<pb/>

Katholſki Poſoł.

Ludowy cžaſopis,

wudawany wot towaŕſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

Redaktor: Jurij Łuſcźanſki.

Dźeſaty lětnik.

W Budyſchinje.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak.

1872.

<pb/>

Wopſchijecźo.

ſtr.

Budź khwaleny Jězus Khryſtus. Poſtrowjenjo. Wot redaktora 1

Cyrkwinſki rozhlad na ſpocžatku lěta. Wot r. 2

Naſch cżas. Wot r. 9

Wuhlady do bližſchoho pſchikhada. Wot ♣H. D.♠ 11

Woheń we měſcże Chicago. 17

Wěra. [Z póſtnoho paſtyrſkoho liſta arcbiſkopa P. Melchers we Kölnje.]
Wot ♣H. D.♠ 25. 33

Póſt. Wot r. 35

Bowoṅcžka. Wot r. 41

Bože horjeſtacżo. Wot r. 49. 57

Ṅowy zeſchiwk „Žiwjenja Swjatych“. Wot Г. 50

Franc Lemmer. Wot r. 51

Rom a ſwjaty wótc. Wot r. 59

Kak ſteji z nowej cyrkwju w Cžornecach abo Bacżonju. Wot Michała
Hórnika. 65

Pius ♣IX.♠ Wot r. 73

Něſchto z katholſkoho žiwjenja we Indiſkej. Wot ♣P. T.♠ 75

Schto je wěrnoſcż. Wot r. 81. 90

Zliwki a powodżenja. Wot r. 83

Karl Järſch. Wot r. 85

Nuza a próſtwa. Wot r. 89

Serbſke piſmowſtwo. Wot Г 93

Srjedź njepſchecźelow. Wot Λ. 97

Cyrkej njezłožuje ſo po dnchu cžaſa. Wot r. 105

Schto praja Jeſuitojo k ſwojomu wupokazanju z Ně#ſkeje. Wot r. 107

Statiſtika katholikow we Sakſkej. Wot r. 108

Katholſka eyrkej we Jendźelſkej. Wot r. 113

Statiſka katholikow ſerbſkich woſadow. Wot r. 115

Swjaty Bernard. Wot r. 121

Tak lubuje měſchnik njepſchecźeli. Wot r. 123

Němſke katholſke towaŕſtwo we Mainzu. Wot r. 129

Franc Riedel. Wot M. Hórnika 133

Zhromadźizna katholikow we Wrotſławje. Wot r. 137

Cyrkwinſke ſwjatocžnoſcźe a jubilej we Kulowje. Wot duch. rady Fr.
Schneidera 139

Wobrjady a modlitwy pſchi nutswjedżenju, draſcźenju a ſtajenju kuježnow
ciſterſkoho rjada. Wot ♣H. D.♠ 145

Wopomnjenſke piſmo arcbiſkopow a biſkopow. Wot r. 153

Stolětne jubileum ſwjecżenja Wotrowſkeje cyrkwje. Wot ♣H.♠ 161

Połſtalětny měſchniſki jubilej k. kan. fararja Jakuba Barta. Wot ♣M. H.♠
163

Žiwjenjo jenoho miſſionſkoho biſkopa. Wot J. K. 164

Złoty kwas Jeju majeſtoſcżow krala Jana a kralowny Amalije. Wot r. 169

Advent a jutnje. Wot r. 177

Duchowna Róžownja. Wot ♣M. H.♠ 179

Schto maja katholikojo we naſchim cžaſu cžinicż? 185

Nowinki a powjeſcźe: Z naſcheje diöceſy. Stajne rnbriki.

Z dreżdźanſkeje diöceſy.

Z pruſkeje Łužicy.

Z wukraja.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Naležnoſcźe towaṙſtwa.

Dary za cyrkej we Cžornecach abo Bacźonju.

<pb/>

Pſchiſpomnjenjo.

Z hornimi naſtawkami ſu tak, kaž znamjeſchka pokazuja, ſcheſcżo knjezojo
redaktora podpjerali. Do rubriki „Z naſcheje diöceſy“ dopiſowachu: knjez
faraṙ Hórnik, k. faraŕ Herrmann, k. kapłan Ducžman, k. faraṙ Smoła, k.
kapłan Rola, k. kapłan Schołta, k. ſchtudenta Skala, k. wucžeṙ Kral, k.
Wawrik, k. kubleṙ M. Kokla, k. M. Schewcžik. Rubriku „Z dreždżanſkeje
diöceſy“ wobſtara redaktor ſam a „Z pruſkeje Łužicy“ dopiſowaſche k.
duchowny radżicżel Fr. Schneider. Do rubriki „Z wukraja“
pſchinoſchowachu k. faraṙ Hórnik, k. faraṙ Herrmann, k. kapłan Ducžmann,
k. kooperator ♣P.♠ Tadej a k. wucžer Kral. Cyrkwinſki powěſtnik
podawaſchtej pſchecźelnje k. faraṙ Hórnik z Budyſchinſkeje a k. kapłan
Ducžman z Radworſkeje woſady. Wſchěm tntym knjezam praju za wſchu procu
wutrobny dźak a proſchu naležnje tež we pſchichodnym lěcźe we bratrowſku
podpjeru.

Hłowna expedicija „Kath. Poſoła bě pola redaktora. Expediciju zwonka
Budyſchina wobſtarachu dobrocźiwje kk. duch. radžicźel Schneider za
Kulow, faraŕ Herrmann za Wotrow, kapłan Ducžman z Nadwoŕ, ♣P.♠ Innocenc
za Marijnu Hwězdu a Njebjelcžicy, ♣P.♠ Tadej za Nóžant, kapłan Rola za
Ralbicy a kapłan Schołta za Khróſcżicy. Wěſcźi budże tucźi
wyſokocźeſcźeni knježa tež we pſchichodnym lěcże naſchomu towaŕſtwej
luboſcź wopokazacż a Poſoł rozſchěrjecż a pſchinoſchki za njón
wobſtaracź. Z tutej nadźiju porucža ſo najpodwolniſcho

W Budyſchinje, 21. decembra 1872.

Jurij Łuſcźanſki, redaktor.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 1. 5. januara 1872. Lětnik 10.♠

Budź khwaleny Jězus Khryſtus.

Tak poſtrowi po katholſkim waſchnju Poſoł, ſwój dźeſaty lětnik
zapocžinajo, ſwojich cžitari a pſchecźeli. Dźewjecź lět je ſo tak wot
załoženja towaŕſtwa ſwj. Cyrilla a Methoda minyło; ſtajne pſchibjeranjo
ſobuſtawow ſwědcži za to, zo ſerbſki lud joho wažnoſcź a ſpomožnoſcź
pſchipóznaje a towaŕſtwo ſame ſmě ze ſpokojnoſcźu na ſkutkowanjo
minjenych dźewjecź lět hladacź.

„Katholſki Poſoł“ joho cžaſopis, pod wuſtojnym wjedźenju k. fararja
Hórnika wudawany, wukhadźeſche porjadnje a podawaſche powucžace
naſtawki, najwoſobniſche powjeſcźe z cyrkwinſkoho žiwjenja bližſchich a
dalſchich krajinow kaž tež z wótcneju diöceſow. Swojich dalſchich
zaſtojnſkich dźěłow dla złoži zaſłužbny knjez faraŕ redakciu a wubjerk
towaŕſtwa dowěri tuſamu podpiſamomu. We nadźiji na pſchecźelne
podpjeranjo dotalſchich a na dobycźo nowych ſobudźěłacźeri ſym tuſamu
pſchijał a powjedu ju na dotalſche waſchnjo we tymſamym duchu.
Wotpohladanjo Poſoła je a woſtanje ſerbſki katholſki lud rozwucžecź we
najwoſobniſchej wědomoſcźi, we wěrnoſcźach wěry, kiž ſu we naſchim cžaſu
tak wjele ſtracham wuſtajene; nabožne a cyrkwinſke zmyſlenjo we nim
zdźeržecź; pſched njewěru a jeje zrudnymi ſcźěhwkami jón zakitacź,
najwoſobniſche podawki z cyrkwinſkoho a politiſkoho žiwjenja
njeſtroniſcy a po wěrnoſcźi powjedacź. — Zo je tajki powucžacy cžaſopis
we naſchich dnach nuzna wěc, nichtó prěcž njemóže, dokelž hdźež ſo
wſchudźom we ſłowje a piſmje tak wjele za hanjenjo a wukorjenjenjo
kſcheſcźanſtwa ſkutkuje, dyrbi. ſo wſchudźom k najmjenſchomu něſchto k
joho zamłowjenju a zakitanju ſtacź. Z klětki nětko njehodźa ſo wſchelake
wěcy rozeſtajecź, we towaŕſchnym rozmłowjenju we katholſkich bjeſadach
njemóže ſo tež doſcź ſtacź, jenicžki a najlěpſchi pucź je k
wobſchěrniſchomu rozeſtajenju za cyrkwinſke žiwjenjo tak wažnych
podawkow naſchoho cžaſa, pucź cžaſopiſow. Tohodla budźe tež katholſki
Poſoł dale wukhadźecź, a proſy <pb n="2"/>jenož, zo by ſo pſchez ſwojich
dotalſchich pſchecźeli dale rozſchěrił. Jedyn njedyrbjał ſerbſku
katholſku ſwójbu natrjechicź, kiž Poſoł njecžita. Jene z pſchichodnych
cžiſłow pſchinjeſe, kak wjele ſo jich do kóždeje wſy ſcźele.

Katholſki Poſoł pak njecha a njebudźe ženi wotmłowjecź na hanjenja, kiž
ma we wſchelakich liberalnych nowinach wuſtacź; ſo pſchecźiwo tajkim
ludźom zamłowjecź by rěkało, ſo ſamoho wobſkoržowacź; my njechamy ſebi z
cyła jich ſpodobanjo abo ſpokojnoſcź dobycź; teſame by nam wěſte znamjo
było, z ſmy na wopacžnym pucźu. Tež tamne njelubozne, z dźěla zeſłhane
rozſudźenja někotrychpodawkow, kiž někajki cžlowjek tež k ſwojej hańbje
do ſaſkich a wukrajnych nowinow druhdy ſcźele, njejſu wotmłowjenja
hódne. My podawki njezamłowjamy, ale je tež prawje wobžarujemy, tola
podobne wěcy ſtanu ſo tež, a ſnadź hiſchcźe hórſche, druhdźe; za dobre
waſchnja naſchoho ludu pak ſwědcži to, zo tamny cžuſchleŕ pſchi
wſchitkej ſwojej prócy nicžo nowoho k hanjenju njenamaka, a tak nětko
hižom lěta dołho na tamne zapokucźene a tak wot kóždoho cžeſnoho
cžłowjeka zabyte wěcy ſpomina. Tajkomu cžłowjekej my njewotmłojamy, ale
jenož joho wot wutroby wobžarujemy.

Wyſche Poſoła pak wudawa naſche towaŕſtwo tež „Žiwjenja ſwjatych“ wot k.
kapłana Ducžmana po rjedźe cyrkwinſkich ſtawiznow rjenje ſpiſane.
Dźewjaty zeſchiwk ſo cźiſchcźi a rozpóſcźele ſo no zapocžatku
pſchichodnoho měſaca. Tuta wnžitna kniha by ſo mohła ſpěſchniſcho
wudawacź, hdy by towaŕſtwo bohatſche pjenježne ſrědki měło. Za někotre
lėta dohotowjene, budźa „Žiwjenja ſwjatych“ we kóždym domje witana a
lubowana kniha. — Wyſche někotrych mólicžkoſcźow, wudawa ſo pod nakładom
towaŕſtwa tež „Katholſka protyka,“ we kotrejž hižom cžiſło 21.
zandźenoho lěta wobſchěrniſcho rycžeſche. Tak je naſche towaŕſtwo ze
ſwojimi ſnadnymi ſrědkami po móžnoſcźi ſkutkowało. Bóh daj, zo by jomu
nowe lěto prawje wjele nowych ſobuſtawow dobyło; dokelž cžim wjacy
ſobuſtawow, cžim wjacy hodźi ſo dokonjecź. Jurij Łuſcźanſki.

Cyrkwinſki rozhlad na ſpocžatku lěta.

My ſmy we jenym prawje njeměrnym cžaſu žiwi. Lědoma zo bu krawna a
ſurowa wójna mjez dwěmaj narodomaj ſkóncžena, zběha ſo wjele
ſtraſchniſchi njepſchecźel, kiž chce ludej najdróžſche kubła a
najſwjacźiſche prawa z mocu rubicź. Tutón njepſchecźel je njewěra, kiž
ſo pod wſchelakimi ſchtałtnoſcźemi na wjacorych pucźach k nam bliżi, a
kotrejž je ſo hižom radźiło wjele ſłabych wutrobow za ſwoje wucžby
dobycź. We jeje ſłužbje ſtoja tamne nowiny, kiž wſchě bóžſke wěrnoſcźe
hanja a prěja, za nju dźěłaja jara pilnje tamne knihe, we kotrychž
wědomoſcź a baſniſtwo pſchez ſwój wliw na cžłowjeſki rozom a wutrobu
woſobnje młody hiſchcźe njenazhonjeny lud do ſwojich prudłow zawjedu, na
jeje ſtronje ſtoji tež wumjełſtwo (Kunſt), kiž pſchez zjawnje dowolene
pokazowanjo a wuſtajenjo wſchelakich njepóccźiwych ſwjecźatkow
njewinowatoſcź a hańbicźiwoſcź z wutrobow a z waſchni zacźěri. Pſchede
wſchim pak zběha ſo njewěra ze ſwojimi pomocnikami pſchecźiwo katholſkej
cyrkwi, twjerdźiznje wěrnoſcźe, macźeri a zakitarcy póccźiwych <pb
n="3"/>waſchni. We nowiſchim cžaſu je na ſtronu njewěry pſchecźiwo
katholſkej cyrkwi tež ſtupiła ſwětna wyſchnoſcź, kiž chce pſchez nowe
zakonje cyrkwi a jeje ſłužownikam wſchón wliw na ſchulu a ſwójbu wzacź,
haj tež we jeje ſamotnym domje je we najnowiſchim cžaſu jeje duchownym
zakazane, pſchecźiwo njeſprawnym zakonjam jeje prawa zakitacź. My
njemóžemy tak prěcź, zo my nowe lěto pod ſtraſchnymi wobſtejnoſcźemi
zapocžinamy, we wſchitkich krajach ma tak cyrkej z mócnymi
njepſchecźelemi wojowacź.

Schtož najprjedy naſch wótcny kraj naſtupa, je naſcha cyrkej tu
wſchelakim ji jara napſchecźiwnym kaznjam z prjedawſchich cžaſow jow
pocźiſnjena, kiž jeje ſpomožnomu ſkutkowanju cźežke zadźěwki to pucźa
kładźe, tež wſchelacy nižſchi zaſtojnicy pſchi ſudniſtwach ſu we
nałoženju tamnych zakonjow huſto njeznjeſliwi. Tola Bohu dźak njejo
zjawna njepſchezjenoſcź mjez najwyſchſchimi cyrkwinſkimi a krajnymi
zaſtojnſtwami ſo hacž dotal pokazała. Saſki zapóſłanc we bundesradźe
hłoſowaſche tež pſchecźiwo tomnomu njejnjeſliwomu pſchiſtawkej k
khoſtacomu zakonjej (hl. Kath. Poſoł 1871 ſtr. 185). Njech tak tež dale
pſchecy pſchezjenoſcź woſtanje mjez ſwětnej a cyrkwinſkej wyſchnoſcźu,
dokelž wobej trjechitej ſo we wſchelakorych naležnoſcźach a móžetej we
pſchezjednoſcźi za ludowe zbožo wjele wužitnoho dokonjecź, hdyž žana
ſwoje mjezy njepſcheſtupi a druheje prawa njerani.

Ze zrudobu pak dyrbimy ſkoro wſchědnje ſłyſchecź, kak we druhich
němſkich krajach, tak lěta dołho hižom we Badeuſkej, we nowiſchim cžaſu
woſobnje we Bajerſkej a Pruſkej ſwětne wyſchnoſcźe njepſchecźelſcy
pſchecźiwo katholſkej cyrkwi wuſtupuja, kak ji njeznjeſliwoſcź a žadoſcź
za ſwětnym knježſtwom wumjetuja, hdyž wona tola ſwoje prawa z dowolenymi
ſrědkami zakituje. K wěrjenju njejo, zo bychu wyſocy zaſtojnicy, kiž
krajne naležnoſcźe wjedu, a ſpiſowacźelojo, kiž we nowinach wucžby a
ſłužownikow a zarjadowanja cyrkwje ſtroniſcy rozſudźeja a hanja, we tym
pſcheſwědcženi byli, ſchtož pſchecźiwo ni rycža abo piſaja, a ju tak we
prawdźe za krajne wyſchnoſcźe ſtraſchnu, zdźěławoſcźi a mudromu
pokracžowapju napſchecźiłnu měli, ně, z tajkimi rycžemi ma ſo jenož lud
ſlepicź. Jich wotpohladanjo wjele wjacy je, wulku němſko-narodnu cyrkej
założicź, do kotrejž maja wſchitcy podani němſkoho khěžorſtwa
pſchiſłuſchecź, kotrohož wjeŕch ma tež něhdom wjeṙch tuteje cyrkwje
bycź. Najwjetſchi zadźèwk we wuwjedźenju tutoho wotpohladanja namakaja
woni we katholſkej cyrkwi, a tohodla dyrbi ſo ji wſcha móc wzacź, jeje
ſłužownicy ze ſchule cžiſcźe wupokazacź, ze wucžerſkich zaſtojnſtwow
wuzanknycź, haj tež we jich prědwanjach ſo wobkedźbowacź. A pſchecźiwo
tomu njedyrbjała ſo cyrkej zamłowjecź? mjelcžo ſebi lubicź dacź, kak
jena hałžka po druhej ſo ji wotrěza? We zamłowjenju ſwojoho prawa wojuje
wona za wěrnu zdźěławoſcź a zbožo ludu, rycži wona za zdźerženjo
kſcheſcźanſtwa; dokelž teſame njejo za jedyn jenicžki narod. Khryſtus je
ſwojim japoſchtołam porucžił, wſchitke ludy wucžicź, a ſ. japoſchtołojo
procowachu ſo, cyły ſwět za Khryſtuſa dobycź, zo by tak był jedyn paſtyŕ
a jena wowcžeŕnja. Hdyž my tak biſkopow prawa cyrkwje zakitacź widźimy,
móžemy ſo na tym wjeſelicź, dyrbimy pok kóždy po ſwojej móžnoſcźi a we
ſwojich wobſtejnoſcźach jich podpjeracź; wſchitcy pak Boha proſycź, wón
chcył woſobnje ſwětne wyſchnoſcźe rozſwětlicź, zo jich zakonje cžaſnomu
a wěcžnomu zbožu luda njebychu ſchkodźeli.

<pb n="4"/>

Kaž we krajinach němſkoho khěžorſtwa, tak ma ſo cyrkej tež dołhe lěta
hižom wobaracź we Rakuſkej. Tuton kraj je wot lěta 1859 z cyła jara
wjele njezboža měł, nic jenož we krawnych wójnach, pſchez kotrež bu joho
zwonkowna móc złamana, wjetſche njezbožo potrjechi jón hiſchcźe we
znutſkownych naležnoſcźach, we zarjadowanju prawow jednotliwych ludow a
krajow mjez ſobu. Tak ſtoja jara mócne ſtrony napſchecźo ſebi, a jene
miniſterium po druhim ſo wot khěžora wuzwola, ale kóžde dyrbjeſche ſo
hacž dotal zas puſchcźicź, bjez toho zo by žadane wujednanjo dokonjało.
Prjedy bě katholſka cyrkej zwjazk, kotraž rakuſke ludy hromadudźeržeſche
a zjednocźi, tola liberalne miniſterije ju we jeje prawach ranichu,
tamne zjednocźenſtwo mjez ſwjatym wótcom hako wjeŕchom katholſkeje
cyrkwje a rakuſkim khěžorom, konkordat mjenowane, ſamowólnje złamachu, a
nowe cyrkwi napſchecźiwne zakonje wudachu a tak tamny zwjazk
roztohrnychu. To drje pſchinjeſe cyrkwi wjele ſchkody, tola wubudźi
katholſki lud, kiž mjez ſobu do towaŕſtwow ſtupi a tak wſchudźom jenak
zrjadowany a derje wjedźeny ſchkodu, kiž tamne zakonje nabožnomu
žiwjenju pſchinjeſechu, po móžnoſcźi zas wotwobrocźa. Chcemy ſo nadźecź,
zo ſo tajke nabožne towarſchne žiwjenjo prawje rozſchěri a poſylni, zo
ſo zas katholſcy mužojo do ſejmow wuzwola a krajne naležnoſcźe
katholſkeje Rakuſkeje zas do ſwojich rukow dóſtanu, a tamne njeſprawne
zakonje zas wotſtronja. So rozemi, zo ſo to tak bórzy hiſchcźe
njeſtanje, k tomu budźe wjele procy a wobſtajnoſcźe ſłuſchecź, dokelž
lohcy drje ſo kazy, cźežko pak porjedźa.

Wulke nadźije we ſwojim wuſtupowanju a potłocžowanju cyrkwje ſtajachu
tamne wyſchnoſcźe na tak mjenowanych proteſtkatholikow, tohodla buchu
tucźi zjawnje podpjerani, pſched nałožowanjom cyrkwinſkich kazni
zakitani. Tak njezkhowachu tež biſkopojo wjacy prawa, njepoſłuſchnych
duchownych pſchez cyrkwinſki zakoń zas k ſlubjenej ſwěrje pſchiwjeſcź,
dokelž tajcy namakachu podpjeru pſchi ſwětnej wyſchnoſcźi. Tola tute
nadźije ſo njedopjelnja; mjez tyſacami měſchnikow njenamakachu ſo 20,
kiž bychu cyrkwi ſwěru złamali. To pokaza zjawnje, zo katholſcy
měſchnicy njejſu najeńcy, kiž ſo jeno pſchez bojoſcź pſched cyrkwinſkimi
kaznjemi k dopjelnjenju cźežkich winowatoſcźow nuzowacż dadźa, ale zo ſu
dobri paſtyrjo, kiž ſwoje ſtadła ſwědomicźe hromadu dźerža. Tak widźimy
my tež, zo lud žanoho ſpodobanja na tamnymi nowymi wucžbami nima, a
tamna cžroda wucženych muži, kiž ſu po wſchěch měſtach rozſcherjeni,
njebudźa tež žanu woſadu wucžinicź móc. Mudri mužojo, kaž Bismark ſu
tohodla tež nadźiju na proteſtkatholikow puſchcźili a to tež zjawnje
wuprajili. Najwjacy hary cžinja cźiſami hiſchcźe we Mnichowje a we
někotrych druhich měſtach Bajerſkeje, a we ſuſodnym Warnsdorfje, hdźež
prjedawſchi duchowny a wucžeŕ kſcheſcźanſkeje wucžby Nittel pſchez
někotrych bohatych fabrikantow podpjerany, wjele pohorſchka dawa. Tola
hdyž ſo tutym woſtudźi, joho a joho wěc podpjeracź, potom wěſcźi
rozpadnje, dokelž won ſam njejo muž za tym, ju ſam dźeržecź móc. Kaž
najnowiſche powjeſcźe nam pſchinjeſu, je nětko pſchez krajnu wyſchnoſcź
ſwojoho wucžeŕſtwa tamniſcheje katholſkeje ſchule wotſadźeny. Bóh daj,
zo bychu wſchitcy wot tutych nowych wucžbow zaſlepjeni, bórzy k prawomu
ſpóznacźu pſchiſchli, a tak ſo zas ponižnje ſwojej macźeri, ſ. cyrkwi
wrócźili.

<pb n="5"/>

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. W zańdźenym lěcźe je ſo w naſchej woſadźe narodźiło 97
dźěcźi, a to 49 mužſkoho a 48 žónſkoho ſplaha; z nich bu 67 (a hiſchcźe
5 z cuzych woſadow) pola nas kſchcźenych a 30 druhdźe. Pſchipowjedanjow
bě 31 a wěrowanjow 9. Wumrjeło je 116 cžłowjekow; bjez nimi je wyſche 5
morworodźenych 58 dźěcźi, kotrež 14. lěto njedocpěchu, a najſtarſchi bě
pſchez 91 lět; dale je bjez nimi 14 mandźelſkich hoſpodarjow, 10
mandźelſkich hoſpozow, 6 wudowcow a 10 wudowow. Na pohrjebniſchcźo ſ.
Mikławſcha bu pohrjebanych 88, do Mniſchonca 18 a 10 druhdźe. K Božomu
blidu bě w tachantſkej cyrkwi ſ. Pětra a we farſkej ſ. Marije 3665. Г.

Z Budyſchina. We tachantſkej wucžerni bu wokoło 180 khudym dźěcźom rjane
wjeſelo pſchihotowane; bože dźěcźo bě jim pſchez ruku ſmělnych
dobrocźeri z dźěla wſchelake cžopłe draſty a druhe wěcy wobradźiłe, kiž
ſo jim tu pjatk pſched hodami we pſchitomnoſcźi hnadnoho knjeza biſkopa,
kk. duchownych a wucžerjow a něſchto druhich ſchulſkich pſchecźeli
pſchepodachu. Knjes direktor Schołta napominaſche dźěcźi we dlėžſchej
wſchěch hnujomnej rycži k dźakomnoſcźi za dóſtate dobroty a k
bohabojaznomu a pilnemu žiwjenju. Podobna ſwjatocžnoſcź bu tež druhi
ſwj. dźeń we khěži katholſkich rjemjezłnikow za towaŕſchow a wucžownikow
pſchihotowana. Tež ju pocžeſcźi knjez biſkop ze ſwojej pſchitomnoſcźu.

Ze Židowa. Pſchi poſlenim ludulicženju zhonichmy, zo tudy 326 katholikow
bydli.

Z Radworja. W naſchej woſadźe je ſo w zańdźenym lěcźe 73 dźěcźi
narodźiło, 89 ludźi (mjez nimi 52 dźěcźi) wumrjeło; 20 porow bu
pſchipowjedanych a 7 wěrowanych. K Božomu blidu je jich było 1741 (a to
1650 we Radworju, 91 we Zdźeri). ♣H. D.♠

Z Łazka. Katholſka bjeſada pſchecy pſchibjera. Na ſwj. Domaſcha
zhromadźi ſo zas, a nowe ſobuſtawy dachu ſo zapiſacź; je jich nětko 62.
Powucžowace pſchednoſchki mějachu we njej zas kujez kapłan Róla, knjez
kooperator Tadej z Róžanta a knjez wucžeŕ Hicka z Ralbic.

Z Wotrowa. We zańdźenym, z božej miłoſcźu dokanjanym, na wažnych
podawkach tak bohatym lěcźe, je we naſchej ſarſkej cyrkwi ſwjatu
kſchcźeńcu dóſtało 16 dźěcźatkow (loni tež tak wjele), mjez nimi 1
njemandźelſke, 10 hólcžatkow a 6 holcžatkow. Khowane bu na naſch kěrchow
10 eźěłow (loni 24), mjez nimi 2 z khróſcźanſkeje woſady, 3 cźěła
doroſcźenych a 7 dźěcźi. Pſchipowjedanych bu 6 porow (loni 5), 4 pory
(loni tež tak wjele) buchu pola nas wěrowani. K Božomu blidu ſu bóli
1731 (loni 1600). Wunoſchk tſjoch wot duchowneje wyſchnoſcźe porucženych
cyrkwinſkich woporow bě ſcźěhowacy: Za lyonſke towaŕſtwo abo za ſkutk k
rozſchěrokoſcźenju wěry mjez pohanami pſchez 39 toleŕ; za towaŕſtwo ſwj.
Bonifaca k cyrkwinſkomu podpjeranju khudych katholikow, mjez
drohowěriwymi bydlacych 16 toleŕ; a za potłocženoho ſwjatoho Wótca bu we
dwojim hromadźenju nawdate pſchez 96 toleŕ. Bohu budź dźak za wſchitku
podwolnoſcź a luboſcź, <pb n="6"/>z kotrejž tež naſchi woſadni tym
wažnym cyrkwinſkim potrěbnoſcźam po tymle wuſwědcženju tak bohacźe k
pomocy khwatachu Naſcha farſka woſada wobſteji po wupokazanju poſlednoho
ludulicženja z 503 katholikow. Wot tychle pſchińdźe na zafarowane wſy:
Wotrow 263, Žuricy 73, Lada (Neuhof) 47, Jělcy 11, Noweměſto 11 duſchow
a na pſchipokazane Kaſchecy 49, Krjepjecy 43 a Jědlow 6 duſchow.
Pſchipokazane ſu k nam tež hiſchcźe někotre druhe měſta a wſy, tak
daloko hacž katholikojo we nich bydla. Dokelž pak cźile naſche bože
ſłužby rjadnje njewopytuje, a my tež k jich mnohoſcź hacž dotal
njeznajemy, njemóžachmy jich tudy ſobulicžicź. ♣H.♠

Z wukraja.

Ze Zhorjelca. Tudy wumrje jara zaſłužbny knjez faraŕ Stiller. Wot lěta
1835 ſkutkowaſche wón nanajpilniſcho we naſchej woſadźe, natwari rjanu
cyrkej, faru, lěkowarnju, we kotrejž miłoſcźiwe ſotry khorych
wothladaja, ſtaraſche ſo tež za to, zo měſto woſebitu ſchulu za
katholſke dźěcźi dźerži. Pſchez njoho je we Zhorjelcu rjana katholſka
woſada naſtała, kotraž ma wokoło 4000 duſchi. Jeho ſmjercź zbudźi tak
wulku zrudobu a joho pohrjeb 23. decembra bě jara ſwjatocžny, nic jeno
joho woſyrocźena woſada ale tež joho duchowni bratſja z blizka a daloka
pſchewodźachu joho a tež cyłe lutherſke duchownſtwo, zaſtupjerjo měſta
wopokazachu zaſłužbnomu mužej poſlenju cžeſcź ♣R. i. p.♠

Z Barlina. Někotromužkuliž budźe zajimawe, licžbu wotebjerarjow zhonicź,
kotruž tudy wukhadźace wulke katholſke politiſke nowiny „Germania“ we
Sakſkej maja. Po wot „Germanije“ ſameje we zańdźenych dnjach
pſchinjeſenym wupokazanju ma wona we Saſkej 36 abonnentow, kotſiž ſo po
ſcźěhowacych na želeſnicy ležanych měſtach rozdźěla: Dreždźany 10, Lipſk
8, Budyſchin 7, Žitawa 2, Biſkopicy 1, Dahlen 1, Freiberg 1, Glauchau 1,
Kamjenc 1, Lubij 1, Miſchno 1, Radeberg 1 a Rochlic 1. Schtóž Budyſchin
naſtupa, njejſu wěſcźi wſchitcy abonnentojo we měſcźe ſamym, ale k
wjetſchomu dźělej, na wokoło ležacych wſach. Pſchecy dobre znamjo, zo
tež ſaſcy katholikojo zaſłužbne wojowanjo Germanije za prawo a
ſprawnoſcź pſchiſpóznaja a po móžnoſcźi podpjeraja. ♣H.♠

Z Philippsdorfa. Lětne wopomnjecźo ſpodźiwnoho wozjewjenja
najzbóžniſcheje knježny ſo tež lětſa ſwjatocžnje wobońdźe. Khapałka, na
měſcźe wozjewjenja twarjena, ſo nimale dohotowjena. Tak khětſe hacž cžas
a wjedro dowoli, ſo zwonkownje wobmjeta, znutſkomnje wudebi a potom
woſwjecźi, zo bychu ſo potom we njej bože ſłužby mohli ſwjecźicź. Wona
je 24 łohcźi dołha, 12 ſchěroka, wyſokoſcź wucźini 25 łohcźi. Wokna
budźa z piſaneje ſchkleńcy. Na cyrkwi ſamej ſo tež pſchecy dale twari,
jeje liwy tórm, kiž z khapałku hromadu wiſy, je hižom 16 łohcźi wyſoki,
teź murje pſchecy pomałłu pſchibjeraja a znutſkomne ſtolpy ſu hižom tež
ze zemje. Lětſa pſchetwari pſchez 20,000 ſchěſnakow, dokelž woſobnje
zapołožk k ſtołpam jara droho pſchindźe a wjacy hacž 2000 ſchěſnakow
pſchetrjeba ſo na drjewo k róſchtam a twarjenju. Z blizka a z daloka
pſchińdźechu pak tež lětſa zas rjane wopory nimale 10,000 ſchěſnakow
hromadu, bjez toho, zo by ſo tež jeno něchtó wy dary proſył, wěſcźi
dopokaz božeje pomocy. <pb n="7"/>Hnadne měſto wopytowaſche pak ſo tež
woſobnje we lěcźe a nazymu prawje bohacźe, a budźe junu khapałka na
měſcźe wozjewjenja za bože ſłužby pſchihotowana, budźe to znowa wěriwe
wutroby dobycź a dotwarjenjo cyrkwje poſpěſchicź. Tola zo ſo nadate
pjenjezy njebychu jara khětſe pſchetrjebali, budźe ſo cyrkej nětko jeno
pomałku dotwarjecź, wyſche toho, zo tež tak ſpěſchne dotwarjenjo nuzna
wěc njejo, wjacy, hdyž ſo khapałka božim ſłužbam pſchepoda. Njech tak
Bóh tón knjez wſcho k ſwojej wjetſchej cžeſcźi a k pſchekraſnjenju
njebjeſkeje macźerje pſchińcź da.

Z Roma. Boža nóc, a z cyła wjeſoły ſwjedźeṅ hodow, kiž bu druhe lěta tak
ſwjatocžnje wobońdźeny, ſwjecźeſche ſo lětſa hižom druhi krócž z cźicha,
a pokaza z cyła, kak je tu nabožne a cyrkwinſke žiwjenjo wotewzało. Mjez
tym zo běchu hewak we połnocy wſchitke cyrkwje najrjenſcho wudebjene a
bohacźe rozſwětlene, a z pobožnymi modlerjemi pſchepjelnjene a haſy z
wcźipnymi cnzymi, kiž jenu cyrkej po druhej wopytowachu, wožiwjene,
běchu lětſa cyrkwje mało wopytowane, dokelž je we prawdźe we nocy jara
ſtraſchne po haſach a torhoſchcźach khodźicź, hacžruniž je tu nětko
pſchi nowym knježſtwje ſnadź dźeſacź krócž tak wjele wójſka kaž prjedy.
Swjaty wótc, kiž je doſpołnje ſtrowy, ſwjecźeſche božu nȯc we ſwojej
domjacej khapali, boži dźeṅ pak mějeſche božu mſchu we ſixtinſkej
khapali a wudźěleſche tu něſchto cuzym a romſkim zemjanam ſwj.
woprawjenjo. — Pjatk pſched hodami zhromadźi ſwj. wótc kardinalow pſchi
ſebi, kotſiž pſchez khoroſcź na tym zadźewani njeběchu, a wozjewi jim
mjena arcbiſkopow a biſkopow, kotrychž bě za někotre woſyrocźene diöceſy
Italſkeje, Rakuſkeje, Portugalſkeje poſtajił. Potom pſchinjeſe jomu we
mjenje kardinalkollegija kardinal Patrizi wutrobne zbožapſchecźa k
ſwjedźenju hodow, kaž tež k naſtupjenju nowoho lěta. Licžba kardinalow,
kotrychž po prawym 70 bycź dyrbi, je ſo pſchez ſmjercź w poſlenich
lětach jara pomjenſchiła, dokelž hižom ſo za dołhe cžaſy nowi
njewuzwolachu. Kaž rěka pak budźe lětſa wokoło ſwjecźenja ſwj. Marije
cžiſtoſcźenja jich licžba ſo zas wudoſpołnicź. Kardinalojo ſu mjenujcy
najbližſchi radźicźelojo ſwj. wótca a dźěla ſo do wjedźenja wſchelakich
cyrkwinſkich naležnoſcźow. Bóh zdźerž nam ſwj. wótca tež we nowym lěcźe
ſtrowoho a tróſchtuj jeho we cźežkich domapytanjach!

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźenaj: Franc Max, ſ. cigarnika Oskara Hartmanna ze
Židowa; Martha Bertha, dż. cigarnika Heinricha Wražidła z Budyſchina. —
Wěrowanaj (z wyſchnoſtnej dowolnoſcźu): Guſtav Wenſchlag a Marija
Keuſchec z B. — Zemrjecżi: Max, ſ. Karla Poppy z B., 4 ſ. 6 měſ.;
Martha, dź. tohoſamoho, 11 l.; Hana zwudowjena Mužikowa z B., 59 l.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1872: kk. kooperator ♣P.♠ Tadej Natuſch z Róžanta; 2.
Handrij Zarjenk z Dźěžnikec; 3. kapucinaṙ ♣F.♠ Jurij z Numburka; 4.
kapucinaṙ ♣F.♠ Pankrac z Brünna; 5. Hana Rachelec z Łazka; 6. Jakub
Glawſch z Róžanta; 7. Michał Cyž z Budyſchina; 8. Pětr Ducžman z
Bozankec; 9. ſchoſaŕ M. Kokla z Marijnoho Doła; 10. tach. regiſtrator
Jurij Banda z Budyſchina; 11. ♣R. D.♠ z Kh.; 12. faraŕ Jakub Nowak z
Radworja; 13. kapłan Handrij Ducžman z Radworja; 14. Jakub <pb
n="8"/>Haſcha z Budyſchina; 15 — 17. z Budyſchina: Jan Koplanſki, Jakub
Schpan, Jurij Jakubaſch; 18. Jan Cyž z Radworja; 19. Korla Krempka z
Khaſowa; 20. Jan Bětka z Budyſchina; 21. Jakub Wenka z Budyſchina; 22.
Michał Polank z Mniſchonca; 23. Frane Gäbler ze Zajdowa; 24. kapłan
Lipicž z Kulowa; 25. Hana Balantowa z Rachlowa; 26. rychtaṙ Mikławſch
Schołta z Róžanta; 27. Jakub Kubaſch z Pěſkec; 28. Jan Kraſa z Bělcžec;
29. Michał Bjedrich ze Smjerdżaceje; 30. Haṅža Cżumpjelic z Nuknicy; 31.
Hana Ryncžec z Bacźonja; 32. Madlena Wicźazowa z Prawocźic; 33. Handrij
Smoła z Bacżonja; 34. Michał Póžeṙ z Khróſcżic; 35. Pětr Wolenk (Běr) z
Zyjic; 36. kapłan Jakub Schołta z Khróſcźic; 37. ♣J. Ł.♠ z ♣B.♠

Na lěto 1871 dopłacźichu: 385. Jan Žur ze Zdżerje; 384. Jan Fulk ze
Zdźerje; 385. Jan Kocż z Brěmjenja; 386. Jan Lehman z Brěmjenja; 387.
Michał Wicżaz z Brěmjenja; 388. Franc Měrcžink z Bělcžec; 389. Michał
Bobik z Wotrowa; 390. Marija Heſſowa z Neuhofa; 391. Jak. Cyž ze Žuric;
392. Mikławſch Robel z Wulkoho Wjelkowa; 393. Domaſchka ze Swinjarnje;
394. Madlena Wawrikowa z Radworja; 395. Jan Kubica z Khaſowa; 396.
Wórſchla Krawežikowa z Bronja; 397. Mikławſch Żoſka z Bronja; 398. M. N.
z Cź.; 399. Mikławſch Pětrjenc z Cžornec; 400. Franc Jähnchen z Cžornoho
Hodlerjo; 401. Mikławſch Schołta z Róžanta; 402. Jakub Kubaſch z Pěſkec;
403. Michał Suchi z Róžanta; 404. Mikławſch Kubica z Hory; 405. Pětr
Herrmann (Žur) ze Smjecžkec; 406. Jakub Nowak ze Stareje Cyhelnicy; 407.
Pětr Žur z Worklec; 408. Mikławſch Schewe z Hory; 409. Michał Lukaſch z
Khróſcżic; 410. Michał Schpitank z Zyjic.

Dobrowólne dary za towarſtwo: Madlena Wawrikowa z Radworja 6 nſl.; J. J.
5 nſl.; J. Cż. 10 nſl.; k. Donnerhak 5 nſl.; H. B. 5 nſl.; M. D. 10
nſl.; M. B. 2½ nſl.; Pětr Wolenk ze Zyjic 15 nſl.; M. K. z H. 2½ nſl.

Za ſwj. Wótca: Fr. G. z Z. 5 nſl.

Hłowna expedicija Kath. Poſoła namaka ſo hacž na dalſche pola redaktora.
Tu wotedawaja ſo tež pſchinoſchki ſobuſtawow. Na wſach ſu expediciju
pſchecżelnje na ſo wzali: Za Khróſcźicy k. kapłan Schołta; za Marijnu
Hwězdu k. ♣P.♠ Innocenc; za Njebjelcžicy k. faraṙ Smoła; za Radwoŕ k.
kapłan Ducžman; za Ralbicy k. kapłan Róla; za Róžant k. ♣P.♠ Tadej; za
Wotrow k. faraŕ Herrmann. Kulowje wotebjera ſo Poſoł pola k. radżicźela
na farje a pola pſchekupca Horniga.

Z nakładom naſchoho towaṙſtwa je wuſchła a pſchedawa ſo we expedicijach
Póſła a pola klamarjow za 2½ nſl.:

Krajan.

Katholſka protyka za Hornju Łužicu na lěto 1872.

We expedicijach Póſła je za 3 nſl. na pſchedaṅ:

Pomocna knižka k wulicženju nowych a ſtarych měrow a wahow.

Hilfsbüchlein zur Berechnung der neuen und alten Maße und Gewichte.
Serbſki a němſki je w tutej knižcy jara derje wułožena dołhoſtna,
płoninſka a cźěleſna měra, tež za tócžne wěcy, žita atd. Pſchidaty je
pſchehlad decimalow atd. W ſchulach dyrbi ſo nowa měra a waha lětſa
nawucžicż; duž porucžamy tule knižku tym ſamym. Wona je tuniſcha dyžli
podobne němſke!

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: ♣N. N.♠ z ♣R.♠
1 toleṙ.

Hromadźe: 5783 tol. 7 nſl. 5 np.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžalopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 2. 20. januara 1872. Lětnik 10.♠

Naſch cžas

dopomni nas prawje žiwje na ſłowo naſchoho zbóžnika: „Schtóž ze mnu
njejo, tón je pſchecźiwo mi, a ſchtóž ze mnu njehromadźi, tón
ropjerſcha.“ Cyłe cžłowjeſtwo je ſo tak rjec do dwej ſtronow dźěliło. Na
jenej ſtoja ſwěrni wuznawarjo Jězuſoweje wucžby a poſłuſchni
wobkedźbowarjo joho zakoni, dopjelnjenjo ſwojich nadźijow, a myto za
ſwoju ſwěru we njebjeſach wocžakowajo; na druhej ſtronje cžródy tamnych,
kiž ſebi myſła ſwoje žadoſcźe z kubłami a wjeſelemi tuteje zemje
ſpokojicź, kiž nicžo ſłyſchecź njechadźa wo nowym žiwjenju po ſmjercźi,
wo płacźenju we wěcžnoſcźi. Tſecźu ſtronu jedyn ſkoro wjacy njenamaka,
dokelž cžas njewěſtoſcźe je nimo, nětko rěka: abo ſwěrnje wuznawacź
ſwoju wěru ze ſłowom a ſkutkom, abo dźěłacź za rozſchěrjenjo njewěry, za
wožiwjenjo ſtaroho pohanſtwa.

Tohodla ſłyſchi jedyn we tak wjele hordźinſkich ſkutkach, dokonjanych za
kraleſtwo bože, ale we tymſamym cžaſu huſto na tymſamym měſcźe tež mócne
napinanjo wſchěch mocow we dźěle kraleſtwa cźmy.

Tak wjele ſměmy prajicź, zo je cyrkej hacž runiž ſtajnym wojowanju, wot
ſwětnjeje mocy cžiſcźe wopuſchcźena, haj potłócźowana, we ſebi
pſchezjena a wobkrucźena. Dołholětne pſchecźehanja bamža, a ſkóncžne
namócne wzacźo joho ſwětnoho knježſtwa zbudźi we wutrobach wſchěch
ſprawnje zmyſlenych wěrnu ſobuželnoſcź, joho ſcźěrpne podacźo do božeje
wole, ſwěrne a njebojazne zamłowjenjo prawow japoſchtołſkoho ſtola
wjeſołu ſpokojnoſcź, widźowny zakit boži, kiž Piuſa ♣IX.♠ pſchi
wſchitkej ſtaroſcźi, ſtajnym dźěle, we tak cźežkich cźěſnoſcźach pſchi
tak wyſokej ſtarobje ſpodźiwnje ſtrowoho zdźerža, nutrnu dźakomnoſcź
pſchecźiwo Bohu tomu knjezej. Schtož je tak japoſchtołſki ſtoł na
ſwětnej nahladnoſcźi pſchiſadźił, to je wón dobył na ſwěrje a na
luboſcźi, kotruž wſchitcy wěrni kſcheſcźijenjo pſchez <pb n="10"/>bohate
wopory, zjawne adreſſy a cžeſtne deputacije jomu wopokazacź
njepſcheſtanu. Wyſche toho ſu wſchitcy biſkopojo we wjedźenju ſwojich
woſadow tak ſwědomicźi a pilni a z wjerchom cyrkwje zjednocźeni, kaž
ženi prjedy. Duchowuſtwo widźi we nimi jaſne pſchikłady kruteje a žiweje
wěry a dopjelni ſame ſwoje winowatoſcźe bjez bojoſcźe. Mało je mjez
nimi, kiž ſu na ſwoje powołanjo, we ſłužbje cyrkwje ſwěrnje wojowacź
zabyli a tak ſwoje měſta wopuſchcźili do ſłužby ſwěta ſtupili. Próca
ſwěrnych duchownych pak njejo podarmo, we tym ſwědcźa bohate wopytowanjo
božich ſłužbow, pilne dóſtawanjo ſwj. ſakramentow, rozſchěrjenjo
pobožnych bratſtwow. Kſcheſcźijanſka luboſcź njeboji ſo woporow na
zamoženju a pjenjezach a cžaſu. Haj to ſu wjeſołe znamjenja cžaſa. Tola
pſchi nimi pokazowaja ſo tež, haj we wjetſchej mnohoſcźi znamjenja, kiž
nam wulku zrudobu a njeměr cžinja. Wſchudźom wulka njeſpokojnoſcź z tym,
ſchtož wobſteji, njepſchezjednoſcź mjez wyſchnoſcźemi a poddanami,
ſurowe wobronjene wójſka, pſchi tym pſchibjeraca khudoba, njekhmanſtwo a
wſchelake druhe hubjenſtwo, a woſebje rozſchěrjenjo bohazabycźiwoſcźe a
njewěry, njehańbite hanjenja wſchoho, ſchtož na boha dopomni a k bohu
wjedźe.

Cžiſcźe wopacžne je měnjenjo, zo zjawne žiwjenjo, zo politika nicžo z
nabožnoſcźu cžinicź nima. Pohańſtwo wohańbi tu naſchu nowotnu mudroſcź.
Hacžruniž pohanojo pſchezjedni njeběchu we naſtupanju ſwojich bohow a we
waſchnju jich cžeſcźenja, běchu tola pſcheſwědcženi, zo bjez boha nicžo,
woſobnje žadyn kraj wobſtacź njemóže. Ariſtoteles, jedyn z jich
najſławniſchich muži, wucži, zo bjez cžeſcźenja jenoho bóžſkoho bycźa
žadyn kraj woſtacź njemóže. Bohazabycźiweho cžłowjeka mějachu tak ſtari
pohanojo za njepſchecźela kraja a cžłowjeſkoho towaŕſtwa.

Tamni, kiž chcedźa tak nabožniſtwo a póccźiwoſcź z zjawnoho žiwjenja
wupokazacź a tutej dwaj ſtołpaj cžłowjeſkoho zboža powalicź, ſu runiž
tak derje njepſchecźelojo ſwětneje wyſchnoſcźe kaž cyrkwinſkeje.
Washington, tamny ſławny wójnſki wjedźicźeŕ a załožeŕ zjednocźenych
ſtatow połnócneje Ameriki wupraji junu: „Nabožeńſtwo a póccźiwoſcź ſtej
najnuzniſchej podpjerje zjawnoho rjada. Tón žadyn pſchecźel wótciny
njejo, kiž chce tutej dwaj mócnej ſtołpaj cžłowjeſkoho zboža powalicź.“

Tola nětko dyrbi zjawne žiwjenjo bycź bjez boha, bjez naboženſtwa;
tohodla ſu cyrkwi wſchě cžeſne prawa wzate, kotrež běchu ji pobožni
prjedownikojo podali, zo bychu ju hako dźowku božu na ſwěcźe
wuznamjenowali. Nic na tym doſcź, jeje prawa, kotrež ſo ſwětnej
wyſchnoſcźi njelubja, ſo zběhnu, nowe zakonje ſo dawaja, kotrež jeje
ſpomožnomu ſkutkowanju zadźewki pſchihotuju.

Dźěcźo ma ſo tak pſchez bjezwěriwu (confeſſionsloſe) ſchulu nabožnomu
wocźehnjenju wutorhnycź, a cyrkej cžiſcźe ze ſchule wupokazacź. Pſched
lětami zwěri ſo tuta ſtrona we Belgiſkej to zjawnje wuprajicź: „Wſchě
dźěcźi bjez wuwzacźa maja hacž do 17. lěta ſchule wopytacź a dźěcźi a
ſtarſchi z krutym khoſtanjom k tomu nuzowacź, jeli-zo to ſami wot ſo
njecžinja, zo bychu tak wſchě nabožne ſmyſlenjo, kiž do ſchulow ſobu
pſchinjeſu, cžiſcźe wotpołožili.“

Swójba dyrbi ſo wot nabožniſtwa dźělicź, a tohodla zwjazk mandźelſtwa
jenož hako zjednocźenſtwo bjez mužom a žonu płacźicź, kiž móže ſo tež
zas roztorhnycź, hdyž ſo to wobymaj ſpodoba, abo jedyn dźěl wažne winy
za to namaka. <pb n="11"/>Z tym doſtanje potom dźiwja nakhilnoſcź
pſchewahu a póccźiwe cžiſte waſchnja dyrbja ſo zhubicź, ſwójbne zbožo a
wjeſelo pſcheſtacź.

Pſchez to, zo maja ſo tež keŕchowy cyrkwinſkomu dohladej wzacź, a nikomu
cyrkwinſki pohrjeb zapówjeſcź, chce jedyn tež mordłych wot nabožniſtwa
dźělicź.

Tak wojuje mócna ſtrona we wſchěch krajach za wupokazanjo cyrkwje a jeje
kazni z zjawnoho žiwjenja. Tola zbožo ludu ſo z tym zawěſeźi njezałoži,
dokelž bjez nabožeńſtwa njejo žana ſwědomitoſcź we dopjelnjenju
winowatoſcźow, žana dowěra na cžłowjekow, žana poſłuſchnoſcź pſchecźiwo
wyſchnoſcźam. Jenož we jenym nabožnym ludźe je dobry rjad, je bohaty
darniwy a ſmělny, khudy ſpokojny a dźakowny, je wyſchnoſcź ſprawna,
poddani poſłuſchni. Dońž ſo tajke wobkrucźene zakonje njepſchiſpóznaja,
tak dołho njebudźe hubjenſtwo we ſwěcźe wotebjeracź.

Wuhlady do bližſchoho pſchichoda.

W naſtupanju pſchitomnych podcźiſchcźenjow cyrkwje pſchez piemontſkoho
mócnarja ſu wopomnjenja hódne ſłowa kiž ſu pobožne duſche hižon pſched
dlějſchim cžaſom wuprajiłe a kotrež naſchu nadźiju pozbudźuja. Wopomnju
tudy někotre tajke ſłowa:

Marija Lataſte je zjewiła, zo budźe pſchitomne pſchemocowanjo Roma
něſchto mało pſchez 3 lěta tracź. — We lěcźe 1847 zemrjeta Dominikanka
(klóſchtyrſka knježna) Roſa Asdente je zjewiła, zo ſo nětcžiſche italſke
kraleſtwo z wotſadźenjom Viktor Emmanuela ſkóncži. — We lěcźe 1837
zemrjeta Hana Marija Taigi je zjewiła, zo bndźe Pius ♣IX.♠ něſchto
pſchez 27 lět knježicź a ſo wón na kóncu ſwojoho knježeŕſtwa zaſy
knjejſtwo nad cyłym cyrkwinſkim krajom naſtupi; joho njepſchecźeloja
pak, kotſiž ſu najbóle napſchecźo ſwětnomu knježeŕſtwu romſkoho biſkopa
zakhadźeli, njebudźeja tele wulke dobycźo wohladacź. — Dopjelni-li ſo
wſchitko to, by piemontſke pſchemocowanjo, kiž je ſo 20. ſeptembra 1870
zapocžało, a bamžowſke knježenjo Piusa ♣IX.,♠ kiž je ſo 16. junija 1846
zapocžało, we lěcźe 1873 k kóncej pſchiſchło. Bóh daj ſwojcj cyrkwi
nadobne dobycźo, jeje njepſchecźelam pak pokutne wobrocźenjo. ♣H. D.♠

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Khroſcźic. We minjenym lěcźe narodźi ſo we naſchej woſadźe 94
dźěcźatkow; 109 woſobow je wumrjeło; pſchipowjedanych bě 36 porow a z
nich dachu ſo pola nas wěrowacź 26 porow. M. K.

Z Ralbic. We zańdźenym lětu je w naſchej woſadźe ſo narodźiło a we
naſchej farſkej cyrkwi ſwj. kſchcźencu dóſtałe 28 dźěcźatkow, a to 15
hólcžatkow a 13 holcžatkow. Wumrjeło je tu 35 woſobow a to 20 mužſkoho a
15 žónſkoho ſplahu. Potajkim je ſo 6 mjenje narodźiło hacž wumrjeło.
Pſchipowjedanych bě 18 porow, z nich jow wěrowanych 12 porow. ♣R.♠

<pb n="12"/>

Z Kukowa. Tudy załožena katholſka bjeſada rjenje pſchibjera; hacž dotal
je ſo 56 ſobuſtawow zapiſacź dało. Pſchez nju załoži ſo tež rataŕſke
towaŕſtwo, kotromuž tež hižom 44 ſobuſtawow pſchiſłuſcha. Wobej
towaŕſtwje budźetej ſo procowacź, za cźělne a duchowne zbožo ludu po
móžnoſcźi ſo ſtaracź.

Z Cžěžkec. Tudy wudyri tſchwórtk 11. januara wjecžor wokoło 8 boži woheń
a pſchewobrocźi we krótkim cžaſu 9 ſtatokow do popjeła, mjez nimi tež
tſi burſke kubła, a to Róblec, Jórdanec a Lipicžec. Bóh wobradź wbohim
wotpalenym dobrocźiwe a pomocne wutroby.

Z Reichenawa pola Oſtrica. Kak katholikojo pſchibjeraja, hdźež je za
cyrkwine naležnoſcźe doſpolnje ſtarane, pokaza nam tudomna wjes. Tudy bu
pſched 3 lětami katholſka fara załožena, a katholſke wobydleŕſtwo, kiž
pſchi poſlenim ludulicženju 1867 528 duſchow licžeſche, je nětk hižom na
817 duſchow pſchiroſtło, potajkim ſo wo 289 duſchow powyſchiło. ♣K.♠

Z pruſkej Łužicy.

Z Kulowa. Skutkowaca luboſcź we wutrobach wěrnych kſcheſcźanow ženi
njewumrje. To wozjewi ſo we naſchej woſadźe z nowa hody pſchi
wobradźenju božoho dźěſcźa. Naſche měſtacžko, pſchez politiſku mjezu we
lěcźe 1815 wot ſakſkich katholſkich bratrow wottorhnjene, je jara khude;
wobydlerjo žiwja ſo z wjetſcha z toho ſchtož jim polo a hródź
poſkicźitej, pſchetož wutwarjene drohi, želeleznicu a mócne
rjemjeſłniſtwo tu njenamakaſch. Z teje winy je pola nas wjele khudych
ſchulerjow, kiž we zymje najnuzniſchu draſtu a pſchiſprawny wodźewk za
cźěło nimaju. Na nich tež lětſa bože dźěcźo zabycź njechaſche. 43
khudych ſchulerjow hromadźichu ſo we domje naſchich lubych miłoſcźiwych
ſotrow, hdźež kraſny wobraz božoho naroda pſchihotowany bě a hdźež we
tſjoch ſtwach tſi wulke a ze wſchelakimi drobnoſtkami wudebjene hodowe
ſchtomy jaſne zwjeſelace ſwětło wuliwachu. Po wuſpěwanym rjanym
khěrluſchu dźeržeſche faraŕ rycž, na kotrejž wón ſwjatu khudobu
nowonarodźenoho zbóžnika wukładowaſche a khudych tróſchtowaſche, dokelž
woni we khudobje runja ſu božomu Synej, kotryž je z luboſcźe k nam
hrěſchnikam njebjeſku hordoſcź wopuſchcźił a ſej na zemi khudobu a
nizkotu wuzwolił. Naſchim duchownym knježnam pſchiſłuſcha
najwutrobniſchi dźak, pſchetož kóžde lěto hromadźa miłe dary a woblekaju
z wulkim prócowanjom małe Jězus dźěcźatko we khudych ſchulerjach. Pſchi
tajkich, nutskowne cžucźo najmócniſcho wubudźacych pſchiležnoſcźach
wuwinje ſo z wutroby te žadanjo, zo zazłobjeni njepſchecźeljo
klóſchtyrſkich rjadow a zjenocžeńſtwow móhli ſwědkojo bycź jich měrnych
wot Boha žohnowanych dobrych ſkutkow! — We zańdźenym lěcźe 1871 je ſo we
kulowſkej woſadźe narodźiło 61 hólcžatkow a 48 holcžatkow, hromadźe 109
dźěcźi (23 mjenje hacž we lěcźe 1870); bjez nimi ſu dwójcy dwójnikaj a 7
njemandźelſke dźěcźi. — Wumrjeło je 108 woſobow, 60 muſkich a 48
žónſkich (44 mjenje hacž we lěcźe 1870). — Wěrowanych mandźelſtwow bě
33, pſchipowjedanych pak 40. — Do arcbratſtwa ſwjatoho rózarija buchu
zapiſani 65, a do bratſtwa ſwj. ſkapulira 16. — Schuleŕſkich dźěcźi je
538 a to: 394 we ſchěſcź měſchcźanſkich ſchulach, 144 we tſjoch wjeſnych
<pb n="13"/>ſchulach. Spowjednych dźěcźi po jutrach bě 81 z woſady a 9 z
cuzby; k božomu blidej bě nimale 10,000. — We cyrkwinſkich kollektach je
ſo hromadźiło 13 tolerjow 15 nſl. za khude cyrkwje a ſchule, a za
duchowne potrěbnoſcźe wurubjenoho ſwjatoho wótca a bamža 38 tol. 25 nſl.
— Prědkſtejicźeŕka naſchich miłoſcźiwych ſotrow, knježna Hańža Hänel, je
wot Joho Majeſtoſcźe krala Sakſkeje wopomjeńſki kſchiž za wothladanjo
khorych a ranjenych wojakow we dreždźanſkich lazaretach doſtała.

Z Kulowa. We naſtupanju pruſkich ludowych ſchulow, z kotrychž chcedźa
duchowne a farſke wobkedźbowanjo a rozwucženja zahnacź, je z naſchoho
měſta a z naſcheje woſady próſtwa na ſejm prěnjeje a druheje komory we
Barlinje woteſchła, we kotrejž 114 ſamoſtani mužojo a nanojo — bjez nimi
měſchcźanſcy zaſtojnikojo, wucžerjo a woſadny wyſchi ſchołta —
proteſtiruju pſchecźiwo tajkomu krajnomu zakonjej, kotryž ſchulu wot
cyrkwje dźěli a duchowne wobkedźbowanjo wucžerjow a ſchulſkeje młodoſcźe
zběhnje.

Z wukraja.

Z Philippsdorfa. Dźeń 13. januara, lětne wopomnjecźo ſpodźiwnoho
wozjewjenja najzbóžniſcheje knježny bě za naſchu wjes a wokolnoſcź rjany
ſwjedźeń. Cyłu nóc prjedy hižom bě hnadne měſto wot pobožnych
cžeſcźowari bohacźe wopytane. Dopołdnja 10, po pſchikhadźe proceſſiona z
Philippsdorfa běchu we Georgswaldźe wulke kemſche, cyrkej bě
pſchepjelnjena. Po kemſchach wrócźi ſo pobožny lud zas we proceſſionje
pod ſpěwanjom lauretanſkeje litanije k hnadnomu měſtej. Wſchě ſobuſtawy
katholſkoho kaſina wokoło 350 muži wobdźělichu ſo pſchi proceſſionje.
Tež wſchelake rjane a drohe dary za nowu cyrkej a khapałku pſchińdźechu
na tutym wopomnjenſkim ſwjedźenju z blizka a z daloka.

Z Barlina. Měſchcźanſka rada bě wobzanknyła, zo maja Barlinſke ſchule
bjezwěriwe (confeſſionslos) bycź a zo katholſcy duchowni w
měſchcźanſkich ſchulach kſcheſcźijanſku wucžbu wot 1. aprila ſem wucžicź
njeſmědźa, a zo ma ſo dohlad na ſchulemi krajnym wyſchnoſcźam
pſchepodacź. Pſchecźiwo tajkim njeſprawnym pſchikaznjam pak zběha ſo
wěriwe wobydleŕſtwo Barlina. Tež wokoło 400 katholſkich muži zhromadźi
ſo njedźelu 14. januara a wobzankny, ſo z próſtwu na krajnu ſchulſku
wyſchnoſcź a na komorje ſejma wobrocźicź, zo ſo tamne njeznjeſliwe
pſchikaznje wuwjedli njebychu.

Francózſka. Huſto móžeſche jedyn ſłyſchecź, a tež naſchi wojacy ſu ſo na
tym dźiwali, kak njerodnje ſo we Fracózſkej njedźele a ſwjate dny
ſwjecźa. Wot tamnych zrudnych njeměrnych cžaſow jow, kiž na kóncu
zandźenoho a na zapocžatku naſchoho ſtotetka tak ſurowe njezbožo na
francózſki lud a kraj pſchinjeſechu, a dobre kſcheſcźijanſke waſchnja a
pocžinki wukorjenichu, je ſo tež njedźelſki dźeṅ ſwjedźeńſcy zjawnje
wobońcź pſcheſtał. Tola nětkoj dyrbi ſo ſwjecźenjo njedźele pſchez
ſwětnu wyſchnoſcź znowa pſchikazacź. Za to rycža wſchelake wjetſche
nowiny, ludowe zhromadźizny, a woſebnje pſchepoda zapóſłanc baron
Chaurand woſebitu wot 10000 lyonſkich pſchekupcow a druhich měſchcźanow
zeſtajene a podpiſane próſtne piſmo francózſkomu ſejmej, we kotrymž woni
za to wojuja, zo <pb n="14"/>by tſecźa kaznja boža kiž rěka: ty dyrbiſch
ſwjaty dźeń ſwjecźicź zas, we zjawuym žiwjenju ſwoje prawo dóſtała. To
pokaže k najmjeńſchom, zo francózſki lud zas k zpóznacźu pſchińcź
pocžina, zo bjez pſchipóznacźa a cžeſcźenja Boha toho knjeza k zbožu a k
mocy pſchińcź njemóže. —

Z Berony. We Veronje w Italſkej ſta ſo ſcźěhowacy podawk. We tutym
měſcźe bydleſche prawiznik, kiž mějeſche na wurubjenju ſ. wótca wulke
wjeſelo. Hdyž 20. ſeptembra w l. 1870 italſke wójſka pſchez wrota Porta
Pia do hłownoho měſta kſcheſcźanſtwa pſchicźahnychu, běžeſche tónſamy w
kobłucy a z palatej trubku w hubje do hłowneje cyrkwje. Tam hawtowaſche
a wołaſche a napoſledk pſchez hroženja doſpě, zo ſo ze wſchěmi zwonami k
wjeſelu nutscženjenja Italſkich do Roma zwonjeſche. We běhu lěta 1871
daſche ſo wón huſto ſłyſchecź, zo dyrbi ſo 20. ſeptember hako lětny dźeń
woſebicźe ſwjatocžnje wobeńcź, a zo budźe ſo wón na woſebite waſchnjo
pſchi tymle ſwjedźenju wobdźělicź. Tola ſchto ſo ſta? Někotre dny pſched
lóńſchim 20. ſeptembrom wón ſkhori a 18. ſeptbr. zemrje, bjez to zo bu
ſ. ſakramenty doſtał. A hlej! Runje 20. ſeptbr. 1871 bu wón zahrjebany.
♣K.♠

Z Roma. Hdyž běchu boži dźeń ſwěrni wobydlerjo Roma ſwojomu prawomu
knježerjej, Piuſej ♣IX.♠ ſwoje zbožopſchecźa zjewili, wotmołwi jim bamž
ze ſcźěhowacymi ſłowami: „Nadźije a pſchecźa, kotrež je mi ſenator
(wyſchſchi zaſtojnik) we mjenje mojich lubych Romjanow wozjewił, ſu mi
wěſte znamjo, zo waſche najnutskowniſche cžucźo wam praji, zo wěcy tak
woſtacź njemóžeja. Nadźijejmy dha ſo wſchitcy toho, a to cźim bóle,
dokelž dźenſa ſwjedźeń ſwjecźimy, kotrež nas na to dopomnja, kak běſche
romſke khěžorſtwo tamnych cžaſow podobne nětcžiſchomu knjejſtwu we
Romje, mjenujcy we tym, zo běſche tehdomne towaŕſtwo na najwyſchſchi
wjerſchk njeporjada, rozwuzdźenoſcźe a nakaženja dóſchło. Dobre a prawje
myſlace wutroby tež tehdom wołachu: Roſujcźe njebjeſa z wyſokoſcźe a
mrócźele njech deſchcźuja Sprawnoho! Tež tehdom žadachu mnozy, zo by ſo
bjezbóžnoſcźi mjeſa ſtajiła. W tym ſamym cžaſu porucži khěžor Auguſtus
zlicžbowanje luda. Hdyž tale porucžnoſcź do Nazaretha pſchińdźe,
dyrbjeſche ſwjaty Józef ze ſwojej ſwjatej towaŕſchku do Bethlehema hicź.
Tu móžu wam ſłowa woſpjetowacź: Bože ſłowo dopjelni ſo hacž do
poſlednoho piſmika. — Wot Boha běſche poſtajene, zo dyrbi Wumožnik
cžłowjeſtwa, załožeŕ praweje wěry na zemi, w Bethlehemje na ſwět
pſchińcź. Hdyž nětko k poſylnjenju naſchich nadźijow, njeporjad a
bjezbóžnoſcź, kiž je ſo w nowiſchim cžaſu we wěcžnym měſcźe zawjedła a
hdźež ſo dźenſa łža prěduje, hdźež ſo wucžerjo njewěry ſprocuja,
młodźiznu ſkazycź, hdźež ſo wopacžne a helſke zaſady rozſchěrjeja,
pſchirunam z cžaſom tamnoho zlicžbowanja ludow pod Auguſtom, (pſchetož
tež tym, kotſiž dźenſa tudy w Romje rozkaſuja, je do myſlow pſchiſchło,
lud zlicžbowacź dacź): dha njemóžemy nadźiju zhubicź, zo tež my ſwětło a
wěrnoſcź wohladamy. To je cźim ſkeŕſcho móžno, dokelž běſche tehdom
licžba tych, kotſiž Boha proſchachu, wjele ſnadniſcha, dyžli dźenſa,
hdźež ſo w tutym měſcźe, po cyłej Italii, po cyłej Europje, haj po cyłym
katholſkim ſwěcźe Bóh wo zakit ſwjateje cyrkwje proſy. Sprawna nadźija,
pobožne žadanja, zo by ſo žadławy napohlad pſcheměnił, kiž nam ſwět
nětko po<pb n="15"/>ſkicźa — zeńdu ſo, kaž tehdom, ze zlicžbowanjom
luda. Wocžakujmy dla cžim bóle wot ſmilnoſcźe božeje, zo ſo tež nětko,
kaž tehdom, tónle žadławy napohlad pſched ſwětłom wěrnoſcźe zhubi.
Wocžakujmy to wot ſwěrneje wěry ludow, wot pſchezjednoſcźe wſchitkich
dobrych. Haj, nadźijejmy ſo a njedwělujmy, zo budźe Bóh nas
tróſchtowacź. Pſched wjacy ſtotytkami pſchińdźe muž połny khróbłoſcźe,
wuſtojnoſcźe a krutoſcźe z horow ſchpaniſkeje krajiny a porucži wěriwomu
ludej, zo by Schpanſku wot turkowſkoho połměſaca wumožił a kraj z nowa
do kſcheſcźanſkoho, derje katholſkoho pſchewobrocźił. Wocžakujmy dha wot
wěry, wot nabožnoſcźe ludow, zo ſo tajke dźiwy wobnowja. Zo pak bychmy
wuſłyſchenja tajkich próſtwow doſtali, njepſcheſtańcźe ſo modlicź, zo by
ſo Bóh we ſwojej ſmilnoſcźi na nas dopomnił. Tohodla pozběhuju ſwojej
wocži k njebjeſam a praju Knjezej z modlenjom: Knježe, Ty ſy tule winicu
ſtworił a ſadźał. Wona Tebi ſłuſcha, dókelž je z krjeju japoſchtołow
napowjena, z krjeju wjele tyſacow martrarjow pokrjepjena. Ty ſy ju
ſadźał: Bóh je ju ze ſwojej prawicu ſadźał. Ty ſy tule zemju wobdźěłał z
cžiſtoſcźu wucžby, ze ſwjatoſcźu pſchikładow, kotruž ſy do wutrobow
telko pobožnych mužow zaſchcźěpił, kotrychž ſy do ſwojeje winicy póſłał.
Pohladaj z wócžkom miłoſcźe a ſmilnoſcźe na nas, pozběhń ſwoju prawicu a
požohnuj ſwój lud, kotryž je Tebi a tomu, kotryž wot Tebje pomoc,
wumoženjo, hnadu wocžakuje, tak njeſkóucžnje drohi. Žohnuj ſwój lud na
cźěle a na duſchi, žohnuj joho ſwójby, a Twoje žohnowanjo podaj jomu
pokoj. Žohnuj wſchitkich katholſkich kſcheſcźanow, kotſiž po cyłym
ſwěcźe k pomoženju duſchow na wumoženju wot wſchoho złoho dźěłaja,
kotrež nas wſchudźom doma pyta. Žohnuj jich we tutym wokomiknjenju jich
žiwjenja, kaž tež we hodźinje jich ſmjercźe, a ſcžiń jich hódnych, zo
bychu we paradizu do wěcžnoſcźe žohnowani byli.“ — Na to wudźěli Pius
wſchitkim pſchitomnym japoſchtołſke požohnowanjo. ♣H. D.♠

Pólſka. Lětſa je ſto lět, zo bu Pólſka wot ſwojich ſuſodow, Pruſkeje
,Ruſowſkeje a Rakuſkeje rozdźělena. Tohodla wopominaja Polacy we
zrudobje tónle podawk. Jim klubu chcedźa pruſcy Němcy pſchipadnjeujo
dźěla Pólſkeje k Pruſkej ſwjecźicź.

Ruſke nowiny piſaja, zo chze knježeŕſtwo warſchawſkoho arcbiſkopa
Felińſkoho na ſwobodu puſchcźicź, kotryž bu w lěcźe 1864 hłuboko do
Ruſowſkeje zawjezeuy (w měſcźe Wjatka internirowany), dokelž běſche
prawa wěry ſwojoho luda zakitał. Wón doſtanje dowolnoſcź z ruſowſkoho
kraja do cuzby wujěcź. Khěžor chce wuprózujene biſkopſtwa w Pólſkej zaſy
wobſadźicź; ale to je cźežko, dokelž dyrbi bamž tež za wobſadźenjo
někotrych biſkopſtwow we wjecžornej Ruſowſkej bycź, kotrež wjacy
wobſadźicź njecha.

Auſtralia. Wot tudy je francózſke knježeŕſtwo wjeſołu powjeſcź doſtało,
zo ſu bohate złote podkopki namakane na tudomnych francózſkich
ležownoſcźach.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźenej: Jan Theodor, Jana Kahle z B.; Marija Thereſia,
Eduarda Pjecha z podhroda. — Zemrjetaj: Pawoł Beno, Karla Henki z B.: 5
měſ.; Jan Ernſt Heine ze Židowa, 44 l. 23 dnow.

<pb n="16"/>

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1872: 38. kk. ♣can. cap. senior♠ J. Hoffmann z
Budyſchina 39. tach. vikar J. Dienſt z Budyſchina; 40.—48. z Jawory:
Michał Cžorlich, Mikławſch Zarjenk, Mikławſch Wawrik, Michał Hanuſch,
Michał Ryncž, Mikławſch Schneider, Pětr Bryl, Madlena Schołcżina,
Madlena Trucec; 49. Hejdan z Miłocžie; 50. Hajṅk z Pancžic; 51. Michał
Handrik z Budyſchina; 52. Katha Ducžmanec z Budyſchina; 53. Marja
Ducžmanec z Budyſchina; 54. Schwejda z Pancžic; 55. Michał Cžornak z
Kocžinje; 56. Jakub Hórnik z Kulowa; 57. gymn. Michał Hórnik we Saganje;
58. Pětr Haſcha z Zajdowa; 59.—61. z klóſchtra Marijneje hwězdy: ♣R. V.♠
Cölnſtina, ♣R. V.♠ Francha, ♣R. V.♠ Joſefa; 62. Cžoch z Kukowa; 63.
Delencžka z Kukowa; 64. Jan Wóſki z Strožiſchcźa; 65. Jakub Cyſch z
Stróžiſchcźa; 66. Marija Wóſkec z Khelna; 67. Marija Hrjehorjowa z
Stróžiſchcża; 68. Mikławſch Kubanja z Ralbic; 69. Mikławſch Manjok z
Hóſka; 70. Michał Rjecžka z Dżěžnikec; 71. Jakub Wenzel z Dżežnikec; 72.
wucžeŕ Mikławſch Hicka z Ralbic; 73. Jakub Matka z Konec; 74. Mikławſch
Błažik z Ralbic; 75. Jan Cžornak z Trupina; 76. Jakub Zarjeṅk z Ralbic;
77. kapł. Michał Róla z Ralbic; 78. Jan Kral z Cżemjeric; 79. ſchoſar
Pětr Wornacž z Worklec; 80. Rozalia Weis z Worklec; 81.—88. z Khróſcźie:
Hańža Herrmanec, Jurij Robel (Herrmann), Hana Wicźazowa, Pětr
Hejduſchka, Jan Domanja, M. Cyžowa, Marija Wawrikowa, Jakub Jurk; 89.
Jakub Bryl z Stareje Cehelnicy; 90. Madlena Kaſchporkowa z Bacżona; 91.
Schewcžik z Bacżona; 92. Mikławſch Robel z Cžornec, 93. Jakub Ryncž
(Wałda) z Cžornec; 94. Madlena Wólmanowa z Cžornec; 95. Jakub Běr z
Libonja; 96. Hana Běrowa z Libonja; 97. Schpitank z Sulſchec; 98.
Domanja z Łuſcźa; 99. Michał Schołta z Jafency; 100. Krawža z Now.
Jaſency; 101. Jakub Leſchawa z Prawocžic: 102. Michał Wenka z Pozdec;
103. Handrij Kſchižank z Pozdec; 104. Khata Pjechowa z Pozdec; 105. Pětr
Pjech z Cžaſec; 106. Michał Ryncž z Cžaſec; 107. cźěſl. miſchtr Schöna z
Cžaſec; 108. Marja Donatowa (Rycžerina) z Nuknicy; 109. Lebza z Nuknicy;
110. Mikławſch Nowak z Hory. (Pſchichodnje dale.)

