Krajan.

Katholſka protyka

za Hornju Łužicu

na

pſcheſtupne lěto

1876.

Dźewjaty lětnik.

♣H. D.♠

W Budyſchinje.

Z nakładom towaŕſtwa ſſ. Cyrilla a Methoda.

W kommiſſiji knihaṙnje E. Smolerja.

♣I.♠ Lěto 1876 ma 366 dnów a dawaja jomu mjeno po Marsu. (♂)

♣II.♠ Rócžne protycžne znamjenja.

1) Njedżelſki piſmik: ♣bA.♠

2) Złota licžba: 15.

3) Epakty: ♣IV.♠

4) Wobwod ſłónca: 9.

♣III.♠ Zacżmicża.

1) Słónca: Z dweju zacźmicźow ſłónca (25. měrca, 17. a 18. ſept.) njeje
pola nas žane widźecż.

2) Měſacžka: 10. měrca, dopołdnja w 7 h. 19 m. a 3. ſept., wjecžor w 10
h. 20 m.

♣IV.♠ Schtyri lětne cžaſy.

1) Nalěcźo zaſtupi 20. měrca rano w 7 hodżinach. Dźeṅ a nóc ſo runataj.

2) Lěcźo zapocžnje ſo 21. junija rano w 3. hodż. Najdlějſchi dźeṅ z
najkrótſchej nocu.

3) Nazyma zapocžina ſo 22. ſeptembra wjecžor w 6 hodź. Dżeṅ a nóc ſo
runajtaj.

4) Zyma ma zapocžatk 21. decembra pſchipołdnju w 12 hodź. Najkrótſchi
dżeṅ z najdlějſchej nocu.

♣V.♠ Kwatembry abó ſuche dny.

1) We poſcże: 8., 10. a 11. měrca.

2) Po ſwjatkach: 7., 9. a 10. junija.

3) Nazymu: 20., 22. a 23. ſeptembra.

4) W advencże: 20., 22. a 23. decembra.

♣VI.♠ Njebjeſke znamjenja zwěrjatnika.

boran, law, tſėlnik,

byk, knježna, kožoróžk,

dwójnikaj, waha, wódny muž,

rak, ſchkorpion, rybje.

♣VII.♠ Póſtne dny.

1) Połny póſt (†*): za dżeń jedynkrócźne doſpołne naſycźenjo z
woſtajenjom mjaſnych jědźow.

2) Wſchědny póſt (†); ſame woſtajenjo mjaſnych jědz̓ow.

3) Woloženy póſt (*): za dźeń jedynkrócżne doſpołne naſycźenjo z
dowolnoſcżu mjaſnych jědźow.

♣VIII.♠ Kraje a jich wěrchojo.

Badenſka: 278 □ mil; 1,461,428 wob.; arcwojwoda Bjedrich, rodż. 9. ſept.
1826. Bajerſka: 1377 □ m.; 4,861,402 wob.; kral Ludwik ♣II.,♠ rodź 25.
aug. 1845. Belgiſka: 534 □ m.; 4,984,451 wob.; kral Leopold ♣II.,♠ rodź.
9. hapr. 1835. Cyrkwinſki ſtat: 214 □ m.; 720,000 wob.; bamž Pius ♣IX.♠
(hrabja Maſtai Ferretti), rodź. 13. meje 1782; wuzwol. 16. jun. 1845.
(Jaty.) Danſka: 696 (┼ 4,104) □ m.; 1,717,802 (┼ 175,074) wob; kral
Khryſtian ♣IX,♠ rodż. 8. hapr. 1818. Francowſka: 9,599 (┼ 15,139) □ m.;
36,800,000 (┼ 9,558,940) wob. Grichiſka: 910 □ m.; 1,457,894 wob.; kral
Jurij ♣I.,♠ rodź 24. dec. 1845. Holland (Nižozeṁſka): 596 (┼ 32,939) □
m.; 3,592,416 (┼ 22,277,298) wob.; kral Wilhelm. rodź. 18. febr. 1817.
Italſka: 5375 □ m.; 23,368,787 wob.; pod mocu krala Vikora Emmanuela,
rodź. 24. měrca 1820. Jendźelſka: 5763 (┼ 246,468) □ m.; 31,817,108 (┼
207,406,356) wob.; kralowna Viktoria, rodż. 24. meje 1819. Němſka: 9888
□ m.; 41,058,139 wob.; khězor Wilbelm ♣I.,♠ wozjewjeny 18. januara 1871.
Portugal: 1623 (┼ 34,888) □ m.; 3,996,000 (┼ 11,244,149) wob.; kral
Ludwik Filipp, rodź. 13. okt. 1838. Pruſka: 6396 □ m.; 24,69#,066 wob.;
khěžor-kral Wilhelm ♣I.,♠ rodź. 22. měrca 1797. Rakuſka: 11,306 □ m.;
35,644,858 wob.; (16,212,167 Słowjanow); khěżor Franc Józef ♣I.,♠ rodż.
18. aug. 1830. Rumnnſka: 2,197 □ m.; 3,864,848 wob.; wěrch Korla ♣I.,♠
rodź 28. hapr. 1839. Ruſka: 377,056 □ m.; 81,912,621 wob.; khěžor
Alekſander ♣II.,♠ rodz̓. 29. hapr. 1818.

Sakſka: 271,<ſub>88</ſub> □ m.; 2,556,244 wob.; (53,642 katholikow,
52,097 Serbow). Kral Albert, rodź 23. hapr. 1828, na trón pſchiſchoł 29.
okt. 1873, wożen. 18. jun. 1853 z Karolu wot Waſa, rodź. 5. aug. 1833. —
Prynceſna Hilžbjeta, rodź. 4. febr. 1830, wudata wȯjwodźe Ferdinandej
wot Genua. — Prync Jurij, rodź. 8. aug. 1833, wožen. 11. meje 1859 z
Hanu Mariju, ſotru portug. krala, rodź. 21. jul. 1843; jeju dżěcźi ſu:
Mathilda, rodż. 19. měrca 1863; Bjedrich, rodź 25. meje 1865; Marija,
rodź. 31. meje 1867; Jan Jurij, rodź. 10. jul. 1869; Maks, rodź 17. nov.
1870. — Kralowna-macż (wudowa njeb. krala Jana) Amalia Auguſta, dżowka
baj. krala Makſa Józefa, rodż. 13. nov. 1801. — Kralowna (wudowa njeb.
krala Bjedricha Auguſta ♣II.♠) Marija, rodź. 27. jan. 1805.

Serbiſka: 761 □ m.; 1,222,000 wob.; wěrch Milan ♣IV.,♠ Obrenowicž, rodż.
4. aug 1852. Schpaniſka: 9200 (┼ 7762) □ m.; 16,835,000 (┼ 6,363,297)
wob. Schwajcaṙſka: 752 □ m., 2,669,095 wob. Schwejdowſka: 13,775 □ m.;
5,898,890 wob.; kral Oſkar ♣II.,♠ rodź. 21. jan. 1829. Turkowſka: 38,934
□ m.; 26,973,000 wob.; ſultan Abdul Aziz, rodź. 9. febr. 1830.
Würtembergſka: 354 □ m.; 1,818,484 wob.; kral Korla ♣I.,♠ rodź. 6. měrca
1823.

Wopomnjenja hódne dny:

1. Nowe lěto. — 3. Landtag. — 6. Swj. 3 kralow.

10. Wotpuſchcz̓enjo kwaſnych wjeſelow.

25. Ptacži kwas.

♣I.♠ Hermanki.

2.—15. Lipſk (maſa).

5. Njeſwacžidło (ſk. ln.).

12. Wulke Zdźary (ſk. kl.).

31. Kinsbork (ſk.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Prěni běrtlk 4. jan. pop. 4 hodź. 21 min

Połnyměſacžk 11. jan. dop. 7 h. 21 m

Poſledni běrtlk 18. jan. dop. 9 h. 47 m

Młody mėſacžk 26. jan. pop. 2 h. 39 m

♣III.♠ Móžne wjedro.

Januar ma wot 4. rjane dny, 11. tor haty wětr, 18. ſněh a deſchcź; wot
26 zaſy rjany cžas.

♣IV.♠ Cyrkwinſka prothka.

1. Pſchikazany ſwjaty dźeṅ z nyſch porom.

2. Do božeje mſchě poſwjecżenjo wody ſele a krydy. Zapocžatk ſwjecźenj
domow.

6. Pſchikazany ſwjaty dźeń. Do božej mſchě ſo woruch a mara ſwjecźi.

19. W Khróſcźanſkej woſadźe a w Ró žeṅcźe lubjeny póſtny dźeṅ k cžeſcź
ſwj. martrarja Boſcźana za zwarnowa njo pſched morom a ſtraſchnej
khoroſcźu

20. Lubjeny ſwjaty dźeń z nyſchporom # Khróſcźanſkej, Njebjelcżanſkej,
Radwoŕ ſkej a Kulowſkej woſadźe, w klóſchtrj Marijnej Hwězdźe a w
Róžeńcźe. — W Khróſcźicach a Njebjelcžicach doſpołu# wotpuſk bratrſtwa
ſwj. Boſcźana. — W Kulowje titularny ſwjedźeń bratrſtw „tſělnikow“, z
doſpołnym wotpuſkom z ſobuſtawy bratrſtwa „tſělnikow“ a „ſka pulira“;
tež ſwjedźeń towaŕſtwa „Jězu ſowoho dźěcźatſtwa“ z doſpołnym wot puſkom
a božej mſchu za wotemrjet ſobuſtawy.

21. Cyrkwinſki ſwjaty dźeṅ. W Khróſcźi cach we 8 h. boža mſcha za
bratrſtw ſwj. Boſcźana.

Wopomnjenja hódne dny:

1. Kralowſke dawki.

29. Póſtnicy. Skóncženjo kwaſnych a toho runjecźa wjeſelow.

♣I.♠ Hermanki.

2. Njeſwacžidło (ſk. ln.).

7. Rychbach (kn. ſk.); Zhorjelc (kl. ſk.).

8.—10. Zhorjelc (kl.).

9. Radeberk (ſk.).

19. Budyſchin (ſk.).

28. Wojerecy (kl. ſk.); Woſtrowe (kl.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Prěni běrtlk 3. febr. rano 2 h. 51 m.

Połny měſacžk 9. febr. pop. 6 h. 44 m.

Poſledni běrtlk 17. febr. rano 5 h. 53 m.

Młody měſacžk 25. febr. dop. 7 h. 18 m.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Februar ma 3. ſněh a torhaty wětr; 9. deſchcź a ſněh; 13.—18. ſněh a
wětſik; na to jara zyma; 25. torhaty wětr.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

2. Swjaty dźeń. — Do božeje mſchě ſwjecźenjo ſwěcžkow a wobkhad.

3. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń. Po božej mſchi ſwjecźenjo ſwjecžkow k cžeſcźi
ſwj. Błažija a žohnowanjo ſchijow.

6. We Radworju měſacžna njedźela bratrſtwa Jězuſoweje ſmjertneje
ſtyſknoſcźe k wuproſchenju zbóžneje ſmjercźe.

Pſchiſp. Radworſke bratrſtwo „Jězuſoweje ſmjertneje ſtyſknoſcźe dźerži
zjawnu zhromadnu cyrkwinſku pobožnoſcź:

♣a)♠ kóždy pjatk rano,

♣b)♠ kóždu prěnju njedźelu měſaca popołdnju,

♣c)♠ kóždu njedźelu po ſuchich dnach popołdnju,

♣d)♠ njedźelu po wſchěch duſchach a pjatu njedźelu poſta, na kotrymaž
dnomaj je doſpołny wotpuſtk.

25. Swjaty dźeń z prědowanjom.

29. Popołdnju zdali ſo wſchitke wupyſchenjo wołtarjow.

Wopomnjenja hódne dny:

1. Popjelna ſrjeda. Zapocžatk póſtnoho cžaſa. — Kralowſke dawki 8., 9. a
10. Kwatember abó ſuche dny.

20. Zapocžatk nalěcźa. Dżeṅ a nóc 10 na pſchiběrnym. pucżu runataj.

♣I.♠ Hermanki.

1. Njeſwacžidło (ſk. ln.).; Bjarnacźicy (ſk. kl.).

6. Biſkopicy (ſk.).

7. Bart (ſk.); Łaz (kl. ſk.).

8. Minakał (ſk.).

13. Nowoſalc (ſk. kl.).

18.—19. Žitawa (kl.).

20. Hałſchtrow (ſk. kl.); Žitawa (kń., ſk. kl.); Rychwałd (ſk. kl.);
Rychbach (ſk. kl.).

22. Wo̓ſpork (ſk.); Nowe Dreždźany (kń. ſk.).

27. Biſkopicy (ſk.); Stare Dreždźany (kl.).

29. Wulke Zdźary (ſk. kl.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Prěni běrtlk 3. měrca dop. 10 h. 45 m.

Połny měſacžk 10. měrca dop. 7 h. 10 m.

Poſledni běrtlk 18. měrca rano 2 h. 22 m.

Młody měſacžk 25. měrca wjecž. 9 h. 9 m.

♣III.♠ Móžne wjedro.

W měrcu najprjedy rano mjerznje, wjecžor taje; 3. zymny wětr; 8. a 9.
ſylne wětry; 10.—17. zyma; 18. ſněh; 22. raṅſche mjerznjenjo; 25.
deſchcź; na to hacž do kónca zyma, ale rjenje.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

1. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń; do božeje mſchě ſwjecźenjo popjeła a
potruſchenjo z nim. — Zapocžatk ſchtyrcycźidnjowſkoho poſta a jutrowneje
ſpowjedźe.

5. W Dreždźanach ſerbſke prědowanjo.

11. Njedźela po ſuchich dnach.

19. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń.

25. Pſchikazany ſwjaty dźeń z nyſchporom.

Wopomnjenja hódne dny:

1. Dawk za wopaleṅſku pokładnicu.

15. Parſchonſki a rjemjeſniſki dawk.

23. Narodny dz̓eṅ J. Majcſtoſcże krala Alberta. (1828).

24. Wotpuſchcżenjo kwaſnych wjeſelow.

♣I.♠ Hermauki.

3. Lubij (kń., ſk.); Półcžnica (ſk.); Mužakow (ſk. kl.).

5. Njeſwacžidło (ſk.).

6. Kamjenc (ſk.).

8. Budyſchin (kl.).

10. Budyſchin (ſk. kl.); Kulow (ſk. kl.).

11. Budyſchin (kl.).

12. Minakał (ſk.).

18. Schěrachow (ſk. kl.); Dźěže (ſk. kl.).

24. Wóſpork (ſk.); Kinſpork (ſk.); Póckowy (kl.).

27. Radeberk (kl.).

28. Radeberk (ſk.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Prěni běrtlk 1. hapr. pop. 5 h. 10.

Połny měſacžk 8. hapr. wjecž. 8 h. 36 m.

Poſledni běrtlk 16. hapr. wjecž. 9 h. 35 m.

Młody měſacžk 24. hapr. dop. 8 h. 1 m.

Prěni běrtlk 30. hapr. w noc. 11 h. 25 m.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Hapryl ſo rjany zapocžina; na to mjerznje; 8. deſchcź; 10. mjerznjenjo;
na to mjehke wjedro; 16. deſchcź; hacž do 23. mrózy a njemiłe wjedro;
24. pſcheměnjate; na to zaſy mrozy; 30. rjenje.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

1. Popołdnju ſo bože martry a ſwjecźata na wołtarjach z fijałkojtej
płachtu zawěſcha.

2. W Radworju titularny ſwjedźeń bratr ſtwa „Jězuſoweje ſmjertneje
ſtyſknoſcźe“ a doſpołny wotpuſtk.

9. Do božeje mſchě ſwjecźenjo bołminy a wobkhad. Paſſion ſwj. Matheja.

11. Paſſion ſwj. Marka.

12. Paſſion ſwj. Lukaſcha.

13. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń. Boža martra z běłej płachcźižku zawěſchena.
Prěnje ſwj. woprawjenjo dźěcźi. Po „Gloria“ zwjazanjo zwonow. Po božich
ſłužbach wotkrywanjo wołtarjow.

14. Boža martra z cžornej płachcźicžku zawěſchena. Ceremonije. Wotkrycźo
a cžeſcźenjo Jězuſowoho ſwj. kſchiža. Prědowanjo. Boža mſcha z
pſchedpſchežohnowanym woporom. Wobkhad z božim Cźěłom k božomu rowej.
Nyſchpor.

15. Do božeje mſchě žohnowanjo wohenja, jutrowneje ſwěcžki a
kſchcźeńſkeje wody. Pſchi „Gloria“ wotwjazanjo zwonow. — Wjecžor bože
horjeſtacźo.

Wopomnjenja hódne dny:

1. Wałpora. Kralowſke dawki.

13. Narodny dźeṅ J. Swjatoſcźe bamža Piuſa ♣IX.♠ (1792).

22. Kſchižowny tydźeṅ.

♣I.♠ Hermanki.

1. Bart (ſk. kl.).

1.—7.—14. Lipſk (maſa).

3. Njeſwacžidło (ſk.).

4. Wóſlink (ſk. kl.).

8. Rakecy (kl.); Ramnowy (ſk. kl.).

10. Minakał (ſk.).

13. Budyſchin (ſk.).

15. Biſkopicy (kl.); Wojerecy (ſk. kl.).

20. Žitawa (kń. ſk.).

22. Kamjenc (ſk. kl.); Lubij (ſk. kl.).

23.—24. Lubij (kl.).

27. Wojerecy (wołm.).

29. Wóſpork (ſk.); Kinſpork (ſk.); Biſkopicy (ſk.).

30. Kinſpork (kl.); Rychbach (kń. ſk.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Połny měſacžk 8. mej. dop. 10 h. 51 m.

Poſledni běrtlk 16. mej. pop. 2 h. 24 m.

Młody měſacžk 23. mej. pop. 4 h. 23 m.

Prěni běrtlk 30. mej. dop. 6 h. 46 m.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Meja ma prěnje dny rjane; 3. hrimanjo; 4—8 pokhmurjene; 8. wjele
deſchcźa; 9. 10. cźopło; 11. mjerznje; hacž do 16. pſcheměnjate; hacž do
20. zymne dny; 23. rjane; hacž do 29. cźopło; 30. wětr a deſchcź; 31.
mróz.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

1) z hapryla (pokracž.)

16. ♣Vidi aquam.♠ Doſpołny wotpuſtk.

17. Pſchikazany ſwjaty dźeń.

18. Swj. dźeń. Proceſiony do Róžanta dźeja.

25. Cyrkw. ſwjaty dźeń. Wobkhad.

2) z meje.

Pſchedſp.: W meji je mejſki nyſchpor we Budyſchinje, Wotrowje, Marijnej
Hwězdźe, Khróſcźicach, Róžencźe a Kulowje.

1. Swjaty dźeń z prědowanjom.

3. Cyrkwinſki ſwjaty dźen.

22. 23. 24. Wobkhady kſchižownoho tydźenja.

25. Pſchikazany ſwjaty dźeń. Po ſcźenju zdałenjo horjeſtacźa, jutrowneje
ſwěcžki a zawěſchenoho kſchiža.

Wopomnjenja hódne dny:

16. Wuzwolenſki dźeṅ J. Swjat. bamža Piuſa ♣IX.♠ (1846).

21. Zapocžatk lěcża. Najdlějſchi dźeń z najkrótſchej nocu.

30. Kralowſka renta.

♣I.♠ Hermanki.

6. Kulow (ſk. kl.); Wołbramecy (ſk. kl).

7. Njeſwacžidło (ſk.).

12. Rychbach (wołm.); Rychwałd (ſk. kl.).

14. Minakał (ſk.).

19. Hucźina (ſk. kl.); Zhorjelc (ſk. kl.); Mužakow (ſk. kl.).

20. 21. 22. Zhorjelc (kl.)

21. Radeberk (ſk.).

24. Woſlink (ſk. kl.); Wjelecźin (ſk. kl.).

26. Hałſchtrow (ſk.); Nowy Dreždźany (kl.).

27. Bart (ſk.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Połny něſacžk 7. jun. w noc. 1 h. 35 m.

Poſledni běrtlk 15. jun. ran. 4 h. 12 m.

Młody měſacžk 21. jun. w noc. 11 h. 15 m.

Prěni běrtlk 28. jun. pop. 4 h. 12 m.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Junij ma hacž do 6 mrozy; 7. rjenje a cżopło; 15 dbſchcź; 22 wjele
deſchcźa. na to cźopło; wot 28. njewobſtajne wjedro.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

2. We Wotrowje rano (po ½6 hodź.) wotkhad proceſiona do Krupki.

3. Wobnowjenjo dupy.

4. Pſchikuzany ſwjaty dźeń.

5. Pſchikazany ſwjaty dźeń.

6. Swjaty dźeṅ. Proceſiony do Rożanta dźeja.

7. 9. 10. Póſt ſuchich dnów.

