſche tam hacž do lěta 407
we měrje a wot luda lubowany a cžeſcźowany. To hněwaſche joho
njepſchecźelow, kotſiž joho do Pityus pſchi Cžornym morju k pomjezam
dźiwich Skythow póſłachu. Surowaj wojakaj mějeſchtaj joho tam
pſchewjeſcź, ale wobcźežowaſchtaj jomu wobcźežnoſcźe dalokoho pucźa po
ſwojej móžnoſcźi. Hdyž Jan dale hicź njemóžeſche, wlecžeſchtaj joho
dale, hacž joho mocy cyle wopuſchcźichu. Blizko Komana we Pontus
wotpocžowaſche Jan we khapałcy ſwjatoho martrarja Baſiliſka. W nocy
zjewi ſo jomu tutón Swjaty a rjekny: „Wjeſel ſo, bratſe Jano, jutſe
budźemoj hromadźe.“

Rano proſcheſche Jan ſwojej ſtražnikow, zo byſchtaj joho hacž do 11.
hodźiny tudy woſtajiłoj. Ale chcyſchtaj joho dale hnacź. Tola ſłaboſcźe
dla dyrbjeſche ſo zaſy na tamne měſtno wrócźicź. Tudy ſo běłu draſtu
woblecže a, dokelž běſche natſch wutroby woſtał, doſta ſwjate
woprawjenjo.

Hiſcheźe ſo modleſche: „Cžeſcź Bohu za wſcho.“ Woznamjeniwſchi ſo ze
ſwjatym kſchižom, rjekny „Amen“ a poda cźiſche ſwojoho ducha, 14.
ſeptembra 407. We cžaſu joho ſmjercźe běſche we Konſtantinoplu wulke
krupybicźo.

[1] ⁾ Na tutej zhromadźiznje bu nicejſke wěrywuznacźo wudoſpołnje#
pſchez ſłowo: „(Wěrimy) tež do ſwjatoho Ducha knjeza, wožiwjerja, z #
Wótca wukhadźa, z Wótcom a Synom ſobu cžeſcź a modlenjo doſtawa, kot# je
rycžał pſchez profetow. Jenu ſwjatu katholſku a japoſchtołſku cyrke#
Wuznawamy jenu kſchcźeṅcu k wodacźu hrěchow. Wocžakujemy horjeſtac#
morwych a žiwjenjo pſchichodneje wěcžnoſcźe. Amen.“

[2] ⁾ Po nim mamy wěrywuznacżo, we kotrymž je woſebje wucžba wo
najſwjecźiſchej Trojicy wobſchěrnje rozeſtajana. Dowolam ſebi, tudy
ſerbſki pſchełožk „Athanaſiowoho wěrywuznacźa“ ſobudżělicż: „Schtóž kuli
chce zbóžny bycź, ma prjedy wſchoho trjeba, zo by dżeržał katholſku
wěru. Jeli kóždy tuſamu cyłu a njewobſchkodżenu njedźerži, bjez
dwělowanja na wěcžne zahinje.

Katholſka wěra pak je tole, zo jednoho Boha we trojicy a trojicu we
jednoſcźi cžeſcżujemy, ani změſchejo woſoby, ani bytnoſcż rozdźělejo.
Pſchetož hinajſcha woſoba je Wótc, hinajſcha Syn, hinajſcha Duch ſwjaty;
ale Wótcej a Synej a Duchej ſwjatomu ſłuſcha jene bójſtwo, jenajka
hordoſcź, wěcžna majeſtoſcż. Kajkiž je Wótc, tajki je Syn, tajki tež
Duch ſwjaty. Wótc je njeſtworjeny, Syn je njeſtworjeny, njeſtworjeny je
tež Duch ſwjaty. Wótc je njepſcheměrny, Syn je njepſcheměrny,
njepſcheměrny tež Duch ſwjaty. Wótc je wěcžny, Syn je wěcžny, wěcžny tež
Duch ſwjaty. A tola njejſu tſjo wěcžni, ale jedyn wěcžny, kaž njejſu
tſjo njeſtworjeni ani tſjo njepſcheměrni, ale jedyn njeſtworjeny a jedyn
njepſcheměrny. Runje tak je Wótc wſchohomócny, Syn wſchohomócny,
wſchohomócny tež Duch ſwjaty: a tola njejſu tſjo wſchohomócni, ale jedyn
wſchohomócny. Tak je Wótc Bóh, Syn Bóh, Duch ſwjaty tež Bóh, a tola
njejſu tſjo Bohojo, ale je jedyn Bóh. Tak je Wótc knjez, Syn knjez, Duch
ſwjaty tež knjez: a tola njejſu tſjo knjezojo, ale je jedyn knjez.
Pſchetož, runje kaž ſmy pſchez kſcheſcźanſku wěrnoſcź nuzowani,
kóždżicžku woſobu woſebje za Boha a za Knjeza wuznawacż, tak je nam
pſchez katholſku wěru zadżewane, tſjoch Bohow abo knjezow mjenowacź.

Wótc njeje wot nikoho ſcžinjeny, ani ſtworjeny ani rodźeny. Syn je wot
Wótca ſamoho, nic ſcžinjeny, nic ſtworjeny, ale rodżeny. Duch ſwjaty je
wot Wótca a Syna, nic ſcžinjeny, ani ſtworjeny ani rodżeny, ale
wukhadżacy.