Na lěto 1871 dopłacźichu: 375. Michał Wawrik z Khróſcźic; 411. Marija
Nowakec z Jaſeṅcy; 412. Michał Wawrik (Kiſlink) z Khróſcźic; 413. Pětr
Kuba z Worklec; 414. Müllerowa ze Słoneje Borſchcźe; 415. Pětr Symank
(Lebza) z Wotrowa; 416. Jakub Schěrak z Neuhofa; 417. M. B. z W.; mjena
druhich kiž na lěto 1871 dopłacźichu pſchinjeſe pſchichodne cžiſło.

We Khróſcźicy pola k. kapł. Schołty zapłacźichu dale ſydymjo Poſoł na
lěto 1872.

Dobrowólne dary za towarſtwo: B. S. z R. 5 nſl.; knj. ♣can. cap. senior♠
Hoffmann 15 nſl.; M. W. z Kh. 10 nſl.; Marija Wawrikowa 5 nſl.; Marija
Donatowa 5 nſl. — Za ſwj. wótca: M. N. z R. 5 nſl.

K. bj. we Łazku. Wutrobny dźak. Wěſteje winy dla njewozjewi ſo. ♣M. H.♠

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Z Zdżerje: Jan
Schmarander 1 tl.; Hana Ryncžec 5 nſl.; Karolina Lehmanowa 5 nſl.;
Auguſt Schołta 5 nſl.; Michał Mark 5 nſl.; Njemjen. 10 nſl.; Jakub Henka
5 nſl.; Jan Richter 5 nſl.; Michał Kaſper 10 nſl.; M. Budarec 2 nſl.;
Jakub Cžorlich 1 tl.; Jan Almert 10 nſl.; Jan Žur 1 tl.; Jurij Pětrjenc
2 tl.; N. N. 4 nſl. 6 np.; — Z Brěmjenja: Hana Micžcyna 7 nſl. 5 np.;
Njemjen. 1 tl.; Marija Cžornakowa 5 nſl.; Njemjen. 5 nſl.; Njemjen. 1
tl.; Njemjen. 5 nſl.; Jakub Strauß 5 nſl.; Pětr Schrama 5 nſl.; Khata
Lehmanowa 1 tl.; Njemjen. 15 nſl.; Jan Lehmann 20 nſl.; Hana Lehmanowa 3
nſl; — Z Radworja: 5 nſl. 9 np.; D. z B. 15 tol.

Hromadźe: 5813 tol. 15 nſl. 5 np.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 3. 3. februara 1872. Lětnik 10.♠

Woheń we měſcźe Chicago.

Wjacykrócź pſchinjeſe hižom Kath. Poſoł wſchelake drobnoſtki wo ſurowym
wohenju, pſchez kotryž ſo amerikanſke měſto Chicago 9. oktobra zapuſcźi.
Tute měſto, kiž na južnym brozy jězora Michigan leži, je pſchez
pſchekupſtwo ſpodźiwnje nahle roſtło; pſched 30 lětami bě hiſchcźe
njenahladna wjes, a we tak krótkim cžaſu naroſcźe k jenomu z
najrjeńſchich měſtow ſwěta, kiž mějeſche wjacy hacž 300,000 wobydleri.
Tola najwjetſchi dźěl měſta, wjacy hacž 20,000 khěžow bu we cžaſu 24
hodźinow pſchez woheń, najſkěrſcho pſchez złóſtniſku ruku załoženy, do
popjeła pſchewobrocźeny. Jedyn duchowny z rjadu ſ. Benedikta, Gerhard
Artmann, rodźeny Němc, wopiſuje woheń a pſchez njón naſtate hubjenſtwo,
we dlěſchim liſcźe, kiž pſched krótkim jenomu ze ſwojich pſchecźeli
póſła. Rjad ſ. Benedikta mějeſche tam rjanu woſadu, cyrkej, ſchule a
druhe twarjenja, tola wſcho je ſo ſpaliło. Pſchez 200,000 dollarow
ſchkody nacžini jim woheń. Podamy tu wopiſanjo wohenja po joho liſcźe.

Hižom ſobotu wudyri we južnorańſchim dźělu měſta woheṅ, kiž wjacy
millionow ſchkody nadźěła; tola njedźelu rano zdaſche ſo ſtrach
wotwobrocźeny bycź. Njedźela miny ſo we měrje, my mějachmy kaž hewak we
naſchej kraſnej cyrkwi bože ſłužby. Wjecžor ſedźachmy hromadźe we
zahrodźe hacž blizko k dźeſacźim, tu na dobo cźepjechu zwony k wohenjej.
„Hižom zas woheń“ prajeſche ♣P.♠ Prior. Dokelž pak to we amerikanſkich
mèſtach nicžo nowoho njeje, njekedźbowachmy dale na to, wot wohenja
njebě pola nas nicžo k widźenju, a duž dźěchmy bjez ſtaroſcźe do łoža. K
napoł tſjom buchmy wołani, dokelž bě woheń ſo ſpěſchnje rozſchěrił. My
ſtanychmy, a dźěchmy tam, bě to khětry kruch pucźa, a na druhej ſtronje
rěki. Jedyn dyrbjeſche nazdala ſtojo woſtacź ſuroweje hěcy dla, kiž
jenomu napſchecźo ſapaſche. Dokelž tu nicžo pomhacź njemóžachmy,
wrócźichmy ſo zas domoj. <pb n="18"/>Na dompucźu paleſche ſo tež hižom
wulki móſt, pſchez kotryž děchmy pſchiſchli. My zwažichmy pak ſo tola
hiſchcźe pſchez njon hicź, dokelž njewjedźachmy, hacž bychmy na druhich
moſtach pſchez rěku pſchińcź móhli. Wokoło k napoł ſchtyrjom běchmy
doma; a tu wuhladamy na dobo we połnócnym dźělu měſta ſurowe płomjenja.
Njebjo bě tu cžerwjene kaž krej. K tomu zběhny ſo mócny wichor. ♣P.♠
Prior chcyſche, zo by jedyn wot nas duchownych božu mſchu ſwjecźił, zo
by pſchi njej pſchežohnowane woblatka wužił. Ja ſym k tomu hotowy, hacž
runiž ſo mi ſtrach za nas bycź njezdaſche. We domjacej khapalcy du ja k
wołtarjej, jedyn druhi duchowny pſchinjeſe mi kheluch z pſchežohnowanymi
woblatkami z naſcheje cyrkwje a tež tamny z klóſchtra ſotrow z rjadu
ſwj. Benedikta. Hdyž ja prěnje ♣Dominus vobiscum♠ praju, wuhladam, zo
zady naſcheje cyrkwje wodowe naſtroje (Waſſerwerke), wulkotne parne
maſchiny, pſchez kotrež ſo cyłe měſto z wodu wobſtara, we płomjenjach
ſtoja, a za wokomiknjenjo rozlecźa parny kótlik ze ſurowym hołkom. Nětk
njemějeſche měſto krepki wody wjacy. Pſchi ♣Sanctus♠ pſchińdźe ♣P.♠
Prior a jedyn druhi měſchnik, a wołaſchtej na mnje pſchi durjach, zo
dyrbju khwatacź, hewak wjacy z domu njepſ hińdu. Tola ja njemóžach wjacy
khwatacź, dokelž móžach ſłowa jenož cźežko wuprajicź. Swětłoſcź a hěca
tak pſchibjeraſchtej, zo we knihach ſkoro nicžo njewidźach. ♣P.♠ Anſelm
pomhaſche ſwjate hoſtije wužicź a potom wopuſchcźichmoj khwatajcy
khapałku. Hdyž po ſkhodźe dele dźěch, wuhaſny na dobo płun (Gas); to bě
znamjo, zo ſo tež płunowe naſtroje pala. We mojej ſtwicžcy wzach ſebi
khětſy kłobuk a mój kofr, we kotrymž hiſchcźe wſchě wěcy derje
zrjadowane běchu, dokelž běch hakle pſched 4 dnami do Chicago
pſchiſchoł. Tónſamy pſchinjeſech hacž do khěže won, tola tu dyrbjach jón
ſtojo woſtajicź, ani ſchkórnje njemóžach ſo wjacy wobucź, we cžrijach
dyrbjach cźeknycź. Hdyž na haſu pſchińdźech, zdaſche ſo mi powětr jara
cźopły, móžach lědoma dychacź. Ja khwatach, ſchtož móžach, zo bych ſkoro
k lěpſchomu powětru pſchiſchoł. Potom hakle ſo wobhladnych. Kajki
napohlad! Měſcheńca, hara a hubjeńſtwo njeda ſo wopiſacź. Wſchěm
njemóžeſche ſo pomhacź. Khori noſchachu ſo na khribjecźe abo cźahachu ſo
na ſwojich lěhwach dale, jedyn matrowaſche ſo ſam ze ſwojim
poſleſchcźom, dońž bjezmócny njepadny. My ſpytachmy joho zas k žiwjenju
pſchinjeſcź, njemějachmy pak krepki wody, a njemóžachmy tu pſchi nim
woſtacź, dokelž tu k wutracźu njebě. Schto je ſo z nim ſtało, my
njewěmy. Nimale poł hodźiny wot naſcheje cyrkwje, zaſtupich do khěže,
kiž hiſchcźe k naſchej woſadźe ſłuſcheſche, we nadźiji, zo tu žadyn
ſtrach wjacy njejo. Dokelž ſo jara ſłaby cžujach, proſchach wo někajke
poſylnjenjo. Dóſtach ſchkleńcu wina a kuſk tykanca. Lědoma běch to zjěd,
bě tež tu hižom hěca cžucź. ♣P.♠ Prior bě tež pſchiſchoł, a nětko
khwatachmoj dale. Tyſacy ſo palacych ſchińdźeli, połojcy deſkow, žehliwe
wuhlo lětaſche tu we lofcźe a padaſche dele, a milliony a milliony
ſchkricžkow, cyły powětr zdaſche ſo žehliwy bycź, woheń wo prawdźe dele
padaſche. Jena žona njeſeſche tu ſwoje cźěſchne dźěcźo, tu pany płomjo z
njebjes, ſpali ji rucy, tak zo dyrbjeſche dźěcźo puſchcźicź; dźěcźo
ſpali ſo pſched jeje wocžomaj. Jedyn ſtary muž naſcheje woſady njeſeſche
ſwoje poſleſchcźo. Na dobo cźiſnje je prjecź zawołajo: „Moj božo, moje
dźěcźo!“ wrocźi ſo z khwatkom do ſwojoho domy, <pb n="19"/>pſchinjeſe
ſwoje hižom na poł zaduſchene dźěcźo hacž k durjam, hdźež ſam pany, a ſo
zaduſy. Na druhim dnju ležeſche wopalene dźěcźo we rukomaj hiſchcźe z 19
druhimi mužemi, kiž běchu tu žiwjenjo zhubili we tak mjenowanym Lincolns
Parku. 60 woſobow wucźahnychu z rozpadankow jeneje jenicžkeje khěže.
Młody muž ze ſwojej žonu we jenej khěži 4 ſkhody wyſoko, pytaſche
podarmo za pomocu; khěža paleſche ſo deleka, a tež tſěcha. Kur nam jej
pſchikry, a wobej namakaſchtej we płomjenjach ſmjercź. Druhoho muža žona
bě ſwoj rozom zhubiła, ja wuhladach jej runje, kak won jej rucy z
ſchtrykom hromadu wjaza, a ju tak precź cźehnjeſche, dokelž chcyſche z
mocu zas do płomjenjow. Nicžo njejo jomu woſtało, hacž wrótna žona.
Hodźinu daloko my tak dźěchmy, a namakachmy wucźek we klóſchtrje
redemptoriſtow pſchi cyrkwi ſwj. Michała. Hdyž knježa nas pſchińcź
widźachu, myſlachu ſebi, ſchto je ſo nam ſtało. Wótſe z nami płakachu,
powitachu nas do ſwojoho klóſchtra a ſłubichu nam, zo chcedźa nam rady
pſchi ſebi wobydlenjo dacź, dońž móža tu ſami woſtacź. My jim
powjedachmy, zo wot 4. hodźiny jow naſcha cyrkej, ſchula, wobydlenjo,
klóſchtr ſotrow naſchoho rjada we płomjenjach ſtoji. Tu my najprjedy
něſchto mało poſnědachmy a potom rozeńdźechmy ſo na wſchelake ſtrony, zo
bychmy widźeli kajki pucź ſurowy woheń bjerje. Ja dźěch k ſyrotnicy, a
wuhladach bórzy kak ſo twarjenja zady njeje pala. Wrota khěže ſo tež
hižom wotewrichu, a wbohe ſyrotki, dwej a dwej, kaž hewak do cyrkwje du,
wopuſchcźichu zrudne ſwoju domowiznu. Jene pomahaſche druhomu, wjetſche
molicžkim, mjez tym zo ſotry cžiſcźe małe na ſwojich rukach njeſechu;
dźěcźi a ſotry płakachu hórke ſylzy. Jich bě na dwě ſcźě; a wbohe dźěcźi
dyrbjachu na tamnym dnju nimale dwě hodźinje daloko hicź, dońž we
wjecžornym dźělu měſta pola Jeſuitow ſwoje wobydlenjo namakachu. Ja
dźěch dale k hójerni, kiž mějachu tu bratſja rjadu Alexianow. Bratſja
běchu hižom ſwojich khorych prjecž donjeſli. Synych ſo tu na ſkhodźenki
jich twarjenja, ſtyſkniwje cžakajo, hacž woheń tež ſem ſwój pucź woznje.
Za krótki cžas hižom zapocža ſo cyrkej we mojej blizkoſcźi palicź a
nětko widźach, zo nic jeno hójernja, ale zo tež cyły dźěl měſta, tež
cyrkej redemptoriſtow a jich cyła woſada pſched ſpěſchnje běžacymi
płomjenjemi zakitana njewoſtanje. Ja tohodla khwatach k redemptoriſtam,
kiž běchu nam wobydlenjo dali a pſchipowjedach jim zrudnu powjeſcź a
radźach wſcho zrumowacź, tak derje hacž ſo hodźeſche. To bě wokoło
jědnacźich, hdyž ſo zas wrócźich a tu ſłyſchachmy žałoſnu powjeſcź, zo
wot naſcheje cyłeje woſady žana khěža wjacy njeſtoji. My pomhachmy nětko
redemptoriſtam jich knihownju rumowacź a wſcho do zahrody zahrjebacź,
precžnjeſcź abo wjezcź dacź bě njemóžna wěc. Popołdnju tſjoch cźěkachmy
potom dale do wjecžornoho dźěla měſta, k Jeſuitam. Po ſchtyrjoch
ſtojeſche hižom kraſna cyrkej ſwj. Michała we płomjenjach,
redemptoriſtojo ſu wobydlenjo na kraju we němſkej ſyrotnicy namakali.
Wjecžor pozdźe pſchińdźechmy my k jeſuitam, kiž nas pſchecźelnje a
ſobuželnoſcźiwje pſchijachu.

My běchmy połni ſazow a wocži połne procha k jeſuitam pſchiſchli, a
wutoru rano dyrbjachmy z cžerwjenymi wocžemi a z cžornym woblicžom k
wołtarjej ſtupicź; ja mějach hižom rano pjecźich kemſche, zo njebych
widźany był; wodu žanu njemějachmy. Za ſchtyri dny hakle dóſta měſto zas
wodu. Najprěnſche dźěło <pb n="20"/>wutoru bě, ſpaleniſchcźo naſcheje
cyrkwje a woſady wohladacź. Cźežko nam bě měſto, hdźež bě cyrkej ſtała
zas namakacź. Napoſledku namaka naſch pohoncž měſto biſkopſkeje cyrkwje,
a wot jow bě nam tež móžno, tamny blak zas namakacź, hdźež bě naſcha
cyrkej ſtała. Tu my z woza zlězechmy, ſynychmy ſo na kamjenje a
płakachmy kaž dźěcźi. We kraju, hdźcž ſo jenož ze ſmělnych darow
wěriwych cyrkwje a ſchule twarja, je tajke njezbožo wjele bóle cžucź.
Tola bychmy hiſchcźe na to zabyli, njeby-li ſo nam jenož tež cyła woſada
ſobu ſpaliła. Tak daloko hacž móžachmy widźachmy widżecź, nicžo hacž
ſpaleniſchcźa. My jědźechmy pſched měſto na prärije, to ſu wulke łuki.
10 haj 20 tyſac ludźi ležeſche tu druhdy na jenej tajkej łucy; někotſi
mějachu ſwoje poſleſchcźa, druzy nicžo, jenož někajku njedoſpołnu draſtu
na ſebi. We nocy bě deſchcźik ſchoł a nětko bě khětro zyma. My
trjechichmy žónſke, kiž žane wobucźo na nohach njemějachu. Tu ſo dźěcźi
narodźichu pod hołymi njebjeſami, a huſto něhdom z macźerjemi zas
wumrjechu. Hubjenſtwo njejo k wopiſanju. Wjele dnow dołho błudźachu
dźěcźi wokoło a pytachu ſwojich ſtarſchich, žony ſwojich muži.

Tak wopiſuje ♣P.♠ Gerhard Artmann ſurowy woheń, kiž za tak krótki cžas
rjane a bohate měſto Chicago zapuſcźi, na wjele tyſac zbožomnych ludźi
hubjenſtwo a njezbožo pſchinjeſe; naſtata nuza bě cžim wjetſcha, dokelž
ſo wbohim ludźom runje k zymniſchomu cžaſej wobydlenja a zamoženjo
ſpali.

Rowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Kaž na wſchelakich druhich ſtronach, pſchibjeraja tež w
naſchich ſerbſkich wſach jětra. Ludźo njedyrbjeli ſo prócy bojecź, ſo z
nowa ſchcźěpicź dacź. Pſchez to wucźeknje ſo lóžo natykowanju, a byrnje
ſo jedyn pſchez to pſched ſtraſchnej khoroſcźu njezakitał, njewuſtupuje
wona tola tak ſylnje a njeſkóncži ſo tak lochcy ze ſmjercźu abo
njewoſtaji po ſebi tak zrudne ſcźěhwki. Lěkarjo mjenujcy wobſwědcžeja,
zo jene ſchcźěpjenjo jenož na njewěſty cžas, wokoło ſchěſcź lět
wobwarnuje.

Z Budyſchina. Pſchi zlicžbowanju ludu 1. decembra 1871 pokaza ſo, zo ma
naſche měſto (z wuwzacźom Židowa) 13,295 wobydleri. Po tajkim je wot
poſlenjoho zlicžbowanja pſched 4 lětami we 704 woſobow pſchibyło. Po
wěrjewuznacźu je tu 1194 Katholikow, 11,994 Lutherſkich, 52 Rongianow, 4
Diſſidentojo, 1 pſchiſłuſcha k woſadźe cžeſko-morawſkich bratrow, 1
unirowany, 40 reformirowanych, 8 židow.

Z Njebjelcžic. We lěcźe 1871 je ſo we naſchej farſkej cyrkwi kſchcźiło
17 dźěcźatkow, a to 7 holcžatkow a 10 hólcžatkow. Wumrjeło je we woſadźe
25 woſobow. Pſchipowjedanych bě 15 porow, z kotrychž ſo tu tež 5
wěrowacź dachu. K ſ. woprawjenju bě tu 1800 wokoło woſobow. ♣S.♠

Z kupjele pola Smjecžkec. Pſched dwěmaj lětomaj załoži ſo tudy za
ſerbſku wokolnoſcź pcžołatſke towaŕſtwo, kotrež ma nětko hižom pſchez 50
ſobuſtawow. Wone ſwjecźeſche tudy njedźelu 21. januara ſwój załožeńſki
ſwjedźeń, na <pb n="21"/>kotrymž ſo tež druzy hoſcźo a pſchecźeljo
wobdźělichu. Pſchi nim knježeſche towaŕſchna wjeſołoſcź a
pſchiſtojnoſcź. Załožeŕ a pſchedſyda towaŕſtwo je k. Jurij Robel z
Njebjelcžic. M. K.

Z wukraja.

Z Barlina. Kultusminiſter Mühler je nětko tola ſwoje zaſtojnſtwo złožił.
Tónſamy bě prjedy konſervativnje zmyſleny, a mějeſche tohodla lěta dołho
wot liberalneje druheje komory pruſkoho ſejma wjele wuſtacź. Wón bě tež
pſchecźiwnik bjezwěriwych ſchulow. Tola we poſlenim lěcźe wón tež ſo
pſcheměni, a we wſchelakich wažnych cyrkwinſkich a ſchulſkich
naležnoſcźach zadźerža ſo po woli liberalnych. Tola kaž ſo zda,
njewěrjeſche ſo jemu tu hiſchcźe prawje a duž ſo radſcho cžiſcźe
wotcźiſchcźa. Joho naſtupnik rěka Falk, je zdźěłany prawnik, kiž ſo we
ſwojich dotalſchich zaſtojnſtwach, kaž tež na ſejmje pſchez wótre
rozſudźenja wěcy w tež pſchez ſpodobnu rycžniwoſcź wuznamjenjeſche. Joho
měſto je jara wažnc, dokelž změje zakonje woſobnje ſchulu a cyrkej
naſtupace ſejmej pſchedpołožicź. Tola my nimamy wjeſoły nadźiju, zo
budźe wſchelake wot ſwojoho prjedownika zhotowjene abo zapocžate, cyrkwi
napſchecźiwne kaznje zběhnycź abo porjedźicź, wjele wjacy mamy winu, ſo
bojecź, zo na naſtupjenym pucźu dale krocži a zo budźa nowe zakonje kiž
ſo we bližſchim cžaſu wuradźa, prawa katholikow hiſchcźe cźežſcho
ranicź.

Z Barlina. Wobſtupjeny kultusminiſter Mühler bě pruſkomu ſejmjej nowy
zakoń, dohlad ludowych ſchulow naſtupacy, pſchedpołožił. Tutón nowy
zakoń woznje cyrkwi z jenym dobom wſchě ji pſchiſłuſchace prawa, ſchule
wjeſcź a jeje ſkutkowanjo dohladowacź. Pſchecźiwo tomu zběha ſo wěriwe
wobydleŕſtwo cyleho kraja. Wjac hacž 1200 proteſtow z wſchelakich měſtow
a woſadow z wjele tyſac podpiſmami, pſchedewſchim z katholſkich krajinow
je ſo druhej komorje ſejma pſchipoſłało, we kotrychž njewotwiſni mužojo,
woſobnje kſcheſcźanſcy nanojo pſchecźiwo tamnomu njeſprawnomu zakonjej
ſwoje prawa zamłowjeja. We najbližſchim cžaſu zhonimy, hacž tutón
powſchitkomny hłós kraja pola nowoho miniſtra a zapoſłancow ludu ſchto
zamoži.

Bajerſka. Arcbiſkop we Mnichowje bu wot ſ. wótca z liſtom pocžeſcźeny,
we kotrymž ſo jomu bamž dźakuje za wopokazanu wobſtajnoſcź a
wutrobitoſcź we zamłowjenju cyrkwinſkeje wucžby a joho proſy, tež dale
pſchi cźeŕpjenjach ſwěru wobkhowacź.

♣T.♠ Bajerſka. Tudy je wulka njepſchezjenoſcź na ſejmje a w cyłym kraju.
Biſkop z Augsburga běſche žadał, zo by knježeŕſtwo proteſtkatholikow
wjacy njezakitało a woſebje wotpanjenym duchownym zdu dale
njepſchizwoliło. Wo tymle namjecźe ſo wjacy dnow na ſejmje rycžeſche,
hacž bu wón ſkóncžnje z hłoſami połojcy zapóſłancow zacźiſnjeny. Duž na
tymle ſejmje po bajerſkim zakonju ſo tajki namjet wjacy ſtajicź njeſmě.
Tohodla tež proteſtkatholſke hibanjo tam dale traje.

Rakuſka. Kaž je znate, je po wotſtupjenju Beuſta wuheŕſki hrabja
Andraſſy móc a wliw na cyrkwinſke a ſchulſke naležnoſcźe katholſkoho
khěžorſtwa na ſo torhnył. Wón drje je po ſwojim narodźe katholſki, tola
tak kaž něhdy Cavour w <pb n="22"/>Italſkej, Lutz we Bajerſkej a druzy,
kiž ſwoju móc a katholſke mjeno k ſchkodźe ſwojeje cyrkwje nałožeja. Wot
katholſkich towaŕſtwow běchu ſo jomu pſchi naſtupjenju zaſtojnſtwa
proteſty z wjacy dyžli 412,000 podpiſmami pſchepodali, we kotrychž ſo
njeſpokojnoſcź katholſkoho ludu z Beuſtowym zadźerženjom pſchecźiwo
Italſkej wupraji a wón ſam napomina, zo by prawa a ſwjatoho wótca a
katholſkeje cyrkwje, k kotrejž wjetſchina rakuſkich poddanow
pſchiſłuſcha, zamołwjał pſchecźiwo namócnomu napadowanju italſkoho
knježeŕſtwa. Tola Andraſſy njecha tute ſprawne žadanja dopjelnicź. Ale
nadźijamy ſo, zo je tež najdlěje naležnoſcźe khěžorſtwa wjedł a zo ſo
khěžor ſnadź ſkoro pſchepokaza, zo ſwoje ludy jenož ſpokoji, hdyž muža
za prěnjoho radźicźerja wuzwoli, kiž je tež pſchecźiwo cyrkwi ſprawny.

Rakuſka. Prjedawſchi khěžorſki póſłanc pola italſkoho krala, baron
Kübeck, je wo pſcheſadźenjo proſył, dokelž njecha w Romje póſłanc
italſkoho krala bycź. Joho naſtupnik je hrabja Wimpffen; tón ſamy
njecžini ſebi z toho žane ſwědomjo.

Z Roma, 24. januara pſchepodachu wotpóſłani wſchelakich katholſkich
towaŕſtwow Němſkeje, Rakuſkeje, Belgiſkeje, Spaniſkeje, Francózſkeje,
Jendźelſkeje a Schwajcaŕſkeje ſwjatomu wótcej adreſſu, we kotrejž woni
we mjenje katholſkoho ludu ſwojich krajow wobžaruja, zo ſu jich krajne
wyſchnoſcźe ſwojich zapóſłancow tež do Roma k italſkomu kralej poſłali a
pſchez to kſchiwdu a ſurowu njeprawdu, kiž je wot Italſkeje ſwj. wótcej
ſtała pſchiſpóznali. Adreſſa dale wobkrucźa, zo katholſki lud žanoho
dźěla nima na tutym pſchiſpóznacźu dokonjaneje kſchiwdy, ale zo zacpěje
tamnu njeſprawnu nowotnu wucžbu, kiž cžinjenu njeprawdu zamłoja, hdyž je
ſo ſtała.

Z Roma. Pſchi wuſtajenju pjenjez za pſchichodne lěto žadaſche
miniſterſtwo na ſejmje za policiju w Romje ſamym 26,000 frankow a k tomu
hiſchcźe wurjadny pſchidawk 961,000 frankow. A tola je woprawdźe tak
mało za policiju ſtarane, zo paduſchi a rubježnicy ſamo wodnjo w Romje
ſwoje khumſchty wuwjeduja.

Z Roma. Swjaty wótc powita 19. januara pſchi ſebi tamnych wucžeri
romſkeje univerſity, kiž běchu cyrkwi ſwěrni woſtali, radſcho ſwoje
měſta wopuſchcźili, hako zo bychu italſkomu kralej ſwěru pſchiſahali.
Pſchi tutej pſchiležnoſcźi wupraji bamž ſłowa, kiž ſu za katholſkich
wucžerjow wſchěch krajow rozpomnjenja hódne. „Kaž měſchnik tak ma tež
wucžeŕ, njech je duchowny abo nic, jara cźežke zamłowjenjo we naſtupanju
wot njoho wudźěleneje wucžby. Bóh dawa ſtarſchim dźěcźi, wažny zawdak
ſwojeje luboſcźe. Tucźi pak dowěrja najdróžſche, ſchtož jim tón knjez we
jich žiwjenju na zemi poda, wucžerjam, dokelž je ſami rozwucžecź
njemóža. Woni ſo nadźija, zo dawana wucžba wutroby jich dźěcźi njezkazy.
Cžini pak to jedyn wucžeŕ pſchez pſchednoſchenja wopacžnych wucžbow,
cžini to pſchez wſchelake wuprajenja we wobkhadże ze ſwojimi wucžomcami,
kiž jemu ſtarſchi, kiž emu Bóh dowěri, pſchehrěſchi ſo wón nic jenož
pſchecźiwo ſwojemu najwyſchiſchomu ſudnikej, ale tež pſchecźiwo
ſtarſchim, pſchecźiwo młodźinje haj pſchecźiwo cyłomu cžłowjeſkomu
towaŕſtwej, a je khoſtanja hódny, byrnje by jomu tež tudy na zemi
cźeknył, haj byrnje by ſo tež pſchez runjeſmyſlenych wuznamjenował.
Powołanjo wucžerja dźěcźi abo młodźencow je jene wyſoke, rjane, cžeſcźe
hódne, a <pb n="23"/>płody, kiž ſwědomity wucžeŕ woeźehnje, najrjeńſche,
najwyſchſche myto. Woſtańcźe krucźi we wěrje, lubi ſynojo, waſchoho a
waſchich wucžencow wěcžnoho zboža dla, dokelž wucžeŕ kiž ſo we wěrje
khabła kaž ſcźina we wětſiku, njemóže ſwoje powołanjo zaſtacź. Huſto je
ſo jedyn prajicź zwěrił, zo wěra wědomoſcźam a pokrocžowanju we
wužitnych naležnoſcźach cžłowjeſtwa ſchkodźi, mjez tym hacž je tola
runje kſcheſcźijanſtwo wyſchſchu wědomoſcź wudoſpołniło a ſebi
najwoſobniſche zaſłužby we nju dobyło. . . . . Wopacžne wucžby, kiž
někajki wucžeŕ rozſywa, korjenja ſo, kaž pjanka, a byrnje tež dobre
ſymjo druhich wucžeri cžiſcźe njepoduſyli, ſchkodźa tola njeſkóncžnje
wjele dobromu ſymjenju, kiž móže potom jenož pod zadźěwkami roſcź a
zrawicź. Tahodla njech tón najwyſchſchi waſche krocžele wjedźe, njech
wam móc a wobſtajnoſcź wudźeli pſchez ſwoje žohnowanje, we kotrež ja za
was proſchu.“

Schpaniſka. Nowy kral, italſki prync Amadeo, chce ſebi cyłu móc w
cyrkwinych naležnoſcźach pſchiſwojicź. Tola kardinal Mozeno, arcbiſkop
we Valladolidźe je pſchecźiwo tomu ſwój hłós pozběhnył a druzy biſkopja,
cyłe duchownſtwo a wulki dźěl nahladniſchich ludźi cyłoho kraja ſu
wuprajili, zo ſu runje tak zmyſleni a zo budźa za teſame prawa wojowacź
kaž arcbiſkop. Katholſka młodźina w Madridźe je arcbiſkopej tež
pſchihłoſowacu adreſſu póſłała.

Francózſka. Kaž we němſkich krajach, tak ma ſo tež tudy we Francózſkej
ſchuln naſtupace kaznje k ſchkodźe cyrkwje a wěrnoho zboža ludu
pſcheměnicź. Miniſter zjawneje wuežby Jules Simon chce mjenujcy wſchě
dźěcźi nuzowacź, do wot krajneje wyſchnoſcźe załožene a wot njeje
wjedźene a dohladowane ſchule wopytowacź. Tola to by jeno ſprawna wěc
była, hdy by wyſchnoſcź tež wſchě žadoſcźe cyrkwje a ſtarſchich we
naſtupjenju wotcźehnjenja dźěcźi a młodźiny dopjelniła. Hdźež pak ſo to
njeſtanje, tam dyrbi tež ſtarſchim dowolene bycź, ſwoje dźěcźi do
druhich ſchulow ſłacź, k kotrymž maja wjacy dowěry. Tohodla ſo tež tu
wěriwy lud mócnje hibje. Biſkopojo, pſchedewſchim ſławny biſkop
Doupanloup wojuje we ſłowje a piſmje pſchecźiwo tutomu zakonjej, mjenuja
tóntamy „zjawne njezbožo ſurowiſche a cźežſche hacž kóžde druhe, kiž je
francózſki lud hacž dotal potrjechiło“. Jedyn z toho widźi, zo je we
wſchitkich krajach tamna kſcheſcźijanſtwu njepſchecźelna ſtrona jara
pilna a tež mócna, zo wſchudźom za tejſamej wěcu z tymiſamymi brónjemi
wojuje, a zo maja tohodla tež kſcheſcźijanſcy zmyſleni mužojo wſchě
dowolene ſrědki pilnje nałožecź, zo njeby zbožo kſcheſcźijanſkeje
zdźěłanoſcźe k zhubjenju ſchło.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżeni: Madlena Marija, dź. Mikławſcha Heiny ze Słoneje
Borſchcźe; Marija Madlena, dź. Handrija Auguſta Rencža z B.; Hermann
Klemens, ſ. Fr. Wylema Riedela ze Židowa; Ernſt Rudolf, ſ. murjerja
Michała Horjenka ze Židowa. — Wěrowani: Wylem Auguſt Löffler z Rachlowa
a Haṅža Sopic z Prawocžic; Pětr Pawoł Kubica, tyſcheṙ, a Hana Libſchic z
B. — Zemrjetej: Hana Leſchawic ze Židowa, 69 l. 10 m.; Ther. Menzelec z
Ehrenberga, 56 l.

<pb n="24"/>

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1872: kk. 111. Pětr Schneider (Krawc) z Jawory; 112.
♣P.♠ Ludwig Angermann, adminiſtrator we Nóžeṅcźe; 113. Hana Schołcźina z
Łazka; 114. Katha Suchowa z Róžanta; 115. Pětr Kral z Hrubjelcžic; 116.
Pětr Nikolaides z Kulowca; 117. Hana Mrózec z Budyſchina; 118. Michał
Haſcha z Ratarjec; 119. Jurij Kokla z Zajdowa; 120. Marija Madlena
Laraſowa z Hrubjelcžic; 121. ♣can. cap. cant.♠ Kucźank z Budyſchina;
122. Marija Pjetaſchowa we Dreždźanach; 123. direktor tach. ſchule P.
Schołta z Budyſchina; 124. faraṙ Smoła z Njebjelcžic; 125. Krawc; 126.
duch. radźicźel a faraṙ Fr. Schneider z Kulowa; 127. prěni kapłan J.
Wowcžeŕk z Kulowa; 128. wucžeŕ Jakub Schołta we Kocžinje; 129. wucžeŕ
Mikławſch Cžórlich we Sulſchecach; 130. wucžeṙ Pětr Roſmij we Němeach;
131. Katha Schołtkowa we Nachlowje; 132. Wórſchla Nowotnikec z Hóſka;
133. Jakub Schołta (Roſtok) z Salowa; 134. Pětr Hejdan z Kulowa; 135.
Jakub Žur z Hóſka; 136. wucžeṙ Jakub Kral we Radworju; 137. Mikławſch
Miſchnaṙ z Radworja; 138. Mikławſch Libſcha z Radworja; 139. Michał
Domſch z Bozankec; 140. ♣R. V.♠ priorka Paula z Marijnoho Doła;
141.—150. z Miłocžic: Jawork, Jurjanc, Kral, Pětranc, Fulk, Pětſik,
Lukaſch, Krawc, Wurodźanſki, Schwon; 151. Kokla z Swinjarnje.

Na lěto 1871 dopłacźichu: kk. 418. Pětr Cźumpjela z Wotrowa; 419. zankaṙ
Schołta z Pancžic; 420. Pětr Nikolaides z Kulowca; 421. Michał Nowak z
Hraṅcy; 422. Boſcżij Schuſter z Róžanta; 423. kubleŕ Pjech z Swinjarnje;
424. kubleŕ Žur z Swinjarnje; 425. Rjehoŕ z Wěteṅcy; 426. Madlena
Kucżankec, albertinka we Dreždźanach; 427. Madlena Pjekarec, albertinka
we Dreždżanach; 428. Mikławſch Miſchnaŕ z Nadworja; 429. Pětr Weclich z
Žuric; 430. Madlena Thomaſowa z Radworja; 431. Michał Cźunka z Khelna;
432. Pětr Měſcheŕ z Měrkowa; 433. hajnik Jurij Pětrenc z Zdżěrje; 434.
Jan Schmarander z Zdżěrje; 435. Hana Ryncžec z Zdżěrje; 436. Michał Mark
z Zdźěrje; 437. Michał Cžornak z Konjec; 438. Wórſchla Schipſchikec ze
Schunowa; 439. Mikławſch Rocho ze Schunowa; 440. Marija Hejduſchkec ze
Schunowa; 441. kowaṙ Jan Nachel we Schunowje; 442. Michał Kummer z
Łazka; 443. Michał Woko ze Schunowa; 444. Michał Schota z Konjec; 445.
Hana Wicźazowa z Khróſcżic; 446. Mikławſch Bjedrich z Haſlowa; 447.
Jakub Bryl z Stareje Ceſelnicy; 448. Jan Cžornak z Trnpina; 449.
Mikławſch Nowak z Hory; 450. Hana Natuſchkec z Hory; 451. M. J. z Noweje
Cehelnicy; 452. młóṅk Jakub Cžornak z Njebjelcžic; 453. Michał Lukaſch;
454. Michał Bělk; 455. Krawc; 456. Mikławſch Cžornak z Wotrowa; 457.
Hana Mužikowa z Budyſchina; 458. Jórdan z Cžěžkec; 459. Jan Lehman z
Boranec; 460. M. Libſcha z Radworja; 461. Schołta z Miłocžic; 462. M.
Schołta z Konjec. (Pſchich. dale.)

Na lěto 1870 dopłacźichu: M. W. z R., Pětr Nikolaides z Kulowca, Michał
Nowak z Hrańcy, Michał Schołta z Konjec.

Dobrowólne dary: Jurij Kokla z Zajdowa 5 nſl.; Marija Pjetaſchowa z
Dreždźan 5 nſl.; Jan Lehman z Boranec 5 nſl.; ♣R. V.♠ priorka Paula 15
nſl.; Hana Mužikowa 5 nſl.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Jurij Hawk z
Swinjarnje 10 tol.; pſchez jenu knježnu z klóſchtra 20 nſl.;
njemjenowana ſłužowna dźowka z Bacźona 1 tol.; Mikławſch Rjecžka z
Brěmjenja 15 nſl.

Hromadże: 5825 tol. 20 nſl. 5 np.

Cźiſchcżeṙſki zmólk: We darach z Zdźerje běchu we poſlenim cžiſle
wuwoſtajeni: Jan Strauß 5 nſl., Jan Kubaſch 10 nſl. a Jan Fulk 2 tol.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchiuje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 4. 17. februara 1872. Lětnik 10.♠

Wěra.

[Z póſtnoho paſtyṙſkoho liſta arcbiſkopa Pawoła Melchers w Kölnje.[1]⁾]

. . . . . Zańdźene lěto je njemało wěcow na ſwětło pſchinjeſło, kiž
dyrbja wſchě ſwěrne dźěcźi cyrkwje z hórkej boloſcźu napjelnjecź. Wěrch
naſcheje cyrkwje, naſch wótc a najwyſchſchi paſtyŕ, je pſchecy hiſchcźe
ſwojoho wobſedźeńſtwa, ſwojeje trěbneje ſwobodnoſcźe a njewotwiſnoſcźe
wurubjeny we jatoſcźi; a nimale wſchudźom w Europje je ſo napſchecźo
naſchej ſwjatej cyrkwi zatraſchne hidźenjo ze ſtrony jeje
njepſchecźelow, zawěrny wichor hanjenjow, łžow a napadowanjow pozběhnył.
Jeje bójſke wucžby ſo zacpěja a zaſchmjatuja, jeje pſchecźiwnikojo ſo
khwala a zakitaja, jeje najſwjecźiſche wuſtajenja ſo hanja a tamaja,
njemdrje žada ſo zběhnjenjo a zahnacźo jeje Bohu ſwjecźenych towaŕſtwow
a zjenocźeńſtwow. Spytuja nic jeno cyrkej a jeje ſkutkownoſcź, ale tež
kſcheſcźanſku wěru ze ſwójby, ze ſchule a z krajnoho zarjadowanja cyle
wutłócžicź, a na jeje měſto ſchkódne zaſady nowoho póhanſtwa ſtajicź.
Haj, tak daloko hižon je pſchiſchło, zo ſo zda, hako bychu ſebi mnozy
zjawnje a njetajnje za nadawk ſwojoho žiwjenja ſtajili, nic jeno
kſcheſcźanſtwo, ale tež wſchitku nadpſchirodnu wěru do Boha a
njeſmjertnoſcźe ze ſwěta zahnacź.

Schtóžkuli z wěriwym a njezapſchimnjenym wócžkom znamjenja cžaſa
wobkedźbuje a z rozwažnoſcźu a pſchemyſlenjom wulkotne podawki
najnowiſcheje zańdźenoſcźe wobhladuje, tomu njemóže ſo potajicź, zo ſmy
we cžaſu pſchekhoda, hdźež boža ſprawnoſcź a mudroſcź cžłowjeſki ſplah
wopytuje z cźežkimi prutami, kiž ſu pſchirodźeny a nuzny ſcźěhwk njewěry
a hrěcha; zo ſmy we cžaſu, hdźež <pb n="26"/>boža pſchedwidźownoſcź chce
prawej wěrje tak jara wocuzbjeny ſwět zaſy wrócźicź k kužołam ſpomoženja
a hnady, k kſchižej a k cyrkwi kſchižowanoho, zwonka kotrejež žana
zbóžnoſcź njeje za cžas a wěcžnoſcź.

Rozpominajo tuto, chcu k wam rycžecź wo wěrje, wo naſchej ſwjatej
katholſkej wěrje, kotraž nam pſchecy a wſchudźe prawy pucź pokazuje, a
kotraž nětko bóle, dyžli hdy, wožiwjenja, poſylnjenja a wobkrucźenja
potrjebuje.

1.

Wy wſchitcy ſcźe dźěcźi naſcheje macźerje, katholſkeje cyrkwje, a
wſchudźom namaka ſo we wutrobach katholikow žiwa wěra a ſwěrna
pſchiwiſnoſcź k naſchej ſwjatej cyrkwi. . . . . O, wobkhowajcźe ſwoju
wěru; ta je najdróžſchi pokład, kiž ſcźe wot božeje hnady dóſtali. Wona
je ſwětło, bjez kotrohož prawy pucź k ſwojomu wěcžnomu powołanju
namakacź njemóžemy. Wona je korjeń a ſpocžatk wſcheje kſcheſcźanſkeje
póccźiwoſcźe a to jedne nuzne, bjez kotrohož njemóžemy k wěcžnej
zbóžnoſcźi pſchińcź. Toho dla praji bójſki Zbóžnik: „Schtóž njewěri,
budźe zatamany“ (Mark. 16, 10), tón je hižon ſudźeny (Jan 3, 18); a
japoſchtoł praji: „Bjez wěry je njemóžno, ſo Bohu ſpodobacź.“ (Hebr. 11,
6.)

Wěra je nuzna, nic jeno toho dla, dokelž je ju Bóh porucžił a dokelž ſo
ſłuſcha, zo cžłowjek bjez wuměnjenja to za wěrno dźerži, ſchtož je Bóh,
wěcžna wěrnoſcź, wozjewił, ale tež a woſebje toho dla, dokelž naſcha
padnjena natura, naſcha pſchez herbſki hrěch zeſłabjena a zacźěmnjena
duchowna móc wjacy njezamoži, ze ſebje bójſke wěcy a wěcžne wěrnoſcźe
tak ſpóznawacź, kaž je to k naſchej zbóžnoſcźi nuzne. Naſch rozom móže
drje hiſchcźe někotre z tutych wěrnoſcźow ſpóznacź, n. pſch.
njeſmjertnoſcź duſche, bycźo najwyſchſchoho bójſtwa. Ale ſtawizny a
nazhonjenja wſchitkich ſtotytkow ſu na doſcź dopokazałe, kak cźežko je
cžłowjekej, tele wěrnoſcźe bjez pſchiměſchenja hrubych błudźenjow
ſpóznacź, a kak mało tele pſchirodne ſpóznacźo k tomu doſaha, wolu
nawjedowacź a prawy pucź k wěcžnomu powołanju namakacź. Bójſke wěcy a
wěcžne wěrnoſcźe ſu tak wyſoke a wot naſchich cźělnych ſpóznawanjow a
pſchirodźenych zapſchijecźow tak zdalene, zo je jeno hako potajnoſcźe
wěricź, nic pak hako pſchedmjety pſchirodźenoho ſpóznawanja na doſahace
waſchnjo zapſchijecź zamožemy. — Runje kaž łódźnik pucź po wulkim morju
njenamaka, hdyž by jomu magnetna jehła we kompaſu prawy zaměr
njepokazowała; runje kaž hwězdaŕ bjez dalokowida hwězdy na njebju a jich
pucźe wuměrjecź njedokonja: tak njemóže cžłowjek pſchez zeṁſke žiwjenjo
bjez ſwětła wěry na ſwojim pucźowanju prawy pucź k njebjeſkej wótcžinje
namakacź. Toho dla je ſo boža luboſcź cžłowjeſkomu ſplahej zjewiła, a
nam wſchitko, ſchtož k wěcžnej zbóžnoſcźi trjebamy, wozjewiła, a nam
porucžiła, zo dyrbimy to wěricź, je-li wěcžnu zbóžnoſcź zhubicź
njezechcemy.

2.

Tale wěra, bjez kotrejež zbóžnoſcź njedóſtanjemy, je nadpſchirodna,
bójſka póccźiwoſcź, kotrejež załožk a bycźo je ſo nam we ſwjatej
kſchcźeṅcy pſchez božu hnadu podało. Wona wobſteji we krutej a
wobſtajnej woli a zamožnoſcźi, wſchitko <pb n="27"/>pſchijecź a za wěrno
dźeržecź, ſchtož nam ſwjata katholſka cyrkej hako bože zjewjenjo k
wěrjenju pſchedſtaja. Bójſka wěra je nic ſame měnjenjo abo njewěſte za
to dźerženjo, ale wſchitkón dwěl wuzamkace pſcheſwědcženjo a wěſtoſcź wo
wěrnoſcźi toho, ſchtož je pſchedmjet wěrjenja. Pſchedmjet wěrjenja pak
je jeno to, ſchtož ſo po ſwědcženju cyrkwje na bože zjewjenjo zepjera.
Nicžo njeje rozomniſche, hacž to, ſwój rozom božej nahladnoſcźi
podcźiſnycź. Zo pak je ſwědcženjo cyrkwje njezmylne, mamy dopokazmow na
doſcź. Schtóžkuli z njezamrócženym pohladom ſtawizny cžłowjeſtwa
wobhladuje, lohcy ſpóznaje, zo je Jězus Khryſtus, załožeŕ naſcheje
cyrkwje, ſrjedźnik ſtawiznow ſwěta, kónc ſtaroho, a zapocžatk nowoho
cžaſa, kužoł wſchoho zboža za wſchitke ſtawy cžłowjeſkoho ſplaha. Wón
běſche wocžakowanjo ludow a woſebje wuzwolenoho luda, kotromuž běſche
Bóh pſchez telko zjewjenjow a wěſchcźenjow wo ſlubjenym Meſiaſu hako
wumožerju a zbóžniku z hłubokoho hubjenſtwa, do kotrohož běſche ſwět
pſchez hrěch zapadnył, jaſny a pſchehladny wobraz pſched wocži ſtajił,
kotryž je we Jězuſu Khryſtuſu ſwoje dopjelnjenjo doſpołnje namakał. Wy
wſchitcy znajecźe cyle ſwjate žiwjenjo, ſwjatu bójſku wucžbu,
njepſchelicžne dźiwy, mocy a ſpóznacźa, pſchez kotrež je ſo wón hako
Knjeza cyłeje pſchirody, njebjes a zemje, hako knježerja na žiwjenju a
ſmjercźi, hako ſrèdnika mjez Bohom a cžłowjekami, hako pſchikład wſcheje
ſwjatoſcźe, hako ſwětło ſwěta wozjewił. Wy wſchitcy wěſcźe, kak je ſo
wón we njeſkóncžnej luboſcźi pſchez ſwoje hórke cźerpjenjo a wumrjecźo
hako krejny wopor božej ſprawnoſcźi podał za hrěchi ſwěta, a
njezapſchijomnu, bójſku potajnoſcź luboſcźe wunamakał a poſtajił, w
kotrejž wón pſchecy pſchitomny woſtawa we cyrkwi, kotruž je ſebi
załožił, a wſchitkim ſplaham a ſtawam wumoženoho cžłowjeſtwa płody a
hnady wumoženja pſchiwobrocźuje, a ſo jim k jědźi podawa.

Wy wěſcźe, kak ſpodźiwnje je ſo potom kſcheſcźanſtwo rozſchěrjało
pſchecźiwo wſchitkim zadźěwkam, kotrež jomu pſchirodźene nakhilnoſcźe
cžłowjekow, krawne pſcheſcźěhanja, krajne potłócženja, njepſchelicžne
błudy a prócowanja wopacžneje wědomoſcźe na pucź kładźechu. Wſchitke
tute zadźěwki njezamožachu joho rozſchěrjenjo zaſtajicź, ale pomhachu je
rozſchěrjecź, runje kaž krjej millionow ſwjatych martrarjow, kotſiž
wjeſele a wobſtajnje we cžwělach ſwoju wěru do Jězuſa Khryſtuſa
wuznawachu, njeprèjomne ſwědcženjo dawaſche bójſkej mocy wěry a hnady,
kotraž we nich běſche a ſkutkowaſche. Nic mjenje pſcheſwědcžace je
žiwjenjo njepſchelicžnych Swjatych, kotrychž je Jězuſowa wěra we
wſchitkich ſtotytkach kubłała, a w kotrychž žiwjenju ſo žiwjenjo,
pocžinki a dźiwy Jězuſa Khryſtuſa wobnowjachu. Schtó njeznaje dale
žohnowanja, kotrež je kſcheſcźanſtwo wſchudźom rozſchěrjało, hdźež bu
pſchijate? Pſched nim cźekny póhanſke pſchibójſtwo ze ſwojimi
błaznoſcźemi a žadławoſcźemi, kotrež běchu ze ſłužbu złych duchow
zjenocźene. Pſchez nje miny ſo cžłowjeka wonjecžeſcźace njewólniſtwo, w
kotrymž pſched Khryſtuſom najwjetſchi dźěl cžłowjeſtwa žałoſcźeſche. Z
kſcheſcźanſtwom pſchińdźe ſwětło do cźmy a ſmjertnych ſcźinow, z
kotrymiž běſche póhanſtwo ſwět zawodźeło.

Mjez tym zo pod knjejſtwom póhanſtwa lědym najwucženiſchi mudrowc wo
najwažniſchich naležnoſcźach cžłowjeka w joho poměrach k Bohu a k joho
wěcžnym powołanju někajke ſpokojace wotmołwjenjo dacź zamožeſche, móže
tebi po jaſnej a <pb n="28"/>jednorej wucžbje Jězuſowej kóžde dźěcźo w
kſcheſcźanſkej ſchuli wo najwjetſchich a najhłubſchich potajnoſcźach
Bójſtwa a wěcžnoſcźe wſchitko prajicź, ſchtož ſo k zbóžnoſcźi wjedźecź
trjeba.

Cyle nowe žiwjenjo je z kſcheſcźanſtwom na ſwět pſchiſchło a hdźežkuli
je wone wutrobu cžłowjeka pſchewzało, je ju ponowiło, wucžiſcźiło,
wozbóžniło. Haj, ſchtóžkuli je ſwoje žiwjenjo po Jězuſowej wucžbje
zrjadował, móžeſche na ſebi ſamym zhonicź, kak wěrne je ſłowo, kotrež je
Jězus junu prajił: „Chce-li ſchtó wolu mojoho Wótca cžinicź, tón
ſpóznaje, zo je moja wucžba z Boha.“ (Jan. 7, 17.) Hdyž hrěſchnik ſo
nawoprawſke k Bohu wobrocźi, ſo wuſpowjeda a pokutu cžini, pſchińdźe měr
a pokoj do joho z tyſchnoſcźu a cžwělu wobcźeženeje wutroby, a wón
dóſtawa nadpſchirodne mocy k rozłamanju putow hrěcha. Hdyž hordy
njewěriwy cžłowjek, wot cźežkich cźerpjenjow domapytany, ſo pſched Bohom
ſwojim Zbóžnikom kłoni, wotpadnje wot wócžka joho ducha zaſlepjacy
zawjazk a Khryſtus joho duſchu rozſwětluje. A ſprawny, kotryž je po
wěrje do Jězuſa Khryſtuſa žiwy, ma w ſwojej wutrobje nadobnoſcź pokoja,
kiž jomu ſwědcži, zo je Bóh joho Wótc.

Hdyž pak ma kſcheſcźanſtwo bójſki zapocžatk, hdyž je joho załožeŕ Jězus
Khryſtus, ſyn boži, dha je tež cyrkej bójſka, kotruž je wón załožił z
połnomocu, wſchěm ludam joho wucžbu prědowacź, wſchěm cžłowjekam joho
hnadu wudźělecź. To je ta cyrkej, kotraž pſchez wóſomnacźe lětſtotytkow
ſteji na załožku, kotryž je Jězus Khryſtus ſam połožił, prajicy: „Ty ſy
Pětr, a na tule ſkału natwarju ſwoju cyrkej a mocy hele ju njebudźeja
pſchemocowacź.“ (Math. 16, 18.) To je ta cyrkej, kotruž ſłyſchecź je wón
nam wſchitkim porucžił, hdyž ſwojim japoſchtołam a jich ſcźěhowarjam
prajeſche: „Schtóž was zacpěje, mje-zacpěje“, a „ſchtóž cyrkej
njeſłyſchi, toho mějcźe za póhaua a cłónika.“ (Math. 18, 17.) To je ta
cyrkej, kotrejž je wón ſwojoho ſwjatoho Ducha póſłał a joho pomoc na
wěcžne ſlubił, a w kotrohož mocy je wona pſchez woſomnacźe lět ſtotytkow
ſwěrnje po Jězuſowej porucžnoſcźi cžiniła, pſchez ſwoju wucžbu a
ſakramenty miliony Swjatych lubłała a ſo cyle ſpodźiwnoho zakita
pſchedwidźownoſcźe pſchecy wjeſcliła. To je ta cyrkej, kotraž je wot
ſwojoho załoženja bjez pſchetorhnjenja te wot Jězuſa pſchepodate wucžby
a ſrědki hnadow, kaž tež wot njoho dóſtatu wuſtawu, w naſtupanju hłowy a
ſtawow, we wſchitkich kruchach hacž do dźenſiſchoho dnja ſwěrnje
wobkhowała a kotraž móže ſo ruuje toho dla wot wſchitkich z wěſtoſcźu a
bjezdwělnoſcźu hako „cyrkej žiwoho Boha, hako ſtołp a zakład wěrnoſcźe“
(1. Tim. 3, 15) z lóhkoſcźu ſpóznacź.

(Pſchichodnje dale.)

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. We prěnich lětach ſwojoho wukhadźenja mějeſche Kath. Poſoł
wſchelakich pſchecźiwnikow, kiž mějachu we nim wjele wěcow wuſtajecź,
woſobnje běchu z nowym prawopiſom, abo kaž jedyn prajicź ſłyſcheſche „z
tym piſ<pb n="29"/>mom“, jara njeſpokojni. Tola Bohu dźak, dobra wěc je
dobyła, a ſchótž je ſebi jeno kuſk prócy dawał, cźita nowy prawopis
runiž tak derje a lohcy, kaž tamny prjedawſchich ſerbſkich piſmow. Tak
namaka ſebi Poſoł z kóždym lětom tež nowych pſchecźeli. Podam dźenſa
licžbu cźitari we jednotliwych ſerbſkich wſach, tak daloko hacž je to
pſchez pſchecźelne podpjeranjo wonkownych expedicijow móžno. Z tutoho
pſchehlada kóždy lohcy ſpóznaje, zo mohło we někotrych wſach Poſoł
hiſchcźe wjele wjac wotebjerarjow ſebi dobycź. We Budyſchinje rozdźela
ſo 70 Poſołow, a to we měſcźe ſamym, na Židowje a podhrodom 30; dale
bjeru: Słona Borſchcż 6, Bělcžecy 5, Cźemjericy 5, Dźežnikecy 5, Zajdow
4, Bozankecy 3, Hrubjelcžicy 3, Wulki Wjelkow 2, Bobolcy 1, Cžorne
Noſlicy 1, Dalicy 1, Horna Kina 1, Mniſchonc 1, Ratarjecy 1, Wunjow 1.
We Radworju rozdźěli ſo tež 70 a to we Radworju ſamym 27, dale bjeru:
Zdźeŕ 7, Bronjo 6, Kamjenjej 5, Brěmjenjo 5, Khelno 4, Khaſow 4,
Stróžiſchcźo 3, Cžorny Hodleŕ 2, a Boranecy, Lutowcž, Łuh, Kſchiwa
Borſchcź, Libuchow, Brunow, Dreždźany po jenym. We Ralbicy rozdźeli ſo
37 a to we Ralbicach 14, dale bjeru: Schunow 13, Konjecy 8, Nowoſlicy 1
a Trupino 1. We Róžeńcźe rozdźeli ſo 60 a to we Róžeńcźe 17 a dale
bjeru: Pěſkecy 8, Koſlow 7, Nowoſlicy 7, Dobroſchicy 6, Łazk 5, Sernjany
4, Smjerdźaca 3, Hrańca 2, Horki 1. We Wotrowje rozdźeli ſo 46 a to we
Wotrowje 24, a dale bjeru: Žuricy 8, Kaſchecy 5, Khanecy 4, Neuhof 3,
Krjepjecy 2. Do Kulowa pſchińdu 23, za měſto a wokolnoſcź. We Khróſcźicy
rozdźeli ſo 150, a we klóſchtrje Marijnej Hwězdźe 68. Kak wjele z tutych
do jednotliwych wſow pſchińdźe, wozjewimy tež, tak khětſe hacž zhonimy.
— Wyſche toho wopóſcźele ſo na poſcźe 36 exemplarow do wſchelakich
měſtow Sakſkeje, Cžěſkeje, Morawſkeje, Schlezynſkeje a dwaj Poſołaj
pſchińdźetej do Schwajcarſkeje.

Z Budyſchina. We tudomnym domje katholſkich rjemjeſnikow bě njedźelu
wjecžor wjeſola zabawa. Towaŕſchojo hrajachu dźiwadło abo theater. Dwaj
praje žortniwej kruchaj: „Das Landhaus an der Heerſtraße“ wot Chr.
Ney-a, a potom: „Incognito“ abo: „Der Fürſt wider Willen“ wot Kippera
buſchtej jara derje z dźěla wuběrnje pſchedſtajenej a pohnuſchtej
wſchěch wſchihladowari wjeſoloſcźi a zbudźiſchtej powſchitkomnu
ſpokojnoſcź z nakhwilnymi hercami, kiž hewak we wſchelakich druhich
wažnych powołanjach dźěłaja. Wulki ſal towarſchnje bě pſchepjelnjeny.
Wužitne towaŕſtwo dobywa pſchecy na pſchecźelach, a pſchibjera na
ſobuſtawach, na tak mjenowanych cźeſnych kaž tež woprawdźitych.

Z Kukowa. Tudy wumrje 30. januara wjecžor prjedawſchi wucžeŕ Jan Maurek,
rodźeny we lěcźe 1795 we Radnicach we Cžěſkej. Won ſkutkowaſche wot lěta
1826 hacž do ſwojeje ſmjercźe hako wucžeŕ hudźby we holcžim wuſtawje we
klóſchtrje Marijneje Hwězdy; hako wucžeŕ ſchule we Kukowje pak dźěſche
hižom wokoło lěta 1850 na wumjeńk. ♣R. i. p.♠ — Kaž dale ſłyſchimy je k.
wucžeŕ Bräuer tež nětko k wucžerjej hudźby we ſpomnjenym wuſtawje
poſtajeny.

Z Łazka. Naſcha katholſka bjeſada ma porjadnje ſwoje ſkhadźowanki a
pſchibjera pſchecy na ſobuſtawach, licźi jich nětko 75. Rozwucžace
pſchednoſchki mějachu we poſlenjej zhromadźiznje knježa wucžerjo Kleiber
ze Schunowa, Hauffa <pb n="30"/>ze Róžanta a Hicka z Ralbic kaž tež
knjez pſchedſyda kapłan Róla a knjez ♣P.♠ Tadej z Róžanta. ♣T.♠

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Naſche katholſke kaſino ſwjecźeſche njedźelu 4. februara
ſwój prěni załožeŕſki ſwjedźeń, kiž bu tež pſchez pſchitomnoſcź
najwyſokodoſtojniſchoho knjeza biſkopa wuznamjenjeny. Wobdźělenjo
ſobuſtawow a tež druhich hoſcźi bě praje bohate.

Z Dreždźan. We lětuſchim poſcźe budźe ſo z dowolnoſcźu knjeza biſkopa
kóždu ſrjedu wjecžor ſydomich we cyrkwi Jozefinſkoho wuſtawa we
francózſkej rycži prědowacź; ſtanje ſo to cuzych katholikow dla, kiž
tudy we wulkej mnohoſcźi pſchebywaju, a kiž němſke prědowanja dorozemicź
njemóža.

Z wukraja.

Z Barlina. Kaž hižom poſlenje cžiſło Kath. Poſoła tež ſpomni, bu
pruſkomu ſejmej nowy zakoń, dohlad ludowych ſchulow naſtupacy k
wuradźenju a k pſchiwzacźu pſchedpołoženy. Swětna wyſchnoſcź ſama
pſchimocuje ſebi prawo, dohladowari wſchěch zjawnych a privatnych
ſchulow poſtajicź. Pruſke ſchule ſu ſo pod cyrkwinſkim dohladom na
wyſoku ſtupjeń pozběhnyli, buchu tež powſchitkomnje khwalene. Tola tute
ſwědomite, a tež płódne procowanje cyrkwje za ſchulu, płacźi nětſchiſche
liberalne pruſke miniſterium z tym, zo cyrkej a jeje ſłužownikow ze
ſchule wupokaza a to pſchecźiwo woli ludu. Ze wſchěch dźělow kraja,
woſebje pak z katholſkich měſtow a woſadow bu we poſlenich tydźenjach
pſchez 1900 proteſtow z wjacy hacž 300,000 podpiſmami druhej komorje
póſłane, we kotrymž lud ſwjatocžnje ſo wobara tutych njezbóžnych
pſchemjenjenjow we dohladowanju ſchulow. Na dnach 8., 9. a 10. februara
jednaſche druha komora we tutym zakonju. Dołhe a z dźěla jara wuſtojne
rycže móžeſche jedyn tu pſchecźiwo a kaž tež za pſchiwzacžo zakonja
ſłyſchecź. Bismark mějeſche złe dny, a njeſpokojnoſcź a mjerzanjo
wozjewi joho cyle zadźerženjo kaž tež rycže, z kotrymiž chcyſche
napſchecźiwnikow zakonja woſobnje zapóſłancow Windhorſta,
Reichenſpergera a Mallinckrodta zatraſchicź a mócny wliw jich wuběrnych
rycži woſłabicź. Na jene za miniſtra njehódne waſchnjo wumjetowaſche
tutym cžeſcźomnym mužam a jich ſtronje, kiž bjez tajenja a bojoſcźe za
ſwoje pſcheſwědcženjo, a ſwjate prawa ſwojoho ludu rycža, a hłoſuja, zo
njejſu derje němſcy zmyſleni, zo pſchecźiwo wobkrucźenju nowoho
khěžorſtwa ſkutkuja, a tola njemóže to ani zjenicžkim podawkom
dopokazacź. Tak wjele je wěſte, zo je tuton zakoń Bismarkej a joho
liberalnej ſtronje hižom nětko wjacy ſchkodźał hacž pomhał, wěrno drje
je, won bu někak pſchiwzaty. Z 369 pſchitomnych zapóſłancow hłoſowachu
197 za tónſamy a 171 pſchecźiwo jomu, jedyn zdźerža ſo hłoſowanja. Tola
pak zjewi pſchi tutej pſchiležnoſcźi nětſiſche miniſterium, zo je to
jeno mała krócžel k dalſchomu potłocžowacomu wuſtupowanju pſchecźiwo
cyrkwi a z cyla kóždej duchownej wyſchnoſcźi. K tajkomu miniſterijej a k
tajkim zapóſłancam, kiž teſame podpjeraja, njemóže lud žaneje dowěry
měcź. Spomjeny zakoń pſchepoda ſo nětko prěnjej komorje k wu<pb
n="31"/>radźenju. Tola powſchitkomnje wěſchcźi ſo, zo tu wjetſchinu
hłoſow njedóſtanje a potom bu hacž na dalſche pſchi ſtarym woſtało. To
by tež wěſcźi najſpomožniſche było, dokelž pokracžowanju liberaliſma
dyrbja ſo zadźěwki do pucźa kłaſcź, je-li zo ſo płody kſcheſcźanſkeje
zdźěławoſcźe cžiſcźe pſchiſadźicź njedyrbja.

Z Barlina. We wólbnym wokrjeſu Pleß-Rybnik we pruſkej hornej
Schlezynſkej bu tudomny znaty katholſki ſpiſowaŕ, duchowny radźicźel
Müller za zapoſłanca na němſki rajchsrat z nowa zas wuzwoleny a to z
wulkej wjetſchinu hłoſow. Kanclerjej Bismarkej a liberalnej ſtronje
cžini to wulke mjerzanje. Tež hižom pſchi powſchitkomnej wólbje bu wón
wuzwoleny, tola joho wólba bu bjez wini zacźiſnjena, najbóle tohodla
dokelž by duchowny radźicźel wot miniſterija tak hidźenej ſtronje centra
pſchiſtupił, a nowa wólba wupiſana we nadźiji zo budźe prěni krócž
pſchepadnjeny wjeŕch Hohenlohe, kiž ma we tamnej krajinje jara wulke
kubla, a kiž bě wot wyſchnoſcźe porucženy, druhi krócž wjetſchinu hłoſow
doſtacź. Joho ſtrona nałožowaſche tež wjele njedźele za ſobu wſchě móžne
ſrědki za joho wuzwolenjo, tola katholſki lud njeda ſo tam zaſlepicź a
zatraſchicź. Bohaty a mócny wjeŕch a wojwoda pſchepany druhi krócž, a
katholſki duchowny bu druhi krócž z wulkej wjetſchinu wuzwaleny. Lud
ſpózna a dopjelni tu ſwoju winowatoſcź, a tak dyrbjało wſchudźom bycź.
We naſchich cžaſach ſu wólby zapóſłancow jara wažne, dokelž ſwětna
wyſchnoſcź mocuje ſo wſchitkich prawow a chce wſchě ludowe naležnoſcźe
wobknježicź. Tola zakonje k tomu wuradźuja ſo we komorach, haj krajne
miniſterum ſamo wuzwola ſo z wjetſchiny zapoſłancow, abo dyrbi je-li zo
chce wobſtacź wjetſchinu we komorje zaſo měcź, a tohodla dyrbi zo za
ſkutkowacź, zo kſcheſcźijanſcy zmyſleni mužojo ſo do krajuych komorow
ſcźelu, a tajcy tam tak wjetſchinu dóſtanu, potom budźa tež tam
wuradźene zakonje wot kſcheſcźijanſkoho ducha wobknježene.

Z Roma. Wjeſołe žiwjenjo, kiž druhe lěta wokoło póſnic tu knježeſche a
wjele cuzych ze wſchěch krajow tu zhromadźi, njechaſche lětſa wotucźicź.
Romſcy ſo na zjawnych ſwjecźenjach njewobdźela, a cžrody italſkich
zaſtojnikow, za kotrychž dyrbjachu ſo wozy hakle najimacź, nima nichtón
kedźby. Italſki kral kotromuž ſwědomjo we Romje tola prawoho měra
njewoſtaji, je toho dla tež zas Rom wopuſchcźił a ſo do Neapla podał. —
Swjaty wótc hacž runiž jaty dóſtanje, wſchèdnje wopokazmy ſwěry a
luboſcźe wot ſwojich prjedawſchich podanow, a njemyſli na to, Rom
wopuſchcźicź.

Syriſka. Turkojo we Damaſku a we wſchelakich druhich dźelach Syriſkeje
pſcheſtupuja we nahladnych cžródach katholſkej cyrkwi. To je cžim
wažniſcho, dokelž mjez tym hacž we naſchich dnjach wſchelake europſke
ludy katholſku cyrkej tak hanja a hidźa, dobywa ſebi taſama we rańſchim
kraju nowych pſchecźeli. Jedyn jandźelſki wucženy, kiž katholſkej cyrkwi
njepſchiſłuſcha, chcyſche ſo ſam we wěrnoſcźi toho pſcheſwědcźicź, a
pucźowaſche do tamnych ſyriſkich krajinow z Jeruzalema, hdźež wón hižom
někotre lěta dołho pſchebywaſche, a piſa we tym, zo je po joho licženju
we krótkim cžaſu k najmjenſchom we wſchelakich krajinach 25,000 turkow
ſo kſchecźijanſtwej pſchiwobrocźiło. — Bóh daj, zo by we tam<pb
n="32"/>nych rańſchich krajinach, kotrež ſu ze ſtołpami a krewju
ſwjatoho japoſchtołow ſwjecźene, po dołhim ſpanju tež zas nowe
kſcheſcźanſke žiwjenjo wotucźiło.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchecżenaj. Bjedrich Max, ſ. Pětra Lukaſcha z podhroda;
Hana Marija, dź. Bernarda Purſche Budyſchina. — Wěrowanaj: Julius Künaſt
a Khata Handrikec z Budyſchina. — Zemrjecźi: Józefina mandź. kryjerja
Karla Sentnera z B.; 59 l. 2 měſ.; Franc Bernard, ſ. Emila Müllera z B.
3 l. 4 m.; Kurt Woldemar, ſ. wojnarja Reinholda Bachmanna z B., 6 měſ.

Z Radworja. Kſchcżeni: Martha Henrietta, dż. Bjedricha Wilema Gnauka z
Radworja; Marija Thereſia, dź. Pětra Bartka z Měrkowa; Jakub, ſ. Jakuba
Schmidta z Radworja; Mikławſch, ſ. Pětra Schramy z Brěmenja; Jan Korla,
ſ. Jana Donata z Měrkowa; Helena, dź. Jana Rjecżki z Boranec; Haua, dź.
Jakuba Běrka z Khelna; Jakub Jan, ſ. Jana Kocže z Brěmjenja. —
Zemrjecźi: Marija, dź. Michała Kmjecža z Lutowcža, 3 nj. 1 dź.; Marija,
dź. Jurija Hancžki z Bronja; 2 l.; Jan, ſ. Jana Henki z Kamjenej, 1 m. 1
dź.; Mikławſch, ſ. Michała Kmjecža z Lutowcža, 2 l. 11 m. 6 du.; Hana,
dź. Jakuba Rychtarja z Radworja, 1 l. 5 m. 16 dn.; Hańža, wud. njeb.
Juria Frencela z Lutowcža, 80 l. 2 m. 11 dn.: Korla Auguſt Pacžka z
Łupjanſkeje Dubrawy, 83 l. 9 m. 14 dn.; Pětr Ducžman z Lutowcža, 75 l.
10 m. 20 dn.; Hana Auguſta, dź. Jana Ernſta Freiberga z Lutoweža, 1 m.
20 dn.; Jan Pěcž z Khelna, 75 l. 3 m. 27. du.; Haṅža, wud. njeb. Matheja
Wóſky ze Zdźerje, 87 l. 9 m. 14 dn.; Katha, dź. Jana Cyža z Radwerja, 4
m.; Jakub Schołta z Khaſowa, 66 l. 5. m. 26 du.; — Wěrowani: Mathej
Hanto z Hóſka, z Hanu, zwud. Běrkowu z Radworja; Mikławſch Cžech z Hory,
z Madlenu Schpitankec z Radworja; Auguſt Helas z Měrkowa z Hanu Kaſperec
z Kamjenej; Michał Schołta z Lutowcža, z Madlenu Lehmanec z Radworja;
Mikławſch Jerſch z Radworja, z Madlenu Kralec z Radworja.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1872: k. k. 152. Michał Zarjenk z Pozdec; 153. Hana
Nowotnowa z Hórkow; 154 Pětr Juſt z Jaſeṅcy; 155. Jakub Schócžka z
Hórkow; 156. Jakub Budaṙ z Stareje Cehelnicy; 157. Jakub Grós Nuknicy;
158. Handrij Haſcha z Zajdowa; 159. Truc z Kukowa; 160. Michał Mechela z
Pěſkec; 161. Mith z Kukowa; 162. Jakub Wenka z Róžanta; 163. Mikławſch
Młónk z Hatow; 164. Wórſchla Schömlowa z Zernjan; 165. Mikławſch Ducžman
z Wudworja; 166. Michał Domſch z Smjecžkec; 167. Hana Lipicžowa z
Kozaric; 168. Michał Janka z Jaſeṅcy; 169. Michał Buk z Huſcźa; 170.
pjekaṙ Zelnak z Kukowa; 171. Wawrik z Kukowa; 172. kapłan Innocenz
Jawork z Marijneje Hwězdy; 173. Hana Měrcžinkowa z Dźěżnikec; 174. Jakub
Kral z Jaſeṅcy.