10. Kónc jutrowneje ſpowjedźe.

11. Zaſy ♣Asperges me.♠

15. Pſchikazany ſwjaty dźeń ze ſwjecźenjom pſchez 8 dnów. Swjedźeńſki
wobkhad z božim Cźěłom k ſchtyrjom wołtaŕkam.

16. Cyrkwinſki ſwjaty dźeṅ. Patrona ſerbſkoho kraja.

22. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń z wobkhadom.

24. Swjaty dźeń.

29. Pſchikazany ſwjaty dźeń. Doſpołny wotpuſtk dla kſcheſcźanſkeje
wucžby.

Wopomnjenja hódne dny:

22. Zapocžatk pſowych dnów.

♣I.♠ Hermanki.

3. Huſka (ſk. kl.); Dźěže (ſk. kl.); Bjarnacźicy (ſk.); Rychbach (ſk.
kl.).

5. Njeſwacžidło (ſk.).

10. Biſkopicy (ſk.).

12. Minakał (ſk.).

17. Lubij (kn. ſk.); Półcžnica (ſk.).

18. Półcžnica (kl.).

22. Žitawa (kń. ſk.).

24. Wóſpork (ſk.).

27. Kamjenc (ſk.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Połny měſacžk 6. jul. pop. 1 h. 35 m.

Poſledni běrtlk 14. jul. pop. 2 h. 53 m.

Młody měſacžk 21. jul. ano 5 h. 50 m.

Prěni běrtlk 28. jul. rano 4 h. 17 m.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Julij ma we zapocžatku wulku horcotu, wjele hrimanjow a krupy; 12.
khłódne, deſchcźojte; 14. njewobſtajne wjedro; 21. deſchcź; na
pokhmurjene; 28. hacž do kónca deſchcźojte.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

2. Swjaty dźeń. Proceſiony do Nóžanta dźeja.

13. Lubjeny ſwjaty dźeń Njebjelcžanſkeje woſady z prědowanjom a z
wobkhadom wokoło polow.

16. Swjedźeṅ ſkapulira.

22. Swjaty dźeń. Kermuſcha we Schpitalu.

25. Swjaty dźeṅ.

28. Wuzwolny dźeń budyſchinſkoho tachanta Franca. (1875.)

30. Rano w ½6 hodź. wotkhad proceſiona z Khróſcźic k ſwjatej Hanje, do
Filipsdorfa a Rumburga.

31. Rano w ½6 hodź. wotkhad proceſiona do Rumburga.

Wopomnjenja hódne dny:

1. Kralowſke dawki.

22. Kónc pſowych dnów.

♣I.♠ Hermanki.

2. Njeſwacžidło (ſk.).

5. Budyſchin (kl.).

7. Budyſchin (ſk. kl.); Kulow (ſk. kl.); Kinſpork (ſk.).

8. Budyſchin (kl.); Bart (ſk.).

9. Minakał (ſk.).

15. Łaz (ſk. kl.).

16. Wulke Zdźary (ſk. kl.).

21. Zhorjelc (ſk. kl.).

22. 23. 24. Zhorjelc (kl.).

23. Radeberk (ſk.).

24. Hałſchtrow (ſk. kl.).

28. Wóſpork (ſk. kl.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Połny měſacžk 5. aug. rano 7 h. 35 m.

Poſledni běrtlk 12. aug. wjecž. 10 h. 56 m.

Młody měſacžk 19. aug. pop. 1 h. 23 m.

Prěni běrtlk 26. aug. pop. 7 h. 15 m.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Auguſt je we zapocžatku młhowojty; 5. wětr a deſchcź; 12. rjenje; 19.
wjele deſchcźa; po rjanym cžaſu 26. zaſy deſchcź.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

2. W klóſchtrje Marijnej Hwězdźe a w Rumbukru doſpołny wotpuſtk
„Porciunkula.“

10. Swjaty dźeń.

14. Rano w 7 hodź. wotkhad proceſiona z Khróſcźic do Wölmsdorfa.

15. Pſchikazany ſwjaty dźeń. Do božeje mſchě ſwjecźenjo zelow.

20. W klóſchtrje Mar. Hwězdźe doſpołny wotpuſtk.

20. W Radworju doſpołny wotpuſtk a kermuſchka.

24. Swjaty dźeń. W Njebjelcžicach doſpołny wotpuſtk bratrſtwa ſ.
Boſcźana.

Wopomujenja hódne dny:

1. Zapocžatk hońtwy.

20., 22. a 23. Kwatember abó ſuche dny.

22. Zapocžatk nazymy. Dźeṅ a nóc ſo na woteběracym pucźu runataj.

30. Kralowſka renta.

♣I.♠ Hermanki.

2. Kinſbork (ſk.); Žitawa (kl.).

3. Žitawa (kl.).

4. Žitawa (kṅ., ſk. kl.); Ramnowy (ſk. kl.).

6. Njeſwacžidło (ſk.).

7. Mužakow (ſk. kl.); Rychbach (kń. ſk.).

8. Wołbramecy (ſk. kl.).

11. Biſkopicy (kl.); Nowoſalc (ſk. kl.).

13. Minakał (ſk.).

18. Kamjenc (ſk. kl.); Woſtrowc (kl.).

20. Radeberk (ſk.).

21. Bart (ſk. kl.).

25. Biſkopicy (kl.); Wojerecy (ſk. kl.).

25.—30 Lipſk (maſa bětn.).

27. Półcžnica (ſk.).

28. Półcžnica (kl.).

29. Wjelecźin (ſk. kl.); Woſlink (ſk. kl.).

30. Huſka (ſk. kl.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Połny měſacžk 3. ſept. nocy 10 h. 11 m.

Poſledni běrtlk 11. ſept. rano 5 h. 18 m.

Młody měſacžk 17. ſept. wjecž. 10 h. 52 m.

Prěni běrtlk 25. ſept. pop 1 h. 1 m.

♣III.♠ Móžne wjedro.

3. rjane; 11. deſchcź; 13. rjane wjedro; 14. jěrojte; 19. rjenje; 25.
wjele deſchcźa; 28. rjenje; potom hacž do kónca mokre.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

5. Rano w ½6 wotkhad proceſiona z klóſchtra Mar. Hwězdy do Krupki.

8. Pſchikazany ſwjaty dźeń. Proceſiony do Róžanta dźeja.

10. Titularny ſwjedźeń ſerbſkeje cyrkwje we Budyſchinje a kermuſcha.

20. 22. 23. Póſt ſuchich dnów.

21. Swjaty dźeń.

24. W Dreždźanach ſerbſke prědowanjo.

29. Swjaty dźeń.

30. Pſchipołdnju wotkhad proceſiona z Khróſcźic do Kulowa.

Wopomnjesjo hódne dny:

1. Dawk za wopaleṅſku pokładnicu.

15. Parſchonſki a rjemjeſniſki dawk.

29. Naſtupny dżeṅ J. Maj. krala Alberta na trón (1873).

♣I.♠ Hermanki.

1.—8. Lipſk (maſa).

2. Hucźina (ſk. kk.); Rakecy (kl.); Dźěže (ſk. kl.); Bjarnacżicy (ſk.
kl.); Schěrachow (ſk. kl.); Rychbach (kṅ. ſk.).

4. Njeſwacžidło (ſk. ln.).

7. Kulow (lu.).

9. Kulow (ſk. kl.); Lubij (ſk. kl.); Biſkopicy (ſk.).

10. Lubij (kl.).

11. Minakał (ſk.); Lubij (kl.).

16. Kinſpork (ſk)..

17. Kinſpork (kl.).

23. Wóſpork (ſk.); Hałſchtrow (ſk.); Wojerecy (kl.); Stare Dreždźany
(kl.); Rychwałd (ſk. kl).

25. Radeberk (ſk.).

28. Radeberk (kl.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Połny měſacžk 3. okt. pſchip. 11 h. 54 m.

Poſledni běrtlk 10. okt. dop. 11 h. 17 m.

Młody měſacžk 17. okt. dop. 10 h. 55 m.

Prěni běrtlk 25. okt. dop. 8 hodź. 52 min.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Oktober 10. z hroznym wjedrom zapocžina; 3. wjele deſchcźa; wot 10.—16.
mrózy, wodnjo deſchcź; 17. rjenje cźopło; na to pſcheměnjate,
njewobſtajne wjedro; wot 27. zyma.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

1. W Radworju ſwjedźeń poſwjecźenja cyrkwje a kermuſcha. W Kulowje prěni
wotpuſtk.

8. W Kulowje kermuſcha a druhi wotpuſtk.

15. We Wotrowje kermuſcha.

21. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń. W klóſchtrje Mar. Hwězdźe kermuſcha.

22. W Khróſcźicach kermuſcha.

28. Swjaty dźeń.

Wopomnjenja hódne dny:

1. Kralowſke dawki.

♣I.♠ Hermanki.

4. Budyſchin (kl.).

6. Budyſchin (kl. ſk.).

7. Budyſchin (kl.); Bart (ſk.); Łaz (ſk. kl.).

8. Nowe Dreždźany (kń. ſk.).

11. Półcžnica (ſk.).

13. Rychbach (ſk. kl.).

18. 19. Žitawa (kl.).

20. Žitawa (kń., ſk. kl.)

27. Wóſpork (ſk. kl.)

29. Wulke Zdźary (ſk. kl.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Połny měſacžk 2. nov. w noc. 12 h. 28 m.

Poſledni běrtlk 8. nov. wjecž. 6 h. 15 m.

Młody měſacžk 16. nov. noc. 1 h. 45 m.

Prěni běrtlk 24. nov. rano. 5 h. 25 m.

♣III.♠ Móžne wjedro.

2. rjenje; 8. deſchcź; 10. zyma; 11.—15. młha a deſchcź; 16. rjenje; na
to włóžne; 24. deſchcź; hacž do 30. zyma, ale jaſno.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

1. Pſchikazany ſwjaty dźeń.

2. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń.

5. W Radworju a Kulowje doſpołny wotpuſtk. W Njebjelcžicach a Zdźeri
(tež wokoło Budyſchina) kermuſcha.

11. Swjedźeń Njebjelcžanſkeje woſady z prědowanjom a nyſchporom.

12. W Budyſchinje w tachantſkej cyrkwi wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje
a kermuſcha.

19. W Rałbicach kermuſcha.

25. Swjedźeń Ralbicžanſkeje woſady.

30. Swjaty dźeń.

Wopomnjenja hódne dny:

2. Skóncženjo kwaſnych wjeſelow.

20., 22. a 23. Kwatember.

31. Kralowſka renta.

♣I.♠ Hermanki.

2. Budyſchin (ſk.).

6. Njeſwacžidło (ſk. ln.).

14. Mužakow (ſk. kl.).

18. Kulow (ſk. kl.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Połny měſacžk 1. dec. pſchip. 12 h. 1 m.

Poſledni běrtlk 8. de. noc. 3 h. 21 m.

Młody měſacžk 15. dec. wjecž. 7 h. 12 m.

Prěni běrtlk 24. dec. noc. 10 h. 39 m.

Połny měſacžk 30. dec. noc. 10 h. 57 m.

♣III.♠ Móžne wjedro.

1. deſchcź; na to mjerznjenjo; 8. zymne deſchcźe; 10. ſněh; 15. rjane;
19. zyma; 24. rjenje; potom deſchcź; 30. zyma hacž do kónca.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

3. Zapocžatk adventa. We Dreždźanach ſerbſke bože ſłužby.

4. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń.

6. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń.

8. Pſchikazany ſwjaty dźeń. W Kulowje titularny ſwjedźeń „ſwjateje
Marijnoho towaŕſtwa knježnow“ z doſpołnym wotpuſtkom za ſobuſtawy.

16.—24. W Radworju wſchědnje po Jutnjach „Nowena“ k cžeſcźi macźerje
božeje.

20. 22. 23. póſt ſuchich dnów.

21. Swjaty dźeń.

25. Pſchikazany ſwjaty dźeń.

26. Pſchikazany ſwjaty dźen. Požohnowanjo žitow.

27. Swjaty dźeń. Po prědowanju požohnowanjo a wudźělenjo wina ſwjatoho
Jana.

28. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń.

♣I.♠ Cžas božich ſłužbow w ſerbſkej Łužicy.

Cžas pſcheſtupa božich ſłužbow. Njedźele; ſ. dny. Dźěławe dny.

za njedźele a ſwj. dny. za dźěławe dny. w zymje. w lěcźe. popołdnju. w
zymje. na lěto. w lěcże. na zymu.

Budyſchin tachantſka 1. hapryla, 1. oktobra. 5 a 9 2 6 a 9 5 a 9 5 a 9 6
a 9

ſerbſka 9 ½1

Khróſcźicy ..... 1. njedź. po Jutrach, 24. auguſta. ???? 6 a 9 5 a 8 2 8
6 6 6

Njebjelcžicy .... po 1. meje, po 29. ſeptembra. ???? 9 8 ½2 ½8 7, ½7 6
½7, 7

Radwoṙ ..... 1. meje, njedź po 29. ſeptbr. po 1. novembra, po jutrach. 9
8 2 7 6 6 6

Ralbicy ..... jutry, njedź. pſched 21. ſeptembra. ???? 6 a 9 5 a 8 2 ½8,
8 7 ½7, 7 7

Schpital ..... 1. meje, 1. oktobra. 9 9 2 8 ½7 ½7 8

Wotrow ..... ???? 9 9 2 ½8 7 ½7 7

Marijna Hwězda ... ½7 a ¼10 ½2, ½3, 3 6 a 7 a ¾9

Róžant ..... jutry, 14. ſeptembra. ???? 6 a 9 5 a 9 2 6 a ½8 6 a 7 6 a
½8

Zdźeṙ ...... 1. meje, po 29. ſeptembra. 9 8 ½2

Brunow ..... ½10 4 ¾8

Kulow ...... 24. febr., jutry, njedż. po 4. ſept., 1. njedż. nov. 5 a 8
2 6 a ½9 ½6 a ½9 5 a 8 ½6 a ½9

Pſchiſp.: W ſerbſkej cyrkwi w Budyſchinje na ſrjedach a pjatkach w
poſcże w 7 rano. — W Ralbicach na pjatkach w poſcźe w 6 a 7 rano. — We
Wotrowje na małych ſwjatych dnach dopołdnja we 8. — W Marijnej Hwězdże
na ſobotach rano we 6 a 7 a 8. — W Róžeṅcże na małych ſwjatych dnach we
8, ſobotu w 7 (w zymje ½8) a 8. — W Zdźeri ſu 12 krócź na njedźelach a,
kaž w Delnych Sulſchecach, druhdy na dżěławych dnach boža mſcha. W
Lubiju 12 krócź za lěto njedźelſke bože ſłužby.

♣II.♠ Bože ſłužby w nŏmſkej Łužicy:

Grunaw, Königshajn, Nowy Leutersdorf, Reichenaw, Schěrachow, Seitendorf,
Wóſtrowc, Žitawa, Marijny Dół.

♣III.♠ Bože ſłužby w ſakſkich herbſkich krajach:

1) Stajne bože ſłužby maja: Dreždźany (dwórſka cyrkej, w pryncowym
hrodże, Nowe Dreždz̓any, Friedrichſtadt, Józefininy wuſtaw), 2 ſchulſkej
khapali, Annaberg. Cwikawa, Khemnicy, Freiberg, Hubertusburg, Lipſk,
Miſchno, Pirna, Plawno, Wechſelburg. 2) Miſionſke bože ſłužby maja:
Auerbach (2 krócź), Bräunsdorf (8 kr.), Döbeln (3 kr.), Frankenberg (2
kr.), Grimma (12 kr.), Großenhajn (6 kr.), Hajnichen (2 kr.), Hohenek (8
kr.), Hohnſtajn (8 kr.), Koldie (2 kr.), Leisnig (2 kr.), Marienberg (12
kr.), Mittweida (2 kr.), Pilnicy (cyłe lěcźo), Reichenbach (2 kr.),
Rieſa (2 kr.), Rochsburg (někotry krócź), Roßwein (2 kr.), Schneeberg (2
kr.), Schwarzenberg (4 kr.), Sonnenſtein (6 kr.), Stollberg (2 kr.),
Waldheim (12 kr.), Altenburg (12 kr.).

Zapis duchownych.

(Wot novembra 1875.)

♣A.♠ Z budyſchinſkeje diöceſy.

Joho miłoſcż, najdoſtojniſchi Knjez Franciskus Bernert, japoſchtołſki
vikar w kraleſtwje ſakſkim, ♣administrator ecclesiasticus♠ w ſakſkej
Hornej Łužicy, tachant kapitla ſwj. Pětra w Budyſchinje atd. atd., rodż.
w Grafenſteinje w Cžechach 4. hapryla 1811; wuſwjecźeny 4. auguſta 1834,
wuzwoleny za tachanta 28. julija 1875.

1) W Budyſchinje: ♣a)♠ w konſiſtoriu: k. Józef Hoffmann, ♣can. cap.
sen.;♠ k. Jakub Kucżank, ♣can. cap. cant.; b)♠ w ſerbſkej cyrkwi: k.
Michał Hórnik, faraṙ; k. Jurij Łuſcžanſki, kapłan; ♣c)♠ w tachantſkej
cyrkwi: k. Józef Dienſt, dopołdn. prědaṙ; k. Józef Schönberner,
katecheta (ſobu za Lubij); ♣d)♠ na wucžeṅſkich wuſtawach: k. Hermann
Blumentritt, direktar ſeminara (miſ. za Lubij); k. Pětr Schołta,
direktar tach. wucžernje.

2) W Brunowje: k. Wylem Kramer, kapłan.

3) W Grunawje: k. Jan Heidrich, faraṙ.

4) W Khróſcżicach: k. Jakub Barth, ♣can.♠ a faraṙ; k. Jan Nowak, kapłan;
k. Jakub Schołta, kapłan.

5) W Königshainje: k. Pětr Richter, faraṙ; k. Mich. Róla, kapłan.

6) W Marijnej Hwězdże: k. ♣Dr.♠ Jan Chryſoſtom Eiſelt, probſt; k.
Alekſander Hitſchfel, kapłan; k. Tadej Natuſch, kapłan.

7) W Marijnym Dole: k. Niward Köſtler, probſt; k. Othmar Fiſcher,
kapłan; k. Viktor Jenatſchke, kapłan.

8) W Njebjelcžicach: k. Mikławſch Smoła, faraṙ.

9) W Nowym Leutersdorfje: k. Ernſt Kupky, faraŕ.

10) W Radworju: k. Handrij Ducžman, faraṙ.

11) W Ralbicach: k. Jakub Benſch, farar; k. Auguſt Kubaſch, kapłan.

12) W Reichenawje: k. Pawoł Reime, faraṙ.

13) W Róžeṅcże: k. Innocenc Jawork, adminiſtrator; k. Benedikt
Chejnovſky, kooperator.

14) W Schpitalu: k. Jakub Werner, adminiſtrator.

15) W Seitendorfje: k. Karl Junge, ♣can.♠ a faraŕ.

16) W Schěrachowje: k. Jakub Žur, faraṙ; k. Adolf Brendler, kapłan.

17) We Woſtrowcu: k. Anton Müller, faraŕ; k. Jan Hornig, kapłan; k.
Auguſtin Wuttke, kapłan.

18) We Wotrowje: k. Jakub Herrmann, faraṙ.

19) W Žitawje: k. Franc Kral, faraṙ.

Pſchiſp.: ♣a)♠ w Prazy w ſerbſkim ſeminaru: k. Józef Pallmann, präſes;
♣b)♠ na wotpocžinku: k. Benno Kral.

♣B.♠ Z dreždźanſkeje diöceſy.

1) W Dreždżanach: ♣a)♠ kralowſke dwórſke duchownſtwo: k. Józef Stěpanek,
dwóŕſki kapłan; k. Engelbert Seul, dwórſki kapłan kral. Marije; k.
Ludwik Wahl, dwórſki prědaṙ; k. Ludger Potthoff, dwórſki prědaŕ. ♣b)♠ W
Starych Dreždżanach: k. Franc Stolle, ♣can.♠ a faraṙ; k. Anton Dreßner,
kapłan a direktar wucžernje pſchi „Queckbrunnen“; k. Jakub Buk, kapłan a
direktar progymnaſia; k. Józef Weis, kapłan a raṅſchi prědaṙ; k. Karl
Maaz, kapłan a präfekt; k. Anton Buk, kapłan a direktar hłowneje
wucžernje; k. Józef Müller, kapłan, katecheta a rańſchi prědaŕ; k. Emil
Hoffmann, kapłan. ♣c)♠ W Nowych Dreždźanach: k. Eduard Machacžek, faraṙ.
♣d)♠ W Friedrichſtadtu: k. Hubert Titlbach, faraŕ. ♣e)♠ W Józefininym
wuſtawje: k. Kaspar Brieden, kralowſki kapłan.

2) W Annabergu: k. Józef Plevka, adminiſtrator.

3) W Cwikawje: Karl Pětr Will, faraŕ.

4) W Khemnicach: k. Jan Keipert, faraṙ.

5) W Freibergu: k. Heinrich Salm, adminiſtrator.

6) W Hubertusburgu: k. Mikławſch Wowcžeṙk (Schäfer), faraŕ.

7) W Lipſku: k. Vincenc Schlegel, faraṙ; k. Józef Juhr, kapłan; k.
Richard Halm, kapłan.