Jedyn dha je Wótc, nic tſjo Wótcojo; jedyn Syn, nic tſjo Synojo; jedyn
Duch ſwjaty, nic tſjo ſwjecżi Duchojo. A we tutej Trojicy njeje nicžo
prjedy abo poſledy, nicžo wjetſche abo mjeńſche: ale cyłe tſi woſoby ſu
ſebi jenak wěcžne a jenajke, tak zo je we wſchitkim, kaž bu hižon prjedy
prajene, kaž jednoſcź we Trojicy, tak Trojica we jednoſcżi cžeſcżicź.
Schtóž dha chce zbóžny bycż, dyrbi tak wo Trojicy myſlicż.

Ale nuzno je tež k wěcžnej zbóžnoſcźi, zo ſo tež wocžłowjecženjo
naſchoho Knjeza Jězuſa Khryſtuſa ſwěrnje wěri. Prawa dha je wěra, hdyž
wěrimy a wuznawamy, zo naſch knjez Jězus, Syn boži, je tak Bóh kaž
cžłowjek. Bóh je z bytnoſcźe Wótca pſched wěcžnoſcżu rodźeny, cžłowjek z
bytnoſcże macżerje we cžaſu narodźeny: doſpołny Bóh, doſpołny cžłowjek,
z rozomneje duſche a cžłowjeſkoho mjaſa wobſtejacy jenajki z Wótcom po
bójſtwje, mjeṅſchi dyžli Wótc po cžłowjeſtwje; kotryž, byrnje je Bóh a
cžłowjek, tola nic dwaj ale je jedyn Khryſtus: jedyn pak nic pſchez
pſchewobrocżenjo bójſtwa do mjaſa, ale pſchez pſchijecżo cžłowjeſtwa k
Bohu; z cyła jedyn nic pſchez změſchenjo bytnoſcźe, ale pſchez jednoſcż
woſoby. Pſchetož runje kaž rozomna duſcha a mjaſo je jedyn cžłowjek: tak
je tež Bóh a cžłowjek jedyn Khryſtus. Kotryž je naſcheje zbóžnoſcże dla
cźeṙpjeł, k helam dele ſtupił, na tſecźi dźeń zaſy wot morwych ſtanył,
ſpěł do njebjes, ſedźi k prawicy Wótca, z tam pſchiṅdźe ſudźicź žiwych a
morwych; k kotrohož pſchikhadej maja wſchitcy cžłowjekojo horjeſtanycż
ze ſwojimi cżěłami a budżeja rachnowanjo dawacź wot ſwojich kutkow: a
kotſiž ſu dobro ſkutkowali, póńdżeja do wěcžnoho žiwjenja, kotſiž ſpak
zło (ſkutkowali ſu), do wěcžnoho wohnja.

Tole je katholſka wěra a ſchtóž ju ſwěrnje a krucźe njewěri, njemóže
zbóžny bycż.“

[3] ⁾ Zjawni pokutnikowje buchu hakle k jutram wotwjazani a do zhrom#
dźizny wěriwych pſchiwzacżi.

[4] ⁾ Dokelž dyrbja, kotſiž wołtarjej ſłuža, ſo wot wołtarja žiwi#
połožichu wěriwi, woſebje kóždu njedźelu a ſwjaty dżeṅ, prjedy woprowa#
božeje mſchě ſwój dar na wołtaŕ. Darjeny khlěb a wino bu k wepo# božeje
mſchě wzate, zbytk woſta k wudźerženju duchownſtwa.

[5] ^(*)) Powyſchena, z lěſycžkami wotdz̓ělena měſtnoſcz̓ wokoło wulko#
wołtarja běſche a je jeno za měſchniſtwo a z ludu tam nichtó pſchebyw#
njeſmědźeſche. Schkodźiło njeby, hdyž by ſo we naſchim cžaſu něhdźežk#
na tónle katholſki porjad krucżiſcho dżeržało.

[6] ⁾ hlej: Žiwj. Swjatych ſtr. 115.

[7] ⁾ hlej: Žiwj. Swjatych ſtr. 400.

[8] ⁾ hlej: Žiwj. Swjatych ſtr. 82, 118, 122 a 40.

[9] ⁾ hlej: Žiwj. Swjatych ſtr. 238.

[10] ⁾ hlej: Žiwj. Swjatych ſtr. 87 a 129.

[11] ⁾ hlej: Žiwj. Swjatych ſtr. 275.

[12] ⁾ Tute dżeſacź knježny mjenuja ſo Sencia, Gregoria, Pinoa, Martha,
Saula, Britula, Satnina, Rabacia, Saturia a Palladia.

[13] ^(*)) Cžaſto mjenuje ſo jich 11 tyſacow, hacžrunje ſo dopokazacż
njehodżi, zo je jich telko było. Njemóžne to njeje, dokelž dyrbjachu
tele pſchewodne holcžata ſnadż mandźelſke za woſobniſchich wobydlerjow
bycż.

[14] ^(**)) Po někotrych powjeſcźach je ſo Wórſchula ze ſwojimi
(dżeſacżimi?) towaṙſchkami hacž do Baſela wjezła a potom pěſchi do Roma
ſchła a tam rowy wſchelakich Swjatych wopytała, wodnjo a nocy we
modlitwje pſchebywała a wotpołožiwſchi tam ſwjate ſluby ſo zaſy domoj
wrócżiła a na tutym pucżu pola Kölna martraṙſkeje ſmjercże wumrjeła.