Na lěto 1871 dopłacżichu: 463. Michał Schołta z Hórkow; 464. Jakub
Schócžka z Hórkow; 465. Michał Mechela z Pězſkec; 466. Laukus z Huſcża;
467. Michał Swodenk ze Smjecžkec; 468. Wawrik z Kukowa; 469. Jan Ryncž z
Bronja.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Hrabja Cajus
Stollberg z Brunowa 10 toleŕ; J. D. z Huſcża 5 toleṙ.; J. H. z K. 20
tol.

Hromadże: 5860 tol. 20 nſl. 5 np.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 5. 2. měrca 1872. Lětnik 10.♠

Wěra.

(Skóncženjo.)

3.

Dokelž dha mamy tajke z bójſkej mocu a połnomócnoſcźu k prědowanju
zjewjenych wěrnoſcźow wuhotowane wucžeŕſtwo we ſwojej macźeri,
katholſkej cyrkwi, ſměmy, móžemy a dyrbimy wſchitko z bjezdwělnej
wěſtoſcźu pſchijecź a za wěrno měcź, ſchtož nam wona k wěrjenju
prědkſtaja. Kóždy ſwobodowólny dwěl na wěrnoſcźi jeje wucžby je zběhanjo
napſchecźo božej nahladnoſcźi, z kotrejž je bójſke wucžeŕſtwo
wuhotowane. Wěriwy kſcheſcźan tohodla rady a wjeſele ſwoje měnjenjo
njezmylnomu wucžeŕſtwei cyrkwje podcźiſnje, byrnje potajnoſcźe wot njeje
prědowanoho zjewjenja joho rozom pſcheſahałe. Z krutym, njech tež druhdy
cźěmnym wěrjenjom zapſchimuje wucžbu cyrkwje, dokelž derje wě, zo ſo wot
nas jeno wěrjenjo, nic pak doſpóznawanjo potajnoſcźow wěry žada. Tale
wěra wopſchija dha wſchitke wucžby cyrkwje, a je pſchezcyłna k
najmjeńſchomu po woli, byrnje tež kóždy wěriwy wſchitke wucžby woſebje
njeznał. Schtóž byrnje jenu jenicžku wucžbu wědomje a ze ſwojej wolu wot
wěrjenja wuzamka, nima prawu katholſku wěru, dokelž ſo ſamoho nad
nahladnoſcź cyrkwje pſchezběhuje a pſchez to bytnoſcź wěry znicžuje.

W naſchim cžaſu ſu tam a ſem cžłowjekojo, kotſiž ſo poſtajenjam
najnowiſchoho vatikanſkoho koncila podcźiſnycź njechadźa, prajicy, zo ſu
tam nowe wucžby wozjewjene, kotrež ſu dotal w cyrkwi cuze byłe. Z tym
pozběhuja ſo napſchecźo njezmylnomu wucžeŕſtwu cyrkwje, kotrež je we
tamnych wobzamknjenjach powſchitkomnoho koncila cyle bjezdwělnje
rycžało. Tak prěja wěru do njezmylnoho wucžeŕſtwa cyrkwje a wuzamkaja ſo
pſchez to ſami ze zhromadźeńſtwa cyrkwje. Wyſche toho je cyle wopak
prajicź, zo ſu tamne poſtajenja a woſebje wuſtajena wucžba <pb
n="34"/>wo njezmylnym wucžeŕſtwje bamža nowa wucžba. Tale wucžba
wotpocžuje, kaž wſchitke druhe wucžby cyrkwje, na božim zjewjenju, a
běſche po ſwojej bytnoſcźi pſchecy we wědomoſcźi a podawiznach cyrkwje,
hacžrunje prjedy hiſchcźe ſwjatocžnje wuprajene dogma njeběſche. Pſchecy
běchu jeno te poſtajenja powſchitkomnych koncilow płacźiwe, kotrež běchu
wot bamža wobkrucźene. Pſchecy běſche w katholſkej cyrkwi prawidło, zo
je kóždy katholik ſwjatoſtnym poſtajenjam wěry, kiž ſo wot bamžow ſtanu,
wěrnu poſłuſchnoſcź winojty a zo ſo wot nich njehodźi na powſchitkowny
koncil powołacź. Hlej, to je bytnoſcź vatikanſkich wuſtajenjow, kiž ſu
nětko wuprajene, a we ſwjatym piſmje a ertnych podawiznach zadajene.

4.

Ma-li nam wěra woprawdźe k zbóžnoſcźi ſłužicź, njeſmě ſo na nutskowne
wěrjenjo wobmjezowacź, ale dyrbi ſo tež wozjewicź we zwonkownym
wuznawanju a we žiwjenju, kotrež je po wuſtajenjach wěry zrjadowane.
Dyrdiſch po wěrje žiwy bycź; pſchetož „ſprawny je z wěry žiwy“ (Rom. 1,
17) a „w Khryſtuſu płacźi jeno ta wěra, kiž pſchez luboſcź ſkutkuje.“
(Gal. 5, 6.) Schtóž ma wěru, ale nima ſkutki wěry, tón ma morwu wěru,
„kaž tež djaboły ju maja, kotſiž wěrja a tſchepotaja.“ (Jak. 2, 10.)
„Kaž je cźěło bjez duſche morwe, tak je tež wěra bjez ſkutkow morwa.“
(Jak. 2, 26.) Haj naſcha wěra dyrbi bycź korjeń, z kotrohož cyłe
žiwjenjo ze wſchitkimi ſwojimi myſlemi, ſłowami a ſkutkami wuroſcźuje,
kaž hałzy, kcźenja a płody ze ſchtomowoho korjenja.

Naſcha wěra dyrbi tak žiwa, tak mócna bycź, zo ſmy hotowi, po
pſchikładźe ſwjatych martrarjow radſcho žiwjenjo podacź, hacž wěru
zaprěcź. To je, kſcheſcźanſki cžłowjeko, twój nadawk tudy na zemi; ſwoje
žiwjenjo jenajke ſcžinicź ze ſwojej wěru. Hdyž je njerozom, na wěrnoſcźi
božoho zjewjenja dwělowacź, je hiſchcźe wjetſchi njerozom, tak žiwy
bycź, hako by wěra njebyła abo wopacžna była. Po naſchej wěrje budźe
něhdy naſche žiwjenjo ſudźene. Starajmy ſo nětko, zo by žiwjenjo
pſchezjedne było z wěru; potom nas wěra k zbóžnoſcźi powjedźe.

5.

Zo by naſcha wěra žiwa była, dyrbimy prawe ſrědki k jeje wožiwjenju a
poſylnjenju nałožecź. Prjedy wſchoho dyrbi nam na wutrobje ležecź, zo
bychmy wěru hako najwoſobniſche wſchitkich kubłow ſebi wyſoko wažili a
wobkhowali. Woſebje we hodźinach ſpytowanja abo pruhowanja dyrbimy ſo
dopomnicź, zo je wěra cyle nuzna k zbóžnoſcźi. „Schtóž njewěri, budźe
zatamany.“ Dale je nuzne, zo bože ſłowo pilnje ſłyſchemy; pſchetož „wěra
pſchikhadźa ze ſłyſchenja.“ (Rom. 10, 17.) Schtóž bože ſłowo njeſłyſchi,
njemóže wěru wobkhowacź. Tohodla je telko njewěriwych a liwkich
kſcheſcźanow, dokelž tak mnozy ſłyſchenjo božoho ſłowa zakomdźeja a ſo
njeprócuja, we ſpóznacźu ſwjateje wěry roſcź a pſchiběracź pſchez pilne
poſłuchanjo božoho ſłowa na prědowanju a kſcheſcźanſkej wucžbje, kaž tež
pſchez cžitanjo dobrych rozwucžnych knihow wo ſwjatej wěrje, mjez kotrež
maja ſo tež woſebje licžicź žiwjenja Swjatych, kiž nam ſcźenjo w joho
nałoženju prěduja.

Woſebje je nadawk a winowatoſcź kſcheſcźanſkich ſtarſchich, zo ſwoje
dźěcźi <pb n="35"/>wot zažneje młodoſcźe we wěrnej, katholſkej wěrje
kubłuja a ſo za to ſtaraja, zo bychu ſo wot dobrych katholſkich
wucžerjow rozwucžowałe. Tohodla ma ſo ze wſchěmi ſprawnymi ſrědkami
napſchecźo tomu dźěłacź, zo by ſo ſchula wot cyrkwje dźěliła a
njekſcheſcźanſke ſchule wěru a kſcheſcźanſke žiwjenjo wobſchkodźowałe. .
. .

Tola njeſměmy měnicź, zo móžemy ſebi ze ſwojimi mocami wěru dobycź abo
pſchiſporjecź. Wěra je hnada boža a tohodla dyrbimy tež nadpſchirodne
ſrědki nałožecź. K tutym ſłuſcha pilne a doſtojne wužiwanjo ſwjatych
ſakramentow, a nutrne modlenjo, woſebje wo hnadu wěry, zo bychmy
ſpytowanja napſchecźo wěrje pſchewinyli. „Knježe, pſchiſporjej nam wěru“
(Luk. 17, 5) proſchachu japoſchtołojo. Dokelž pak wěra we ſwojim
korjenju a bycźu we ponižnym podcźiſnjenju ſwojoho ſpóznawanja pod božu
nahladnoſcź wobſteji, dyrbi kſcheſcźan cžaſto pocžink wěry wubudźecź a
ſo wſchoho zdalowacź, ſchtož je napſchecźo ponižnoſcźi. Hordoſcź a
cžeſcźe-lakomoſcź je hrožacy ſtrach za wěru.

6.

Wulki ſtrach za wěru leži tež we cyłym złoženju a waſchnju naſchoho
cžaſa, w kotrymž je wjele tajkich, kotſiž ſo wo jedne nuzne, mjenujcy wo
Boha a wěcžnoſcź njeſtaraja; tajkich, kotſiž ſu nadpſchirodnu wěru do
Boha zhubili, ſu hórſchi, dyžli póhanjo; do Voha, njeſmjertnoſcźe a
wěcžnoſcźe njewěrja, ale ſu z djabołſkim hidźenjom napſchecźo Bohu a
wſchomu, ſchtož je ſwjate, woſebje pak napſchecźo katholſkej cyrkwi, a
napſchecźo wſchitkim ſwěrnym ſobuſtawam tuteje cyrkwje napjelnjeni,
hanja wſcho ſwjate a buchu wěru najradſcho mjez cžłowjekami poduſyli.
„Hladajcźe ſo falſchnych profetow, kotſiž we wowcžich draſtach k wam
dźeja, nutska pak ſu torhace wjelki.“ (Mat. 7, 15.)

Dalſchi ſtrach za wěru ſu tajke cžaſopiſy, kotrež w hidźenju wſchitkoho
kſcheſcźanſtwa a kſcheſcźanſkoho žiwjenja łžě a njewěrnoſcźe a błudy
rozſchěrjeja a we wutrobach wěru podrywaja. Schtóž tajke cžaſopiſy
cźita, ſtaja ſwoju duſchu do ſtracha, wobdźěli ſo na cuzych hrěchach a
podpjera ze ſwojimi pjenjezami njepſchecźelow cyrkwje.

Wužitne a nuzne a winowatoſcź je, dobre, kſcheſcźanſke cžaſopiſy cžitacź
a podpjeracź, kotrež wěru podpjeraja, a ſo za rozomne rozwucženjo
ſtaraja. . . .

Wubrał ♣H. D.♠

Póſt.

Wſchě ludy ſwěta ſu we tym pſchezjene, zo je poſcźenjo boža ſłužba.
Stari Romſcy cžeſcźachu ſwojich pſchibohow pſchez poſcźenjo, woſebje
wěmy, zo ſo kóžde pjecź lět k cžeſcźi bohowki Ceres poſcźachu; Grichojo
pſchihotowachu ſo pſchez póſt k ſwjecźenju eleuſinſkich potajnoſcźow, a
tež we ſtarych Egipcžanach cžitamy, zo dyrbjachu ſo prjedy dołho
poſcźicź, hdyž chcychu ſwojej bohowcy Iſis woprowacź. Hacž runiž prěni
wobydlerjo Ameriki we nabožnych wěcach jara błudźachu, namaka ſo tola
tež pola nich póſt, pſchez kotryž chcychu ſwojich pſchibohow cžeſcźicź.
Po tajkim pohanojo dźeržachu na póſt a hiſchcźe dźenſniſchi dźeń ſłuſcha
poſcźenjo pola pohanſkich Indow za najwoſobniſchi pokutny ſkutk.

<pb n="36"/>

Tež pola Muhamedanow płacźi poſcźenjo wjele; we měſacn Ramadan poſcźi ſo
kóždy jara krucźe, dokelž pſched ſkhadźenjom prěnjeje hwěžki wjecžor za
cyły dźeń nicžo k ſebi njebjerje, ani lěkaŕſtwo. — Tež Židźa ſo jara
ſwědomicźe pocźa; kaž bu jim we ſtarym zakonju kruty a huſto dołhi póſt
hako bohuſpodobny pokutny ſkutk pſchez profetow pſchiporucženy, tak
wobkedźbuja tež nětkoj Židźa pódla pjecź hłownych póſtnych dnow wjele
mjeńſchich. — Hacž runiž bu we 16. lětſtotetku pſchez Luthera a joho
naſtupnikow póſt zacźiſnjeny, njemóžachu tola wužitk tohoſamoho prěcź. —
Kak krucźe ſo we grichiſkej cyrkwi póſtna kaznja dopjelni, je znate; tu
zapocžina póſt ſo hižom póndźelu pſched popjelnej ſrjedu, a pſchez cyły
cžas hacž k jutram njejědźa nicžo wot ſkotu, ani jeja, młoko, butru,
wino; tež nic wolij, a we tſjoch poſlenich dnach pſched jutrami njewoznu
abo žaneje cyroby, abo ſpokoja ſo jeno z khlěbom a wodu. — We katholſkej
cyrkwi ſłuſcha poſcźenjo we wſchitkich ežaſach k dobrym bohuſpodobnym
ſkutkam, a je ſo póſt pſchecy po pſchikładźe a wucžbje naſchoho zbóžnika
a joho japoſchtołow ſwěrnje dźeržał, hacž runiž je po wabſtejnoſcźach
wſchelakich krajow, ludow a cžaſow prěnjotna póſtna kaznja wſchelako
polóžena. We prěnich cžaſach njebě jenož mjaſajědźenjo, ale z cyła
wſchitka jědź wot ſkotu zakazana, a tež junu za dźeń dowolene doſpołne
naſycźenjo móžeſche ſo hakle po ſłónca ſkhowanju ſtacź. Tola nětko je
pſcheměnjenych wobſtejnoſcźow dla cyrkwinſka kaznja jara polóžeua, a
cyrkej njekładźe tak wulku wažnoſcź na zwonkowne póſtne ſkutki, ale
wjele wjacy na pſchez teſame dokonjane znutskomne pſcheměnjenjo
cžłowjeka, na wěrne wobrocźenjo a nakazanjo wutroby. Zwjazki hrěcha
dyrbja ſo roztohracź, njeprawe nakhilnoſcźe ſo moricź, złe nawucženja
wotpołožicź a wſchitcy k bohuſpodobnym dźěcźom ſo pſcheměnjenicź.

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Noweje wjeſki. Pjatk 23. februara pſchewobrocźi boži woheń wobydlenjo
tudomnoho khěžkarja Kocora do popjeła; tónſamy kaž tež jedyn druhi khudy
dźěłacźeŕ, kiž tu na hoſpodźe bydleſche, pſchiſadźi ſwoje cyłe
zamoženjo. Woheń wuńdźe pſchez to, zo běſchtaj ſebi dwě dźěſcźi k
ſwojomu zawjeſelenju we blizkoſeźi khěžki woheń zadźěłałoj wot kotrohož
plomjo do nizkeje tſechi ſapny a tak njezbožo pſchihotawa. ♣M. K.♠

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Tež we druhej komorje naſchoho ſejma je zakhadźenjo
pſchecźiwo katholſkej cyrkwi, kiž bě we zańdźenych tydźenjach z Barlina
jow huſcźiſcho ſłyſchecź, ſwój wothłós namakało. Kaž je znate,
njeſmjedźa ſo po § 56 krajnoho zakładnoho zakonja nowe klóſchtry
załožecź, a Jeſuitojo a druhe duchowne rjady do kraja pſchijecź. Nětko
pak ſkutkuja we Dreždźanach we tak mjenowanym Jeſefinſkim wuſtawje z
dowolnoſcźu a k zpokojenju krajneje wyſchnoſcźe „ſotry kſcheſcźijanſkeje
luboſcźe“, kiž buchu pſched lětom z Paderborna hako wucžeŕki ſem
powołane. Teſame ſu nětko wſchelakim ludźom jara na pucźu a maja ſo z
tam<pb n="37"/>nym paragrafom zakładnoho zakonja z kraja wuhnacź.
Liberalny zapóſłanc Ludwig ſtaji namjet, zo ma ſo krajna wyſchnoſcź
proſycź, zo bychu ſo „ſotry kſcheſcźijanſkeje luboſcźe“ z kraja
wupokazali. Tola we tamnym ſamo na ſebi hižom njeſnjezliwym poſtajenju
zakładnoho zakonja je jenož załoženjo nowych klóſchtrow aby pſchiwzacźo
duchownych rjadow zakazane, tola pak tamne ſotry kſcheſcźijanſkeje
luboſcźe njewucžinja žadyn klóſchtyr, njeſu tež žadyn duchowny rjad, ale
jenož duchownym rjadom podobne zjednocźenſtwo, haj njejſu do kraja
pſchiwzate, ale ſkntkuja tu nětko jeno nakhwilnje, dokelž ſu ſem
powołane. Teſame njejſu po tajkim pſchez zakładny zakoń zakazane.
Miniſter zjawnoho wucžeŕſtwa ♣Dr.♠ Gerber zamłowjeſche tohodla tež ſotry
pſchecźiwo tamnomu njeſprawnemu namjetej Ludwiga, khwaleſche jich
ſkutkowanjo, kotrež bě pſchez jenoho zaſtojnika ſwojoho miniſterija
pſchehladacź dał, a wupraji, zo tamny paragraf zakładnoho zakonja ſo na
nje nałožieź njehodźi. — Ludwigej a tamnym ludźom, we kotrychž mjenje
won rycži, njejſu pak jenoj tamne pilne ſotry kſcheſcźijanſkeje
luboſcźe, ale tež naſchej dwaj klóſchtraj, kotrejuž wobſtacźo je pſchez
tónſamy zakładny zakoń zawěſcźene, haj z cyła ſkutkowanjo katholſkeje
cyrkwje we Sakſkej na pucźu, haj won widźi we tymſamym ſtrach zu
„proteſtantſku ſwobodu“. Njejo k wěrje podobne, zo mohł Ludwig we tym
pſcheſwědcženy bycź, ſchtož won wupraji; joho ſłowa pokazaja wjele
wjacy, kak njelube jemu je, zo hiſchcźe maja katholikojo tež we Sakſkej
wěſte prawa. Tola tute njebudźa wěſcźi lutherſkim ſobukrajanam ſtrach
abo ſchkodu pſchinjeſcź. Jedyn wjele wjacy namaka, zo ſo katholikojo ze
ſwojimi njekatholſkimi bratrami prawje derje znjeſcź wjedźa a we
pſchezjednoſcźi hromadźe bydla, haj zo ſebi wjele lubicź dacźa, zo móža
ſkoro wſchědnje wěrnoſcźe ſwojeje wěry, wuſtawy a zarjadowanja ſwojeje
cyrkwje we wſchelakich nowinach, ludowych zhromadźiznach, na dźiwadłach
abo w keklijach hanjene a ſměſchene widźecź a ſłyſchecź, tak zo móža
woni prajicź, zo „katholſkej ſwobodźe“ pſchez dowolenjo tajkich wěcow
ſtrach hrozy. K tomu nětko zwaži ſo we ludowej komorje zjawnje pſched
cyłym krajom jedyn ludowy zapóſłanc tak cźežko cyrkej wobſkoržowacź a
njeznjeſliwy namjet na ſejm ſtajicź, zo by ſo jeje ſkutkowanjo
pſchepytało, a tomu ſamomu mjezy ſtajiło. Zrudnje je we prawdźe, zo my
we druhej komorje ani jenoho katholſkoho muža nimamy, kiž by tajke
njeſprawne namjety wotpokazał a ſkutkowanjo katholſkeje cyrkwje
zamłowjał. Tak bě za Ludwiga drje jara lohko, nic pak jara rjenje, tak
zjawnje ſwoje ſkóržby wuprajicź. Nadźijmy pak ſo, zo budźe tſecźa
deputacija ſejma, ke kotrejž bu tamny Ludwigowy namjet k dalſchomu
rozſudźenju pſchepodaty, a wjetſchina komory, kotraž budźe we tymſamym
hiſchcźe junu jednacź měcź, znjeſliwſcha hako namjetowaŕ a zo we
ſkutkowanju katholſkeje cyrkwje žadyn ſtrach za „proteſtantſku ſwobodu“
njeſpóznaje a ji žane nowe zadźěwki do pucźa njepołoži.

Z wukraja.

Z Barlina. Tudy ſu wóndanjo Polaka jatoho wzali, kiž je dyrbjał, kaž ſo
praji, Bismarkej za žiwjenjom hicź. Wot knježeŕſtwa płacźene nowiny
cžinja wěc jara wažnu, tola ſchtož ſo hacž dotal z wěſtoſcźu zhoni,
pokazuje na to, zo je to wſcho wotrycžane a ſkazane, zo bychu ſo pſchez
to katholikojo a Polacy, kiž <pb n="38"/>ſu pſchez ſwoje njebojazue a
khwalomne zadźerženjo we ſejmje pſchi wuradźenju ſchulſkoho zakonja pola
luda a, kaž ſo praji, tež kralowſkoho dwora na nahladnoſcźi dobyli, hako
za krajne zbožo ſtraſchni ludźo pokazali, a zo by pſchez to Bismark, kiž
we zarjadowanju domjacych naležnoſcźow tajke zbožo nima kaž we
zwonkownych, a tohodla wjele pſchewjeſchka zhubi, na wažnoſcźi dobył.
Tohodla ſo tež, tak khětſe hacž běchu Weſterwella, tak Polak rěka,
ſadźili, ſ do cyłoho ſwěta trubjeſche, zo je wón jara dobry katholik, zo
je ſo dlěſchi cžas pola jenoho wyſokoho duchownoho we Poznanju
zdźeržował, zo je pola zwóńka katholſkeje cyrkwje ſwj. Hedwigi we
Barlinje, kiž je joho pſchirodny nan, trjecheny.

Z Kölna. Proteſtkatholikojo ſu tu tež z pomocu wójerſkeje wyſchnoſcźe
cyrkej k božim ſłužbam dóſtali. Je to cyrkej ſ. Pantaleona, we kotrejž
mějachu wojacy, katholſcy kaž lutherſcy po rjedźe ſwoje bože ſłužby.
Prěni krócź buchu jich kemſche jara derje wopytane, dokelž wcźipnoſcź bu
jim najwjacy ludźi do cyrkwje pſchiwjedła. Tola nětko hižom ſo pokazuje,
zo drje budźe cyrkej za krótki cžas prózna ſtacź. Arcbiſkop je tež z
wſchěch klětkow wozjewicź dał, zo ſo kóždy, kiž ſo na tamnych božich
ſłužbach wobdźeli, pſchez to ſam z cyrkwje wuzanknje.

Z Roma. Wſchitcy woſobni cuzi, kiž Rom wopytuja, nic dokelž je to
nowopjecžene hłowne měſto zrudnoho italſkoho kraleſtwa, ale hłowne měſto
a ſrjedźina katholſkoho kſcheſcźijanſtwa, proſcha tež ſwjatoho wótca, zo
bychu ſo jemu pſchedſtajicź ſměli. Tak běchu tu we zandźenym tydźenju
wójwoda Naſſauſki, ze pryncom Wilhelmom a prynceſna z Oldenburga;
někotre dny pozdźiſcho prync Bjedrich Karl z Pruſkeje ze ſwojim
pſchewodom. K tomu pſchindu wſchědne deputacije z Roma a z wokołnoſcźe a
tež z dalſchich krajinow prjedawſchoho bamžowoho kraja, zo bychu ſwj.
wótcej zacžucźa a dopokazy ſwěry a pſchiwiznoſcźe wozjewili. Swj. wótc,
Bohu dźak doſpołnje ſtrowy, ſtaja ſwoju dowěru na njebjeſku podpjeru a
pomoe. Wón nadźije ſo hiſchcźe lěto jubilejſkoho wotpuſtka 1875
docžakacź, a ſam tak mjenowane ſwjate wrota ♣„porta santa“♠ a z nimi
cžas jubilejſkoho wotpuſtka wotewricź. Bóh daj, zo by ſo jeho nadźija
dopjelniła.

Schpaniſka. Nowy ſchpanſki kral, italſki prync Amadeo, drje ſo tež dołho
wjacy na tronje zdźeržebź njebudźe. Joho nan ma ſam ſtrach za njoho,
dokelž tam žanu politiſku ſtronu za ſo nima. Ze wſchelakich ſtronow dawa
ſo jomu tohodla hižom dobra rada, ſo trona wotrjec, kiž jomu tola po
prawdźe njeſłuſcha, a ſo zas domoj wrócźicź.

Francózſka. Měr, kiž nětko někotre měſacy dołho we kraju knježeſche a
ſurowe rany njezbožomneje wójny zas někak hójicź zapocžinaſche, je drje
najdlěje trał. Nakhwilne knježeŕſtwo pod pſchedſydu Thiersa njemóže ſo
dołho wjacy dźeržecź. Pſchi wſchelakich pſchiležnoſcźach pokaza ſwoju
ſłaboſcź. Tola ſchto potom? Zaſtupjeŕſtwo ludu kiž je hiſchcźe we
Verſaillesu zhromadźene, kaž lud ſam je do wſchelakich ſebi
napſchecźiwnych ſtronow dźěleny. Najmócniſchu ſtronu zda hrabja Chambord
za ſo měcź, kiž tu khwilu we Belgiſkej we Antwerpenje pſchebywa.
Wſchědnje pſchikhadźeja tu k njemu wſchelake woſobne deputacije
zemjanſtwa, duchownſtwa, wojerſkich wyſchſchich, a tež ze wſchelakich
wjetſchich měſtow. Tež po ſtawiznach ma tutón najwjacy prawa na
francózſki trón. Wo <pb n="39"/>tónſamy pak wojuje tež młódſa halza
bourbonſkeje kralowſkeje ſwójby, ſwójba Orleans. Prync Ludwig Philipp,
hrabja z Pariza, zdźeržuje ſo tu khwilu we Parizu, a zaſtupuje tu ſwoje
prawa. Tola namaka mało luboſcźe a ſwěrnoho pſchiwjeſchka. Tež za wěſte
zjednocźenjo tuteju kralowſkeju ſwójbow, kotrejuž prjedownicy ſu na
francózſkim trónje ſedźeli, bu dołho a tež we poſlenim cžaſu bu jara
pilnje dźěłane, tola ſo njeradźi. Tſecźa ſtrona, kiž ma we ludźe a tež
mjez wójſkom khětry pſchiwjeſchk, wojuje za wrócźenjo Napoleona; teſama
ſo tež woſobnje we poſlenim cžaſu jara mócnje hibje, tola bu to runiž
tak wulke njezbožo za Francózſku było, hako hdy by ſchtwórta ſtrona
dobyła kiž chce republiku zawjeſcź, kotrejež pſchedſyda nichtó druhi był
njeby hacž znaty Gambetta.

Jendźelſka. Pſched lětom bu we Londonje wot 12 wyſchkow prjedawſchoho
bamžowoho wójſka „towaŕſtwo ſwj. Boſcźijana“ załožene, kiž chce ſo ze
wſchitkimi dowolenymi ſrědkami wo to ſtaracź, zo by ſwj. wótc ſwoje
prawa hako wjeŕch cyrkwinſkoho kraja doſpołnje zas dóſtał. Jich licžba
je ſo we tutym lěcźe na 78 powyſchiła, a wyſche toho ſłuſcheja k
towaŕſtwej tež 316 cžeſnych ſobuſtawow. Tute ſtoji ze druhimi podobnymi
towaŕſtwami we wſchelakich krajach we zjednocźenju. Hacž dotal ſkutkuje
wone jenož piſomnje, ale podpjera pak tež prjedawſchich bamžowych
wojakow. We pſchihodnym cžaſu pak budźa ſobuſtawy tež pjero ze tſělbu
pſcheměnicź wjedźecź, a muži namakacź, kiž budźa hotowi, bjez bojoſcźe
za ſwoje žiwjenjo ſwjate prawa cyrkwi a jeje widźownomu wjeŕchej zas
dobycź. Na ſwj. Boſcźijana bě we Londonje hłowna zhromadźizna towaŕſtwa.

Amerika. Z jednocźenych krajow ſewjerneje Ameriki ſłyſchimy zrudnu
powjeſcź zo je 8. februara wulcy zaſłužbny arcbiſkop we Baltimore a
wjeŕch katholſkeje cyrkwje we zjednocźenych ſtatach, ♣Dr.♠ Spalding
wumrjeł. Won bě rodźeny 1816 we blizkoſcźi měſta Lebanon we kraju
Kentucky a bě jara horliwy ſłužownik ſwojeje cyrkwje, a ſtaroſcźiwy
paſtyŕ ſwojeje woſady, kiž je mnoho cyrkwjow, ſchulow, ſchpitalow a
druhich wuſtawow kſcheſcźijanſkeje miłoſcźe załožił.

Amerika. We Waſhingtonje je baronka Bertha ze Gerolt, dźowka
prjedawſchoho pruſkoho póſłanca do klóſchtyro ſtupiła. — We New-Yorku
dźeržachu wóndanjo Jeſuitojo w tamniſchej cyrkwi ſ. Jana miſſion. Pſchi
tutej ſkładnoſcźi dóſtachu 12,000 woſobow ſ. ſakramenty a 40
proteſtantow wrócźichu ſo do klima katholſkeje cyrkwje. ♣K.♠

Cyrkwinſki powěſtuik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Minna Franciſka, dź. Wilhelma Götjesa z
Budyſchina; Jan Pawoł, ſ. Wilhelma Auguſta Löfflera z Budyſchina; Jan
Jurij, ſ. Jakuba Haſcha z Budyſchina.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1872: kk. 175. faraṙ Riedel z Łuka we Cžěſkej; 176.
faraŕ Michał Hórnik w Budyſchina; 177. Haṅža Pjetaſchec z Radworja; 178.
Jakub Kral z Konjec; 179. Jakub Matka (Běłſcha) z Konjec; 180. Michał
Cžornak z Ralbic; <pb n="40"/>181. Mikławſch Nek z Ralbic; 182.
Mikławſch Heina ze Słoneje Borſchcże; 183. Khata Menjowa z Cżemjeric;
184. Hilla z Cehelnicy; 185. Madlena Wünſchec z Radworja; 186. ♣P.♠
Benno Krahl z Oſſega; 187. Jakub Horjenja (Domaſchka) z Róžanta; 188.
Michał Lipicž z Zernjan; 189. Jórdan z Cżěžkec; 190. Jan Müller z
Cźemjeric; 191. Mikławſch Müller ze Słoneje Borſchcźe; 192. duchowny
Cyrill Židek z rjada prämonſtratow w Nowej Riſchi w Morawſkej; 193.
Michał Wawrik z Khróſcżic; 194. Mikławſch Kral z Khróſcźic; 195. Jakub
Kokla z Khróſcźie; 196. Madlena Rmjecžowa z Kozaric; 197. Jan Nowak z
Noweje Jaſoṅcy; 198. Jan Donat z Nuknicy; 199. Jan Delenk z Wutołcžic.

Na lěto 1871 dopłacżichu: kk. 470. Mikławſch Schmarander z Radworja;
457. Michał Lipicž z Zernjan; 471. Mikławſch Müller ze Słoneje
Borſchcże; 472. Madlena Rmjecžowa z Kozaric; 473. Jan Nowak z Noweje
Jaſeṅcy; 474. Michał Cyž z Wotrowa.

Za ſwj. wótca: J. D. z W. 15 nſl.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: k. dop. pr. J.
G. D. 15 nſl.

Hromadże: 5861 tol. 5 nſl. 5 np.

W redakciji a w expedicijach Póſła je na pſchedań:

Pobożnoſcż na ſẇatém Skhodże.

Tele knižki móža ſo broſchirowane doſtacż, kaž tež w njezeſchitych
exemplarach, kotrež ſo k druhim kniham derje pſchiwjazacź hodża.

Wuſchłe ſu a móžeja ſo we expediciach Kath. Póſła dóſtacż:

1) Litanija wo najſwjecźiſchej wutrobje Jězuſowej. 8 ſtron. — 6 np.

2) Cžeſcźowanjo ſydom boloſcźow a ſydom radoſcźow ſwjatoho Józefa. 8
ſtr. — 6 np.

3) Litanija k cžeſcźi ſwjatoho Józefa. 4 ſtr. — 4 np.

4) Róžowc k ſpomoženju duſchow we cžiſczu. 2 ſtr. — 2 np.

5) Khěrluſch wo ſwjatym Duchu. 2 ſtr. — 2 np.

We expedicijach Póſła je za 3 nſl. na pſchedaṅ:

Pomocna knižka k wulicženju nowych a ſtarych měrow a wahow.

Hilfsbüchlein zur Berechnung der neuen und alten Maße und Gewichte.
Serbſki a němſki je w tutej knižcy jara derje wułožena dołhoſtna,
płoninſka a cźěleſna měra, tež za tócžne wěcy, žita atd. Pſchidaty je
pſchehlad decimalow atd. W ſchulach dyrbi ſo nowa měra a waha lětſa
nawucžicż; duž porucžamy tule knižku tym ſamym. Wona je tuniſcha dyžli
podobne němſke!

Róžowc

najzbóžniſcheje knježny z rozpominanjemi a modlitwami. Za domjacu
pobožnoſcż zrjadował Handrij Ducžman. Zeſchity płacz̉i 15 np.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 6.♠ ♣16. měrca 1872.♠ ♣Lětnik 10.♠

Bowońcžka.

Poſleni tydźeń ſ. póſta mjenuje ſo martrowny tydźeń, dokelž je k
wopomnjecźu hórkoho cźerpjenja a boloſcźiweje ſmjercźe poſtajeny, pſchez
kotruž je Jězus Khryſtus z luboſcźe k nam nas wot hrěcha a joho zrudnych
ſcźěhwkow wumožił, a nam zas hnadu a ſpodobanjo bože zaſłužił. Je to za
kóżdoho kſcheſcźana ſwjaty tydźeń, we kotrymž móže wón prawje žiwje
cźežu a žadławoſcź hrěcha ſpóznacź, tola pak tež winowatoſcź pſchez
cźiche ſwjate žiwjenjo ſo za dobyte hnady dźakowacź a teſame k ſwojomu
duchownomu wužitku pilnje nałožecź. Tutón tydźeń rěkaſche prjedy tež
„wulki tydźeń“, dokelž ſu ſo we nim za cyłe cžłowjeſtwo tak wulke, wažne
wěcy ſtali, Bóh z cžłowjekom ſo wujednał, a najwoſobniſche kubła ſo zas
dobyli. Zo pak bychu wěriwi tute wulke potajnoſcźe ſebi cžim wyſche
wažili, a njeſkóncžnu luboſcź božu cžim lěpje ſpóznali, wuznamjenja
cyrkej tute dny pſchez woſebite rjane a hnujace ceremonije a wurjadne
pobožnoſcźe. Wona pſchewodźa tak zbóžnika na pucźu k joho cźerpjenju a
joho ſmjercźi, wozjewja najwoſobniſche podawki z poſlenich dnow a
wokomiknjenjow joho žiwjenja.

Bowońcžka, njedźela z kotrejž ſo martrowny tydźeń zapocžina, wopomina
ſwjatocžny cźah, we kotrymž ſo zbóžnik z Bethanije do Jeruzalema poda. K
ſtajnomu wopomnjecźu na to, zo židowſki lud tehdom z bołminowymi hałzami
we rukomaj, z wjeſołymi ſpěwami Jězuſa powita a pſchewodźeſche, ſwjecźa
ſo tež dźenſiniſchi dźeń we wſchěch katholſkich cyrkwjach bołminowe
hałzy abo jelizo teſame dóſtacźu njejſu, druhe podobne a rozdźěla ſo
mjez wěriwych, a na to dźerži ſo ſwjatocžny proceſſion. Pſchi tutej
ſwjatocžnoſcźi nałožene pacźerje a ceremonije chcu z krótka dale
rozeſtajecź.

Kaž wobydlerjo Jeruzalema z bołminami zbóžnikej napſchecźo dźěchu a joho
ſwjatocžnje powitachu, njeſu k wopomnjecźu na to tež katholſcy
kſcheſcźenjo bołmimy, <pb n="42"/>ale ſwjecźene. Wſchě wěcy, kotrež
cyrkej k ſłužbje božej nałožuje, ſwjecźi wona najprjedy, dokelž wě, zo
je ſo boži hněw prěnjoho hrěcha dla na cyłu ſtwórbu wulinył: „zaklata
njech je zemja twojedla.“ (1. Mójz. 3, 17.) Hdyž chce tak cyrkej někajku
wěc kaž k pſch. wóſk, wodu, wolij k ſłužbje božej nałožicź, žohnuje ju
najprjedy, t. r. wona proſy Boha, wón chcył na njej wotpocžowace klecźo
zběhnycź, zo by wot nětka tuta wěc ſo jomu ſpodobała a wſchěm, kiž ju
trjebaja, k duchownomu a k cźěłnomu zbožu ſłužiła. Tak ſwjecźi wona tež
bołminy, kiž ſo bowoṅcžku pſchi proceſſionje trjebaja a potom domach
khowaja.

Po wobkhadźe z krjepjencu dźe měſchnik we fijonkowej draſcźe zas k
wołtarjej. Tu ſu na joho liwej ſtronje k ſwjecźenju poſtajene bołminy
pſchihotowane. Swjecźizna ſama zapocžina ſo ze ſłowami, z kotrymiž
židowſki lud Jězuſa powita, kotrež ſo na khorje ſpěwaja: „Hoſianua ſynej
Davidowomu, žohnuwany budź, kiž pſchikhadźa we mjenje toho Knjeza, o
kralo Izraela.“ Na to praji měſchnik znate poſtrowjenjo: ♣Dominus
vobiscum♠ (tón Knjez budź z nami) a ſpěwa potom modlitwu, we kotrejž
Boha proſy we pomoc joho hnady, zo bychu wěriwi to zbožownje docpěli,
ſchtož je jim ſyn Boži pſchez ſwoju ſmjercź a horjeſtacźo zaſłužił. Na
to cžita ſo wodźělenjo ſ. piſma z druheje knihi Mójzeſoweje, we kotrymž
ſo powjeda, kak Izraelſke dźěcźi pſchi cźehnjenju pſchez puſcźinu na
jene měſto pſchi Elim pſchińdźechu, hdźež 12 kužołow a 70 bołminowych
ſchtomow namakachu, kak ſo tu wokſchewichu, za krótki cžas pak zas
pſchecźiwo Mójzeſej a Aaronej morkotachu, na cžož jim Bóh njebjeſke
manna ſlubi. Cžohodla pak da cyrkej tute ſlowa ſ. piſma pſchi
ſwjecźiznje bołminow cžitacź? Wěſcźi nic jenož tohodla, dokelž ſo tu na
bołminy ſpomina, ale wjele wjacy tohodla, dokelž ſo tu we cźahu
izraelſkich dźěcźi pſchez puſcźinu a we njebjeſkim manna rycži. My, lud
nowoho zakonja, cźehnjemy tež pſchez ſtraſchnu puſcźinu do ſlubjenoho
njebjeſkoho kraja, a zo bychmy tam pałmy dobycźa ſobupſchinjeſli je nam
wjele woſobniſche manna, wěrny khlěb z njebjes poſylnjenju daty. Na to
cžita ſo wotdźělenjo ſ. piſma nowoho zakonja, a to ze ſcźěnja ſ. Mateja,
we kotrymž ſo ſwjatocžny cźah Jězuſa do Jeruzalema wopiſuje. Wěſcźi
pſchihodźa ſo tute ſłowa ſ. ſcźenja, kotrež na podawk dopomnja, kiž je
wina a wobjecźo cyłeje ſwjatocžnoſcźe.

Na to zapocžina ſo ſwjecźizna bołminow. Měſchnik ſpěwa najprjedy
modlitwu, we kotrejž won Boha proſy wo požohnowanjo tutych bołminowych a
wolijowych hałzow, kaž je wón pſchedznamja ſwojeje cyrkwje, Noe-a, hdyž
z archi wuńdźe a Mojzeſa, hdyž z izraelſkimi dżěcźimi z Egyptowſkeje
cźehneſche žohnował, zo bychmy my wſchitcy, kiž bołminy njeſemy tež
Khryſtuſej tomu knjezej z dobrymi ſkutkami napſchecźo cźahnyli.
Woprawdźite bołminy ſu mjenujcy jara kraſne, tola pak tež jara płódne
ſchtomy rańſchoho kraja, ſłódke płody, datle mjenowane, na nich roſtu, a
z wolijowych ſchtomow dóſtanjemy najlěpſchi cžiſty wolij. Bołminowe a
wolijowe hałzy pokazuja takle kſcheſcźanſku kedźbnoſcź a płódnoſcź; my
njeſmjemy jenož bołminy we rukomaj njeſcź, ale dyrbimy ſami bołminy we
zahrodźe Božej, we cyrkwi Khryſtuſowej bycź, na kotrychž ton Knjez płody
póccźiwoſcźow namaka. — Na tutón pacźeŕ ſcźěhuje jedyn khwalbny ſpěw,
podobny tamnomu, kiž ſo wſchědnje na Božej mſchi hako präfation ſpěwa.
We nim wupraji ſo, zo <pb n="43"/>wſchě ſtworjenja tomu Knjezej ſłuža,
dokelž we nim ſamym ſwojoho ſtworicźerja a Boha pſchiſpóznaja. Z tym
chce nas cyrkej napominacź, zo mamy tež my runja wſchěm druhim
ſtworjenjam woli a cžeſcźi Božej ſłužicź. Je měſchnik tak wulkoſcź a
majeſtoſcź Božu khwalił, pozběhnje zas wutrobu, rucy a hłós a proſy we
pjecź modlitwach njebjeſke žohnowanjo na tute hałzy a na wſchěch, kiž je
ponjeſu. We prěnjej modlitwje ſpomina ſo na tamnu tróſchtnu wolijowu
hałžku, kiž hołb, ſo zas wrócźo, do archi ſobupſchinjeſe. Kaž bě tamna
hałžka Noe-ej znamjo, zo je woda ſuroweje lijency zas wotběžała, a zo ſo
zemja znowa zas zeleni, tak ſu nam bołminy znamjenja, zo je Jězuſowa
krej zemju wot ſchtyrityſaclětnoho hrěſchnoho błóta wotmyła a zas za
Boha a njebjo płódnu ſcžiniła. — We druhej modlitwje proſy ſo wo Bože
žohnowanja za tute bołminowe hałzy, za bychu wſchitcy, kiž je k cžeſcźi
mjena Božoho z dowěru dóſtanu, pſched wſchitkej nuzu byli zakitani. — We
tſecźej najdlěſchej modlitwje ſpóznajemy, ſchto bołminowe a wolijowe
hałzy we pocźehnjenju na Khryſtuſa znamjenjeja; bołminy mjenujcy
znamjenjeja joho ſławne dobycźo na ſmjercźi, wolijowe hałzy pak
wozjewjeja nam pſchikhad duchownoho žałbowanja, t. j. poſylujenja a
wobkrucźenja. Tak ſpózna hižom wot njebjeſkeje ſwětłoſcźe rozſwětlena,
tamna cžróda židow, zo budźe Khryſtus tón zbóžnik z wjeŕchom ſmjercźe za
žiwjenjo cyłoho ſwěta wojowacź a pſchez ſwoju ſmjercź dobycź. A tohodla
jomu z wjeſołoſcźu napſchecźo cźehnjechu. Kak wjele wjacy njedyrbjeli my
za tute tak boloſcźiwje wuwojowane dobycźo tomu zbóžnikej ſo dźakowacź,
kiž ſmy my pſchez njejo hižom wumoženi wot wěcžneje ſmjercźe, kiž ſmy
hižom dóſtali tamne duchowne žałbowanjo, t. j. poſylnjenjo k dobromu. —
Ze ſchtwórtej modlitwy zhonimy, zo ſu bołminy tež znamjenja měra, měra a
pokoja mjez Bohom a cžłowjekom, mjez njebjom a zemju, kotryž Jězus
Khryſtus wſchěm pſchihotował, kiž do njoho wěrja: „Měr a pokoj
cžłowjekam na zemi, kiž ſu dobreje wole“ ſpěwachu jandźelojo pſchi joho
narodźe; hako kral měra a pokoja cźehnjeſche wón do Jeruzalema, kaž bě
to hižom wot profetow do prědka wozjewjene, a hoko znamjenja měra
njeſechu ſo jomu bołminowe hałzy napſchecźo a tež my njeſemy hako dźěcźi
tamnoho wot Khryſtuſa dobytoho měra a pokoja bołminy. To znamjenjeja
bołminowe a wolijowe hałzy, we prawe zrozemjenjo tutych pótajnoſcźow a
hódne wobeńdźenjo cyłeje ſwjatocžnoſcźe proſy cyrkej we pjatej
modlitwje. Na to wokrjepja ſo hałzy tſikrócź ze ſwjecźenej wodu a
pokadźa ſo z woxuchom a potom rozdźěla ſo mjez pſchitomnych duchownych a
wěriwych.

Po ſwjecźiznje zrjaduje ſo proceſſion, k kotromuž měſchnik pſcheproſy z
ſłowami: ♣Procedamus in pace♠ (Chcemy hicź we měrje) a na to ſo
wotwłowi: ♣In nomine Christi, Amen♠ (we mjenje Khryſtuſowym, amen), a
wěriwa woſada wopuſchcźi cyrkej. Swjaty kſchiž njeſe ſo do prědka,
dokelž proceſſion ma dopomnicź na Khryſtuſowy ſławny cźah do Jeruzalema,
dokelž pak tón knjez na widźowne waſchnjo naſche proceſſiony
pſchewodźecź njemóže, njeſe ſo k najmjeńſchomu joho ſwjecźo ſobu. Za
ſwjecźom kſchižowanoho zbóžnika dźe woſadna młodoſcź, kiž dopomni na
tamne cžródy dźěcźi, kiž z wolijowymi hałzami zbóžnikej napſchecźo
khwatachu a wjeſele wołachu: Hoſianna ſynej Davidowomu, a tak do<pb
n="44"/>djelnichu tamne ſłowo profety: We horcźe dźěcźi a cźěžnych ſy
ſebi khwalbu pſchihotował (Pſ. 8, 3), a tež hiſchcźe dźenſniſchi dźeń
dopjelnja pobožne dźěcźi tamne ſłowa. Po młodoſcźi du wotroſcźeni,
wjedźeni wot ſwojich duſchow paſtyrjow, bołminy we ſwojich rukach njeſo.
Tute bołminy ſu najprjedy znamjenja naſcheje wěry do zbóžnika, my
ſwjecźimy joho ſławne dobycźo, pſchez kotrež je wón ſmjercź pſchewinył a
nam njebjeſke wrota zas wotewrił. My njeſemy pak tež bołminy hako
pſchedznamjenja ſwojich dobycźow, pſchez kotruž mamy njepſchecźeli
naſchoho wěcžnoho zboža pſchewinycź, kaž tež zawdawki kraſnoho myta, kiž
ſebi pſchez to dobudźemy. Jenož ſchtož z Khrſtuſom wojuje, dobudźe z
nim, a ſchtóž z nim dobudźe, budźe tež z nim krónowany. „Schtóž
pſchewinje“ praji Jězus „tomu chcu ja ze mnu na mojim trónje ſedźecź
dacź, runje kaž ſym tež ja pſchewinył a z mojim wotcom na joho trón ſo
ſynył.“

Hdyž proceſſion zas cyrkwinym durjam ſo wrócźi, namaka teſame zanknje,
tu zaſtanje khwilku, a ſpěwarjo we cyrkwi nutſka a kiž ſu pſchi
proceſſionje pſched cyrkwju, ſpěwaja mjez ſobu krótki khěrluſch. Ha
hakle potom, hdyž je měſchnik tſikrócź z kſchižom do duri zaklepał,
wotewrja ſo teſame. Schtó njedopomni ſo pſchi tym na ſchtyri tyſac lět
dołho zanknjene njebjeſke wrota. Hrěch bě je zanknył, a nicžo njecžiſte
njemóžeſche pſchez nje, žadyn cžłowjek njemóžeſche je wotewricź. Syn
Boži pſchińdźe na ſwět, zo by za cžłowjekow zas pſchiſtup k njebu
dóſtał: „Pozběhncźe ſwoje wrota wy wjeŕchojo, pozběhncźe ſo wěcžne
wrota, zo by zaſtupił kral hordoſcźe“; a wot tamnych bu praſchane:
„Schtó je kral hordoſcźe?“ a na to ſo wotmłowi: „To je tón knjez, ton
ſylny, tón mócny, tón knjez mócny we bitwje (Pſ. 23, 8), a zo by wón
ſwoju móc pokazał, wza Khryſtus tón kſchiž, z tym kſchižom zaklepa wón
do njebjeſkich wrotow, kotrež ſó wotewrichu, a nětko cźehnjeſche kral
hordoſcźe pſchewodźany wot cžródow wumoženych do njebjeſkeje wotcžiny, a
wot toho cžaſa ſtoja njebjeſke wrota wſchěm wotewrjene, kiž do
Khryſtuſa, do kſchižowanoho zbožnika wěrja.

Pſchez nětko zas wotewrjene wrota cźehnje proceſſion zas do cyrkwje, a
na to ſcźěhuja druhe Bože ſłužby.

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina, 12. měrca. Dźenſa rano runje 7 zaſłyſchachmy tſikrócź
khětſe za ſobu ſo woſpjetowace praſnjenjo, tak ſo wokna žrachu. We
Budyſchinſkim pólverniku běchu tſi khěžki do lofta zlecźeli. Dwaj
dźěłacźerjej pſchińdźeſchtej wo žiwjeńjo, Stober a Žofka z Budyſchina.
Poſleńſchi bě hakle něſchto měſacow do ſtraſchneje ſłužby zaſtupił.
Zawoſtaji po ſebi zrudnu mandźelſku z dwěmaj ſynkomaj.

Z Budyſchiny, 6. měrca. Dźenſa popołdnju wokoło ſchtyrjoch bě tudy a
eyłej wokołnoſcźi lohke zemježrjenjo. We horach bě teſame mócniſche.

Z Budyſchina. Pſchichodny tydźeń budźa tu we tachantſkej ſchuli a <pb
n="45"/>na wucžeŕſkim ſeminaru a z nim zjednocźenej präparandźe zjawne
pruhowanja, k kotrymž ſo ſtarſchi pſchecźelnje pſcheproſchuja.

Z Stareje Cehelnicy. Tudy zemrje pſched někotrymi njedźelemi we cyłej
wokolnoſcźi znaty J. Skop, kiž pſchez 20 lět dołho ſwoje ſtawy trjebacź
njemóžeſche. Hnadna knjeni we Marijnej Hwězdźe a někotſi druzy
dobrocźerjo, woſobnje dwaj buraj z Khróſcźic zaſtarachu joho dobrocźiwje
ze wſchěm, ſchož potrjebaſche. Bóh zapłacź wſchěm nanajbohatſcho wbohomu
khoromu wopakazanu luboſcź. ♣J. W.♠

Z Khróſcźic. Zańdźene dny pſchebywaſchtej we naſchej wokołnoſcźi
doſtojnej knježnje z klóſchterſkoho zjednocźenja franziſkankow z
Aachena; knježna Sekunda a knježna Beata; poſlednja je dźowka hrabje
Kaja Stollberga z Brunjowa, kotraž je pſched někotrymi lětami, wjeſela a
kubła ſwěta, kotrež by tu wužiwacź mohła, zacpěwſchi, ſebi ponižne a
woporow połne žiwjenjo tutoho krutoho klóſchtyrſkoho rjada wuzwoliła. —
Pſched 15 lětami buchu někotre ſotry ſpomnjenoho rjada z Aachena do
měſta Kaiſerswertha pola Düſſeldorfa powołane. Tu pſchepoda ſo jich
zaſtaranju khorownja a dom za khudych. Jich luboznomu, kóždomu woporjej
ſtajnje hotowomu ſkutkowanju za položenjo cžłowjeſkoho hubjenſtwa pak
běchu jim pſchepodate khěže bórzy njedoſahace. Někotryžkuli jich pilneho
wothladanja potrěbny dyrbjeſche ſo wotpokazacź, dokelž na rumje
pobrachowaſche. Tak wobzanknychu we nadźiji na pomoc Božu a
dobrocźiwoſcź ſmělnych ludźi nowu rumnu khorownju k cžeſcźi
najzbóžniſche knježny Marije natwaricź. Pſchez nahladne dary někotrych
dobrocźerjow bu jich ſpomožnemu ſkutkej zakładny kamjeń połoženy, k
ſpěſchnomu dalewjedźenju a zbožownomu dokonjenju pak hiſchcźe ſu nowe
dary potrěbne. — We dotalſchich khorowni ſłužacych twarjenjach pa#
zarjaduja ſo nowe wuſtawy, woſobnje jedyn za ſyroty a druhi k
nawuknjenju ſchicźa za holcžata, kiž we ſuſodnych fabrikach dźěłaja.
Nowa khorownja załoži pak ſo tak wobſchěrna, zo we njej nic jeno khudźi
ale tež khori z zamožicźiſchich ſwójbow dobre wothladanjo dóſtanu. Z
dowolnoſcźu miniſterija nutſkownych naležnoſcźow, kaž móže ſo to kóždy z
„Bautzner Nachrichten“ cž. 45, we tym pſchepokazacź, móžetej doſtojnej
ſotſe tež we Sakſkej dary hromadźicź, a ſtej we tutym wotpohladanju do
naſcheje ſerbſkeje krajiny pſchiſchlej. Bóh wobradź jimaj tež wſchudźom
druhdźe kaž pola nas, ſmělne wutroby, zo by jeju rjad k položenju
cžłowjeſkoho hubjenſtwa praje derje ſwoje wotpohladanjo wuwjeſcž mohł.

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. We druhej komorje naſchoho ſejma jedna ſo tu khwilu wo nowym
ſchulſkim zakonju, za kotrymž wěſta ſtrona wjele lět hižo žałoſcźeſche.
Schulſki zakoń wot lěta 1835 je naſche ludowe kaž tež wyſchſche ſchule
na wyſoko ſtupjeń doſpołnoſcźe pſchinjes, tak zo wſchak tak nuznje
njebě, jón cžiſcźe wotſtronicź. Miniſterium dopjelni pak lětſa wolu
tamneje ſtrony, a wudźěła doſpołnje nowy zakoń, kotryž ſo woſebitej
deputaciji k dalſchomu wuradźenju pſchepoda. Tola hižom deputacija
pſcheměni tón ſamy we wjele jara wažnych wěcach, a pſchedpołoži jón tak
druhej komorje, kiž we nim 4. měrca jednacź zapocžinaſche. <pb
n="46"/>We nowym zakonju, tak khětſe hacž ſo tónſamy wot prěnjeje komory
wuradźi a wot knjejſtwa wobkrucźi, powucži Poſoł ſwojich cžitari we
woſebitym naſtawku. Ze jednanja druheje komory wuzběhnjemy jeno § 15.
Tutón paragraf poſtaji mjez druhim, zo je tež cyrkwinſkim rjadam,
kongregracijam załoženjo wuſtawow k rozwucženju a k wocźehnjenju
młodoſcźe jenož pod woſebitym zakonjom dowolene.“ Měſto toho pak ſtaji
Ludwig nowy namjet, po kotrymž cyrkwi, duchownym rjadam a zjednocźenjam
załoženjo tajkich wuſtawow dowolene njeje, a tež njedyrbi ſo cźerpjecź,
zo bychu ſobuſtawy cyrkwinſkich rjadow na wuſtawach po zakonju
wobſtejacych wucžbu dawali.“ Z tutym namjetom chcyſche won „ſotry
kſcheſcźanſkeje luboſcźe“ (hladaj Kath. Poſ. cž. 5 ſtr. 36) z
Jozefinſkoho wuſtawa a z cyła z kraja wupokazacź, hdyž ſo jomu to z § 56
zakładnoho zakonja radźiło njebě; wón chcyſche potom tež pſchez to
ſkutkowanju knježnow naſcheju łužiſkeju klóſchtrow we pſchi nimaj
załoženych ſchulach zadźěwki na pucź kłaſcź. Joho namjet pſchepadny
ſkóncžnje a § 15 bu po ſłowach deputacije pſchiwzaty. Pſchiſpomnicź ſo z
wobžarowanjom tež móže, zo kubleŕ Beeg z Brěznej, kotromuž wjetſchina
ſerbſkich katholikow pſchi wólbach ſwój hłós da, za Ludwigowy pſchecźiwo
katholikam tak njeznjeſliwy zakoń hłoſowaſche, tohorunje tež kubleŕ
Strauch, za kotrohož ſu katholikojo budyſkoho ſudniſtwa ſobu zwjetſcha
hłoſowali. Z toho móža widźecź, kak ſu jich naležnoſcźe na ſejmje
zaſtupjene.

Z wukraja.

Z Barlina. Miniſter Bismark krocži we potłocžowanju katholſkeje cyrkwje
pſchecy dale. Kaž je zuate, bu wloni katholſke wotdźělenje we miniſteriu
kulta a wucžby zběhnjene, kiž mějeſche cyrkwinſke a ſchulſke naležnoſcźe
katholikow Pruſkeje rjadowacź, a kiž we cyłym cžaſu ſwojoho wobſtacźa
tak ſpomožnje za zdźerženjo měra a pſchezjednoſcźe ſkutkowaſche. To pak
bě jenož prěnja, hacž runje jara wažna krocžel. Na to bu tamny Lutzowy
zakoń pſchecźiwo duchownym do němſkoho rajchsrata pſchinjeſeny a tam tež
pſchiwzaty, po kotrymž maja ſo cźiſami z jaſtwom hacž do dweju lětow
khoſtacź, kiž ſebi zwěrja zjawnje we ſwojim zaſtejuſtwje krajne
naležnoſcźe tak rozeſtajecź, zo mohło to měr ſkazycź. Hižom tutón zakón
daſche dalſche krocžele wocžakowacź. Tak bu nětk nowy zakoń pſched
pruſki ſejm pſchinjeſemy, kiž dehlad ludowych ſchulow, kiž dotal pod
cyrkwinſkej wyſchnoſcźu ſtojeſche, a wot duchownych ſo ſtawaſche,
ſwětnym wyſchnoſeźam podcźiſnje. Tutón zokoń bu, hacž runje lud zjawnje
a powſchitkomnje ſwoje njeſpodobajo na nim wupraji, we druhej komorje z
małej wjetſchinu 10. februara pſchiwzaty, dyrbjeſche pak ſo hiſchcźe, zo
by płacźiwoſcź dóſtał, tež prěnjej komorje, abo kaž ſo we Pruſkej praji,
„komorje knjezow“ k wuradźenju pſchedpołožicź. Knjejſtwo mějeſche nětko
wulki ſtrach, zo konſervativna prěnja komora liberalny zakoń zacźiſnje,
a woprawdźe we kommiſſiji, kiž mějeſche tónſamy k dalſchomu wuradźenju
we prěnjej komorje ſejma pſchihotowacź, bu wón tež tak pſcheměnjeny, zo
dyrbi dohlad ſchulow cyrkwinſkim zaſtojnikam tež na dalſche ſo
woſtajicź. Tola miniſter Bismark wjedźeſche ſebi tež tu wjetſchinu
hłoſow dobycź a tak bu tutón namjet zacźiſnjeny, a zakoń tak pſchiwzaty,
kabž bu we druhej komorje wuradżcny. <pb n="47"/>Zo by ſo to docpěło,
buchu najprjedy za prěnju komoru nowe ſobuſtawy poſtajene, druhe kiž
hewak wjele lět ſo pſchi wuradźowanjach pokazali njeběchu, buchu tu
powołani, nowiny dyrbjachu wſchědnje dołhe artikle za zakoń piſacź, a
Bismark prócowaſche we dołhich rycžach, we kotrychž pak tola wſcho wěrno
njebě, dopokazacź, zo je tajki zakoń nuzna wěc k zdźerženju nutſkomnoho
měra we Pruſkej, zo wot katholſkeje cyrkwje za krajne zbožo ſurowy
ſtrach hrozy, zo wón a joho towarſchoho to wjele lěpje widźa a wjedźa,
hako druzy. Pſchez tajke woprawdźe njehódne ſrědki radźi ſo jomu
wjetſchinu hłoſow tež we prěnjej komorje za zakoń dobycź.

Z Barlina. Hrabja Arnim, kiž bě pruſki zapóſłanc pola ſ. wótca, je k
zapóſłancej pola francózſkoho knjejſtwa pomjenowany. We Romje bě won
woſobnje pola italſkoho krala a krónprynca rady widźany; hižom pſched
lětom bu z Roma wotwolany, a jednaſche pſchi wobzanknjenju měra mjez
Francózſkej a Němſkej. We tutych dnach pſchebywa zas we Romje, zo by ſ.
wótcej liſt ſwojoho krala, kiž joho wottam wotwoła pſchepodał. — Pſchi
zmyſlenju nětſiſchoho pruſkoho miniſterija pſchecźiwo katholſkej cyrkwi
drje budźe z cźežka nowy zapóſłanc poſtajeny, k zaſtupjenju katholſkich
naležnoſcźow pſchi japoſchtołſkim ſtole.

Z Barlina. Wſchelake nowiny, kiž hewak we mjenje a po woli knjejſtwa
piſaja, chcedźa wjedźecź, zo je ſo tež wobzanknyło, pſchecźiwo biſkopej
we Ermlandźe, kiž je někotrych njepoſłuſchnych duchownych z cyrkwje
wuzanknył, krucźe wuſtopowacź, dokelž, tak ſudźa tamne nowiny
njerozomnje dale, ſo pſchez to prawa ſwětneje wyſchnoſcźe ranja.
Najſkerje budźe ſebi pruſke knjejſtwo žadacź, zo maja katholſcy
biſkopojo najprjedy we joho dowolnoſcź proſycź, prjedy hacž ſmědźa
někoho po cyrkwinſkich zakonjach khoſtacź. Potom ſo wot miniſtrow a
druhich ludźi pſchi kóždej pſchiležnoſcźi katholſkej cyrkwi a jeje
biſkopam porokuje, zo chcedźa wſchudźóm knježicź. Bychu zawěrno jara
njehódni paſtyrjo ſwojich woſadow byli, hdy bychu wſchěm potłocžowanjam
mjelcželi.

Z Erfurta. Tudy wotpali ſo 7. měrca prjedawſchi klóſchtyr boſymnichow
Auguſtinow, kiž nětko lutherſku ſyrotnicu we ſebi hoſpodowaſche. To je
tónſamy, do kotrohož je Luther 17. auguſta 1505 hako boſymnich zaſtupił.
Cuzym pokazowaſche ſo tež ſtwicžka, we kotrejž bě wón bydlił a kiž ſo
tež ſpali. Tež druhe ſtare wopomniki, kiž ſo tu khowachu, buchu pſchez
woheń zapuſcźene.

Rakuſka. We zańdźenym lětſtotetku bu pſchez khěžora Józefa wjetſchi dźěl
klóſchtrow we wſchěch krajach Rakuſkeje zběhnjeny, a jich wulke
zamoženjo bu wot knjejſtwa pſchetrjebane. Mały dźěl tohoſamoho bu k
załoženju nowych ſchulow a farow ſkhowany, dokelž pſchez zběhnjenjo
klóſchtrow pobrachowaſche na duchownych a wucžerjach, kotſiž běchu ſo
prjedy z klóſchtyrſkich duchownych brali. Tutón dźěl klóſchtyrſkoho
zamoženja dóſta mjeno „Religiousſond“. Hižom we tamnym cžaſu bě za tute
pſchez krajnu wyſchnoſcź załožene nowe duchowne měſta poſtajena mzda
jara molicžka. Hacž runje ſu nětko wſchě k žiwjenju potrěbne wěcy wjacy
hacž dwójcy tak drohe kaž tehdom, njeje ſo mzda tamnych farow
powyſchiła, tak ſo dyrbjeſche wjetſchi dźěl rakuſkoho duchownſtwa z nuzu
wojowacź abo k najmjenſchomu jara zlutniwje žiwy bycź. Tola nětko je
rakuſke knjejſtwo ſpóznało, zo je joho winowatoſcź, woprawdźe zrudne
wobſtejnoſcźe wulkoho dźěla katholſkoho duchown<pb n="48"/>ſtwa
polóžicź, a tak dokhody tamnych z Religionsfonda płacźomnych farſkich
měſtow z nowa rjadowacź. Dokelž pak ſo ta hnydom ſtacź njemóže, je ſebi
k nakhwilnomu podpjeranju duchownſtwa 500,000 ſchěſnakow wot ſejma
žadało. Tute pjenjezy běchu ſo potom na jenotliwe kraje rozdźěliłe, na
cžěſke kraleſtwo by k pſch. 107,800 pſchiſchło. Tež wſchelacy rakuſcy
biſkopojo ſu wo powyſchenju mzdy nižſchich duchownych wuradźeli. Tak je
nadźija, zo budźe jich woprawdźe ſprawna žadoſcź ſkoro ſpokojena.

Rakuſka. Tudy ſo proteſtkatholikam tak njehołduje, kaž we němſkim
khěžorſtwje. Jich njehaṅbita žadoſcź, zo maja ſo woni za prawu katholſku
cyrkej we Rakuſkej pſchiſpóznacź a dźeržecź a zo ma ſo jim cyrkwinſke
zamoženjo pſchepodacź, je ſo jim kaž ſo rozemi, cyle zapowjeła. Ale tež
dale je miniſterium kulta poſtajiła, zo wot jich duchownych wjedźene
cyrkwinſke knihe, pſched nimi wobzanknjene mandźelſtwa njepſchipóznaje.
Tak drje ſo proteſtkatholikojo we rakuſkich krajak ſkoro zhubja.

Z Trienta. Naſch wjeŕchbiſkop Benedikt Rikkabona je 5. měrca we 64.
lěcźe ſwojeje ſtaroby wumrjeł.

Z Roma. Kardinalojo zhromadźichu ſo 23. februara rano we vatikanſkim
hrodźe a tu wozjewi jim ſwj. wótc 28 z nowa poſtajenych arcbiſkopow a
biſkopow. Mjez tutymi ſu tež 6 za ruſke khěžorſtwo. To za to ſwědcži, zo
je zwjazk mjez japoſchtołſkim ſtołom a ruſkim knjejſtwom zas trochu
pſchecźelniſchi.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1872: kk. 200. Michał Lebza z Kulowca; 201. Mikławſch
Wenka ze Serbſkich Pazlic; 202. Madlena Jancyna (Mikławſchcyna) z Łazka;
203. Jan Maaz z Wulkoho Wjelkowa; 204. Jakub Libſch z Hornjoho Wunjowa;
205. Hana Pjekarjec ze Židowa; 206. Michał Žur z Njebjelcżic; 207. faraŕ
Jakub Herrmann z Wotrowa; 208. Jakub Stranc ze Žuric; 209. Jakub Smoła z
Kaſchec; 210. Mikławſch Böhma z Wotrowa; 211. Mikławſch Ryncžka z
Wotrowa; 212. Haṅža Lehmanec z Khanec; 213. Mikławſch Hejdan z Wotrowa;
214. Korla Nowak z Khanec; 215. Jurij Pjech z Krěpjec. (Pſchich. dale.)

Na lěto 1871 dopłacżi: k. Mikławſch Wujeſch z Njebjelcžic.

Dobrowólne dary: k. faraṙ Fr. Riedel 15 nſl.; Njemjen. 2 nſl.; J. M. z
Cż. 5 nſl.; J. L. z W. 5 nſl.; B. W. z Ž. 5 nſl.; P. R. z W. 1 nſl.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: k. N. B. W. w
Ž. 1 tol.; M. B. we W. 5 nſl.; pſchez k. kapłana Ducžmanna 1 tol.

Hromadże: 5863 tol. 10 nſl. 5 np.

Za jutrownych kſchižerjow pſchedawaja ſo w Khróſcźicach a w Kulowje
broſchirowane za 1 1/2 nſl.:

Jutrowne khěrluſche,

z khróſcźanſkich ſpěwaŕſkich wuwzate.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 7.♠ ♣6. hapryla 1872.♠ ♣Lětnik 10.♠

Bože horjeſtacźo.

„Tón Knjez je horjeſtanył, wón je zawěrno wot ſmjercźe ſtanył,“ tak
powjedachu ſebi ſwjecźi japoſchtołojo z wulkej wjeſołoſcźu na tſecźim
dnju po boloſcźiwej ſmjercźi ſwojoho miſchtra. A tute radoſtne powjeſtwo
woſpjetuje ſo wot tamnoho cžaſa kóždolětnje a zbudźi ſwjatu wjeſołoſcź
we kóždej kſcheſcźanſkej wutrobje. Tola katholſka cyrkej njewozjewja
jeno tutón wozbožacy podawk ze ſłowami, ale pſchedſtaja jón tež pſchez
ſwjecźatka, naſche wucho njedyrbi jeno radoſtnu powjeſcź ſłyſchecź, ale
tež naſche wócžko dyrbi ju widźecź a tak wutroba ju hłubſcho zacžucź a
pomjatk krucźiſcho wobkhowacź. We jutrownym cžaſu widźimy na prawej
ſtronje wołtarja ſwjecźo ſtojo, kiž ſo tež we proceſſionach
ſobuwokołonoſy. To je wobraz wot ſmjercźe ſtanjenoho zbóžnika a mjenuje
ſo tohodla tež „Bože horjeſtacźo.“ Wone pſchedſtaja nam wot ſmjercźe
ſtanjenoho zbóžnika, kiž na ſkale ſtoji, ſwjate pjecź rany na nohomaj a
rukomaj a na ſtronje ſu k widźenju, z prawicu pokazuje k njebju, z
liwicu pak khorhoj dźerži. Pſchez tute ſwjecźo dopomni nas cyrkej na
rjane wucžby a wěrnoſcźe.

1. Skała je podnožk, na kotrymž zbóžnik ſtoji. To dopomni nas najprjedy
na powjeſcź ſwjatych ſcźenikow, po kotrejž Józef z Arimatheje a
Nikodemus Jězuſowe cźěło z kſchiža wzaſchtaj a do nowoho, do ſkały
wurubanoho rowa połožiſchtaj. Na ſkału ſtupi tak tón zbóžnik najprjedy
po ſwojim horjeſtacźu. — Tuta zwonkowna wobſtejnoſcź pokazuje pak tež na
hłubſche wěrnoſcźe. Skała to je něſchto krute, twjerde, ſchtož ſo tak
lohcy powalicź a wobrocźicź njeda. Tak depomni pſchi tutym wobrazu
ſkała, na kotrejž Khryſtus ſtoji na wobkrucźenjo, kiž je joho ſwj.
wucžba pſchez joho horjeſtacźo dóſtała. Pſchez nje wobkrucźi zbóžnik
ſwoje ſłowa hako bóžſku wěrnoſcź. Hiźom we ſwojim žiwjenju pokazuje wón
na ſwoje horjeſtacźo hako na najwjetſchi dźiw, pſchez kotryž budźe joho
bóžſke jow<pb n="50"/>pſchińdźenjo najdoſpołniſcho wozjewjene. „Tutón
bohazabycźiwy, njeſwěrny ſplah,“ praji wón we njewěriwych židach, „žada
ſebi jene znamjo, ale jomu njebudźe žane znamjo date hako znamjo profety
Jonaſa. Kaž je Jonas tſi dny a tſi nocy we rybinym bruſche był, tak
budźe tež ſyn cžłowjeka tſi dny a tſi nocy we wutrobje zemje.“ A kaž
Jonas žiwy z ryby pſchińdźe, tak ſtany tež Khryſtus z nowa wožiwjeny, z
klina zemje. Móžeſche ſnadź ſo zjawniſchi dopokaz za joho bóžſku naturu
žadacź? Móže ſebi jedyn wjetſchi dźiw myſlicź, hako hdyž ſo mordły ſam
zas k žiwjenju zbudżi. To njemóže ſmjertny cžłowjek, to zamóži jenož
njeſmjertny Bóh. Sławne horjeſtacźo je tak najwěſcźiſchi dopokaz, zo je
joho wucžba božſka wěrnoſcź, wſchě joho ſłowa ſu pſchez tutón dźiw
wobkrucźene, dóſtanu krutoſcź, kaž krutoſcź ſkały.