8) W Miſchnje: k. Józef Hillebrandt, adminiſtrator.

9) W Pirnje: k. Pětr Krecžmer, faraṙ.

10) W Plawnje: k. Oskar Manfroni, kooperator.

11) We Wechſelburku: k. K. Stradtmann, hrodowſki kapłan.

Pſchiſp. Na wotpocžinku: k. Pětr Noak, ♣can.;♠ k. Auguſt Arlt.

♣C.♠ Z wrótſławſkeje diöceſy.

W Kulowje: k. Franc Schneider, faraŕ a duchowny radżicźeŕ; k. Jakub
Wowcžeŕk, kapłan; k. Pětr Lipicž, kapłan; k. Heinrich Ledźbor, direktar.

Zapis katholſkich wucžernjow.

1) W ſerbſkej Łužicy: Budyſchin (ſeminar, präparanda, tachantſka
ſchula), Kukow, Khróſcżicy, Marijna Hwězda, Njebjelcžicy, Piſany Dół
(Scheckthal), Radwóŕ, Ralbicy, Róžant, Schpital, Schunow, Worklecy,
Wotrow, Zdżeŕ.

2) W němſkej Łužicy: Blumberg, Grunau, Königshain, Marijny Dół, Nowy
Leutersdorf, Reichenau, Rusdorf, Seitendorf, Schěrachow, Schönfeld,
Woſtrowc, Žitawa.

3) W herbſkich krajach: Annaberg, Cwikawa, Chemnic, Dreždźany (hłowna
ſchula, Queckbrunnen, Friedrichſtadt, Nowe Dreždźany, Józefininy
wuſtaw), Freiberg, Hubertusburg, Lipſk, Miſchno, Pirna.

4) W pruſkej ſerbſkej Łužicy: Kulow, Kocżiṅ, Němcy, Sulſchecy.

Módre róže a brune lilije.

Pſched dawnym cžaſom běſche muž, z mjenom Roland, kotryž ſo ludźom jara
ſpodźiwny cžłowjek zdaſche. Běſche barbjeŕ, ale jomu ſo njechaſche
ſcźěny, durje a blida barbicź; radſcho chcyſche wobrazy molowacź. Duž
ſpytowaſche wobrazy, kotrež w cyrkwjach widźeſche, zaſy molowacź a to ſo
jomu tak derje radźowaſche, zo ſo wſchitcy joho znacźi ſpodźiwachu.
Nětko nałožowaſche wſchitkón ſwój prózdny cžas na hotowjenjo tajkich
wobrazow, ale njeběſche ženje ze ſwojim wudźěłkom ſpokojom. Stajnje
cžujeſche, zo ma to hiſchcże lěpje ſcžinicź. Nutskowny hłós jomu
prajeſche, zo móže z njoho wulki moleŕ bycź, je-li cžas k wuknjenju a
wucžerja měł, kotryž by jomu nawod a dobre wobrazy k wobrazowanju dawał.
Ale khudy barbjeŕ, kotryž mějeſche za wſchědny khlěb dźěłacź,
njemóžeſche wocžakowacź, zo tuto namaka.

Roland mějeſche ſtaroho nana podpjeracź, kotryž běſche hłuchi a napół
ſlepy. Duž měnjeſche, zo ma prjedy winwatoſcźe dopjelnicź, kotrež ma wot
Boha napołožene, dyžli na wuwjedźenjo toho myſlicź, za cžimž joho
wutroba tak ſylnje žadaſche. Tohodla wobſtara ſwoje wſchědne dźěło bjez
morkotanja a hladaſche ſwojoho ſtaroho nana. Rano a wjecžor pak
wobrazowaſche, a hdyž mějachu joho wotrocžkojo prózdny dźeń,
njehladaſche wón za radowankami, ale ſtejeſche w ſwojej cźichej
podtſěſchnej jſtwicžcy a molowaſche, dóńž běſche ſwětło. Druhdy
molowaſche tež wobrazy a trjechi tych wuběrnje, kotſiž mějachu telko
ſcźerpnoſcźe, zo jomu ſedźachu. Dokelž jomu někotſi ludźo ſwoju
podobiznu derje zapłacźichu, zaſłuži ſebi rjany pjenjez. Ludźo pocžachu
jomu „moleŕ Roland“ rěkacź, a to ſo jomu jara ſpodobaſche. Zaſłužene
pjenjezy khowaſche ſebi derje a nadźijeſche ſo, zo pſchi ſtajnej
zlutnoſcźi ſkóncžnje tak wobohatnje, zo móže do Roma pucźowacź a ſo tam
we moleŕſtwje wudoſpołnjecź.

Tak minychu ſo někotre lěta. Roland běſche ſwědomity muž a junu ſpózna,
zo je tele wobſtajne myſlenjo na to, ſchtož chcyſche bycź, winwatoſcźam
joho powołanja napſchecźne, dokelž jomu wſchědne dźěło cžwilne cžini.
Wón ſo jara zrudźi, hdyž dyrbjeſche ſebi to wuznacź, a w modlitwje
zamyſli ſebi krucźe, zo chce dźeń wote dnja ſwoje winwatoſcźe
dopjelnjecź a ſtaroſcź wo pſchichod njebjeſkomu Wótcej woſtajicź. Bórzy
zjewichu ſo dobre ſcźěhki tutoho zamyſła. Joho ſtary nan bu lěpje
wothladany, joho dom bu rjeṅſcho a lěpje zarjadowany. Cyłe měſto wuzna,
zo nihdźe rjeńſche drjewne molby nimaja, dyžli w Rolandowym domje.

Dołho njeſpokoji ſo Roland wjacy z tym, zo dubowe, klonowe a
mahagonijowe drjewo z koſmacžom napodobnjeſche: hako jomu junu ſtara
knjeni porucži, zo by jejny róžkny khamor cyle po ſwojim zdacźu wudebił,
pomolowa wón joho durcžka z kwětkowymi prómjeſchkami a wěncami tak
rjenje, kaž to w ſtarym měſcźe hiſchcźe ženje widźeli njeběchu. Mnozy
ludźo widźachu a wobdźiwachu tele dźěło. Někotſi chcychu nětko na ſwoje
khamorne durcžka płodowe pletwa, druzy lěſne krajiny abó pohlady na
Rhein molowane měcź. Roland ſpokoji ze ſwojim dźěłom ludźi, dźakowaſche
ſo Bohu za ſwoje zbožo a ſtaraſche ſo lěpje dyžli prjedy za ſwojoho
nana.

W tymle cžaſu pocža tež na žeńtwu myſlicź. Znajeſche młodu holcu, kotraž
běſche derje kubłana a někotre lěta klóſchtyrſku wucžernju wopytowała.
Běſche cyle po Rolandowych myſlach: pobožna, ponižna, pokorna a dźěława.
Dokelž wona wjedźeſche, zo je Roland runje tak duſchny, kaž wuſtojny,
zwoli do joho žeńtwy. Wona pſchihotowa jomu a joho nanej najzbožowniſchu
domjacnoſcź. Za lěto bu jeju zbožo z narodom dźowcžicžki powyſchene.

Nětko wumrje ſtary nan, pobožnje a z podacźom do božeje wole; a hdyž
běſche holcžka dźewjecź lět, wumrje tež macźeŕ. To běſche Rolandej
cźežki kſchiž; lědym wjedźeſche jón znjeſcź. Bjez mandźelſkeje, kotraž
běſche joho cyłe zbožo była, njemějeſche žiwjenjo za njoho žaneje
rjanoſcźe wjacy.

Pomału pocža Roland zaſy na to myſlicź, wobrazy molowacź, rjane wobrazy,
kotrež bychu joho mjeno znate cžiniłe a woſławiłe. Dokelž mějeſche nětko
pjenjezy, dha zamyſli ſebi, zo z domowiny woteńdźe. Chcyſche pucźowacź,
zo by wuwołane wobrazy wohladał a wotwobrazował, zo by ſławnych molerjow
pytał a wſchitko dowuknył, ſchtož ſo wo wumjeṅſtwje wucžicź hodźi. Tak
chcyſche wón to naſtacź, wo cžimž běſche w młodoſcźi ſonił. Ale ſchto
mějeſche z Hilžicžku zapocžecź, kotruž tak lubowaſche?

Wuzwoli najlěpſche, ſchtož ſo jej ſtacź hodźeſche: da dźěcźo do
klóſchtyrſkeje wucžernje, hdźež běchu joho žonu kubłowali, a proſcheſche
knježny, zo bychu ſo za Hilžicžku tež tak ſtarałe, kaž něhdy za joho
žonu, kotraž je nětko w njebjeſach. Knježny ſlubichu, zo chcedźa
Hilžicžku w joho njepſchitomnoſcźi pod ſwoju kedźbu wzacź.

Staroſcź wo ſwój dom a cyły wobſyd pſchepoda Roland wobſtarnymaj
mandźelſkimaj, kotrejž hižon dołhe lěta znajeſche. Nětko wopuſchcźi
ſwoje rodniſchcźo pěſchi a ze ſwojim wacžokom na rjemjenju, w kotrymž
běſche něſchto draſty a joho molerſki naporjadk — wjacy njewza ſebi
ſobu. Lěta ſo minychu a wón ſo njewrócźi. Nichtó, dyžli klóſchtyrſki
ſpowjednik, njezhoni nicžo wo nim; ale tež tutomu njepiſaſche ženje, hdy
chce ſo wrócźicź a njeprajeſche tež, ſchto cžini.

Hilža běſche mjez tym knježna zroſtła: běſche pěkne holcžo a pſchi tym
jara mudra; běſche tež wjacy nawuknyła, dyžli hewak holcžata w jejnych
wobſtejenjach, haj, móžeſche tež wjacy rycžow rycžecź. Nan běſche
porjadnje pjenjezy za jeje kubłanjo ſłał a pſchecy pſchecżo woſpjetował,
zo bychu ju kedźbnje kubłali a ju w wſchitkich pſchedmjetach
wuwucžowali, kotrež ſo jej ſpodobaja. Dokelž Hilža dar k hudźbje
pokazowaſche, wuknjeſche ſpěwacź a lutu hracź. Najlěpſche na njej běſche
a woſta jejna njekhabłata dowěra, zo je wſchitko k jeje lěpſchomu,
ſchtož jej Bóh ſcźele.

Hdyž běſche ſo dźeſacź lět minyło, wrócźi ſo Roland. Cyłe měſchcźanſtwo
ſo wjeſeleſche, hdyž to zhoni; ale jeno njemnozy joho zaſy ſpóznachu:
njeběſche jeno ſtarſchi, ale tež na wſchelake waſchnjo pſcheměnjeny.
Joho wutrobna žadoſcź běſche dopjelnjena: běſche ſławny moleŕ a pſchi
tym jara bohaty, kaž joho ſtari pſchecźeljo měnjachu. Wón ſam
njemějeſche ſo za bohatoho. Běſche drje wulke wobrazy molował a wjele
pjenjez za nje dóſtał, ale jomu chcyſche ſo hiſchcźe wjacy molowacź a
wjacy zaſłužicź. Někotſi młodźi ludźo, kotſiž chcychu tež molowacź,
proſchachu Rolanda, zo by jich do ſwojoho domu wzał a wucžił. Miſchtyr
zwoli do toho, dokelž chcyſche wjele pjenjez zaſłužicż.

Hdyž Roland po ſwoju dźowku do klóſchtra pſchińdźe, widźeſche wſchitke
ſwoje wocžakowanja pſcheſahnjene. Dźakowaſche ſo knježnam wutrobnje a
mějeſche ſo za najzbožowniſchoho nana na cyłym ſwěcźe. Młodźenſka Hilža
wjedźeſche ſo do ſwojoho nowoho ſtawu jako domjaca knjeni jara derje
namakacź a prócowaſche ſo, zo by nanej za dóſtate wukubłanjo ſwoju
dźakownoſcź wopokazała. Hacžrunje mějeſche nětko mnohe dźěła a
wobſtaranja, njezabu tola ženje ſwoje myſle na Boha złožowacź. Běſche-li
někak móžno, njezakomdźi ženje rano božim ſłužbam w klóſchtyrſkej cyrkwi
pſchitomna bycź. Swojomu nanej cžinjeſche dom bydlny a žiwjenjo
pſchijomne, kažkuli to zamožeſche. Wón pak ju za to na najnutrniſcho
lubowaſche a běſche jomu wulka radoſcź, hdyž Hilža joho wobrazy
wobdźiwaſche abo ze rta druhich joho khwalbu ſłyſchawſchi, jomu wo tym
powjedaſche.

Schtóž Hilžu znajeſche, dyrbjeſche ju cžeſcźicź a lubowacź. Někotſi
nanowi wucžencojo wobdźiwowachu ju jara a myſlachu ſebi, zo by tajka
dobra dźowka tež něhdy dobra mandźelſka była. Mjez nimi běchu ſynojo
bohatych ſtarſchich a jedyn běſche ze zemjanſkeje ſwójby. Wſchitcy
chcychu pobožnu žonu měcź, hacžrunje ſami do nabožniſtwa wjele
njedźeržachu. Tež Rolandej budżiſche ſo dobro zdało, hdy by Hilža ſebi
mandźelſkoho z nich wuzwoliła; ale Hilža rjekny: „ně.“

Jedyn z Rolandowych wucžencow, Pawoł, běſche pobožny młodźene a wuſtojny
moleŕ a Rolandej ſo zdaſche, zo budźe z njoho něhdy wuběrny miſchtyr.
Pawoł wobrazowaſche pſchede wſchěm ſwjecźata, a joho ſwjecźi mějachu
něſchto tak nadobne, zo buchu wobhladowarjo k pobožnoſcźi hnucźi. Pawoł
modleſche ſo pak tež pſchi molowanju a zrědka zakomdźi tež dźěławy dźeń
bože ſłužby. Joho wutrobna žadoſcź běſche, zo bychu joho wobrazy we
wutrobach wſchitkich kſcheſcźanow, kotſiž je widźachu, pobožne myſle a
ſwjate zacžucźa wubudźowałe.

Pawoł lubowaſche Hilžu a wona joho tež lubowaſche. Hdyž běſche wſchitko
dowuknył, ſchtož móžeſche joho Roland nawucžicź, chcyſche po europſkich
krajach pucźowacź, zo by ſam ſławne wobrazy wohladał, wo kotrychž jim
Roland powjedaſche. Wón dźakowaſche ſo miſchtrej za joho dobrocźiwoſcź a
rozwucženjo a proſcheſche wo dowolnoſcź, zo ſměł zaſy pſchińcź a wo
Hilžu žadacź.

To njeběſche ſebi Roland ženje pomyſlił a bu pſchez to naſtróženy. Wón
wobdźiwaſche ſwoju dźowku pſchejara a ſudźeſche ju tak wyſoko, zo
budźiſche cyle za pſchihodne ſpóznał, hdy běſche ſo wona wojwodźe abo
hrabjej wudała. Wyſche toho móžeſche ſwojej dźowcy wulke zamoženjo ſobu
dacź. Duž dźěſche k Hilži a pſchikaza jej, zo by Pawołowy namjet hnydom
zacźiſnyła. Ale dźowka wobaraſche ſo, to cžinicź a prajeſche: „Je-lizo
ſo z cyła hdy wudam, chcyła ja tajkoho muža měcź, kotryž je mi runjecźa,
kotryž je moleŕ a pſchede wſchitkim pobožny; mi ſo zda, zo je Pawoł
tajki. Duž proſchu, luby nano! daj jomu nětko pucźowacź, a hdyž ſo
wrócźi a je pobožny a ſwěrny woſtał, dha daj ſwoju dowolnoſcź k naju
žeńtwje.“

Roland bu cyły hněwny. Pawoł chcyſche miſchtra změrowacź; hdyž pak běchu
joho ſłowa podarmo, wobſkoržowaſche wótſe ſwoje njezbožo. Skóncžnje
wopraſcha ſo ſwojoho miſchtra, hacž dha žana nadźija njeje, zo wón hdy
ſwój zamyſł pſcheměmi, ſnadź hdyž by jara wobohatnył?

„„Ně““ rjekny Roland.

„Abo hdyž ſebi wyſoke měſto w žiwjenju zaſłužu?“

„„Ně!““ prajeſche Roland. „„Schto by tebi to pomhało? by tola pſchecy
ſyn ſwojoho nana woſtał!““

„Abo hdy bych wobraz molował, kotryž moje mjeno ſławne ſcžini?“
praſcheſche ſo Pawoł dale.

Roland ſo wuſmja. „„Ně! pſcheze mnje ma Hilža hižom wſchitku ſławu a
wſchitku cžeſcź, kotruž móhł jej moleŕ dacź. Ty njebudźeſch ženje lěpje
molowacź, dyžli ja.““

Wo tym bėſche Pawoł pſcheſwědcženy. „Njeje dha docyła nicžo, ſchtož
móhło mi waſchu dowolnoſcź pſchihotowacź?“ zawoła młodźenc dwělujcy.

„„O haj,““ rjekny Roland, zcźicha ſo ſmějo. „„Je-li zo wobraz molujeſch
tak ſpodźiwny, zo cyły ſwět wo nim rycži: to móhło mje ſnadź pohnucź, zo
Tebi ſwoju Hilžu dam. Ale kedźbuj: to dyrbi wulli róžowy wobraz bycź,
cyle ſwěrnje po pſchirodźe a woſebje —““ tu wopſcheſta Roland, młodźenca
z wuſměſchnym pohladom wobhladujo.

„Dale!“ zawoła Pawoł njeſcźerpnje; myſleſche ſebi, zo za Hilžu wſchitko
dokonjecź zamoži.

„„Róže dyrbja módre a lilije brune bycź.““

„Njemóžno!“ zažałoſcźi wbohi młodźenc.

„„Njemóžno?““ ſwoſpjetowa Roland. „Luboſcź cžini dźiwy, kaž ſo praji!““
Smějo woteńdźe. —

Pawoł pytaſche ſwoju Hilžu a powjedaſche jej, ſchto je nan prajił. Pſchi
wſchitkich joho ſkorženjach woſta wona změrna.

„Bohu žana wěc njemóžna njeje,“ prajeſche Hilža. — Wona běſche
nawuknyła, ſo tak krucźe Bohu dowerjecź, zo jej nicžo druhe do myſlow
njepſchińdźe.

„„Ale njewěſch dha, zo je njemóžno, wobraz cyle ſwordje po pſchirodźe
molowacź, na kotrymž ſu róže módre a lilije brune? Nihdźe njejſu módre
róže a brune lilije. Twój nan je to jeno prajił, zo by mi prawje zjownje
pokazał, zo nihdy do naju žeńtwy njezwoli.““

„To ja tež wěrju,“ wotmłowi Hilža; „tola, hdyž ty tele wuměnjenjo
dopjelniſch, dźerži mój luby nan ſwoje ſło#.“

Pawoł ſebi myſleſche, zo je Hilžiny rozom cźerpjeł, a to ſcžini joho
hiſchcźe njezbožowniſchoho a duž dźěſche ſtruchły domoj.

Hilža pak njeběſche bjez rozoma; dźěſche do klóſchtra a ducy bu bóle a
bóle we wěrje poſylnjena, zo, je-li boža wola, zo ma Pawoła za
mandźelſkoho doſiacź, Bóh jomu tež pucź pokaza, kak móže nanowe žadanja
dopjelnicź. Tohodla chcyſche Bohu ſwoju wutrobu wotewricź a wo joho
pomoc proſycź. Duž proſcheſche wo dowolnoſcź, zo ſměła wołtaŕ božeje
macźerje dźewjecź dnow poſpochi z běłymi róžemi a lilijemi wupyſchecź. W
tymle cžaſu chcyſche wſchědnje pſched wołtarjom pacźerje ſpěwacź, dokelž
ma wulku próſtwu na Boha.

„Wo cžo chceſch dha proſycź?“ wopraſcha ſo jedna jeje pſchecźelnicow.

„„Je-li mam to dóſtacź, ſchtož ſebi žadam, dha dyrbi ſo něſchto njemóžne
ſtacź. Tohodla modlu ſo Bohu: Jeli to napſchecźo Twojej ſwjatej woli
njeje, zo bych doſtała, ſchtož žadam, dha ſcžiń Ty móžno, zo by ſo
ſtało; pſchetož Tebi njeje nicžo njemóžne.““

„Ale hdyž Bóh to móžne njeſcžini?“ prajeſche jeje pſchecźelka.

„„Dha dyrbju ſpokojom bycź,““ prajeſche Hilža; „„joho ſwjata wola ſo
ſtań.““

Tak pyſcheſche Hilža dźewjecź dnów za ſobu wołtaŕ a klecžeſche dołhe
cžaſy pſched nim a proſcheſche. Pawoł wjedźeſche, ſchto wona cžini. Wón
tež do cyrkwje pſchikhadźeſche a klecžeſche na pobocžnej ſtronje
cyrkwje. Tež wón proſcheſche bjez pſcheſtacźa ale bjez połneje nadźije;
cžim dlěje wón na Hilžu a wołtaŕ a běłe róže a lilije hladaſche, cźim
bóle ſebi myſleſche, zo je jejny rozom cźerpjeł.

„Ach,“ žałoſcźeſche wón, „wona je tak dobra a podata a njepſcheſtawa
proſycź; ale wołtaŕ pyſchicź a pſched nim proſycź, zo — —, ně, wona je
na duchu khora.“

Hacžrunje běſche Pawoł pobožny, njeznajeſche tola njekhabłatu dowěru,
kotraž běſche w Hilžinej wutrobje. Wona njedwělowaſche, zo to dyrbi
móžno bycź, ſchtož njemóžne mjenujemy, je-li ſo Bohu jeje žeńtwa z
Pawołom ſpodoba. W tychle myſlach pſchikhadźowaſche wona a proſcheſche
dźewjecź dnów za ſobu.

Dźewjaty dźeń pſchiṅdźe Pawoł popołdnju do cyrkwje, zo by Boha wo
ſylnoſcź proſył, zo móhł to znjeſcź, ſchtož jomu joho ſwjata wola
nadpołoži. Wón klecžeſche, kaž hewak, cyle zady w cyrkwi. Pſched
wołtarjom klecžeſche Hilža. Po modlitwje chcyſche róže a lilije z
wołtarja wzacź: dźewjaty dźeń běſche ſo k kóncej dobližił. Ale prjedy
hacž wołtarjej joho wupyſchenjo wza, proſcheſche z tejſamej dowěru, kaž
we ſpocžatku.

Zakhodej ſo bližace ſłónco ſwěcźeſche pſchez horne ſchkleńcy wyſokoho
molowanoho wokna; hdyž ſo bóle nižeſche, zražowachu jejne pruhi pſchez
ſrjedźne ſchkleńcy, hdźež běſche na jednej ſtronje wobraz
najzbóžniſcheje knježny, na druhej wobraz ſwjatoho Francyſka molowany.
Módra draſta božeje macźerje barbjeſche běłe róže z najjaſniſchej
módrinu, a barba Francyſkoweje draſty kryjeſche běłe lilije a tak
pokazachu ſo we kraſnej brunej barbje. Z kajkej nutrnoſcźu dźakowaſche
ſo Pawoł Bohu. Hilža njewjedźeſche wo nicžim; jeje hłowa běſche
pokyilena, jeje wocži zandźelenej; runje poda ſwoju wolu cyle božej woli
za wopor. Nětko ſtany a chcyſche róže wotewzacź. Pſcheſłapnjena zwoſta
ſtejo: widźeſche pſched ſobu módre róže a brune lilije.

„Woſtaj je ſtejo,“ rjekny ſo. Wona ſo wohladny a wuhlada Pawoła, kotryž
klecžo molowaſche. Hilža dźěſche domoj.

Po někotrym cžaſu bu na měſchcźanſkej radnicy wobraz młodoho molerja
Pawoła zjawnje na wobhladowanjo wuſtajeny a rěkaſche: Módre róže a brune
lilije.

Hako Roland wo tym zaſłyſcha, njechaſche ſo jomu wěricź, ſchtož ludźo
powjedaja.

„Spodźiwny wobraz!“ tak ſo powjedaſche, „runje tak kraſny kaž woſebity.
Nutskowne klóſchtyrſkeje cyrkwje a rjenje molowane wokna, a ſłóncžne
pruhi, kotrež pſchez ſchkleńcy pſchebiwaja a wotznam macźerje božeje a
ſwjatoho Francyſka nad wołtaŕ wobrazuja: kraſna to myſlicżka! Kak jeno
je to młodomu molerjej do hłowy pſchiſchło?“

Roland widźeſche wobraz a ſpózna, zo je miſchtyrſki. Wón daſche Pawoła a
Hilžu pſched ſo pſchińcź a prajeſche: „Mojej dźěſcźi! Bóh je waju dowěru
mytował.“ Z nanowym žohnowanjom buſchtaj zbožownaj mandźelſkaj.

Serbſka rycž w Nowej Krupcy.

Rady Serb ſwoju lubu ſerbſku rycž rycži doma we wótcnym kraju, radſcho
ſo ze ſerbſkim ſłowom powita w cuzbje a hako znatoho a pſchecźela
wobhladuje toho, ſchtóž joho ze ſerbſkim ſłowom zetyka.

Wutroba wěrnoho Serba boli, hdyž ſwoju lubu macźeŕſku rycž hanjenu,
zacpětu, potłocženu, ſtare, dobre ſerbſke waſchnjo zaſtorcžene a z
cuzym, nic pſchecy dobrym zaměnjene widźi. To wutrobu boli.

Z wjeſelom ſo hnuje ſerbſka wutroba, hdyž ſwoju lubu ſerbſchcźinu wot
cuznika cžeſcźenu widźi. Wjetſche pocžeſcźenjo pak jej cuznik dacź
njemóže, hacž hdyž tule ſerbſku rycž nawuknje. Tele cžeſcźowanjo na
wažnoſcźi pſchibjera, hdyž ſo tele wuknjenjo na wuhlady na cžaſny dobytk
njezepjera.

Tajkile pſchikład ſu Serbjo nazymu w Krupcy w Cžechach z wocžomaj
widźeli. Cžeſcźowny knjez Joſef Žrout, ſobuſtaw jeſuitſkoho rjada, w
Krupcy pſchebywacy, zwjeſeleny na pobožnoſcźi Serbow, kotſiž kóżde lěto
Krupku wopytuja, wobzamkny, rycž tak pobožnoho luda zeznacź a nawuknycź,
zo by z nimi rycžecź móhł w rycži, kotraž je ſerbſkej wutrobje
najbližſcha. Bóh je joho prócu a dźěło tak žohnował, zo móžeſche wón z
duchownym wjednikom pſchi pobožnoſcźach bycź a Serbam w ſerbſkej rycži
prědowacź.[1]⁾ Schtó móhł wopiſacź radoſcź pobožnych pucźowarjow, w
cuzym kraju z horta cuzoho duchownoho prědowanja w ſerbſkej rycži
ſłyſchecź.

Z tam dźeržanych prědowanjow je nam tamna rycž do rukow pſchiſchła, z
kotrejž knjez Žrout Serbam pſchi jich wotkhadźe božemje prajeſche. Mi ſo
zda, zo kóždy, kotryž je tule rycž tam ſłyſchał, ſo z nowa wokſchewi,
hdyž ju wocźiſchcźanu cžita. Za wſchěch, kotſiž tehdom w Krupcy
njeběchu, njech je tale rycž wopokazmo, kak derje zmyſleni cuznikojo
ſerbſku rycž lubuja a jeje zdźerženjo, wobkrucźenjo a wobſtacźo žadaja a
do tak ſylnoho zakika porucžeja.

Nam wſchitkim njech je wona napominanjo, zo bychmy wſchu prócu na to
nałožowali, zo

Serbjo Serbjo woſtanu.

Tamna rycž pak ma ſo takle:

Moji najlubſchi kſcheſcźenjo, a drozy lubowani ſerbſcy bratſa!

Skóncžiwſchi nětko tónle ſwjaty pucż pſchińdże khwila, zo ſo dyrbimy
dżělicż wot wulcy žohnowaneje knježny a boloſcżiweje macżerje (Marije),
wot ſwjatoho domu božoho; — pſchińdźe zrudna khwila, zo tež ja, kiž
nětko mějach cz̀eſcź, zbožo a tróſcht, zo ſym wam móhł łamacż khlěb ſłowa
božoho, wot mojoho Serbowſtwa dźělicź dyrbju. Z cyłeje wutroby a ze
ſylzami wam praju, zo mi to cźežko pada, dokelž ſym pſchecy waſch dobry,
duſchny, jara pobožny a woprawdźe ſłowjanſki lud we wulkej cžeſcźi
dźeržał a hiſchcźe nutrniſcho, horcyſcho lubował. Ale tež ja tule ſwoju
wutrobnu zrudobu wopruju boloſcźiwej macźeri.

Wy pak, moji najlubſchi kſcheſcźenjo a drozy ſłowjanſcy, ſerbſcy bratſa,
macźe pſchi dźělenju wot boloſcźiweje macźerje tróſcht, zo ſcźe cžinili
woprawdźe dobre, kſcheſcźanſke pucźowanjo, woſebje z tejele winy, zo
ſcźe nětko wſchitey pſchez dwaj ſwjatocžnaj proceſionaj zawěſcźe dobyli
doſpołny wotpuſk (jubilejſki). Ale tež druhe dobre hnady ſmy doſtali wot
miłoſcźiweje macźerje. Dźakujmy ſo wutrobnje za wſchitke tele hnady,
dźakujmy ſo za nje a dopomnjejmy ſo we tutym miloſcżiwym lěcźe
cžaſcźiſcho na nje, zo by njepłacźiło tež wo nas tamne pſchiſłowo: „z
wocžow — z myſlow“. Swoju dźakownoſcź pak dopokazujmy woſebje pſchez
dobre, kſcheſcźanſke žiwjenjo.

Swjata Marija nowokrupcžanſka hlada z radoſtnym a luboznym wócžkom na
nas, kaž dobrocźiwa macźeŕ na ſwoje dobre dźěcźi, kiž ſu jej pſchez
tónle ſwjaty pucż tak wulku radoſcź cžiniłe.

Wona ze ſwojoho tróna nětko takle k wam praji: „Moje lubowane dźěcźi! z
macźeŕſkej radoſcźu ſo wjeſelu, haj dźakuju wam za wſchitku waſchn ſwěru
a luboſcź ke mni. — Ja ſym a rěkam boloſcźiwa macźeŕ. Njechałe ženje
zabycż, moje lubowane dźěcźi, zo, jelizo chcecźe mi zwoſtacź ſwěrni, tež
kajkežkuli horjo, kajkužkuli tyſchnoſcź znjeſcż dyrbicże. Moje prawe
dźěcźi budźecźe tehdom, hdyž budźecźe a zwoſtanjecźe ſcźěhowarjo a
noſcherjo kſchiža mojoho lubowanoho Syna. Slubcźe mi to, moje lubowane
dźěcźi. Tole budźe najſłódſche wopomnjecźo na was, kotrež mi jow we
mojej macźeŕſkej wutrobje zwoſtajicże“.

„A nětko dźicźe, moje lube dźěcźi“, — praji lubowana macźeŕ dale, —
„cźehńcźe do ſwojeje wótcžiny a pſchinjeſcże wote mnje macźeṙſke
powitanjo wſchitkim ſwojim lubym krajanam, mojim dżěcźom. Wuprajcźe jim
moje macźeŕſke powitanjo a ſobu tež moju macżeŕſku próſtwu, zo bychu tež
woni chcyli mje pſchichodnje jow wopytacż a mi, boloſcźiwej macźeri,
tróſcht a radoſcź pſchinjeſcź. Cźehńcźe dha do ſwojich honow, prědujcźe
a wozjeẇcźe wſchudźom pſchez ſwoje dobre pſchikłady, zo ſcźe moje dobre,
poſłuſchne, lubowane dźěcźi“.

Tole praji wam tale lubozna macźeŕ. A wy, moji lubowani ſerbſcy bratſa,
zawěrno dopjelnicźe wolu, haj próſtwu tejele lubowaneje macżerje.

A toho dla wobrocźam ſo ſkóncžnje k tejle luboznej macźeri z próſtwu,
kotruž wona zawěrno wuſłyſchi: „O ſwjata Marija, lubozna macźeŕ Twojich
dźěcźi, a tež lubozna macźeŕ cyłoho Serbowſtwa! Pohladaj hnadnje na tele
twoje dźěcźi, pohladaj hnadnje na cyłe Serbowſtwo. Žohnuj hnadnje tele
twoje dźěcźi, žohnuj hnadnje cyłe Serbowſtwo. Daj, zo bychu woni, mały
zbytk něhdy tak mócnoho a rozſchěrjenoho ludu pſchecy zwoſtali ſwěrni
Serbjo, zo bychu na tajke waſchno tež pſchecy zwoſtali dobri, ſwěrni
katholikojo. Daj, zo by trało jich lube Serbſtwo a pſchez to tež wěrne
katholſtwo we nich a wſchitkich jich potomnikach,

„kaž dołho z drjewom zelene

te hory ſteja łužiſke“.

Daj, zo by trało a zawoſtało jich lube Serbſtwo, zo bychu na tajke
waſchnjo tež zawoſtali Twoje lube dźěcżi. Daj toho dla, zo by pſchiběrał
jich kcźěw,

„dóńž bože ſłóncžko wobſwěcźi

a měſacžk tón kraj łužiſki“.

Daj, zo by trało a zawoſtało jich katholſke Serbſtwo, tak dołho hacž na
jich zelenych łukach

„bróžk ſo žadyn zeleni

a žana kwětka zyboli“,

z kotrejž bychu twoje macźeŕſke cžȯło krónowacż móhli.

Daj, o lubozna macźeŕ, zo by trało a zawoſtało jich katholſke Serbſtwo,
a wóteny, katholſki a Twój marijny duch je pozběhał.

Popſchej hnadnje, zo by trało jich waſchnjo wótcowſke, waſchnjo
katholſke, a kóžde prawo khwalobne,

„dóṅž žadyn zwón we kraju rži,

a witaja ſo wote mſchi.“

Popſchej hnadnje, zo by trało jich katholſke marijanſke[2]⁾ Serbowſtwo,

„dóṅz̀ budże cźěſchicź žana macż

ſej łužicžanſke dżěcźatko

a kolebacż je ſpěwajo.“

Haj, o luboſcźiwa macźeŕ Marija,

„kaž dołho mocy myſlenja

duch łužicžanſki žadyn ma,

a žadyn jazyk hiba ſo“,

njech traje, o lubowana macźeṙ, njech traje jich dobre, jich pobožne,
jich katholſke, jich marijanſke Serbowſtwo.

Amen.

Marija, ſtrowjo khorych.

1.

W lěcźe 1866, po njezbožownej bitwje pola Königgrätza, buchu 24 najbóle
cźežcy ranjeni wojacy do konvent-ſpitala we Winje pſchiwjezeni. Mjez
nimi běſche tež hulana, kotromuž běſche lěwa ruka pſchetſělena a tež
złamana. Wbohi cźeŕpjeſche njewuprajne boloſcźe. Lěkarjo wuprajichu, zo
móže ſo jomu jeno pomhacź pſchez to, zo ſo jomu ruka wotrěza. Wojak
daſche napſchecźo ſwojomu łožu wobraz ſwjateje Marije poẇſnycź, wza ſebi
ze ſwojoho wacžoka pacźerje, kotrež ſebi tak na powjazku wokoło ſchije
pſchicžini, zo jomu na wutrobje ležachu. Tak ſpěwaſche ze ſwojej prawej
ruku pacźerje dźeržo ſkoro cyły dźeṅ, a kóždy raz, hdyž zas prawa
boloſcź pſchińdźe, wobrocźi ſo k wobrazej Božeje rodźicźeŕki a pſchecy
bu jomu zaſy lóže. Po někotrych dnach praji lěkaŕ, zo ſo ruka njetrjeba
wotrězacź, dokelž rana pomału ale na ſpodźiwne waſchnjo žije. Ranjeny bu
cyle wulěkowany, tak zo móžeſche za dwaj měſacaj khorownju wopuſchcźicź.
Lěkaŕ, kotromuž ſo wuſtrowjeny dźakowaſche, prajeſche: „Mje wjeſeli, zo
ſcźe zaſy ſtrowy. Ja ſym pſchi tym najmjenje cžinił, wy ſcźe ſej ſwoje
žiwjenjo wuſpěwali.“

2.

Pſched něſchto lětami ſkhorje jara cźežcy tſinacželětna dźowka
zamožiteje ſwójby w Rakuſkej. Wjacy lěkarjow běſche k pomocy wołanych a
wſchitcy wuprajichu, zo ſo wjacy pomhacź njehodźi, dokelž běſche ſo k
złej hłowjacej khoroſcźi duſchacy kaſchel pſchitowaŕſchił, kotryž
ſłabuſchke mocy bóle a bóle nicžeſche, zo dyrbjeſche ſkóncžnje holcžka
pſchezměrnoho woſłabjenja dla wumrjecź. Zrudnej ſtarſchej ſlubiſchtaj,
zo chcetaj, je-li jimaj Bóh pſchez zaſtupnu próſtwu macźerje Božeje
dźěcźo zdźerži, k ſławnomu hnadnomu měſtnu pucźowacź a tam ſwoje
dźakprajenjo pſchinjeſcź. Khora bu pſchecy ſłabſcha a kóždu khwilu
wocžakowaſche ſo jeje ſmjercź. Tu wotewri holcžka ſwojej wocži a hlada
za macźerju. Ta ſo pokhiliwſchi k njej wopraſcha: „Schto chceſch, moje
dźěcźo?“ Z lědma zrozemliwymi ſłowami prajeſche khora: „Proſchu wo mój
pacźerc.“ Běſche hižo prjedy ze ſwjatymi ſakramentami wobſtarana. Macź
pſchinjeſe pacźerc, kotryž khora ze ſłabej ruku pſchimny a pſchi ſebi
zdźerža. Z khwilkami widźachu, kak ſo jeje hubje hibaſchtej a wócžko
zboka łoža wiſace ſwjecźo najzbóžniſcheje knježny pytaſche. A woprawdźe
tuſamu nóc hižo pſchinjeſe jej ſpomožny pót něſchto wolóženja. Mocy
pſchibjerachu drje jara pomałku, tola holcžka bu zaſy doſpołnje ſtrowa.
Starſchej dopjelniſchtaj z dźaknej wutrobu ſwój ſlub. Holcžka prajeſche
huſto, zo je pſcheſwědcžena była, zo zaſy wotkhorje, hdyž je k Božej
rodźicźeŕcy ſo modliła. Lěkaŕ ſam wjacy krócź wuzna, zo ma za ſwoju
wrócźenu ſtrowoſcź jeno Bohu ſo dźakowacź.

3.

Woſebity dopokaz wutrobneje a nutrneje luboſcźe k najcźiſcźiſchej
knježnje poda ſydomlětna holcžka. Jeje ſtarſchej dyrbjeſchtaj
pſchihladowacź, kak něžna kwětka wjadnjeſche. To chcyſche jimaj wutrobu
rozkocźicź. Holcžka tróſchtowaſche jej, prajicy: „Luba macź Boža mje
zaſy wuſtrowi; njebudźtaj zrudnej! Sym hižo dźenſa k njej prawje nutrnje
ſpěwała a jej ſlubiła, zo chcu wěnc na jeje ſwjecźatko w cyrkwi
donjeſcź.“ Wſchitcy buchu hnucźi. Najebacź wuprajenu ſtaroſcź lěkarja
wotkhorje dźěcźo a prěni joho pucź běſche do cyrkwje ze ſlubjenym
wěncom. Holcžka pſchepoda jón fararjej z próſtwu: „Proſchu, Knježe,
pójſcźe wěnc na ſwjecžatko ſwjateje Marije. Wona je mje wuſtrowiła. —
Rady budźich pozłotny wěnc pſchinjeſła, ale nimam telko pjenjez.“

Kajki tróſcht za nas, zo nas cyrkej ſpěwacż wucži: „Strowjo khorych —
proſch za nas! ♣J. S.♠

Dyrbiſch ſwjaty dźeń ſwjecźicź.

1.

Jara ſkupy kubleŕ běſche pſched něſchto lětami ſobotu wjecžor pozdźe
wjezbu pſcheńcy domoj pſchiwjezł. Njedźelu rano pſched kemſchemi pocža
ſnopy na pſchatr podawacź, hdźež je ſyn ſpody tſěchi worſchtowaſche.
Bróžeń pak ſtejeſche blizko fary a duchowny pytny, zo ſuſod takle ſwjaty
dźeń wonjecžeſcźi. Dźěſche k kublerjej a rycžeſche jomu krucźe do
ſwědomja, tak zo kubleŕ ſlubi, zo chce pſcheſtacź dźěłacź. Wón pak
njeńdźeſche ke mſchi, ale na Božich ſłužbach wotmyſli ſebi dźěło
dokóncžicź. Poda ſo ze ſwojim ſynom zaſy do bróžnje a pocža dźěłacź. Tu
pak doſcźeže joho Boža ſprawnoſcź. Dźěło běſche nimale hotowe — tu ſtupi
někak wopaki, ſuny ſo po hładkich ſnopach do jeneje dźěry a padźe z
pſchatra runje na wóz tak njezbožownje, zo dyrbjeſche za krótki cžas
wumrjecź.

2.

W zamožitym měſcźe nad Rheinom běſche woſobna, bohata ſwójba w
najlěpſchich wobſtejenjach. Kaž ſo to jara huſto ſtanje, ſcžini jich
wulke bohatſtwo hordych a bohazabycźiwych. Knjez a wotrocžk, knjeni a
dźowka wopytachu w tutym domje Bože ſłužby jeno na hłownych ſwjatych
dnjach a to jeno tohodla, zo móhli nowu Parizſku módu pokazacź. Tola
Bože žohnowanjo njeběſche z tutym domom a woſta jim jeno — proſcheŕſki
kij.