„Njebjo a zemja zańdu, móje ſłowa pak njezańdu,“ podobnje bě tón zbóžnik
huſcźiſcho k ſwojim japoſchtołam rycžał, a my widźimy tute ſłowa
dopjelnjene, krucźe ſtoji joho wucžba pſchi wſchitkich njepſchecźelſkich
napadach, krucźe kaž ſkała we wichorach wſchitkich cžaſow joho cyrkej.
Kak mócni njepſchecźelojo njeſtanychu we běhu cžaſow pſchecźiwo tutej
ſwjatej wucžbje, židźa, pohanojo a njewěriwi kſcheſcźenjo a chcychu
cžiſtu wucžbu z wopacžnej cžłowjeſkej wědomoſcźu ſkazycź. Wſcho je ſo we
ſwěcźe pſcheměniło we cžaſu 1800 lět, ale Jězuſowa wucžba je
njepſcheměnita woſtała, a budźe je tež woſtacź, byrnje ſo wona tež kaž
we naſchim cžaſu ze ſłowami a piſmami, z leſcźu a łžu haniła a
pſchimała, dokelž wěrna wucžba Khryſtuſowa podpjera ſo na ſkału, kaž
jeje wot ſmjercźe ſtanjeny bóžſki wucžeŕ ſam a tuta ſkała, hdźe wona je?
„Ty ſy ſkała, a na tutu ſkału chcu ja moju cyrkej twaricź, a mocy hele
ju njepſchewinu.“ Komu prajeſche zbóžnik tute wažne ſłowa? ſchtó je tuta
ſkała, na kotruž je Khryſtuſowa cyrkej, twjerdźizna wěrnoſcźe twarjena?
To je Pětr, tamny Pětr, kiž ženi njewumrje, ale we ſwojich naſtupnikach,
romſkich bamžach ſtajnje žiwy woſtanje. Tam je po tajkim jenicžka wěrna
cyrkej Khryſtuſowa, hdźež je Pětrowa ſkała, a ſchtož jenož tež
zwjerſchnje ſtawizny ſwěta znaje, a wěrnoſcźi ſwoju wutrobu z dobrej
wolu njezanknje dyrbi ſo pſcheſwědcžicź, zo tuta cyrkej we prawdźe na
ſkale ſtoji. Hdy by móžno było, ju powalicź, by hižom ſo to dawna
dyrbjało ſtacź, dokelž nic lětſtotetki, ale hižom nimale 2000 lět dołho
zaběhuja ſo pſchecy nowi njepſchecźelojo, ju znicžicź, ale wſcho je
podarmo. To je tamna khěža, kotruž je tón najmudriſchi na ſkału twarił,
tu móža nětko mócne wichory ſo zběhacź a lijency pſchecźiwo ni ſwoje
žołmy ſłacź, tuta khěža njepanje, wona ſtoji na ſkale. Na krutoſcź
cyrkwje dopomni tak tež ſkała, na kotrejž ſwjecżo wot ſmjercźe
ſtanjenoho zbóžnika ſtoji. Pſchez wulki dźiw ſwojoho horjeſtacźa je tak
Khryſtus ſwoju wucžbu a ſwoju cyrkej na najwěſcźiſcho wobkrucźił.
(Pſchichodnje dale.)

Nowy zeſchiwk „Žiwjenjow Swjatych“.

Naſche towaŕſtwo je dźenſa dźewjaty zeſchiwk legendy, wot k. kapłana
Ducžmana wuſtojnje a wobſchěrnje ſpiſaneje, wudało za ſobuſtawy
łońſchoho lěta. Zo je tónle zeſchiwk hakle nětko wuſchoł, na tym je
cźiſchcźeŕnja wina, kotraž mějeſche <pb n="51"/>wot decembra, hdyž ſebi
docźiſchcźenjo žadachmy, pſchewjele druhoho dźěła. Za to wuńdźe
ſcźěhowacy zeſchiwk zahe w nazymju.

W tymle zeſchiwku je najprjedy dokoncženjo 66. wotdźělenja legendy,
kotraž žiwjenja Swjatych pſched ſkóncženjom nawjecžornoho romſkoho
khěžorſtwa powjeda. Wobſchěrniſcho je tam wopiſany po ſwojim žiwjenju a
ſkutkowanju ſ. Hieronymus, ſławny cyrkwinſki wucžeŕ, ſ. biſkop
Porfyrius, a ſ. biſkop a cyrkwinſki wucžeŕ Hawſchtyn (budźe ſo hako
najwobſchěrniſcho wopiſany woſebje naſchomu ludej lubicź), ſ. martraŕ
Jakub z Perſiſkeje. Dokelž běchu w tamnym cžaſu prěnje wulke cyrkwje
ſwjecźene, dha ſcźěhuje nětk powjeſcź wo załoženju a poſwjecźenju
baſiliki Salvatora, ſwjateju Pětra a Pawoła, ſ. Marije „na ſnězy“ a
cyrkwje „wozjewjenja ſ. Michała“. Potom ſpocžina ſo w knizy nowe 67.
wotdźělenjo „cžas pſchecźahowanja ludow w nawjecžornych krajach hacž k
Muhamedej“ (445—622). Tu zetkamy najprjedy w rjedźe romſkich biſkopow ſ.
bamža Leo Wulkoho, ſ. Hilaria, a bjez ſcźěhowarjemi tež wobſchěrnje
wopomjnanoho ſ. Hrehorja Wulkoho. Z tehdomniſchich biſkopow w Gallii
(pozdźiſchej Francózſkej) ſu zajimawi ſ. Lupus, ſ. Remigius a ſ.
Cäſarius; z biſkopow Britaniſkeje (Jendźelſkeje) pak ſ. Patrik,
japoſchtoł Irlanda a ſ. Hawſchtyn, japoſchtoł Jendźelcžanow. Bjez
Swjatymi z kralowſkoho rodu (abo ſplaha) mamy ſ. Zygmunda, ſ. kralownu
Klotildu, ſ. prynca Hermenegilda, ſ. Radegunda a ſ. krala Ethelberta abo
Alberta. Bjez martrarjemi z Vandalſkich pſcheſcźěhanjow w Africy ſu ſ.
Deogratias, Armogaſtes, martrarjo jutrownicžki, ſ. Liberat a
towaŕſchojo, ſwjata Dionyſia, ſ. biſkop Euſebius a wjacy druhich. Naſche
wobdźiwanjo zaſłuža dale tehdom žiwi ſwjecźi putnikojo a mnichojo; z
prěniſchich ſu to ſ. Alexius, kiž je 17 lět njepóznaty w domje ſwojoho
nana bydlił, a potom ſ. Simeon Stylita, kiž je najprjedy na dwěmaj
nizkimaj ſtołpomaj pobywſchi potom 22 lět na 40 łochcźi wyſokim wuzkim
ſtołpje žiwy był a pokutu prědował; dale tež ſ. abt Severin, ſ.
naſtołpnik Daniel, ſ. Sabbas, ſ. Jan Mjelcžeŕ a druzy. Z mnichow je tam
ſ. Roman, ſ. Euthymius, ſ. arcwótc Theodoſius, ſ. Fulgentius atd.

Tak daloko mój pſchehlad. Njech naſch lud cžita a tež dźěcźom cžitacź
dawa tute žiwjenja Swjatych, zo bychu wſchitcy w kóždym powołanju
ſwjatoſcź wuknyli po ſłowach ſ. Hawſchtyna: „Hdyž móžachu to cźile
(ſwjecźi) a tele (ſwjate), cžohodla nic tež ja?“ Knjezej kapłanej
Ducżmanej, naſchomu pilnomu ſpiſowarjej pak prajimy w mjenje towaŕſtwa
dźak za tule knihu a pſchejemy, zo by ſo we wudawanju ſpěſchniſcho
pokrocžicź hodźiło! Г.

† Franc Lemmer.

Pjatk 22. měrca wjecžor 8 wumrje po krótkej khoroſcźi zaſłužbny wucžeŕ
tachantſkeje ſchule knj. Franc Lemmer. Tónſamy narodźi ſo we lěcźe 1822
we Rußdorfje pola Oſtrica. Po pilnym pſchihotowanju wucžeŕſtwjej na
Budyſkim krajnoſtawſkim ſeminaru ſkutkowaſche won wot lěta 1842 we
Oſtricu, najprjedy hako pomocny wucžeŕ. Tež joho tamniſchi wucžomcy
wobkhowaja jomu dźakomne wopomnjecźo. We lěcźe 1850 bu na naſchu
tachantſku ſchulu powołany, na ko<pb n="52"/>trejž 22 lět
najſpomožniſcho ſwoju wucžerſku wuſtojnoſcź nałožowaſche, a to wot
zapocžatka jow we tejſamej klaſſy, najmjeńſche dźěcźi wón wjedźeſche a
wubudźowaſche we nich wotpocžowace mocy. Woſobnje znaty pak bě njebohi
Lemmer we cyłym měſcźe pſchez ſwoju wulku wuſtojnoſcź we rjanopiſu a we
ryſowanju, a rozwucžowaſche we tym nic jeno we tachautſkej ſchuli ale
tež no naſchim katholſkim ſeminaru, a tež we tudomnej znatej ſchuli za
pſchekupſkich. Pod joho nawjedowanjom zhotowjene piſma a ryſy namakachu
pſchi zjawnych pruhowanjach wſchěch ſpodobanjo. Tež towaŕſtwo kath.
rjemjeſtnikow žaruje pſche njoho, dokelž njeſebicžnje wudoſpołnjeſche
wón pſchez dwě lěcźe dołho rjemjeſlnikow we piſanju a ryſowanju. — We
poſlenjej zymje bě na nim widźecź, zo je khorowaty, tola zaſta pak
wſchitke ſwoje ſłužby hacž do poſlenjeje hodźiny najſwěrniſcho, chcyſche
hiſchcźe tež 18. měrca poſtajene pruhowanjo we tachantſkej ſchuli ſam
dźeržecź a bě k tomu tež hižom we ſalu pſchitomny. Tola tu bě jomu tón
knjez mjezu ſtajił, kotruž njedyrbjeſche pſchekrocžicź. Wulka ſłaboſcź
nuzowaſche joho ſo lehnycź, khoroſcź ſpěſchnje pſchibjeraſche; wón dóſta
ſwj. ſakramenty khorych a pſchihotowaſche ſo tak ſwoje pruhowanjo pſched
Bohom wotpołožicź. Pjatk wjecžor zańdźeli ſwojej wocži za tutu
cžaſnoſcź. — Joho ſwjatocžny pohrjeb bě we martrownym tydźenju wutwory
dopołdnja, a ſwědcžeſche, kak bu joho njenadźita ſmjercź wobžarowana wot
dźěcźi a jich ſtarſchich, kiž ze ſylzami we wocžomaj wokoło joho rowa
ſtojachu. Duchowna wyſchnoſcź pſchewodźeſche we nim ſwědomitoho a
podwolnoho wucžerja, kollegojo ze wſchěch měſcźanſkich wucžernjow
pſchecźelnoho a ſwěrnoho towaŕſcha, zawoſtajeny bratr a tſi ſotry
płakachu we dobrocźiwoho bratra a namakachu we poſlenjej cžeſcźi, kiž ſo
jomu po ſmjercźi wopokaza ton tróſcht, zo je ſebi pſchez ſwoje pilne
ſkutkowanjo cžeſcźomne a dźakomne wopomnjecźo pſchihotował. ♣R. i. p.♠

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Rjana jutrowncžka bě tež lětſa we wſchěch ſerbſkich
katholſkich woſadach wjele pobožnych kſchižeri zhromadźiła, kiž po
ſtarym rjedźe na rjenje wupyſchenych konjach kſchižerſke proceſſiony
dokonjachu a wot ſmjercźe ſtanjenomu zbóžnikej wjeſele khwalbne
khěrluſche ſpěwachu.

Z Budyſchina. Zańdźenu ſrjedu ſwjecźeſche „Macźica ſerbſka“ 25lětny
jubilej ſwojoho wobſtacźa. K tomu bě ſo wjele za ſerbſki lud a
zdźěłanoſcź ſtaroſcźiwych muži z blizka a z daloka do hoſcźeńca winoweje
kicźe k hłownej zhromadźiznje zeſchło. Swjatocžnoſcź zapocžinaſche ſo ze
ſerbſkim ſpěwom, na to bě ſwjecźeńſka rycž, a rozprawa we 25lětnym
ſkutkowanju Macźicy. Zhromadna wjecžeŕ a zabawa da macźicžnym ſobuſtawam
pſchiležnoſcź k dalſchomu pſchecźelnomu rozmłowjenju. „Macźica ſerbſka“
je, kaž drje to wjetſchi dźěl cžitarjow „Kath. Poſ.“ wě, towaŕſtwo
ſerbſkich muži, kiž chce pſchez wudawanjo dobrych ludowych a wucženych
ſpiſow a pſchez wudawanjo cžaſopiſa za cžiſcźenjo a wutwarjenjo
ſerbſkeje rycže a za zdźěławoſcź ſerbſkoho ludu ſo po móžnoſcźi ſtaracź.
<pb n="53"/>Jara wjele ſpomožnoho je Macźica dokonjała. Wjacy by ſo
hiſchcźe ſtało, hdy by bohatſche pjenjeżne ſrědki wobſynyła.

Z Kukowa pola Marijneje Hwězdy piſa ſo do „Katholiſches Kirchenblatt“ we
Dreždźanach: Katholſke kaſino we Kukowje chce ſerbſki cyrkwinſki ſpěw we
klóſchtyrſkej cyrkwi Marijneje Hwězdy hajicź a k tomu je ſo we nim
cžródka woſobnje młodych muži zjednocźiła, zo bychu ſo pod nawjedowanjom
knj. wucžerja Bräuera we cyrkwinſkim ſpěwje wudoſpołnoſcźili. Z dowěru
ſo nadżije, zo budźe tute dobre wotpohladanjo wot Boha žohnowanjo, wot
pſchecźeli rjanoho cyrkwinſkoho ſpěwa pak podpjeru dóſtacź. — Tež Katy.
Potoł ſo jara nad tym zwjeſeli a pſcheje jenož, zo by ſo tež ſerbſki
ſpěw w klóſchtyrſkej cyrkwi z piſchcźelemi pſchewodźał. Potom bychu
ſerbſke khěrluſche mócnje w rjanej cyrkwi klincželi!

Z Schěrachowa. We nocy wot 17. k 18. měrca ſta ſo we naſchej cyrkwi
wobžarowanja hódny złóſtny ſkutk. Paduſchi, kiž běchu pſchez wokno do
cyrkwje pſchiſchli, ſu tabernakel z mocu wotewrili, a ciborium je
ſwjatymi woblatkami rubili. Hacž dotal njejo ſo nicžo namakało, tež
ſwjate hoſtije nic. Bóh daj, zo by złóſcźinc k ſpóznacźu ſwojoho
njeſkutka pſchiſchoł, wonjecžeſcźeny najſwjecźiſchi ſakrament pak
doſpołne wujednanjo dóſtał.

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Pomocny wucžeŕ na ſchuli pſchi Queckbrunje Moric Dominik je
k ſtatnemu wucžerjej pſchi tejſamej ſchuli poſtajeny.

Z Dreždźan. Bože ſłužby we matrownym tydźenju běchu we wſchěch
katholſkich cyrkwjach bohacże wopytowane, woſobnje we kralowſkej cyrkej,
do kotrejež woſobnje kraſna a hnujaca hudźba pſchi božich ſłužbach, kaž
jara rjany Boži rowcžk a ſwjatocžnoſcź Božoho horjeſtacźa wulku mnohoſcź
pobožnych kemſcheri pſchiwjedźe. Naſch pobožni kral, hacž runiž we
poſlenim cžaſu kuſk khorwaty, dawaſche ze ſwojej wyſokej ſwójbu wſchěm
pſchitomnym najlěpſchi pſchikład.

Z Dreždźan. Naſch ſejm ſo němſkoho reichstaga dla hacž na njewěſty cžas
pſchetorhnje. Nowy ſchulſki zakoń ſo hakle tak nazymu, dokelž prjedy
drje ſo wuradźowanja ſejma z cźežka zas zapocžinu, na dźeńſki porjad
prěnjeje komory pſchinjeſe.

Z wukraja.

Němſka. Wſchě krocžele, kiž ſo we němſkim khěžorſtwje pſchecźiwo
katholſkej cyrkwi, abo jedyn móže prajicź pſchecźiwo kſcheſcźijanſtwej
ſtanu, pokazaja wěſtu wotrycžanu pſchezjednoſcź, ſtawaja ſo we Pruſkej,
Badenſkej, Sakſkej kaž na porucžene kommando. Někotryžkuli wichor
hiſchcźe hrozy, prěni budźe najſkerje ſo pſchecźiwo duchownym rjadam a
klóſchtrſkim zjenocźenjam zběhnycź a pſchedewſchěm jeſuitow potrjechicź.
Tež prof. Döllinger wěſchcźeſche we jenym ze ſwojich pſchednoſchkow, kiž
mějeſche we Mnichowje, zo bórzy cžas ſo pſchibližicź widźi, we kotrymž
budźe Němſka wot jeſuitow wumožena. Döllinger hako radźicźel wſchelakich
wyſokich knježich, kiž krajne naležnoſcźe rjaduja, móžeſche to drje
wjedźecź.

Z Barlina. Nowy, dohlad ludowych ſchulow naſtupacy zakoń, hižom ſo wot
ſwětneje wyſchnoſcźe nałožuje; wjacy duchownych kiž běchu z cžeſcźu
ſwoje za<pb n="54"/>ſtojnſtwa hako dohladowarjo zaſtali, buchu z
njedźakom z tychſamych puſchcźeni, druzy ſu je ſami złoželi, mjez nimi
tež něſchto lutherſkich fararjow. — Woſobnje njeznjeſliwje a cžiſcźe po
ſwojej hłowje chce barlinſke miniſterium cyrkwinſke a ſchulſke
naležnoſcźe we nowymaj krajinomaj Elſaß a Lothringen rjadowacź. Tak
dołho hacž wonej k Francózſkej pſchiſłuſcheſchtej, rjadowachu ſo tamne
naležnoſcźe po konkordacźe, kiž mjez japoſchtołſkim ſtołom a francózſkim
knjejſtwom wobſtejeſche. Konkordat zhubi pak ſwoju płacźiwoſcź tak
khětſe haež krajinje pod druhe knjejſtwo pſchińdźeſchtej, a tohodla by
ſo nětko mjez japoſchtołſkim a pruſkim knjejſtwom nowe zjenocźenjo ſtacź
dyrbjało, po kotrymž mohłe ſo cyrkwinſke naležnoſcźe tamneju krajinow
rjadowacź. Měſto toho pak chce pruſke knjejſtwo wſcho po ſwojej hłowje
bjez wſcheje druheje rady dokonjecź, ſo njepraſchejo, hacž ſo pſchez
joho zakonje prjedawſche prawa katholſkoho ludu a cyrkwje ranja a
zacpěja abo nic. Kaž rěka, dyrbi k dalſchomu wuwjedźenju tamnych nowych
zakonjow prawje njeznjeſliwy zakoń Napoleona ♣I.♠ ſo k zakładej
połožicź, po kotrymž dyrbi cyrkej jeno podwolna ſłužownica krajneje
wyſchnoſcźe bycź, a ſebi nicžo prajicź a cžinicź zwěricź njeſmje, ſchtož
tuta ji njedowoli. Tamnej krajinje dźetaj po wſchěm zdacźu cźežkim
cžaſam napſchecźo.

Z Trienta. Wjeŕchbiſkop Rikkabona, kotrohož ſmjercź tež my po druhich
nowinach pſchinjeſechmy, je ſtraſchnu khoroſcź k radoſcźi ſwojeje
diöceſy pſchetrał a namaka ſo na pucźu polěpſchenja.

Z Roma. Ženje njejo ſwjaty wótc tak wěrne dopokazy luboſcźe a ſwěry
doſtawał kaž runje nětko we cžaſu italſkoho namócnoho knjejſtwa, ženje
tak blizko a tak huſto ze ſwojimi poddanami wokoło khodźił, kaž nětko,
hdyž je jaty. Wſchědnje pſchikhadźeja k njomu deputacije ze wſchelakich
romſkich farow a dźělow měſta, wot wſchelakich pobožnych bratſtwow,
dobrocźerſkich a wucženych towaŕſtwow. Wſchěch wón wě tróſchtowacź, k
dowěrje na Božu pſchedwidźomnoſcź zbndźicź a tak z nowa wožiwjenych a we
ſwěrnje wobkrucźenych znjeſenju cyrkwi cžinjeneje njeprawdy a kſchiwdy z
nadźiju na wrócźenjo rjeńſchich cžaſow pſchihotowacź. 18. měrca powita
ſwj. wótca deputacija katholſkich dźěłacźeri z Turina a po wozjewjenju
ſwojich zacžucźow ſwěry, pſchiwiſnoſcźe a wobžarowanja pſchepoda jomu we
mjenje wſchěch katholſkich dźěłacźeri Turina, drohi, kraſnje dźěłany
kheluch a pſchiſtaji pſchi tym, zo dyrbi to bycź zarunanjo za kheluch,
kotryž ma kóždolětnje ſardinſke knjejſtwo hako tribut ſwj. wótcej
dawacź, winowatoſcź, kotruž pak tamne njeſwěrne knjejſtwo wjele lět
dołho dopjelniło njejo. Swjatoho wótca tajke ſwěrne zmyſlenjo jara
zwjeſeli. — Tež woſobni cuzy pſchikhadźeja jara huſto k ſwj. wótcej, tak
bě tu pſched jutrami danſki kral a kralowa ze ſwójbu, prync z Wales, a
tež druzy woſobni cuznicy. — Kak derje ſo italſke knjejſtwo za měr,
dobry rjad a zakitanjo cuzoho kubła ſtara, pokaza podawk kiž rakuſke
nowiny „Vaterland“ pſchinjeſu: Na ſwjecźenju ſwj. Józefa dźěch ja pſchez
torhoſchcźo pſched cyrkwju Marije maggiore, a tu widźu ja cžródu
hólcžatow, kamjenje do woknow klóſchtra ſwj. Antonija mjetacź a ſo
wjeſelicź, hdyž kruchi ſchkleńcow wokoło lětaja. Pſched klóſchtrom ſtoji
wojeŕſka ſtraža, we blizkoſcźi trjechich dweju wojakow policije, ale
tamne hólcžata njedachu ſebi pſchez ſwoje wjeſelo kazycź.

<pb n="55"/>

Amerika. W Raleigh pola Baltimore buchu 8. januara pſchez k. Namara do
katholſkej cyrkwje pſchiwzacźi 1. general Dargan, ſenator w
Anſon-Counti, kiž jo ſyn proteſtantſkoho prědarja, a bratr prèdarja pola
baptiſtow; 2. ſławna ſpiſarka, knježna Fiſcherec a 3. ♣Dr.♠ Ives,
prjedawſchi proteſtantſki biſkep. Tež prot. prědaŕ ♣Dr.♠ Joſua Bradlay,
kiž ſwojej woſadźe zańdźenu njedźelu wozjewi, zo chce k katholſkej
cyrkwi pſchiſtupicź, jo nětk w New Yorku w cyrkwi ſwj. Schcźěpana
katholſke wěrywuznacźo wotpołožił. ♣K.♠

Indiſka. Tudy ſkutkuja jeſuitowje hako miſſionarojo, pólni prědarjo a
wucžerjo. Dowolamy ſebi tudy ſobudźělicź, kak ſo jich ſkutkowanjo wot
dweju wyſokeju proteſtantſkeju zaſtojnikow ſudźi. Wot 3 lět ſem
wobſtaraja mjez druhim we Kurachec němſcy jeſuitowje wucžernju z 120
hólcžatami. Proteſtantſke tam wukhadźace nowiny, z mjenom „Sindian“ 20.
oktobra z. l. wo tutej wucžeŕni takle piſaja: „Za wcžerawſchim běſche we
wucžerni ſwj. Patrika w Kurachec lėtne pruhowanjo a wudźělenjo mytow.
Knježeŕſki präſidenta tuteje provincy, William Merewether bě tež
pſchitomny, a dźeržeſche pſchi tej ſkładnoſcźi rycž. Najbóle
wuzběhowaſche wón ſkutkowanjo a wopory wyſokocžeſcżenych wucžerjow. Wón
praji: „Zo dyrbi z khwalbu wuznacź, zo ſu płody jich ſkutkowanja kóžde
lěto kraſniſche, a móža ſo jenož woſebitym prócam jich wucžerjow
pſchipiſacź. Wobrocźiwſchi ſo na wucžownikow, pſchejeſche jim zbožo k
pilnoſcźi a tym mytam, kotrež nětk doſtanu, a pſchiſtajiwſchi hiſchcźe
jich napominaſche, zo dyrbja ſo tych dobrotow hódni wopokazacź pſchez
to, hdyž maja wucžerjow prawje zańcź, kiž ſu nic ſwětnoho wužitka dla,
ale, zo bychu za jich duchowne wudoſpołnjenjo w tutej wotležanej
provincy jendźełſkoho kraleſtwa ſkutkowali, domowinu a wótcuy kraj
wopuſchcźili. K tutomu ſwědcženju pſchizankuje ſo hiſchcźe druhe, kotrež
pola podomnej pſchiležnoſcźi belgiſcy jeſuitowje w Calcutta doſtachu. We
Calcutta, ſchtož je reſidenca měſtokrala Indiſkeje, wobſtaraja
jeſuitowje 9 wucžernjow, kiž ſu wot 1400 ſchulerjow wopytane, a wyſche
toho kollegium ſwj. Franca Xaverſkeho. Tute kollegium, kiž w ſpocžatku
lěta 1864 jenož 100 ſtudowacych licžeſche, mějeſche w oktobru 1871 502
ſtudentow, kotrymž 12 jeſuitowje hako profeſſarjo, pſchedſtejachu. Wone
ma prawa univerſity, kaž tamne w Bombai. Pola wudźělenja mytow w
zańdźenym lěcźe pocžeſcźi tež měſtokral, lord Mayo, kollegium z wopytom,
a w pſchitomnoſcźi japoſchtołſkoho provikara a wulkoho dźěla kralowſkich
zaſtojnikow, praji wón pſchi ſkóncženju ſwjedźenja tute ſłowa:
„Wyſocycžeſcźeni knježa! cžeſcźeni wucžerjo, ſtudentojo a wſchitcy
młodźencojo kollegia Xaverſkoho! Je mi k wulkomu wjeſelu, zo móžach ſo w
duchownych dobrotach pſchepokazacź, kiž ſo pſchez prócowanja tutych
doſtojnych knjezow, kotraž tomu wuſtawej pſchedſtoja, wulkej licžbje
młodych ludźi wopokazaja. Z wulkej ſpokojnoſcźu widźu, zo ſo nic ſamo
567 dźěcźom tudy dobrota wotcźehnjenja ſtanje, ale zo ſo jich mjez nimi
wjele namakaja, kiž ſo we wědomoſcźach dale wudokonjecź pytaja, a w
tutym kollegiu pſchiležnoſcź wužija, ſkhodźenk wyſcheje wědomnoſcźe
dozpjecź. Winwatoſcź pſchikazuje mi, pſchi wudźělenju Waſchich mytow
tudy pſchitomny bycź; ale ja pſchińdźech tež k mojomu zawjeſelenju. A ja
dyrbju wuznacź, zo je mi to, ſchtož ſym widźał a ſłyſchał, wulku zabawu
pſchihotowało. Ja móžu z wěſtoſcźu wocžako<pb n="56"/>wacź, zo budźa cźi
młodźi ludźo, kotrymž mamy ſo tutón rjany dźeń dźakowacź, tež z
podobnymi ſkutkami jich pucźowanjo zjawnoho žiwjenja, kiž nětk naſtupja,
wobkrucźicź, kaž ſu je jow theoretiſcy wuwjedli. Skóncžnje pſcheju ja k.
profeſſarjam a ſtudentam wſchitke zbožo. Ja mam pſcheſwědcźenjo, zo
kóždy kotromž ſtrowe wocźehnjenjo a podpjeranjo wěrnej wědomnoſcźe na
wutrobje leži, na kcźěwu tutoho wuſtawa ſo wutrobnje zwjeſelicź dyrbi,
hdyž wobhlada, kajki ſkhodźenk wědomnoſcźow wucžerjo doſpěchu, a jich
wucžownikow pſchez tule doſpownu wucžbu k tajkej wyſokej wědomnoſcźi
pſchiwjedźechu. Tola pſchi wſchěm procowan#u za wědomnoſcźe wjedźa tucźi
wucžerjo hiſchcźe młode wutroby tež k póccźiwoſcźi pſchiwjeſeź, kajkuž
na druhich wucžernjach njenamakamy.“ Takle ſudźitaj dwaj anglikanſkaj w
ſkutkuwanju jeſuitow!! ♣K.♠

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Bndyſchina. Kſchcźenaj: Marija Madlena, dź. Handrija Mikł. Rjehorka z
Budyſchina; Korla Max, ſ. Handrija Ernſta Gudy z Židowa. — Zemrjecźi:
Boſcźij Žofka, dżěłacźeṙ we pólverniku pola Budyſchina, 40 l. 2 měſ.;
Marija, dż. ſchewca Valentina Górnoho z podhroda, 3 l. 6 njedż.; Hana
Marija, dź. Bernharda Purſche z B., 4 njedż.; Bohuwěr Guſtav Broda z B.,
22 l. 9 měſ.; Pětr Narcżik ze Schunowa, w ſłužbje w Hrubjelcžicach, 31
lět; Hańža zwud. Jencžowa z B., 74 lět; Marija Ducžmanec (Kulmanec) z
B., 61 l. 3 měſ.; Franc Lemmer, wucžeṙ z B., 50 lět 3 měſ.; Jan Bjarſch
(Nowak) z B., 55 lět 5 měſ.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1872: kk. 216. Michał Robel z Wotrowa; 217. Jakub
Schołta z Kaſchec; 218. Jakub Balcer z Wotrowa; 219. Boſcij Weclich z
Žuric; 220. Michał Cyż z Wotrowa; 221. Pětr Robel z Wotrowa; 222. Pětr
Bur z Wotrowa; 223. Michał Rjeda z Wotrowa; 224. Khata Weclichec z
Žuric; 225. Pětr Smoła z Wotrowa; 226. Mikł. Ducžman z Dżěžnikec; 227.
wucžeŕ Herrmann Jurk w Worklec; 228. Jan Ducžman z Bozankec; 229 Michał
Mai z Budyſchina; 230. Jan Pětrka z Hrubjeleżic; 231. Pecžka z Wěteṅcy;
232. Lehmann z Njebjelcžic; 233. Hana Hantowa z Radworja; 234. Marja
Běrkowa z Radworja; 235. M. H. z K.; 236. Pětr Kral z Bronja; 237.
Michał Symank z Wotrowa; 238. herbſki rychtaŕ M. Wałda z Ralbic; 239.
rěznik M. Frencel z Róžanta.

Na lěto 1871 dopłacżi: 476. Berger z Pancžic; 477. Pecžka z Weteńcy;
478. M. Wałda z Ralbic.

Na lěto 1870: Pecžka z Wěteṅcy; M. Wałda z Ralbic.

Na lěto 1869: M. Wałda z Ralbic.

Dobrowólne dar: Knj ♣P. T.♠ 9 nſl.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: „Bóh wobradż
nowych dobrocżerjow“ 50 toleŕ; jena ſłužowna dźowka pſchez fararja
Herrmana 1 toleṙ; pſchez kapł. Ducžmana žónſka z khróſcżanſkeje woſady
10 tol., J. Sch. z K. 7 1/2 nſl., ze Zdźerje 7 1/2 nſl., Marija
Ducžmanowa z Lutowcža 1 tol., B z R. 5 nſl.

Hromadże: 5926 tol. — nſl. 5 np.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 8.♠ ♣20. hapryla 1872.♠ ♣Lětnik 10.♠

Bože horjeſtacźo.

(Skóncženjo.)

2. Pohladajmy na ſwjecźo ſame, kiž na ſkale ſtoji a wot ſmjercźe
ſtanjenoho zbóžnika pſchedſtaja. Teſame njepokazuje wjacy tamne cźěło,
kiž je na ſchižu wiſało, bjez rjanoſcźe, rozbite, z krewju a ranami
pſchikryte, blěde, tſchepotate, z cźernjowej krónu na hłowje; ně, tute
ſwjecźo pokazuje tamne cźěło, kiž je hordoznje z rowa ſtanyło. We rowje,
hdźež ſo druhe cźěła wohidźa, je tute cźěło njebjeſku kraſnoſcź dóſtało,
módrjeńcy, kiž běchu pſchez ſchwikanjo naſtałe, ſu ſo zhubiłe, cžiſte,
bjez znamjenja pſchětratoho cźeŕpjenja je widźimy, wſchě rany ſu
zahojene, jenož tamne pjecź rany na rukomaj a nohomaj a we ſtronje je
wone wobkhowałe k znamjenju wutrobitoho wojowanja a ſławnoho dobycźa, a
měſto cźernjoweje króny je joho hłowa nětko wobdata z jaſnymi pruhami.
Tak dopomni ſwjecźo na kraſnoſcź a ſpodźiwnu rjanoſcź we rowje z nowa
wožiwjenoho cźěła Khryſtuſowoho. Njebjeſka hordoſcź, we kotrejž ſo
Khryſtus na horje Thabor jeno wokamiknjenja dołho pokaza, wobdawa joho
po horjeſtacźu ſtajnje. — Tola podobna hordoſcź je tež naſchim cźěłam
pſchihotowana; my wſchitcy ſmy kraſnomu horjeſtacźu powołani, tohodla
mjenuje ſo Khryſtus prěni, kiž je z rowa wuſchoł, toła pak „pſchińdźe
tež hodźina, zo wſchitcy, kiž we rowach leža, hłós ſyna Božoho
wuſłyſcha, a ze ſwojich rowow wuńdu, kiž ſu dobre ſkutkowali k
horjeſtacźu wěcžnoho žiwjenja, kiž pak ſu zło ſkutkowali, k horjeſtacźu
ſuda.“ Wſchitcy po tajkim zas horjeſtanu; kaž Khryſtus we rowje
njewoſta, njewoſtanje tam tež žadyn cžłowjek, ale ſprawni kaž tež
hrěſchnicy ſo zas wot mordłych wubudźa, a dóſtanu myto po ſwojich
ſkutkach. Złi wotſudźa ſo k njepſcheſtawacym martram, dobri pak
pſchipuſchcźa ſo k wěcžnje zbóžnomu žiwjenju. To je pohonjowaca, pak
tola tež tróſchtowaca a zawjeſelowaca myſlicžka, kiž dyrbi nas pohnucź,
wſchoho złoho <pb n="58"/>ſo ſwědomicźe paſcź, na pucźu póccźiwoſcźow
ſwěrnje dale krocžicź, na nim ſo žanych wobcźežnoſcźow bojecź, dokelž
jenož ſchtóž wojuje, dobudźe, a ſchtóž dobudźe, budźe pſchi horjeſtacźu
z kraſnej krónu wudebjeny.

Z prawicu pokazuje ſwjecźo k njebju, k njebju, hdźež Jězus nětko na
prawicy Wótca ſedźo tamne myto wužiwje, kiž je jomu njebjeſki Wótc
wudźělił. K tam mamy tež my ſwoje wocži, a ſwoju wutrobu złožicź, hdźež
wón je, naſch knjez a miſchtr, tam dyrbimy tež my bycź. A ſchtó
njedyrbjał žadacź za tamnym měſtom, hdźež ſtajnje ſwjate wjeſelo, měr a
pokoj knježi, hdźež žana ſmjercź, žana zrudoba, žana bojoſcź wjacy
njejo. Tola kak tam pſchińdźemy z doła ſylzow k wěcžnym wobydlenjam
zbóžnych? To wucži liwica božoho horjeſtacźa, kiž khorhoj dźerži. Na cžo
pokazuje tuta khorhoj? Schto znamjenja, hdyž wojſtwo ſo z bitwy z
pozbėhnjenymi ſo zmahowacymi khorhowjemi domoj wrócźi? Kóždy wě, zo je
wone hako dobycźer z bitwy wuſchło. Je pak wójſku khorhoj wzata,
pſchinjeſe jomu to najwjetſchu hańbu. Khorhoj je potajkim znamjo
dobycźa. Tohodla pſchedſtaja ſo horjeſtanjeny zbóžnik z khorhowju we
rucy. Khryſtus ſtoji tu hako dobycźeŕ, hako najſławniſchi dobycźeŕ, won
je dobył na njepſchecźelach, kotſiž pſched nim hiſchcźe pſchewinjeni
njebuchu, na njepſchecźelach, kiž joho hacž do ſmjercźe
pſcheſcźěhowachu, dobył na hrěſche, ſmjercźi a rowje. Wón wohańbi
ſwojich njepſchecźeli, pſchez to, zo horjeſtany na tſecźim dnju, kaž bě
to ſam do prědka prajił, pſchewiny hrěch, dokelž pſchez krawny wopor na
kſchiźu njebjeſkoho wótca wujedna a wodacźo hrěchow nam zaſłuži. Won je
pſchewinył row a ſmjercź, dokelž njemóžetej na wěcžne ſwoje wopory
zdźeržecź, wón je pſchewinył helu a jeje wjeŕcha, z kotrohož poddanſtwa
won duſche wumoži, haj ſame njebjo je won pſchewinył, dokelž tak dołho
zanknjene durje zas wotewri. A z kotrej brónju je tón zbóžnik tutu
krawnu bitwu dobył? Jenicžka bróń to bě tón kſchiž, na kſchižu wiſajo je
wón ſwoje dobycźo ſwjecźił, a tohodla khorhoj tež na kſchižu wiſy.

Dobycźeŕſku khorhoj dyrbimy ſebi tež my dobycź. Jeno ſchtož tajku
khorhoj ſobupſchinjeſe, toho pſchipóznaje njebjeſki Wótc hako towaŕſcha
a ſwěrnoho wojaka ſwojoho bóžſkoho ſyna, toho jeno pozběhnje wón k
herbjej njebjeſkeje kraſnoſcźe. Na kajke waſchnjo pſchińdźe jedyn tajkej
khorhoji? Pſchez lenjoſcź a liwkoſcź, pſchez mjehke žiwjenjo njedobudźe
ſebi ju jedyn. Tamny wojak, kiž we cžaſu bitwy něhdźe ſkhowany leži, abo
ſnadź k njepſchecźelam pſcheńdźe, zhubi cžeſcź a žiwjenjo. Njebjeſki
dobycźeŕ njebudźe nam dźěl bracź dacź na ſwojej kraſnoſcźi a na wěcžnym
žiwjenju, jelizo ſmy liwcy a bojazni pſchecźiwo njepſchecźelam naſcheje
duſche. Ale we naſchim cžaſu dopomni nas khorhoj tež hiſchcźe na druhe
wojowanjo. Kóždomu je derje znate, zo mócny njepſchecźel ſo pſchecźiwo
kſcheſcźanſtwej zběha, žohnowanja, kiž je wone za kraje a ludy
rozſchěriło, prěje a zacpěwa a tohodla wſchě prawa jomu rubi a tak
doſpołnje je wukorjenicź ſo prócuje. Tu njedyrbi nichtó lěnjoho
pſchihladowarja cžinicź, ale kóždy we ſwojim powołanju za Khryſtuſa
wojowacź, pod joho khorhoj ſtupicź, žanoho dźěła a wopora ſo ſtróžecź.
Jeno tak može ſebi jedyn rjanu dobycźerſku khorhoj dobycź, a za
potomnikow płody kſcheſcźanſtwa wobkhowacź.

<pb n="59"/>

Tajke rjane wěrnoſcźe wucži nas ſwj. cyrkej pſchez ſwjecźo Božoho
horjeſtacźa, kiž we jutrownym cžaſu na prawjej ſtronje wołtarja ſtojo
widźimy.

Rom a ſwjaty wótc.

Nimale połdra lěta je ſo minyło, zo buchu wobydlerjo Roma rano pſchez
kanony italſkich wójſkow pod generalomaj Cadorna a Bixio ze ſpanja
wubudźeni, a po wutrobitym wobaranjom bamžoweje njebojazneje cžródki,
kotrež pſchez woſebitu porucžnoſcź ſwj. wótca pſcheſta, cźehnjeſche
njepſchecźelſke wójſko do ſwjatoho měſta, a z nim a po nim cžrody
zběžkarjow, a druhoho njeknicžomnoho ludu z Italſkeje a druhich krajow.
A ſchto njejo we tutym cžaſu ſo ſkutkowało a dźěłało na ſkaženju ludu.
Tola zmyſlenjo woprawdźitych romſkich je teſame woſtało, dokelž derje
wjedźa, zo Rom žaneje wažnoſcźe ani hako pſchekupſke měſto ani hako
twjerdźizna a tež nic hako hłowne měſto italſkoho kraleſtwa nima, ale zo
ma ſwoje cyłe zbožo ſo jenož dźakowacź bamžam, zo ma wažnoſcź jeno hako
ſydło wjeŕcha katholſkeje cyrkwje. Tež tamna ſtrona, kiž chcyſche we
Romje italſkoho krala a wjeŕcha katholſkeje cyrkwje zjednocźicź, je to
za njemožnu wěc ſpóznała, kiž by ſo tola jenož na njeſprawnym pucźu
wuwjeſcź mohła. Tak kóždy nětſiſche zrudne wobſtejnoſcźe wobžaruje.
Wopuſchcźeny je ſwjaty wótc wot mócnych tutoho ſwěta, kiž drje
pſchikhadźeja, zo bychu jomu ſwoju ſobuželnoſcź wuprajili, ale žaneje
pomocy njepſchinjeſu a tež njeſlubja, kiž z nim rjenje cžinja, tola z
tamnymi wokołokhodźa, kiž ſu joho wurubili. Tak hoſpodowachu we
jutrownym tydźenju we Romje 19 kralowſkich pryncow. Jedyn wopraſcha ſo
junu njelěpje jenoho romſ#oho zemjana, cžohodla wón tež do Quirinala (to
je rjany bamžej wzaty hród, we kotrymž italſki kronprinc bydli)
njepſchikhadźa. „Ja ſo Quirinala paſu,“ wotmłowi jomu tutón, „dokeiž
tamni, kiž tam bydla, ſo prawow mojoho krala mocuja, a wěru mojich
wótcow z nohomaj teptaju.“ Kaž tutón woſobny zemjan, tak ſudźi cyły
romſki lud z wuwzacźom tamnych, kiž ſu z nowym knježeŕſtwom
pſchicźahnyli a we joho ſłužbje ſtoja. Swoju ſwěru a dźěcźowſku luboſcź
wupraji lud pſchez deputacije, kiž ze wſchěch dźělow měſta k ſwjatomu
wótcej pſchikhadźeja. Njepſchecźelojo cyrkwje měnja drje, zo ſu nětko to
doſahnyli, za cžimž tak dołho žadachu, ale Bože pucźe njedadźa ſo pſchez
myſle cžłowjekow wobmjezowacź a poſtajicź. Zwonkowne na cyrkwi drje moža
njepſchecźelojo pſchimacź, cyrkej ſama pak ſtoji njepſcheměnita a roſcźe
hacž do kónca wſchěch cžaſow. Swětnu móc móža drje bamžej na wěſty cžas
wutorhnycź, ſkału pak njebudźa powalicź. Pius mócny ſchedźiwc, kiž
nimale 26 lět cyrkej wjedźe, a to wjedźe we tak cźežkich cžaſach,
njepuſchcźi wot ſwojoho prawa, woſtanje, zo by ſwětej cyłu njeſprawnoſcź
ſwojich njepſchecźeli jaſnje pokazał, ſrjedźa mjez nimi, wón woſtanje,
tak huſto hacž ſo tež piſaſche a wot joho njepſchecźeli wudawaſche, zo
je na tym, Rom wopuſchcźicź. Wón je we Romje ale tu — jaty; dokelž
Vatikanſki hród, we kotrymž wón bydli je wot wojakow wobdaty, haj pſchi
ſamych wrotach k Vatikanej ſtoji italſka wojerſka ſtraža. Zo je ſwjaty
wótc jaty, a zo cyrkej žaruje, to bě tež woſobnje we martrownym tydźenju
a jutry widźecź, dokelž ſo hnujace ceremonije a ſwjatocžne <pb
n="60"/>Bože ſłužby, kiž hewak cyrkwje, a woſobnje Pětrowu cyrkej z
pobožnymi napjelni, ſwjecźicź njemóžachu, a runje tež tutych
cyrkwinſkich ſwjatocžnoſcźow dla, na kotrež ſu romſcy tak zwucženi, a
kotrež ſu pſchez nětſiſche wobſtejnoſcźe zatorhnjene, ſu woni tak
njeſpokojni, a žadaja za pſcheměnjenjom. Bóh pomhaj jim ſkoro jich
ſprawnu žadoſcż dopjelnicź.

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Wudźelenjo ſwj. ſakramenta firmowanja we ſerbſkich
woſadach, kiž dyrbjeſche ſo wloni khoroſcźe hnadnoho knjeza biſkopa dla
wotſtorcžicź, budźe ſo lětſa něhdom po Božoho cźěła dokowanju ſtacź.

Z Budyſchina. Na wucžerſkim ſeminaru běchu wot 4. hacž do 10. hapryla
piſomne a ertne pruhowanja tamnych ſeminariſtow, kiž po ſkóncženym 6
lětnym pſchihotowanju ſeminar wopuſchcża, kaž tež tamnych młodych
wucžeri, kiž maja po zakonju za dwě lěcźe po wuſtupjenju ze ſeminara
ſwoju khmanoſcź k wucžerſkomu zaſtojnſtwu pſchez pruhowanjo wopokazacź,
a potom hakle móža ſtatne wucžerſke měſta doſtacź. Abiturientſke
pruhowanjo wotpołožichu dźeſacźo ſeminariſtojo a to: k. Grólmus z
Radworja, kiž pak hižom nimale dwě lěcźe měſto pomocnoho wucžerja
najprjedy khwilu we Radworju, potom pſchi někotrych ſchulach
dreždźanſkeje diöceſy derje zaſtawaſche; k. Plevka, kiž dyrbjeſche tež
hižom pſched lětom ſeminar wopuſchcźicź a hako pomócny wucžeŕ we Lipſku
ſkutkowacź; k. Jan Schołta z Židowa; k. Engler z Oſtritza, kiž hacž na
dalſche hako pomócny wucžeŕ pſchi tachantſkej ſchuli woſtanje; k. Herzig
z Oſtritza, kiž bu tež hako pomócny wucžeŕ do ſwojoho wótcnoho měſta
póſłany, k. Petrich z Budyſchina, kiž na khwilu do Neuleutersdorfa
pſchińdźe; k. Endler ze Schěrachowa, kotromuž bu tež měſto pſchi ſchuli
joho narodnoho měſta pſchipokazane; k. Wiſchek z Dreždźan; k. Runge z
Chemnic a k. Rößler z Budyſchina, tucźi tſjo dóſtanu měſta we
dreždźanſkej diöceſy. Wólbokhmanoſtne pruhowanjo wobſtaſchtej dotalnej
pomocnej wucžerjej k. Schółta z Radworja (rodź. z Wotrowa) a k. Brendler
z Lipſka (rodź. z Oſtrica). Bóh žohnuj prócu a ſkutkowanju młodych
wucžeri, zo bychu jim dowěrjenu młodoſcź w bohabojoſcźi k wužitnym
ſtawam cžłowjeſkoho towaŕſtwa wotcźahnyli. — We nětko zapocžatym nowym
ſchulſkim lėcźe je we ſeminaru 8 ſeminariſtow, (mjez nimi jeno jedyn
Serb, Kubańk z Radworja). Licžba präparandow pak je 28, (tak wjele jich
hiſchcźe ženi njebě); cźiſami pſchihotuja ſo tu z dźěla k pſchiwzacźu do
ſeminara, z dźěla k dalſchim ſchtudiam na gymnaſiach, zdźěla tež chcedźa
ſo jeno dale wudoſpołnicź a potom druhe powołanja ſebi wuzwolicź, kaž
pſchi póſcźe a t. d.

Z pola Praſchenjo. Kaž we „Bautzner Kreisblatt“ cžitamy, ſtej wſy Jitk a
Komorow, kiž běſchtej dotal do Njeſwacžidła zafarowanej, z dowolnoſcźu
miniſterija do Rakec ſo pſchefarowacź dałoj. Dokelž pak ſu we Jitku tež
něſchto katholſkich wobſedźeri, bychmy rady zhonili, hacž ſu tež tucźi
ſobu do Rakec zafarowani, abo ſnadź pſchi tutej pſchiležnoſcźi do
Ralbic??

<pb n="61"/>

Tak daloko hacž my wěc znajemy, ſtej wſy z cyłym ſwojim wobſedźeńſtwom
do Rakec zafarowanej, po tajkim tež katholſcy wobſedźerjo. Tola pſchi
cyłej wěcy dwoje pſchiſpomnimy, mjenujcy, zo je pſchi wažnych winach
móžno, zo ſo wſy z jeneje farſkeje woſady do druheje zafarowacź hodźa.
Jitk a Komorow mějeſchtej do Njeſwacžidła k najmjenſchom hiſchcźe junu
tak daloki pucź, kaž do Rakec, haj Komorowſcy dyrbjachu pſchez Rakecy
abo k najmjenſchom cžiſcźe blizko pſchi Rakecach do ſwojeje
prjedawſcheje farſkeje cyrkwje khodźicź a tohodla wěſcźi je miniſterium
jich próſtwu dopjelniło. Druha wěc je, zo pſchi podobnych padach
katholſcy wobſedźerjo mėſchanych wſow zahe ſo za to ſtaraja, zo bychu ze
ſwojimi wobſedźenſtwami ſo do tamnych katholſkich farow zafarowacź dali,
do kotrychž ſu hacž dotal pſchipokazani byli.

Z Budyſchina. Kaž ſo nam wozjewi, chcedźa někotſi katholſcy Serbja na
Wałporu do Philippsdorfa hicź. Schtož chce ſo k proceſſionje
pſchizanknycź, móže do tachantſkeje na dopołniſche Bože ſłužby pſchincź,
wot jow powjedźe ſo proceſſion dale.

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Naſch cžeſcźomny krajny wótc, kral Jan a kralowna Amalia
ſtej po radźe lěkarjow po jutrach do Tirolſkeje pucźowałoj, a 12.
hapryla wjecžor zbožomnje pſchi najrjeńſchim wjedrje we Riva, měſtacžtu,
kiž na połnócnym brozy jězora Garda leži, ſwoje dalſche bydło na někotre
tydźenje wzałoj. Bóh pſchiwjedź nam Jej poſylnjenjej zas do wótciny, zo
byſchtej žadny ſwjedźen 50 mandźelſkoho jubileja, kotromuž ſo cyły kraj
zraduje, prawje wjeſołej mohłej wobońcź.

Z wukraja.

Z Barlina. Němſki rajchsrat bu 8. hapryla na cźiche a jednore waſchnjo
tež bjez božich ſłužbow wotewrjeny. Zapóſłancow bě jara mało
pſchitomnych, to wſchak hinak bycź njemóže, dokelž wot nazymja jow bě
najwjetſchi dźěl tychſamych na ſejmach ſwojich krajow pſchitomny, a
lědoma ſu wuradźenja na nich ſkóncžene, zapocžinaja ſo nowe we
rajchsracźe, kiž tola tež k najmjenſchom někotre měſacy dołho
zapóſłancow na wobſtaranju ſwojich domjacych naležnoſcźow, dżěłow a
zaſtojnſtwow zadźěwaju. K tomu pſchindźe, zo maja we Barlinje za ſwoje
pjenjezy žiwi bycź, dokelž diäty hacž dotal njejſu pſchizwolene. Jara
wažne zakonje Bismark k wuradźowanju pſchedpołožicź njeſlubi, tola pak
budźa wſchelake próſtwy a adreſſy pſchiležnoſcź dołhim a krutym
rozmłowjenjam podawacź. Tak ſu hižom dawno próſtwy za wupokazanjo
jeſuitow ſkazane a pſchihotowane, haj wokoło ducenta tež hižom wotedate.
So rozemi, zo tež katholſka ſtrona pſchi tym z měrom woſtacź njemóže,
dokelž bjez wobaranja njeſmje ſo nichtó wurubicź dacź; tohodla budźa tež
adreſſy za jeſuitow a duchowne rjady a za potłocženjo ſwobodomurjerjow
ze wſchěch róžkow Němſkeje na rajchsrat ſłane.

Z Fuldy. Kaž ſo druhe lěta nazymu němſcy biſkopojo we Fuldźe k
wuradźenju wſchelakich naležnoſcźow zeńdźechu, ſta ſo to lětſa hižom wot
pruſkich <pb n="62"/>biſkopow we zańdźenym tydźenju. Nowy ſchulſki zakoń
je najſkěrje hłowna wina, kiž wjeŕchow cyrkwje lětſa tak zahe hromadu
pſchińcź da; dokelž dohlad ludowych ſchulow njedyrbi ſo nětko ſtacź we
mjenje cyrkwje, ale we mjenje ſwětnoho knježeŕſtwa. Hacž dotal drje je
ſo pſchez tutón zaloń we prawdźe mało pſcheměniło, dokelž je dohlad
ſchulow ſkoro wſchudźom we tychſamych rukach woſtał, ale za někotre lěta
drje budźe mało katholſkich duchownych, kotrymž budźe ſo dohlad ludowych
ſchulow dowěricź.

Z Fuldy, 11. hapryla. Tudy zhromadźeni pruſcy biſkopojo ſu krótki
paſtyrſki liſt na ſwojich duchownych wozjewili, we kotrymż jim radźa a
poſtajeja, kak maja ſo pſchecźiwo nowomu ſchulſkomu zakonjej zadźeržecź,
zo bychu po jich móžnoſcźu ſtrachi a zrudne ſcźěhwki tutoho zatonja za
nabožne wocźehnjenjo młodoſcźe pomjeńſcheli a zběhali.

Němſka. Jara huſto cžini ſo we Němſkej ſwěrnym katholikam wot
liberalnych nowinow a tež wot podobnje ſmyſlenych muži we ſejmach porok,
zo woni žaneje wotcžinſkeje luboſcźe k Němſkej njecžuja, zo ſo za cuze
naležnoſcźe, woſobnje romſke jara pilnje ſtaraja, zarjadowanju noweje
Němſkeje pak zadźěwki do pucźa kładu. Zo ſo tajke poroki najhuſcźiſcho
bjez wſcheje winy a datſchoho dopokazma cžinja, je znata wěc. Wyſche
toho, zo ſn we poſlenjej wójnje runje tamne krajiny, kotrychž wobydlerjo
ſu wjetſchoho dźěla katholſcy, najbohatſche ſmělne dary za wójſtwo a
ranjenych woprowali, ſu tež katholſke ſotry wſchelakich cyrkwinſkich
zjednocźenjow hordźinſke dopokazy kſcheſcźanſkeje a wótcžinſkeje
luboſcźe dawali, kaž móže jedyn to huſto z horta wojakow, kiž ſu jich
ſpomožne ſkutkowanjo widźeli abo ſami zhonili, ſłyſchecź. Tež
njeſtroniſke nowiny njemóža jim khwalbu zapowjeſcź. Tak piſa
proteſtantſka belletriſtiſka nowina „Daheim“ takle: Pſchez měrwjeńcu
wojakow jědźe cźicho jednory rěblowany wóz, na nim pobožne miłoſcźiwe
ſotry. Z Poznańſkeje ſu ſem khwatali a poſtrowjeja ſo na
najcžeſcźomniſcho wot wojakow, kóždy wě kak ſpomožnje a luboſcźiwje wone
wſchudźom ſkutkuja, kak dobrocźiwje a miłoſcźiwje wſchudźom pomhaja.
Mjez nimi ſu woſobne žónſke, kiž derje francózſcy, pólſcy, němſcy rycža.
Praſcha ſo je jedyn wo jich mjena, wotmłowjeja, to je „ſotra Barbara“,
„ſotra Marija“. Swójbu ženi njemjenuja, dokelž ſu ju na wěcžne
wopuſchcźili; ſlědźi jedyn za njej, ſłyſchi jedyn huſto ſtare pólſke
zemjanſke mjena. Ženi njewupraja ſo wone we wójnje ſamej, jeno ſkutki
kſcheſcźanſkeje miłoſcźe maja pſched wocžomaj.“ We jenym druhim cžiſłe
piſa tamna nowina dale: „Pſchi zapocžatku wójny buchu prěnjej armeji
pſchipokazane 60 diakoniſſow z Kaiſerswertha a 150 miłoſcźiwych ſotrow z
Deutza; druhej armeji 70 diakoniſſow z Königsberga a Berlina a 150
miłoſcźiwych ſotrow z Deutza; tſecźej armeji 12 diakoniſſow z Treyſa, 12
z Wrótſławy a 150 miłoſcźiwych ſotrow. Hacž do 24. auguſta 1870 buchu z
nowa k wójſkej pſchipóſłane 3 diakoniſſy a 219 katholſkich ſotrow ze
wſchelakich měſtow, a tež pozdźiſcho je licžba miłoſcźiwych ſotrow na
bitwiſchcźach pſchecy pſchibjerala.“ — Nowiny mjenuja ſtawy wſchelakich
cyrkwinſkich zjednocźenjow z mjenom „miłoſcźiwe ſotry,“ tola pak njejo
jeno tamne zjednocźenjo, kiž my miłoſcźiwe ſotry ſwj. Korla
Borromäiſkoho mjenujemy, tak ſpomožnje ſkutkowało, ale ſtawy wſchitkich
tamnych zjed<pb n="63"/>nocźeńſtwow, kiž ſu k položenju cžłowjeſkoho
hubjenſtwa pod wſchelakorymi mjenami we katholſkej cyrkwi naſtałe. Z
dweju provincow Pruſkeje jeno, z Rheinlanda a Weſtfalſkeje, dźěłaſche
1567 ſotrow wſchelakich zjednocźenſtwow a 342 miłoſcźiwych bratrow, po
tajkim 1909 klóſchtyrſkich ſtawow na bitwiſchcźach, a wojerſkich
lazaretach a dawaſche tak najrjeńſchi dopokaz wěrneje luboſcźe k
bližſchomu a k wotcżinje, a wjeſołeje woporniwoſcźe za zbožo ſwojich
ſobucžłowjekow. Pſchez pilne a luboſcźiwe wothladanjo tyſacow ranjenych
a khorych wojakow ſu ſebi njepłacźomne zaſłužby nahromadźili. Ale
njedźak je ſwětowa mzda, tola móže jich tróſchtowacź ſlubjenjo knjeza:
„Zbóžni ſu miłoſcźiwi; ſchtož ſcźe najmjenſchomu mojedla cžinili, to
ſcźe mi cžinili; dźicźe k wjeſołoſcźi wěcžnoho žiwjenja.“ W nowiſchim
cžaſu doſtawaja pſchedſtejicźeŕki wſchelakorych klóſchtyrſkich domow,
kotrychž ſtawy ſu ſo we wothladanju khorych a ranjenych wojakow
wuznamjeniti, wot kralowny a khěžorki dźakowne liſty, kiž jeje
ſpokojnoſcź z jich ſkutkowanjom wupraja.

Z Trebnic. Tudy wotpołožichu 6. hapryla 10 knježnow ſwoje ſluby hako
miłoſcźiwe ſotry ſwj. Korla Borromäiſkoho. Skutkowanjo ſotrow namaka
pola wſchitkich, tež njekatholſkich zaſłuženu khwalbu, a my ſo
nadźijemy, zo teſame cyły rumny klóſchtyr za něſchto cžaſa dóſtanu. Hacž
dotal móžeſche jeno mały dźěl k dalſchomu ſkutkowanju miłoſcźiwym ſotram
ſo pſchepodacź, druhi dźěl pak hiſchcźe ſo porjedźa a wutwarja

Z Elſaßa. We Lützelhauſen wrócźi ſo pſched krótkim młody a nadaty
fabrikant Scheidegger, kiž milliony wobſynje, katholſkej cyrkwi. Tuta
joho krocžel da cžim wjacy we ſebi rycžecź, dokelž tónſamy jenej z
najwoſobniſchich a najbohatſchich ſwójbow cyłoho Elſaßa pſchiſłuſcha.
Joho znata mulka dobrocźiwoſcź je jomu tutu hnadu wuſkutkowała. Joho
dźěłacźerjo z wjeſołoſcźu wótſe płakachu, hdyž ſwojoho dobrocźiwoho
knjeza prěni krócź k ſwjatomu woprawjenju hicź widźachu.

Rakuſka. W tutym khěžorſtwje njecha k prawomu měrej pſchińcź. Wot lěta
1860, w kotrymž bě khěžor nuzowany pſchez njezbožownu wójnu znowa
konſtituciju abo wuſtawu dacź (po kotrejž maja tež krajni zaſtupjerjo do
knježeŕſtwa ſoburycžecź), traje wojowanjo politiſkich ſtronow. Najprjedy
chcyſche zahnaty miniſter Schmerling wſchě kraje khěžorſtwa w jenym
parlamencźe abo rajchsracźe zaſtupjene měcź. Tola nimale ſchěſcźlětne
nuzowanjo a pſcheſcźěhanjo njepſchinjeſe wuheŕſke kraje do rajchsrata.
Duž wulahny ſo po njezbožownej wójnje 1866 nowy rjad; naſta dualismus
abo rozdźělenjo khěžorſtwa do Cis- a Transleithanije (kajkaž ženje
wobſtała njebě), tak zo mějachu Wuherjo ſwój woſebity parlament w
Peſchcźe a zo dyrbjachu druhe kraje we Winje ſwoje zhromadne naležnoſcźe
wuradźowacź. Ale tež to njeńdźeſche, dokelž chcychu we Winje Němcy
knježicź a pódla druhe ludy, kiž ſu wjetſche, potłócžecź. Wjacy krócź
pſcheměnjachu ſo miniſterſtwa, hacž Hohenwart pſchińdźe a prawy pucź
naſtupi, na kotrymž chcyſche wſchitkim ludam rune prawo dacź. Tola
němſka a wuheŕſka ſtrona wjedźeſche khěžora wot prawoho pucźa zaſy
wottraſchicź, zo by njeſprawne knjejſtwo nad druhimi wobkhowała.
Hacžrunje pak bu Hohenwartowa föderaliſtiſka ſtrona na khwilu
wotſtronjena, mějeſche a ma hiſchcźe wulku móc we wſchěch khěžorowych
<pb n="64"/>krajach. Runje dyrbi ſo w najwažniſchim kraju, w Cžěſkej, z
nowa na ſejm wuzwolecź, dokelž bě tak mjenowane liberalne miniſterſtwo
dotalny ſejm, hdźež běchu föderaliſtojo we wjetſchinje, rozpuſchcźiło.
Njeſprawnoho wólbnoho rjada dla ſtej ſebi wobej ſtronje na mnohoſcźi
krajnych zapóſłancow nimale runej. Duž nałožuje kóžda ſtrona wſchitko
móžne, zo by dobyła. Knježeŕſtwo pak pomha liberalnej abo němſkej
ſtronje, kotrejž na zdźerženju khěžorſtwa nicžo njeleži a kotraž kraj
bóle za pſchipad k wulkomu němſkomu khěžorſtwu pſchihotuje. Na
föderaliſtiſkej abo ſtatoprawnej ſtronje ſteji pak cyły zahorjeny cžěſki
lud, wulki dźěl ſtarſchoho zemjanſtwa a klóſchtyrſkich prälatow (kaž
Oſſegſki), kaž tež dźěl ſprawnje zmyſlenych Němcow. W krótkim ſo pokaže,
kotra ſtrona je mócniſcha. Njech pak wupadnje, kaž chce, Cžěchojo
njewotſtupja wot ſwojoho ſtaroho prawa. Doſtanu-li mjeńſchinu hłoſow,
njepóńdźa woni na ſejm; změja-li pak wjetſchinu, njebudże jich
knježeŕſtwo na ſejm powołacź a woni woſtanu w paſſivnej opoſiciji
(napſchecźiwnicy), tak zo khěžorſtwo k žanomu měrej njepſchińdźe. Woni
budźa a móža cžakacź, doniž khěžor ſo nuzowany njeſpóznaje, zaſy
němſkoliberalne miniſterſtwo ze ſłužby puſchcźicź a Hohenwarta abo
druhich ſprawnych föderaliſtow powołacź, zo by ſwoje khėžorſtwo a ſwoju
dynaſtiju pſchi knjejſtwje zdźeržał! Г.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1872: kk. 240. Handrij Neicž; 241. W. Bj. z B.; 242.
Jurij Lehmann (Kilank) z Róžanta; 243. Jurij Wicżas z Ralbic; 244. Mich.
Schejda we Marijnym Dole; 245. Michał Wagner ze Smolic; 246. Marija
Nowakec z Cžaſec; 247. Jakub Pjech ze Smjecžkec; 248. Michał Ryncž z
Jaſeṅcy.

Na lěto 1871: kk. Jurij Wicżaz z Ralbic; Wagner ze Smolic.

Na lěto 1870: k. Jurij Wicżaz z Ralbic.

Dobrowólny dar: Mich. Kokla z Khr. 5 nſl.

Zemrjetej ſobuſtawaj naſch. towaṙſtwa: Jurij Wicźaz z Ralbic. Hana
Bukowa ze Zyjic.

Na ſ. Marka 25. t. m. popołdnju wot tſjoch budże zhromadżizna wubjerka k
pſchihotowanju cyrkwje w Cžornecach abo Bacżonju, a to w Libonju pola k.
kublerja Pjecha. J. Kucźank, ♣can. cap. cantor,♠ pſchedſyda wubjerka.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: ze
Smjerdżacej, hromadżene pſchez k. wubjerkownika Kummera: Mikławſch
Cžornak 1 tol; Boſcźij Lehman 2 tol.; Pětr Kmjecž 15 nſl.; P. Ducžman 15
nſl.; Sarenk 5 nſl.; M. Mětka 1 tol.; Katha Schimankowa 5 nſl.; Wórſchla
Heinkowa 2 nſl.; P. Jaczſławk 10 nſl.; Mikł. Kucżank 15 nſl.; Mikł.
Mitaſch 1 tol. 5 nſl.; Marija Lěparec 5 nſl.; Michał Woko 20 nſl.; Mikł.
Kucźank 5 nſl.; M. Serbin 10 nſl.; M. Nuk 10 nſl.; Mikł. Kral 10 nſl.;
Jak Bjedrich 5 nſl.; J. Piežman 2 nſl. 5 np.; Mich. Domaſchka 5 nſl.;
Mikł. Domaſchka 5 nſl.; M. Wenk 5 nſl.; M. Kubaſch 8 nſl.; P. Rychtar 7½
nſl.; Mich. Bjedrich 10 nſl.; Mikł. Winear 10 nſl.; Jak. Bjarſch 15
nſl.; Mikł. Tamer 5 nſl.; Mich. Bjedrich 5 nſl.; P. Woko 2½ nſl.

Hromadże: 5938 tol. 8 nſl. — np.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 9.♠ ♣4. meje 1872.♠ ♣Lětnik 10.♠

Kak ſteji z nowej cyrkwju w Cžornecach abo Bacźonju?

Hdy by ſo mje takle zwjedźiwy a zo wſchitko duchownje wužitne zahorjeny
katholſki kſcheſcźan praſchał, bych jomu z dobrym prawom a z wěrnej
radoſcźu wotmołwił: Derje, hacžrunje mohło hiſchcźe lěpje ſtacź!

Wot 6. januara 1870, na kotrymž je cźiſchcźana zjawna „próſtwa, nowu
katholſku cyrkej naſtupaca“' wudata, je „wubjerk k pſchihotowanju
załoženja cyrkwje w Cžornecach abo Bacźonju“, kaž ſo wón pſched
eyrkwinſkej a ſwětnej wyſchnoſcźu mjenuje, zapocžał hromadźenjo
pjenježnych darow, kotrež ſo do zapiſneje knihi pola pokładnika w
Budyſchinje zapiſuja a pod wobkedźbowanjom tachantſkoho konſiſtorija na
pſchihodne waſchnjo wěſcźe wupožcžuja. Druhe dary k twarjenju cyrkwje,
kaž kamjenje atd. zapocžnu ſo hromadźicź, kaž bórzy budźe wot hnadnoho
k. biſkopa w dorozomjenju z tymi, kiž chcedźa ſo k tejle cyrkwi
dźeržecź, poſtajene, hdźe ma cyrkej ſtacź. We ſwojim cžaſu budźe potom
tež zapiſowane, ſchto je tón abo tamny za cyrkej z poſkicźenjom wjezby
(fóry) abo rucžnoho dźěła cžinił. Kaž je to pſchi wſchelakich cyrkwinych
a druhich zjawnych twarach było, tak budźe, da-li Bóh, tež pſchi tymle:
wjele ſtanje ſo pſchi joho wuwjedźenju darmo, ſchtož pſchi privatnych
mnohoſcź pjenjez žada. Darjena budźe najprjedy hižo ležownoſcź za
cyrkej. Cžornecženjo ſu zhromadnje hižo tajku poſkicźeli, a Bacźońſcy
chcedźa ſo tež zjenocźicź, zo bychu k. biſkopej twarne měſtno za cyrkej
na ſwojich ležownoſcźach pſchipokazali. Pſchi blizkoſcźi wobeju wſow
budźe drje cźežko rozſudźicź, w kotrej by cyrkej k ſpokojnoſcźi
wſchitkich ſtała. Tola tudy dowěrjamy ſo doſpołnje naſchej duchownej
wyſchnoſcźi. Daliſchim dobrocźerjam budźe kóžde měſto prawe a cźi z
jeneje abo dweju wſow, kotſiž maja do jeneje dweju móžneju cyrkwineju
měſtow wo někotre minuty dale hacž do druheje, podcźiſnu ſo rady
ſprawnomu poſtajenju ſwojoho biſkopa.

<pb n="66"/>

Na jenym poſkicźomneju měſtnow a to najſkerje na cyle darjenym budźe ſo
wotmyſlena cyrkej twaricź. Ale hdy? praſcha ſo mje njewěriwy Domaſch.
Je-li joho praſchenjo cyle njeſebicžne, dha chcu jomu dale wotmołwjecź.

Hacžrunje by někotryžkuli rady widźał, zo by ſo z twarjenjom bórzy
zapocžało, hdyž wón pjenježny dar „k Božej cžeſcźi a k ſpomoženju
duſchow“ (kaž my z prawom jón mjenujemy) wopruje; dha je wubjerk tola
wobzamknył 26. februara 1870, zo ſo z twarbu hakle zapocžnje, kaž khětſe
budźe 10,000 toleri hotowych pjenjez nahromadźenych. Zo to nětko
hiſchcźe njeje, leži w naturje wěcy ſameje a njewotwiſuje wot wubjerka
ſamoho. Wubjerk je cžinił, ſchtož w joho móžnoſcźi běſche, a prócuje ſo
dale. Wón nětko hižo z dźakom mjenuje nic ſnadź někotrych, ale hižo ſta
dobrocźerjow. A druhe ſta hiſchcźe cžakaja a ſebi rozmyſleja! Někotry ſo
tež wſchelako ſebicžnje zamołwja a njecha dobru wěc ſpěchowacź! Jara
lochko je, na falſchne wuzamołwjenja wotmołwicź. Na pſchikład: „Tón abo
tamny hiſchcźe nicžo dał njeje!“ — Daj ty prjedy, jomu k ſcźěhowanju
pſchikłada! „Bohaty je mjenje dał dyžli ja khudy!“ — To njeje žadyn
dawk, kiž ſwětna wyſchnoſcź po zakonju wotměri a kiž po zamoženju ſo
žada, ale dar, kotryž Bóh po joho wulkoſcźi a tež po wotmyſlenju
dawacźerja płacźi! „To mi nicžo njepomha!“ — Schto praji luboſcź k
bližſchomu? Z tobu žane rycže njejſu! „Khróſcźanſka woſada ſo njeſmě
torhacź?“ — Hdźe je Bóh tak porucžił? Tež ralbicžanſka a wotrowſka
woſada je ſo wot khróſcźanſkeje wottorhnyła! Hdyž chceſch tak njemudrje
rycžecź, dyrbiſch wobžarowacź, zo je ſo prěnja kſcheſcźanſka woſada w
Jernzalemje tak bórzy pocžała „torhacź“, a zo je ſo kſcheſcżanſtwo do
wſchěch ſwětadźělow rozpſcheſtrěło! „Schto pomha tam cyrkej z jenym
duchownym, hdyž změja ludźo pſchi tym tola daloko na rańſche khodźicź? A
je tajka cyrkej za duchownoho jenož wobcźežnoſcź, dokelž njemóže bjez
ſtaroſcźe woteńcź?“ — Najprjedy hodźi ſo wotmołwicź: dha njeſmě nihdźe
cyrkej z jenicžkim duchownym bycź. A tola je tajkich wjele. Wſchak móže
potom wjetſchi dźěl woſebje tež ſtarſchich ludźi na dopołdniſche Bože
ſłužby khodźicź a woſebje tež popołdniſche a na dźěławych dnach móža ſo
bohatſcho wopytowacź; pſchetož njetrjeba w kóżdym domje něchtóžkuli doma
woſtacź, kaž to nětko je, hdyž ſo druzy cyłe dopołdnjo wot doma zdaleni.
A ſchtož wobcźežnoſcź za duchownych naſtupa, woſtanje wona ta ſama a
jenajka. A ſkóncžnje njeje krucźe poſtajena wěc, zo dyrbi tam pſchecy
jedyn duchowny woſtacź, ale pod pſcheměnjenymi wobſtejnoſcźemi dźě je
tež móžno, zo změjetaj dwaj ſkutkowacź. „Hdy změjecźe 10,000 toleri a
hiſchcźe wjacy?“ — Bóh, kiž cžłowjecže wutroby wodźi, wubudźa pſchecy
nowych dobrocźerjow we Serbach wſchitkich powołanjow, kóždeje ſtaroby a
woſady, kiž bjez napominanja a pſchi wſchelakich pſchiležnoſcźach
dawaja, woſebje tež w teſtamentach na nas ſpominaja, a tohorunja bjez
Němcami, dokelž tež my Serbja poměrnje wjele za Němcow woprujemy, kaž za
Bonifacijowe towaŕſtwo, za němſki ſtacijon w Parizu, lětſa za khěžu
khorych w Kaiſerswerthu pola Rajna atd. atd.

Pſchi pſchibjeranju nowych dobrocźerjow a pſchi ſwěrnoſcźi dotalnych, z
kotrychž ſu wſchelacy hižo wjacy krócź dary woprowali, njemóže dołho
tracź hacž k dohromadźenju 10,000 toleri. Schtyriprocentſka dań naſchich
kapitalow (z wu<pb n="67"/>wzacźom mjenowanych 500 tol. we rozprawje z
Libonja) wunoſcha hižo rjany pjenjez! Naſche kapitale, kiž je wubjerk
zhromadźił a hromadźi, njeſmědźa pak ſo k nicžomu druhomu nałožicź, hacž
za twarjenjo cyrkwje w Cžornecach abo Bacźonju; pſchetož dźewjaty
paragraf naſchich wuſtawkow, kotrež je wyſchnoſcź wobkrucźiła, rěka
take: „Měł-li ſo wubjerk dobrowólnje[2]⁾ prjedy rozwjazacź, hacž je joho
požadane wotpohladanjo doſpěte, dyrbi wón nahromadźene ſrědki
tachantſkomu konſiſtoriju abo druhej wyſchnoſcźi k tomu kóncej
pſchepodacź, zo by wotpohladane twarjenjo cyrkwje w Cžornecach abo
Bacźonju ſo pſched wocžomaj dźeržało, doſpěło a wuwjedło.“

Hdyž hiſchcże pſchidam, zo je wyſchnoſcź 23. novembra 1869 wubjerkej,
hdyž ſo pſchihotowaſche, hižo wuprajiła, kaž w naſchich aktach ſteji,
„ſwoje połne pſchipóznacźo za joho khwalby hódne a Bohu ſpodobne
prócowanjo a najlěpſchi wunoſchk pſchała“: dha je wſchitke
napſchecźiworycženjo pſchecźiwo dźěławoſcźi wubjerka k załoženju noweje
cyrkwje jenož njerozomne (dokelž ſo wjacy zahnacź njemóže), a ja mam
prawo kóždomu Domaſchej prajicź: Njebudź njewěriwy, ale wěriwy!