Po wjele lětach pucźowaſche duchowny, pod kotrymž běchu cźile ludźo
ſtali, pſchez Rheinowy dȯł. Tu widźeſche na drózy muža z prochom a potom
pſchikrytoho, kak ſprócniwje kamuſchki klepaſche. Na joho woblicžu
běſche widźecź, zo tute dźěło wot małoſcźe dz̓ělał njeje a zo je něhdy ſo
lěpje měł. Duchowny woſta pſchi nim ſtejo a da ſo z nim do rycži. Kak
pak ſo dźiwaſche, hdyž w tutym kamjenjekleparju tamnoho bohatoho,
hordoho muža ſpózna! Wopraſcha ſo tohodla, hacž wón woprawdźe tamny
widźany, bohaty muž je, na cžož jomu tón wotmołwi, joho ſpóznawſchi:
„Haj, tón ja ſym, tak hłuboko poniži mje hordoſcź a pycha!“ a ſylzy,
kotrež ronjeſche, dopokazachu, zo bě do ſo ſchoł. ♣J. S.♠

Sud Boži.

1.

Sobotu pſched tſecźej njedźelu adventa 1850 ſedz̓achu w korcžmje hoſcźo a
korcžmarjec ludźo hacž pozdźe do nocy a pſchipijachu ſebi jara pilnje,
pſchi cžimž ſo ze wſchelakimi njekhmanymi a plampatymi rycžemi a žortami
zabawjachu. Skóncžnje praji hoſcźeńcaŕ, w měſcźe widźany młody muž:
„Schtóž mjez wami njewěri, zo žadyn Bóh na njebjeſach njeje, njech
zběhnje ſwoju ruku.“ Z tym zběhny, ſo ſmějo, tſi porſty ſwojeje žony, a
z nim ſcžinichu tež někotſi hoſcźo toho runja. Pozdźe hakle podachu ſo
cźi ludźo do łoža. Hoſcźencaŕ ze ſwojej žonu ſpaſche w komorcy, kotraž
běſche prjedy pſchez wuhlo trochu zhrěta. Tola wuhlo běſche tam
pſchejara dołho ſtało a powětr ſkazyło.

Njedźelu rano njechaſchtaj korcžmaŕ a korcžmaŕka ſtawacź. Jeju
ſchěſcźlětna dźowka klepaſche do duri a wołaſche, tola žane
wotmołwjenjo. Druzy domjacy pak prajachu holcžcy, zo dyrbi z měrom bycź,
zo ſu ſtarſchi hakle pſched krótkim lehnycź a zo chcedźa ſo wuſpacź.
Tola kemſche běchu ſkóncžene a hiſchcźe ſo tam nicžo njehibny. Duž
wotpacžichu durje a hlej, tu ležeſchtaj wobaj za mordweju. Lěkaŕ, rucže
wołany, pytny hiſchcźe wuhlowu paru, kiž běſche jeju zaduſyła. Žonu
njemóžachu wjac k žiwjenju pſchinjeſcź — běſche a woſta mordwa. Muž pak
hiſchcźe kuſk žiwjenja pokaza, tak zo wjacy lěkarjow ſwoju pomoc na nim
ſpytachu. Dźiwnje pak běſche, zo tſi porſty ſwojeje ruki pſchec do huby
tykaſche a do nich kuſaſche, haj lěkarjo dyrbjachu hladacź, zo ſebi je
wón w złóſcźach, kiž na njoho khodźachu, cžiſcźe njewotkuſa. Cžiſcźe k
rozomej pak tež wón wjac njepſchińdźe a za tydźeń ſcźěhowaſche ſwoju
žonu do rowa. Joho pohrjeb běſche prěnje ſwjate ſkutkowanjo nowoho
duchownoho. Za někotre dny na to ſkhorje tež druhi muž toho měſta,
bohaty kubleŕ, kiž běſche tehdy tež ruku zběhnył. Tež wón wumrje
njenadźicy. — Schtwórty z tamnoho pěknoho towaŕſtwa bu na ſmjercź khory,
tola ſo zas zhrjeba. Pjaty pak khodźi wot toho cžaſa zas pilnje do
cyrkwje a widźa joho huſto płakacź. Lud rycžeſche wjele wo tym podawku a
praji: „To je ſud Boži.“

2.

Druhi pſchikład tajkoho Božoho khoſtanja je ſcźěhowacy: „Pſched krótkim
(w lěcźe 1868) dźěchu ſchtyrjo hólcy ze wſy L ...... wjecžor do korcžmy
druheje wſy na piwo. Na pucźu ſteji tam ſwjaty kſchiž ſrjedźa dweju
wiſchnjow. Jedyn z nich, ſydomnacźelětny hólc, běſche hako lohki,
ſlěpcowſki njeknicžomnik znaty, a kóždy dźěſche jomu rady z pucźa joho
bjezbožnych njepſchiſtojnych rycži dla. Cźi ſchtyrjo pſchińdźechu k
ſpomnjenomu kſchižej; jedyn z nich ſcźeže ſej kloduk, dwaj druhej ſo
jomu ſmějeſchtaj, mjez tym zo ſydomnacźelětny ſlěpc zawoła: „Lěpje a
mudriſcho by było, hdy bychu tu tajku prawu holcu, jenu rejwaŕku,
ſtajili měſto toho kſchiža.“ Haj wón ſo tak daloko zabu, zo pſchi ławcy,
kiž tu k poklaknjenju ſtejeſche, ſwjate měſto ze ſwojim njerjadom
wonjecžeſcźi. Na to dźěchu do korcžmy. Hakle wokoło 3 hodźinow rano poda
ſo naſch mužik domoj, khětrje jara cžumpaty. Joho towaŕſchojo běchu hižo
ſo kruch prjedy „ze ſwojimi“ domoj wjedli. Nazajtra rano dyrbjeſche
jedyn z nich na polo do dźecźela, joho pucź dźěſche nimo kſchiža. Schto
tam namaka? Bjezbóžnik ležeſche tam mordwy na zemi. Joho woblicžo běſche
z joho njerjadom wot poſlednjoho dnja wopancane — ležeſche na tym ſamym
měſcźe mordwy, hdźež běſche prjedy tajke njekhmanſtwo wobeſchoł. Dokelž
mějeſche dżěru do ſpanja, dha z toho ſudźachu, zo je najſkerje we ſwojej
pjanoſcźi pſchez tu ławku padnył a ſo zarazył. ♣J. S.♠

Na ſerbſki row ſłuſcha kſchiž ze ſerbſkim napiſmom.

Schtož je cžłowjek w žiwjenju był, to tež po ſmjercźi woſtanje. Schtóž
je ſprawny wumrjeł, ſprawny w rowje leži. Schtóž ſtarc wumrje, w rowje
młodźenc njebywa. Hdźež Němca pohrjebaſch, tam Němc leži; a hdźež Serba
khowaſch, tam Serb wotwotpocžuje. A ſchtóž chcył to prěcź, by był błazn.

A tola ſtawa ſo to cžaſcźiſcho, hacž ſebi myſliſch.

Abo njejſy hiſchcźe, po ſerbſkim pohrjebniſchcźu khodźo, zhudał, zo
wjetſchi dźěl tych rowow, kotrež kſchiž z němſkim napiſmom debi, cźěło
khowa, z kotrehož ſerbſki jazyk rycžeſche?

Němſki kſchiž na ſerbſkim rowje pak je łža.

Na row, pod kotrymž hinu koſcźe cžłowjeka, kiž je w žiwjenju wuznawał
ſwojoho zbóžnika a w nim wumrjeł, ſtajimy kſchiž, kiž kóždomu, kotryž
nimo dźe, pſchiwoła: „Tón, kiž tudy wotpocžuje, běſche ſwěrny wuznawaŕ
kſchiža!“ Zo pak bychu tute ſłowa tomu, kiž je ſłyſchi, zrozymliwſche
byłe, napiſamy na kſchiž cžaſto hiſchcźe ſłowa ſwjatoho piſma, tež
ſchtucżku z pobožnoho khěrluſcha. Cžoho dla dha ſo to ſtanje? — Zawěſcźe
toho dla, zo bychmy tomu, kiž myſlo pſched kſchižom zaſtanje, prajili:
„Takle tón myſleſche, kiž tudy leži; takle wón ſpěwaſche!“

Hdyž pak maſch na ſerbſkim rowje kſchiž z uěmſkim napiſmom, njeje to
łža? Abó je tónle Serb němſcy ſwjate knihi cžitał? je wón němſcy ſpěwał?
němſcy ze ſwojim Bohom rycžał? — Zawěſcźe nic. — A ſchtóž by to prajił,
by joho wopomnjecźo hanił.

Duž zdalujmy ſo němſkoho napiſma na kſchiž na ſerbſkim rowje! Abo je
traž hańba, zjawnje wuznacź, zo běſche zemrjety Serb? — Ma jenož žiwy
prawo, Serb bycź? — Hdyž ſo wón hańbował njeje, cžas žiwjenja ſo Serb
mjenowacź, we wěcžnoſcżi to njetrjeba: tam ſu zhromadźeni ze wſchěch
ludow a narodow.

Huſto doſcź wina, zo ſo ſerbſke napiſmo njecžini, na zawoſtajenych
njeleži, ale na tym, kiž kſchiže dźěła a na nje piſche. Jedyn praji: „Ja
ſebi to ſerbſcy zeſtajecź njemóžu.“ — Dha dźi k ſerbſkomu duchownemu abo
k ſerbſkomu wucžerjej: tón cźi to wěſcźe zeſtaja. Pſchetož zo njemóže,
drje by ſo tola hańbował prajicź. —

Druhi rjeknje: „Ja ſerbſki piſacź njemóžu.“ — To njeje wěrno. Hdyž
ſerbcy piſacź njemóžeſch, dha němſcy tež njemóžeſch. Pſchedpiſane maſch
jenož po piſmiku wotpiſacź. — Skerje pak hiſchcźe móžeja ſerbſcy piſacź,
hacž němſcy; pſchetož w ſerbſkim rozymja, ſchto piſaja, w němſkim nic.
Pohladuj jenož, kajke wrótnoſcźe druhdy na tajkich kſchižach ſteja. Na
jenym cžitach: „Hier ruhen die modernen Gebeine[3]⁾ atd.“ měſto „die
modernden Gebeine atd.“ Na druhim ſtejeſche prědku: „Er trank manchen
Bittern“ a na zadnej ſtronje hakle „Leidenskelch.“ Na wſcheke druhe
zmylki tudy njeſpomnju.[4]^(*))

K tomu pak hiſchcźe pſchińdźe, zo ſu němſke napiſma najbóle wſchitke po
jenym kopycźe. Mi ſo to zda, kaž někajki regiſter, hdźež ſo jeno mjena a
licžby pſcheměnjeja. To ſo wě; ſerbſki jazyk tyſcherjej, abo ſchtóžkuli
na kſchiže piſche, wſchelakoſcź a wotměnjenjo w němſkim wurazu
njedowoli.

Tudy je po mojim zdacźu polo, na kotrymž mataj ſerbſki duchowny a
ſerbſki wucžeŕ, kaž kóždy druhi zdźěłany Serb hiſchcźe wjele dźěła. A to
ſo hodźi bjez wulkeje prócy wuwjeſcź. Serbſkomu duchownomu, kiž ma na
porjebniſchcźu rozkazowacź, by najwjetſcha cžeſcź była, hdy by tajke
bjezrozomne napiſma wjacy njedowolił, a ſo za to ſtarał, zo naſchi morwi
toho Knjeza khwala w ſwojim jazyku.

Nadźijmy ſo, zo změje w tymle naſtupanju kóżdy Serb ſwoju
pſchiſłuſchnoſcź ſwjatu, a zo ſo za to ſtara, zo ſo wotemrjetym naſchoho
ſplaha to njerubi, ſchtož je jim w žiwjenju lubo było. Woni ſo wobaracź
njemóžeja, — duž zakitajmy jich![5]^(**)) ♣J. B. S.♠

Pohlad do minjenoho lěta.

We poſlenich dnach lěta ſtojo, ſłuſcha ſo, na joho najzajimawſche
podawki pohladacź, ſo na to dopomnicź, ſchto je ſo w ſtatnym a
cyrkwinſkim žiwjenju wažnoho ſtało. Wſchelake podawki móža ſo potom jeno
ſprawniſcho rozſudźicź, hdyž ſu jich winy a ſcźěhwki znate a teſame
wozjewja ſo hakle pozdźiſcho.

Zwonkowny měr bu mjez ludami, Bohu dźak, najbóle zdźeržany, wudyrjenjo
wójny, kiž we nalěcźu hrožeſche, bu zadźěwane. Směmy ſo na ſłowa
ſpuſchcźecź, kotrež knježerjo pſchi wotewrjenju ſejmow k ſwojim ludam
rycžachu, abo pſchi zetykanjn mjez ſobu mějachu, je měr mjez ewropſkimi
ludami tež za bližſchi pſchichodny cžas zawěſcźeny. Tola nazhonjeni
mužojo nimaja tak ſłódke nadźije a mjez knježeŕſtwami mócnych ewropſkich
krajow njeje prawa dowěra, we wſchelakorych wažnych praſchenjach ſu mjez
ſobu njepſchezjene, kóżde hlada ſwojoho wužitka.

We dwěmaj krajinomaj jeno, we južnowjecžornej a južnoraṅſchej Ewropje
pokazuja krawne bitwy, ſurowoſcźe wójny. We Spaniſkej wojuje kral Karl
♣VII.♠ hižo nětko tſecźe lěto wo jomu pſchiſłuſchne prawa. Teſame dobycź
a potom ſwój lud ze ſprawnym a mudrym knježenjom wozbožicź, je joho
wotpohladanjo. Mócne zadźěwki ſu jomu na pucźu. Za njoho rycži jeno
prawo, kiž ma po ſtawiznach na trón ſwojich wótcow a kruta wola kaž
wuſtojnoſcź, kotruž je we wojowanju wopokazał a kiž joho cžeſcźi. Z
bohatſchimi ſrědkami by wěſcźe bo̓rzy k ſwojim prawam pſchiſchoł. Ale wón
nima jeno wojowacź z wójſkom ſwojoho wuja Alfonſa, kotrohož je ſebi
wěſta ſtrona we Spaniſkej k kralej wuzwoliła, zo by pod joho mjenom ſama
knježicź mohła. Don Karlos ma woſebje wojowacź pſchecźiwo tamnej mócnej
liberalnej ſtronje, kiž je wſchudźom rozſchěrjena a kiž ma najbóle we
wſchitkich ewropſkich knježerſtwach mócnych zaſtupjerjow a pſchecźelow.
Tale je, kotraž młodźenca Alfonſa we Spaniſkej dźerži, dokelž tam njecha
cźerpjecź ſamoſtatnoho muža, kiž by po zakonjach a wucžbach
kſcheſcźanſtwa ſwój kraj wobknježił a ſwój lud k něhduſchej mocy a
ſławje pozběhował. Mužojo, kiž bližſche wobſtejnoſcźe ſpanſkich
wojowanjow znaja a tamniſche wobſtejenja njeſtroniſcy rozſudźeja, njejſu
bjez nadźije za Don Karloſa a joho ſprawnu wěc.

We južnorańſche jkrajinje Ewropy, w Turkowſkej pocźiſnjenych
ſłowjanſkich krajinch, knježi lětſtotetki dołho hižo njehódna
njeſprawnoſcž. Turkowſke knježeŕſtwo tłócži ze njeſprawnymi zakonjemi a
z njeſwědomitymi zaſtojnikami kſcheſcźanſkich poddanow. Wjacy krócź we
běhu cžaſa ſu ſo cźiſami wutrobicźe zběhnyli, wulke wopory za ſwoje
wumoženjo z turkowſkoho pſchaha pſchinjeſli, ewropſke knježeŕſtwa wo
ſprawne rozſudźenjo ſwojich ſkóržbow proſyli. We tym ſu wſchitcy
pſchezjene, zo ſo tamnym ludam wot Turkow najwjetſcha kſchiwda ſtawa,
tež to wjedźa wſchitcy, zo Turka z cyła žaneje wuſtojnoſcźe k
knježeŕſtwu nima, zo po ſwojim nobožniſtwje kſcheſcźanam ſprawny bycź
njeſmě, zo jeno krajiny, kiž ſu jomu podcźiſnjene, wucyca, a zo ſam
pſchi tym jenak khudy a ſłaby woſtanje. Ewropſke knježeŕſtwa pak
njewjedźa, ſchto z rozſchěrjenym turkowſkim krajom zapocžinacź. Suſodnej
Rakuſkej je njepopſcheja a pod nětcžiſchim rakuſkim knježeŕſtwom
njebychu ſo tež tamne ludy zbožomne cžułe. Mócne ſamoſtatne ſłowjanſke
kraleſtwo we južnoraṅſchej Ewropje załožicź, drje by prawje ſprawna wěc
była, ale cźežka k wuwjedźenju. Słaboſcź a khudoba Turki pokaza ſo we
minjenym lěcźe doſcź jaſnje. Zběžk kſcheſcźanſkich Słowjanow
njezamóžeſche potłocžicź. Horſtka Słowjanow wojowaſche zbožomnje
pſchecźiwo ſwojim njeſprawnym potłocžerjam. Ewropſke knježeŕſtwa ſu tež
pſchez k tomu wotpóſłanych mužow jich ſkóržby pſchepytacź dali, a Ruſka
je zjawnje wuprajiła, zo ma za winowatoſcź na ſtronu kſcheſcźanow
ſtupicź a jich prawa pſchecźiwo Turkam zamołwjecź.

Bě tak Ewropa we zandźenym lěcźe pſched wulkimi wójnami, w kotrychž ſo
ſprawna wěc z mjecžom a z kanonami rozſudźa, zakitana, wojowaſche ſo
tola cžim krucźiſcho z duchownymi brónjemi, z nowymi zakonjemi a
wukazami a dołhimi rycžemi. Tež wonkowna namóc bu k tomu huſto na pomoc
wołana. Njepſchecźel, kiž ſo tak pſchima, je katholſka cyrkej a jeje
zaſtojnicy a jeje ſtawy. Pruſka dźe druhim krajam do prědka. Jeje
wotpohladanjo je, cyrkej ſebi cyle podcźiſnycź kaž ſłužownu dźowku,
wſchitku ſamoſtatnoſcź ji wzacź, wſchu móc, kiž ma na lud, cyle złamacź.
Swětne knježeŕſtwo dyrbi wſchitke naležnoſcźe luda, tež nabožne w ſwojej
mocy měcź. We wuwjedźenju tutoho wotpohladanja je Pruſka w zandźenym
lěcźe wo tſi wulke krocžele do prědka pſchiſchła.

Wjeŕch katholſkeje cyrkwje bě we februaru we woſebitym piſmje pruſke
mejſke zakonje rozſudźał a ſwjatocžnje wuprajił, zo ſu tamne zakonje
njepłacźiwe, dokelž ſu pſchecźiwo bójſkomu zarjadowanju cyrkwje. Tale
bamžowa bulla je we pruſkim knježeŕſtwje wulke mjerzanjo pſchihotowała;
katholſke nowiny, kiž běchu ju wocźiſchcźeli, buchu khoſtane a biſkopja
maja jeje dla cźerpjecź. Knježeŕſtwo pſchedpołoži hižo we měrcu pruſkomu
ſejmej nowy zokoń, kiž poſtaja, zo maja ſo dokhody, kotrež pruſke
biſkopſtwa a duchowni wot ſtata doſtawachu a kotrež ze cyrkwinſkich, wot
ſtata wzatych, kubłow pſchindu, jim pſchichodnje zapowjeſcź, tak dołho
dońž biſkopja nowym ſtatnym zakonjam ſo njepocźiſnu. Zakoṅ tak
njeſprawny kaž tež bě, bu po woli knježeŕſtwa wot ſejma pſchijaty.
Hacžrunje pruſcy biſkopja, kiž běchu ſo we Fuldźe na zapocžatku hapryla
zeſchli, krala naležnje proſchachu: wón chcył namjetowanomu zakonjej,
kotryž zawěſcźene prawa cyrkwje rani a k njewuprajomnym zrudobam a
mucźenjam powjedźe, ſwoje najwyſche wobkrucźenjo zapowjeſcź, bu tola
tónle zakoń w meji wobkrucźeny a wozjewjeny. Biſkopja a duchowni
njedoſtawaja jeno dale ſwoje prjedy wucžinjene dokhody, ně tež wuſtawy
katholſkeje cyrkwje, kaž wſchelake ſeminary a t. d. ſu ſobu khoſtaue,
dokelž ſo jim tež ſtatne podpjery zapowjedźeja, haj duchowni a biſkopja
kaž tež wſchelake wuſtawy dyrbjachu ſwoje dotalſche wobydlenja
wopuſchcźicź, jelizo twarjenja pruſkomu ſtatej ſłuſchachu. Wulku ſchkodu
ma katholſka cyrkej a jeje zaſtojnicy pſchez tónle zakoń, ale podarmo
nadźija ſo pruſke knježeŕſtwo, z tym ſebi biſkopow a měſchnikow
pocźiſnycź. Schtož je jim ſtat wotcźahnył, wopruja radſcho, hako zo
bychu cyrkwi ſwěru złamali; za jich nuzne podpjery ſtara ſo luboſcź
wěriwych.