Kſcheſcźanſka luboſcź k bližſchomu złožuj ſo dale na Bože ſlubjenja a
radu Božoho ducha: „Maſch-li wjele, dawaj nadobnje, maſch-li mało, pytaj
tež to mało rady dawacź.“ (Tob. 4, 9.)

W Budyſchinje, po libonjanſkej zhromadźiznje 1872.

Michał Hórnik, faraŕ,

w tu khwilu pokładnik ſpomnjenoho wubjerka.

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Libonja. Na kuble k. Michała Pjecha běſche 25. hapryla popołdnju
zhromadźizna wubjerka k pſchihotowanju cyrkwje w Cžornecach abo
Bacźonju, na kotruž běſche 25 wubjerkownikow a hoſcźi pſchiſchło.
Zhromadźiznu wotewri wyſokodoſtojny knjez ♣can. cap.♠ kantor Kucźank z
Budyſchina hako pſchedſyda. Wón rozkładźe, zo je naſch wubjerk
zjenocźenſtwo za cžeſcźownn, wužitnu a tohodla podpjeranja wſchitkich
katholſkich hódnu naležnoſcź, mjenujcy za ſpěchowanjo Božeje cžeſcźe w
tej ſo pſchihotowacej nowej cyrkwi. Na to poda faraŕ Hórnik z Budyſchina
hako pokładnik rozprawu wo wubjerkowej pokładnicy. W pſchedpołoženych
nalutowaŕniſkich knižkach krajnoſtawſkeje banki (Quittungsbuch rc. No.
28560) na mjeno „Storcha-Tſcharnitzer Kirchenbaufond“, běſche z cyła
5169 tol. 8 nſl. 2 np., kotrež móža ſo w ſwojim cžaſu jenož z
dowolnoſcźu wubjerka a na piſowne wobkrucźenjo konſiſtorija zběhnycź.
Hdyž ſo wot toho wotlicži (wotrachnuje) ta dań, kotraž je hižo ſobu
zapiſana hacž do zańdźenoho 1. novembra 209 tol. 8 nſl. 2 np., dha je
pokładnik do banki 4960 tol. zapłacźił. A hdyž ſo <pb n="68"/>k tomu
pſchidadźa 475 tol., kotrež ma pokładnica w pjenježnych papjerach
(ſtatnych a kamjencſkich), a 500 tol., kotrež je k. faraŕ Wels na mjeno
wubjerka wotſtupił, kaž tež 3 tol. 8 nſl., kiž ſu w hotowych pjenjezach
pola pokładnika: dha wupokazuje ſo taſama ſumma, kotraž je w
najnowiſchim 8. cžiſle Katholſkoho Póſła hako zjawne kwitowanjo darow za
nowu cyrkej, mjenujcy 5938 tol. 8 nſl. K tomu pſchiſtaji pokładnik,
ſchto je ſo wot cžaſa poſlenjeje zhromadźizny nawdało a kak je ſo
hromadźiło. Nětk da ſo ſwobodne ſłowo kóždomu, ſchtóžkuli chcyſche
něſchto wo naležnoſcźi wubjerka prědknjeſcź. Najprjedy wuſtupi k. kubleŕ
Lipicž ze žadoſcźu, zo by ſo tola ſkoro wuprajiło, hdźe ma wotmyſlena
cyrkej pſchińcź, hacž do Cžornec abo do Bacźonja. Dokelž pak je
rozſudźenjo wo tym po 7. paragrafje naſchich wuſtawkow abo ſtatutow
ordinariatej (t. r. woſebje k. biſkopej) naſcheje diöceſy we
dorozymjenju z pſchichodnje zafarowanymi zawoſtajene: dha pſchiſtaji
pokładnik k móžnomu wuwjedźenju k. Lipicžowoho namjeta, zo by ſo
najprjedy nadrobne wopiſanjo katholſkeje wokolnoſcźe Cžornec a Bacźonja
ſtało, a to po jenoſcźach (ajnhejtach) a po hłowach. Tajke wopiſanjo
chcedźa po žadoſcźi wubjerka wuwjeſcź a potom hnadnomu k. biſkopej
podacź k. Pjech z Libonja, k. Lipicž k k. Schewcžik z Bacźonja. K
wudoſpołnjenju wubjerka buchu dale do njoho wuzwoleni: k. kapłan Schołta
z Khróſcźic, k. faraŕ a radźicźeŕ Schneider z Kulowa a k. kubleŕ Pjech
ze Swinjaŕnje. Hdyž potom jedyn wubjerkownik na to kedźbnoſcź wobrocźi,
zo ſo z wěſteje ſtrony po móžnoſcżi pſchecźiwo wubjerkowej naležnoſcźi
agitiruje a dawanjo darow ſo wotradźa, dha wſchitcy pſchitomni tajke
cžinjenjo po zaſłužbje wotſudźichu a napſchecźo tomu krucźe
proteſtirowachu, te znate kažace napſchecźiworycženjo z dobrymi
wotmołwjenjemi wotražejo. K ſpěchowanju wěcy bu jenohłóſnje deputacija
wuzwolena, kotraž ma wěſte próſtwy wuwjeſcź, a to: k. Wawrik z Kanec, k.
Lipicž, k. kapłan Schołta a k. kubleŕ Kummer z Cžaſec. Dale powjeda
jedyn wubjerkownik, kak je k. ♣P.♠ Innocenc w dopołdniſchim ſerbſkim
prědowanju na ſ. Marka w klóſchtrje bjez druhim katholſkich Serbow
rjenje napominał, zo bychu woni, kiž ſu tak khwalobnje darniwi za daloke
ſtrony, duchowne zbožo ſwojich blizkich bratrow a ſotrow po móžnoſcźi
ſpěchowali, ſchtož ſo tola ſtanje, hdyž za tu wotmyſlenu nowu cyrkej
dary ſkładuja, njehladajo na te wſchelake njepłacźace zamołwjenja. Tajka
powjeſcź bu z dźakom ſłyſchana. Bóh daj, zo by prawje wjele dobrocźerjow
wubudźiła! Knjez kapłan Ducžman ſtaji daliſchi namjet, zo by po waſchnju
łońſcheje zhromadźizny kóždy k wopomnjecźu ſwojeje pſchitomnoſcźe dar
luboſcźe za cyrkej darił. Hnydom wuwjedźeue ſkładowanjo wunjeſe 12 tol.
22 nſl. Hdyž bě pſchi wſchelakich wužitnych rozpominanjach zhromadźizna
dwě hodźinje trała, wobzamkny ju k. pſchedſyda, wſchitkim pſchitomnym
dźak prajo, a pokładnik pſchecžita hako nakhwilny piſmawjedźeŕ
protokoll, wot njoho wězo ſerbſki napiſany, kotryž bu pſchiwzaty,
podpiſany a k wubjerkowym aktam pſchipołoženy. Bóh žohnuj dale zhromadne
prócowanjo katholſkich Serbow za Božu cžeſcź a za zbožo ſobucžlowjekow!
Г.

Z Budyſchina. Na dnju 13. meje budźe naſch ſ. wótc Pius ♣IX.♠ 80 lět
ſtary: We Romje kaž tež we wſchelakich druhich měſtach a katholſkich
woſadach budźe tutón žadny ſwjecźeń tež wjeſele a dźakownje wobeńdźeny.
Njech tež ka<pb n="69"/>tholſcy Serbja na njón njezabudu, a njech k
najmjenſchomu na tutym dnju naležnoſcźe ſwj. wótca we ſwojich pobožnych
pacźerjach Bohu porucźeja.

Z Budyſchina. Tež lětſa ſo we ſerbſkej cyrkwi k cžeſcźi najſwjecźiſcheje
knježny Marije mejſka pobožnoſcź wſchědnje ½8 dźerži, ſo pſcheměnjejo,
jedyn dźeń ſerbſcy a druhi němſcy.

Z Budyſchina. We dopiſu zańdźenoho cžiſła, wucžeŕſki ſeminar naſtupacym
mamy dwoji zmólk porjedźicź; kandidat k. Petrich z Budyſchina
njepſchińdźe do Neuleutersdorfa, ale k ſchuli pſchi Queckbrunje we
Dreždźanach, a we ſeminaru njejo 8, ale 9 ſeminariſtow (bjez nimi jedyn
Serb).

Z Radworja. Naſchu farſku wucžernju wopytuwaja lětſa 182 dźěcźi, a to w
♣I.♠ rjad. 36, w ♣II.♠ rjad. 54, w ♣III.♠ rjad. 47 a w ♣IV.♠ rjad. 45
dźěcźi. Jutry zaſtupichu nowych 25 a 20 jich wucžernju wopuſchcźi. We
běhu zańdźenoho lěta je jich 3 zemrjeło a 4 zaſtupichu do druhich
wucžernjow; za to pſchińdźeſchtaj 2 dźěſcźi z druhich wucžernjow k nam.
K.

Z Bacźonja. Na ſwjatoho Marka póſła mi k. młyńk Wawrik z Kanec prěni
zakładny kamjeń k nowej wotmyſlenej cyrkwi, 3½ łochcźi dołhi a na dwěmaj
bokomaj pucowany, na kotrymž je ſo wjele duſchi zwjeſeliło, pſchi joho
wohladanju. M. Schewcžik.

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Hnadny knjez biſkop budźe we juliju we katholſkich woſadach
dreždźanſkeje diöceſy ſw. firmowanjo wudźělecź.

Z Dreždźan. Naſch cžeſcźomny ſerbſki krajan, k. kanonikus a
emeritirowany faraŕ Pětr Nowak, rodźeny z Prawocźic bu pſched dwěmaj
njedźelomaj dwójcy wot Božeje rucžki zajaty. Tola Bohu dźak, za krótki
cžas pſchińdźe zas k wużiwanju wſchěch ſwojich zmyſłow. Bóh daj jomu
hiſchcźe wjele ſtrowych dnow docžakacź.

Z pruſkej Łužicy.

Z Kulowa. Jutrowne wjeſelo powyſcha ſo we naſchich ſerbſkich woſadach
pſchez kſchižerjow, kiž na kraſnje wupyſchenych konjach do ſuſodnych
cyrkwjow proceſſiony dźerža, z mócnym hłoſom jutrowne khěrluſche k
cžeſcźi horjeſtanjenoho zbožnika ſpěwajo. We Kulowje bě ſo 174 a we
Ralbicy 72 kſchižerjow hromadźiło, kiž we rjanym dołhim cźahu z
khorhojemi ſwjaty kſchiž pſchewodźachu a popołdniſchi nyſchpor we
wobymaj cyrkwjomaj wopytachu. — K jutrownomu wjeſelej pſchiſłuſcheja we
naſchej woſadźe tež ſchulſke pruhowanja. Tſi dny za ſobu, dopołdnja a
popołdnju, buchu 520 ſchulſke dźěcźi pruhowane a wobſtachu we wſchěch
ſchulſkich wědomnoſcźach jara derje. Běchu potajkim złoty ſchulſki cžas
z prawym wužitkom wutrjebale, ſchtož jim kaž knježim wucžerjam k
ſprawnej khwalbje jo. Ze ſchule puſchcźene a druhu njedźelu po jutrach k
ſwjatomu woprawjenjenju ſwjatocžnje wjedźene buchu 77 woſadne dźěcźi,
mjez nimi 41 ſerbſkoho naroda, a 12 cuze dźěcźi, kiž ſo z wulkej procu
woſebje we kſcheſcźanſkej wěrje wot k. kapłana Lipicža rozwucžowachu. —
Naſch boži row, drjewjany twar, kiž <pb n="70"/>ſo zeleny ſchtwórtk we
faŕſkej cyrkwi pſched wulkim wołtarjom poſtaja, jo cyle zhnity a wot
cžeŕwjow pſchežrany, tak zo ſo bjez ſtracha padnjenja dale horjezwjeſcź
njeda. Jo tohodla nuznje trěbne, nowy boži row natwaricź. K tajkomu
twarej pak žadaja ſo k najmjeńſchomu 200 tolerjow. Luba kulowſka woſada
změje potajkim lětſa rjanu pſchiležnoſcź, ſwój woporny duch a ſwoju
luboſcź k bojſkomu wumožnikej we ſkutku wopokazacź. Wopory z pobožneje
wutroby maju za ſobu bohate žohnowanjo bože, kotrež ſo hižon na zemi we
naſchim cžaſnym žiwjenju a we naſchich hoſpodaŕſtwach wozjewi, we
njebjeſach pak nam njezahinite duchowne kubła nahromadźa. K tajkim
woporam napomina nas ſwj. pſalmiſta David prajicy: „Knježe, ja lubuju
wuzdobu twojoho domu a te měſtno, hdźež twoje bójſtwo bydli.“ Lubi
woſadni, wotewŕcźe da waſchu miłu ruku, zo bychmy bójſkomu wumožnikej,
kiž we božim rowje wotpocžnje, nowe a doſtojne bydło pſchihotowacź
móhli.

Z wukraja.

Z Elſaßa. We Straßburku bu 1. meje nowa univerſita wotewrjena. Ze
wſchěch němſkich wyſokich ſchulow ſu tu deputacije profeſſorow a
ſchtudentow, zo bychu ſo tu na ſwjatocžnoſcźi wobdźělili. Nowa
univerſita dyrbi paritätiſka bycź, t. r. za katholikow a proteſtantow,
tola pak je tute rune prawo hnydom pſchi załoženjo ranjene, hižom pſchez
to, zo tu žane wotdźělenjo za katholſku theologiju njejo; runje tak mało
je tu za katholſkich profeſſorow filoſofije, cyrkwinſkoho prawa,
ſtawiznow ſtarane. K tajkej wyſokej ſchuli njemóže katholſki lud Elſaßa
žaneje dowěry měcź.

Schwajcaŕſka. Indomne cžaſopiſy wozjewjeja ſwobodomurniſki liſt wot 8.
novembra 1871, kotryž znowa wobkrueźa, zo ſwobodomurnikojo wſchitke
rebelſtwo a zběžkaŕſtwo napſchecźo kſcheſcźanſtwu pſchihotuja a
nawjeduja. Liſt ma ſo w ſerbſkim pſchełožku takle: „Smjercź Romej![3]⁾
Swobodnoſcź. Bratrowſtwo. — Cžezcźomny bratſe! Po poſlednim liſcźe,
kotryž ſy wote mnje dóſtał, je ſo na ſwěcźe wjele podało, ſchtož móže
naſchu wutrobu z wulkej radoſcźu napjelnicź. Wobrocź ſwojej wocži do
Němcow, hdźež naſchi bratſa za pokracženjo „altkatholiciſma“[4]⁾
dźěłaja. — Z Belgie zhoniſch bórzy powalenjo klerikalnoho miniſterſtwa;
tež tam chcemy z romſkej kanallju[5]⁾ kónc ſcžinicź. — W Barlinje žiwimy
bjeze wſchoho zadźěwka woheń pſcheſcźěhanja napſchecźo Jeſuitam, a móžu
Tebi prajicź, zo jich dny k kóncej běža. — Słaby ...... we Winje
njezamóže wjacy powołanjo ſwojoho domu zdźeržecź: wón je w naſchich
rukach. — W Italſkej dźěłaja naſchi pſchecźeljo a wſchitko tam derje
dźe. — Nuzna wěc je, zo ſo měſchnikojo ze ſchulow wuſtorkaja.[6]⁾ — Jan
z Maſtaj[7]⁾ je zamknjeny a njewèri ſebi z woknom ſwojoho hrodu
pohladacź. W krótkim cžaſu budźe, kaž z wěſtoſcźa wocžakujemy, wěra
Galilejſkoho ze zemje znicžena,[8]⁾ <pb n="71"/>a wulke kraleſtwo
pokoja, bratrowſtwa a cžłowjecžnoſcźe[9]⁾ naſtanje kaž kraſne
zerja.[10]⁾ Bratſe, ja ſym dóſtał, we Schwajcaŕſkej za naſche wotpohlady
dźěłacź. Mam wulku nadźiju, zo wěcy we Schwajcaŕſkej derje póńdźeja.
Woſebje ſtajam ſwoju nadźiju na „bundesverſammlung“, kotraž ſo bórzy
zeńdźe. W njej ſydaja naſchi bratſa a pſchecźeljo. Ty wohladaſch, zo
změja tónkrócź Rom a joho měſchnikojo nuzu, napſchecźo nam wobſtacź.
Ach, hdy by ſo tola nadobna Schwajcaŕſka ſkoro z rukow „ſchurkowſkich“
měſchnikow wumožicź mohła. — — Tak daloko tamny liſt. My k tomu dale
nicžo pſchiſtajicź nimamy, hacž to: na kſcheſcźanſku cyrkej a
kſcheſcźanow hotuja ſo potłócženja a pſcheſcźěhanja. Pſchihotujmy ſo z
cžaſom na nje. Zeznajmy njepſchecźela a joho bróń a waſchnjo.
Zjenocźejmy ſo k ſwjatomu, duchownomu wojowanju za najwoſobniſche kubła
cžłowjeſtwa napſchecźo mocam cźmy. — Katholſke zjenocźeńſtwa — zjawne a
ſprawne — ſtajmy napſchecźo tamnym ſkradźnym, zełhaŕnym a njeſprawnym a
njekſcheſcźanſkim towaŕſtwam. Dobry zapocžatk je ſo pola nas ſtał
najprjedy we ralbicžanſkej woſadźe, potom we klóſchtyrſkej wokołnoſcźi.
Njech we druhich woſadach borzy ſcźěhuja we załoženju katholſkoho
towaŕſtwa. Mužojo, kotſiž ſo k tomu hodźa, a wo to rodźa, ſo wſchudźom
namakaja. Khróbły zapocžatk je poł dobycźa. ∆.

Rakuſka. Njenadźitu zrudnu powjeſcź roznjeſechu nowiny na kóncu
zańdźenoho tydźenja, ze St. Pöltena; biſkop Feßler znaty ſekretaŕ
vatikanſkoho koncila, je nahle wumrjeł. Hižom wot młodych jutrow
cžujeſche ſo khorwaty, cźerpjeſche na žile jeneje nohi; tola kóždy
ſtrach zdaſche ſo pſchewinjeny, a jomu bu zas dowolene łožo
wopuſchcźicź. Tola hnydom na druhi dźeń, 25. hapryla popołdnju cžujeſche
ſo jara ſłaby; lěkaŕſka pomoc pſchińdźe pozdźe, wot Božeje rucžki zajaty
njemóžeſche wjacy rycžecź, dóſta jeno Bože poſlenje wolijowanjo a
generalabſolution a zemrje k wulkej zrudobje ſwojeje biſkopſkeje woſady
a cyłoho katholſkoho biſkopſtwa. Wón bě ſo 2. decembra 1813 we Lochawje
we Voralbergu narodźił. 1837 bu k měſchnikej, 1864 k biſkopej ſwjecźeny.
♣R. i. p.♠

Z Roma. Druhu njedźelu po jutrach běſche ſo na 2500 woſobow ze 6
pſchedměſtnych farow pod nawjedowanjom ſwojich fararjow we Vatikanje
zhromadźiło, zo bychu najwyſchſchoho paſtyrja cyrkwje a ſwojoho krala
hako dobri kſcheſcźenjo a ſwěrni podani poſtrowili. Pſchepodachu wopor
pětrowoho pjenježka a dwě holcžcy w běłych draſtach prajeſchtaj ſpěwki
na „dobroho paſtyrja“. Na to pſchinjeſechu 12 knježny (tež w běłych
draſtych) 12 běłych, rjenje z bantami a róžemi wupyſchenych jehnjatkow.
Hólcžk a holcžka prajeſchtaj krótku rycž. Na to pozběhny ſo ſwjaty wótc
a rycžeſche k zhromadźenym něhdźe ze ſcźěhowacymi ſłowami: „Jeno někotre
ſłowa chcu k wam rycžecź, prjedy hacž was požohnuju. Wy ſcźe ke mni
pſchiſchli na njedźeli „dobroho paſtyrja“. „Sym paſtyŕ,“ praji Khryſtus;
to rěka: ſym tón paſtyŕ, kotryž ſwoje ſtadło njewopuſchcźi, byrnje
wjelki pſchiſchłe; za ſwoje jehnjata podam tež ſwoje žiwjenjo. —
Wſchitcy katholikojo ſu <pb n="72"/>jehnjata z knjezowoho ſtadła. Ja we
ſwojim hubjenſtwje ſcźěhuju Knjeza, kaž wjele ze ſwojimi ſłabymi mocami
dokonjam. Jehnjata mojoho ſtadła drje ſu po cyłym ſwěcźe; ale tudy,
hdźež ſcźe wy, ſu ſtrachi wulke. Toho dla ſym pola was woſtał a njejſym
was we ſtrachach wopuſchcźił, hdyž ſo wjelki pokazachu. — Ja drje
njewukhadźam a tohodla njejſym hižon dlěſchi cžas wjacy k Wam
pſchiſchoł. Pſchicžina toho je, zo by mje pſchejara bolało, dyrbjał-li
jenoho z mojich ſtražnikow na haſy wupſcheſtrjenoho, zamordowanoho
ležecź widźecź, abo ſwědk bycź, kak měſchnikow pſcheſcźěhaja, hanja a
bija. Ale, hdyž njemóžu ja k wam pſchińcź, pſchikhadźecźe wy ke mni a ja
ſo za was ſtajnje modlu. — Knjez je prajił, zo je wón pucź, wěrnoſcź a
žiwjenjo. Wón je nam pucź pokazał; ſcźěhujmy jón, byrnje nas k
martraŕſkej ſmjercźi wjedł. — Wón je nas wěrnoſcź wucžił; poſłuchajmy
ju; pſchetož jeno wona wjedźe nas po knjezowym pucźu k žiwjenju.
Wrócźcźe dha ſo do ſwojich nakrajnych wobydlenjow, do ſwojich winicow a
dopjelnjejcźe hako kſcheſcźenjo ſwoju winwatoſcź a změjecźe žohnowanjo
wot Knjeza.“ ∆.

Amerika. We zjednocźenych ſtatach połmócneje Ameriki ma katholſka cyrkej
nětko 63 biſkopſkich woſadow abo diöceſow. — Pſchi pſchiležnoſcźi
miſſiona, kiž mějachu jeſuitojo we cyrkwi ſwj. Marije we Brooklyn
(měſto, kiž z New-Yorkom hromadu wiſy) dóſta 13250 woſobow ſwj.
ſakramenty, 350 wotroſcźeni buchu k dóſtacźu ſwj. woprawjenja
pſchihotowani a 62 buchu do klina kath. cyrkwje pſchiwzacźi. Pſchi
druhim miſſionje we Jerſey City licžeſche ſo 8000 ſwj. woprawjenjow a 18
wrócźichu ſo do cyrkwje. We Americy njeboha ſo jeſuitow a jich
miſſionow, kaž pola nas.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżeni: Jan Pawoł, ſ. khěžnika Jana Benſcha ze Židowa;
Madlena, dż. Jana Schneidera z B.; Pětr Ernſt, ſ. kublerja Michała
Nowotnoho ze Słoueje Borſchcże; Emil Anton, ſ. Antona Pittnera z B.;
Handrij Pawoł, ſ. cżěſle Jana Handrija Maja z B.; Johanna Franciska, dż.
khěžnika Auguſta Laraſa z B. — Wěrowanaj: Vincenc Jirouš a Hana Haklec w
Zahorju (rodź. z Cžech). — Zemrjety: Mikławſch Pjetaſch, dżěłacżeṙ w B.,
66 lět.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1872: kk. 249. Jan Mětovſki z Borſchcźe; 250. Jan
Korla Handrik z Dreždżan; 251. Jan Kětan z Borſchcźe.

Dobrowólne dary k dale wobſtaranju: za towaŕſtwa dźěcźowſtwa Jězuſowoho
pſchez adminiſtratora k. Ludwiga z Róžanta 3 tol. 10 nſl.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Na
zhromadźiznje w Libonju nawdate 12 tol. 22 nſl.; kubleŕ Žur w Swinjaṙni
5 tol.; Haṅža Sch. pſchez k. fararja Herrmanna 4 tol.; H. T. 1 tol.

Hromadże: 5961 tol. — nſl. — np.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 10.♠ ♣18. meje 1872.♠ ♣Lětnik 10.♠

Pius ♣IX.♠

Nadobny wjeŕch naſcheje ſwjateje cyrkwje je zańdźenu póndźelu, 13. meje,
ſwoje woſymdźeſate lěto dokonjał. Někotſi bamžojo ſu drje tež hiſchcźe
wyſchſchu ſtarobu docpjeli, někotſi tež runja Piuſej ♣IX.♠ 50lětny
měſchniſki jubilej ſwjecźili; žanomu pak njebě wobradźene, hako bamž
Pětrowe lěta wohladacź, kaž nětſiſchomu ſwjatomu wótcej, kiž nětko hižom
dlěje cyrkej Božu wjedźe hacž ſ. Pětr, jeje prěni wjeŕch. Zrědka
nadeńdźe jedyn we ſtawiznach muža, kiž po tak dołhich a ſylnych
wichorach, po tak cźežkich wuſtatych cźeŕpjenjach tola wobkhowa połne
mocy ducha a tež cźěła, njezlemjenjenu wutrobitoſcź, kaž Pius ♣IX.,♠
doſtojny herba nic jeno Pětrowoho wažnoho zaſtojnſtwa a Pětrowych lět,
ale tež Pětrowych pocžinkow. Haj Pius je we naſchim cžaſu, we kotrymž ſo
wſcho tſchaſe, łamje a powala, wěrny Pětr, kruta ſkała, kiž bjez wſcheje
bojoſcźe měrnje ſtoji, byrnje njemdre žołmy ze wſchěch ſtronow ſo
pſchecźiwo njomu zběhali. Sam ſylny we wěrje, poſylnuje wón, po
porucžnoſcźi ſwojoho knjeza, ſwojich bratrow. Kak huſto njepozběhny wón
ſwój hłós, a wotſudźi cžródy błudow, kiž chcychu ponižnu a krutu wěru z
wutrobow kſcheſcźanſkoho ſtadła wukorjenicź, a zbožo cžłowjekow na druhe
dno załožicź, hako tamne, kiž je kſcheſcźanſtwo połožiło. Pſchi tym
njekedźbuje wón na wotradźenja wſchelakich wucženych abo woſobnych muži,
kiž pak ſu ſo wot nowotnych błudow natyknycź dali, njekedźbuje na
„dobre“ rady, kiž ſo jomu ze wſchelakich ſtronow podawachu, zo by ſo
tola z duchom nětſiſchoho ſwěta wujednał a zpſchecźelił, wſche podobne
leſne wabjenja wotraža ſo na tutej krutej ſkałe cyrkwje. ♣„Non
possumus“♠ t. r. ja njemóžu, to ja njeſměm, to je joho ſłowo, a tak
njepſcheſtawa wón ſwjatu wěrnoſcź wozjewjecź a zamłowjecź, njech ſo to
ſwětej ſpodoba abo nic. A zo by won ſwoje ſtadło lěpje pſched błudnymi
wucžbami mohł zakitacź, a zo by kſcheſcźanſki lud zwjetſchej dowěru
hłoſej ſwojoho najwyſchſchoho <pb n="74"/>paſtyrja mohł poſłuchacź,
wuzběhny vatikanſki koncil 18. julija 1870 tamnu ſtaru a wažnu wucžbu,
zo je romſki bamž we wěcach wěry a kſcheſcźanſkich pocžinkow ujezmólny
wucžeŕ cyrkwje, k wěrnoſcźi wěry. Wyſoki duch někotrych wucženych ludźi,
kiž na mudroſcź ſwojoho rozoma ſo ſpuſchcźeja, njemóžeſche tutn wěrnoſcź
znjeſcź, wopuſchcźi tohodla ſtołp a twjerdźiznu wěrnoſcźe a wotorhny tež
něſchto druhich hižom wuſkhnjenych hałzow ze ſchtoma katholſkeje
cyrkwje. Mjez tym hacž pak tucźi duchownje zaſlepjeni wſchědnje bliže
pſchińdu bjezdnej njewěry, rója ſo wěrne dźěcźi kath. cyrkwje pſchecy
nutrniſcho wokoło ſkały, kotruž mocy hele njepſchewinu. Tak je Bóh tón
knjez ſo mudrje ſtarał za ſwoju cyrkej, zo je ji we njeměrnych a tak
ſtraſchnych cžaſach tak krutoho wjedźicźerja wobradźił, kiž we ſwojej
ſylnej wěrje we wſchitkich domapotanjach, kiž joho potrjechichu ſwoju
nadźiju na Boha ſtaji. Haj cźežke zrudne cžaſy je tón Knjez na ſwoju
cyrkej dopuſchcźił, zo by wſchitkich pruhował; najwjacy wot wſcheje
zrudoby pak ma njeſcź jeje wjeŕch; dokelž pſchecźiwo njemu zběhaja ſo
dawno hižom wſchě mocy hele, njewěry a njekhmanſtwa, derje wjedźo, zo
hdyž paſtyrja zraža, ſo ſtadło ſame rozpjerſchi. Ze zrudobu ſmy ſami
widźeli, kak bu małej njehańbitej cžródcy ſkoro we wſchěch krajach
dowolene z łžu a leſcźu, we nowiwach a knižkach, wobrazach a dźiwadłach
hanicź a ſměſchecż Piuſa, wjeŕcha cyrkwje, zo by tak joho nahladnoſcź a
wliw ſo podrył; tola katholſki lud ſo njeda pſchez to we pſchiwiznoſcźi
k njomu zamolicź. Surowa njeprawda pak ſta ſo jomu pſchez rubjenjo joho
kraja, pſchez wonjecžeſcźenjo joho ſwjatoho měſta. Napſchecźo kóždomu
prawej a pſchez złamanjo ſtatnych wnjednanjow (Staatsverträge) buchu
jomu joho kraje wzate, a wulke wudawki za wjedźenjo cyrkwje, dokelž k
tomu buchu dokhody bamžowych krajow z wjetſchoho dźěla nałožene,
dyrbjachu ſo pſchez jamłožnu wěriwych nahromadźicź. We Romje, joho
lubowanym měſcźe, wonjecžeſcźa ſo cyrkwje, wuſměſcha ſo wěra a
pobožnoſcź, hołduje ſo wſchomu njekhmanſtwu, zběhaja ſo klóſchtry a
druhe wuſtawy, kiž je pobožna darniwoſcź prjedawſchich cžaſow lěpſchomu
cžłowjeſtwa załožiła. To dyrbi ſwj. wótca ze zrudobu a boloſcźu
napjelnicź, a jeno ſylna wěra, zo Bóh to wſcho pſchipuſchcźi, zo by
ſwěru ſwojich dźěcźi pruhował, wjeſoła nadźija, zo ſo tež zas měrne
cžaſy po tutych wichorach pſchibliža, luboſcź a ſwěra, kotruž jomu
katholſki lud wſchěch krajow a powołanjow zjawnje wopokazuje, a
pſchedewſchim hnada Boža dźerži Piuſej tamnu ſpokojnoſcź wutroby, kotruž
wſchitcy na nim wobdźiwaju, a kiž z joho woblicža a z joho ſłowow rycži.
Njech Bóh ſłowa pſalmiſty: ♣„Longitudine dierum neplebo illum“,♠ z wjele
lětami chcu Joho žohnowacź, dopjelni, njech nam Joho wumrjecź njeda kaž
Mójzeſa, kotrohož bě Bóh we 80. lěcźe hako wumožnika ludu z mocy
Pharaona wuzwolił, prjedy dóńž ſwój ſlubjeny kraj, ſwojich ſwěrnych
poddanow wokoło ſwojoho tróna ſo zas zhromadźicź njewidźi, ale njech
joho kaž pobožnoho Simeona potom we měrje k ſebi wotwoła, hdyž ſtej joho
wocži wohladałej zbóžnoſcź, kiž je tón Knjez pſchihotował, zo
kſcheſcźanſki lud ſo zas wumoži z rukow joho njepſchecźeli.

<pb n="75"/>

Něſchto z katholſkoho žiwjenja we Indiſkej.[11]⁾

Pſched krótkim[12]^(*)) bě we Katholſkim Poſołe rycž, kak ſo ſpomožne
ſkutkowanjo jeſuitow we indiſkich ſchulach a wuſtawach tež wot
proteſtantow pſchipóznawa. Snadź budźe cžitarjam Poſoła tež zajimawe,
hdyž něſchto z nabožnoho žiwjenja z tamnych zdalenych krajinow zhonja.
Indiſka je połkupa južneje Azije, a rozpadnje do prědkownej
(Vorderindien) a zadnej (Hinterindien) Indiſkej. Najbóle zrozemi pak
jedyn pod tutym mjenom prědkownu Indiu, huſto doſcź tež jeno Jendźelſkej
pſchiſłuſchace krajiny. Najwjetſchi dźěl prědkowneje Indije ſłuſcha
mjenujcy Jendźelſkej. Po najnowiſchim ludulicźenju ma Indiſka pſchez 193
milionow wobydlerjow, kiž hiſchcźe ſu zwjetſchoho pohanjo; tež wjele
mohamedanow ſo tam namaka, woſobnje we měſtach. Zahe hižom zeſkadźa
Indiſkej ſwětło kſcheſcźanſkeje wěry. Swjaty japoſchtoł Domaſch hižom je
tam ſymjo Khryſtuſoweje wucžby rozſywał. Tola njebě tu za nju žana
prawje płódna rola. We ſchěſnatym lětſtotetku je tu ſwj. Franc Xaverſki
wjele tyſac Indow kſchcźił, a k horliwym kſcheſcźanam ſcžinił. A wot
toho cžaſa njeje kſcheſcźanſtwo we Indiſkej ſo zhubiło, hacž runje
mějeſche tu wjele a ſurowe pſcheſcźěhanja wutracź.

Po najnowiſchich powjeſtwach bydla we jandźelſkim dźělu Indije 1,092000
katholſkich kſcheſcźanow z 1018 duchownymi. So rozemi, zo cźiſami
najbóle z pohanami pſchemèſcheni bydla, tola pak namakaju ſo na mórſkich
pſchibrohach tež cyłe kſcheſcźanſke woſady. Hłowne měſto prědkowneje
Indije, Bambay ma 8 katholſkich farow, z kotrychž najwjetſcha 6995
duſchow licźi. Kóžda z tutych farow ma ſwoje ſchule a wuſtawy a duchowne
zjednocźenſtwa. Tola bydla we Bambay-u hiſchcźe poł miliona pohanow a
200,000 mohamedanow. Tola we nutſkomnej Indiji bydla katholikojo
rozpjerſcheni, 10 abo 12 ſwójbow we jenym měſcźe, tak zo porědko
miſſionſkoho duchownoho wohladaja; někotry krócź za lěto zamoži jeno k
nim pſchikhadźecź, zo by jim ſwjate ſakramenty wudźělił. K wudźělenju
ſwj. kſchcźeńcy a k rozwucženju we kſcheſcźanſkich wěrnoſcźach namaka ſo
najbóle na kóždym měſcźe katecheta. Wyſokodoſtojny biſkop we Bombay-u
wopytuje kóžde lěto ſwoje tež najdalſche woſady, kiž ſo k tomu kóždy
krócź jara wjeſela. Ze ſpěwom a hudźbu powitaja joha a wjedu joho do
ſwojoho domu Božoho.

Indiſki lud je do wſchelakich ſchtantow abo kaž ſo praji „kaſtow“
dźěleny, tak je tam burſki ſchtant, rjemjeſlniſki ſchtant, pſchekupſki
ſchtant atd., tola tute „kaſty“ ſu mjez ſobu krucźe dźělene, nimaja žane
towaŕſtwo mjez ſobu, nichtó njeſmje ſwoju kaſtu wopuſchcźicź, tež z
njeje ſo wudacź. Tola tute rozdźělenjo do kaſtow je po wobkrucżenju
kſcheſcźanſtwej ſpomožne, je ſo mjenujzy kſcheſcźan hubjenje zadźeržał a
njecha ſo nakazacź, ſo z kaſty wuſtorcži. Tohodla bjerje ſo kóždy na
kedźbu. Tola miſſionarjo dźěłaja na to, zo ſo wſchelakoſcź kaſtow k
najmjeńſchom we Božim domje pokazała njeby, dokelž pſched Bohom ſu ſebi
wſchitcy runja. Pobožnoſcź ludu pokaže ſo rjenje pſchi ſwjecźenju
ſwjatych dnow. Podawk ze Jězuſowoho žiwjenja abo ze ſtawiznow cyrkwje,
na kotryž jenotliwe ſwje<pb n="76"/>cźenje dopomnjeja, pſchedſtaja ſo
huſto tež pſchez woſoby abo k najmjenſchom pſchez wobrazy. Tak prěduje
ſo we poſcźe, wjecžor wo Khryſtuſowym cźerpjenju pſched zawodźetym
ſwjecźom. Po ſkóncženym prědowanju wotcźehnje ſo zawěſchk, a ſtacion z
Khryſtuſowoho cźeŕpjenja je widźecź, we kotrymž bě duchowny rycžał.
Wulki pjatk woſobnje pſchedſtaja ſo Khryſtuſowe cźeŕpjenjo pſchez
woſebite woſoby. Na tajke waſchnjo zacźiſchcźa ſo jednotliwe potajnoſcźe
ſ. wěry hubſcho do pomjatka, zrozemja ſo ſkeŕſcho a hnuja bóle. Tež
ſwjecźeń tſjóch kralow wobeńdźe ſo z woſebitej ſwjatocžnoſcźu. Pſchikhad
tſjoch kralow woznamjeni ſo pſchez žiwe wobrazy we proceſſionje wjedu ſo
do cyrkwje, hdźež ſo dary wopruja. Kſcheſcźanſki duch we zjawnym
žiwjenju pokaže ſo tež pſchez ſwjate kſchiže, kiž ſu we wſach a tež
měſtach widźecź. Kaž miſſionarojo powjedaja, namaka tam jedyn wjacy
Božich martrow na pucźach hacž ne ſamej Tirolſkej. To pak je za
indiſkich kſcheſcźanow zjawne wuznacźo katholſkeje wěry, dokelž pohanſcy
Indowje wuſtajeja ſwojich pſchibohow tež na wſchěch róžkach a kóncach.
Pſchiſpóznacź pak dyrbi ſo znjeſliwoſcź, kiž we Indiſkej pohanjo a tež
Jendźelcženjo katholſkej wěrje wopokazuja. Ženi jedyn njeſłyſchi, zo
bychu tu pohanjo Božu martra, kiž na zjawnym měſcźe ſtoji wobſchkodźili
abo powalili, kaž ſo to huſto druhdźe ſtawa. Tež we Bombay-u ſtojitej na
najrjeńſchim naměſcźe, na kotrymž wojacy exerciruja, dwaj ſwj. kſchižej.
Jendźelſcy drje tajke zjawne znamjenja katholſkeje wěry rady njewidźa,
tola boja ſo nic jeno kſcheſcźanſkich ale tež pohanſkich Indow, kſchižej
na druhe měſto pſcheſadźicź. Z toho móže jedyn widźicź, zo ſo we
zdalenej Indiſkej, hdźež ſu kſcheſcźenjo we wulkej mjenſchinje, tola
pſchecźiwo nim znjeſliwoſcź wobkedźbuje. Jendźelſke knježeŕſtwo, hacž
runje doma katholſkej wěrje pſchecźelne njejo, njekładźe tola tu
rozſchěrjenju kſcheſcźanſkoho žiwjenja žane zadźěwki do pucźa.
Katholikowje móža tu po ſwojim ſpodobanju cyrkwje twaricź, klóſchtry a
ſchule załožecź. Starſchi móža tu ſwoje dźěcźi do ſchulow ſłacź, do
kotrychž chcedźa, móža za jich kſcheſcźanſke wocźehnjenjo ſo ſtaracź. We
tym woſtaji jendźelſke knježerſtwo katholikam ſwobodnu wolu, a njeboji
ſo pſchi tym ſkutkowanja jeſuitow, wone ſcźele tež ſwojich
najwyſchſchich zaſtojnikow k zjawnym pruhowanjam a khwali prócu a
pilnoſcź wucžeri wo wocźehnjenjo młodoſcźe. To je wěrna znjeſliwoſcź,
kotruž drje maja druzy huſto we hubje, we zadźerženju pak ju prěja.
Swobodnoſcź, kotraž ſo Indiſkim katholikam woſtaji, njeſe pak tež ſwoje
rjane płody. Lěto wot lěta pſchibjera kſcheſcźanſtwo pſchez pſcheſtupy z
pohanſtwa, ale tež kſcheſcźanſke žiwjenjo tam kcźěje, wěra je žiwa a
płódna na dobrych ſkutkach. Bóh daj, zo bychu tamne wulke a žohnowane
krajiny ze cźmy pohanſtwa a błuda wótucźiłe k wozbožacomu ſwětłej
kſcheſcźanſtwa. ♣P. T.♠

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Po Božóho cźěła dokhowanju zapocžina hnadny knjez biſkop z
wudźělenjom ſwj. firmowanja a z cyrkwinſkimi a ſchulſkimi viſitaciemi we
ſerbſkich farach a to po ſcźěhowacym rjedźe. Pjatk, 7. junija, ſchulſke
pruhowanja <pb n="77"/>we Radworju. Sobotu, 8. junija, wudźelenjo
ſwjatoho firmowanja. Njedźelu, 9. junija, firmowanjo we Ralbicy, hdźež
tež młodoſcź z Kulowſkeje woſady k firmowanju pſchińdźe. Póndźelu, 10.
junija, dopołdnja pruhowanjo we Ralbicžanſkej a popołdnju we Schunowſkej
ſchuli. Wutory, 11. junija, dopołdnja pruhowanjo we Róžeńcźe a popołdnju
pruhowanjo pod Schpitalom pſchi Kamjeńcu, a ſrjedu dopołdnja firmowanju
we Schpitalſkej cyrkwi. Schtwórtk, 13. junija, dopołdnja firmowanjo we
Njebjelcžicy a popołdnju pruhowanjo. Pjatk, 14. junija, dopołdnja
firmowanjo we Wotrowje, a popołdnju pruhowanjo. Sobotu, 15. junija,
dopołdnja pruhowanjo dweju rjadomnjow Khróſcźanſkeje ſchule a popołdnju
pruhowanjo we Cžornecach. Njedźelu, 16. junija, firmowanjo we
Khróſcźicach, a póndźelu dopołdnja pruhowanjo dweju druhej rjadomnjow
Khróſcźanſkeje ſchule, a popołdnju pruhowanjo we Worklecach.

Z Kukowa. Tudomna katholſka bjeſada ſwjecźeſche 81 narodny dźeń ſwjatoho
wótca ze ſwjatocžnej wjecžoru, pſchi kotrejž ſo 32 ſobuſtawow wobdźeli a
wudźeli někotrym khudym jamłožnu. Tež ſwjatomu wótcej ſamomu pſchinjeſe
pſchez telegramm wutrobne zbožopſchecźa. ♣W.♠

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Kaž je znate, wrócźi ſo pſched dwěmaj lětomaj hrabja Korla
Schönburg-Wechſelburg do katholſkeje cyrkwje. To bě wſchelakim ludźom
jara wopaki, žadyn dźiw, zo ſo tohodla hrabja ſam, kaž tež woſobnje joho
duchowny, ♣Dr.♠ Maſt, krucźe wobkedźbowaſche, a huſcźiſcho móžeſche
jedyn we wěſtych nowinach, kotrymž ſu katholikojo wſchudźom na pucźu,
cžitacź, kak woſobnje ♣Dr.♠ Maſt we cyłej wokołnoſcźi propagandu za
katholſku cyrkej cžini, a kak je ſo tam wjacy woſobow pſchez joho
ſkutkowanjo do katholſkeje cyrkwje wrócźiło, a zo wón tež evangelſkich
wobydleŕjow Wechſelburga k pſcheſtupjenju do kath. cyrkwje pſchihotuje.
Miniſterium kulta wotpoſła tohodla woſebitoho kommiſſara do
Wechſelburga, zo by cyłu wěc pſchepytał, a hlej ſchto ſo wukopa? Zo
tamne podawki, kotrychž dla ſo ♣Dr.♠ Maſt wobſkoržowaſche, ſo na
wěrnoſcź njepodpjeraja, zo ſu po tajkim tamne powjeſcźe zehłane a
njewěrne, a zo ♣Dr.♠ Maſt nicžo ſebi dowolił njejo, ſchtož by wot
zakonja zakazane było.

Z Dreždźan. Naſch lubowany kral a kralowna ſtej ſo ſrjedu wjecžor z Rivy
zas ſtrowej domoj wrócźiłoj, a pſchebywatej nětko we Jahnishauſen. Rivu
wopuſchcźiſchtaj hižom zańdźeny tydźeń, wjezeſchtaj ſo pſchez jězor
Garda do Italſkej a wopytaſchtej we Streſa ſwoju dźowku, wójwodku z
Genua, kotrejž bě tež italſka krónprinceſſina Margaretha, jeje dźowka a
wnucžka krala Jana a kralowny Amalije na wopytanjo pſchijěła.

Z wukraja.

Němſka. Wuradźenja na rajchsracźe we Barlinje běchu dotal z wjetſchoho
dźěla bjez woſebiteje wažnoſcźe. Zakoń, kiž ma khoſtanja za wojeŕſke
pſcheſtupjenja we němſkim wójſku rjadowacź, bu po dlěſchich
rozmłowjenjach woſebitej k tomu wuzwolenej kommiſſiji pſchepodaty, zo by
jón wſchelako pſcheměniła, dokelž ſo wjet <pb n="78"/>ſchinje
zapoſłancow tajki, kajkiž bu wot knježeŕſtwa pſchedpołoženy,
njeſpodobaſche, dokelž běchu we nim khoſtanja za wyſchkow a za wojakow a
podwyſchkow we njerunym waſchnju pſchiměrjene. Tuta kommiſſija je ze
ſwojimi rozſudźenjami a pſcheměnjenjemi nimale hotowa a jedyn móže ſo
nadźecź, zo budźa wažny zakoń we krótkim rajchsratej pſchedpołoženy, a
wot tutoho tež z małymi pſcheměnjemi pſchiwzaty. Hacž pak budźe tež
knježeŕſtwo z tym ſamym zpokojene, a hacž ſo tak wot njoho wobkrucźi, je
druhe praſchenjo. — Wěc, kiž budźe najwjacy pſchiležnoſcźe k dołhim a
jara žiwym debattaw dawacź, ſu próſtwy, kiž ſu pſchecźiwo jeſuitam a za
nich na němſki rajchsrat wotpóſłane. Kaž ſo zda, budźa teſame we
najkrótſchim cžaſu, ſnadź hižom tón tydźen na dźeńſki porjad rajchsrata
ſtajene. Hacž dotal běchu wěc wuradżenjow we komiſiji. Wjele wjeſołoho
ſo nadźecź njetrjebamy. Samo na ſebi je hižom njeſprawnoſcź, zo ſmědźa
druhowěriwi, proteſtantojo haj ſami židźa, ſo do nutſkomnych
naležnoſcźow katholſkeje cyrkwje měſchecź, a we jeje wažnych wěcach
rozſudźecź, we kotrychž woni runje tak wjele rozemja, kaž ſlepi wo
barbje. K tomu pſchińdźe wſchědne ſcźuwanjo we njewěriwych a zełhanych
nowinach, kiž najprjedy z dobrej wolu najhrozniſche wěcy wunamakaja,
rozſchěrjeju a najnjelubozniſcho rozſudźeja a na tute wot nich
wunamakane wěcy potom ſwoje ſkóržby pſchecźiwo cyrkwi podpjeraja.
Cžitari, kiž lohkomyſnje a bjez wſchoho rozſudka wěrja, namakaju doſcź.
Wopokazali ſo pozdźiſcho wěc tež hako cžiſcźe zełhana, dha we tym
mjelcža, a njemóžali a njeſmèdźa ju zamjelcžecź, ſu tola ſwoje
wotpohladanjo doſahnyli, cyrkej abo jednotliwe wuſtawy a woſoby hauicź a
něſchto pſchi tym pſchecy wiſajo woſtanje. Cylomu liberalnomu paſmej pak
ſu woſebicźe jeſuitujo na pucźu, kaž z cyła klóſchtyrſke rjady. Korcžmy
a hiſchcźe zrudniſche dźěry njekhmanſtwa móža pſchibjeracź, jeno
jeſuitojo, miłoſcźiwe ſotry a druhe klóſchtyrſke zjednocźenſtwa dyrbja
ſo ze „ſwobodneje“ noweje Němſkeje wupokazacź. Najwjetſchu prócu za jich
potłócženjo a wupokazanjo dawa ſebi tak mjenowany „proteſtantenverein,“
kiž ſo njeſmě pſcheměnicź z wěriwymi proteſtantami. „Proteſtanteuverein“
je wjele wjacy cžróda muži, najbóle wucženych muži, kiž pak wſchu wěru
do wozjewjenych wěrnoſcźow Božich zacźiſuu, tohodla tež kſcheſcźanſtwo;
kotrymž je ſwjate piſmo jeno wſchědna kniha, kotraž je we ſtarym cžaſu
wot dobrych cžłowjekow, tola bjez wſchoho wjedźenja a pomocy Božeje
piſana. Tute a podobne wozbožace wucžby chcedźa woni dale rozſchěrjecź,
a na nje nowe zbožo luda załožecź. Tajkim ludźom je nětko katholſka
cyrkej a wo njej woſobnje pilny a zaſłužbny rjad jeſuitow na pucźu.
Dokelž pak ſami jich ſpomožnomu ſkutkowanju napſchecźo ſtupicź
njezamoža, hacž runje je jich towaŕſtwo pſchez cyłu Němſku rozſchěrjene
a tu wokoło 30,000 ſobuſtawow ma, mjez tym zo tu jeſuitow ani tyſac
njejo, dyrbi krajna wyſchnoſcź a němſki rajchsrat k pomocy pſchińcź. To
runje wo wulkej dowěrje na ſwoju khmanoſcź a wuſtojnoſcź njeſwědcži. Zo
by rajchsrat ſo do tuteje naležnoſcźe měſchecź mohł, bu wot
proteſtantenvereina wſchudźom za wotpoſłanjo próſtwow na rajchsrat, za
wupokazanjo a potłócženjo rjadu jeſuitow honjene, tola lědoma radźi ſo
jim něſchto pſchez kopu tajkich próſtwow hromadu zehnacź, a to tež z
krajinow, hdźež ſo jeſuitojo dawno hižom pokazacź njeſmjedźa, kiž
tohodla nicžo we jich „ſchkódnym“ ſkutkowanju wjedźecź njemóža. <pb
n="79"/>Pſchecźiwo tajkomu njeznjeſliwomu měſchenju do nutſkomnych
naležnoſcźow cyrkwje, dyrbja ſo katholikojo wobaracź a ſu to tež we
wſchěch dźělach cyłeje Němſkeje khwalomnje cžinili pſchez proteſty, kiž
ſu we wulkej mnohoſcźi (1400) a z dźěla z wjele tyſac podpiſmami na
rajchsrat ſłali, we kotrychž pſchecźiwo tajkomu njeznjeſliwomu a
njeſprawnomu zakhadźenju jeſuitow zamłowjeja, jich njeſebicžne
ſkutkowanjo za rozſchěrjenjo wěrneje zdżěławoſcźe we mjenje katholſkoho
ludu khwala a njeſtroniſkomu rozſudźenju rajchsrata nałežicźe porucžeja.
We kommiſſiji hižom, kotraž mějeſche próſtwy a proteſty w tutej wěcy k
wuradźenju we rajchsracźe pſchihotowacź, běſche dwoji namjet ſtajeny.
Prěni, wot prof. Gneiſta, kiž pſchi podobnej pſchiležnoſcźi pſched
lětami hižom ſwoje njepſchecźelſke zmyſlenjo pſchecźiwo klóſchtram
pokaza, radźi rajchsratej, cyłu naležnoſcź rajchskanclerjej pſchepodacź,
zo by ju z druhimi knježeŕſtwami Němſkeje dale wuradźił, a zo by ſo
pſchez woſebity zakoń, kiž ma ſo, jeliźo móžno, hiſchcźe nětſiſchomu
rajchsratej pſchedpołožicż, zaſydlenjo jeſuitow a podobnych rjadow bjez
woſebiteje dowolnoſcźe krajnoho knježeŕſtwa zakazało. Druhi namjet radźi
rajchsratej, z cyła wěc pſchi ſtarym woſtajicź. Tuton namjet njedoſta we
kommiſſiji wjetſchinu, tola pak njebudźe drje ſo knježeŕſtwo zwěricź,
tak powſchitkomny hłós katholikow zaſpěcź a žadanjo liberalnoho paſma a
proteſtantenvereina za zahnacźom jeſuitow dopjelnicź.

Z Barlina. We wſchěch nowinach ſo wjele piſa a wſchelako rozſudźuje, zo
bamž kardinalej wjeŕchej Hohenlohe zakaza, měſto němſkoho póſłanca pſchi
japoſchtołſkim ſtole pſchiwzacź. Z cyła chcyſche Bismark pſchez póſłanjo
kardinala Hohenlohe hako němſkoho póſłanca katholikow zaſlepicź, zo by
ſo zdało, kak rjenje ſo wón wo jich naležnoſcźe ſtara, a kak pſchez to
ſwjatoho wótca cžeſcźi; woprawdźe pak chcyſche z tym wuprajicź, zo ſo ze
ſtrony Němſkeje bamž hako ſwětny wjeŕch dale njepſchipóznaje. We Romje
pak joho wotpohladanja derje pſchehladachu a ſ. wótc wotmłowi, zo žanomu
kardinalej dowolicź njemóže, podobne měſto zaſtupicź.

Z Roma. Schtwórtu njedźelu po Jutrach (28. hapryla) běſche ſo na 2500
woſobow z tſjóch romſkich farow k ſwjatomu Wótcej podało, zo bychu jomu
ſwoju ſwěru a podatoſcź wobſwědcžili. Bamž rycžeſche k nim ze
ſcźěhowacymi ſłowami: „Boži ſkutk to je, zo ſu wobydlerjo tutoho měſta
we pſchitomnych złych cžaſach tak pilnje a widźownje z duchom
nabožnoſcźe napjelnjeni. Dobycźo njewěriwoſcźe njeje nicžo hacž
ſlepjenjo. Njewěriwi chcedźa ſo a druhich zjebacź. Wſchohomócny Bóh
ſchkituje ſwoju cyrkej a tónle trón. Z toho za nas ſcźěhuje, zo ſu
potajnoſcźe, kotrež dyrbimy wěricź, byrnje wone mocy naſchoho rozoma
daloko pſcheſahałe. Jeno to wěricź chcycź, ſchtož ſłabe cžłowjeſke
zrozemjenjo wopſchija, je pucź, kiž do zahubjenja wjedźe. Kak móhli
kſcheſcźenjo tak pſchewažni bycź a jeno to wěricź chcycź, ſchtož jim
jich rozom wujaſnjuje. Woni njewopſchija, kak ſu roſtliny a ſchtomy
naſtałe, kak ze ſymjeſchka płodny ſchtom zroſcźe, kak ſo meteorne
kamjenje w powětſe tworja a tak wjele druhich cźeleſnych wěcow. A woni
praja: to ſu potajnoſcźe pſchirody. — — Jich ſmjertna hodźina ſo bliži a
woni wumru bjez pomocy wěry, bjez modlitwy, bjez pſchihotowanja a
pſchepodadźa ſwoju duſchu złomu, kaž je ſo wondanjo ſtało. Woni njewumru
we klinje cyrkwje, w kotrejž ſu ſwětło ſwěta wohladali, woni ſu ſo z
njeje zdalili. Žane <pb n="80"/>wjetſche njezbožo njemóže bycź, hacž
tute: bjez pſchihotowanja, wědomje a ze zacpěcźom wěry ſmjercźi
napſchecźo hicź. Dźenſiſche ſcźenjo ſwj. Jana praji: „A hdyž wón
pſchińdźe, wón ſwět pſchepokaza wo hrěchu, wo ſprawnoſcźi a wo ſudźe.“
Kóždy dóſtanje ſwoje. Nětko ſu ludźo, kiž měnja, zo ſmědźa z rebellſtwom
hrajkacź, runje kaž běchu w njedawnych dnjach ludźo, kiž měnjachu, zo
móžeja z płomjenjemi Veſuva hracź. O wbozy! Z płomjenjom ſo njehrajka a
z rebellſtwom tež nic. Hdyž knježerjo mjenja, zo móžeja rebellſtwo po
ſwojim ſpodobanju poduſycź, dha ſo ſamych k ſwojej a ſwěta ſchkhodźe
jebaja. Jeno wěra, jeno ſwěrne podacźo pod zaſady kſcheſcźanſkeje wěry,
a to wot knježerjow ſamych, kiž ſu ludej z pſchikładom, móže pokoj,
porjad a wěſtoſcź we krajach zdźeržecź. Ja was a wſchitkich wěriwych na
zemi hnadźe wěrſchnoho porucžam, zo by wón wam ſwój zakit podał a
rebellſtwo ſo wam njepſchibližiło. Wy pak woſtańcźe wot wyſchnoſcźe
zdaleni, kiž žaneje wěry nima a žaneje dowěry njezaſłuži. Ja wobnowjam
ſwoje próſtwy k Wěrſchnomu, zo by mi móc dał, was pſchitomnych, a cyłe
kſcheſcźanſtwo na zemi z njebjeſkim žohnowanjom požohnowacź, zo byſchcźe
wſchitcy wojowanjo ze zaſukłymi njepſchecźelemi cyrkwje wobſtali.“ #.

Schpaniſka. We tutym kraju je nowy njeměr a njewěſtoſcź. Wbohi lud je
prawje k wobžarowanju, dokelž je we tutym lětſtotetku mało měrnych lět
měł. Tež italſki prync Amadeo, kiž nětko lětko na ſchpaniſkim tronje
ſedźi, njemějeſche wuſtojnoſcź wſchelake politiſke ſtrony wujednacź;
wjelewjacy je joho knježenjo njeſpokojnoſcź najwjetſchoho dźèla ludu
wubudźiło, kiž je we poſlenich tydźenjach pſchi pſchiležnoſcźi wólbow do
kortes (tak mjenuje ſo ſchpanſki ſejm) ſo do zjawnych zběžkow
pſcheměniła. Zo by mjenujcy nětſiſche knježeŕſtwo wjetſchinu we kortes
dóſtało, buchn wólby na wſchelake waſchnjo kažene, to pak zbudźi ſprawnu
njeſpokojnoſcź druhich politiſkich ſtronow. Powſchitkomnu njeſpokojnoſcź
wuži mócna ſtrona, kiž we Don Karlosu ſwojoho krala ſpóznaje, k zjawnomu
zběžkej. Don Karlos ma najwjacy prawa na ſchpanſki trón, wjacy hacž
mějeſche nětko zahnata kralowna Iſabella. We joho mjenje a za joho prawa
wojuja nětko hižom někotre tydźenje we połmócnych krajinach Schpaniſkeje
mócne bandy pſchecźiwo kralowſkim wojakam, kiž marſchall Serrano
nawjeduje. Powjeſcźe z bitwiſchcźa ſu jara njewěſte; tak ſo zo z cyła
prajicź njehodźi, za kotru ſtronu wěc lěpje ſtoji. Tež to ſo njewě, hacž
je Don Karlos pſchi ſwojim wójſku abo něhdźe druhdźe.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1872: 252. Jakub Bjarſch z Smjerdźaceje; 253. Jakub
Wjeraba z Khelna; 254. Pětr Winaṙ z Khelna; 255. J. Hórnig z Worklec.

Na lěto 1871 dopłacżi: J. W. z Ky.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Marja Roblowa
z Cžornec 25 tl. Njemjenowany z radw. woſady 15 nſl.

Hromadże: 5986 tol. 15 nſl. — np.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.

Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžalopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 11. 1. junija 1872. Lětnik 10.♠

Schto je wěrnoſcź?

Schtó mohł we poſlenich tydźenjach nowinu do rukow wzacź, we kotrejž
njeby wo jeſuitach piſane namakał? We kotrym towaŕſtwje, njech ſo
zhromadźa k rozrycženju nabožnych abo wědomnoſtnych praſchenjow, abo k
wuradźenju krajnych abo měſchcźanſkich naležnoſcźow, abo jeno k
towaŕſchnej zabawje, njeſponima ſo tež na jeſuitow? Cyły ſwět wo nich
rycži, a najwjacy ſo jich boji, ſame mócne němſke khěžorſtwo ma pſched
nimi ſtrach, a zběra mudroſcź ſwojich zapóſłancow, zo by pſchez wurjadne
zakonje jich móc złamało. Wjele njedźeli dołho wuradźeſche woſebita wot
rajchsrata k tomu wuzwolena kommiſſia wo próſtwach, kiž běchu pſchez
ſchcżuwanjo tak mjenowanoho proteſtantenvereina ſo na rajchsrat za
wupokazanjo a potłocženjo rjada jeſuitow poſłałe, kotrychž pak žane ſto
njebě, a potom wo tamnych tomu napſchecźiwnych proteſtach, kotrež bě
katholſkich lud ze wſchěch krajinow Němſkeje pſchipóſłał, a kotrychž bě
wokoło 14 ſtow a kotrež wjac centnari wažachu. Dwaj dnaj dołho, 15. a
16. meje bu we rajchsracźe ſamym we horcych debattach we namjetach
jednane, kotrež prof. Eneiſt, znaty njepſchecźel rjadow kath. cyrkwje,
we mjenje wjetſchiny tamneje kommiſſije ſtajeſche, kiž na to dźěłachn,
wſchě próſtwy rajchskanclerjej pſchepodacź, zo by po wuradźenju z
druhimi knježeŕſtwami Němſkeje bórzy nowy zakoń rajchsrataj
pſchedpołožił, pſchez kotryž ſo zaſydlenjo jeſuitow a druhich podobnych
rjadow bjez knježerſkeje dowolnoſcźe pod ſchtrafu zakaza. Wot
liberalneje ſtrony bu hiſchcźe dalſche porjedźenjo namjetowane, zo ma ſo
zaſydlenjo jeſuitow pſchez woſebity zakoń z cyła zakazacź. Tak mjenowana
ſtrona centra (Centrumsfraktion), kotrejž katholikojo rajchsrata
ſłuſcheja, pak ſtaji namjet, wſchě próſtwy k ſtronje połožicź a k
dźeńſkomu porjadej pſcheńcź, abo teſame rajchskauclerjej pſchepodacź, zo
by ſo zadźerženjo a ſkutkowanjo jeſuitow we wſchěch dźělach Němſkeje
pſchepytało, wſchě pſche<pb n="82"/>cźiwo nim zběhnjene ſkóržby
pruhowałe a tak we tutej naležnoſcźi ſo wěrnoſcź pokazała; a jelizo ſo
pſchez tute pſchepytanjo njeprawe wěcy namakaja, maja ſo tamni, kiž ſu
je zawinyli, khoſtacź.

Tak wſchelake namjety ſtajachu ſo we rajchsracźe. By ſebi jedyn myſlił,
zo dyrbjał ſo poſleni namjet hako wěſcźi liberalny a doſpołnje ſprawny
pſchiwzacź. Tola napſchecźiwnicy jeſuitow, kiž maja we rajchsracźe wulku
wjetſchinu, a we Bismarku mócnu podpjeru, derje wjedźa, zo pſchez
njeſtroniſke pruhowanjo ſkutkowanja a zadźerženja jeſuitow ſo žane
khoſtanja hódne wěcy pokazałe a woni tak ſwoje wotpohladanjo, rjad
jeſuitow potłócžicź, doſahnyli njebychu. Tohodla bu namjet wot
wjetſchiny zacźiſnjeny.

Na prěnim dnju, bu pſchi 4 napſchecźiwnikach, jeno jenomu zamłowjerjej
jeſuitow dowolene rycžecź. Tutón bě domkapitular Moufang z Mainza, znaty
a rycžniwy katholſki duchowny, kiž ze ſwojej dołhej a rjanej rycžu wěc
jeſuitow derje zamłowjeſche. Po nim doſtachu ſłowo 4 napſchecźiwnicy
jeſuitow, a to najprjedy Wagener, tola njerycžeſche pſchecźiwo jeſuitam,
ale wjele bóle pſchecźiwo kath. cyrkwi, katholſkej wucžbje a katholſkomu
žiwjenju. Po nim wuſtupi katholſki wjeŕch Hohenlohe-Schillingsfürſt,
bratr znatoho a we poſlenim cžaſu tak huſto mjenowanoho kardinala
Hohenlohe. Tónſamy bě tež wobknježeny wot wulkoho ſtracha pſched
jeſuitami, wón ſteji we Bismarkowjej ſłužbje, a dopokaza tak zas
wěrnoſcź ſłowow naſchoho zbóžnika: „nichtó njemóže dwěmaj knjezomaj
ſłužicź“. Po nim rycžeſche podobnje zmyſleny katholik, Windthorſt z
Berlina (kiž ſo njeſmje pſcheměnicź ze ſławnym hanoverſkim zapóſłancom,
Windthorſtom); joho rycž, hacžrunje žadławe hanjenja a ſkóržby
pſchinjeſe, njenamaka wjele kedźbnoſcźe.

Tež na druhim dnju, 16. meje pſchindźe jeno jenicžki Reichenſperger k
ſłowjej, mjez tym zo 5 pſchecźiwo jeſuitam rycžachu. Podarmo žadachu
Windthorſt, Mallinckrodt a druzy we dowolnoſcź. Poſlenje ſłowo mějeſche
prof. Gneiſt, kiž zas we dlěſchej rycži namjet kommiſſije zamłowjeſche a
k joho pſchiwzacźu radźeſche. Skóncžnje pak bu pſchez druhi namjet
pſcheměnjeny, kiž bu pſchiwzaty z 205 hłoſami pſchecźiwo 84, a kiž ſebi
žada, zo bychu ſo wſchitke ſpomnjene próſtwy rajchskanclerjej
pſchepodali, a kiž ma ſo za to ſtaracź: 1) zo bychu ſo we němſkim
khěžorſtwje zjawne naležnoſcźe tak zarjadowałe, zo by ſo nabožny měr a
rune prawa wěrywuznacżow zdźeržało, a jednotliwi poddani zakitani byli
we ſwojich prawach pſched duchownej namocu; 2) zo by ſo pſchez woſebity
zakoń prawa cyrkwinſkich rjadow, kongregraciow a zjednocźenſtwow, jich
pſchipuſchcźenjo a zaſydlenjo rjadowało, zo by ſo za kraj ſtraſchne
ſkutkowanjo tychſamych a woſobnje jeſuitow pod ſchtrafu ſtajiło.

Z pſchiwzacźom tutoho namjeta pak je Gneiſtowy njepſchecźelſki namjet we
wažnej wěcy woſłabjeny. Wupokazanjo jeſuitow z Němſkeje, kotrež ſebi tak
wjele ludźi žadaſche, po tajkim njejo wobzanknjene; hdy ſo nowy žadany
zakoń rajchsratej pſchedpołoži a ſchto wón pſchinjeſe, to dyrbimy
wocžakacź. Mjez tym je Bismark na někotre mèſacy Berlin wopuſchcźił, a
tak ſo wěſcźi nětſiſchomu rajchsratej zakoń njepſchedpołoži.

Tola komu płacźi dha po prawym cyłe harowanjo na jeſuitow? Su woni <pb
n="83"/>we prawdźe tak ſtraſchni ludźo, kiž k njezbožu a ſchkodźe
cžłowjeſtwa ſkutkuju. Schto je wěrnoſcź we tutej wěcy, wo kotrejž nimale
cyły zdźěłany ſwět rycži, piſa a cžita?

Ja njecham na zaſłužby jeſuitow ſpominacź, dokelž wěc, we kotrejž je
wjele tołſtych knihi piſane, njehodźi ſo někotrymi ryncžkami wopiſacź;
jeno we njeſprawnoſcźi ſkóržbow, kotrež ſo pſchecźiwo nim zběhaja, chcu
cžitari kath. Poſoła z krótka rozwucžicź. Hdyž jedyn nowiny cžita, abo
tež rycže, kiž ſo wot njepſchecźelſkich zapoſłancow na němſkim
rajchsracźe rycžachu, mohł ſebi jedyn we prawdźe myſlicź, zo dyrbja
jeſuitojo tola žadławi ludźo bycź, dokelž jedyn njenamaka žanu złóſcź,
kotraž po tamnych wopiſanjach tež jeſuitojo wobeſchli njebychu, na
wſchitkich njezbožach, kotrež ſu někotre kraje a ludy potrjecheli, ſu
woni wina, tak zo něchtó we žorcźe njedawno, hdyž hora Veſuv pola Neapla
zas woheń, lava, žehliwe kamjenje a popjeł wonmjetaſche, wjele krajiny
zapuſcźi, prajeſche, zo je tam wěſcźi jedyn jeſuit nutsſkocžił. Tola
woſtajmy pſchi tak wažnych wěcach žorty! ſu jeſuitojo we prawdźe tak
njekhmani ludźo, kiž ſu na wſchěm njeměrje a njezbožu wina? Su ſkóržby
na nich bjez winy a tohodla njeſprawne? Chcemy ſebi teſame zkrótkra
kedźbniſcho wobhladacź.

1. „Jeſuitojo ſu ſtraſchni ludźo za kraj, a woſobnje němſke khěžorſtwo,
joho njepſchecźelojo.“ Na to wotmłowi domkapitular Moufang: „Kaž železny
kſchiž na wutrobje wojeŕſkoho wyſchka dopokaza, zo je wón ſwoju
winowatoſcź cžinił za wótcny kraj, a ſo wutrobity wopokazał we bitwje,
tak dopokaza tež khěžorowe ſłowo wot 21. meje 1871, z kotrymž ſo
jeſuitam dźak khěžora wupraji a wozjewi, zo ſu tež hódni a doſtojni
wójnſkoho rjadu a zo ſu ſwoju winowatoſcź za wótcny kraj cžinili.“ Kaž
je znate ſu jeſuitojo we wójnje we lěcźe 1866 kaž tež woſebje we
poſlenjej jara ſpomožnje na bitwiſchcźach kaž lazaretach ſkutkowali, za
cžož jim tež khěžor zjawnje dźak wupraji. Rjady bracź a noſycź je jim
pſchez kaznje rjadu zakazane, zo pak běchu pſchipóznacźa hódni, wupraji
tež tamne khěžorowe ſłowo. Ně ſtraſchni ludźo jeſuitojo njejſu, woni
njenoſcha mjecže a piſtole, ale Božu martru a rózarje, we jich
prědowanjach njewucža nicžo druhe, hacž zo ma ſo jedyn Boha bojecź,
krala cžeſcźicź a žiwjenjo, kiž je po zakonjach ſwj. ſcźenja
zarjadowane, wjeſcź. Jeſuitojo ſu runje ſylna podpjera dobroho rjadu,
tohodla jedyn pſchi wſchěch naſtatych zběžkach, zběžkari najprjedy
jeſuitow napadowacź widźi, kaž ſurowe dny knježſtwa komuny w Parizu
hakle pſched krótkim jaſnje dopokaza. (Skóncženjo.)

Zliwki a powodźenja.

Lětuſcha meja pſchinjeſe za někotre krajiny Rakuſkeje a Němſkeje ſylne
njewjedra, krupy a wulke zliwki, kiž woſobnje ludej na kraju wjele
millionow ſchkody nacžinichu. 6. meje bu wulki dźěl Schlezynſkeje ze
cźežkim Božim njewjedrom domapytany. Jara huſto błyſk do ſchtomow, wěžow
a twarjeni dyri, na wjele blakach tež zapali, wjacy ludźi zaraſy. — Jara
cźežke njewjedro bě pjatk pſched ſwjatkami 17. meje we wokołnoſcźi
Darmſtadta w Heſſenſkej, wjele gmejnow zhubi cyłu <pb n="84"/>nadźiju na
žně ze zahrodow, polow a wincow, wſcho je z dźěla pſchez krupy zbite,
kiž we wulkoſcźi kurjacych jeji padachu, z dźěla pſchez wulku lijeńcu
zapuſcźene, kiž na hrimanjo ſcźěhowaſche[13]⁾. Sylne hrimanja běchu we
wſchelakich krajinach Němſkeje na prěnim a druhim dnju ſwjatkow. We
wokołnoſcźi Neuſtadt-Eberswalde (we pruſkej provincy Brandenburg) bě
hižom wjecžor pſched ſwjatkami ſurowe njewjedro z krupami, kiž we
někotrych wſach wſchě płódne zahony zapuſcźi. Krupy běchu tak kruty lód,
zo dołhi cžas njeroſtate ležo woſtachu. Swjatocžnicžku wjecžor bě tam z
nowa cžežke hrimanjo. — Na tymſamym dnju bu tež Bajerſka jara cźežko
domapytana, na jara wjele blakach błyſk zapali a płody polow buchu
pſchez krupy wobſchkodźene. We Badenſkej bu krajina wokoło Offenburga,
we Würtenbergu wokołnoſcźe měſtow Horb, Tübingen, Reutlingen, Kirchheim,
Weißenſtein a Aalen najcźežſcho trjechene. — Kak wulku ſchkodu je
hrimanjo we Elſaßu nacžiniło, móže jedyn z toho ſudźicź, zo je we měſcźe
Mühlhauſen jeno na woknach 200,000 frankow ſchkodowało. — Tež ze
wſchelakich krajinow Francózſkeje pſchińdu powjeſcźe we wulkich
lijencach a powodźenjach a pſchez to nacžinjenych ſchkodach. —
Najcźežſcho pak bu ſobotu 25. meje Cžěſka trjechena. We
połnócnowjecžornej Cžěſkej, we wokołnoſcźi měſtow Horžowic a Rokycan,
Beraun a Pürglitz, Saaz a Karlsbad panychu popołdnju 25. meje ſurowe
lijency, potepichu cyłe krajiny, zapuſcźichu wſchě zahony, ſpowalachu
wjele khěžow, haj cyłe wſy ze wſchěm, ſchtož bě w nich, wzachu ſobu, tež
wjele cžłowjekow pſchińdźechu wo žiwjenjo. Schkodu, kiž ſo na kraju
nacžini, njemóže hacž dotal nichtón woblicžicź. Tyſacy zhubichu
zamoženjo a wobydlenjo. Woſobnje cźežcy buchu krajiny na brohomaj
Moldawy domapytane, dokelž woda roſcźeſche nahle, ſtupi pſchez brohi. We
Prazy woda we nocy wot ſoboty k njedźeli jara nahle pſchibjeraſche,
pſchipołdnju bě 144 zólow wyſchſche, hacž wſchědnje, dźěle měſta, kiž
nižſcho leža, běchu powodźene, tak zo dyrbjachu ludźo ſwoje wobydlenja
wopuſchcźicź, a na haſach po cžołmach jězdźicź. Na žołmach plowaſche
jara wjele drjewa, hrjadow, wſchelaka domjaca nadoba, tež morwe konje,
kruwy, ſwinje, pſy, wowcy, młynſke koleſa, cyłe wotnjeſene tſěchi,
wſchelake kſchiny, picžołki a t. d. Dwě rjanej płowarni (Schwimmſchulen)
buſchtej tež wotnjeſenej ze wſchěm, ſchtož bě we nimaj. Najwjetſchu
ſchkodu změja drjewowi kupcy, kiž maja ſwoje drjewo blizko pſchi brozy
Moldawy we wulkich zahrodach a kólnjach, zdźěla pak tež hiſchcźe na rěcy
ſamej ležo. Po ſtotyſacych licža někotſi ſwoju ſchkodu. Najcźežſcho bu
wjes Praskoles pſchi Karlſtejnu trjechena, wot jeje wobydleri žadyn
jenicžki pſchi žiwjenju woſtał njejo. Měſto Rakonic, 6 hodźinow k
wjecžoru wot Prahi ležane, we kotrohož wokolnoſcźi ſo zliwk zapocža, bě
zyle powodźene, wjacy khěžow bu powalene, moſty wottorhane. Wulku
ſchkodu nacžini tež lijenca na železnicy kiž wot Prahi do Pilzena a
potom dale do Bajerſkeje wjedźe. Tež wuwołane kupjele Karlsbad buchu wot
zliwka potrjechene, dokelž tež rěka Tepel wuſtupi a haſy a promenady
powodźi. Powodźena a tak cźežcy domapytana krajina je we Cžěſkej k
najmjenſchom 60 quadratmilow wulka.