Pruſka wuſtawa dźerži w tſjoch artiklach tež zarucžene prawa nabožnych
towaŕſtwow, kiž maja ſwoje znutskomne naležnoſcźe ſamoſtatnje rjadowacź.
Knježeŕſtwej bėchu tele artikle zadźewki w dalſchim potłocžowanju
cyrkwje, duž bu hižo w haprylu ſejmej wot knježeŕſtwa zakoń
pſchedpołoženy, po kotrymž buchu artikle 15, 16 a 18 pruſkeje wuſtawy
zběhnjene. Cyrkej zhubi z tym prawa nabožnoho towaŕſtwa, kaž tež prawo
ſwoje naležnoſcźe ſamoſtatnje rjadowacź. Wot liberalneje wjetſchiny
ſejma dóſtawa tak nětko zakonje. Scźěhwk tutoho zběhnjenja wažnych
artiklow bě druhi zakoń, kiž wſchitke klóſchtry a tutym podobne
zjenocźenſtwa w Pruſkej zakaza. W běhu krótkoho cžaſa dyrbjachu wſchitke
ſobuſtawy duchownych rjadow, knježny a mniſcha, ſwoju wótcžinu
wopuſchcźicź a w cuzbje ſebi druhu pytacź. Tu khwilu wobſteja jeno
hiſchcźe někotre kongregacije, kiž młodoſcź rozwucžeja; jim bu wot
miniſteria dowolene, zo móža 4 lěta dołho hiſchcźe wobſtacź. Tamne rjady
pak, kiž ſu jeno za wothladanjo khorych poſtajene, ſu pod dohlad ſtata
ſtajene a móža tak dołho wobſtacź, dońž ſo pſchez kralowſki. wukaz
njezběhnu. Pſchez zběhnjenjo klóſchtrow a wupokazanjo jich ſobuſtawow bu
ludej w Pruſkej wſchelaki cźěłny a duchowny wužitk wzaty.

Tež w prjedawſchich lětach dawane, cyrkwi tak ſchkódniwe zakonje buchu z
krutoſcźu nałožane. Biſkopja a měſchnicy buchu wſchelako khoſtani.
Dokelž ſo pola nich nicžo k cźazanju wjacy njenamaka, buchu do jaſtwow
tykani a ze ſwojich zaſtojnſtwow wotſadźeni. Mjez biſkopami najdlěje
cźerpi hrabja Ledochowſki, kardinal a arcbiſkop w Poznanju, wot februara
1874 je hižo w jaſtwje. Biſkop z Triera bu poſleni dźeń lěta 1874 z
jaſtwa puſchcźeny. Biſkop Brinckmann z Münſtera je lětſa ſwoje khoſtanjo
w jaſtwje zapokucźił. Biſkop Martin z Paderborna bu tež ſwojoho
biſkopſkoho zaſtojńſtwa wotſadźeny, a dokelž ſo jomu njedowoli,
twjerdźiznu Weſel, kiž bě jomu po pſchětratym wjacměſacžnym jaſtwje k
pſchebywanju pſchipokazana, wopuſchcźicź, zo by po lėkarjowej radźe
kupjele k wobkrucźenju ſtrowoty wužiwacź móhł, je ſam do wukraja
cźeknył. Tež biſkop ♣Dr.♠ Förſter bu pſched něſchto tydźenjemi ſwojoho
biſkopſtwa w Pruſkej wotſadźeny. Tónſamy pſchebywa w Johannisberku, w
rakuſkej Schlezynſkej. Tſjo druzy biſkopja Pruſkeje budźa w krótkim tež
wot najwyſchſchoho cyrkwinſkoho ſuda w Barlinje ſudźeni, tež na nich
ſprawniſchi wotſud njecžaka. Arcbiſkop w Kölnje hižo bu napominany, zo
by ſo biſkopſtwa ſam wotrjekł, je to prěnja krocžel k wotſadźenju. W
cyłej Pruſkej pſcheſcźěha ſo katholſka cyrkej wot knježeŕſtwa, kiž ma
pſchi tym wotpohladanjo, ju wot wjeŕcha, wot bamža dźělicź a ſebi ju
cyle podcźiſnycź. Swoje ſrědki je nětko ſtat nimale wſchitke nałožał,
cyrkwi je wjele zeſchkodźał, ſwojim poddanam wjele kſchiwdy nacžinił,
ale ſwoje wotpohladanjo njeje doſahnył. Cyrkej je ſamoſtatua a njebudźe
ſo njeſprawnym zakonjam podcźiſnycź, dokelž by z tym pſcheſtała
Khryſtuſowa cyrkej bycź.

Podobne pſcheſcźěhanja mějeſche cyrkej tež w Italſkej a Rakuſkej
pſchětracź. We woběmaj krajomaj je nuza wo pjenjezy; w Italſkej buchu
tohodla tež klóſchtry zběhane a zamoženjo wot knjejſtwa pſchetrěbane, w
Rakuſkej pak buchu wulke dawki na cyrkwinſke kubła a dokhody połožene a
tež hewak wſchelake zakonje wuradźene, kiž cyrkwi ſwoju ſamoſtatnoſcź
woznu.

W Jendźelſkej pſchibjera nahladnoſcź katholſkeje cyrkwje, woſobnje
pſchez wobwrocźenjo ſławnych, wucženych a bohatych mužow ke katholſkej
wěrnoſcźi.

W zańdźenym lěcźe twarjeſche ſo tam we wſchelakich dźělach kraja na dobo
12 nowych cyrkwjow, wjacy klóſchtrow za mnichow a knježny. Pſchecy lěpje
ſo ſpóznawa, kak wulka kſchiwda je ſo w Jendźelſkej katholſkej cyrkwi w
poſlenich 3 lětſtotetkach ſtała. W Jendźelſkej móže ſo łatholſka cyrkej
rjeńſchich cžaſow nadźijecź.

Francozſka je jenicžta wjetſcha republika w Ewropje. Pod mudrym
wjedźenjom ſwojoho nětcžiſchoho pſchedſydy žija ji rany, kotrež běchu
pſchez wójnu nabite. Wſchelake politiſke ſtrony zběhaja drje ſo, a bychu
rady druhe knježeŕſtwo widźeli, wulki dźěl žada za Napoleonowym ſynom,
druhi zas za jenym potomnikom prjedawſcheje kralowſkeje ſwójby
Bourbonow. Tola nětko runje nima žana ſtrona nadźiju, ſwoje žadanja
dopjelnjene widźecź. Nabožne žiwjenjo ſo rozſchěruje a wobkrucźa,
knježeŕſtwo podpjera cyrkej a nowy ſchulſki zakoń wudźěla katholſkej
cyrkwi prawo, ſamoſtatne wyſchſche a nižſche ſchule załožecź a wjeſcź. A
cyrkej nałoža tež jara pilnje tele prawo, wěriwi a diſkopja pſchinjeſu
bohate wopory. Nabožny duch francozſkoho ludu wopokazowaſche ſo tež
lětſa pſchez wobdźělenjo na cyrkwinſkich proceſſionach a pſchez
podpjeranjo ſwj. wótca a druhich cyrkwinſkich naležnoſcźow.

We wſchitkich wulkich pſcheměnjenjach ſtoji twjerdźe kaž ſkała wjeŕch
katholſkeje cyrkwje bamž Pius ♣IX.♠ ſpodźiwnje wot Božeje
pſchedwidźownoſcźe w wyſokej ſtarobje zakitany. Z podacźom do Božeje
wole znjeſe wſchu kſchiwdu, kotraž je ſo jomu woſebje w poſlenich lětach
wot italſkoho knježeŕſtwa ſtała. Z dowěru na pomoc Božu wjedźe wón
ſwjatu cyrkej z krutej ruku. Bu jomu ſwětna móc njepſchecźelſcy wzata,
joho duchowna bu po cyłym katholſkim ſwěcźe cžim móeniſcho wobkrucźena.
Za to ſwědcža joho rycže, joho piſma, joho pſchikaznje, kotrež ſo
ſpěſchnje rozſchěrjeja, kedźbnje cżitaja a wobkedźbuja. Lětſa bě jomu
Bóh tež wulku hnadu docžakacź dał, zo móžeſche jubilejſke lěto za cyłe
kſcheſcźanſtwo wotewricź. Dyrbjachu ſo zrudnych wobſtejenjow dla, kiž w
Romje knježa, wonkowne ſwjatocžnoſcźe pſchi wotewrjenju a tracźu
jubilejſkoho lěta wuwoſtajicź, modlitwy wěriwych cyłoho ſwěta ſu wěſcźe
cžim nutrniſcho w próſtwje zjednoſcźili: Tón knjez zdźerž a wožiẇ joho,
ſcžiń joho zbóžnoho na zemi a njepodaj joho do mocy joho njepſchecźelow.

Za naſch wótcny kraj zapocža ſo lěto zrudnje. 9. januara rozſchěrjeſche
po cyłym kraju njewocžakowana powjeſcź, wſchudźom wěrne wobžarowanjo a
we putrobach kotholikow hłuboku zrudobu wubudżejo, powjeſcż, zo je knjez
biſkop a tachant Ludwik Forwerk wjecžor ¾ 10 8. januarja po krótkej
boloſcźiwej khoroſcźi, zbóžnje wumrjeł. Tale powjeſcź zrudźi wſchitkich
cžim hłubſcho, dokelž móžachmy po joho ſtarobje a dotalſchim namakanju
wěſtu nadźiju měcź, zo hiſchcźe wjele lět jomu dowěrjenej diöceſy
powjedźe. Nimale 8 měſacow cžakachmy na joho naſtupnika. 28. julija
wuzwolichu kanonikojo Budyſkoho tachantſtwa jenohłóſnje wyſokodoſtojnoho
k. Fr. Bernerta, kiž bě wot ſ. wótca hižo na zapocžatku toho měſaca za
japoſchtołſkoho vikara pomjenowany, za tachanta a ordinariuſa za Łužicu.
Wón je 4. hapryla 1811 w Grafenſteinu w Cžěſkej rodźeny, we l. 1834 k
měſchnikej ſwjecźeny a ſkutkuje wot lěta 1840 jara ſpomožnje a ſwěrnje w
Sakſkej. Bóh chcyył joho w nowych tak wažnych a cźežkich zaſtojnſtwach
ze ſwojim bohatym žohnowanjom wjele lět pſchewodźecź.

Smjercź žadaſche pak tež druhe wopory mjez duchownymi Łužicy. 16. měrca
wumrje młody duchowny, knjez Bruno Friebel kapłan w Seitendorfje a 20.
junia miny ſo po dlěſchej khoroſcźi k wulkej zrudobje ſwojeje woſady,
ſwojich krejnych a druhich pſchecźelow zaſłužbny k. faraŕ Jakub Nowak w
Radworju. Joho ſpomožne ſwědomite ſkutkowanjo w cyrkwi a wucžerni, joho
pſchecželne towaŕſchne ſamotnoſcźe wobthowaju jomu cžeſcźowne a dołhe
wopomnjecźo we joho woſadźe a pola wſchitkich, kiž ſu joho znali.

W klóſchtrje Oſſeku w Cźěſkej wumrje 14. julia wyſokodoſtojny knjez
Jurij Arnold Werner, rodź. z Dubrjenka pola Kulowa. Tež joho ſmjercź
zbudźi wěrnu zrudobu mjez Serbami, dokelž bě njebohi kóždolětnje w
Krupcy hako lubowany ſpowjednik a prědaŕ ſwojim ſerbſkim krajanam k
ſłužbje był.

Za woſyrocźenu Radworſku woſadu bu 1. auguſta nowy faraŕ knjez Handrij
Ducžman, kiž bě tam nimale 14 lět dołho hako kapłan pilnje ſkutkował a
dowěru woſadnych ſebi dobył.

Nowy ſchulſki zakoń mějeſche prěnje lěto płacźiwoſcź. Fararjam, kotſiž
ſu dohladowarjo ſchulow a pſchedſydojo ſchulſkich pſchedſtejicźeŕſtwow,
pſchihotuje drje wſchelake nowe dźěła, dźerži pak jim z tym mócny wliw
na wjedźenjo ſchulow a kſcheſcźanſke wotcźehujenjo woſadneje młodoſcźe.

Cyrkwinſke žiwjenjo a nabožne zmyſlenjo naſchoho ſerbſkoho katholſkoho
ludu budźe tež wěſcźe wſchitke ſtrachi wotwobrocźicź, kotrež nowy zakoń
civilne mandźelſtwo naſtupacy we ſebi zdźerži. Swěrnje poſłuchajo na
hłós cyrkwje, njebudźe ſo nichtó zwěricź, bjez jeje wole a požohnowanja
do mandźelſtwa ſtupicź.♣J. Ł.♠

Kotry howjazy ſkót je za naſch burſki lud najwužitniſchi?

Zwjetſcha wſchitkim ratarjam je znate, zo bu hižon pſched dlějſchim
cžaſom na rataŕſkich towaŕſtwach radźene, zo by ſo ſtary krajny howjazy
ſkót z woſobniſchim cuzym wuměnił abó tola naměſchał. Z toho lubjeſche
ſo wjetſchi mlócžny wužitk.

Wjetſchi kublerjo a tež mjeńſchi ſu to zwjetſcha wſchitcy cžinili. Tež
ja[6]⁾ ſebi zamyſlich, zo ſo tomule pokracženju pſchizamknu. Njechach do
zady woſtacź. hdyž ſo tak wjele wo wužitku tutoho pſcheměnjenja
rycžeſche. Kupich ſebi (je to nětko hižon 40 lět) někotre algawſke
howjadła, kotrež tehdom najwjetſchu khwalbu dóſtawachu. Za to
wotſtronich něſchto krajnych howjadłow, kotrež běch wot ſwojeju
ſtarſcheju z kubłom pſchewzał. Bórzy pak ſo, kaž tež někotryžkuli druhi
rataŕ, dohladach, zo maja algawſke kruwy rjany mjaſny twar. Tola
rěznikam abó wjele bóle tym, kiž mjaſo kupuja, njechaſche ſo tele mjaſo
prawje ſpodobacź, dokelž ma mało južki a hrubu libu a njeje tak dobre,
kaž wot krajnych kruwow. Po cźelecźu algawki derje, ale krótki cžas
deja, ſteja dołho bjez dojwa. Z cyła dha ſu algawki rjany ſkót, kownja
ſo lóhcy, maja hubjeńſche mjaſo a mlócžny (a butrowy) wužitk je
ſnadniſchi, dyžli pola krajnych kruwow. Toho dla buchu bórzy zahnate.

Na to pſchińdźe hollandſki ſkót, z kotrohož ſo wjele wužitka lubjeſche.
Běſche to rjany ſkót, dejeſche lěpje hacž algawſke a krajne kruwy. Ale
tež pola nich ſo wulke njedoſtatki pokazachu. Dawachu mnohoſcź mlóka,
ale mlóko běſche židke a dawaſche mało ſmjetany a butry. Haj, kaž
twarožkarjo wobkrucźachu, njeje tele módre mlóko tež k twarohej a
twarožkam khmane. Wyſche toho nakhila hollandſke howjadło k
njeſchwarnym, natykniwym, njezahójnym khoroſcźam, kotrež pſched 40
lětami pola nas ani po mjenje znate njeběchu. Krajny ſkót mějeſche tež
ſwoje khoroſcźe, woſebje hdyž běſche pſchez zymu hubjenje wudźeržany;
tola ſo lóhcy wulěkowachu a njeběchu natykniwe. Cuzy ſkót je nam nowe,
cuze khoroſcźe pſchinjeſł. K tomu ma ſo pſchiſpomnicź, zo hollandſke
ſkocźo ſwojoho ſylnoho twara a wulkoho žiwota (kutła) dla wjele wjacy
picy pſchetrjeba, dyžli krajna kruwa. Žerje za dwě, deji a dawa butru
derje za jenu krajnu kruwu.

Tſecźe kruwy běchu jendźelſke. Te ſu wulke, mjaſne, kormja ſo derje, ale
jich mlócžny wužitk[7]⁾ je ſnadny.

Najnowiſche ſu oldenburgſke. Kaž je ſłyſchecź, cžini ſo z tutymi něſchto
lěpje; ale butrowy wužitk tola tak wulki nimaja, kaž naſche ſtare krajne
kruwy.

Naſcha ſtara ſakſka krajna kruwa pſchecy najwjacy butry dawa. Hdźež je
derje wudźeržana, dawa za tydźeń 3—4 kany butry, mjez tym ſo cuze kruwy
wjele pſchez 2 kanje njedawaja. Schkoda je, zo ſkoro nihdźe wjacy ſtaru
krajnu kruwu njenadeńdźeſch; pſchetož ſkoro wſchudźom je wona pak cyle
zahnata, pak pſchez naměſchenjo z cuzymi pſcheměnjena, to rěka, nic
porjedźena, ale pokažena.

Z dawnoho nazhonjenja dyrbju prajicź: cuzy howjazy ſkót je za małoho
ratarja nic jeno ſchkoda, ale njezbožo. Pſchetož mały rataŕ ma ſkót
mlóka, ſmjetany a butry dla. Kormicź jón njemóže, dokelž nima tejko
zornoweje abó zeleneje picy, kaž wulcy kublerjo to (z palernjow,
piwarnjow atd.) zwjetſcha maja. Cźi ſwoje (byrnje cźeńke) mlóko do
měſtow abo twarožkarjam pſchedawaja a wuwikuja z toho rjany pjenjez a
móžeja, dokelž po wazy pſchedawaja, tež z mjaſa najwjetſchi wužitk
wucźahnycź. ♣J. K.♠

Sultau.

Mjeno „Sultan” je we Serbach doſcź znate a rozſchěrjene njeno; tola wo
tych njecham tudy powjedacź. Wobrocźam kedźbnoſcź na toho Sultana,
kotryž we Konſtantinoplu dobre dny wužiwa a pſchi tym ſwojich
zaſtojnikow, poddanow, woſebje kſcheſcźanow drěje. Wo tutym Sultanu
cžaſopiſy ſcźěhowace piſaja.

Sultanowa móc je njewobmjezowana, bjeze wſcheje zamłowitoſcźe a dohlada.
Žana wuradźowaca zhromadźizna joho porucženjam mjezy njeſtaja. Wón ſo
njetrjeba nikoho wo radu praſchecź, ale cžini a porucža, tak derje abo
hubjenje hacž ſchto rozemi. We joho rucy je najſamoſtatniſcha,
zakonjedawaŕſka, ſudniſka a wukonjaca móc. Muſelman (Turka) praji:
„Sultan ſcźin boži na zemi.” „Sutanowa kaznja je zakoń.”

Tejle mocy runaja ſo tež zwonkowne wopokazma, z kotrymiž jomu lud (nizcy
a woſobni) ſwoje pocžeſcźenjo wozjewjeja. Z cyła wón zrědka hdy koho
pſched ſo puſchcźi: ſobuſtawy knježeŕſkich ſwójbow, póſłancojo a
najwyſchſchi zaſtojnicy druhdy tele zbožo dóſtanu.

Tſchepotajo bliži ſo Turka ſultanowomu hrodej. Tam dyrbi zwjetſcha
někotre hodźiny cžakacź, prjedy hacž pſchiſtup dóſtanje.
Pſchekrocžiwſchi próh jſtwy, hdźež Sultan pſchebywa, ſtupi ſo k ſcźěnje,
połoži rucy nakſchižnje na cźěło a pokhili ſo nanajhłubſcho a woſtawa
pokhileny ſtejo. Sultanej njeſmě do wocžow pohladacź, lědym zwaži ſebi
ſkradźu na njoho pohladnycź, hdyž Sultan z nim rycži. Na kóždu rycž
ſultanowu wotmłowi ſo z turkowſkim poſtrowjenjom: jědźe z prawej ruku
wot huby na cžoło.

Pſched Sultanom nichtón ſedźecź njeſmě. Wuwzacźo je, hdyž Sultan cuzoho
wěrcha abo prynca k blidu pſcheproſy. Tehdom ſu tež miniſtrojo
pſchitomni a ſedźa, ale to tak, kaž bychu na ſtólcowej ſtronje wiſali.

Hdyž Sultan zjawnje ſo pokaza, njepoſtrowi wón nikoho a nichtón njeſmě
joho poſtrowicź. Kóždy na pucźu zaſtanje a woſtanje k zemi ſkłacženy
ſtejo.

Abdul=Aziz, tak nětcžiſchi Sultan rěka, njemóže žanu druhu rycž, hacž
turkowſku. Rjenje piſacź wón móže a to we joho krajach hižon za wulku
wucženoſcź płacźi.

Sultanowy hród ſo do dweju dźělow dźěli: harem (žonjenc), hdźež joho
žony[8]⁾ bydla, a ſalamlik, hdźež mužſke ſłužowniſtwo bydli a hoſcźo
pſchikhadźeja.

Swój žonjenc (harem) Sultan zwjetſcha dopołdnja ſrjedź 9. a 10. hodź.
wopuſchcźi a wrócźi ſo tam wjecžor po 9. hodźinach.