<pb n="85"/>

Zo je lud na kraju wyſche druheje ſchkody tež wo ſwoje žně pſchiſchoł,
tak zrudnomu wotſudej napſchecźo dźe, je najbóle k wobžarowanju. Tež we
Dreždźanach a wokolnoſcźi bě póndźelu a tež hiſchcźe wutory woda Hlubja
jara ſpěſchnje pſchibjerała, tola njejo ſchkoda dołho tak wulka, dokelž
běchu wſchitcy wobydlerjo pſchi brozy we pſchikhadźe wody rozwucženi a
móžachu tohodla wſchitko k ſtronje pſchinjeſcź.

† Karl Järſch.

Sobotu pſchińdźe zrudne powjeſtwo z Hubertusburka, zo je pjatk 24. meje
pſchipołdnju njenadźicy wot Božeje rucžki zajaty wyſokodoſtojny knjez
faraŕ Järſch wumrjeł. Kaž tudy, tak zbudźi zažna ſmjercź zaſłužbnoho
muža wſchudźom, hdźež joho znajachu, woſobnje pak pola wſchitkich,
kotrymž bě we ſwojim wažnym poſlenim zaſtojnſtwje duchowny radźicźeŕ,
ſwěrny pſchecźel, dobrocźiwy pſchedſtajeny był, wulku zrudobu.

Njebohi narodźi 25. februara 1819 we do Radworja ſłuſchacym Cžornym
Hodlerju wot pobožnych ſtarſchi, kiž joho we poſłuſchnoſcźi a ſwjatej
bohabojoſcźi wocźehnjeſchtaj. Płody, ſwojeje prócy wužiwaſchtej we
ſwojej wyſokej ſtarobje, dobrocźiwy ſyn mějeſche jej pſchi ſebi we
Hubertusburku, hdźež nan pſched někotrymi lětami wumrje, macź pak
dyrbjeſche po Božej woli ſwojoho duchownoho ſyna k rowu pſchewodźecź. Po
khwalomnje dokonjanych ſchtudijach we Prazy dóſta 21. oktobra 1842
měſchniſku ſwjecźiznu a bu hako druhi kapłan do Woſtrowca póſłany, hdźež
12 lět we tymſamym zaſtojnſtwje jara ſpomožnje ſkutkowaſche, z woſebitej
luboſcźu dźěłaſche we ſchuli. Hiſchcźe dźenſiſchi dźeń je tam we
najlěpſchim wopomnjecźu. We lěcźe 1854 bu, dokelž bě ſo we ſwojim
dotalſchim zaſtojnſtwje hako wuběrny katecheta wopokazał, do Dreždźan
hako direktor katholſkeje měſchcźanſkeje ſchule pſcheſadźeny, a po
8lětnym khwalobnym dźěle pſchi tejſamej, kaž tež hako kapłan dwórſkeje
cyrkwje, dóſta we lěcźe 1862 faru we Hubertusburku. Joho najwoſobniſcha
naležnoſcź tu bě, jatych, kiž we Hubertusburku a Waldheimje wobeńdźenych
njeſkutkow dla ſedźachu, rozwucžecź, jim ſwjate ſakramenty podawacź,
Bože ſłužby dźeržecź a k polěpſchenju žiwjenja pſchiwjeſcź. Kak pilnje a
wot Božoho žohnowanja pſchewodźany je won we wſchěch tudomnych wuſtawach
10 lět dołho ſkutkował wopokaza nam najlěpje powſchitkomne wobžarowanjo
a zrudoba, kiž ſo pſchi joho ſmjercźi pokaza. Joho ſwjatocžny pohrjeb,
wutory 28. meje popołdnju, ſwědcžeſche, zo bě tu njebohi ſrjedź
proteſtantow cžeſcźeny nic jeno mjez wucžerjemi a pſchedſtocźirjemi
wuſtawa, we kotrymž ſkutkowaſche, ale we cylej wokołnoſcźi. Joho
hrjebaſche knjez präſes a kanonikus Bernert z Dreždźan, pſchewodźany wot
6 katholſkich duchownych we cyrkwinſkich draſtach, mjez kotrymiž bě tež
njebohoho pſchecźel, knjez kantor J. Kucźank z Budyſchina. Tež 6
lutherſcy duchowni z wokołnoſcźe we ſwojej zaſtojnſkej draſcźe
wopokazachu jemu poſlenju cžeſcź. Bóh daj jemu wěcžny wotpocžink, joho
zawoſtajenej zrudźenej macźeri pak tróſchtnu wutrobu!

<pb n="86"/>

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Kaž ſo nam powjeda, je kukowſke katholſke towaŕſtwo na
ſwjatomu wótcej k Jeho 81. lětnomu narodnomu dnej pſchez telegramm
pſchipóſłane zbožopſchecźo na tymſamym pucźa z Roma pſchez kardinala
Antonelli wotmłowjenjo doſtało, we kotrymž ſwj. wótc ſwój dźak wupraji,
a ſobuſtawam a ſkutkowanju towaŕſtwa ſwoje žohnowanjo wudźěli.

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Kralowſki dwór ma žarowanjo, ſotra naſchej kralownej,
arcwójwodka Sofia, macź rakuſkoho khěžora Franca Józefa je wutory
popołdnju po dlèſchej khoroſcźi zbóžnje wumrjeła. Kralowna Maria je, tak
khětſe hacž zhoni, zo je khoroſcź ſtraſchna do Wiena ſo podała a bě
pſchi ſmjercźi ſwojeje ſotry. Arcwójwodka Sofija bě dźowka bayerſkoho
krala Maximiliana ♣I.♠ a narodźi ſo 27. januara 1805. Kralowna Amalia je
jeje ſotra a kralowna Maria dwójnſka ſotra.

Z Dreždźan. Wutory 28. meje wudźeleſche hnadny knjez biſkop we
Joſefiuſkim wuſtawje ſwj. ſakrament firmowanja.

Z wukraja.

Z Barlina. Němſki rajchsrat wuradźuje nětko wudawki za naležnoſcźe
khěžorſtwa, ſpóznawa teſame najbóle za dobre, kaž ſu ſo wot knježeŕſtwa
pſchedpołožili. Wulki dźěl zapóſłancow ma urlaub, druhdy je jich tak
mało, zo płacźiwe wobzanknjenja móžne njejſu, a potom dyrbi ſo
poſedźenjo wotſtorcžicź. Žiwjenjo do rajchsrata pſchinjeſu jeno, hdyž je
pſchiležnoſcź, we naležnoſcźach katholſkeje cyrkwje rycžecź, potom ſo
tež zapóſłancy ze wſchěch róžkow Němſkeje hromadu honja. Wažne
naležnoſcźe nimamy wot tutoho rajchsrata wjacy wocžakowacź.
Rajchskancleŕ je ſo tež na ſwój hród do Varzina podał, a wot toho cžaſa
je tež we knježeŕſkich nowinach a woſobnje we joho nowinje „Norddeutſche
allgemeine Zeitung“ ſchcźuwanjo pſchecźiwo kath. cyrkwi trochu
pſcheſtało.

Z Bonna. Tudy wumrje, wot Božeje rucžki zajaty 17. meje rano ½11 ſławny
prědar, jeſuit ♣P.♠ Roh, we 61. lěcźe ſwojeje ſtaroby. We cyłej Němſkej,
Rakuſkej, Schwicy a tež we Danſkej bě won hako miſſionſki prědaŕ znaty a
cžeſcźeny. Na joho pohrjebje wobdźěli ſo cyłe měſto a wokołnoſcź, hacž
runje bě deſchcźikojte wjedro; mjez pſchewodźerjemi bě tež wjele
druhowěriwych. Zo by ſo wopomnjecźo na njoho zdźeržało a kóždy
pſchiležuoſcź měł tež ſwoju luboſcź wotemrjetomu wopokazacź, hromadźa ſo
dary k jenomu rjanomu wopomnikej na row a k załoženju ſtipendia po nim
pomjenowanoho, za khudych ſchtudowacych. — Nowoproteſtantojo, kiž tu
woſobnje krótki cžas dołho wulku haru cžinjachu, ſu ſo tu ſkoro cžiſcźe
zhubili, a kaž tu we Bonnje tak tež we Kölnje a w Badenſkej, hdźež ſo
woſebicźe wot knježeŕſtwa podpjerachu. Tajcy japoſchtołojo, kaž tamni
mnžojo, kiž běchu z katholſkej cyrkwju njeſpokojny, nowoproteſtantſku
haru zapocžinali a khwilu nawjedowali, wſchak njebudźa wěriwy lud za ſo
dobycź a tak nowu cyrkej załožicź.

<pb n="87"/>

Z Mnichowa. Abt Haneberg, zaſłužbny profeſſor na univerſicźe we
Mnichowje a ſławny ſpiſowacźel, je nětko tola biſkopſtwo we Speieru
pſchiwzacź ſlubił, jelizo je to wola ſwj. wótca. Po najnowiſchich a
wěſtych powjeſcźach z Roma zhonimy, zo bamž nic jeno dowoli a runje
pſcheje, zo by abt Haneberg biſkopſku hódnoſcź pſchijał. Univerſita, kaž
tež klóſchtyr Benediktinarow zhubitej cžeſcźenoho wucžerja a
dobrocźiwoho a lubowanoho pſchedſtejicźerja. Abt Haneberg narodźi ſo we
lěcźe 1816.

Z Elſaßa. Pſchi ſwjatocžnym wotewrjenju noweje němſkeje univerſity we
Straßburku ſta ſo jara wobžarowanja hódny podawk, kiž ſo we wſchitkich
nowinach hižom tydźenje dołho rozrycžuje. Mjez druhimi ſławnymi Němcami
bě k ſwjatocžnoſcźi tež ſławny załožeŕ tak mjenowanoho germaniſkoho
muſea we Nürnbergu, ſwobodny knjez z Aufſeß pſcheproſcheny a pſchijědźe
tak tež do Straěburka. Khorwatoſcź pak njedowoli jemu, ſo na
ſwjatocžnoſcźach wobdźělicź. Wjecžor pozdźe widźi, zo žanu cžerſtwu wodu
k picźu nima, dźe tohodla ze jſtwy won na korridor; dokelž nikoho k
ſłužbje dowołacź njemóžeſche, cźerpjeſche na ſchiji a płuca (Lunge),
zahwizda wótſe z piſchcźałku, kiž pſchecy pſchi ſebi noſcheſche. Tola to
bu wopaki zrozemjene; dwaj druhej Němcaj, jedyn profeſſor a jedyn
zaſtojnik to ſłyſchitej a myſlitej, zo chce někajki Francóza z tym
němſku wěc hanicź a wuſměſchecź, napadnjetej wbohoho khoroho muža,
cźepjetej jeho pjaſcźemi, cźiſnjetej joho na zemju, ſtorkatej joho z
nohomaj, tak zo wón na ſcźěhwkach na 6. dźeń wumrje. Wſchelakim němſkim
nowinam je tuta naležnoſcź jara njeluba, a dawaja ſebi tak wulku prócu,
cyłu wěc woſłabicź. Tola ſo jim to njemóže radżicź, dokelž je wot
njeboho Aufſeßa ſamoho nadrobnje we jeho dźenſkej knižcy wopiſana, a
joho ſyn Herrmann je ju pſchez nowiny wozjewił. Tamnej dwaj za nowu
němſku ſchulu we Straßburku zahorjenej ſtej wěſcźi jara hłubiko do
ſchkleńcy hladałej a běſchtaj tohodla khětro ſkurjenej, zo němſku rycž
wjacy wot francózſkeje rozeznawacź njemóžeſchtej. — Nowa univerſita z
tajkej haru wotewrjena, pak ma hacž dotal jara mało ſchtudentow.

Rakuſka. Tute khěžorſtwo rěka nětko po prawym Rakuſka-Wuheŕſka, dokelž
je ſebi po pruſkorakuſkej wójnje (1866) Wuheŕſka nimale ſamoſtatnoſcź
wudobyła. Duž ſtaj w khěžorſtwje nětko dwaj rajchsrataj (po ſłowje dwě
„krajnej radźe“), do kotrejuž ſo ze ſejmow (landtagow) wuzwoluje. Winſki
rajchsrat (njewuheŕſkich krajow) je runje zhromadźeny, ale wón
njezaſtupuje wſchitke ludy ſpomnjenych krajow a njeje tohodla
powſchitkownje pſchipóznaty, znajmjeńſcha nic wot Cžechow, Słowjencow a
Tyrolſkich. Najwažniſche kraleſtwo, Cžěſka z Morawſkej, ma tam mjenujcy
jenož němſkich zapóſłancow; cźi ſchtyrnacźo Cžechowje, kotrychž ſu Němcy
hańbicźiwoſcźe dla na „ſejmje“ w Prazy pódla 40 Němcow, do rajchsrata
wuzwolili, njejſu tam ſchli, dokelž běſche cžěſki ſejm njeſprawnje
zeſtajane (Cžechowje, kotrychž je w Cžechach pſchez dwě tſecźinje a w
Morawſkej pſchez tſiſchtwórcźiny maja jenož tſecźinu zapóſłancow) a
dokelž ſu ſo wot knježeŕſkeje ſtrony pſchi poſlenich wólbach do ſejma
njeſprawnoſcźe ſtałe. Cžechowje z Morawſkeje tež njejſu do Wina ſchli.
Skóncžnje ſu tež Polacy z Galicije pocželi njeſpokojni bycź na
rajchsracźe, dokelž tón pſchecźiwo prjedawſchim ſlubjenjam <pb
n="88"/>nochce jich reſoluciju, w kotrejž ſu Polacy ſwoje žadanja
napiſali, prawje dopjelnicź. Duž ſo winſkomu rajchsratej pſchi wſchěch
khwalbnych rycžach we wěſtych němſkich nowinach hubjenje dźe. Tež ſo
hižo zaſy wo nowych miniſtrach powjeda. Wuheŕſki rajchsrat ſo runje z
nowa wuzwola. Tež tam a woſebje w tych krajach, kiž ſu z Wuheŕſkej
zjenocźene, ſu wulke zwady. Tak ſtanu ſo woſebje we Khrowatſkej
njeſprawnoſcźe wot knježeŕſkeje ſtrony, kotraž z madźarſkej ſtronu
dźerži, a khrowatiſku narodnu potłócža. Tola Khrowatojo a Serbja, kaž
tež Słowakowje we Wuheŕſkej, ſo pſchecy bóle poſylnjeja. A hdyž ſo cźile
Słowjenjo hiſchcźe z Rumunami w politiſkej dźěławoſcźi pſchecźiwo
Madźaram (kiž maja nětko knjejſtwo) zjenocźa, dha pſchińdźe w ſwojim
cžaſu tež we Wuheŕſkej kaž we Rakuſkej (njewuheŕſkej) k ſprawniſchomu
wujednanju ludow, jeli khěžor monarchiju pſchi žiwjenju zdźeržecź
zechce!

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Marija Hana, dź. Jana Auguſta Oehme z B.; Jan
Kurt, ſ. Jana Haſe z B.; Franc Józef, ſ. Bohuwěra Zarjenka ze Židowa. —
Wěrowani: Ferdinand Reil z Budeſtec a Karolina Tilſchec z Cžech; Adolf
Fiſcher, policaj w B. a Marija Riedelec z B. — Zemrjecżi: Marija Martha,
dż. cźěſle Adolfa Hobraka ze Židowa 3 l. 2 m.; Guſtav, ſ. ſłužbaka
Wylema Großmanna z B., 4 l. 3 m.; Jan Jurij, ſ. khěžnika Jakuba Haſche z
B., 3 m.; Marija Madlena Hübnerowa, 79 l. 5 m.; Marija Hana, dż. J. A.
Oehmy z B., 20 dnow.

Z Radworja. Kſchcżeni. Hańža, dź. Jana Lorenca z Radworja; Hana Marija,
dż. Mikławſcha Wróbla z Nowych Voranec, (†); Jurij, ſ. Handrija Wrobla z
Radworja, (†); Hana, dż. Jana Parjency z Łupoje; Hana, dż. Jana Schołty
z Měrkowa; Jan Bjedrich Oſkar, ſ. Jana Krawca z Měrkowa; Jan Michał
Adolf, ſ. knj. Jana Mickela w Kupoji; Wilhelmina Haṅža Hedwig, dż.
Richarda Albriga z Bronja; Korla, ſ. Michała Kocža, Łupjanſkeje Dubrawy.
— Zemrjecźi. Hana, dź. Guſtava Morica Paula z Łupoje, 5 m. 3 dn.; Haṅža,
wud. njeb. Michała Pjetaſcha z Radworja, 76 l.; Michał Brankacž z
Khelna, 44 l. 1 m. 16 dn.; Hańža, mandź. Michała Pětra z Łupoje;
Cecilija Marija, dź. ſcżěpana Zoſela z Měrkowa, 1 l. 2 m. 12 dn.; Michał
Möhn z Radworja, 76 l. 6 m. 27 dn.; Hana, m. Jurija Bjarſcha z Khelna 29
l. 11 m. 17 dn.; Marija, m. Jurija Jeſchki z Měrkowa, 26 l. 8 m. 13 dn.;
Jakub Jan, ſ. Jana Kocža z Brěmjenja, 3 m. 5 d. — Wěrowanej: Michał
Schołta z Konjec, z Madlenu zwud. Wenkowu z Měrkowa.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Na lěto 1870 dopłacźichu: Jakub Kola z Jaſeṅcy; Michał Kaſchpor z
Stareje Cehelnicy.

Dobrowólne dary: M. E. z Cž. N. 5 nſl.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: k. kantor J.
Kucżank 25 tol.; J. Ł. 10 nſl.; M. H. 15 nſl.

Hromadże: 6012 tol. 10 nſl. — np. Bohu dźak, prěnja ciffra je ſo zas
pſcheměniła.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.

Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžalopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 12. 15. junija 1872. Lětnik 10.♠

Nuza a próſtwa.

Njezbožo, kotrež 25. a 26. meje wulki dźěl Cžěſkeje pſchez nahłe zliwki
potrjechi, njeda ſo wopiſacź a nacžinjena ſchkoda hacž dotal wotwažicź.
Wſchědnje zhoni jedyn nowe zrudne wěcy. Wjele ſtow twarjeni bu
ſpowalane, wulki dźěl ſkotu ſo zatepi, dwě ſcźě ludźi namaka we žołmach
zrudnu ſmjercź, płody polow a zahrodow a wincow buchu doſpołnje
zapuſcźene, a nadźija woſobnje krajnych ludźi na bohate žně za wjele lět
znicžena, dokelž dobra płódna zemja bu wotplowana. Najcźežſcho
potrjechena krajina je połnócno-wjecžorna Cžěſka, krajiny pſchez kotrež
Eger, Beraun z tamnym rěcžkami, kiž ſo do njeju wuliwaju, běžitej,
wokoło měſtow Karlsbad, Saaz, Mjes, Rakonic; tež krajiny na wobomaj
ſtronomaj Moldawy a Hłubja. Wucžini wokoło 70 quadratmilow. Ze zrudobu a
ſobuželnoſcźu ſo wutroba kóždoho napjelni, kiž tak domapytane krajiny a
wſy wopytuje a ſurowe hubjenſtwo widźi. We wſy Scheleſen namakachu cyłu
ſwójbu z pjecź woſobow wobſtejacu we jeje wobydlenju morwu, kiž wodźe
cźeknycź njemóžeſche. Pſchi woknje ležeſche nan, ſpody łoža macź, na
blidźe cźěſchne dźěcźo, we kolebcy druhe kuſk wjetſche, pſchi durjach
ſchulſka holcžka. We cyłej wſy pſchińdźe 26 woſobow wo žiwjenjo. Pſchez
wjes Holetic walachu ſo wody tež ze ſurowej mocu, a nacžinichu wulku
ſchkodu. Cyła wjes leži we dole, a bě tak namocy doſpołnje wuſtajena.
Wot 74 cžiſłow, ſtojeſche 26 hacž pod tſěchu we wodźe, dwě buſchtej
cžiſcźe wotpłowjenej, ani kamjeń wyſche njewoſta. Tu namakachu 3 mužojo,
9 žonow a 22 dźěcźi ſmjercź we žołmach, mjez nimi jena wudowa z 5 z
dźěła wotroſcźenymi dźěcźimi; jenicžka dźowka, kiž bě druhdźe we
ſłužbje, woſta wot cyłeje ſwójby. Wulka bě jeje boloſcź, hdyž na tſecźi
dźeń domoj pſchińdźe a macź z bratrami a ſotrami hižom we wotewrjenym
rowje na keŕchowje namaka. — We Liboricach zatepi ſo młoda mandźelſka
gmejnſkoho pſchedſtojicźerja a młónka <pb n="90"/>Lukſcha. Taſama bě ze
ſwojim mandźelſkim a z dwěmaj dźowkomaj we delnej ſtwě, hdyž ſurowe
žołmy ſo nawalichu, z woknami a durjemi waleſche woda ſpěſchnje do
jſtwy; mandźelſki nuzowaſche ſwoju žonu, na łubju cźeknycź, dźowkomaj ſo
to radźi, młónkowa pak bu we khěži wot žołmow doſahnjena, a do młóṅcy
donjeſena, hdżež na druhi dźeń jeje cźěło namakachu. We jenej druhej
tomuſamomu ſłuſchacej khěži, bydleſche dźěławy muž ze ſwojej žonu, ze
ſynom a dźowku. Syn pſcherazy me ſwojej nuzy wjeŕch, a pſchinjeſe tak
ſotru na łubju a dale na tſěchu, macź a nana njemóžeſche wjac doſahnycź;
rucy łamajo dyrbjeſche pſchihladowacź, kak buſchtej wot dźiwich žołmow
hrabnjenej a wotnjeſenej. — We Otſchehau radźi ſo jenomu najeńkej ze
žonu na tſěchu pſchińcź, mjez tym zo dyrbjeſche 5 dźěcźi we z wodu
napjelnjenej ſtwě zawoſtajicź. Za khwilku bu tež hižom žona pſchez žołmy
z joho rukow torhnjena, wón chcyſche ju zas doſahnycź, ale bu pſchi tym
wopor žołmow, a muž, žona a dźěcźi namakachu we nich ſwój row. — We
wjeſcy Hrzedl bě 9 woſobow na jedyn ſchtom zalězło. Bě jich po prawym
10, kiž ſo hałzow ſchtoma dźeržachu, mjez nimi tež dwanacźelětna
holcžka. Wboha hladaſche tam, hdźež bě khěžka jeju ſtarſchej ſtała.
Blizko pſchi ſchtomje nimo njeſechu žołmy žónſku, kiž ze ſmjercźu
wojuje, holcžka na ſchtomje ſpóznaje we njej ſwoju macź a ze ſłowami:
„ſchto budu ſama zapocžinacź, hdyž je macź morwa“, puſchcźi ſo tež wona
ze ſchtoma, zo by z macźerju wumrjeła.

Zaſtojnicy, kiž buchu do powodźenych krajinow hnydom póſłani, zo bychu
nuzu polóželi, ſwědcža, zo ženi tak zrudne podawki widźeli njejſu. Nuza
je wulka, hubjenſtwo njeda ſo pſchehladacź. We wſchěch krajinach
Rakuſkeje, a tež we měſtach a krajach Němſkeje hromadźa ſo ſmilne dary.
Tež Serbja njedadźa pſchiležnoſcźi nimo hicź, ſwojim cźežko domapytanym
ſuſodam dobrocźiwu wutrobu pokazacź. Wſchak je Bóh tón knjez naſche
zahony tak bohacźe žohnował, nadźije na bohate žně dał, hacž dotal k
najmjeńſchomu wſchě płody zemje pſched ſchkodu hnadnje zakitał.

Na znatu ſerbſku dobrocźiwoſcź ſo ſpuſchcźo, kaž na Bože žohnowanja na
naſchich zahonach pokazowajo, pſchińdźe dźenſa Katholſki Poſoł tež k
wſchitkim z naležitej próſtwu, zo bychu ſo za wbohich powodźenych tež we
ſerbſkich wſach ſmilne dary hromadźili. Knježa duchowni a wucžerjo,
budźa wěſcźi tak dobrocźiwi, teſame pſchiwzacź a je redakciji Kath.
Poſoła k dale wobſtaranju pſchepodacź, kotraž teſame tež wozjewi. Dokelž
pak tón, „kiž khětſe da dwójcy da“, proſy ſo dale, zo bychu ſo dary we
pſchichodnymaj dwěmaj tydźenomaj chcyli wotedacź.

Schto je wěrnoſcź?

(Skóncženjo.)

2. „Jeſuitojo žadaja za knježenjom, pſchez leſcź prócuja ſo k mocy
pſchińcź a tak wſcho wobknježicź.“ Tež na to wotmłowi domkapitular
Moufang: Na kim dha maja woni dźenſniſchi dźeń móc? Na naſchich
wjeŕchach? — Mjenujcźe mi jenoho! — Na naſchich miniſtrach? Mjenujcźe mi
jenoho! rozhladujcźe ſo we cyłej <pb n="91"/>Němſkej, hdźe namakacźe
jenicžkoho, kiž pod mocu jeſuitow ſtoji? Na krajne naležnoſcźe nimaja
tak žaneje mocy, ale „we cyrkwi, na bamža, na biſkopow na duchownych.“
Haj my duchowni ſkutkujemy a ſtojimy pſchi nich, ale njedamy ſo wot nich
wobknježicź. Tež biſkopo ſtoja tu nic jeno ſamoſtatni, ale ſu jich
pſcheſtajani, a ſchtož bamža naſtupa, je ſo wón ſam we tym wuprajił, zo
je to njewěrnoſcź, kiž won wot ſo wotpakaza. Jeſuitojo nježadaja tak za
mocu a nimaju ju ani we krajnych, ani we cyrkwinſkich naležnoſcźach.

3. „Ale Jeſuitojo ſu ſtraſchni pſchez ſwoje wulke zamoženjo, a hladaja
pſchez wotkazanja na ſmjertnym łožu pſchecy wjac na ſo pſchinjeſcź.“ Tež
na tute wobſkorženjo wotmłowi Moufang z krótka. Tež pſched ſto lětami je
ſebi jedyn ſchtó wě ſchto nadźał, a myſlił ze zamoženjom jeſuitow krajne
kaſſy we jich nuzy móc napjelnicź, tehdom bě tu wjele kollegiow, a tola
bě ſo jedyn jara zhebał; a hdy by ſo dźenſiſchi dźeń jeſuitojo zběhnyli
a jich zamoženjo wzało, bu to mólicžka ſumma była, kiž by jedyn pſchez
to doſtał. — Schtož dale ſkóržbu naſtupa zo woni pſchez wotkazanja na
ſmjertnym łožu zamoženjo na ſo cźahnu, da ſebi jedyn tajke łžě we
romanach lubicź, hdźež chcedźa ludźo, kiž nicžo za dźěło nimaju, nowe
baſnicžki zhonicź; ſprawny muž pak dźerži ſo ſtaroho ſłowa: Ty
njedyrbiſch wopacžnje ſwědcžicź pſchecźiwo ſwojomu bližſchomu.

4. „Jeſuitojo pak ſkaža ludźi ze ſwojimi wucžbami,“ a dopokazanjo toho
wjedźa jich njepſchecźelojo ze wſchelakich wot jeſuitow piſanych knihi
wěſte ſady wuſchiknje wutohrnycź a je potom za wucžby jeſuitow wudawacź.
Tola k temu wſchak wjele njeſłuſcha, na tajke waſchnjo namakaja ſo we
kóždej knihi, tež we ſwj. piſmje jara wopacžne ſtraſchne wucžby. Su pak
cźi ludźo, kiž na tajke njeſprawne waſchnjo jeſuitow wobſkoržuja, runje
ſtaroſcźiwi za cžiſtotu a wěrnoſcź wucžbow, njech jeno tamne knihi
pſchehladuja a jich rozſcherjenju napſchecźo ſtupaju, kiž zjawnje wſchu
wěru do Boha a kſcheſcźanſtwa hanja, njepóccźiwoſcź zamłowjeja a tak wo
prawdźe ſtraſchne wucžby rozſchěrjeja. Jeſuitojo njewucža žanu druhu
wucžbu hacž tu kathólſkeje cyrkwje, a hdy by jedyn z nich wucžbu wucžił,
kiž je napſchecźo wěrje katholſkeje cyrkwje, njeby jeno joho
pſchedſtajeny ale tež cyła cyrkej pſchecźiwo njemu ſo zběhnyła. Wucžby
jeſuitow wucžicź a je we žiwjenju nałožecź móže jedyn kóždomu radźicź.

5. „Jeſuitojo ſu tež njepſchecźelojo a kažerjo pſchezjenoſcźe mjez
katholikami a proteſtantami.“ Kak dha móže ſo měr a pſchezjednoſcź mjez
wſchelakowěriwymi zdźeržecź? Tola jeno pſchez to, zo je dowoleno kóždomu
po ſwojej wěrje žiwom bycź, bjez toho zo by jedyn joho tohodla hidźił,
wuſměſchał, do zady ſtajał, wo joho prawa pſchinjes. Nětko móže ſo jedyn
praſchecż wſchěch, kiž ſu knihi a piſma jeſuitow cžitali, na jich wucžby
a prědowanja poſłuchali, z cyła jich ſkutkowanjo wobkedźbowali, hdy abo
hdźe ſu woni proteſtantow abo z cyła druhowěriwych hanili a ſměſcheli?
Hdźe a hdy ſu ſebi k pſchikładej žadali, zo by ſwětne knježerſtwo
proteſtantenverein z mocu pocźiſchcźało? Nihdźe a ženi. Tola pola koho
je ſurowa njeznjeſliwoſcź? Schtó je tón, kiž měr a pſchezjenoſcź mjez
katholikami a proteſtantami kazy? Kóždy ſo nadźijeſche, zo budźe pó
ſkóncženej wójnje we Němſkej rjany cžas měra a nabožneje znjeſliwoſcźe
ſo zapocžecź. Tola hižom prjedy hacž <pb n="92"/>bu měr krucźe
wobzanknjeny, pokazowachu ſo znamjenja, zo ſo jeno bitwiſchcźo a
waſchnjo wojowanja pſcheměni, zo pak maja nětko katholikojo ſo
pſchimacź, a potłocžecź, dokecž to kóždy hnydom ſpóznaje, zo pſchecźiwo
jeſuitom wudyrjena njepſchecźelſka hara katholſkej cyrkwi płacźi, kaž
dźeń tež wſchelacy rycžnicy na rajchracźe wjacy a dlěje pſchecźiwo
cyrkwi rycžachu, hacž pſchecźiwo jeſuitam. Ně tak wjele je wěſte,
jeſuitojo njebudźa nabožny měr ženi kazycź.

6. Napoſledku pſchińdu njepſchecźelojo z jenym nowym porokom, prajo:
„jeſuitojo ſu pſchecy njepſchecźeli měli, ſu ze wſchelakich krajow
wupokazani, haj jich rjad bu wot bamža zběhnjeny, po tajkim dyrbja tola
ſtraſchni ludźo bycź!“ To ſu rozomne ſudźenja! Khryſtus, naſch knjez
njebě wot ſwojoho naroda jow hacž k ſmercźi bjez njepſchecźeli, bu wot
nich kſchiżowany. Swj. Jan mějeſche mócnych njepſchecźeli a we jaſtwje
bu jomu hłowa wutrubana. Smě jedyn tohodla podobnje ſudźicź?

A wot koho buchu jeſuitojo hidźeni a pſcheſcźěhani? Snadź wot bamžow,
kiž drje tola jich ſkutkowanjo rozſudźicź zamoža? My móhli rjane a
woſobne khwalace wuzběhowanja tudy pſchinjeſcź, z kotrymiž ſu bamžojo
ſkutkowanjo jeſuitow pſchiſpoznali. — Abo ſnadź wot biſkopow? Najwjacy
biſkopow runje němſkoho khěžorſtwa, we kotrychž diöceſach jeſuitojo
ſkutkowaju, ſu jim zjawnje a na za nich cžeſcźomne waſchnjo ſwoju
ſpokojnoſcź a ſwój dźak wuprajili? Abo wot dobrych katholikow? Wěſcźi
nic, katholik, kiž ſwěrnje k cyrkwi dźerži, cžeſcźi tež jeſuitow.

Hdźe namaka jedyn tak njepſchecźeli jeſuitow? Mjez njewěriwymi
proteſtantami, ſwobodomurjerjemi, židami, z cyła mjez ludźimi, kiž za
potłocženjo kſcheſcźanſtwa dźěłaja. Tajkich ludźi k njepſchecželam měcź,
pſchinjeſe cžeſcź.

„Schto jc wěrnoſcź?“ ſmě ſo jedyn ſkóncžnje pſchi cyłej harje praſchecź?
Je ſnadź na ſtronje njepſchecźeli jeſuitow? Schtóž je kedźbnje krótke
wopiſanjo cžitał, móžeſche ſpóznacź, zo ſu pſchecźiwo jeſuitam zběhnjene
ſkóržby njeſprawne a z dźěla zehłane, zo je cyła hara tak bjez winy, a
zo maja njepſchecźelojo jeno woſłabjenjo katholſkeje cyrkwje we
wocžomaj. Tola wěrnu móc katholſkeje cyrkwje woni njewoſłabja, dokelž
jeje móc wobſteji, kaž Moufang tež rjenje ſpomni, we pſchezjednoſcźi
wěry, we pſchezjednoſcźi měſchniſtwa, we pſchezjednoſcźi biſkopſtwa, we
pſchezjednoſcźi widźownoho wjeŕcha. We tym je jeje móc, jena wulka
duchowna móc, kotrejež ſo nichto bojecź njetrjeba, kiž pak tež nichto
woſłabicź njezamože.“

Njech ſo tak tež za něſchto cžaſa njepſchecźelam cyrkwje radźi ze ſwojej
nahladnej mocu, a ze ſwojim wopacžnym ſwědomjom we někotrych krajinach
rjad jeſuitow na khwilu potłocžicź abo zakazacź, budźe to za ſwětnych
duchownych rjana pſchiležnoſcź, ſwoju pilnoſcź a dźěławoſcź powyſchicź a
wſchě ſwoje mocy nałožecź, zo by ſo ſkutkowanje jeſuitow zarunało. Mamy
dźeń tola tež krajimy, kaž we naſchim wótcnym kraju, hdźež je jeſuitam
dawno wſchě ſkutkowanjo zakazane, haj we Łužicy njejſu ženi ſo zaſydlili
a tola njebudźe nichtó ſakſkim a woſebnje łužiſkim katholikam nabožnu
liwkoſcź abo njerodu porokowacź móc.[14]⁾

<pb n="93"/>

Serbſke piſmowſtwo.

Runje je nowa pacźerjaca knižka wot k. kaplana Ducžmana wuſchła pod
mjenom „Hwězda“. Wona budźe hižo po ſwojim zwonkownym někotromužkuli
witana, kotryž ma rady pſchirucžnu knižku (180 ſtronow) w małym formacźe
a tohodla nětko najbóle k němſkim ſahacź dyrbjeſche. A kóždy ſo tola
radſcho a nutrniſcho w ſwojej rycži modli, byrnje tež cuzu rycž rozemił!
Ale tež znutskowne wopſchijecźo knižki budźe ſo ſpodobacź, woſebje
młodoſcźi; pſchetož wſchitke trěbne modlitwy ſo tam namakaja, kaž tež
někotre khěrluſche. Bjez litanijemi je tež ta wo ſwjatym Józefje.
Pobožnoſcź kſchižowoho pucźa, kiž ſo w Serbach rady wopomina, je po
tamnym krótkim rjedźe podata, we kajkimž ſo w Romje ſpěwa.

Z cyła je jara dźaka hódne, zo mamy zaſy tule nowu ſerbſku knižku;
pſchetož prjedawſcha wot toho ſamoho ſpiſowarja wudata pod mjenom
„Khwalcźe Knjezowe mjeno!“ je hacž do něhdźe pjecźdźeſat exemplarow
rozpſchedata. T.

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Kaž ſo nam piſa, je tež hrabinka Hana, dźowka hrabje
Stolberga z Brunowa a ſotra tamneje franziſkanki, kiž wokoło jutrow tež
we ſerbſkej wokołnoſcźi dary hromadźeſche, do klóſchtra franciſkankow we
Kaiſerswertu zaſtupiła.

Z Budyſchina. Kaž prjedy poſtajene a hižom tež wozjewjene, wotjědźe
hnadny knjez biſkop pjatk, 7. junija cyrkwinſkim a ſchulſkim viſitaciam
a k wudźělenju ſwj. firmowanja do ſerbſkich woſadow a najprjedy do
Radworja, hdźež ſobotu 8. junija 126 woſobow ſwj. firmowanjo doſtachu.

Z Ralbic. Sobotu 8. junija popołdnju po pjecźich pſchijědźe k nam z
Radworja hnadny knjez biſkop a bu wot knjezow duchownej, ſchule a woſady
z wonka wſy ſwjatocžnje powitany. Nazajtra njedźelu, wudźěleſche, dokelž
wjedro hójeſche, wonka na kěrchowje něhdźe 510 woſobam ſwj. firmowanjo.
Z ralbicžanſkeje woſady bě jich 138, druzy pak ze ſuſodnej kulowſkeje,
mjez nimi běchu dalocy ludźo z Cžěſkeje, Pólſkeje a Wuherſkeje. Póndźelu
wopytaſche hnadny knjez biſkop ſchuli, dopołdnja ralbicžanſku, popołdnju
ſchunowſku, a wotjědźe wutoru rano pod zwonjenjom naſchich zwonow do
Róžanta, zo by tam ſchulſku viſitaciju dźeržał. R.

Z Schpitala pod Kamjencom. Srjedu 12. junija bu we naſchej cyrkwicžcy
prěni krócž ſwjate firmowanjo wudźělene a to 19 woſobam. Bóh daj zo by
ſo nětko pſchez ſtajnoho duſchow paſtyrja zjednocźena katholſka woſada
pſchiſporjała a wobkrucźała.

Z Marijnoho Doła pola Woſtrowca ſo nam powjeda, zo je pſched krótkim
knjez ſchulſki radźicźel Bornemann we mjenje miniſteria kulta a wucžby
holcžu ſchulu, we kotrejž klóſchtyrſke knježny ſkutkuja, wopytał, zo by
ſo ſam pſcheſwědcžił, hacž ſo tamne ſkóržby, kiž ſo wot wěſteje ſtrony
na ſakſkim ſejmje pſche<pb n="94"/>cźiwo wucžbje knježnow zběhachu, na
wěrnoſcź podpjeraju. Hacž runje hacž dotal ſwoje rozſudżenjo zjawnje
wozjewił njejo, wěmy tola z wěſtoſcźu, zo je nawjedźitoho ſchulſkoho
muža ſkutkowanjo knježnow we ſchuli jara ſpokojiło, na wjacorych měſtach
wupraji ſo khwalobnje wo tym, ſchtož knježny we ſchuli dokonjeja.

Z Wotrowa, 12. junija. Kaž ſłyſchimy, bychu tu ludźo we nocy wot
njedźele k póndźeli pſchez Boži woheń naſtróženi. Pola k. młońka Heydana
ſpali ſo bróžnja a hródźe.

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Knjez direktor měſchcźanſkeje ſchule, Anton Dreßner
ſwjecźeſche 4. junija ſwój pjecź a dwacycźi lětny měſchniſki jubilej, a
doſta pſchi tutej pſchiležnoſcźi z daloka a blizſka wjele wopokazow
luboſcźe. Bóh daj dobrocźiwomu knjezej tež hnadu a wjeſelo
pjecźdźeſatlětnoho jubileja docžakacź.

Z Dreždźan. Dwórſki prědaŕ, knjez kanonikus Heine je ſo ſtraſchnje
khory, z kupjelow Marienbad wrócźił.

Z wukraja.

Z Barlina. Pſchez dlěſchi cžas hižom plecźe ſo zwada mjez pruſkim
miniſteriom a biſkopom z Ermlanda. Biſkop Krementz je mjenujcy dweju
profeſſorow, Wollmanna a Michelis-a we Braunsberku, dokelž zjawnje
wucžbu katholſkeje cyrkwje wo bamžowym njezmólnym wucžeŕſtwje
prějeſchtaj, zjawnje a ſwjatocžnje exkommunicirował, t. r. z katholſkeje
cyrkwje wuzanknył, a tak tež měſchniſke ſłužby zaſtacź zakazał. To je
biſkop Krementz cžinił, bjez dowolnoſcźe pruſkoho miniſteria. Tute nětko
měni, zo ma tajke zjawne a ſwjatocžne wuzanknjenjo z cyrkwje za
wuzanknjenych tež ſchkódne ſcźěhwki we towaŕſchnym žiwjenju, pſched
kotrymiž ma ſwětna wyſchnoſcź ſwojich poddanow zakitacź. Tohodla tak
ſudźi miniſterium dale, je biſkop mjezy ſwojeje mocy pſchekrocžił,
tamneju dweju duchowneju bjez dowolnoſcźe ſwětneje wyſchnoſcźe z cyrkwje
wuzanknywſchi. Na to je biſkop we wobſchěrnym piſmje derje wotmłowił, zo
wón na tym wina njejo, hdyž we tutej nalcžnoſcźi bjez cyrkwinſkimi a
ſwětnymi zakonjemi pſchezjenoſcź njeknježi, we wěcach wěry móže wón jeno
po cyrkwinſkich zakonjach ſudźicź, a nichtó njemóže cyrkwi prawo prěcź,
ludźi kiž błudne wucžby rozſchěruja, ze ſwojeje ſrjedźiny wuzanknycź, a
ſwojim wěriwym z nimi wokoło khodźicź zakazacź. Tute prawo njemóže
cyrkej ženi wotſtupicź. Miniſterium je 21. meje na to biſkopej z nowa
wotmłowiło, a žada ſebi nětko, zo biſkop tamne ſchkódne ſcźěhwki, kiž je
zjawne a ſwjatocžne wuzanknjenjo z cyrkwje za cžeſcź tamnej dwej mužow
měło, wotwobrocźi, a zo pruſkomu knježeŕſtwej ſlubi, zo chce wſchěm
ſwětnym zakonjam doſpołnje poſłuſchny bycź. Njebudźe-li tute žadanja
dopjelnicź, hrozy ſo jomu, zo ſo zwjazk mjez nim a krajnym knježeŕſtwom
zběhnje a zo ſo poſlenje potom za tym pſchecźiwo njomu zadźerži. Kajke
wotmłowjenjo biſkop na to poda, njewě ſo hacž dotal, a kak ſo
miniſterium pſchecżiwo njomu zadźerži, jelizo biſkop joho žadanja
njedopjelni, drje móže jedyn z joho dotalſchich krocželi pſchecźiwo
katholſkej cyrkwi ſudźicź. So praji, zo zwjazk zaſtojnſkoho wobkhada
(Amtsverkehr) doſpołnje roztorhnje, a wſchě dokhody zapowje. Kaž je
znate, ſu we Pruſkej tež cyrkwinſke <pb n="95"/>kubła wot ſwětneje mocy
wzate, a biſkopojo doſtawaja nětko wot kraja mzdu, kotraž pak nihdźe tak
wjele njewucžini, kaž bychu prjedawſche cyrkwinſke kubła pſchinjeſłe. We
cyłej naležnoſcźi je wěſcźi prawo na ſtronje biſkopa, móc na ſtronje
ſwětnoho knježeŕſtwa, tola biſkop Krementz budźe prawa cyrkwje zakitacź
a radſcho hněw nakhwilneje mocy ſebi lubicź dacź. — Z cyła zda nětſiſche
pruſke knježeŕſtwo ſwoje wjeſelo na tym měcź, z biſkopami katholſkeje
cyrkwje we zwadźe ležecź, dokelž tež wojeŕſkoho probſta, biſkopa
Namſzanowſkoho, je wone wotſadźiło. Cyła wěc je tale: we Kölnje mějachu
we cyrkwi ſwj. Pantaleona katholſcy a tež lutherſcy wojacy ſwoje Bože
ſłužby po poſtajenym rjedźe. Nětko pak doſtachu tež proteſtkatholikojo
dowolnoſcź, we tejſamej cyrkwi ſo k ſwojim Božim ſłužbam zhromadźecź,
ſchtož ſo tež ſta. Katholſki wojeŕſki probſt, biſkop Namſzanowſki,
zakaza tohodla wojerſkomu fararjej Lünnemannej za katholſkich wojakow we
tutej cyrkwi Bože ſłužby dźeržecź, kotraž bu pſchez Bože ſłužby
proteſtkatholikow wonjecžeſcźena, a porucži, zo by we jenu druhu cyrkej
k tomu proſył. To pak generalleutnant z Frankenberg, gouverneur we
Kölnje, njedowoli, žadaſche ſebi wjele wjacy, zo ma faraŕ Lünnemann hacž
na dalſche we tamnej cyrkwi wojeŕſke Bože ſłužby ſwjecźicź. Biſkopej
Namſzanowſkomu bu to wozjewjene. Tutón pak je cyłu naležnoſcź do Roma
wozjewił a 21. meje z nowa fararjej Lünnemaunej zakazał, tak dołho Bože
ſłužby we tamnej cyrkwi dźeržecź, dońž tež proteſtkatholikojo tuſamu
wužiwaju, jelizo ſebi to zwaži, zo jomu duchowne zaſtojnſtwo zaſtacź
zakaza. Faraŕ Lünnemann je ſwojomu biſkopej poſłuſchny. Miniſterium
wójny pak je nětko biſkopa Namſzanowſkoho hacž na dalſche wot
zaſtojnſtwa probſta pruſkoho wójſka wotſadźiło, dokelž měni, zo je tež
wojerſki zaſtojnik a hako tajki pod nim ſtoji. We wſchitkich wěcach pak
tola wěſcźi pod nim njeſtoji, a woſobnje njejo wěc miniſteria,
rozſudźicź, hdy ſo Boži dom wonjecžeſcźi, abo žadacź, zo maja ſo na
tajkim měſcźe Bože ſłužby ſwjecźicź, to je runje tak njeprawje kaž, hdy
by ſo poſtajiło, zo ma ſo Boža mſcha wjecžor dźeržecź. Najſkerje pak
budźe tež pruſke knježeŕſtwo ſwoj dźak katholſkim wojakam za jich
wutrobitoſcź a ſwěru a wopory pſchez to wopokazacź, zo lědoma
zarjadowane duchownſtwo za wójſko zas zběhnje.

Z Barlina. Nowy zakoń pſchecźiwo jeſuitam, kotryž ſebi rajchsrat
žadaſche, je jomu hižom zańdźenu ſrjedu pſchedpołoženy. Tónſamy dowoli,
zo móže ſo jeſuitam a ſobuſtawam podobnych kongregacijow, byrnje bychu
tež domjace prawo (indigenat) we Němſkej měli, pſchez policajſku
wyſchnoſcź zaſydlenjo wſchudźom zakazacź.

Z Mnichowa. Miniſterpräſident, hrabja Hegnenberg-Dux, kiž tež wěc
proteſtkatholikow podpjeraſche a zakitaſche je wumrjeł, z katholſkej
cyrkwju wujednany, dóſta ſwj. ſakramenty a bu wot katholſkich duchownych
pohrjebany.

Z Roma. Tudy praja, zo je cyrkej ſwobodna. Ale kajka je to ſwoboda?
Klóſchtyry zahanjeja, cyrkwinſke kubło ſebi bjeru, katholſku wěru
wſchědnje hanja, duchownych a klóſchtyrſke woſoby na haſach
pſcheſcźěhaja, cyrkwinſke wobkhady njemóžeja z cyrkwje ſtupicź. Zawěrno,
pod pazorami tych, kiž ſu kaž rubježnikojo a mordarjo Rom napadnyli, je
cyrkej ſwobodna — wſchěch prawow. Mȯžno, zo hiſchcźe hórje pſchińdźe.
Hela zběra wſchu ſwoju móc — ale mocy hele cyrkej <pb
n="96"/>njepſchemocuja, wjele mjenje tamny, kiž ſo „cžeſtny kral“
mjenuje. Bóh je dołhomyſlny a cžaka na pokutu. Ale je-lizo ſo cžas hnady
njewužity minje, padnje joho ruka cźim cźežo na tych, kiž Knjezowoho
žałbowanoho tyſcha. #.

Jendźelſka. ♣Dr.♠ Fortuscue, anglikanſki tachant w Perth we Schotiſkej,
je pſched 6 měſacami ſwoju ſłužbu złožił, a nětko ze ſwojej žonu a 5
dźěcźimi ſo do katholſkej cyrkwje wrócźił. Tónſami wopuſchcźi, hacž
runje bjez zamoženja, zaſtojnſtwo, kiž mějeſche lětnje 900 ſterl. t. j.
9000 ſchěſnakow, dokhodow. Po wuznacźu je jeho pſchezjenoſcź 800
biſkopow we wuprawjenjach poſlenjoho koncila k tomu pohnuło. ♣K.♠

Jendźelſka. Lěta dołho hižom bliži ſo wěſty dźěl Anglikanow katholſkej
cyrkwi, woſobnje pſchez to, zo ſwoje Bože ſłužby z ſwjatocžnymi
katholſkej cyrkwi podobnymi ceremonijemi ſwjecźa. Wjele z nich wrócźi ſo
tež doſpołnje do cyrkwje. Skoro kóždy tydźeń pſcheſtupja nowi. Mjez 264
duchownymi diöceſy Weſtminſter ſu 46, kiž běchu prjedy anglikanſcy
duchowni.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Jan, ſ. knihiwjedźerja Jana Hofmanna z B.;
Jurij Klemens, ſ. tyſcherja Hermana Schmidta z B., Pawoł Józef, ſ.
Auguſta Gottfrieda Gurki z B. — Zemrjecżi: Jan Kral, khěžkaṙ z Něwſec,
57 l. 6 měſ.; Madlena, wudowa Jakuba Haſche z B., 76 l.; Marija Madlena,
dź. Mikławſcha Rehorka z B., 5 njedż.; Jan Kral, wóznik z mniſcheje
cyrkwje, 36 l.; Michał Cyž, žiwnoſcźeṙ z Borſchcźe, 59 l. 9 m.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1872: kk. 256. Jakub Krawža z Hory; 257. Michał
Kaſchpor z Stareje Cehelnicy; 258. Marija Donatec z Bóſchic; 259. Jakub
Kola z Jaſeṅcy; 260. Marija Bukec z Jaſeṅcy; 261. Jakub Młónk z Jaſeṅcy;
262. Mikławſch Lehman z Smjecžkec; 263. Jakub Pjech (Žur) z Bacźonja;
264. Marija Elſnerowa z Cžornych Noſlic; 265. Handrij Weclich z Ralbic;
266. Mikławſch Kubica z Dreždźan; 267. Jurij Bardonja z Pěſkec; 268.
Michał Schpihel z Radworja; 269. M. C.; 270. kapłan J. Kubaſch z
Königshaina; 271. wucžeŕ Jakub Pjetaſch z Khróſcżic; 272. Marija Wenkowa
z Khróſcźic; 273. Jakub Zarjenk z Khróſcźic; 274. Jakub Kummer z Cžaſec;
275. Madlera Bjerowa z Kopſchina.

Na lěto 1871 dopłacźi: M. K.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžecźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: pſchez k.
kapłana Nowaka z Khróſcźic 3 tol.; A. B. z Jaſeṅcy 5 tol; pſchez k.
kapł. Ducžmana 15 nſl.; pſchez k. kapłana Schołtu z Khróſcźic jena
ſłužowna dźowka 2 tol.; njemjenowana 20 nſl.; njemjenowana 1 tol.

Hromadże: 6024 tol. 15 nſl. — np.

Smilne dary k dalewobſtaranju. Za wobſchkodżenych pſchez powodźenjo w
Cžěchach: faraṙ M. Hórnik 3 tol.; J. Ł. 1 tol.; J. K. 5 nſl.; J. D. 15
nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.

Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžalopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 13. 6. junija 1872. Lětnik 10.♠

Srjedź njepſchecźelow.

Z nowa pocžinaja ſo hrimanja a njewjedra na katholſku cyrkej hotowacź.
Njepſchecźeljo hromadźa ſwoje cžródy, zo bychu cyrkej napadnyli. Z
kocžej leſcźn drje woni rycža: katholſkej cyrkwi my nicžo cžinicź
njechamy. Ale hdyž toho abo tamnoho biſkopa abo měſchnika ſwěrnoſcźe dla
khoſtaja, hdyž tón abo druhi rjad we joho ſkutkowanju zamjezuja, hdyž
klóſchtyrſke woſoby z kraja wuſtorkaja, hdyž horliwych kſcheſcźanow
potłócžuja, hdyž widźownoho wěrcha cyrkwje we joho prawach
pſchikrotcžeja, hdyž cyrkwinſke kubło bjeru a ſo wſchudźom do
cyrkwinſkich naležnoſcźow tykaja a měſcheja, dha to nicžo druhe njeje,
hacž katholſku cyrkej pſcheſcźěhacź. W tajkim cžaſu ſmy žiwi a hórſche
wěcy ſo hiſchcźe na nas hotuja. My widźimy njepſchecźelſtwa ſo bližicź.
Ale njebojmy ſo jich; cžakajmy khróble na nje; wſchak my ſkóncžnje
dobudźemy.

1.

Cyrkej ma a změje pſchecy njepſchecźelow, napſchecźo kotrymž dyrbi
wojowacź a wot kotrychž ma cźerpjecź.

Wot ſpocžatka je było njepſchecźelſtwo mjez dźěcźimi božimi a dźěcźimi
ſwěta, mjez dźěcźimi ſwětła a dźěcźimi cźmy. W njebjeſach je Lucifer
tajke njepſchecźelſtwo zapocžał. „A w njebjeſach naſta wulke wojowanjo:
Michał a joho jandźeljo wojowachu ze zmijom a zmij a joho jandźeljo
wojowachu. A woni nicžo njezamožachu a jich měſto njebu wjacy w
njebjeſach namakane. Ale tamny wulki zmij, ſtary had, kiž djaboł a ſatan
rěka, bu wuſtorkany.“ (Pot. zjewj. 12, 7—9.)

Z njebjes wuſtorkany wjedźeſche ſo w paradizu prěnimaj cžłowjekomaj
pſchiliſchcźicź a jej k njepoſłuſchnoſcźi zawjeſcź. Wot toho cžaſa
pſchihotuje ſebi wón <pb n="98"/>na zemi kraleſtwo a „zawjeduje cyłu
zemju“. (Pot. zjew. 12, 9.) Tehdom je ſo zapocžało njepſchecźelſtwo, wo
kotrymž Bóh w paradizu rycži.

Hdyž běchu ſo cžaſy cžakanja dopjelniłe, a Jězus ſo w Bethlehemje
narodźił, ſpěwachu jandźeljo: „pokoj cžłowjekam na zemi, kotſiž ſu
dobreje wole.“ Ale Simeon wo tutym dźěſcźu praji: „Hlej, tutón je
poſtajeny k padej a k ſtanjenjn mnohich we Jſraelu, a hako znamjo,
kotromuž budźe ſo napſchecźo rycžecź.“ (Luk. 2, 34.) A Khryſtus ſam wo
ſebi praji: „Ja njejſym pſchiſchoł pokoj pſchinjeſcź, ale mjecž.“ (Math.
10, 34.)

K tomu je Jězus ſwoju cyrkej załožił, zo by wojowała napſchecźo
kraleſtwu złoho ducha a tak ſwoje ſtawy wjedła k wěcžnomu, njebjeſkomu
pokojej. Swojim japoſchtołam je wón tele ſłowo ſobu na pucź dał:
„Dopomnjejcźe ſo na moje ſłowo, kiž ſym k wam rycžał: ſłužownik njeje
wjetſchi, dyžli joho knjez. Hdyž ſu mje pſcheſcźěhali, budźeja tež was
pſcheſcźěhacź.“ (Jan. 15, 20.) — Hlej, ja was ſcźelu kaž wowcy do
wjelkow..... Bjeŕcźe pak ſo pſched cžłowjekami na kedźbu; pſchetož woni
was ſudam pſchepodadźa[15]⁾ a budźeja was na ſwojich zhromadźiznach
(ſynagogach) ſchwikacź[16]^(*)). Tež pſched bohotow[17]^(**)) a kralow
budźecźe wodźeni moje dla..... (Math. 10, 16—18.) „Budźeja was moricź a
budźecźe mojoho mjena dla pola wſchitkich ludow hidźeni.“ (Math. 24,
9.)[18]⁾ — Hdyž ſwět was hidźi, dha wěſcźe, zo je mje prjedy was w
hidźenju měł. Hdy byſchcźe wot ſwěta byli, by was ſwět hako ſwojich
lubował. Dokelž pak wy wot ſwěta njejſcźe, ale ja was ze ſwěta wuzwolił
ſym, toho dla was ſwět hidźi. Hdyž ſu mje pſcheſcźěhali, budźeja tež was
pſcheſcźěhacź.“ (Jan 15, 18—20.)

Tele ſłowa Jězuſowe ſu ſo na cyrkwi a jeje ſłužownikach a wuznawarjach
we wſchitkich cžaſach dopjelniłe. We njepſchecźelſtwach, wojowanjach a
pſcheſcźěhanjach je cyrkej załožena, roſtła a pſchiběrała a z
dobycźeŕſkej krocželu krocžiła po krajach. Krjej martrarjow běſche ſymjo
nowych kſcheſcźanow a pſcheſcźěhanja ſu žně do knjezowych bróžnjow. Hdyž
je cyrkej pſcheſcźěhana, ſtupa wona do Khryſtuſowych ſtopow.

2.

Schto dha je wina tohole ſtajnoho njepſchecźelſtwa a wojowanja
napſchecźo cyrkwi?

Jězus Khryſtus je ſwětej jeno dobroty wopokazował a k zbožu cžłowjeſtwa
ſo ſamoho na kſchižu woprował. A tola bu wón wot naroda hacž do ſmjercźe
hidźeny a wſchě njeknicžomne ſrědki ſo k tomu nałožowachu, zo bychu joho
znicžili. Hacžrunje bě joho njewinwatoſcź znata, bu wón tola k ſmjercźi
wotſudźeny.

Toſame woſpjetuje ſo w žiwjenju cyrkwje. Cyrkej je ſtajna a najwjetſcha
dobrocźeŕka cžłowjeſtwa. Pſchez nju ſu dobre pocžinki do ſwěta
pſchiſchłe, pſchez <pb n="99"/>jeje wucžby a kubłanjo ſu dźiwje ludy k
porjadnomu žiwjenju pſchiwjedźene. Pſchez nju je rozehnata cźma
njewědomoſcźe a pſchiwěry. Pſchez nju je prawa, wěrna, woſbožaca ſwoboda
ludow polěkowana. Wſchudźom dobroty, kiž cyrkej ſwětej wopokazuje, a
tola telko njepſchecźelow, kotſiž chcedźa ju znicžicź.

Wina toho je, zo dyrbi cyrkej kraleſtwo bože rozſchěrjecź; djaboł pak
ſebi njecha ſwoje knjejſtwo wzacź dacź. — Cyrkej dyrbi wěrnoſcź
prědowacź, ale je wjele cžłowjekow, kotrymž ſo wěrnoſcź njeſpodoba.
Cyrkej dyrbi napſchecźo tomu wojowacź, ſchtož ſo ſwětej ſpodoba, a
zahanjecź, ſchtož ſwět ſebi khwali. Cyrkej njehołduje zmyſłam, ale žada
pſchewinjenjo a zaprěcźo ſebje ſamoho; ale wjele ludźi chcedźa na zemi
wſcho wužiwacź. — Cyrkej ſo we ſwojich wucžbach po měnjenju a žadanju
ludźacych myſlow njepſcheměnjuje, ale ſteji krucźe na tych wot Boha
załoženych zaſadach. Wſcho to je doſcź winy, ſebi njepſchecźelow
pſchihotowacź mjez wěrchami a ludźimi.

3.

Cyrkej njebudźe ženje wot ſwojich njepſchecźelow pſchewinjena.

Njech njepſchecżeljo ſo hromadźa a ſwoje mocy bole napinaja; pſchecy
woſtanje Jězuſowe ſłowo: „mocy hele ju pſchemocowacź njebudźeja“. (Math.
16, 18.) Móžno njeje, zo by Jězus ſwoju winicu zapuſcźicź, ſwój ſkutk
znicžicź, ſwoju cyrkej pſchewinycź dał. Kaž je cyrkej we wſchitkich
cžaſach dobywała a ſwojich njepſchecźelow pokutu cžinicź abo
njepokutnych zahinycź widźała, tak tež wona bědźenja naſchich cžaſow
bjez ſchkody pſchětraje a dobycźeŕſcy dokonja.

Pſchi tym je naſcha a kóždoho kſcheſcźana winwatoſcź, bědźicź a wojowacź
ze ſprawnej, wotrej, krutej brónju Khryſtuſowej. Prěnja bróń napſchecźo
njepſchecźelam je modlitwa, pobožna, wobſtajna, zjenoſcźena modlitwa
wſchitkich. Wójſko modlerjow je njepſchewinite wójſko.

Druha bróń je cžeſtne, ſprawne, poſłuſchne, po wucžbje Jězuſoweje wěry
zrjadowane žiwjenjo, na kotrymž tež njepſchecźel nicžo wuſtajicź nima.

Tſecźa brón je pſchezjednoſcź a bratrowſka luboſcź, kotraž ſwójby, wſy,
woſady a kraje zjenocźuje we jednym duchu Khryſtuſowym, a kóždoho
pohnuwa k podpjeranju a pomhanju tam, hdźež je podpjera a pomoc trěbna.

Pjata broń je ſcźerpnoſcź, kotraž wſchitku kſchiwdu a njeſprawnoſcź
pſchenjeſe, ale žaneje kſchiwdy a njeſprawnoſcźe njecžini. Ze
ſcźerpnoſcźu wurazyſch najnjemdriſchomu njepſchecźelej bróń z rukow.

Tón, kiž naſchu bróń žohnuje a naſche bědźenjo nawjeduje, je Khryſtus
tón Knjez we njebjeſach. ♣D.♠

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Hnadny knjez biſkop je cyrkwinſke a ſchulſke viſitacije,
we ſerbſkich woſadach, z kotrymiž tež wudźelenjo ſwj. firmowanja
zjednocźi, zbožomnje dokonjał. Wutory 18. junija wrócźi ſo zas domoj.
Wſchudźom pſchihotowa <pb n="100"/>joho pſchikhad mjez woſadnymi wulke
wjeſelo. We Radworju wudźěli 126 woſobam ſwj. ſirmowanjo, we Ralbicy 510
(mjez tutymi běchu 138 z ralbicžanſkeje, druzy z kulowſkeje woſady), we
Schpitalſkej cyrkwi 31 (nic kaž běchmy za poſlenje cžiſło Poſoła
wopacžnje zhonili 19), we Njebjelcžicy 62, we Wotrowje 49, we Khróſcźicy
238. We Marijnej hwězdźe firmowaſche hnadny knjez biſkop hižom wloni.

Z wukraja.

Z Barlina. Nazymu chce rakuſki khěžor Barlin a pruſkoho krala wopytacź.
Hižom nětko ſo wjele we tym piſa, a wſchelake wěcy ſo zwudawaja, kiž
budźa ſo tehdom we Barlinje wuradźecź. Nic jeno politiſke, ale tež
cyrkwinſke naležnoſcźe budźa ſo, kaž ſo praji, tu k rycžam pſchinjeſcź.
Pſchi wyſokej ſtarobje bamža je mjenujcy za nowe němſke khěžorſtwo, kaž
za Rakuſku jenak wažne, do prědka hižom tamne krocžele wuradźicź a
poſtajicź, kiž maja ſo po bamžowej ſmjercźi pſchi wuzwolenju nowoho
bamža ſtacź. Schto je na tutej powjeſcźi wěrno, njeda ſo runje
rozſudźicź. Móžno wſchak je, zo ſo we Barlinje rakuſkomu khěžorej
podobny namjet ſtaji, tola pak budźe tónſamy hako katholſki wjeŕch
katholſkich ludow, ſo paſcź, tajkomu njekatholſkomu namjetej
pſchihłoſowacź. Kaznje, po kotrychž ſo nowy bamž wuzwola, ſu dawno
krucźe poſtajene, a khěžor Franc Joſef drje njebudźe tak ſłaby, zo, k
woli nětſiſchoho pſchecźiwo katholſkej cyrkwi tak njepſchecźelnoho
pruſkoho knježerſtwa, z mocu na pſcheměnjenjo tamnych wot katholſkich
ſwětnych knježerſtwow ſwjatocžnje pſchizpóznatych kazni cźiſchcźi.
Bismark by ſo drje jara rady tež do tuteje katholſkeje naležnoſcźe
měſchał, a tohodla pſchinjeſe tež joho nowina wjac krócž hižom a
wobſchěrniſche artikle we tutej wěcy. Nadźijmy ſo, zo hiſchcźe ſo praje
dołhi cžas minje, prjedy hacž budźe ſo pruſke knježerſtwo za nowoho
bamža ſtaracź trjebacź, a potom budźa němſcy katholikojo tež bjez joho
ſtaroſcźe nowoho cyrkwinſkoho wjeŕcha dóſtacź.

Z Barlina. Němſki rajchsrat je nětko zas ſkóncženy. Połtſecźa měſaca
dołho běchu mužojo zhromadźeni, kotrymž běchu wobydlerjo nětſiſchoho
němſkoho khěžorſtwa wuradźenjo ſwojich naležnoſcźow dowěrili. Hacž je ſo
wjetſchina dóſtateje dowěry hódna wopokazała, pſchi ſwojich wuradźenjach
wěrne zbožo ludu we wocžomaj měła abo ſebicžne wotpohladanja ſwojeje
ſtrony doſahnycź pytała, we tym budźe ſo jara wſchelako ſudźicź. Tak
wjele je wěſte, zo móže pruſke knježeŕſtwo z wjetſchinu rajchsrata jara
zpokojom bycź, dokelž we njej zwólniwu podpjeru ſwojoho
njepſchecźelſkoho zakhadźenja pſchecźiwo cyrkwi namaka. Poſleni dźeń
pſched ſkóncženjom bu hifchcźe tamny zakoń, kiž rjad jeſuitow z krajinow
němſkoho khěžorſtwa wuzanknje, dokonjany, nic we tamnych njewěſtych
ſłowach, we kotrychž bě jon knježerſtwo pſchedpołožiło, ale tak, kaž bě
jon wjetſchina rajchsrata pſcheměniła. Tak zakoń nětko rěka: „Rjad
jeſuitow a jim podobnych rjadow abo rjadam podobnych kongregacijow je z
krajinow Němſkeje wuzanknjeny. Z nowa něhdźe ſo zaſydlicź je jim
zapójedźene. Hacž dotal wobſtejace zaſydlenja maja ſo k najmjenſchom we
cžaſu 6 měſacow zběhnycź. — Sobuſtawy rjadu jeſuitow abo podobnych
rjadow abo rjadam podobnych kongregacijow, maja ſo, jelizo ſu
wukrajnicy, z Němſkeje wupokazacź; jelizo ſu pak pſchiſłuſchni Němſkeje,
móže ſo jim pſcheby<pb n="101"/>wanjo we wěſtych blakach zakazacź abo
pſchipokazacź.“ We tutym namjecźe bu 17. a 19. junija wuradźowane a
zaſłužbny rjad jeſuitow wotſudźeni wot muži, z kotrychž wjetſchi dźěl
jich kaznje ani njeznaje, kaž ſami k tomu ſtoja a kiž móža pſchi tym
tola we joho ſtraſchnoſcżi rycžecź. Tola to wſchak ſo njeſtanje z
luboſcźe k krajej, ale wſcho z njepſchecźelſtwa pſchecźiwo cyrkwi.

Tež nowy runje tak njeſprawny haj za wěrne zbožo ludu cžiſcźe ſchkódliwy
wukaz je pruſki miniſter kulta wudał, zo mjenujcy ſobuſtawy duchowuych
rjadow a kongregacijow dlěje hako wucžerjo abo wucžerki we ludowych
ſchulach ſkutkowacź njeſmědźa. Hacž dotal ſkutkowachu we wſchěch
krajinach Pruſkeje tak mjenowani ſchulſcy bratſja abo ſchulſke ſotry,
abo tež miłoſcźiwe ſotry a ſobuſtawy druhich kongregacijow we ſchulach a
to k zpokojenju wſchitkich tamuych, kotſiž jim ſwoje dźěcźi k
wocźehnjenju dowěrichu. Tak namakaja tež we ſuſodnym Kulowje miłoſcźiwe
ſotry wulku luboſcż woſobnje hako wucžeŕki holcžeje młodoſcźe. K wulkej
zrudobje a ſchkodźe wobdźělenych woſadow zapoje nětko cžiſchcźe bjez
winy pruſke knježerſtwo ſobuſtawam duchownych rjadow dalſche ſkutkowanjo
we ſchulach. Tute ſobuſtawy duchownych rjadow ſu ſwoje pruhowanja pſched
ſchulſkej wyſchnoſcźu wotpołožili, a wěſcźe tež tak derje wobſtali kaž
druzy wucžerjo a wucžeŕki, ſu ſwoju khmanoſcź a pilnoſcź pſchez
dołholětne khwalobne wjedźenjo ſchulow zjawnje wopokazali, tola wone ſu
dobri katholikojo, a to je tak wulki politiſki hrěch, kotryž wſchě druhe
zaſłužby a dobre pocžinki ſtraſchne a ſchkódne cžini. Tohodla dyrbi ſo
jim ſkutkowanjo zapójeſcź. Ale hdźe budże miniſter nowych wucžeri bracź.
Nětko hižom je wjacy tyſac ſchulſkich měſtow we Pruſkej njewobſadźenych,
dokelž wucžeri nimaju; a hdźe budża khude ſchulſke woſady pjenjez
nabracź za mzdu ſwětnych wucžeri, kiž kaž ſo ſamo rozemi, we naſchim
drohim cžaſu njemóža z tejſamej mzdu ſo zpokojicź, kaž ſobuſtawy
duchownych rjadow, kiž maja jeno za ſwoju ſamotnu woſobu ſo ſtaracź.
Wulku dobrotu miniſter z tutym wukazom ludej wopokazał njejo; tola
wſchak to jeno katholſki lud potrjechi!!

Z Barlina. W lěcźe 1866 zakitaſche Bismark hiſchcźe jeſuitow, prajicy:
„Rjad Jeſuitow je kruta podpjera knježeŕſtwa; joho wucžba wo
njewuměnjenej poſłuſchnoſcźi je nuzny zakład tež we žiwjenju kraja.“ Te
ſłowo Bismarkej wěrimy, dokelž je wěrne ſłowo. Ze ſwojimi nowymi
zakonjemi napſchecźo jeſuitam chce drje wón „krute podpjery
knježeŕſtwow“ wurazycź. My měnimy, zo runje w naſchim cžaſu by trjeba
było, trónam a knježeŕſtwam prawje wjele tajkich „krutych podpjerow“
podſtajicź. Za kraj, za wyſchnoſcź a lud by to najwěſcźiſchi pucź k
pokojej a zbožu był. ♣D.♠

Rakuſka. Wulke njezbožowne powodźenjo w Cžechach je po cyłym khěžorſtwje
ſobuželnoſcź wubudźiło a bohate dary ſo wſchudźom hromadźa. Ale ſchto je
to bjez tak wjele? Schkoda na ležomnoſcźach a twarjenjach woblicžuje ſo
na ſto milijonow ſchěſnakow! Hdźež privatna podpjera, byrnje wjetſcha
njedoſaha, dyrbi ſtat abo kraj pomhacź. Ale runje je pſched rozeńdźenjom
winſka krajna rada mjenje pſchizwoliła, dyžli ſo nadźijachu. Schtož wona
dawa a požcži, je w pſchirunanju jara ſnadne, a tola ſpěwaja někotre
nowiny němſkeje ſtrony wulku khwalbu a wužiwaja tajku podpjeru k
politiſkim zaměram; chcedźa z tym takrjec <pb n="102"/>nuzowacź, zo by
ſo cžěſki lud (w powodźenej krajinje je 12 cžěſkich a tſi němſke
wokrjeſy) za dotalnu dualiſtiſku wuſtawu (Verfaſſung) wuprajił. Tola to
ſo njeſtanje, Cžechowje woſtanu w oppoſicii a dźerža dale ſtatej joho
pſchiſłuſchnoſcź pſched wocži prajicy: Cžěſka dawa khěžorſtwej kóžde
lěto wokoło 40 milijonow cžiſtoho wuzbytka; duž zaſłužimy tež my, zo
naſche žadoſcźe ſłyſchicźe! W ſeptembru hakle zaſy delegacije
(zaſtupjeŕſtwo wobeju połojcow khěžorſtwa) hromadu zeſtupi. — W tu
khwilu ſu hiſchcźe nowe wólby za wuheŕſki rajchsrat. Zcyła je na 400
zapóſłancow, z kotrychž budźa pſchiwiſnicy Deaka najſkerje wo 60
ſobupóſlancow wjacy měcž dyžli tak mjenowana lěwica, kiž chce jenož
parſchonſku uniju, z druhej połojcu khěžorſtwa, a ſłowjanſka a rumunſka
narodna ſtrona. Deakiſtam mjenujcy pomha nětcžiſche knježeŕſtwo kaž tež
wójſko. Duž je ſo ſtało, zo ſu pſchi wſchelakich wólbach wjacori wo
žiwjenjo pſchiſchli a na 100 je hižo wſchelako cźežcy ranjenych. W
Khrowatſkej ma pſchi nowych wólbach narodna ſtrona wjetſchinu, hacžrunje
buchu jej wulke zadźewki ſtajane wot knježeŕſtwa. Г.

Z Roma. Na Bože Cźěło pſchipołdnju pſchińdźe k bamžej towaŕſtwo młodych
Nomjanow (na 200 woſobow) ze wſchěch powołanjow, kotſiž ſo wo dobre
rozwucžeujo katholſkeje młodźiny ſtaraja. Rozeſtajawſchi zaměry tutoho
towaŕſtwo proſchachu wo požohnowanjo. Pſched požohnowanjom rycžeſche
ſwjaty wótc tele ſłowa k nim: „Naſch Knjez Jězus Khryſtus bu we
poſlednich dnjach ſwojoho zeṁſkoho žiwjenja na wſchelake waſchnjo
pſcheſcźěhany. Tež nětko jomu njekſcheſcźanſcy zmyſleni ludźo na haſach,
haj tež w cyrkwjach kſchiwdu cžinja. Toho dla dyrbjachu zjawne wobkhady
z Božim Cźěłom ſo wuwoſtajicź. A wſchědnje pacźerje ſpěwamy, zo bychmy
po móžnoſcźi zarunali wonjecžeſcźenja, kotrež ſo tomu ſtanu, ſchtož my
cžeſcźujemy. Internacionalni[19]⁾, ſwobododuchacžojo[20]^(*)) a
ſwobodomurnikojo hawtuja, a wonjecžeſcźuja to, ſchož my cžeſcźimy a
khwalimy. Dokelž dha nětko Knjeza we zjawnych wobkhadach cžeſcźowacź
njemóžecźe, cžińcźe to we ſwojich domach, we ſwojich dźěłaŕnjach.
Pokazujcźe tym, kiž ſo takle napſchecźo Knjezej pſchehrěſcha, zo ze
ſwojimi z tajkej lohkomyſlnoſcźu ſkutcženymi Bohahanjenjemi nicžo
napſchecźo wam a waſchej wěrje njezamoža. O zo by pola nich želnoſcź
pozdźe njepſchiſchła. Waſch ſkutk, kotryž ſpěchujecźe, je zaſłužbny a
budźe wam pſched Bohom płacźeny, je-li jón ze zahorjenjom cžinicźe. Toho
dla wam k tomu z wjeſołoſcźu ſwoje požohnowanjo dawam.“ ♣D.♠

Z Roma. 20. junija doſta bamž zbožopſchecźa wſchelakich zaſtojnſtwow,
kiž ſu we ſłužbje cyrkwje. Na to pſchindźechu wotpóſłani z italſkich
woſadow, na 1500 woſobow, kiž w mjenje 18 milionow Italjanow
Khryſtuſowomu naměſtnikej zbožo pſchejachu. Pius wotmołwi jim ze
ſcźěhowacymi ſłowami: „Hlejcźe! Wy tym, kotſiž praja, zo bamž Italiu
njelubuje, ale zacpěje a ju hižon 24 lět zabył, dopokazujecźe, zo
njewěrnoſcź rycža. Woni praja, zo Italiu hižon 24 lět požohnował
njejſym. Ja pak wam praju, zo ſym ja hako wótc wſchitkich kſcheſcźanow
ſo pſchecy za Italiu modlił, pſchecy ju žohnował, kaž ju tež dźenſa z
cyłeje <pb n="103"/>ſwojeje wutroby žohnuju. Tola nježohnuju tych
wucžerjow w Italii, kotſiž wutroby młodźiny kaža. Tohodla praju: Wy,
kotſiž pſchecy wo ſwobodźe rycžicźe, dajcźe katholſkej młodźinje tež
ſwobodu rozwucženja. My chcemy bohabojazne kubłanjo měcź; My widźimy w
Bohu ſwojoho ſtworicźerja, zdźeržicźerja a wobknježerja. My ſpóznawamy
joho hako wumožnika, a wěrimy, zo jeno pſchez njoho móc dóſtawamy, wulke
a dobre wěcy dokonjecź. Haj, ja Italiu žohnuju; ale nježohnuju
pſchemócnikow, kotſiž ſo cyrkwinſkoho kubła mocuja. Nježohnuju
Bohahanjerjow a tych, kotſiž wěru a cyrkej Khryſtuſowu hanja. Ja žohnuju
Italiu a we njej biſkopow, kotſiž ſu woſrjedź ſwojich ſtadłow kaž něhdy
japoſchtołjo, mjez ſobu w pokoju, wot wonka njepſchecźelſtwa złych a
njeſprawnych. Ja žohnuju Italiu a we njej wěriwych, kotſiž ſo we tutych
zrudnych cžaſach ſwojim paſtyrjam ſwěrni a poddacźi wopokazuja a
kotrychž wěra ſo w ſłowje a ſkutku błyſchcźi a we tym wozjewuje, kak
wſchudźom biſkopow pſchijachu. Ja žohnuju Itałiu a ſym ju pſchecy
žohnował, ale nic tych, kotrychž naſpomnich, kotrychž ſym pſchecy wuwzał
a po ſwojej winwatoſcźi wuwzacź dyrbju tak dołho, hacž pucź ſkaženja
njewopuſchcźa a ſo zaſy do rukow wótca njewrócźa. Bože žohnowanjo was
zjednocźuj, zo byſchcźe z krutoſcźu a khróbłoſcźu napſchecźo
njepſchecźelam Khryſtuſoweje wěry wojowali, mjez ſobu pak we
kſcheſcźanſkej ſmilnoſcźi zjenocźeni byli a woſtali. Njech joho
žohnowanjo napady wohenja a wodow, natykuiwe khoroſcźe a wſchón druhi
prut wot was wotwobrocźi. Italiu, kotruž prjedy naſpomnich, kotraž njeje
we duchownym a cźělnym naſtupanju bjez božoho žohnowanja, tule
wuznamjenjenu Italiu naporucžuju hnadźe Wěrſchnoho. Prajcźe to ſwojim
ſwójbam, ſwojim ſtarſchim, ſwojim dźěcźom a wſchěm tym, kotſiž ſu was ke
mni póſłali: wſchitkim prajcźe, zo bamž Italiu žohnuje a za nju proſy.“
♣D.♠

Z Roma. Wſchelake liberalne nowiny pak zaſy ſwjatomu Wótcej ſkhorjecź
dadźa. Ale Bóh jomu k zbožu cyrkwje dale žiwjenjo a ſtrowoſcź zdźerži.
Modlmy ſo!

Hewak w Romje z dowolnoſcźu a pſched wocžemi wyſchnoſcźe wſchě złoſcźe
dokonjeja. Pjatk, 7. junija, pſchipołdnju w 1 hodźinje napadnychu 14
rebellſcy khadlojo cźiſchcźeŕnju katholſkich nowinow „La Fruſta“ a
rozbichu tam wſchitko, tak zo na 2000 lirow (à 7 nſl.) ſchkody
nacžinichu. Policiſtojo pak prjedy njepſchińdźechu, hacž bě ſo tamny
prak rozběžał.

Franciſkanſki mnich dźěſche z pohrjeba do ſwojoho klóſchtra „Ara coeli“,
a njeſeſche ſebi w rucy ſwěcžku. Někajki italſki dundak chcyſche jomu
ſwěcžku wutorhnycź, ale mnich ju njepuſchcźi, ale dyri paducha z
pſchedeſchcźnikom. Hnydom wali ſo policiſta na mnicha a wotwjedźe joho z
tamnym khadlu na ſudniſtwo. Kaž we wulkim, tak we małym. Hdyž móže
Emanuel a joho pomocnikojo bamžej kraj a klóſchtry a cyrkwje kradnycź,
cžoho dla njedyrbjał tajki „Buzurro“ mnichej ſwěcžku wurabnycź ſměcź? A
hdyž ſebi mnich njecha ſwěcžku kranycź dacź, dha je to zatraſchna
złóſcź.

Mordarjow bamžowoho ſtražnika je italſke ſudniſtwo za njewinwatych
wuprajiło a puſchcźiło. Cźi maja zbožo, kaž něhdy Barrabas. Sława
italſkej ſprawnoſcźi. ♣D.♠

<pb n="104"/>

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1872: kk. 276. Njecžko z Kulowa; 277. Mikławſch Matka
z Zernjan; 278. Jan Bryl z Nowoſlic; 279. Michał Schołta (Błazk) z
Róžanta; 280. Michał Kokla z Khróſcżic; 281. Marja Noblowa z Khróſcźic;
282. Jak. Pjecžka z Now. Wjeſki; 283. Hana Haderkowa ze Žitawy; 284.
Marja Rólic z Kſchiweje Borſchcźe; 285. Jan Jähnchen z Cžorn. Hodlerja;
286. Jan Mroz z Kamjeneje.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžecźi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: S. B. z J.
pſchez kaſino w klóſchtrje k wopomnjecżu 26lětnoho pontifikata ſwjatoho
wótca Piuſa 10 tol., na Delenkec kwaſu we Wutołcžicach 13 tol., pſchez
k. Innocenca 6 tol., njemjen. z Radworja 15 nſl., Rjecžko z Kulowa 5
nſl.; pſchez k. kan. Barta 2 tol.

Hromadże: 6056 tol. 5 nſl. — np.

Smilne dary k dalewobſtaranju. Za wobſchkodżenych pſchez powodżenja w
Cžěſkej: Knjez ſchnlſki direktor Schołta 1 tol.; tónſamy J. D. 15 nſl.;
♣P.♠ Innocenz 1 tol.; pſchez k. Innocenza 1 tol. 10 nſl.; pſchez k.
kapłana Schołtu z Khróſcżic 15 tol. 5 nſl.; pſchez k. wucž. Pjetaſcha w
prěnjej klaſſy Khróſcżanſkeje ſchule hromadż. 2 tol.; Grohmannowa ze
Židowa 15 nſl.; Hana Haderkowa ze Žitawy 15 nſl.; J. M. z Cź. 2 tol.; J.
C. ze Str. 1 tol.; Jakub Rězak z Bělcžec 5 tol.; z Cżemjeric 3 tol. (w
tym J. Kral 1 tol. 12 1/2 nſl., Natuſch 15 nſl., wudowa Kilanowa 10
nſl., wudowa Cźemjerina 12 1/2 nſl., P. Bjarſch 10 nſl.); Kh. M. z Cź. 1
tol.; Franc Eiſelt z Budyſchina 5 nſl.; wucžeṙ Kral z Radworja 10 nſl.;
Kiſlink-Wawrik z Khróſcźic 15 nſl.; H. D. z R. 1 tol. 15 nſl.; G. z R. 4
nſl.; P. z R. 2 1/2 nſl.; H. z Kh. 20 nſl.; B. z Kh. 2 1/2 nſl.; K. z
Kh. 5 nſl.; Th. W. 15 nſl.; M. K. 2 nſl.; P. K. 15 nſl.; M. Sch. 15
nſl.; Mikł. Ducžman z Dżěžnikec 15 nſl.; njemjen. 5 nſl.; Marja
Měrcžinkec 5 nſl.; H. B. 15 nſl.; Jan Mróz z Budyſchina 1 tol.; H. M. 10
nſl.; M. L. 10 nſl.; J. K. 10 nſl.; J. Sp. 10 nſl.; tach. ſchoſar Thiel
1 tol.; F. G. 7 1/2 nſl.; Jak. Hornig z Kulowa 15 nſl.; Rjecžko 2 1/2
nſl.; J. M. 5 nſl.; J. Pětrka 10 nſl.; Mich. Haſcha 15 nſl.; Jan Bryl z
Nowoſlic 1 tol.; Michał Schołta z Róžanta ze ſwojej cželedżu 1 tol.;
Schäfer a Nowotny z Rajńcy 12 1/2 nſl.; T. N. 20 nſl.; M. R. 15 nſl.;
Madlena Polkec z Konjec 1 tol.; Wórſchla Kucźanowa z Ralbic 15 nſl.;
Marja Polkowa z Konjec 1 tol.; H. T. 10 nſl.; k. faraṙ Herrmann 2 tol.;
Mikł. Ryncžka we Wotrowje 1 tol.; Jak. Smoła we Kaſchecach 2 tol.; Jak.
Strane we Žuricach 1 tol.; Pět. Robel we Wotrowje 1 tol. 5 nſl.;
Cżumpjelie ſwójba we Wotrowje 12 nſl.; Mikł. Hajdan we Wotrowje 20 nſl.;
Haṅža Sch. we Khróſcźicach 17 1/2 nſl. Hromadże 65 tol. 18 nſl.
Wſchitkim dawacźerjam: Zapłacž Bóh tón Knjez! Chceli hiſchcźe ſchtó za
powodźenych něſchto woprowacż, proſy ſo, zo by to we pſchichodnym
tydżenju wotedał.

Z nakładom ſpiſacźela je wuſchła

Hwězda,

modlitwa knižka za katholſkich kſcheſcźanow. Str. 184.

Płacżizna 6 a 18 nſl.

Pſchiſp. Tale knižka, ze wſchěmi nuzniſchimi modlitwami a pobožnoſcżemi
hodźi ſo ſwojeje małoſcźe dla tež derje za wojakow.

Na 11. julija w 2 hodź. je hłowna zhromadźizna naſchoho towaŕſtwa w
tach. ſchuli.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.

Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 14. 20. julija 1872. Lětnik 10.♠

Cyrkej njezłožuje ſo po duchu cžaſa.

Huſto móže jedyn ſłyſchecź, zo je katholſka cyrkej ſama wina na
pſchecźiwnoſcźach a pſcheſcźěhanjach, kotrež ma we nowiſchim cžaſu
wuſtacź, dokelž na ſwojich wucžbach a kaznjach krucźe wobſteji, dokelž
njecha teſame po duchu naſchoho cžaſa a po žadanjach nětſiſchoho ſwěta
trochu pſcheměnicź. Wſcho je we pokrocžowanju, wſcho ſo wudoſpołnoſcźa,
nowe lěpſche wunamakanja ſtare zacźěrja. Cžohodla njedyrbjała tež
katholſka cyrkej ſwoje wucžby a ſwoje kaznje po potrěbnoſcźach
nowiſchoho cžaſa pſcheměnicź. „Cžohodla, tute ſłowa ſłyſchi jedyn
najhuſcźiſcho, cžohodla njedyrbjała ſo katholſka cyrkej z nowym cžaſom
wujednacź?“

Schto móže jedyn na to wotmłowicź? Móže katholſka cyrkej tute žadanja
dopjelnicź? Krótke wotmłowjenjo na to je: ně! Dokelž ſwoje wucžby a
kaznje po žadanjach nowiſchoho ſwěta, z cyła po ſpodobanju cžłowjekow
pſcheměnicź, to by rěkało: je ſkazycź. Katholſka cyrkej je wot
Bóhcžłowjeka Jězuſa Khryſtuſa załožena, jeje wucžby ſu wot Boha
wozjewjene wěrnoſcźe, jeje kaznje ſu kaznje Bože. Kak pak móhli
cžłowjekojo to pſcheměnicź haj porjedźicź ſo zwažicź, ſchtož je Bóh
wozjewił a porucžił? Wjele ludźom drje ſo wſchelake wěrnoſcźe a kaznje
njeſpodobaju, dokelž ſu teſame jich žiwjenju a nakhilnoſcźam
napſchecźiwne. Někotromužkuliž ſo móc duchowneje wyſchnoſcźe, póſtna
kaznja, ſwjecźenjo njedźelow a ſwjatych dnow, ſpowjedź,
njerozdźělomnoſcź mandźelſtwa a wſchelake druhe wěcy njelubja. Ale
dyrbja ſo teſame tohodla zběhnycź. Cyrkej drje móže waſchnjo
dopjelnjenja tutych winowatoſcźow poſtajicź, wot nich pak wotwjazacź, to
wona njemóže. Wona njemóže žanu wěrnoſcź, ani piſmik jenoho zakonja
pſcheměnicź. Schtož je Jězus Khryſtus wozjewił, to woſtanje wozjewjene
za wſchitke cžaſy, ſchtož je junu wěrno było, to woſtanje wěrno. Druhe
wědomoſcźe, kiž ſu pſchez mocy a prócu cžłowjekow naſtałe a
pokrocžowałe, móža ſo ſtajnje wudoſpołnoſcźecź a <pb
n="106"/>pokrocžowacź, dokelž wſchědnje cžłowjek ſwoje nazhonjena
wobohacźa, wſchědnje joho mocy roſtu, a tak móža tež cžłowjeſke
wědomoſcźe wſchědnje nadobywacź a ſo wudoſpołnoſcźecź. Wěrnoſcźe
ſwjateje wěry pak woſtanu njepſcheměnite, njehodźa ſo dale wudoſpołnicź,
dokelž njejſu wot cžłowjekow wunamakane, ale wot Boha ſamoho, kiž je
njepſcheměnity a najdoſpołniſchi, poſtajene, a to poſtajene za wſchitke
cžaſy. We wěſtym naſtupanju pak je pokrocžowanjo tež we wěrnoſcźach wěry
dowolene haj nuzne, zo ſo mjenujcy kóždy prócuje teſame lěpje a
doſpołniſcho ſpóznacź, ſwěrniſcho pſchez póccźiwe žiwjenjo wuznacź. To
je khwalomne, Bohu ſpodobne pokrocžowanjo. Tajke pokrocžowanjo njeměnja
pak tamni, kiž katholſkej cyrkwi dobru radu dawaja, zo by ſwoju wucžbu
po duchu naſchoho cžaſa pſcheměniła, „ſo z nowym cžaſom wujednała.“ Woni
chcedźa wjele wjacy wſchitke tamne wucžby, kotrež kſcheſcźanſtwo
wuznamjenjeja, po něcžim zacźiſnycź. Jězus Khryſtus je k pſchikładej
wucžił, a po nim wucži je tež katholſka cyrkej, zo mamy luboſcź a
žadoſcź za njebjeſkimi kubłami pſchez zacſpěcźo cžaſnych kubłow we ſebi
wubudźicź a zdźeržecź, naſch cžas pak žada ſebi wot cyrkwje wucžbu, zo
njeje trjeba njebjes dla ſwět ze ſwojimi kubłami a wjeſelemi zacpěcź.
Jězus Khryſtus žadaſche ſebi a po joho porucžnoſcźach žada ſebi tež
katholſka cyrkej, pſchez pokutu a poſcźenjo móc hrěſchnych nakhilnoſcźow
woſłabicź, naſch cžas pak chce wucžene m#cź, zo je pokuta a poſcźenjo
njetrjebałſche haj ſtrowocźe ſchkódne, a hołduje tohodla wſchomu, ſchtož
hrěſchne nakhilnoſcźe zbudźuje a poſylni. Jězus Khryſtus žadaſche ſebi,
zo by cžłowjek doſpołnje ſo Bohu podcźiſnył pſchez ponižnoſcź, ſo ſamoho
zaprěcźo, pſchewinjenjo ſwojeje ſamotneje wole, naſch cžas pak chce
wucžene měcź, zo je ſo ſamoho póniženjo cžłowjeka njehódne, a zo jomu
njepſchiſtoji, ſwoju wolu druhomu podcźiſnycź. Jězus Khryſtus je, zo
bychmy ſo my ſwjatoſcźili, nam wěſte ſrědki zawoſtajił, a katholſka
cyrkej wudźela teſame po joho porucžnoſcźi a njepſcheſtanje wěriwych k
wužiwanju tutych ſrědkow napominacź; tute ſrědki, kiž naſche
ſwjatoſcźenjo ſkutkuja, ſu ſwj. ſakramenty, a nutrny pacźeŕ; naſch cžas
pak njecha wo tutych ſrědkach nicžo wjedźecź, dokelž cžłowjek móže ze
ſamotnymi mocami tamny ſtopjeṅ ſwjatoſcźe doſahnycź, kiž wón trjeba. Z
krótka, Jězus Khryſtus je k wumoženju cžłowjeſkoho ſplaha woſebite
ſrědki a pucźe poſtajił, naſch cžas pak chce tute pucźe a ſrědki
wſchitke zacpěte měcź. Kaznje kſcheſcźanſtwa ſu jemu njepotrěbne a
njeznjeſliwe wobcźežnoſcźe. Z wucžbami tutoho cžaſa njemóže ſo katholſka
cyrkej ženi wujednacź, dokelž ſu wobeju wucžby ſebi napſchecźiwne.
Katholſka cyrkej woſtanje ſtołp a hrodźiſchcźo wěrnoſcźe, njebudźe ani
piſmik ſwojeje wot Boha dóſtateje wucžby po duchu naſchoho cžaſa
pſcheměnicź, ani jenu kaznju zběhnycź, dokelž ſo wſchelakim ludźom
njeſpodoba. Njech tež naſch wot ducha nowoho pohanſtwa wjedźeny cžas na
wſchě znamjenja kſcheſcźanſkoho žiwjenja z mjerzanjom hlada a woſobnje
ſkutkowanju katholſkeje cyrkwje zadźěwki do pucźa kładźe, to njebudźe
katholſku cyrkej pohnucź, ſwoje wucžby a kaznje pſcheměnicź, dokelž
tajke pſcheměnjenjo, abo kaž ſo leſnje praji, pokrocžowanjo po duchu
naſchoho cžaſa, by rěkało wěrnoſcź zaprěcź.

<pb n="107"/>

Schto praja Jeſuitojo k ſwojomu wupokazanju z Němſkeje?

Njepſchecźelojo cyrkwje, kotrymž je ſo njehódne wotſudźenjo we němſkim
raichsracźe radźiło, Jeſuitow z Němſkeje wuhnacź, myſlachu ſebi, zo
budźa ſo Jeſuitojo na tym jara mjerzacź, haj ſnadź pſched wupokazanjom
ſo z mocu wobaracź. Tola we tym ſu ſo zhebali. Z podacźom do Božeje wole
podcźiſnu ſo woni tež zakonjam, byrnje jim teſame tež kſchiwdu cžinili,
najwjetſchej poſłuſchnoſcźu. We tym ſwědcži liſt jenoho Jeſuitu, kotryž
„Koblenzer Volkszeitung“ wocźiſchcźi, z kotrohož chcemy tež my něſchto
podacź: „Schto nam pſchichodny cžas pſchinjeſe, a kajki ſo nam pokaže,
to jeno wě Bóh tón knjez, — my nic, hacž runje ſmy hako pſcheklepani a
leſni wuwołani. Pſchi wſchitkim tym pak, to ſměm wobkrucźicź, njejſmy we
njeměrje abo we ſtrachu abo we zrudobje, my khodźimy naſche pucźe kaž
prjedy, dźěłamy a ſkutkujemy dobre, hdźežkuli ſo nam pſchiležnoſcź k
tomu podawa, wſcho druhe pak pſchewoſtajimy Bohu tomu knjezej. We
prawdźe, bych ſebi pſchał, zo byſchcźe junu pſchi naſchich
zawjeſelenjach pſchitomni byli, ani hodźinu dołho njebu wutrobne wjeſelo
ſkažene; tu jedyn zacžuje, kajke zbožo to je, ſo doſpołnje Božej
prědkwidźomnoſcźi dowěricź. Zlě drje jenomu cžini, zo dyrbi jedyn měſto
wopuſchcźicź, na kotrymž móžeſche jedyn ſpomožnje ſkutkowacź, zlě jenomu
cžini, ſwoju cžeſcź a dobre mjeno na jene tak žadławe waſchnjo hanicź
ſłyſchecź, bjez toho zo by ſo jedyn zamłowjecź n@ohł, tola tež we tym
dyrbi nam dowěra na Bože wjedźenjo a dopuſchcźenjo tróſcht a polóženjo
podawacź .... We prawdźe za njemóžne ſym dźeržał, zo mohłe ſo tajke
njerozomne, njeſprawne a zehłane wobſkoržowanja we jenej zhromadźiznje
ſłyſchecź dacź, kaž němſki rajchsrat je. Łžě a hanjenja drje ſo tak
huſto a njeſprawnje woſpětaja, najwjacy ludźi cžita jeno nam
njepſchecźelſke cžaſopiſy a knihi a njemóža tak ſwoje wopacžne měnjenja
porjedźicź, ale to ſměm ſebi wot zdźěłanych muži žadacź, zo prjedy hacž
we tak ſurowych a wažnych wobſkoržowan ach ſudźa, wěc prjedy ſwědomicźe
pſchepytaju, woſobnje potom, hdyž teſama wěc tež tak dobrych
zamłomjerjow namaka, kotſiž móžachu ſo na wjacy hacž 1700 petitionow ze
wſchěch dźělow Němſkeje powołacź. Schtož je kóždomu złóſtnikej dowolene,
zo ſo joho wěc pſchepytuje a zo móže ſo wón zamłowjecź, to nam njebě
dowolene. Hdyž ſo Židźa we Rumunſkej wobžaruju a hdyž ſo za nich we
rajchsracźe rycži, dyrbi ſo jedyn dźiwacź, zo ſmě ſo we tejſamej
zhromadźiznje rodźenym Němcam, kotrymž ſo ani najmjenſche pſcheſtupjenjo
jenoho zakonja dopokazacź njehodźi, pod bravowołanjom wjetſchiny
najcźežſche poroki cžiuicź. Kak je to móžno! Dokelž ſmy katholſcy,
dokelž naſchu ſwjatu cyrkej lubujemy, bóle hako žiwjenjo. Hako Němc
hańbuju ſo tajkeje zhromadźizny, hako jeſuit njeboli mje cyła wěc,
dokelž hako tajki móžu ja nětko tamnu kaznju dopjelnicź, z luboſcźe k
Bohu, bjez winy tamne cžeſtne znamjenja kſchižowanoho zbóžnika, hańbu,
zacpěcźo a pſcheſcźěhanjo wjeſele noſycź. Pohladam ja pſchi tym na
cźerpjenja a pſcheſcźěhanja ſwj. cyrkwje, praju ja huſto, kak
njedyrbjeli my ſobucźerpjecź. Hlej, luby pſchecźelo, to ſu zacžucźa, z
kotrychž my tróſcht a wjeſelo cžerpany .... Tola dyrbimy my nětko němſke
khěžorſtwo wopuſchcźicź? a hdźe ſo wobracźimy? To ſu praſchenja na
pſchichodny cžas! Wocžakmy, ſchto <pb n="108"/>nam pſchinjeſe.... Hdźe
ſo wobrocźimy, to njewěm, to je mi tež nimale wſcho jene, dokelž zemja
je kula, kotrejež měſtna ſu wſchitke jenak daloko wot njebjes, po tajkim
pucź do njebjes z Azije abo ž Ameriki njejo nicžo dalſchi, hako z
Němſkeje.

Statiſtika katholikow we Sakſkej.

Hižom we prjedawſchich cžiſłach pſchinjeſe Katholſki Poſoł druhdy licžbu
katholikow we někotrych měſtach Sakſkeje po poſlenim ludulicženju 1.
decembra 1871. Dźenſa je nětko móžno, drobniſchi pſchehlad podacź.
Licžby we () ſu tamne z ludulicženja we lěcźe 1867.

♣I.♠ Budyſchinſka diöceſa.

♣A♠ Hejtmanſtwo Budyſchin.

Sudniſtwo. W měſcźe. Na wſach. Z cyła.

1. Biſkopicy 65 (74) 78 (93) 143 (167)

2. Budyſchin 1296 (1181) 2291 (2352) 3587 (3533)

3. Kamjenc 212 (207) 5608 (5552) 5820 (5759)

4. Kinsbork 18 (21) 3 (25) 21 (46)

5. Nowoſalc 32 (21) 174 (136) 206 (158)

6. Połcžnica 35 (21) 44 (28) 79 (49)

7. Rakecy — 836 (781) 836 (781)

8. Schěrachow 2134 (2060) 756 (712) 2890 (2772)

Do hromady 3792 (3586) 9790 (9679) 13,582 (13,265)

♣B.♠ Hejtmanſtwo Lubij.

Sudniſtwo. W měſcźe. Na wſach. Z cyła.

1. Bjarnacźicy 72 (67) 92 (118) 164 (185)

2. Ebersbach — 353 (274) 353 (274)

3. Großſchönau — 1142 (1057) 1142 (1057)

4. Herrnhut — 84 (97) 84 (97)

5. Lubij 147 (141) 82 (102) 229 (243)

6. Oſtritz 1279 (1351) 5813 (6055) 7092 (7406)

7. Reichenau — 1273 (965) 1273 (965)

8. Wóſpork 6 (7) 23 (24) 29 (31)

9. Žitawa 1625 (1413) 1407 (1305) 3032 (2718)

Do hromady 3129 (2979) 10,269 (9997) 13,398 (12,976)

We Budyſchinſkej diöceſy bydli po tajkim 26,980 katholikow; we lěcźe
1867 bě jich 26,241.

<pb n="109"/>

♣II.♠ Dreždźanſka diöceſa.

Krajſka direkcia

1. Dreždźany. 2. Lipſk. 3. Zwickawa.

Hejtmanſtwo: Hejtmanſtwo. Hejtmanſtwo.

♣a.♠ Dreždźany 11316 ♣a.♠ Lipſk 3591 ♣a.♠ Chemnitz 2770

♣b.♠ Miſchno 600 ♣b.♠ Grimma 423 ♣b.♠ Zwickawa 1580

♣c.♠ Pirna 2130 ♣c.♠ Döbeln 376 ♣c.♠ Plauen 1199

♣d.♠ Freiberg 636 ♣d.♠ Rochlitz 422 ♣d.♠ Annaberg 1186

♣e.♠ Schönburgſke knjejſtwa 433

Do hrom. 14682 (13340) 4812 (4118) 7168 (7771)

We dreždźanſkej diöceſy bydli po tajkim 26,662 katholikow; we lěcźe 1867
bě jich tu 25,229.

We cyłej Sakſkej je tak 53,642 kath., po tajkim 2172 wjac, hacž we lěcźe
1867.

Po mnohoſcźi katholikow ſcźěhuja měſtna po ſebi: Dreždźany 9638, Lipſk
2673, Schěrachow 2134, Seitendorf 1807, Chemnitz 1674, Žitawa 1625,
Budyſchin 1296, Oſtritz 1279, Königshain 1277, Reichenau 811, Sebnic
693, Zwickawa 509. We wſchěch druhich měſtnach je mjenje hacž 500
katholikow. Pſchichodne cžiſło pſchinjeſe někotre drobniſche wěcy wo
ſerbſkich farach.

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Г. Z Budyſchina. Naſche towaŕſtwo ſſ. Cyrilla a Methoda mějeſche 11.
julija ſwoju hłownu zhromadźiznu pod wjedźenjom k. ſchulſkoho direktora
Schołty. Tutón wotpołoži hako pokładnik zlicžbowanjo wot zańdźenoho
lěta, po kotrymž ma nětko towaŕſtwo 193 tol. zamoženja, tola dyrbi ſo z
toho hiſchcźe lětuſchi zeſchiwk „Žiwjenja Swjatych“ zapłacźicź. Z tutej
rozprawu złoži k. direktor tež pokładniſtwo, kotrež k. redaktor
Łuſcźanſki k ſwojej dotalnej wobcźežnej ſłužbje dobrocźiwje pſchiwza.
Redaktorej, dotalnomu pokładnikej a k. kapłanej Ducžmanej hako
ſpiſowarjej „protyki“ a „legendy“ bu dźak prajeny. Skóncžnje buſchtaj k.
direktor Schołta a pſchitomny k. kapłan Schołta z Khróſcźic za
wubjerkownikow towaŕſtwa wuzwolenaj. Z dotalnej prócu a ſwěru budźe
towaŕſtwo, da-li Bóh, dale kcźěcź!

Z Budyſchina. Serbſke nowiny piſaja: Z pſchizwolenjom kralowſkoho
hejtmanſtwa ſo we tychle dnjach mjez ſakſkimi Serbami zběranjo
dobrowolnych pjenježnych pſchinoſchkow we tym wotpohladanju ſtanje, zo
by ſo wot nich cžeſtny dar k kralowſkomu 50lětnomu mandźelſkomu
jubilejej zhotowacź dał a Jeju majeſtoſcźomaj kralej Janej a kralowej
Amaliji we ſwojim cžaſu we mjenje Serbow pſchepodał, zo bychu tak Serbja
z nowa ſwoju luboſcź, k ſwojomu kralowſkomu domej wopokazali. My ſmy
ſłyſcheli, zo ſo we Serbach wjele zwólniwoſcźe k tajkomu ſkutkej
pokazuje, a nadźijami ſo po tajkim, zo ſo tejko nawda, zo budźe ſo hódny
a pſchiſtojny złotokwaſny dar zhotowacź móc.

<pb n="110"/>

Z Budyſchina. We wulkich katholſkich nowinach „Germania“ kiž we Barlinje
wukhadźeja, bu wondanjo tež khwalomnje na katholſkich Serbow ſpominane.
Po wopiſanju ſwjecźenja 81lětnoho narodnoho dnja ſwjatoho wótca pſchez
Kukowſke kaſino praji ſo tam dale: Z cyła je pſchiwiznoſcź katholſkich
Serbow we Sakſkej k ſwojej cyrkwi a k jeje pocźiſchcźanomu wjeŕchej we
Romje zawěrno hnujaca, kaž to woſobnje tež bohate dary k Pětrowemu
pjenježkej, cyrkwinſke proceſſiony a wobkhady zjawnje dopokazaja. K.

Z Schěrachowa. Druhi krócž bu naſcha cyrkej lětſa hižom wobkranjena. We
nocy wot 12. k 13. julijej buchu z njeje wſchitke cynowe ſwěcžniki
pokranjene. We wokołnoſcźi dyrbi někajka poduſka banda rozſchěrjena
bycź, kiž ſwoje złóſtniſke ruki woſobnje do domow Božich ſaha, dokelž we
wokołnoſcźi ſu we krótkim cžaſu nimale wſchě cyrkwje wurubjene.

Z Khróſcźic. Njedźelu 14. julija bě tu žadny pohrjeb, k totromuž běſche
ſo tež wjele cuzych a woſobnych knježich zeſchło. Knjez hrabja Herrmann
Stolberg, prjedy dołholětny lětny wobſedźeŕ Worklec bě ſrjedu po
dlějſchej khoroſcźi we Mjedźojzu pola Huſki, hdźež poſlenje lěta
pſchebywaſche, wumrjeł, a bu po ſwojim žadanju na naſch keŕchow do rowa
ſwojeje njeboje macźerje, pohrjebany. Pohrjeb mějeſche naſch k. faraŕ
kan. Bart, pohrjebnu rycž pak k. faraŕ Jäkel ſ Huſki. — Knjez hrabja
Franc Stolberg, kiž nětko Worklecy wobſynje, je tež pſched krótkim
ſuſodne rycžeŕkubło Jaſeńcy, kaž ſo powjeda, za 168 tyſacow kupił.

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Hnadny knjez biſkop budźe na nowy tydźeń cyrkwinſke a
ſchulſke viſitacije a wudźělenjo ſwj. firmowanja tež we katholſkich
woſadach tuteje diöceſy z Božej pomocu dokonjecź.

Z Annaberka. Naſch knjez faraŕ Mikławſch Wowcžerk (rodźeny z Wudworja),
je za fararja do Hubertusburka poſtajeny a naſtupi ſwoje nowe
zaſtojnſtwo na zapocžatku ſeptembra.

Z wukraja.

Z Barlina. Nětcžiſche pruſke knježeŕſtwo krocži na pucźu
njepſchecźelſtwa pſchecźiwo katholikam pſchecy dale. Pſchez najnowiſche
wukazy kultusminiſtra Falka je katholſka młodoſcź potrjcchena. Wſchě
nabožne bratſtwa a towaŕſtwa, kotrež na gymnaſijach abo druhich
wyſchſchich ſchulach za ſchtudowacu młodoſcź wobſtejachu a ju pſched
ſkaženjom a ſtrachami zakitachu, ſu zakazane. So k póccźiwomu pobožnowu
žiwjenju pohonjecź a wot hrěſchnych pucźow, na kotrež ſo młodoſcź tak
lohcy zabłudźi, wotdźeržowacź dacź. dokelž to bě najwoſobniſche
wotpohladanjo nabožnych towaŕſtwow, to je we kraju „bohabojoſcźe a
dobrych pocžinkow“ zakazane. Cźežſcho pak hiſchcźe hacž ſchtudowaca
młodoſcź ſu katholſke dźěcźi pſchez nowe wukazy potrjechene, dokelž
wſchelake nabožne kongregacije, kotrež hacž dotal tak khwalomnje we
ſchulach ſkutkowachu, ſpokojnoſcź wſchěch ſchulſkich wyſchnoſcźow ſebi
dobychu, luboſcź dźěcźi a dowěru ſtarſchich wobſynychu, kotrež wſchě
žadanja krajnych zakonjow dopjelnichu, a kotrež móža rjane płody ſwojoho
ſkutkowanja pokazowacź, dyrbja na dobo měſtna ſwojoho ſkutkowanja
wopuſchcźicź, ſchulſke <pb n="111"/>woſady maja z nimi cžinjene
kontrakty zběhnyeź, a tak khětſe hacž móžno ſchule ze ſwětnymi
wucžerjemi a wucžeŕkami wobſadźicź. Wina za to ſo njewozjewi. Žanu druhu
jedyn njemóže namakacź, hacž zo ſu tamne wucžeŕki nabožnych
kongregacijow katholſke, zo tu jim dowěrjenu młodoſcź we nabožnym duchu
kubłaju a rozwucžeja, a to ſo naſchomu cžaſej njelubi.

Z Roma. W Romje běſche ſo towaŕſtwo wojakow załožiło, kotſiž ſu we
poſlednich dźeſacź lětach bamža zakitali, a kotrež z nimale 1300
wyſchkow, podwyſchkow a wojeŕſkich zaſtojnikow wobſteji Tele towaŕſtwo
pſchinjeſe 27. junija pſchipołdnju bamžej ſwoje zbožopſchecźa. Bamž jim
ſcźěhowace wotmłowi: „Wy mi zaſy ſwoje pſchecźa njeſecźe a wotłožujecźe
za malicžkoſcź, kotruž možu we ſwojich nětcžiſchich wobſte#enjach za was
cžinicź. Mojoho ſpodobanja, mojeje wótcowſkeje luboſcźe móžecźe pſchecy
wěſcźi bycź. My drje nicžo woſebite njewidźimy, ſchtož by na bliženjo
rańſchich zerjow pokazowało. Tež nadźija tu njeje, zo budźa nam za jedyn
abo dwaj měſacaj ſwěcźicź. Tola tróſchtujmy ſo ze ſlepymaj, kotrejž wot
naſchoho Knjeza a Zbóžnika ſwětło wocžow pſchez dźiw zaſy dóſtaſchtaj.
Jězus Khryſtus jej widźeſche, ale nicžo njeprajeſche. Wonej
ſłuſcheſchtaj do dobrych wěriwych a ſcźěhowaſchtaj Knjeza a
pſchewodźeſchtaj joho dny dołho na wſchěch joho pucźach. Tule krutoſcź
we wěrje, tule ſwěrnoſcź, kotraž bě Knjezej wot ſpocžatka znata,
mytowaſche wón hakle po wěſtym cžaſu a znicži cźmu, kotraž ſlepeju
wobdawaſche. Runje tak znicži wón cźmu, kotraž nas wobdawa, hacžrunje
njejſmy ſlepi, ale prawje derje widźimy: ja měnju cźmu, kotruž ſu nam
cźi pſchinjeſli, kotſiž wjele wo ſwětle rycža. Modlmy ſo k Knjezej we
krutoſcźi a ſwěrje, a Knjez, kotryž naſche najnutskowniſche zacžucźa
znaje, wuſłyſchi naſchu modlitwu. Ja ženje pſcheſtał njejſym, za was
wſchitkich ſo modlicź. Hiſchcźe dźenſa ſym wopor božeje mſchě za Rom
woprował, za tón Rom, kotrež, kaž mi něchtón cuzy tele dny prajeſche, ſo
wjacy njeſpóznaje cźmy dla, kotruž we nim rozſchěrjeja. Boh wſchohomócny
was žohnuj.“ Δ.

Z Roma. Na ſwj. Jana mějeſche němſka cžitaŕnja w Romje cžeſcź, ſwjatomu
wótcej ſwoje zbožopſchecźa wuprajicź. Bamž wotmołwi jim ze ſcźěhowacymi
ſłowami: „Najprjedy ſo wam dźakuju za zacžucźa pſchiwiſnoſcźe, kotrež
ſcźe mi nětle wuprajili. Wone ſu pſchezjedne z tymi, kotrež ſu mi ze
wſchitkich ſtronow Němſkeje wuprajene, a kotrež mi k pſchecy wjetſchej
khrobłoſcźi a pozběhnjenju ſłuža. Schtož nětko naſtupa pſcheſcźěhanjo,
kotrež je we waſchej wótcžinje wudyriło: ſtajejcźe jomu napſchecźo
modlitwu a wobſtajnoſcź. Nałožejcźe ſrědki piſma a zjawnoho ſłowa.
Skutkujcźe z kedźbnoſcźu a krutoſcźu. Bóh chce, zo dyrbi ſo krajna
wyſchnoſcź w cžeſcźi měcź a jej ſo poſłuchacź; ale wón tež chce, zo ſo
wěrnoſcź praji a napſchecźo błudej wojuje. — My mamy z pſcheſcźěhanjom
cžinicź, kotrež je dawno pſchihotowane, nětko w Němcach wudyriło. Je to
prěni miniſter mócnoho knježeŕſtwa, kotryž je po dobycźach w polu na
cžoło tutoho pſcheſcźěhanja ſtupił. Ja ſym jomu zjewicź dał (a to
njetrjeba potajne woſtacź, ale cyły ſwět njech je zhoni), zo dobycźo
bjez poměrnoſcźe žanoho wobſtacźa nima; zo dobycźo, kiž ſo do wojowanja
napſchecźo wěrnoſcźi, a cyrkwi puſchcźi, je najwjetſcha błaznoſcź. Tamne
pſcheſcźěhanjo budźe z wěſtoſcźu błyſchcź <pb n="112"/>a tracźo tamnych
wuſkutkow wobſchkodźecź. Ja ſym jomu prědkdźeržecź dał, kak ſu
katholikojo hacž do tohole wokamiknjenja ſwojomu knježeŕſtwu podacźi.
Pſchecy a pſchecy zaſy ſu biſkopojo, měſchnikojo a nahladni laikojo
(ſwětni ludźo) pſchede mnu wuprajili, kak ſebi pſchecźelnoſcź
knježeŕſtwa a ſwobodnoſcź, kotruž mějeſche cyrkej, wažicź wjedźa. Runje
tak je tež knježeŕſtwo ſame ſwoju ſpokojnoſcź ze zadźerženjom katholikow
wjacy krócź wuprajiło. Pſched woblicžom tutych zaſtojnſkich wuprajenjow
— kak móže ſo zapſchijecź, zo móhli ſo katholikojo na dobo do ludźi
pſcheměnicż, kotſiž poſłuſchnoſcź zapowjeduja, kotſiž ſtraſchne mucźenja
cžinja, na znicženjo kraja myſla? Tele praſchenja ſym
miniſtrej-pſchedſydźe ſtajicź dał. Na wotmłowjenjo hiſchcźe pſchecy
cžakam, ſnadź toho dla, dokelž na wěrnoſcź njeje žane wotmłowjenjo
móžno. — Hewak pak pozběhujmy ſwojej wocži k Bohu; ſtójmy krucźe w
dowěrje; dźeržmy ſo w pſchezjednoſcźi hromadźe. Schto wě, hacž ſo bórzy
kamuſchk z wyſokoſcźe njewotwali, kotryž nohu bězmana (Koloß) rozrazy. —
Ale, hdyž tež by Bóh dopuſchcźicź chcył, zo hiſchcźe dalſche
pſcheſcźěhanja pſchińdu: cyrkej ſo njeboji. Z napſchecźa! We
pſcheſcźěhanjach ſo wona rjedźi, poſylnja, z nowej kraſnoſcźu wobdawa.
Bjeze wſchoho dwěla je tež w cyrkwi tam a ſem wurjedźenja trjeba; a to
ſo najlěpje dokonja we pſcheſcźěhanjach, kotrež wot ſylnych politiſkich
mócnoſcźow wukhadźeja. Tu ſo pjanka wot pſcheńcy dźěli a wſcha
połojcžnatoſcź zdali. Dowěrnje wocžakujmy, ſchto je Bóh wobzamknył.
Wopokazujmy knježeŕſtwu cžeſcź a podatoſcź tak dołho, hacž nam nicžo
napſchecźo božim a cyrkwinſkim kaznjam njeporucža. — Ja žohnuju nětko
waſchu wótcžinu; žohnuju was a waſche ſwójby, waſchich pſchecźelow a
wſchitkich dobrych katholikow Němſkeje. Njech was Bóh ze ſwojim zakitom
wobwarnuje, zo byſchcźe poſyſnjemi byli k dopjelnjenju wſchoho toho,
ſchtož ſym wam pſchikazał.“ Δ.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: M. D. a H. D.,
knježnicžcy z khróſcźanſkeje woſady 50 tol.; z jeneje khróſcżanſkeje
ſwójby pſchez k. kapłana Schołtu 50 tol.; P. J. z Jaſeṅcy 5 tol.; Sch. a
Ł. 1 tol. 15 nſl.

Hromadże: 6162 tol. 20 nſl. — np.

Smilne dary k dalewobſtaranju. Za wobſchkodżenych pſchez powodżenjo w
Cžěſkej: Sotry K. M. H. a W. D. 20 nſl.; M. H. 10 nſl.; Smoła z Bacżonja
1 tol. 10 nſl.; Zelnakec Hana z Bacžonja 20 nſl.; P. J. z Jaſeńcy 1
tol.; Pjekaṙ z Worklec 10 nſl.; W. z J. pſchez k. Innocenca 2 tol.; Fr.
M. z Bělcžec 15 nſl.; M. M. z Hatow 1 tol.; M. K. z Ralbic 10 nſl.;
Michał Wels z Něwſec 1 tol.; M. Cź. 15 nſl.; Marija Ducžmanec z
Budyſchina 1 tol.; K. z Kh. 7 1/2 nſl.; P. z R. 10 nſl.; J. M. z Konjec
1 tol.; P. S. ze Schunowa 8 nſl.; Jurij Žur z Ralbic 1 tol.; Kh. Kowcec
z Schunowa 10 nſl.; Marija Welſowa z Hrubjelcžic 1 tol.; J. Sp. z M. 20
nſl.; M. Sp. 15 nſl.; Jan B. z B. 10 nſl.; Jan Buk z Wětrowa 15 nſl.;
Njemjenowany 2 tol.; praparandojo kath. ſeminara 2 tol.

Tute pjenjezy (z cyła 86 tol.) buchu dźenſa na centralny komité měſta
Prahi z póſtom wotpóſłane. Bóh zapłacż wſchitkim dawacźerjam!

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.

Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 15. 3. augusta 1872. Lětnik 10.♠

Katholſka cyrkej we Jendźelſkej.

We naſchim cžaſu, we kotrymž ſo znowa mócne wichowy pſchecźiwo
katholſkej cyrkwi a z cyła pſchecźiwo kſcheſcźanſtwej woſebnje we
němſkim kraju zběhaja, zwjeſeli ſo jedyn, na kraje pohladajo, we
kotrychž mějeſche cyrkej pſchez dołhe cžaſy podobne, haj hiſchcźe wjele
hórſche zadźěwki a ſtrachi wuſtacź; nětko pak teſame zbožomnje
pſchewinyła, zas rjenje kcźěcź a ſo rozſchěrjecź zapocžina. Tajki kraj
je woſobuje Jendźelſka.

Hdyž jedyn wo tamnych njepſchecźelſkich zakonjach pſchecźiwo katholſkej
cyrkwi, kiž woſebnje tak mjenowana „knježniſka“ kralowna Hilžbjeta
wudawaſche, ſłyſchi, a we ſurowoſcźi, z kotrejž buchu teſame nałožowane,
dyrbi ſo jedyn dźiwacź, zo móžachu ſo pod tak zrudnymi wobſtejnoſcźemi
tola hiſchcźe katholikojo we Jendźelſkej zdźeržecź. Jich licžba drje bu
jara mała, ale katholſka cyrkej ſo tam njezhubi. Za to ſtaraſche ſo
woſobnje tež horliwoſcź jeſuitow, kiž na połnócnym brozy Francozſkeje
woſebite ſeminarije załožichu k wotcźehnjenju miſſionarow za potłocženu
Jendźelſku. Z ſpodźiwnej woporniwoſcźu a ſo ſamoho zaprěcźom ſkutkowachu
woni we cžaſu najcźežſchich pſcheſcźěhanjow za zdźerženjo cyrkwje. Wjele
wot nich wumrje pſchi tym martraŕſkeje ſmjercźe. We cžaſu krala Korle
♣I.♠ (1625) běchu we Jendźelſkej jeno hiſchcźe 150,000 katholikow,
wuzanknjeni wot wſchitkich zjawnych zaſtojnſtwow. We lěcźe 1786 bě jich
bu jeno hiſchcźe 60,000 a tež tehdom běchu hiſchcźe we wotebjeranju.
Stajnje buchu wuſchměſcheni, bojachu ſo zjawnje ſwoju wěru wuznacź,
khowachu ſo ze ſwojimi Božimi ſłužbami do cźmowych haſow abo do
zdalenych měſtow, woſtajachu ſo wſchoho, pſchez cžož bychu ſwojim
proteſtanſkim ſobukrajonam někak móhli blizſko ſtupicź.

Tola kak je ſo to nětko wſcho pſcheměniło. Dwaj millijonaj katholikow z
kraſnymi cyrkwjemi, z wjele klóſchtrami, zderje zrjadwanym cyrkwinſkim
zaſtojnſtwom. <pb n="114"/>Katholikojo maja teſame prawa z druhimi
wobydlerjemi Jendźelſkeje, we wobomaj komoromaj jich parlamenta
wuradźeja ſobu nahladni katholikojo, rycža za prawa ſwojeje cyrkwje. We
wſchěch ſtronach waži ſo cyrkej wyſoko, a z kóždym lětom ſłyſchi jedyn
we wtócźenju nahladnych ſwójbow zemjanſtwa, wucženych a wyſokoſtajenych
muži do jeje klina.

Tola z wotkel tute pſcheměnjenjo? Hdźe namakamy my winy, kiž ſu
jendźelſke knježerſtwo prjedawſchu njeznjeſliwoſcź pſchecźiwo katholikam
wotpołožicź pohnułe? Jendźelſka je mudra. Wona ſpózna, zo bě jeje
njepſchecźelſke zadźerženjo a potłocžowanjo katholikow we
ſewero-amerikanſkich kolonijach najwjacy na tym wina, zo tymſamym ſo
radźi, wot Jendźelſkeje ſo doſpołnje dźělicź a wot njeje njewotwiſne
republiki załožicź. Kaž bě nětko we tutych nowych republikach kóžde
wěrywuznacźo dowolene, tak dyrbjeſche tež nětko Jendźelſka ſama na to
myſlicź, ſwoje pſchecźiwo cyrkwi tak njepſchecźelſke zakonje trochu
pſcheměnicź. Nimale we tymſamym cžaſu wudyri franzozſka revolucija,
wjele zamožitych Francozow, wopuſchcźi ſwoj wótcny kraj, a namaka tež we
Jendźelſkej pſchecźelnu hoſpodu. Tucźi wuznawachu zjawnje ſwoju wěru;
ſchtož bu tak cuzym dowolene, to njemóžeſche ſo dale krajnym dźěcźom
zapowjeſcź. Dobre zadźerženjo katholſkich Francozow, jich rjane
pocžinki, wěrna znjeſliwoſcź pſcheměnichu dotalſche wopacžne měnjenja we
naſtupanju katholikow, woni buchu waženi a cźeſcźeni, namakachu
pſchiſtup k jendźelſkim ſwójbam, a za krótki cžas móžeſche jedyn hižom
we nahladnych pſcheſtupowanjach ſłyſchecź. Najwjetſchi dźak pak ſłuſcha
ſławnemu Danielej O’Connellej, kiž we parlamencźe ze najwjetſchej
wobſtajnoſcźu, a z wubjernej rycžniwoſcźu dołhe lěta za prawa ſwojich
katholſkich bratrow wojowaſche a kotremuž ſo tak radźi, knježeŕſtwo
pſcheſwědcžicź, zo ſu pſcheměnjenja a porjedźenja we nabožniſkich
naležnoſcźach nuzna wěc. Wot toho cžaſa jow wotucźi katholſke žiwjenjo
tu wjele mócniſcho, katholſke towaŕſtwa a nowiny buchu załožane,
katholſki lud ſtaraſche ſo za derje zmyſlenych a wuſtojnych katholſkich
zapóſłancow, ſcźeleſche peticiony na parlament, a tak dawaſche ſo
Jendźelcžanam pſchiležnoſcź, katholſku wěc lěpje pſchepytacź a ſpóznacź,
a we njeſtroniſkim pſchepytowanju namakachu winu, ſebi ju tež wažicź.

Anglikanſka cyrkej z cyła njemóže nabožnoho cžłowjeka ſpokojicź, tohodla
wopuſchcźichu tuſamu tež hižom zahe wſchelake ſekty, kotrež na
wſchelakich pucžach ſwoje nabožne zmyſlenjo ſpokojicź pytachu. Z tutych
je za katholſku cyrkej najſpomožniſcho ſkutkowała, ſo rozemi pſchecźiwo
ſwojej woli, pobožna ſekta Puſeytow, tak mjenowana po ſwojim załožerju
Puſey. Tutón chcyſche po prawym we anglikanſkej cyrkwi nowe mócniſche
žiwjenjo wubudźicź. kotrež wona trjebaſche, zo by ſo rozſchěrjacym
ſektam a rjenje zakcźěwacej katholſkej cyrkwi mohła napſchecźo ſtupicź,
woſobnje chcychu wón a jeho towarſchojo ſkutkowanjo cyrkwje zadźěwacź,
jeje wucžby a cyłe zarjadowanjo pſchimacź. Ale pſchi tym ſpóznachu, zo
je katholſka cyrkej jich cyrkwi wjele podobniſcha we wucžbje a
zarjadowanju, hacž běchu ſebi to prjedy myſlili. Z cyła, lěpſche
ſpóznacźo pohnu wjele z tutych najbóle jara wucženych muži, mjez
kotrymiž je najwoſobniſchi ♣Dr.♠ Neumann, do katholſkeje cyrkwje ſo
wrócźicź. We krótkim pſcheſtupichu tak pſchi umverſicźe we Oxfortu 30,
we Cambridge-u 19 duchownych a wjele druhich muži wulkeje wědomnoſcźe a
woſob<pb n="115"/>nych zaſtojnſtwow k katholſkej cyrkwi. Jich pſchikład
namaka we wſchěch cžaſach hacž do dźenſiſchoho dnja wjele ſcźěhowari.

Nětko k pſchikładej je mjez 264 měſchnikami diöceſy Weſtminſter 46,
kotſiſch běchu prjedy anglikanſcy duchowni. A žadyn tydźen ſo njenimje,
praji jedyn jendźelſki biſkop, we kotrymž njebych tſjoch abo ſchtyrjoch
ze ſtrony Puſeyitow do klina cyrkwje pſchiwzał. Z cyła je rozſchěrjenjo
cyrkwje we Jendźelſkej praje dźiwne. My drje wěmy, zo ſu ſo druhe ludy
tež k cyrkwi wobrocżili, ale najbóle tak, zo kral abo wjeŕch a wulki
dźěl zemjanſtwa rjany pſchikład da, kotryž lud ſcźěhowaſche, ale tu we
Jendźelſkej wundźe zapocžatk ze ſtrony anglikanſkoho duchownſtwa. Wjele
z nich wopuſchcźichu znatych a krejnych pſchecźeli, huſto jara rjane a
woſobne, z bohatymi dokhodami wuhotowane zaſtojnſtwa, a ſcźěhowachu
ſpȯznatej wěrnoſcźi; to zbudźuje nowe rjane nadźije.

Nětko ma Jendźelſka ze Schotlandom a Jriſkej 5 arcybiſkopſtwow, 35
biſkopſtwow, a 3 japoſchtołſke vikariaty, mužſke a žonſke klóſchtry,
jara derje wodźene ſchule, huſto doſcź tež wot anglikanſkich dźěcźi
wopytane; holcže ſchule ſtoja z wjetſcha pod klóſchterſkimi knježnami.

Kak rjane cyrkwinſke žiwjenjo tu knježi, pokažaje tež woſebje we
zandźenym lěcźe załožene „Catholic Union,“ kiž měſta katholſkich
bjeſadow a kaſinow naſchich krajow zaſtupi. Tute katholſke towaŕſtwo,
kiž ma we cyłej Jendźelſkej ſobuſtawy, chce wſchě katholſke naležnoſcźe
podpjeracź, chce woſebje tež ſwjatomu wótcej k jeho rubjenym prawam zas
dopomhacź. Huſto dźerža ſobuſtawy tak mjenowany „meeting“ t. r.
zhromadźiznu k rozeſtajenju katholſkich naležnoſcźow, prjedy wſchitkich
druhich ſwojich domjacych jendźelſkich. Pſchi poſlenim „meetingu“ kiž ſo
pod wjedźenjom ſławnoho zemjana Duke of Norfolk zhromadźi, wotpóſła pak
tež rjanu adreſſu na biſkopa Krementza z Ermlanda, we kotrymž ſo jemu we
mjenje jendźelſkich katholikow dźak wupraji za wutrobne a wobſtajne
zaſtupjenjo prawow cyrkwinſkeje wyſchnoſcźe. Tež pſchihotuje proteſt
pſchecźiwo njepſchecźelſkomu pſcheſcźchanju duchownych rjadow we Němſkej
a Italſkej. To ſu lute znamjenja rjenje wotucźenoho katholſkoho
žiwjenja, na kotrymž móže ſo jedyn wutrobnje zwjeſclicź.

Statiſtika katholikow ſerbſkich woſadow.

Mějach pſchiležnoſcź, licžbu katholikow we jednotliwych ſakſkich
woſadach zhonicź, kaž ſo pſchez poſlenje ludulicženjo 1. decembra 1871
pokaza. Podam do Poſoła ſtatiſtiku ſerbſkich woſadach. Njemožemy drje ſo
tež doſpołnje na nju ſpuſchcźicź, dokelž ſo tajke licžby z kóždym dnjom
měnjeja, je tola to ſchtož ſo tudy podawa, wjele wěſcźiſche, hacž tamne
data, kiž ſo we „Ramming’s Kirchlichſtatiſtiſches Handbuch für das
Königreich Sachſen“ namaka.

Najwjetſcha woſada je Khróſcźicy; do njej ſluſcheja 3559 katholikow, a
to 3058 zafarowanych, 501 pſchifarowanych, t. r. tajkich, kiž ſo we
wſach, do lutherſkich cyrkwjow zafarowanych, namakaju. Zafarowane do
Khróſcźic ſu: Khróſcźicy, kiž maja 475 katholikow, Worklccy 321, Kukow
305, Hórki 177, Smjecžkecy 164, Pancžicy 146, Miłocźicy 143, Wudwoŕ 137,
Nowa wjeſka 135, <pb n="116"/>Swinarnja 118, Jawora 101, Hora 81, Kanecy
80, Nuknicy 69, Kozaŕcy 65, Bacźoń 64, Cžaſecy 60, Zyjicy 58, Wěteńca
57, Hrańca 53, Stara cyhelnica 51, Lejno 50, Prawocźicy 49, Pozdecy 49,
Haty 46, Cžornecy 38, Kopſchiń 35, Liboṅ 20, Łuh 11. Pſchifarowane:
Jaſeńca, kiž ma 177 katholikow, Dobroſchicy 111, Łuſcź 51, Sulſchecy 26,
Haſlow 25, Bóſchicy 25, Cźěſchkecy 22, Banecy 20, Wutołcžicy 18, Nowy
Łuſcž 17, Wucžkecy 15, Zarěcž 13, Nowe Bóſchecy 12, Wětrow 11,
Njeſwacžidło 9, Liſcha Hora 5.

Do Budyſchina ſłuſcheja 2337 katholikow, a to 2031 zafarowanych a 300
pſchifarowanych. Do Budyſchina zafarowane ſu: měſto Budyſchin, kiž ma
1296 katholikow, Židow z podhrodom 326, Khelno 112, Słona Borſchcź 46,
Hrubjelcžicy 46, Cźemjeŕcy 37, Dźežnikecy 36, Bělſchecy 34, Dalicy 30,
Něwſecy 27, Stróžiſchcźo 20, Mniſchonc 19, Hrubocźicy 2. Pſchifarowane:
Raſchow, kiž ma 30, Zajdow 26, Małſecy 20, Huſka 16, Miłkecy 16, Hornja
Kinja 14, Wulki Wjelkow 13, Horni Hunjow 12, Boblicy 10, Cžorne Noſlicy
10, Bozankecy 9, Njezdaſchecy 8, Hucźina 7, Wulke Debſecy 7, Hornja
Horka 7, Ratarjecy 6, Dźěchorecy 6, Libuchow 6, Mjedźojz 6, Delna Kina
5, Hodźij 5, Eźichońca 5, Mały Wjelkow 4, Małe Boblicy 4, Dobruſch 3,
Mała Borſchcź 3, Debſecy 3, Delna Horka 3, Horna Borſchcź 3, Słońkecy 3,
Brězynka 2, Maleſchecy 2, Bónecy 1, Brězow 1, Błohaſchicy 1, Bolborcy 1,
Hnaſchecy 1, Kobjelń 1, Janecy 1, Jenkecy 1, Jeſchicy 1, Meſchicy 1,
Nadźanecy 1, Hownjow 1, Pſchiwcžicy 1, Pórſchicy 1, Rabocy 1, Smochcźicy
1, Tſělany 1, Scźijecy 1, Wawicy 1, Budyſchink 1.

Do Ralbic ſłuſcheja 1512 katholikow, a to 1279 zafarowanych a 233
pſchifarowanych. Zafarowane ſu: Ralbicy, kiž maja 247 katholikow,
Schunow 235, Konjecy 193, Róžant 147, Smjerdźaca 145, Nowoſlicy 122,
Zernjany 122, Łaſk 68. Pſchifarowane ſu: Koſlow, kiž ma 64 katholikow,
Woſlink z piſanym Dołom 63, Rakecy 34, Jitk 24, Trupino 21, Wyſoka 15,
Niža wjes 6, Debricy 4, Jitro 1, Skaſkow 1.

Do Radworja ſłuſcheja 1104 katholikow a to 842 zafarowanych a 262
pſchifarowanych. Zafarowane ſu: Radwoŕ, kiž ma z 475 katholikow,
Kamjenej 107, Bronjo 80, Boranecy 75, Měrkow 63, Łutowcž 37, Łupoj 10,
Łupjanſka Dubrawa 5. Pſchifarowane ſu: Zdźěr, kiž ma 77 katholikow,
Brěmjenjo 74, Khaſow 44, Łuh z nowym Łuhom 31, Kſchiwa Borſchcź 10,
Wulka Dubrawa 7, Pſowy 5, Holeſchow 4, Kupoj 2, Khróſt 2, Minakał 2,
Komorow 1, Cžělchow 1, Jatſob 1, Klukſch 1.

Do Wotrowa ſłuſcheja 693 katholikow, a to zafarowanych 391 a
pſchifarowanych 302. Zafarowane ſu: Wotrow, kiž ma 263 katholikow,
Žuricy 74, Neuhof 43, Nowe měſto 11. Pſchifarowane ſu: Biſkopicy, kiž
maja 65 katholikow, Kaſchecy 50, Krěpjecy 42, Połcžnica 35, Hałſchtrow
21, Brězěn 11, Jělca 11, Porchow 11, Protec 9, Hornja Jazeńca 7, Delnja
Jazeńca 6, Brětnig 6, Jědlow 6, Ringenhain 5, Njeradecy 4, Frankenthal
3, Wohorn 2, Smělna 2, Wujezd 2, Wałowy 1, Ramnow 1, Palow 1, Hauswalde
(Wukow) 1.

Do Njebjelcžic ſłuſcheja 573 katholikow, a to 559 zafarowanych, a 14 <pb
n="117"/>pſchifarowanych. Zafarowane ſu Njebjelcžicy, kiž maja 224
katholikow, Serbſke Pazlicy 168. Pěſkecy 167. Pſchifarowanej: Němſke
Pazlicy, kiž maja 13 katholikow a Cžornow 1.

Do Schpitala pod Kamjencow ſłuſcheja 285 katholikow a to Kamjenc, kiž ma
191, Brunjow 32, Schpital 24, Kinsbork 18, Wulka Hrabowa (Großgrabe) 9,
Rohrbach 6, Biſchheim 4, Gersdorf 1.

Kaž bu hižom ſpomnjene, njemóžemy ſo na tute licžby tež doſpołnje
ſpuſchcźicź, dokelž pſchi zapiſanju ſtanu ſo wſchelake khiby, tak
zapiſachu ſo k pſch. we Budyſchinje wokoło 30 woſobow hako
„deutſchkatholikojo“, dokelž ſu němcy, a tohodla němſke katholſke
prědowanja wopytaju.

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Zańdźenu wutoru bu na naſchim tachantſtwje nowy probſt
ſtajany, dokelž bě dotalny probſt k. miniſter z Noſtitz-Wallwitz ſwoje
měſto hako nětcžiſchi tachant miſchnjanſkoho kapitla po wuſtawkach abo
ſtatutach złožicź dyrbjał. Nowy probſt je nětko miſchnjanſki kanonikus,
k. kralowſki miniſterialny radźicźeŕ Karl z Weber, direktor ſtatnoho
archiva (krajnych aktow atd.) w Dreždźanach. Kaž drje naſchi cžitarjo
wjedźa, nima probſt žanu ſłužbu zaſtacź, dokelž ta je na tachanta a
kapitel pſchenjeſena, ale je tajke měſto nětko jenož titel, kotryž ma
wěſte nutspſchińdźenja (dokhody). Snadź budźe jim lubo, hdyž tule wěc po
ſtawiznach wobſchěrniſcho rozeſtajamy. Hdyž miſchnjanſki biſkop Bruno
♣II.,♠ rodźeny knjez nad Bartom (pola Wóſporka), w lěcźe 1221
tachantſtwo w Budyſchinje hako kollegiatny kapitel, pod dohladom
Miſchnjanſkoho biſkopſtwa ſtejacy, załoži, wucžini ſebi wón, zo dyrbi
prěni kanonikus t. r. probſt (kiž bě ſobu tež archidiakonus biſkopſtwa)
kóždy krócź jedyn z miſchnjanſkich kanonikuſow bycź. Tak bydleſche kóždy
budyſchinſki probſt w Miſchnje a daſche ſo w Budyſchinje pſchez
officiala (zaſtupjerja) zaſtupicź. W lěcźe 1485 doſta ſakſki wójwoda
Albrecht wot bamža Sixtuſa ♣IV.♠ prawo, zo ſmě wón, kaž joho potomnicy
wyſchſche měſtna w miſchnjanſkim kapitlu a tež probſta w Budyſchinje
(Łužica bě tehdom hiſchcźe cžěſka hacž do 1635) z miſchnjanſkich
kanonikuſow wuzwolecź, budyſki kapitel pak ma joho ſtajecź a
wobkrucźecź. Tak je to hacž do dźenſniſchoho dnja; regenta w Sakſkej,
nětko kralowſka Majeſtoſcź, pomjenuje probſta a kapitel joho wobkrucźa w
ſtaja. Hdyž pak miſchnjanſki biſkop Jan z Haugwitz (1559) a probſt
Hieronymus z Kommerſtadta a druzy miſchnjanſcy kapitularojo k nowej
Lutherowej wěrje pſcheſtupichu, njebu miſchnjanſke biſkopſtwo z kapitlom
wot ſakſkich kurfürſtow tola cyle zběhnjene, ale měſta tutoho
„hochſtifta“ a kapitla (z wuwzacźom biſkopa) buchu ze ſwětnymi mužemi,
woſebje miſchnjanſkimi zemjanami wobſadźane. Wěſty dźěl dokhodow
miſchnjanſkich prjedy duchownſkich měſtnow a potajkim tež probſtowſtwa w
Budyſchinje, kiž ležownoſcźe wobſedźi, dźe nětko do krajneje kaſſy.
Probſt a tachant w Miſchnje ſtaj kóždy krócź ze zemjanſtwa, druzy
kapitularojo miſchnjanſkoho, kaž tež wurzenſkoho kapitla ſu najbóle
profeſſorowje w Lipſku. Na ſak <pb n="118"/>ſkim ſejmje je ſo hižo wjacy
krócź wěſta ſtrona prócowała, zo bychu tute prjedawſche duchownſke měſta
a nėtko ſinekury (měſta bjez wobſtaranja abo ſłužby) zbėhujene byłe, ale
to ſo njeje radźiło. To tež nitomu njeſchkodźi, ale pomha tym zaſłužbnym
mužam, kotrychž chce krajny knjež cźeŕ z tutymi titlemi a dokhodami
pecžeſcźicź. ♣T.♠

Z Budyſchina. Někotſi mužojo, kotſiž běchu prócu na ſo wzali, k
wotmyſlenomu cžeſnomu darej pſch noſchki hromadźicź, ſu ſwoju zběrku
hiżo wotedali. Proſymy z nowa, zo chcyli ſo Serbja na tutej ſerbſtej
naležnoſcźi bohacźe wobdźělicż. To budźe pſchiſtojne wopomnjecźo!

Z Budyſchina. Kaž ſłyſchimy je ſo lětſa k. kapłan Jakub Schołta z
Khróſcźic hako ſerbſki prědaŕ za proceſſion do Rumburga podał.

Z wukraja.

Z Barlina. Politiſke podawki běža pomałku, dokelž ſu tamni mužojo, kiž
je wjedu, we wſchelakich kupjelach, abo na kraju na ſwojich kubłach.
Pſchecźiwo biſkopej z Ermlanda, ♣Dr.♠ Krementzej njeje ſo hacž dotal
mcžo nowoho ſtało, hroženjo, zo ſo jomu dokhody wocźahnu, njeje hacž
dotal wuwjedźene. Wſchelake nowiny drje k tomu ſtajnje ſchcźuwaju, tola
boji ſo knjeżeŕſtwo hiſchcźe, tutón ſrědk nałožicź. Wěc wojeŕſkoho
biſkopa Namſzanowſkoho ſo wot wojeŕſkoho ſudniſtwa pſchepytuje, tola tam
wona njeſłuſcha, dokelž je jeno cyrkwinſka naležnoſcź, we kotrejž
wojeŕſki ſud rozſudźecź prawo nima.

Z Barlina. We zańdźenym tydźenju naſtachu tu khětre a ſtraſchne zběžki,
kotrež móžachn ſo jeno z wojeŕſkej mocu poduſycź. Dokelž do Barlina
wſcho cźehnje, ſchtož druhdźe nicžo hódne njeje, nahromadźi ſo tam jara
wjele njekhmanoho a woſobnje prózdnoho ludu, kotromuž pſchedewſchim
wobydlenja pobrachuja, dokelž wobydlenja ſu tu pſchi ſurowej płacźiznje
khěżow, jara drohe. Tohodla naſtachu pſched měſtom we krótkim cžaſu cyle
nowe haſy khěžow, kiž buchu někak z deſkow hromadu zbite. To drje nětko
we lěcźe doſaha, ale ſchto ma ſo we zymje ſtacź? Hubjenſtwo budźe potom
hiſchcźe wjele wjetſche. Tež druhi ſurowy njepſchecźel je do Barlina
zacźahnył, kholera bu tu hižom we wjacy padach pytnjena.

Z Magdeburka. Kónc měſaca junija dźeržeſche knjez biſkop ♣Dr.♠ Martin we
tak mjenowanej ſakſkej provincy cyrkwinſke viſitacije a wudźěleſche ſwj.
firmowanjo. Pſchi tym mějeſche wulke wjeſelo, zo móžeſche 7 nowych
cyrkwjow ſwjecźicź na měſtnach, na kotrychž hakle buchu we nowiſchim
cžaſu miſſionſke ſtacije załožene.

Z Póznanſkeje. Zakoń, kiž jeſuitam wſchě ſkutkowanjo zakaže, je tež na
wjac měſtach hnydom na dnju, na kotrymž bu wozjewjeny, ſo nałožał. We
měſtacžku Gnjewkowo mějachu jeſuitojo runje miſſion, kotryž bu, hacž
runje mějeſche ſo hakle za dwaj dnaj ſkóncžicź, hnydom pſchez
policajſtwo zakazany. Toſame ſta ſo tež we měſcźe Thorn.