Swojim komornikam, kotſiž maja rano ſłužbu pola njoho, pokazuje ſo we
jara jenorej draſcźe: běłu cžapku na hłowje, z boſy nohomaj we mjehkich
toflach, dołhu a ſlěbornu róžicžkatu piſanu ſuknju woblecženy, ſpody
kotrejež je we ſpódnich kholowach.

Joho ſnědanjo je bohate, dokelž Sultanej derje ſłodźi. Wón pſchecy ſam
za ſo jě; tola ſteja komornikojo nazdala, kotſiž dyrbja jomu blady a
kleſki z měſta powjedacź.

We ſwojej młodoſcźi běſche Abdul=Aziz njebojazny jězdnik a lubowaſche
hońtwu a ryby łowjenjo. Nětko pak je ſo wſchěch tutych wěcow woſtajił.
Na konja ſo jenicžcy hiſchcźe ſynje, hdyž chce ſo do moſcheje na
modlenjo podacź. Za to da ſylnikow, borany, honacže mjez ſobu wojowacź.
Pſchi honacžich wojowanjach da wón najſylniſchomu ſwoje mjeno. Druhe
dóſtanu mjeno toho abó tamnoho wěrcha. We tutych bitwach dyrbi ſultanowy
honacž dobycź a doſtawa za to cžeſtne wuznamjenjenjo.

Abdul=Aziz lubuje wobrazy, woſebje bitwy. Najbóle ſo jomu tajke
ſpodobaja, hdźež Turkojo Rakuſkich zbija. Ale morwoho Turki tam njeſmě
widźecź bycź, za to pak cźim wjacy Rakuſchanow.

We prjedawſchich lětach běſche Abdul=Azizowe wjeſelo, ſo ze ſwojimi
komornikami bicź a mjetacź. Wě ſo, zo dyrbjeſche Sultan nic jeno
dobywacź, ale tež ſam ſtorki a praſki wudźělecź. Cźim bóle ſo
pſchecźiwnik mjetacź a ſtorkacź daſche, cźim wyſche ſtejeſche we
Sultanowej hnadźe a bu k najwyſchſchim zaſtojnſtwam pozběhnjeny.

Kóždy kraj ma ſwoje waſchnjo a Sultan chce tež ſwoje tryſki měcź.

Dwanacźe lět pozdźiſcho.

We lěcźe 1863 wopyta Jurij, kral hanoverſki, ze ſwojej ſwójbu klóſchtyr
„wěcžneje modlitwy”[9]⁾ we Osnabrücku. Biſkop Pawoł powita kralowſku
ſwójbu a pſchedſtaji knježny, prajicy: „Kralowſka majeſtoſcź! Kaž maja
kralojo zemje pſched ſwojimi hrodami wodnjo a w nocy ſtraž, wubranu z
najſylniſchich młodźencow kraja: tak ma tež kral kralow kajku ſtraž
wodnjo a w nocy. Słabe knježny, kotrež ſu ſo ſwěta wotrjekłe, modla ſo
tudy pſched božim wołtarjom wodnjo a w nocy za wſchitkich ludźi, woſebje
tež za waſchu kralowſku majeſtoſcź a za cyły kralowſki dom. K ſylzam
hnutej pſchimnyſchtaj kral a kralowna wjerſchnicu klóſchtra za ruku,
dźakowaſchtaj ſo a wuproſyſchtaj ſebi tež za dalſche modlitwu knježnow.
Kralowna porucži woſebje tež woſebje ſwoje dźěcźi do jich pacźerjow.

Dwanacźe lět pozdźiſcho we ſeptembru 1875 klepa ſo knježeŕſki zaſtojnik
do durjow tohoſamoho klóſchtra a pſchepoda wjerſchnicy piſmo, zo dyrbja
knježny hacž do 20. oktobra toho lěta klóſchtyr wopuſchcźicź a zo ma
policajſtwo porucžnoſcź, za ſwěrnym dopjelnjenjom tuteje pſchikaznje
hladacź. — Tak ſo cžaſy pſcheměnjeja.

K cžomu ſo ſłužbak tež hodźi.

Pſched něſchto lětami wumrje w Kölnje (pſchi Rheinje) cžeſcźomny
měſchcźan, kotryž mějeſche we ſwojej poſlednjej khoroſcźi wjele
boloſcźow pſchenjeſcź. Woſlepjeny duchowny Huklenbroik joho na khorym
łožu wopytowaſche a prócowaſche ſo, zo by joho k ſcźerpnoſcźi
pſchiwjedł. Tydźeń do ſmjercźe wopuſchcźi khoroho ſcźerpnoſcź cyle a
měſchnik mějeſche ſwoju nuzu, zo by joho we joho boloſcźach změrował.
Mjez druhimi wěcami radźeſche jomu, zo by, hdyž joho boloſcźe pſchimaja,
ſebi zaſy a zaſy prajił: „Miſchtrje budź jeno hiſchcźe khwilu ſcźerpny.
Skoro budźe wſchitko zapłacźene.” Tele ſłowa ſo khoromu ſpodobachu a wón
ſlubi, zo chce ſebi to do pomjatka wzacź.

Za někotre dny pſchiṅdźe měſchnik zaſy k khoromu. Lědym běſche ſo ſynył,
zaſłyſcha, kak blizko njoho muž pomału prajeſche: „Miſchtrje budź jeno
hiſchcźe khwilku ſcźerpny. Skoro budźe wſchitko za#łacźene.” Po krótkej
khwili ſłyſcheſche tele ſłowa #aſy, a tak dale, tſecźi, ſchtwórty krócź.
Ze ſpodźi#anjom ſo měſchnik wopraſcha, ſchto ma to na ſebi. Khory
wotmłowi: „Tamne waſche ſłowo ſo mi jara podobaſche, ale we wulkich
boloſcźach pozabywach, ſebi # prajicź. Toho dla ſym ſebi ſłužbaka wzał a
da#am jomu na dźeń toleŕ, zo by mi kóžde pjecź mi#utow tamne ſłowa
prajił. Pſchez to je mi wjele #óžo, moju boloſcź znjeſcź.”

Prózdna kolebka.

Muž, kiž rady pozdźe w nocy domaj khodźeſche, #ějeſche ſwoju lubu nuzu,
ſebi někajku wurycž wu#yſlicź, kotraž by joho pola žony zamłowiła.
Pſche#ž joho žona njeběſche najlěpſcha. Junu jomu zbo#wna myſlicžka
pſchipadźe. Hdyž běſche zaſy poz#e domoj pſchiſchoł, dźěſche jara
mjelcžo ſtupajo #tny pucź k kolebcy, kotraž w komorje ſtejeſche. #ocža
jara nutrnje kolebacź, zo by ſebi žona my#ła, zo je na dźěſcźowe
płakanjo ſtanył a ſo k #lebcy ſynył. Pjecź minutow njeběſche hiſchcźe
ko#ał, zawoła žona na njoho: „Lězcjeno do łoža, #ary łažako, a
njekolebaj prózdnu kolebku. Hanka je #la mje we łožu.”

Najwěſcźiſchi pucź.

Jara kedźbny a bojazny ſpiſowaŕ někajkoho cžaſo#a ſo jara hladaſche, zo
ſebi z njewěrnymi powje#emi njeby njeluboznoſcźow nacžinił. Junu
rěkaſche, # je miniſter B. K. wumrjeł, ale wěſtoſcź hiſchcźe #mějachu.
Naſch nowinaŕ to takle wozjewi: „Někotre nowiuy piſaja, zo je miniſter
B. K. wumrjeł, druhe zaſy praja, zo je hiſchcźe žiwy. Dóńž wěſte
powjeſcźe wo tym njezmějemy, radźimy naſchim cžitarjam, zo njebychu ani
to ani tamne wěrili.” ♣J. S.♠

Schtó je w domje knjez?

Mudry žortnik poẇſny cyły kruch półcža na měſchcźanſke wrota a napiſa,
zo móže ſebi półcž wzacź muž, kotryž ſebi wot žony nicžo porucžecź
njeda.

Ludźo tam nimo khodźachu, cžitachu piſmo a dźěchu dale. Pſchińdźe tež
wjeſnik, hrabny półcž a chcyſche woteńcź.

„Ty, cžakaj, hdźe chceſch z półcžom?” zawoła žortnik za nim. „Tón jeno
tomu ſłuſcha, kiž je w ſwojim domje z knjezom.”

„Runje toho dla ſym ſebi jón wzał”, wotmłowi wjeſnik.

„Dha ſebi jón do kapſy tykń. Je to zawidźerjow dla”, kazaſche žortnik.

„Bóh zwarnuj”, dźeſche wjeſnik. „Schto jeno by moja žona prajiła, hdyž
bych ſebi njedźelſku ſuknju z tucžnym zamazał.”

Žortnik prajeſche: „Jow z półcžom! Ty njejſy doma z knjezom.”

Hudancžko.

Wojeŕſki wyſchk mějeſche ſchtyriróžknu wěžu (tórm) pſchecźiwo
njepſchecźelej wobaracź. Wón ſwojich wojakow tak rozeſtaja, zo běſche
jich na kóždej ſtronje wěže dźewjecź widźecź. — Ale w nocy jomu ſchtyrjo
k njepſchecźelej cźeknychu; ale wyſchk zbytnych tak rozeſtaja, zo běſche
jich na kóždej ſtronje zaſy dźewjecź widźecź. — Rano ſkhorjechu
ſchtyrjo, ale wyſchk ſebi pomhacź wjedźeſche a rozeſtaja ſtrowych tak,
zo njepſchecźel na kóždej ſtronje dźewjecź wojakow widźeſche. —
Popołdnju ſo wojowanjo zapocža a wyſchkej buchu ſchtyrjo wojacy
zatſěleni, ale njepſchecźel ſo dźiwaſche, hdyž bórzy na to zaſy na
kóždej ſtronje dźewjecź wojakow widźeſche. — W nocy jomu njepſchecźel
dwej wojakow popadny, a tola bě rano zaſy na kóždej ſtronje dźewjecź
wojakow widźecź. Nětko ſo praſcha: 1) kak wjele wojakow mějeſche wyſchk
pſchi ſpocžatku? a 2) kak je jich najprjedy a po kóždym ſchkodowanju
wokoło wěže rozeſtajał?

Wulki nóž.

We wójnje pſchiṅdźe njewuſtaty wojak k burej na hoſpodu a cźiſny nahi
mjecž na blido, hdźeź běſche hižon wobjed pſchihotowany. Bur běžeſche ze
jſtwy, a pſchinjeſe hnójne widły a połoži je na blido prajicy: „Schtóž
chce z wulkim nožom jěſcź, trjeba tež wulke widlicžki.” — Wojak žane
hłupoſcźe wjacy njecžinjeſche. ♣J. S.♠

Kak prawje cžinicź?

Paduch bu ſadźeny, dokelž běſche ſo na kranjenjo nuts łamał. Bórzy wón z
jaſtwa cźekny, ale bu popadnjeny a dóſta pſchidawk k ſwojomu khoſtanju.
Hdyž bu jomu zaſudźenjo wozjewjene, wopraſcha ſo ſudnik, hacž ma ſchto k
tomu prajicź? Paduch rjekny: „Moji knježa, wam je cźežko prawje cžinicź.
Hdyž ſo nuts łamam, mje zaſudźicźe, a hdyž ſo won łamam, mje tež
zaſudźicźe.” ♣J. S.♠

Cželadnik a hoſpodaŕ.

Wotrocžk: „Dracžina to je a ženje žadyn měr. Lědom je ſo lěcźo minyło,
dźe dźěło zaſy wot zapocžatka a dyrbi młócžicź a wuſywacź; w zymje a
lěcźe robota!” Bur: „Mi ſo tež tak dźe. Lědym ſym pjenjezy za žito
dóſtał, dyrbju je zaſy na mzdu wudawacź. Drjewo a jěſcź tež darmo njeje.
W zymje a lěcźe płacźenjo.”

Schpatny wuběraŕ.

Schcźipakec Matij mějeſche jara wobožnu žonu, kotrejž ženje nicžo prawje
cžinicż njemóžeſche. Junu pſchinjeſe ſebi nowy zwěrch na kožuch domoj.
Žona ſwarjeſche a rjekny: „Ty ſebi tola pſchecy najhubjeńſche
wubjerjeſch!”

„Haj, prawje maſch, Khata!” wotmłowi Matij, „tak je ſo mi tež z tobu
zeſchło.” ♣J. S.♠

Kak daloko je naležnoſcź wotmyſleneje cyrkwje w Serbach?

Wo tym powjeda Katholſki Poſoł kóžde lěto, hdyž je ſo zhromadźizna
wubjerka dźeržała a zapiſuje wot lěta 1870 w kóždym cžiſle, ſchto je ſo
z nowa dariło. Poſlenje 24. cžiſło 1875 pokazuje 23,110 markow 71
pjenježkow. K tomu je w knižkach cžiſło 28,506 (Storcha=Tſcharnitzer
Kirchenbaufond, nur gegen Dekret zu erheben) hacž do 1. novembra t. l.
kóžde połlěta zapiſaneje danje hižo 3,589 m., 29 p.; duž mamy z cyła
26,700. To je nahladna ſumma a nadźijamy ſo, zo budźe dale pſchibjeracź.
Pſchetož ſobuſtawy wubjerka pſchi pſchiležnoſcźi, woſebje tež pſchi
teſtamentach na naſche wotmyſlenjo kedźbnoſcź druhich wobrocźeja. A k
tomu je najwažniſche, zo chcedźa Cžornecženjo a runje tak tež
Bacźońcženjo trěbne polo za cyrkej darmo woſtupicź.

Na wſchěch Swjatych je deputacija wubjerka po porucžnoſcźi poſlenjeje
zhromadźizny hnadnomu knjezej tachantej k. Francej Bernertej zbožo
pſchała a jomu wobſchěrnu rozprawu wo dotalnym ſkutkowanju wubjerka, nad
kotrohož pokładnicu ma tachantſke konſiſtorium po ſtatutach zakońſki
dohlad, napiſanu pſchepodała. Tež je deputacija bjez druhim proſyła, zo
by hnadny knjez znajmjeńſcha pſchichodne lěcźo wuſudźicź chcył, hdźe
dyrbjała ſo nowa cyrkej twaricź po naſchim ſtatucźe, hdźež ſteji, zo ſo
tajke poſtajenjo ordinariuſej (t. r. tachantej) zawoſtaja we
dorozymjenju z tymi, kotſiž ſu pſchi dźělenju khróſcźanſkeje woſady (kaž
je ſo to pſchi wotdźělenju wotrowſkeje woſady pſched 100 lětami ſtało)
wobdźěleni. Hnadny knjez chce tohodla w nalěcźu z pomocu wěcy wuſtojnych
a njeſtroniſkich muźow te wažne praſchenjo na měſcźe ſamym pſchepytacź a
wuſudźicź. Na dotalnych zhromadźiznach wubjerka ſu za Bacźoń eventualnje
hłoſowali: Bacźoń, Haſlow, Wutołcźicy, Nowy Łuſcž, Banecy, Łahow,
Stróžiſchcźo a trochu zdaleny Zarěcž; za Cžornecy pak: Cžornecy, Liboń,
Cžěſchkecy a Pozdecy; jenož Sulſchecy hłoſuja za prěnje kaž za druhe.

My tudy pſchi pulcźe nochcemy rozſudźecź a njewuſtupujemy za jenu abo
druhu wjes, hdźež by pſchihotowana cyrkej najwužitniſcho a najlěpje
ſtała. Jenož woſpjetujemy, ſchtož ſu nam druzy prajili (hacžrunje tež
woboje ſami znajemy) za Cžornecy abo za Bacźoń. Za Bacźoń rycži: 1. je
wjetſcha wjes, 2. leži pſchi lěpſchim pucźu, 3. tam bychu z dale dele a
bóle k ranju ležacych wſow bliže měli, hdźež ſu huſcźiſcho mjeńſche
wobſedźeṅſtwa na kup abo na pſchedań. Za Cžornecy rycži: 1. maja ſchulu,
2. leža w ſrjedźinje dotalneho ſchulſkoho wokrjeſa, 3. maja z tymi, kiž
za nje hłoſuja, wjacy burſkich kubłow a dawkowych jenoſcźow. Schtóž
lěpje wě, njech do Poſoła napiſche! ♣M. H.♠

Kak dołho domjacy ſkót noſy.

Zapocžatk. Cžas wuńdźe. Pſchiſpomnjenja.

konje:

48 tydź. 4d.

abó

340 dnów

(330—349). kruwy:

40 tydź 5d.

abó

285 dnów

(240—321). wowcy, kozy:

22 tydź.

abó

154 dnów

(146—158). ſwinje:

17 tydź. 1d.

abó

120 dnów

(109—133).

1. januara 6. decbr. 12. oktbr. 3. junij 30. hapr.

6. — 11. — 17. — 8. — 5. meje

11. — 16. — 22. — 13. — 10. —

16. — 21. — 27. — 18. — 15. —

21. — 26. — 1. nov. 23. — 20. —

26. — 31. — 6. — 28. — 25. —

31. — 5. jan. 11. — 3. julij 30. —

5. februara 10. jan. 16. nov. 8. julij 4. junij

10. — 15. — 21. — 13. — 9. —

15. — 20. — 26. — 18. — 14. —

20. — 25. — 1. dec. 23. — 19. —

25. — 30. — 6. — 28. — 24. —

2. měrca 4. febr. 11. decbr. 2. aug. 29. junij

7. — 9. — 16. — 7. — 4. julij

12. — 14. — 21. — 12. — 9. —

17. — 19. — 26. — 17. — 14. —

22. — 24. — 31. — 22. — 19. —

27. — 1. měrc 5. jan. 27. — 24. —

1. hapryla 6. měrc 10. jan. 1. ſept. 29. julij

6. — 11. — 15. — 6. — 3. aug.

11. — 16. — 20. — 11. — 8. —

16. — 21. — 25. — 16. — 13. —

21. — 26. — 30. — 21. — 18. —

26. — 31. — 4. febr. 26. — 23. —

1. meje 5. hapr. 9. febr. 1. okt. 28. aug.

6. — 10. — 14. — 6. — 2. ſept.

11. — 15. — 19. — 11. — 7. —

16. — 20. — 24. — 16. — 12. —

21. — 25. — 1. měrc 21. — 17. —

26. — 30. — 6. — 26. — 22. —

31. — 5. meje 11. — 31. — 27. —

5. junija 10. meje 16. měrc 5. nov. 2. oktbr.

10. — 15. — 21. — 10. — 7. —

15. — 20. — 26. — 15. — 12. —

20. — 25. — 31. — 20. — 17. —

25. — 30. — 5. hapr. 25. — 22. —

30. — 4. junij 10. — 30. — 27. —

5. julija 9. junij 15. hapr. 5. decbr. 1. nov.

10. — 14. — 20. — 10. — 6. —

15. — 19. — 25. — 15. — 11. —

20. — 24. — 30. — 20. — 16. —

25. — 29. — 5. meje 25. — 21. —

30. — 4. julij 10. — 30. — 26. —

4. auguſta 9. julij 15. meje 4. jan. 1. decbr.

9. — 14. — 20. — 9. — 6. —

14. — 19. — 25. — 14. — 11.

19. — 24. — 30. — 19. — 16. —

24. — 29. — 4. junij 24. — 21. —

29. — 3. aug. 9. — 29. — 26. —

3. ſeptbr. 8. aug. 14. junij 3. febr. 31. dec.

8. — 13. — 19. — 8. — 5. jan.

13. — 18. — 24. — 13. — 10. —

18. — 23. — 29. — 18. — 15. —

23. — 28. — 4. julij 23. — 20. —

28. — 2. ſept. 9. — 28. — 25. —

3. oktobra 7. ſept. 14. julij 5. měrc 30. jan.

8. — 12. — 19. — 10. — 4. febr.

13. — 17. — 24. — 15. — 9. —

18. — 22. — 29. — 20. — 14. —

23. — 27. — 3. aug. 25. — 19. —

28. — 2. oktbr. 8. — 30. — 24. —

2. novbr. 7. oktbr. 13. aug. 4. hapr. 1. měrc

7. — 12. — 18. — 9. — 6. —

12. — 17. — 23. — 14. — 11. —

17. — 22. — 28. — 19. — 16. —

22. — 27. — 2. ſept. 24. — 21. —

27. — 1. nov. 7. — 29. — 26. —

2. decbr. 6. nov. 12. ſept. 4. meje 31. měrc

7. — 11. — 17. — 9. — 5. hapr.

12. — 16. — 22. — 14. — 10. —

17. — 21. — 27. — 19. — 15. —

22. — 26. — 2. oktbr. 24. — 20. —

27. — 1. decbr. 7. — 29. — 25. —

31. — 5. — 11. — 2. junij 29. —

Danjowka, abó wulicžbowanjo lětneje a měſacžneje danje.

Kapital.

Mark. 3 Procent.

lětnje

M. np. měſ.

M. np. 3 1/3 Procent.

lětnje

M. np. měſ.

M. np. 3 1/2 Procent.

lětnje

M. np. měſ.

M. np. 4 Procent.

lětnje

M. np. měſ.

M. np. 4 1/2 Procent.

lětnje

M. np. měſ.

M. np. 5 Procent.

lětnje

M. np. měſ.

M. np. 5 1/2 Procent.

lětnje

M. np. měſ.

M. np. Kapital.

Mark.

1 3 1/4 3 1/3 5/18 3 1/2 7/24 4 1/3 4 1/2 3/8 5 5/12 5 1/2 11/24 1

2 6 1/2 6 2/3 5/12 7 7/12 8 2/3 9 ¾ 10 5/6 11 11/12 2

3 9 ¾ 10 5/8 10 1/2 7/8 12 1 13 1/2 1 3/8 15 1 1/4 16 1/2 1 3/8 3

4 12 1 13 1/3 1 1/9 14 1 1/6 16 1 1/3 18 1 1/2 20 1 2/3 22 1 5/6 4

5 15 1 1/4 16 2/3 1 7/18 17 1/2 1 11/24 20 1 2/3 22 1/2 1 7/8 25 2 1/12
27 1/2 2 7/14 5

6 18 1 1/2 20 1 2/3 21 1 ¾ 24 2 27 2 1/4 30 2 1/2 33 2 ¾ 6

7 21 1 ¾ 23 1/3 1 17/18 24 1/2 2 11/24 28 2 1/3 31 1/2 2 5/8 35 2 11/11
38 1/2 3 5/24 7

8 24 2 26 2/3 2 1/3 28 2 1/3 32 2 2/3 36 3 40 3 1/3 44 3 2/3 8

9 27 2 1/4 30 2 1/2 31 1/2 2 5/8 36 3 40 1/2 3 3/8 45 3 ¾ 49 1/2 4 1/8 9

10 30 2 1/2 33 1/3 2 7/9 35 2 11/12 40 3 1/3 45 3 ¾ 50 4 1/5 55 4 7/12
10

11 33 2 ¾ 36 2/3 3 1/18 38 1/2 3 3/24 44 3 2/3 49 1/2 4 1/8 55 4 7/12 60
1/2 5 1/24 11

12 36 3 40 3 1/3 42 3 1/2 48 4 54 4 1/2 60 5 66 5 1/2 12

13 39 3 1/4 43 1/3 3 11/18 45 1/2 3 19/24 52 4 1/3 58 1/2 4 7/8 65 5
5/12 71 1/2 5 23/24 13

14 42 3 1/2 46 2/3 3 8/9 49 4 1/12 56 4 2/3 63 5 1/4 70 5 5/6 77 6 5/12
14

15 45 3 ¾ 50 4 1/6 52 1/2 4 3/8 60 5 67 1/2 5 5/8 75 6 1/4 82 1/2 6 7/8
15

16 48 4 53 1/3 4 4/9 56 4 2/3 64 5 1/3 72 6 80 6 2/3 88 7 1/3 16

17 51 4 1/4 56 2/3 4 13/18 59 1/2 4 23/24 68 5 2/3 76 1/2 6 3/8 85 7
1/12 93 1/2 7 19/24 17

18 54 4 1/2 60 5 63 5 1/4 72 6 80 6 ¾ 90 7 1/2 99 8 1/4 18

19 57 4 ¾ 63 1/3 5 5/18 66 1/2 5 13/24 76 6 1/3 85 1/2 7 1/8 95 7 11/12
1 4 1/2 8 17/24 19

20 60 5 66 2/3 5 5/12 70 5 5/6 80 6 2/3 90 7 1/2 1 8 1/3 1 10 9 1/6 20

21 63 5 1/4 70 5 5/6 73 1/2 6 1/9 84 7 94 1/2 7 7/8 1 5 8¾ 1 15 1/2 9
5/8 21

22 66 5 1/2 73 1/3 6 1/9 77 6 5/12 88 7 1/3 99 8 1/4 1 10 9 1/6 1 21 10
1/12 22

23 69 5 ¾ 76 2/3 6 7/18 80 1/2 6 17/24 92 7 2/3 1 3 1/2 8 5/8 1 15 9
7/12 1 26 1/2 10 13/24 23

24 72 6 80 6 2/3 84 7 96 8 1 8 9 1 20 10 1 32 11 24

25 75 6 1/4 83 1/3 6 17/18 87 1/2 7 7/24 1 8 1/2 1 12 1/2 9 3/8 1 25 10
5/12 1 37 1/2 11 11/24 25

26 78 6 1/2 86 2/3 7 1/3 91 7 7/12 1 4 8 2/3 1 17 9 ¾ 1 30 10 5/6 1 43
11 11/12 26

27 81 6 ¾ 90 7 1/2 94 1/2 7 7/8 1 8 9 1 21 1/2 10 1/8 1 35 11 1/4 1 48
12 3/8 27

28 84 7 93 1/3 7 7/9 98 8 1/6 1 12 9 1/3 1 26 10 1/2 1 40 11 2/3 1 54 12
5/6 28

29 87 7 1/4 96 2/3 8 1/18 1 1 1/2 8 11/12 1 16 9 2/3 1 30 1/2 10 7/8 1
45 12 1/12 1 59 13 7/24 29

30 90 7 1/2 1 8 1/8 1 5 8 ¾ 1 20 10 1 35 11 1/4 1 50 12 1/2 1 65 13 1/4
30

40 1 20 10 1 33 1/3 11 1/9 1 40 11 2/3 1 60 13 1/3 1 80 15 2 16 2/3 2 20
18 1/3 40

50 1 50 12 1/2 1 66 2/3 13 8/9 1 75 14 7/12 2 16 2/3 2 25 18 ¾ 2 50 20
5/6 2 75 22 11/12 50

60 1 80 15 2 16 2/3 2 10 17 1/2 2 40 20 2 70 22 1/2 3 25 3 30 27 1/2 60

70 2 10 17 1/2 2 33 1/3 19 4/9 2 45 20 5/12 2 80 23 1/3 3 15 26 1/4 3 50
29 1/6 3 85 32 1/12 70

80 2 40 20 2 66 2/3 22 2/9 2 80 23 1/3 3 20 26 2/3 3 60 30 4 33 1/3 4 40
36 2/3 80

90 2 70 22 1/2 3 25 3 15 26 1/4 3 60 30 4 5 33 ¾ 4 50 37 1/2 4 95 41 1/4
90

100 3 25 3 33 1/3 27 7/9 3 50 29 1/6 4 33 1/3 4 50 37 1/2 5 41 2/3 5 50
45 5/6 100

200 6 50 6 66 2/3 55 5/9 7 58 1/3 8 66 2/3 9 75 10 83 1/3 11 91 2/3 200

300 9 75 10 83 1/3 10 50 87 1/2 12 1 13 50 1 12 1/2 15 1 25 16 50 1 37
1/2 300

400 12 1 13 33 1/3 1 11 1/9 14 1 16 2/3 16 1 33 1/3 18 1 50 20 1 66 2/3
22 1 83 1/3 400

500 15 1 25 16 66 2/3 1 38 8/9 17 50 1 45 5/6 20 1 66 2/3 22 50 1 87 1/2
25 2 8 1/3 27 50 2 29 1/6 500

600 18 1 50 20 1 66 2/3 21 1 75 24 2 27 2 25 30 2 50 33 2 75 600

700 21 1 75 23 33 1/3 1 94 5/9 24 50 2 4 1/6 28 2 33 1/3 31 50 2 62 1/2
35 2 91 2/3 38 50 3 20 5/6 700

800 24 2 26 66 2/3 2 22 2/9 28 2 33 1/3 32 2 66 2/3 36 3 40 3 33 1/3 44
3 66 2/3 800

900 27 2 25 30 2 50 31 50 2 62 1/2 36 3 40 50 3 37 1/2 45 3 75 49 50 4
12 1/2 900

1000 30 2 50 33 33 1/3 2 5 7/9 35 2 91 2/3 40 3 33 1/3 45 3 75 50 4 16
2/4 55 4 58 1/3 1000

2000 60 2 66 66 2/3 5 77 5/9 70 5 83 1/3 80 6 66 2/3 90 7 50 100 8 33
1/3 110 9 16 2/3 2000

Serbſke knihi a pisma.

W nowſchim cžaſu je ſo wjacy knihow a piſmow za katholſkich Serbow
piſało a cžiſchcżało, dyžli hdy prjedy. Serb ma nětko pſchiležnoſcż,
wjele wěcow we ſwojej macżeṙſkej rycži namakacź, kotreż ſu k ſpokojenjn
ſwojich duchownych a cžaſnych potrjebnoſcżow ſpomožne. W ſcżěhowacym
zapiſku namakaſch rjanu zběrku, z kotrejež móže ſebi kóždy po ſpodobanju
wuběracż.

♣a)♠ Doſpołne pacźeŕſke knihi.

1) Dobre ſéṁo

na pwódnu rolu. Powutżacže a modleṙſke knihe za katholſkich Serbow.
Jakub Kucżank. 1852. — 320 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 2 mark 25 np. —
1 mk. 50 np. — 1 mk.

2) Hwězda.

Modlitna knižka za katholſkich kſcheſcźanow. — Handrij Dncžman. 1872. —
184 ſtronow. ♣XVI.♠ — Płacżizna 1 mk. 80 np. — 60 np.

3) ♣Duchowna Róžownja♠

♣swjateje Marije macerje božeje a přecy čisteje knježny. Handrij
Dučman.♠ 1872. — 518 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna: W rjanej wjazbje 6
mk. — W ſrěnej wjazbje 4 mk. 25 np. — Zeſchita 3 mk 50 np.

♣b)♠ Knihi za kſcheſcżanſke rozwucženjo a pobožnoſcź.

1) Jězus, naſch wucźek, ſchkit a tróſcht w ſmjercźi. Prědowanjo wot
Pětra Ducžmana (1778). — Wndał Handrij Ducžman. 1867. — 24 ſtronow.
♣VIII.♠ — Płacźizna 15 np.

2) Jutrowna ſwěca.

Rozpomnjena wot Handrija Ducžmana. 1868. — 15 ſtronow. ♣VIII.♠ —
Płacżizna 10 np.

3) Róžowc

najzbóžniſcheje knježny z rozpominanjemi a modlitwami. Handrij Ducžman.
1869. — 40 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 25 np.

4) Swjaty Wótcženaſch,

wukładowany w prědowanju ſwjatoho Pětra Złotoſłownoho. Pſchełožił
Handrij Ducžman. 1870. — 8 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 3 np.

5) Pobožnoſcź na ſẇatėm Skhodźe.

Z pſchidacżom dweju Litanijow wudał Michał Hórnik. 1870. — 32 ſtronow.
♣VIII.♠ — Płacźizna 20 np.

6) ♣Psalmy.♠

♣Přełožił Jan Laras. Z přidaćom łaćanskich nyšpornych psalmow wudał
Michał Hórnik.♠ 1872. — 176 ſtronow. — Płacżizna 1 mk. 50 np.

7) ♣Novena♠

♣t. j. dźewjeć dnów pobožnosć k česći zbóžnoho naroda Jězusa Khrystusa.
Spisał Michał Wałda. — Wudał Handrij Dučman.♠ 1872. — 10 ſtronow.
♣VIII.♠ Płacźizna 12 np.

8) Wěnc knježnow,

abo wobrjady a modlitwy pſchi nutswjedźenju, draſcźenju a ſtajenju
knježnow ciſterciſkoho rjada. Handrij Ducžman. 1872. — 22 ſtronow.
♣VIII.♠ — Płacźizna 20 np.

9) Cžeſcźowanjo najſwjecźiſcheje wutroby Jězuſoweje a najſwjecźiſchoho
ſakramenta wołtarja. Handrij Ducžman. 1872. — 14 ſtronow. ♣VIII.♠ —
Płacźizna 15 np.

10) Krótke rozwucženjo wo někotrych bratſtwach ſwjotoho ſkapulira.

♣P.♠ Arnold Werner, duchowny ciſterciſkoho rjadu w Oſſegu. 1873. — 35
ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 15 np. — Wunoſchk tuteje knižki je hako
Pětrowy pſenježk za ſwjatoho Wótca poſtajeny.

11) Smjertnicžka.

Zběrka modlitwow (a boža mſcha) za wotemrjetych kſcheſcżanow. Handrij
Ducžman. 1873. — 120 ſtronow. ♣XVI♠ — Cžiſty wunoſchk tuteje knižki je
za cyrkej w Cžornecach abo Bacźenju. — Płacżizna 1 mk. — Zeſchita 80 np.

12) Jěznſowe ſwjate rany

ſu kłoki, kotrež ſo pſchez najtwjerdſche wutroby pſchedobywaja a
najzymniſche duſche zahorjeja. — 1873. — 16 ſtronow. ♣XVI.♠ Ze
ſwjecźatkom. — Płacźizna 10 np.

13) Katholſki katechismus.

z krótkimi ſtawiznami nabožniſtwa. Po Deharbe’owym pſchełožił Jnrij
Łuſcžanſki. 1874. — 232 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 77 np.

14) Knižka

za pobožne cžeſcżowanjo ſydom boloſcźow ſwjateje Marije, macżerje
Božeje. Woſebje ſpiſana za hnadowne měſto Nowa Krupka. 1874. — 39
ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 15 np.

15) Pobožnoſcż kſchižowoho pucźa.

Porodźeny wudawk z nowym pſchidawkow. Michał Hórnik. 1874. — 32 ſtronow.
♣VIII.♠ — Płacżizna 20 np.

16) Rozwucženjo a modlitwy

za jubilejſki cžas. Spiſał J. Łuſcžanſki. 1875. — 36 ſtronow. ♣VIII.♠ —
Płacźizna 20 np.

♣c)♠ Stawizniſke knihi.

1) Žiwjenja Swjatych.

Po rjedźe cyrkwinſkich ſtawiznow ſpiſał Handrij Dncžman. 1864—1872. —
Dotal 12 zeſchiwkow (864 ſtronow). ♣VIII.♠ — Płacźizna 6 mk. — Jenotliwe
zeſchiwki po 50 np.

2) Hnadowny wopyt

ſwjateje Marije w Philippsdorſje. Spiſał Jakub Kral. — Pſchidawk
„Powitanja a cžeſcżenja najzbóžniſcheje knježny Marije” ſpiſał Handrij
Ducžman. 1868. — 64 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 25 np.

3) Snrowſtwa

napſchecźo wjeṙchowſtwu bamżow Piusa ♣VI.♠ a Piusa ♣VII.♠ — Wopiſał
Handrij Ducžman. 1870. — 28 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 10 np.

4) Khoſtani pſcheſcźěhorjo bamžow.

Wopomnjeni wot Handrija Ducžmana. 1870. — 22 ſtronow. ♣VIII.♠ —
Płacźizna 10 np.

5) Biblijſke ſtawizny

ſtaroho a nowoho zakonja. Za katholſke wucžeŕnje wobdżěłał Michał
Hórnik. 1870. — 188 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 65 np.

6) Porjedźene hwězdarſtwo, Mikławſch Kopernik.

K 400lětnomu narodnomu dnju M. Kopernika wopiſał Michał Hornik. 1873. —
16 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 10 np.

7) Krótſe ſtawizny nabožniſtwa.

Po J. Deharbe’owych pſchełožił M. Hórnik. Druhi wudawk. 1874. — 30
ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 25 np.

♣d)♠ Powjedancžka.

1) Sněhowka.

abo ſtawizna tſjoch kſchcźeṅcow. Pſchełožił Handrij Ducžman. 1863. — 72
ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 20 np.

2) Drjewjany kſchiž.

Powjedancžko za młodych a ſtarych. Pſchełožił Handrij Ducžman. 1868. —
24 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 10 np.

3) Muſchka ſwatojanſka.

Powjedancžko za młodych a ſtarich. Pſchełožił Handrij Ducžman. 1869. — 8
ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 5 np.

4) Krajan.

Katholſka protyka za Hornju Łužicu na lěto 1876. — Spiſał Handrij
Ducžman. 1875. — 40 ſtronow. ♣IV.♠ — Płacżizna 25 np. — Tež ſu ſtarſche
lětniki tuteje protyki doſtacż po 10 np.

5) Dwójnikaj.

Powjedancžko z wjeſnoho žiwjenja. Spiſał Handrij Ducžman. 1872. — 31
ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 15 np.

6) Othilia,

abo ſlepa holcžka. Powjedancžko ze ſtarych cžaſow. Powjedał Handrij
Ducžman. 1873. — 44 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 15 np.

7) Pſchi macźeŕnym rowje.

Žiwjeńſki wobraz z njedawnych cžaſow. Spiſał Handrij Ducžman. 1874. — 31
ſtr. ♣VIII.♠ — Płacżizna 15 np.

8) Marija wumožena khora.

Wobrazk z miſionſtwa. Zeſerbſchcźił Handrij Ducžman. 1874. — 25 ſtr.
♣VIII.♠ — Płacźizna 12 np.

♣e)♠ Wſchelkizny.

1) ♣Pismowstwo♠

♣katholskich Serbow (prénja zběrka). Zestajal Handrij Dučman.♠ 1869. —
104 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 1 mk. 50 np.

2) ♣Pismowstwo♠

♣katholskich Serbow (druha zběrka). Zestajał Handrij Dučman.♠ 1874. — 52
ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 1 mk.

3) ♣Serbske rukopisne dróbnostki.♠

♣Zezběrał Handrij Dučman.♠ 1869. — 26 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 50
np.

4) Pomocna knižka

k wulicżenju nowych a ſtarych měrow a wahow. — Serbſki a němſki ſpiſał
Handrij Ducžman. 1871. — 72 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 30 np.

5) Spěwy

za ſerbſke ſchule. Wudawk za katholſke ſchule. Z nakładom ♣„Maćicy
serbskeje.”♠ 1873. — 48 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 20 np.

6) Katholſki Poſoł.

Ludowy ežaſopis. Dwójcy w méſacu. Redaktor Jurij Łuſcźanſki. 1874. —
Płacżizna za ſobuſtawy 1 mk. 50 np. (Za to tež zeſchiwk „Žiwjenja
Swjatych”.) Na póſcźe 1 mk. 70 np.

7) Prěnja cžitanka

za ſerbſke katholſke wucžeṙnje w Hornjej Łužicy. Druhi rozmnoženy
wudawk. M. Hórnik. 1874. — 144 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 55 np.

Tudy pomjenowane knihi móžeja ſo pola ſpiſowarjow abo nakładnikow
tychſamych a tež w Budyſchinje, Khróſcźicach, Kulowje, Radworju,
Ralbicach, Róžeṅcże a Wotrowje na znatym měſcźe doſtacż abo wobſtaraja
ſo w najkrótſchim cžaſu.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

[1] ⁾ Pſchirunaj „Kath. Poſoł“ 1875, ſtr. 144.

[2] ⁾ t. j: ſwjatu Mariju hako macżeŕ Syna božoho, Jězuſa Khryſtuſa,
cžeſcźowace Serbowſtwo.

[3] ⁾ moderne Gebeine by ſerbſki rěkało: „koſcźe po nowym waſchnju;“
modernde Gebeine: „tłajace koſcźe.

[4] ^(*)) Cyłu knižku ſměſchnych a hłupych napiſmow by ſpiſacź móhł,
ſchtóž by rowne napiſma cžródki kerchowow pſchehladał.

[5] ^(**)) Serbam Serbſtwo wſchudźom zamjezuja a z rukow drěja. We
wucžernjach je hižom do kuta zahnate, bórzy je tam z woknom wucźěrja. We
cyrkwjach (katholſkich) hiſchcźe ſamoſtatnje knježi, ale tež tudy ſo
wſchelake wobmjezowanjä hotuja. Cyrkej je tež wucźek za narodnoſcź.
Wona, ze ſwojej cyrkwinſkej (łacźonſkej) rycži po cyłym ſwěcźe
pſchezjedna, woſtaji kóždomu ludej joho rycž a jazyk, dopomnjejo na
ſłowa ſwjatoho piſma: „wſchitkón jazyk budźe Boha wuznawacż (Rom. 14,
11.). Kerchowy a rowne napiſy ſu měſta, hdźež Serbej njewobaraja Serb
bycź. Dżeržmy, ſchtož mamy, kaž dołho ſo dźeržecź hodźi. ♣D.♠

[6] ⁾ Tutón naſtawk je z pjera ſerbſkoho bura.

[7] ⁾ Wſchudźom ſłyſchana ſkóržba, zo ſo mało butry nadźěła, ma ſwoju
winu nic ſamo wo njepłódnoſcźi abó njedoſtatkn zeleneje picy, ale
woſebje w tym, zo ſkoro nichtó wjacy krajnu kruwu nima, ale cuzy, za
naſchu krajinu ſo njehodźacy ſkót.

[8] ⁾ Turkojo ſmědźa ſebi telko žonow dźeržecź, kaž ſo jim ſpodoba abó
kaž wjele móžeja jich zežiwicź.

[9] ⁾ Knježniſke klóſchtry tutoho mjena maja mjez druhimi winwatoſcźemi
tež nadawk, wodnjo a w nocy najſwjecźiſchi ſakrament z modlenjom
cžeſcźowacź. Stajnje mataj tam dwě knježnje pſched božim cźěłom ſwjatu
ſtraž.