Z Roma. Z nowa zas powjeda ſo, zo bamž Rom z wěſtoſcźu wopuſchcźi a ſo
do Belgiſkeje poda, haj zo k tomu hižom wſchelake wěcy rjadowacź a
pſchihotowacź da. Tola drje pak tež na tajkim powjedanju nicžo wjac
wěrno <pb n="119"/>njebudźe, hacž to, zo ſebi italſke knježeŕſtwo
pſcheje, zo by ſwj. wótc Rom chcył wopuſchcźicź, dokelž widźi, zo romſki
lud wot ſwěry pſchecźiwo japoſchtołſkomu ſtołej njepuſchcźi, a zo Viktor
Emanuel ze ſwojim cyłym knježeŕſtwom mjez romſkimi žaneje luboſcźe ſebi
njedoby. Katholſka ſtrona pak, kiž ſo pod nětſiſchimi wobſtejnoſcźemi na
politiſkim a z cyła zjawnym žiwjenju jara mało wobdźěli, a ſo radſcho
wobknježicź da wot někajkeje mjenſchiny, kiž ſo do wſchoho khroble
měſcha, a wſchudźom njehańbicźe wuſtupuje, je tež ſpóznała zo ſebi
pſchez to ſama najwjacy ſchkodźi, tohodla pſchiſtupuje tež z nowa k
wólbam. Jeli=zo je pſchezjena, a jeno trochu pilna, njemóže ji dobycźo
pſchi měſchcźanſkich kaž krajnych wólbach cźeknycź. Tež toho ſo italſke
knježeŕſtwo boji, a dokelž wě, zo ma katholſka ſtrona pſchez
pſchitomnoſcź ſwj. wótca we Romje wjacy mocy a wutrobitoſcźe, pſcheje
ſebi, zo by bamž Italſku wopuſchcźił.

Z Roma. Swjaty wótc dóſta z arcdiöceſy Toulouſe 40,000 frankow a z
diöceſy Grenoble 27,000 pětrowoho pjenježka. Je to khwalomna
woporniwoſcź francózſkich katholikow, kiž pſchi ſurowym hubjenſtwje, kiž
jich kraj potrjechi, tola tež tak bohate dary za wjeŕcha cyrkwje
namakaju.

Z Pariza. Znaty biſkop z Orleans, Dupanloup, je we jenym z Verſailles
wudatym rjanym paſtyrſkim liſcźe poſtajenja vatikanſkoho koncila
wozjewił. Swój pſchiſtup k tymſamym je wón hižom dawno wuprajił. Z tym
je ſławny biſkop wſchěm wjeſelo ſkazył, kiž ſo na njoho podpjerachu,
hdyž pſchecźiwo bamžowomu njezmólnomu wucžeŕſtwu harowachu, dokelž k
wucžbje ſamej je ſo won pſchecy, we wutrobje, kaž tež we ſwojich piſmach
wuznał. Kaž z Roma piſaja, je ſwj. wótc na tutym paſtyrſkim liſcźe wulke
wjeſelo měł.

Z Schpanſkeje. Z Madrida piſaja wot 19. julija. Dźenſa bu na krala a
kralownu, hdyž ſo tejſamej ze zahrody Buen=Retiro do ſwojoho hrodu we
wozu wrócźiſchtej, wot 5 muži tſelane. Tola woſtaſchtej njeranjenej.
Dwaj mordarjej buſchtej jatej, jedyn pak morjeny.

Z Jeruzalema. 2. junija móžeſche ſo we Jeruzalemje po haſach měſta zas
zjawny proceſſion z Bożim cźěłom wotdźeržecź. Tónſamy bě jara
ſwjatocžny, wuńdźe z hłowneje cyrkwje a ſkóncži ſo we cyrkwi
franciſkanow. Grichojo ſu ſo naſchej katholſkej ſwjatocžnoſcźi
pſchizankli. Jich khěże bėchu rjenje wudebjene, haſy z rjanymi płachtami
wodźete, a rožemi poſypane. Bože cźěło bu we drohej monſtraney wot
patriarchi njeſene. Na tymſamym dnju bě tež proceſſion we Bethlehemje, a
ſchtwórtk prjedy we wjeſcy San Gievanni, we narodnym měſtacžku ſwj. Jana
kſchcźenika, hdźež bu ſwj. Hilžbjeta wot ſwj. Marite wopytana.
Proceſſion we Jeruzalemje bě rjany, tola hewak cźichi; na dwěmaj
druhimaj měſtnomaj pak pokaza ſo wjeſołoſcź tež wótſe. Tak khodźeſche po
dołhim cžaſu zas zbóžnik we potajnoſcźi najſwjecźiſcho ſakramenta po
tychſamych haſach a mėſtach, po kotrychž je won wſchěm dobroty
wopokazowajo we ſwojim žiwjenju khodźił. — Naſtupnik Poncia Pilata,
naměſtnik Židowſkeje je ſwojej dwě dźowcy ſotram ♣Ecce-Homo♠-klóſchtra k
wocźehnjenju dowėrił. Tutón klóſchtyr ſtoji na tymſamym meſcźe, na
kotrymž bu Jězus Khryſtus, hako kral Židow z cźernjemi krónowany a
ſchwikany ſmjercźi wotſudźeny. Tež židowſke dźěcźi pſchepodawaja <pb
n="120"/>ſo tamnym kſcheſcźanſkim ſotram k wocźehnjenju. Tež někotre z
tutych ſu kſchcźene židowki. Mjez wſchitkimi pak knježi najrjeńſcha
pſchezjenoſcź.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Michał Mikławſch, ſ. kublerja Michała Welsa z
Něwſec; Karl Hugo, ſ. Karla Auguſta Gruhla z B.; Marija Madlena, dź.
murjerja Auguſta Krala z B.; Eduard Józef, ſ. wuhenjeŕſkoho miſchtra
Franca Moſera z B.; Emilia Regina, dż. Chriſtopha Gimpela z Budyſchina;
Ernſt Otto, ſ. wojnarja J. A. Nowaka z B.; Jan Klemens, ſ. tyſcherja P.
Pawoła Kubicy z B.; Pawoł Hermann, ſ. policaja Adolfa Fiſchera z B.;
Ferdinand, ſ. Auguſta Lehmanna z podhroda. — Wěrowanaj: Pětr Siebaṙ z
Hrubjelcżic a Hana Rychtarjec z Něwſec. — Zemrjecźi: Haṅža rodż. Bäree,
wudowa Antona Eiſelta na Židowje, 85 l. 9 měſ.; Marianna, wudowa
złótnika Karla Jonathana Kirſcha z B., 82 l. 9 m.; Franc Max, ſ. Karla
Oskara Hartmanna ze Židowa, 6 měſ.; Pawoł, ſ. Reinholda Klingſta z B., 6
l. 1 měſ.; Marija rodż. Pětſchkec, ſchtrymparja Huberta Wjenki z B., 31
l.; Michał Guda z Dalic, 78 l. 10 m.; Ernſt Mikławſch Mužik z podhroda,
72 l.; Friedrich Ganzert z B., 54 l. 5 m; Michał Horjenk z B., 60 l.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1872: kk. 287. Pětr Lebza z Ralbic; 288. Jurij Žur z
Ralbic; 289. Pětr Delank z Borſchcże; 290. Michał Schejda z Schunowa;
291. Pětr Schołta z Schunowa; 292. ♣P.♠ Arnold Wornaṙ w Oſſegu; 293.
Johanna Schützowa z Rieſy; faraṙ Salm we Plawenje.

Na lěto 1870 a 1871: J. M. z K.

Dobrowolne dary: Hana Haderkowa 7 nſl.

Za miſſionſke towaŕſtwo: Johanna Schützowa 7 nſl.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: N. Z. z K.
(pſchez młynka Wawrika z Kanec) 25 tol.; Johanna Schützowa z Rieſy 10
nſl.; S. 2 nſl.

Hromadże 6188 tol. 2 nſl. — np.

Smilne dary k dalewobſtaranju. Za wobſchkodźenych pſchez powodżenjo we
Cžěſkej doſtach hiſchcże: pſchez k. fararja Herrmanna 20 nſl.; pſchez k.
Innocenca 1 tol. 15 nſl.; pſchez tohoſamoho 20 nſl.; a tohorunja pſchez
tohoſamoho 20 nſl.; pſchez k. Ludwika z Rožanta: Mikławſch S. z Róžanta
1 tol. 10 nſl.; Njemjenowany 1 tol.

Z nakładom ſpiſacźela je wuſchła

Hwězda,

modlitna knižka za katholſkich kſcheſcźanow. Str. 184.

Płacżizna 6 a 18 nſl.

Pſchiſp. Tale knižka, ze wſchěmi nuzniſchimi modlitwami a pobožnoſcżemi
hodźi ſo ſwojeje małoſcźe dla tež derje za wojakow.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžalopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 16. 17. augusta 1872. Lětnik 10.♠

Swjaty Bernard.

Ciſterciſki rjad namaka pſchi rjedźe benediktinow we najkrótſchim cžaſu
najdalſche rozſchěrjenjo we kſcheſcźanſkim ſwěcźe. Joho załožer je
ſwjaty Robert, kiž ſo wokoło lěta 1025 we francozſkej krajinje Champagne
z woſobnych ſtarſchich narodźi. Do rjadu benediktinow zaſtupiwſchi,
wjedźeſche krute, ſwjate žiwjenjo. Tola njeſpokoji joho tehdomniſche
žiwjenjo mnichow, tež nic te ſwojoho rjadu, a tak wobzankny wón z
někotrymi towaŕſchemi nowy klóſchtyr załožicź we jenej puſtej krajinje,
Citeaux, mjenowanej, njedaloko měſta Chalons. Tola krute žiwjenjo, kiž
ſo tudy wjedźeſche, wotraſchi we prěnich 15 lětach wſchěch, kiž chcychu
do tutoho rjadu zaſtupicź, tak zo bě ſtrach wulki, zo cyły klóſchtyr zas
rozpadnje. Swjaty Bernard pak bu druhi załožer rjadu ciſterciſkich
mnichow. Swjaty Bernard žadaſche z 30 druhimi młodymi zemjenjami, we
pſchiwzacźo do klóſchtra, a wot toho dnja jow, zapocža za klóſchtyr
Ciſterc, kiž bě dotal jeno někak wobſtał, nowe mócne žiwjenjo. Bernard
narodźi ſo we lěcźe 1091 na hrodźe Fontaines pſchi měſcźe Dijon. Joho
nan rěkaſche Teſſelin, bě woſobny muž we burgundſkim wójſku. Joho macź
rěkaſche Aletha, jena pobožna póccźiwa žónſka z woſobnoho hrodu, kiž
ſwojomu mužej 6 ſynow a jenu dźowku porodźi. Bernard bě po ſtarobje
tſecźi. Hiſchcźe prjedy hacž wón na ſwět pſchińdźe, mějeſche macź
ſpodźiwny ſón. Ji ſo dźijeſche, zo we ſwojim žiwocźe pſycźka widźi,
cžiſchcźe běłoho z cžornym khribjetom, kiž pilnje ſchcźowka. We ſwojim
ſtraſche praſcheſche ſo pobožnoho muža wo radu, kiž ju z tym
tróſchtowaſche, zo budźe ſyna porodźicź, kiž budźe ſwěrnje na ſwjatu
cyrkej kedźbowacź a z mocu ſwojoho ſłowa ju pſched jeje njepſchecźelemi
zamłowjecź. Pobožna macź ſwjecźeſche małoho Bernarda cžiſcźe ſłužbje
Božej, a pſchepoda joho k dalſchomu wocźehnjenju do měſta Chatillon,
hdźež bě ſławna wot duchownych wjedźena wucžernja. Joho <pb
n="122"/>rjane duchowne dary buchu tu zbožomnje wubudźene a kubłane; a
tola mjez tym hacž won tudy pſchebywaſche, wumrje joho macź. Bernard
wrócźi ſo nětko domoj, na hród Fontaines, a njeſtojeſche tu nětko pod
žanym dohladom, dokelž joho nan bě ſtajnje we wójnſkej ſłužbje.
Wſchelacy pſchecźelojo prócowachu ſo nadatoho a bohatoho młodźenca za
ſwět zdźeržecź; a wo prawdźe zda ſo, hako by wón na wolu ſwojeje
macźerje zabył, kiž chcyſche joho k ſłužbje Božej wocźahnycź.

Zahe doſcź pak ſpózna Bzrnard wſchelake ſtrachi we wobkhadźe ze ſwětom,
a žiwe dopomnjecźo na ſwoju njeboh macź wubudźi we nim z nowa krute
prědkwzacźo, ſwět wopuſchcźicź, a do pſched krótkim zołoženoho rjadu
ciſterciſkich mnichow zaſtupicź. Dołho mějeſche wón ze ſwojimi
pſchecźelemi a woſobnje bratrami a tež nanom wojowacź, kiž jomu wſchitcy
wotradźachu, tola wopomnjecźo na joho lubu macź, kiž bě jomu huſcźiſcho
prajiła, ja tebje njejſym za ſwět norodźiła, doby nic jeno na nim, ale
tež na joho bratrach a pſchecźelach. Joho wuj Galdrich, a joho bratſja
Guido, Gerhard, Bartroṁ a Handrij a wokoło 30 zemjanſkich pſchecźeli
ſcźěhowachu joho pſchikład, a zaſtupichu ſami do klóſchtra Ciſterc. Hdyž
bě ſo cžas pruhowanja minył, wotpołožichu ſwoje ſłuby we lěcźe 1114.
Tola Boh tón knjez njebě joho poſtajił, tu cźiche ſamotne žiwjenjo
wjeſcź, ale bě jeho k wažniſchomu ſkutkowanju powołał.

Pſchikład ſwj. Bernarda a joho woſobnych towaŕſchow namaka wjele
ſcźěhowarjow, tak zo bu klóſchtyr Ciſterc mały, wſchěch pſchiwzacź.
Hrabja Hugo dari tohodla abtej Schcźěpanej wěftu krajinu, „doł połona”
mjenowany, zo by ſo tu nowy klóſchtyr załožił. To bě puſta, dźija
krajina we hłubokim lěſu, hdźež tež rubježnicy ſo namakachu. Tam póſła
abt Schcźěpan 12 mnichow, pod dohladom ſwj. Bernarda, a tu bu we lěcźe
1115 ſławny klóſchtyr Clairvaux załoženy. Clairvaux je naſtało z ♣clara
vallis,♠ t. r. ſwětły abo jaſny doł. Tute měſto bu wot ludu tak
mjenowane, dokelž ſo tu ſwj. Bernard a joho towarſchojo pſchez
póccźiwoſcź a ſwjatoſcź ſwěcźachu. Bernard woſobnje wjedźeſche jene tak
krute žiwjenjo, zo bě wón morwomu podobniſchi hako žiwomu. Pſchez to pak
wón tež ſwojej ſtrowoſcźe, kaž ſam wuznaje, ſchkodźeſche. Tohodla
wuproſy ſebi joho pſchecźel Wilhelm Campeaux, biſkop we Chalons, zo by
na lěto klóſchtyr wopnſchcźił a pſchi nim žiwy był. Pſchez to poſylni
won zas ſwoju ſtrowotu a do ſwojoho klóſchtra ſo wrócźo mějeſche won
wulke wjeſelo ſwojoho nana Teſſelina, kiž bě nětko próznoſcź a
njewobſtajnoſcź ſwěta ſpóznał a wopuſchcźił, do ſwojoho klóſchtra hako
mnicha pſchiwzacź. Z cyła ſława joho ſwjatoſcźe rozſchěri ſo daloko a
wſchěch ſtronow pſchińdźechn próſtwy we załoženjo nowych klóſchtrow.

Hacžrunje wěrny pſchecźel cźichoho žiwjenja, wopuſchcźi tola tež
klóſchtyr, hdyž bu k rjadowanju wažnych cyriwinſkich a ſwětnych
naležnoſcźow žadany. Njemóžne je jo, wopiſacź ſchto je wón we tutym
naſtupanju ſkutkował na cyrkwinſkich zhromadźiznach, we radach kralow a
wjeŕchow a biſkopow, we wojowanju a pſchedobycźu błudnych a ſchkodnych
wucžbow, we wobrocźenja cźežkich hrėſchnikow. Najwažniſche naležnoſcźe
dowěrja ſo jomu. Won mjenuje ſo wot někoho „orakel <pb n="123"/>ſwojoho
cžaſa”, t. r. tak wjele hako muž, kotryž ſo wot wſchitkich za radu
praſcha, a kotryž tež wſchěm dobru radu wudźělecź wě.

Pſchi ſwojim ſkutkowanju pak woſta Bernard khorowaty. We lěcźe 1153 pak
pſchibjeraſche joho khoroſcź, a wěſte znamjenja blizkeje ſmjercźe
pocžinachu ſo pokazowacź. Hdyž bě ſwojich klóſchtyrſkich bratrow Božej
miłoſcźi porucžił, ſo ſamoho pak k poſlenej hodźinje derje pſchihotował,
wuſny won we l. 1153 20. auguſta dopołdnja po 11, we 63 lěcźe ſwojeje
ſtaroby. 38 lět bě hako abt klóſchtyr Clairvaux wjed. 160 nowych
klóſchtrow bychu we tym cžaſn załožene. Wulke dźiwy, kiž ſo joho
ſmjercźi ſtachu, kaž joho ſwjate we naležnoſcźe kſcheſcźanſtwa tak
zaſłužbne žiwjenjo pohnuchu bamža Alexandra ♣III.♠ we lěcźe 1174,
ſwjatocžnje do cžródow ſwjatych pſchiwzacź a wěriwym k zjawnomu
cžeſcźenju porucžecź.

Wot ſwj. Bernarda ſo powjeda, zo je wot njeho rjany pacźeŕ: „Budź
powitana kralowna.” Wěc powjeda ſo takle: Junu we nocy, mjez tym hacž
wſchitcy ſpachu, bě Bernard ſam wotucźeny, a tu zaſłyſcha wón we cyrkwi
ſpodźiwne hłoſy, kaž hłoſy jandźelow, kiž najſwjecźiſchu knježnu
khwalachu a cžeſcźachu. Tu poda ſo wou mjelcžo do cyrkwje, zo by zhonił,
ſchto ſo tu ſtanje, a tu widźi ſwj. Mariju wot jandźelow wobdatu a
ſłyſchi jich ſpěwacź: „Budź powitana kralowna.” Won je ſebi khwalbny
khěrluſch we pomjatku ſkhował a druhi dźeń napiſał a bamžej Eugenej
♣III.♠ z proſtwu póſłał, zo by ſo tutón pacźeŕ powſchitkomnje we cyrkwi
zawjedł.

Tak lubuje měſchnik njepſchecźeli.

Lěta dołho pſchikhadźeſche k wrotam jeneje cyrkwje we Parizu wſchědnje
we wěſtym cžaſu ſtary proſcheŕ, kóždy joho pod mjenom „Jaques”
znajeſche. Stajnje z cžmowym woblicžom, njerycžeſche žane ſłowo, a tež
potom, hdyž jałmožnu dóſta, dźakowaſche ſo jeno z pokhilenjom hłowy. Pod
lapami, z kotrymiž ſwoju nahotu pſchikry, móžeſche jedyn na wutrobje
złoty kſchižik widźecź.

We tejſamej cyrkwi ſwjecźeſche młody duchowny, abbé Paulin de . . .
wſchědnje Božu mſchu, a njezaby ženi, hdyž z cyrkwje dźěſche, wbohomu
proſcherjej mały dar ſobudźělicź. Syn woſobneje a bohateje ſwójby, bě ſo
abbé Bohu tomu Knjezej hako měſchnik ſwjecźił, a nałožowaſche ſwoje cyłe
zamoženjo k dobrym ſkutkam. Bjez toho zo by joho bliže znał, mějeſche
joho ſtary proſcheŕ jara lubo. — Junu njebě tu Jaques na ſwojim měſcźe,
a dokelž ſo tu za wjacy dnow njepokaza, bojeſche ſo młody pilny
duchowny, zo ſnadź je ſo jomu něſchto ſtało, praſcheſche ſo za joho
wobydlenjom, zo by joho tam junu wopytał.

Lohcy je wón zhoni, a junu rano po kemſchach, dźěſche do khěže, hdźež
Jaques bydleſche. To bě ſchěſcź ſkhodow wyſoko, we jenej komorcy pod
tſechu. Wón klepaſche na durje a ſłaby hłós zawoła: „Dale,” a měſchnik
zaſtupi. Wón namaka proſcherja khoroho na khudym lěhwje, joho licy
běſchtej zbłědnjenej, wócžcy we wuhaſnjenju. „Wy je ſcźe, duchowny
knježe” prajeſche wón k zaſtupjenomu měſchnikej. „To je prawje
pſchecźelnje wot was, zo k tak hubjenomu cžłowjekej pſchindźecźe, kaž ja
ſym, wo prawdźe ja waſcheje dobrocźiwoſcźe hódny <pb n="124"/>njejſym.”
— „Schto tak rycžicźe, luby Jaques, njewěſcźe zo je měſchnik pſchecźel
wſchěch njezbožownych? Wyſche toho,” pſchiſtaji wón pſchecźelnje, „ſmoj
moj ſtarej znatej.”

„O knježe, hdy byſchcźe mje znał, njebyſchcźe tak k mi rycžał, ja ſym
njezbožomny cžłowjek, wot Boha zaklaty” — „Wot Boha zaklaty? kak móžecźe
tajke myſle we ſebi měcź, luby pſchecźelo. Njeprajcźe wjac tak ſurowe
ſłowo. Scźe zło cžinili, wobželnoſcźe je a ſpowjedajcźe ſo, Bóh je
ſmělny, won želnoſcźiwym wſcho woda.” „Ně, ně, mi ženi wodacź njebudźe.”
A cžohodla nic, njewobželnoſcźicźe ſnadź to, ſchtož ſcźe zło cžinili?” —
„Hacž ja to wobželnoſcźu,” zawoła Jaques, ſo njeměrnje na ſwojim lěhwje
pozběhnjo, „o ju, ja wobželnoſcźu; 30 lět dołho martrowje mje hižom
želnoſcź, ale ja ſym tola wot Boha zaklaty.” Podarmo prócowaſche ſo
měſchnik, joho tróſchtowacź a změrowacź. Surowy ſkutk dyrbjeſche jomu
ſwědomjo porokowacź, a ſtrach zankny jomu hort, to wuznacź. Wſcha
nadźija bě joho wopuſchcźiła. Na poſledku pſchez dobrocźiwe ſłowa
měſchnika hnuty powjedaſche z mrějacym hłoſom ſwoju ſtawiznu. „Ja běch
domownik we hrodźe bohateje ſwójby, hdyž revolucija zandźenoho
lětſtotetka wudyri. Moje knjejſtwo bě dobrocźiwoſcź ſama. Hrabja,
hrabina, jeju dwě dźowcy, jeju ſyn — ja mějach ſo jim wſcho dźakowacź,
za moje měſto a zamoženjn. Tu nětko pſchińdźe knježenjo tamnych ſurowych
muži, kiž pſchecźiwo zemjanſtwej a duchownſtwu zakhadźeſche. Hrabja a
joho ſwójba ſo pytaſche, njenamaka pak ſo, dokelž bě ſo ſkhowała, a ja
wjedźach, hdźe. Ja dźěch, a jich pſcheradźich; ja, ja ſym jich
pſcheradźił a cžohodla? Zo bych jich kubła dóſtał, kotrež běchu
pſcheradnikej ſlubjene. Woni buchu wſchitcy k ſmjercźi wotſudźene,
kotrymž mějach ſo za wſcho dźakowacź, kotrychž ſym wſchěch pſcheradźił,
wſchěch z wuwzacźom małoho Paulina, kiž bě tehdom jara młody.” Młody
abbé zawoła pſchecźiwo ſwojej woli wótſe, a zymny pót ſtupuſche na joho
cžoło. „Knježe,” tak powjedaſche mrějacy dale, kiž wulki njeměr abbé=a
pytnył njebě, „knježe, ach to je ſurowa wěc! Ja ſym pſchipoſłuchał, kak
buchu ſmjercźi wotſudźeni. Ja ſtejach pſchi wrotach jaſtwa, a widźach,
kak jedyn po druhim na wóz lěžeſche, a cźiſchcźach ſo z cžródami za
wozom, ja widźach kak buchu pſchez nóž jich hłowy wot cźěła dźělene. O,
ja njekhmanik. Wot toho cžaſa nimam žanoho měra a wotpocžinka. Ja
płakam, ja ſo modlu za nich, ale ja widźu jich ſtajnje pſchede mnu.
Tamle woni ſu, tamle pod tym płatom.” A proſcher pokazowaſche na
pſchedwěſchk, kiž dźěl ſcźěny pſchikry. „Boža martra wyſche mojoho łoža
ſłuſcheſche hrabi, mały złoty kſchižik na mojej wutrobje, kiž mje
njewppuſchcźi, noſcheſche něhdy hrabina. O mój Božo, ſchto ſym ja tola
cžinił! A kak ſym je ja wobželnoſcźił. Knježe, mějcźe ſobuželnoſcź ze
mnu, njezaſtorcźe mje, modlcźe ſo za mnje, najnjezbožowniſchoho
cžłowjeka.” Blědy kaž ſmjercź poklakny měſchnik ſo modlo, k łožej, a
modleſche ſo tak poł hodźiny, bjez toho zo by ſłowo prajił. Potom ſo
pozběhny, ſcžini znamjo ſwj. kſchiža, a wocźahny pſchedwěſchk wot
ſcźěny. Tu wuhlada dwaj wobrazaj. Proſcher wótſe a cźežko zawoła, hdyž
to widźeſche, a pany na ſwoje hubjene lěhwo. Měſchnik płakaſche.
„Jaques,” prajeſche wón z tſchepotatym hłoſom, „ja chcu waſchu ſpówjedź
ſłyſchecź, zo bych wam pſchez Božu miłoſcź <pb n="125"/>wodacźo waſchich
hrěchow ſobudźělił.” Hdyž bě mrějacoho wot joho hrěchow wotwjazał,
prajeſche dale k njomu: „Jaques, Bóh je wam wodał, z luboſcźe k njomu
wodam tež ja wam, dokelž wěſcźe wy, koho ſcźe wy k ſmjercźi pſchepodali?
— To běchu mój nan, moja macź, mojej dwě ſotſe. Cźežke zdychnjenjo bě
ſłyſchecź, wotewri hiſchcźe junu ſwój hort k rycžam, ale zynki běchu
njezrozemliwe, potom bu z měrom. Hdyž měſchnik, ſo dale modlo a klecžo,
ſo na joho ſkhili, bě proſcheŕ mordły.

Tak lubowaſche měſchnik ſwojoho njepſchecźela.

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Hnadny knjez biſkop je po radźe lěkarjow na zapocžatku
měſaca na ſchtyri njedźeli do kupjeli Karlsbada wotjěł.

Z Budyſchina. Wutoru dóſta naſcha redakcia dźakny liſt wot centralnoho
pomocnoho wubjerka hłownoho měſta Prahi, na kotryž běchmy nahromadźene
pjenjezy za pſchez powodźenjo wobſchkodźenych Cžěſkeje wotpóſłali.
Podpiſany je Fr. Dittrich, kiž je hako měſchcźanoſta pſchedſyda
wubjerka. Po nětko ſkóncženej zběrcy tak hiſchcźe junu wutrobny dźak za
wſchě ſmělne dary!

Z Budyſchina. Pſched někotrym cžaſom wundźe z Barlina pſcheproſchenjo na
wſchě měſta Němſkeje, podpiſane wot nahladnych mužow wſchěch krajinow a
powołanjow, kiž chce 2. ſeptember, dźeń na kotrymž bu pſched dwěmaj
lětomaj khěžor Napoleon z ſwojim wojſkom pola Sedana jaty, a tak
francózſka móc złamana we cyłej Němſkej ſwjatocžnje wobeńdżeny měcź.
Tola kaž jedyn ze wſchelakich wjetſchich a mjeńſchich měſtow ſłyſchi,
njenamaka ſpomnjeny namjet wſchudżom ſpodobanjo, a tak drje budźe nowy
ſwjecźen z cyła k ſtronje połoženy, abo njebudźe k najmjenſchom žadyn
powſchitkomny. Mudriſcho by wěſcźe było, jelizo dyrbi ſwjecźene bycź, zo
by dźeń, na kotrymž bu měr wobzanknjeny a tak wójna ſkóncžena, ſo k
ſwjecźenej poſtajił.

Z wukraja.

Z Wrótſławy. Tudy budźe wot 9. do 12. ſeptembra generalna zhromadźizna
katholikow Němſkeje, z cyła dwajadwacyta.

Z Barlina. Tu cžinja ſo wulke pſchihotowanja k woſobnym wopytam, kotrež
Barlin na zapocžatku ſeptembra wocžakuje. K wojeŕſkim manövram pſchińdźe
tu rakuſki khěžor Franc Józef, a tež ruſki car Alexander, wobej
pſchewodźanej wot někotrych pryncow ſwojej domow, miniſtrow a generalow.
Snadź tež tón abo druhi mjeńſchi němſki wjeŕch ſwoju pſchiſłuſchnoſcź k
němſkomu khěžorſtwej do Barlina pokazacź pſchińdźe. Zo ſo to we Barlinje
žada, je znate, nic pak hiſchcźe hacž ſo tuta khěžorowa žadoſcź wot
někotrěch wjeŕchow dopjelni. — Wyſche wojeŕſkich manövrow pak ſo wot
monarchow a jich miniſtrow tež wěſcźi wažne wuradźenja we politiſkich
naležnoſcźach ſtanu. Bóh daj, zo bychu tamne ſrědki namakali, kotrež
bychu jich ludy k wěrnomu zbožu pſchiwjeſcź móhli, dokelž to <pb
n="126"/>móža ſpóznacź, zo nětko naſtupjeny pucź, na kotrymž ſo woſobnje
we nowej Němſkej ſpěſchnje dale krocži, lud k ſpokojnoſcźi njewjedźe.

Z Barlina. Kultusminiſter Falk mějeſche njedawno konferency z wucžerjemi
cyrkwinſkoho prawa, zo by z nimi dalſche krocžele wuradźił pſchecźiwo
katholſkej cyrkwi a woſobnje pſchecźiwo jeje ſwěrnym biſkopom, kiž ſwoju
winowatoſcź, Boha ſo bóle bojecź hacž cžłowjekow, a tutej najwyſchſchej
wyſchnoſcźi bóle poſłuchacź a ſwětnej wyſchnoſcźi, derje dopjelnja.
Tajke konferency ſo jeno tohodla powołaja, zo by miniſter wjacy
zwonkowneje winy měł, cyrkwi napſchecźiwne kaznje dawacź, hdyž móže ſo
na tutych muži podpjeracź. Tola pak běchu ſobuſtawy konferency lucźi
mužojo, kiž ſu hižom prjedy ſwoju ſpokojnoſcź ze zakonjemi
kultusminiſtra wuprali. Mjez nimi bě tež jedyn profeſſor z Lipſka, kiž
je we pſched krótkim wudatej knižcy ſwoje dobre rady wudźělał. Jelizo
kultusminiſter Falk na tute rady poſłucha, ſchtož njemóžna wěc njeje,
mamy we blizkim cžaſu hiſchcźe hórſche zakonje wocžakowacź, kiž
katholſkej cyrkwi we Němſkej cźežke cžaſy pſchihotuju.

Z Barlina. Nowy zakoń pſchecźiwo jeſuitam ſo wſchudźom krucże nałožuje.
Nic jeno, zo ſo jim dźerženjo mitſionow a wſchěch prědowanjow zakuzuje,
ně, jim njeje ani dowolene khorych wopytowacź, ſpowjedź ſłyſchecź, Božu
mſchu ſwjecźicź. A ſchtož je pſchi cyłej wěcy najnjehódniſche, to je
njehańbite zadźerženjo najnižſchich zaſtojnikow pſchecźiwo mužam, kiž ſo
pſchez póccźiwoſcź, zdźěławoſcź a wědomoſcź wuznamjenjuja; kotſiž huſto
woſobnym a wo kraj a lud zaſłužbnym ſwójbam kraja ſłuſcheja. To je dźak
za wopory, kiž ſu woſobnje we poſlenej wójnje pſchinjeſli.

Z Mnichowa. 1. auguſta a na ſcźěhowacych dnach bu 400lětne jubileum
tudomneje univerſity ſwjatocžnje wobeńdźene. Za wſchěch němſkich
univerſitow běchu tu wotpoſłani wot profeſſorow kaž tež ſchtudentow. We
cyrkwinſkich ſwjatocžnoſcźach njebě nicžo ſłyſchecź, za to pak bu we
korcžmach wjele pite, a rycžane a ſpěwane.

Z Mnichowa. Abt Haneberg, kiž je za biſkopa we Speyeru pomjenowany, wot
ſwjatoho wótca tež wobkrucźeny, budźe 1. ſeptembra wot arcbiſkopa
Gregorija konſekrirowany, a naſtupi na to ſwoje biſkopſke zaſtojnſtwo.

Francózſka. Nowy ſchulſki zakoń je wot k tomu poſtajeneje kommiſſije we
hłownym pſchehladźe wuradźeny. Pſchedſyda kommiſſije bě ſławny biſkop
Dupanloup. Ze hotowoho pſchehlada móže jedyn ſpóznacź, zo ſu we
Francózſkej druhe nahlady we wocźehnjenju młodoſcźe, kaž we Němſkej a
Rakuſkej. Wěrne wocźehnjenjo młodoſcźe móže jeno ſo podpjeracź na
nabožniſtwo. Cyrkej a ſchula dyrbitej ſebi pſchi tutej najwažniſchej
naležnoſcźi rucy zawdacź, a pſchecźelnje hromadu ſkutkowacź, zo byſchtej
dźěcźo k zbožownomu a k wužitnomu cžłowjekej wocźahnyłoj. Na to podpjera
ſo nowy francózſki zakoń.

Serbiſka. Na 25. auguſta budźe w Belgradźe, hłownym měſcźe ſerbſkoho
wjeŕchowſtwa, wjeŕch Milan ♣IV.♠ ze ſwójby Obrenowicźow za połnolětnoho
wuprajeny. Dotal běſche po ſmjercźi joho wuja Michała knježeŕſtwo z
někotrych muži (Blaznawac, Riſticź atd.) wobſtejace. Serbiſka je
najwažniſchi kraj za <pb n="127"/>kſcheſcźanow w turkowſkej; tohodla
prócuja ſo druhe knježeŕſtwa z njej w dobrym pſchecźelſtwje bycź a
póſcźełu tohodla k ſpomnjenomu ſwjedźenjej połnolětnoſcźe ſwojich
zaſtupjerow. Serbiſka je wjacy hacž tſikrócź tak wulka, kaž Sakſka,
njeje pak hiſchcźe tak wobydlena. Zwonka Serbiſkeje je Serbow we
hiſchcźe turkowſkich krajinach, potom w Cžornohórſkej a w Rakuſkej.
Tutym Serbam ſu k połnocy najbližſchi Khrowatojo, kiž maja z nimi tu
ſamu piſmowſku rycž, a na połodniſchej ſtronje Bołharjo, kotſiž ſo tež
wo wjetſchu njewotwiſnoſcź prócuja. ♣T.♠

Danſka. Wot njedawnoho cžaſa je we Danſkei katholikam dowolene, zjawnje
ſwoju wěru wuznacź a Bože ſłužby ſwjecźicź. Hacž do lěta 1849 běchu
katholſke Bože ſłužby krucźe zakazane. Katholikojo, kiž tak
rozpjerſcheni mjez lutherſkimi bydłachu, njemóžachu ſwoje nabožne
winowatoſcźe dopjelnicź, tak bu jich cžródka pſchecy mjenſcha. Tak
khětſe hacž bu tuton njeznjeſliwy zakoń zběhnjeny buſchtej dwě
miſſionſkej ſtaciji załoženej, jena we Kopenhagenje, druha we
Fridericia. Wot toho cžaſa hromadźachu ſo katholikojo wokoło tutej dwej
měſtow a wucžinichu tak drje jenu mału, tola pak pilnu a horliwu woſadu.
Wjele ſo tež zas k cyrkwi wrócźi; we dwěmaj měſtomaj Kopenhagen a
Fridericia ſu ſo wjacy hacž 1000 woſobow zas do klina cyrkwje wrócźili,
we jenym lěcźe móžeſche japoſchtołſki präfekt jeno we měſcźe Kopenhagen
37 wotroſcźenych do cyrkwje pſchiwzacź. We poſleminaj lětomaj buſchtej
dwě nowej ſtaciji załoženej, we Randers we połnócnym Jütlandźe a we
Odenſe na kupje Fünen. Tola je cžródka katholikow pſchecy hiſchcee mała.
Cyła japoſchtołſka präfektura ma 2100 duſchi z 10 měſchnikami, z tutych
je jeno jedyn rodźeny Danſki. Hdyž japoſchtołſki präfekt we zańdźenym
lěcźe ſwj. firmowanjo wudźeleſche, dóſtachu tutón ſwj. ſakrament we
Odenſe 14, we Fridericia 86 a we Randers 18 woſobow. Sotry ſwj. Józefa
namakaja ſo tu na 4 měſtach; we Kopenhagenje rozwucžeja we 4 ſchulach
250 dźěcźi, mjez kotrymiž ſu tež někotre łutherſke. Tak pſchibjera tež
we Danſkej z nowa, byrnje tež pomałku ſwj. cyrkej.

Ze Chile. Někotromu cžitarjej „Katholſkoho Poſoła” je ſnadź hiſchcźe we
pomjatku, kajke njerozomne wěcy wěſta mała nowina ze ſpomnjenoho kraja
pſchinjeſe, ſwojim cžitarjam powjedawſchi, zo ſu tamniſchi duchowni
wulku cźmu wěſchcźili, kiž budźe ſo wodnjo pſchez cyły kraj rozſchěricź,
njeſprawnoſcźow dla, kiž ſo ſwj. wótcej wot ſardinſkoho knježerſtwa
ſtanu atd. Pſchez tutu wot liberalneje ſtrony wunamakanu łžu, dyrbjeſche
ſo tamniſche duchownſtwo hanicź, a katholſki lud hako lohkowěriwy a
njezdźěłany pſchedſtajicź. Tola tute blady rozomny cžłowjek njewěri.
Cžohodla pak ma ſo lud jenoho tak zdalenoho kraja hanicź a wuſměſchecź?
Tohodla, dokelž we republicy Chile dobre katholſke knježerſtwo knježi, a
dokelž je wobydleŕſtwo zwjetſchoho derje katholſke. Hižom prjedawſchi
pſchedſyda republiki Joaquim Perez bě dobry katholſki kſcheſcźan, a tež
wulki dźěl wotpóſłancow běchu katholſkej cyrkwi pſchecźelnje zmyſleni.
To dopokaza mjez druhim tež, zo krajny ſejm ſchtyrjom biſkopam kraja
pucźowanju k vatikanſkomu koncilej 20,000 peſow (27,000 toleŕ) zwoli.
Tež nětſiſchi pſchedſyda republiki Chile, Don Federic Errazuriz, je
dobry kathelik, je ſotſiny ſyn arcbiſkopa ze San Jago, krajnoho hłownoho
měſta. Wón je prjedy hižom wſchelake wy<pb n="128"/>ſoke zaſtojnſtwa
zaſtał, a ſo we nich jara khmany cžłowjek wopokazał. Liberalni maja
ſtrach pſched nim, dokelž je jara wucženy, ſławny rycžnik we ſejmje,
njebojazny zamłowjeŕ katholſkeje cyrkwje. Na joho ſtronje ſtoji
wjetſchina cyłoho wobydleŕſtwa, kiž pak tak njerozomne njejo, kaž
liberalne nowiny měnja. Za to ſwědcži mjez druhim, zo we hłownym měſcźc
San Jago a tež druhich měſtach ſo wulke wucžene nowiny wot katholikow
wudawaja. ♣T.♠

Cyrkwinſki powěſtuik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźena: Marija Auguſta, dż. ſchewca Karla Auguſta Salma
z podhroda. — Wěrowanaj: Michał Pjech z Khroſcźic a Marija Thereſia
rodż. Harbauerec zwudowjena Kilianowa z Mjedźojza. — Zemrjetaj: Michał
Horjenk z B. (prjedy w Nadworju), 60 l.; Mikławſch Juſt, měſchcżan,
khěžnik a korcžmaṙ, 39 l. 5 měſ.

Z Radworja. Kſchcźeni: Marija, dź. Jana Delana z Lutowcža; Marija
Madlena, dź. Pětra Domaſchki ze Sulſchee; Jan (†), ſ. Michała Hěblaka z
Měrkowa; Jan, ſ. Jurija Hancžki z Bronja; Marija Madlena (†), dź.
Michała Hicki z Radworja; Haṅža Emilia, dź knj. Jurija Pětrjenca w
Zdżeri; Pawoł Jakub, ſ. Mikławſcha Möhna z Radworja; Hana Khryſtiana,
dż. Korle Winklerja z Radworja; Jakub Auguſt, ſ. Jana Glüklicha z
Kamjenej. — Zemrjetej: Korla, ſ. Michała Kocže z Łupj. Dubrawy, 8
njedż.; Józef Kunza ze Schěrachowa, 50 lět. — Wěrowanej: Mikławſch
Khilan z Radworſkoho Haja, z Haṅžu Kaſchporec z Kamjeneje.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1872: kk. 295. Delan z Wěteńcy; 296. Hana Kudźelic we
Dreždžanach; 297. Kucżank z Smjerdźacej; 298. Hana Kralowa z Nowoſlic;
299. Hańža Lehmanec z Radworja; 300. ♣stud. theol.♠ Jak. Skala z
Khróſcżic; 301. Hana Skalic z Khróſcżic.

Dobrowólny dar: Knj. ♣P. T.♠ 7 1/2 nſl.

Za ſwj. wótra. N. N. 15 nſl.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: jena
ſłužownica z Njebjelcžic 10 nſl.; „k cžeſcżi Božej” 1 tol.; M. M. z H. 4
tol.; N. N. 15 nſl.; z pſchedacźa kuponow hižo mjenowanych ſtatnych a
kamjenſkich dołžnych papjerow 8 tol. 17 nſl. 5 np.; na Polankec kwaſu we
Bóſchicach 10 tol. 5 nſl.

Hromadże: 6214 tol. 19 nſl. 5 np.

Za powodźenych w Cžěſkej hiſchcźe dachu: pſchez k. kapłana Nowaka z
Khróſcźic 1 tol.; Jakub Hornig z Worklec 10 nſl.; Mikławſch Rjelka z
Worklec 10 nſl.; tach. hajnk Jurij Pětranc 1 tol.

Sobuſtawy a pſchecźelojo ralbicžanſkeje katholſkeje bjeſady pſcheproſcha
ſo z tym na njedżelu po ſwj. Bartromje (25. auguſta) do łazſkowſkoho
młyna na zhromadźiznu. Pſchedſyda bjeſady.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžalopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 17. 7. septembra 1872. Lětnik 10.♠

Němſke katholſke towaŕſtwo we Mainzu.

We naſchim cžaſu widźimy my krucźiſcho hako hdy prjedy dwě ſtronje we
nabožniſkim, politiſkim a towarſchnym žiwjenju ſebi napſchecźo ſtacź.
Rozſchěrjena, pſchez zamoženjo a wyſoke zaſtojnſtwa mócna ſtrona chce
kſchecźanſtwo a wſcho ſchtož z tutym ſwjatym, po wobjecźu tak bohatym
ſłowom hromadu wiſy a z njoho ſcźěhuje, ze ſchulow, a z cyła z zjawnoho
žiwjenja wupokazacź, chce ludej tak najwoſobniſche kubło tutoho ſwěta,
wěru, rubicź, joho krótke zbožo tutoho ſwěta we ſpokojenju wſchěch
nakhilnoſcźow pytacź a namakacź nawucžicź. Pſchecźiwo tutomu
bohazabucźiwomu a lud ſlepjacomu prócowanju dźěła we nowiſchim cžaſu
kuſk pilniſcho cžródka wěrnych wucžownikow bóžſkoho miſchtra, kiž
móžeſche ze wſchěm prawom wo ſebi prajicź ja ſym „pucź, wěrnoſcź a
žiwjenjo,” pſchede wſchim cžródka katholikow, kiž ſwoje mjeno tež we
žiwjenju wuznawa. Tola jednotliwi mužojo njezamoža pſchi najlěpſchej
woli we wojowanju za wobkhowanjo a zamłowjenjo kſchecźanſtwa ze joho
zdźěławoſcźu a dobrymi pocžikami wjele dobycź. To móža jeno
rozſchěrjene, derje wjedźene a we ſebi pſchezjene towaŕſtwa. To
ſpóznachu tež hižom kſcheſcźenjo prěnich cžaſow, hdyž mějachu ſrjedźa
mjez pohanami a njewěriwymi žiwi bycź, woni dźeržachu krucźiſcho
hromadu, podpjerachu a zamłowjachu ſo mjez ſobu, běchu we ſwojim
zadźerženju wſchudźom pſchezjeni. Potom drje, hdyž bu ſwět katholſki,
hdyž mějachu kraje katholſke zakonje, katholſke knježeŕſtwa a
wyſchnoſcźe, njeběchu podobne towarſtwa wjacy nuzna wěc. Ale nětko, hdyž
cžłowjeſke towaŕſtwo zas pſcheſtawa kſcheſcźanſke bycź, je za katholikow
ſwjata winowatoſcź, zas pſchikład prěnich kſcheſcźanſkich cžaſow
ſcźěhowacź, wužſcho hromadu ſtupicź, ſwoje kubła a prawa jenohlóſnje
zamłowjecź, a dóſtate herbſtwo kſcheſcźanſtwa tež ſwojim potomnikam
njeſkažene zawoſtajicź.

We tutym wotpohladanju bu we lěcźe 1848 we Schwajcaŕſkej tak mjeno<pb
n="130"/>wany „Pius=Verein” załoženy, zo by katholſke naležnoſcźe w
kraju, hdźež ma katholſka wěc hižom dołhe cžaſa wjele wuſtacź, po ſwojej
móžnoſcźi zakitał a zamłojał. Lětſa 20. auguſta a we ſcźěhowacych dnach
mějeſche ſwoju lětnu zhromadźiznu, we ſławnym hnadnym měſcźe „Maria
Einſiedeln.” Tyſacy ſobuſtawow, nimale 500 duchownych ze wſchěch dźělow
francózſkeje, italſkeje a němſkeje Schwajcaŕſkej ſwědcžachu tu za mócne
a pilne žiwjenjo Pius=Vereina.

Podobne towarſtwo wobſteji tež we Francózſkej, a we najnowiſchim cžaſu
5. auguſta bu tež we Jendźelſkej, we Lodonje do cyrkwje ſwj. Joſefa
pſchez arcbiſopa Manning=a zhromadźizna katholikow powołana, k kotrejž
ſo tež mócne ſyły katholſkoho ludu zeńdźe, we tym wotpohladanju, zo by
ſo ſylne katholſke towarſtwo załožiło, zo bychu katholikojo krucźe, muž
pſchi mužu, we njepſchewinjomnych rynkach ſtali, zo bychu tak ſpomožnje
dźěłali pſchecźiwo duchej roztohranja. Tola tež katholikojo Němſkeje,
kotrymž ſmy tež my katholſcy Serbja ſo dźeržecź pſchipokazani, ſu hižom
pſched dwěmaj měſacomaj, 8. julija ſo we Mainzu zeſchli, a tež
„towaŕſtwo němſkich katholikow” załožili, ſtatuty, aby zakonje towaŕſtwa
zeſtajeli, a tež adreſſu na katholikow Němſkeje pſchez nowiny wozjewili.
We adreſſy ſpomina ſo najprjedy na zrudne wobſtejenja kath. cyrkwje we
Němſkej, rozeſtajeja ſo krótke winy a nuznota załožeuja towaŕſtwa.
Něſchto z tejeſameje, kaž pſchiwzate ſtatuty dźenſa we Poſołu podam, zo
bychu tež joho cžikarjo towaŕſtwo ſpóznali a ſebi wažili.

„Wobſtejenja katholikow Němſkeje, to dyrbi kóždy ſpóznacź, ſu jara
cźežke. Schtož hacž dotal hinak myſleſche, toho dyrbja najnowiſche
podawki tola we druhim pſcheſwědcžicź. Dny ſu na katholſku Němſku
pſchiſchli, kajkež je ſwěrni ſynojo cyrkwje, kiž ſu we bitwach
poſlenjeje wójny krawili, wocžakowacź njemóžachu; nazhonjenja móžachu
katholikojo hromadźicź, kiž dyrbja wjeſelo na dobycźu nowoho němſkoho
kraja kazycź. My ſmy we wobſtejenjach žiwi, kiž móže jedyn ze wſchěm
prawom pſcheſcźěhanjo cyrkwje mjenowacź, byrnje tež cyrkwi
njepſchecźelſke nowiny wſchědnje we wojowanju njerycželi, pſchez kotrež
ma ſo cyrkej zahubicź.”

. . . . „Zo pak my njebychmy dale we wotpohladanju cyrkwi
napſchecźiwnych prócowanjow we njewěſtoſcźi woſtali, woznje ſo cyrkwi
jeje ſwjate tyſaclětne prawo na ſchulu, kotrejež załožeŕka wona je, haj
jedyn zwaži ſo z cyła jeje bóžſke prawo na wocźehnjenjo prěcź. Pſchi tym
dawaja ſo wurjadne zakonje pſchecźiwo duchownſtwej. Na rajchstagu ſamym
zbudźi ſo ſprawna njeſpokojnoſcź millionow katholikow, hdyž ſo k hańbje
lětſtotetka a k wuſměſchenju wſchoho prawa cžeſcźehódne rjady
katholſkeje cyrkwje pſcheſcźěhaja, woſobnje pak hdyž ſo ſpomožnje
ſkutkowace towarſtwo Jězuſowe pſchez dawno porjedźene łžě z nowa hani,
njeſprawnomu hidźenju wuſtaja, a wſchě zacžucźa ſprawnoſcźe poduſchejo z
ſo na tym dźěła, ſławnych prědari wěrnoſcźe, wuſtojnych kubłarjow
młodźiny, derje zdźěłanych wucženych, njezranjenych cžiſtych měſchnikow,
miłoſcźiwych ſamaritanow najnowiſcheje wójny hako ſtraſchne ſmjecźe
towaŕſtwa z němſkeje zemje wupokazacź.”[21]⁾

„Pſchi tym ſo cyrkwi napſchecźiwne nowinaŕſtwo k wojowanju pſchecźiwo
<pb n="131"/>cyrkwi runje won ſchcźuwje. Jomu njeſtajeja ſo żane mjezy,
katholikow njeſprawnje wobſkoržowacź, jich wjeŕcha hanicź,
najſwjecźiſche wuſtawy cyrkwje wuſměſchecź, ſwoje žorty měcź ze wſchěm,
ſchtož je nam ſwjate.”

„Tak dyrbimy my dźen wot dnja lěpje ſpóznacź, njebychu=li je tež naſchi
napſchecźiwnicy z tribuny parlamenta pſchiwowali a njeznjeſliwe nowiny
wſchědnje woſpětowali, zo ſo wójna naſchoho cžaſa pſchecźiwo wobſtacźu
katholſkeje cyrkwje wjedźe.”

Na to ſpomina adreſſa na pocźahi mjez dwojim we ſwěcźe wobſtejacym
knježeŕſtwom, mjez duchownym a ſwětnym, kiž matej po Božej woli we
pſchezjednoſcźi na zarjadowanju wulkoho kſcheſcźanſkoho towaŕſtwa
dźěłacź. Tak ma ſwětna wyſchnoſcź cyrkwinſku we ſpomožnym wuwjedźenju
jeje wyſchich a wažniſchich naležnoſcźow podpjeracź, a k pomocy ſtacź.
To je wot Boha poſtajeny rjad. Potom rěka tam dale: „Njepſchiſpóznaje ſo
tónſamy wjac, dyrbimy jón my, ze wſchěmi nam po zakonju dowolenymi
ſrědkami k pſchiſpóznacźu pſchinjeſcź ſo prócowacź, z dźěla tohodla, zo
by ſo cyrkwi ji wot Boha data ſwobodnoſcź a ſamoſtatnoſcź, a te wot Boha
ji poſtajene polo ſkutkowanja wobkhowało, potom pak tež tohodla, zo
bychmy z naſchimi mocami k tomu pſchinoſchwali zo by rozpadnjenju
towarſchnoho rjadu, kotrež ſo hinak wotwobrocźicź njehodźi, ſylne
hacźenja napſchecźo ſtajili.”

„Za Boha a wotcžinu,” to dyrbi naſche heſło bycź, we wojowanju, kotrež
we tutym wažnym wokomiknjenju zapocžnjemy. Ale jeno pſchez pſchezjenoſcź
móžemy my ſo dobycźa nadżecź, tohodla dyrbja wſchitcy katholſcy mužojo
Němſkeje we zakonjach pſchezjeni bycź, wot kotrychž maja ſo we jich
zjawnym ſkutkowanju wjeſcź dacź. Maja ſo k zhromadnemu ſkutkowanju
zjednocźicź, zo bychu tak na politiſke žiwjenjo pſchiſłuſchny wliw
měli.”

„Jeno pſchez krute a wobſchěrne zarjadowanjo móžemy naſche nowinaŕſtwo
pſchecźiwo pſchemocy napſchecźiwnikow podpjeracź, pſchi politiſkich
wólbach ſwoj hłós k płacźiwoſcźi pſchinjeſcź a naſchim naležnoſcźam
pſchi knježerſtwach kedźbnoſcź pſchihotowacź.”

. . . . „Najſwjecźiſche kubłe,” tak ſkóncži adreſſa, „ſu we ſtraſche.
Pozběhńmy ſo tak hako ſwěrni ſynojo cyrkwje a wótcžiny. Wojujmy bjez
pſcheſtacźa a bojoſcźe za prawdu a wěrnoſcź. Prawda dyrbi prawda
woſtacź, a ſkóncžnje tola wěrnoſcź dobudźe.”

We Mainzu, 8. julija 1872.

K tomu pſchiſtajamy hnydom ſtatuty abo wuſtawki towaŕſtwa němſkich
katholikow. Wone rěkaja takle:

§ 1. Towarſtwo chce ſwobodu a prawa katholſkeje cyrkwje zamłowjecź a
kſcheſcźanſke zakonje na wſchěch ſtronach zjawnoho žiwjenja k płacźenju
pſchinjeſcź pſchez ſwědomjo a zakonje dowolene ſrědki, woſebje pſchez
wobdźělenjo na prawach, kotrež ſu kóždomu po krajnych wuſtawach
pſchipoznate a zawěſcźene.

§ 2. Sobuſtawy towarſtwa ſu tamni katholikojo kiž ſu pſchi
pſchiležnoſcźi załožeŕſkeje zhromadźizny ſwój pſchiſtup z ſwojim
podpiſmom wobkrucźili.

Sobuſtaw móže dale bycź kóždy ſamoſtatny muž, kiž we Němſkej bydli, kiž
ſo wot pſchedſydſtwa towaŕſtwa do towaŕſtwa pſchiwoznje. Wuſtup z
towaŕ<pb n="132"/>ſtwa je koždomu ſobuſtawej koždy cžas dowoleny.
Wuzanknjenjo ſobuſtawa móže ſo wažnych winow, hdyž ſo dobrowólny wuſtup
njeſtanje, pſchez pſchedſydſtwo ſtacź.

Pſchez wuſtup, wuzanknjenjo abo ſmjercź zhubi ſo prawo na zamoženjo
towaŕſtwa.

§ 3. Kóždy ſobuſtaw płacźi k wuwjedźenju wotpohladanja towaŕſtwa 6 nſl.
hako lětny pſchinoſchk.

§ 4. Towaŕſtwo ma ſwoje ſydło we Mainzu.

§ 5. Naležnoſcźe towaŕſtwa wjedu ſo wot pſchedſyſtwa, kiž wobſteji z
pſchedſydy, a 12—24 ſobuſtawow, kiž dźěła měſtapſchedſydy,
piſmawjedźerja a joho zaſtupnika a pokładnika mjez ſobu rozdźela.
Pſchedſyda a ſobuſtawy pſchedſydſtwa pomjenuja ſo pſchez hłownu
zhromadźiznu towaŕſtwa na cžas hacž k wobnowjenju pſchedſydſtwa pſchi
nowej hłownej zhromadźiznje. Hacž k tejſamej wobſadźa pſchedſydſtwo
wupróznjene měſta.

§ 6. Pſchedſyda zaſtupuje towaŕſtwo zwonka, woſobnje we zamoženſkich
naležnoſcźach. Tónſamy ma prawo, we joho mjenje jednacź a ſkóržby
wjeſcź.

§ 7. Pſchedſydſtwo rjaduje po wobzanknjenjach hłowneje zromadźizny wſchě
naležnoſcźe towaŕſtwa, wuwjedwje wobzanknjenja, móže kóždy wudawk, kiž
pſchez 500 toleŕ njewucžini z kaſſy towaŕſtwa ſamoſtatnje zwolicź a
wobſtara wſchě druhe naležnoſcźe towaŕſtwa hacž k nowej hłownej
zhromadźiznje ſamoſtatnje. Cžini woſobnje tež pſchihoty k hłownym
zhromadźiznam.

§ 8. Pſchedſydſtwo wobſtara jelizo nuzne, pokładniſkich pomocnikow, kiž
maja hromadźenjo pſchinoſchkow, a pſchiſtupowanjo nowych ſobuſtawow
wobſtaracż.

§ 9. Kóždolětnje dźerži ſo hłowna zhromadźizna towaŕſtwa, we kotrejž ſo
rozprawa dawa a zlicžbowanjo wotpołoži, ſobuſtawy pſchedſydſtwa ſo
wobnowjeja a we wſchěch druhich naležnoſcźach towaŕſtwa ſo wobzankuje.

Po žadanju ma pſchedſydſtwo móc, wurjadnu hłownu zhromadźiznu z
tymiſamymi prawawi powołacź.

§ 10. Zo bychu ſobuſtawy towaŕſtwa pſchiležnoſcź měli, ſo pſchi
zhromadźiznach towaŕſtwa wobdźělicź, powołaju, jelizo nuzne po
porucžnoſcźi pſchedſydſtwa hromadźizny do wſchelakich měſtow
(Wanderverſammlungen.)

§ 11. Zběhnjenjo towaŕſtwa móže jeno na namjet pſchedſydſtwa pſchez
hłownu zhromadźiznu ſo wobzanknycź.

Pſchedſydſtwo ma potom we nałoženju zamoženja towaŕſtwa poſtajicź.

§ 12. Toſamo tež płacźi potom, hdy by ſo zběhnjenjo towaŕſtwa pſchez
zwonkowne wobſtejenja ſtało. Njemóželi pſchedſydſtwo we nałoženju
towaŕſtwa poſtajicź, ſłuſcheja wſchě zamožniſke wěcy towaŕſtwa
poſlenjomu pſchedſydźe towaŕſtwa.

§ 13. Dalſche we wuwjedźenju tutych ſtatutow poſtaji woſebity porjad
towaŕſtwa kiž je pſchedſydſtwo nakhwilnje wudało.

§ 14. Pſcheměnjenja tutych ſtatutow móža ſo jeno na namjet pſchedſydſtwa
pſchez hłownu zhromadźiznu ſtacź. Dyrbjało tajke pſcheměnjenjo bjez
wotſtorka nuzne bycź, ma pſchedſydſtwo móc, teſame nakhwilnje ſcžinicź.

We Mainzu, 21. meje 1872.

<pb n="133"/>

Franc Riedel. †

Z Cžech pſchińdźe njenadźita powjeſcź, zo je naſch dobry pſchecźel wot
ſchtudentſkich lět, knjez faraŕ Franc Riedel w Luku pola Karlsbada po
dlěžſchej khoroſcźi 16. auguſta zemrjeł.

Njeboh k. Riedel narodźi ſo 2. meje 1832 w Kukowje a bě jenicžki ſyn
ſwojeju ſtarſcheju. Hdyž bě klóſchtyrſku ſchulu wukhodźił, poda ſo na
ciſtercſki gymnaſium do Khomatawy a pſchińdźe nazymu 1848 do ſerbſkoho
ſeminara w Prazy, hdźež woſta hacž do ſkóncženja gymnaſialnych
ſchtudijow. Hdyž bě dlěſchi cžas ſchudije wuſtajił a we wótcnym kraju k
druhomu powołanju ſo pſchihotował, pſchińdźe w lěcźe 1855 znowa do Prahi
a zaſtupi tam do arcbiſkopſkoho ſeminara, hdźež na duchownſtwo
wuſchtudowa. Wón doſta w Prazy měſchniſku ſwjecźiznu a dźeržeſche na ſ.
Marije do njebjes wzacźa l. 1859 w klóſchtrje Marijnej Hwězdźe prěnju
Božu mſchu. Potom pſchińdźe za kapłana do Dupawy pola Karlsbada. Wottam
bu w lěcźe 1868 za fararja w Luku präſentirowany a wuzwoleny. Žadaſche
ſebi pſchecy, zo by joho macź za nim do Luka pſchicźahnyła; tola wona
lětſa wumrje a njemóžeſche myſlicź, zo budźe ju jeje luby ſyn tak bórzy
ſcźěhowacź. Kaž wjele ſmy zhonili, je njeboh k. faraŕ nalěto ſkhorił.
Hdyž wjac nadźiju njemějeſche ſo wuſtrowicź, ſcžini ſwój teſtament a da
ſo domawobſtaracź. Dźeń po 13lětnym wopomnjecźu ſwojeje primicy 16.
auguſta wón wumrje. ♣Requiescat in pace.♠ M. Hórnik.

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Hnadny knjez biſkop je ſo na zapocžatku tydźenja zas
ſtrowy z kupjel Karlsbada domoj wrócźil. —

Z Budyſchina. Wopomnjenſki dźeń 2. ſeptembra, na kotrymž bu pſched
dwěmaj lětomaj khěžor Napoleon z francozſkim wojſkom pola Sedana jaty,
bu bornje tež nic kaž bě prjedy wotmyſlene officielnje tola privatnje
ſwjedźenſcy wobońdźeny. We wſchelakich wucžernjach mějachu ſu na
wopomnjenſki podawk pocźahowace rycže, a potom mějeſche ſchulſka a
ſchtudowaca młodoſcź ſwobodny dźeń. Z wěžow a z něſchto khěžow
zmahowachu ſo khorowje. We katholſkej cyrkwi běchu 9. hodźinje dźakowne
ſpěwane kemſche.

Z pruſkej Łužicy.

Z Kulowa. Naſche ſchtyri miłoſcźiwe ſotry, kiž dźewjecź lět na
podroſtwje bydlachu, maju nětko wobſedźeńſtwo a ſamotnu khěžu. Guſta
Seifertowa a jeje njeboha ſotra, knježna Joſepha Seifertec,
wotſtupiſchtej jim ſwój nanowy dom, kiž blizko pſchi faŕſkej cyrkwi a
měſchcźanſkej ſchuli ſteji. Tónle dom pak njebě dotwarjeny a
njedoſahaſche za wjacore knježny a cuze dźěcźi, kiž ſo tam wotcźahnu a
rozwucžuju. Bě tohodla trjeba, te nowe wobſedźeńſtwo dotwaricź,
powjetſchicź a nuznym potrjebnoſcźam pſchirunacź. Pod dohladom
prědkſtejeŕki Hanže je ſo <pb n="134"/>wſcho to ſtało a zbožomnje
dokonjało z nakładom wjac hacž 1000 tolerjow, kiž z dźělom požcžowane, z
dźělom wot miłych dobrocžerjow we Sakſkej a Schleſinſkej darjene buchu.
Na wukubłanjo cuzych dźěcźi, kiž prěnjoho ſwj. woprawjenja dla do Kulowa
pſchińdu a pſchi naſchich duchownych knježnach bydło, blido a
wothladanjo maju, hromadźi ſo wot pobožnych duſchow 372 tolerjow. Mjez
tymi dobrocźerjemi je tež Jeje Majeſtoſcź, zwudowjena ſakſka kralowna
Marija a knjeni krónprinceſſina Karola. Poſlenja cžeſcźe doſtojna
pſchecźelnica khudoby da, zwjetſcha za ſwoje pjenjezy, hubjenu, cyle
wopuſchcźenu holcu z Drježdźan, dźěcźo katholſkej ſtarſchej, kotraž ma
khorej nozy a do ſchule khodźicź njemóže wot naſchich miłoſcźiwych
ſotrow wotcźahnycź. — We naſchim nowym klóſchteŕku je rjana kapałka,
hdźež woſadne ſwětne knježny, pod duchownym wjedźenjom prěnjoho kujeza
kapłana, kóždu druhn njedźelu w pſchipołdnjn pobožnoſcźe wotdźerža a ſo
mjez ſobu k pokornomu a poccźiwomu žiwjenju pohnuwaju.

Wſchědne dźěło naſchich miłoſcźiwych ſotrow, kiž dźěcźi wotcźahnu,
khorych wothladajn, we dwěmaj ſchulomaj holcžata rozwucžuju a cyłej
woſadźe najkraſniſchi pſchikład pobožnoſcźe dawaju, tež we wójnomaj wot
pruſkoho a ſakſkoho krala z dwěmaj medaljomaj cźeſcźowane ſu, je jara
ſprócniwe, ale božoho žohnowanja połne; pſchi tym wone naſchomu khudomn
měſtacžkej k cźeži njejſu, pſchetož jich mzda za lěto wjac njewucžini
hacž 330 tolerjow, tak zo na jenu knježnu 82 1/2 tolerja pſchińdźe. Wot
tajkeje ſnadneje mzdy wuzbytkuju knježny hiſchcźe tak wjele, zo móža,
podpjerane wot dobrocźerjow, nimale 40 khudych ſchulerjow k božomu
dźěſcźu z draſtu a z druhimi potrjebuymi wěcami wobdarjecź.

Zawěrno, naſche duchowne knježny ſu wulka dobrota za naſchn woſadu. A
tola je bohužel ſtrach blizki, zo budźa nam naſche lubowane knježny
wutorhnjene! Storki, kotrež němſkokrajne knježeŕſtwo pſchecźiwo
klóſchteŕſkim rjadam a duchownym wucžeŕkam cžini, ſu hižon cžucź we
naſchej zdalenej, měrnej a khudej gmejnje. Wutroba ſo rudźi, hdyž budźe
cźi rubjene, ſchtož cźi drohe je. Pozběhujmy we ponižnym modlenju
naſchej rucy k Bohu, zo bychu dny domapytanja pſchikrótſchene byłe a zo
by ſłónco ſłódkoho měra a praweje jednoty znowa ſkerje a lěpje we lubym
wótenym kraju ſwěcźiło!

Z Kulowa. Zandźenu wutoru, 3. ſeptembra bu naſchej měſchcźanſkej
młodoſcźi rjany ſchulſki ſwjedźeń pſchihotowany. Pſchipołdnju zhromadźi
ſo młodoſcź pſched ſchpitalſkej ſchulu, cźehnjeſche pſchez rjenje
wupyſchene torhoſchcźo a kamjenſke pſchedměſto na paſtwiſchcźa pſchi
kamjenſkim pucźu. Tu běchu ſtanje z nuzuym wěcami k jědźi a k picźu,
ptaki a hwězdy k tſělenju a wſchelake druhe naſtroje k hradźn a k
zawjeſeluju młodoſcźe zeſtajane. Pod dohladom knjezow duchownych,
miłoſcźiwych ſotrow a wucžerjow radźi ſo wſchitko nanajpſchiſtojniſcho.
Wjecžor bě wohnjoſtroj a pſchi dom pucźu bu cźah pſchez fakle
rozſwětleny. Pjenjezy za nuzne wudawki buchu wot měſchcźanow
nahromadźene.

Z wukraja.

Z Barlina. Njeznjeſliwy zakoń pſchecźiwo jeſuitam ſo z wulkej ſpěſnoſcźu
a hiſchcźe z wjetſchej njeſmělnoſcźi wot za to poſtajenych wyſchnoſcźow
wuwjedwje. <pb n="135"/>Tak pilne drje teſame we nałoženju toho abo
druhoho zakonja ſo ženi njewopokazachu. Strachi, kiž nowomu němſkomu
khěžorſtwej wot někotrych ſtow jeſuitow hroža, kiž we nim měrnje a
ſpomožnje ſkutkowachu, dyrbja tak tola jara wulke bycź!? Zakoń poſtaji,
zo maja ſo klóſchtry jeſuitow we cžaſu 6 měſacow zběhnycź, a hlej
lěhdoma ſtej ſo dwaj měſacaj minyłoj, a za wyſchuoſcźe je cźežke dźěło
dokoujane, něſchto muži, kiž ſo njewobaraja, ale kiž ſu tež ſwětnej
wyſchnoſcźi, a to kóždej poſłuſchni, z cźichich měſtow jich ſkutkowanja
wupokazacź. Wſchudźom dawaſche katholſki lud, wſchelake bratſtwa a
kongregacije, kiž buchu wot nich wjedźene pſchez woſebite deputacije a
adreſſy ſwoju zrudobu a ſobuželnoſcź k ſpóznacźu, kiž wupokazanjo
jeſuitow we katholſkich wutrobach wubudźi, wuprajichu nutrny dźak za
wſche nałožane procy a pſchinjeſene wopory. Tež wſchitcy biſkopojo, we
kotrychž diöceſach, jeſuitojo ſkutkowachu wuprajichu zjawnje ſwoju
ſpokojnoſcź z nimi a khwala jich ſkutkowanjo. Wſchudźom pak woſta
katholſki lud pſchi tutych znamjenjach ſwojeje zrudoby, nihdźe njezbudźi
ſo tohodla njeměr. Jeno we Eſſenje naſtachu někotre wjecžory za ſobu
zběžki, tola pak tež nic, kaž je to nětko pſchez pſchepytanjo dopokazane
wot kathólſkoho ludu, ale z drnheje ſtrony wubudźene. — Rjad jeſuitow je
tak prěni wopor pſchi potłocžowanju katholſkeje cyrkwje we němſkim
khěžorſtwje, ale njewoſtanje pak jenicžki, dokelž hižom tamny zakoń wot
4. julija dowoli tež podobne (verwandte) rjady potłocžecź. Kotre ſu tu
měnjene, njeda ſo derje wobmjezowacź, dokelž wſchě rjady katholſkeje
cyrkwje maja mjez ſobu podobnoſcź, dokelž ſu załožene na tſi zuate
ſcźeńſke rjady, doſpołnu khudobu, ſtajnu cžiſtotu, poſłuſchnoſcź.
Tohodla drje budźe we ſwojim cžaſu ſo tež wichor pſchecźiwo druhim
rjadam zběhnycź. Pſchihoty k tomu ſo hižom cžinja. Wot wſchelakich
rjadow žadaja ſo wot wyſchnoſcźow ſtatuty (kaznje), mnohoſcź ſobuſtawow
a druhe podobne wěcy, hacž runje to nicžo potajne njejo, dokelž
kóždolětnje wudawaja ſo zapiſki ſobuſtawow wſchitkich rjadow. — Tola tež
něſchto dobre ma tute zakhadźenjo pſchecźiwo rjadam katholſkeje cyrkwje.
Wone wocžini tež wſchěm katholikam a z cyła wſchěm ſprawnje zmyſlenym
mužam wocži, zo nětko jaſuje ſpóznaja wotpohladanja, kaž maja ſo pſchi
tym wuwjeſcź. Katholikojo budźa kak nuzowani, krucźiſcho hromadu
dźeržecź, a ſwěrnje ſwoje prawa zamłowjecź. Mócniſche katholſke žiwjenjo
pokazuje ſo tak hižom we krajiuach pſchi Rheinje a Weſtphalſkej, z dźěla
wubudźene pſchez pocźiſchcźowanjo, kiž ſo z wyſcheje ſtrony ſtanje.

Z Fuldy. 17. ſeptembra zhromadźa ſo tu cyrkwinſcy wjeŕchojo němſkoho
kraja k wuradźenjam cyrkwinſkich naležnoſcźow. Tuta zhromadźizna
biſkopow njeſtawa ſo jeno nětſiſchich zrudnych wobſtejnoſcźow we němſkim
khěžorſtwje dla, ale je to rjadna konferenca, k kotrejž ſo biſkopojo
kóždej dwě lěcźe zeńdu. Poſlenja bě we ſeptembru 1870.

Z Němſkeje. Pruſke nowiny „Krenzzeitung” dźėli pſched krótkim z tak
mjenowanoho „hrabinſkoho Taſchenbucha” wot lěta 1870 ſcźěhowace ſobu, k
cžomuž ſwoje „Bohu žel” pſchiſtaji. We nowiſchim cžaſu ſu w němſkich a
rakuſkich krajach 14 hrabjow a 13 hrabinkow wot proteſtautſkeje do
katholſkeje cyrkwje pſcheſtupili, z wuwzacźom 2 madźarjow a 1
němſko=ruſu, ſłuſcheja wſchitcy <pb n="136"/>druzy k němſkim hrabinſkim
ſwojbam. Wot tutych 27 hrabinſkich woſobow je jich 20 prjedy lěta 1848 a
cźi druzy 7 po tutym lěcźe pſcheſtupiło. We tutym cžaſu ſu jenož 3
hrabinſkich wot katholſkeje cyrkwje wotpahnyli a to wſchitcy w rakuſkich
krajach. — Dale namaka ſo tam, zo ſu mjez němſkimi hrabinſkimi ſwojbami
140 w měſchanych mandźelſtwach žiwi, a to 56, hdźež je muž, a 84, hdźež
je žona katholſka. Wo tutych ſu 115 mandźelſtwow z dźěcźimi žohnuwane. W
37 mandźelſtwach ſu hólcy po nanach a holcy po macźerjach, pola 45
mandźelſtwow njejo hiſchcźe nicžo wěſte poſtajene. Tola w 30
mandźelſtwach ſu wſchitke dźěcźi katholſke, a jenož 3 mandźelſtwach, ſu
wſchitke dźěcźi proteſtantſke. Wot druhich zemjanſkich ſwojbow, kiž
njejſu hrabinſke, tam pomjenowane ſtatiſtiki njejſu. ♣K.♠

Z Roma. Zakoń, pſchez kotryž ſo wſchě klóſchtry we Italſkej zběhnu,
płacźi tež nětko za Rom. Tež wulki klóſchtyr jeſuitow, ♣al Gésu,♠ bu z
wjetſchoho dźěla k wojerſkim kaſernam pſchewobrocźeny. Cyrkej a
najnuzniſche měſtna za generala jeſuitow a někotrych měſchnikow bu jim
woſtajeny.

Z Roma. Na 27. auguſta je tu 70lětny kardinal Quaglia zemrjeł. Dokelž je
nětko 27 kardinalſkich měſtow wupróznjenych, budźe drje bamž w bližſchim
cžaſu zaſy někotrych nowych pomjenowacź.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżenaj: Haṅža Marija, dż. kublerja Mikł. Müllera ze
Słoneje Borſchcźe; Richard, Bernharda Schmidta z B. — Wěrowani: Karl
Fiſcher, ſchewſki miſchtyr w B. a Haṅža Mjenjec z Radworja; Franc Hürba
a Marija Horakec z Cžech. — Zemrjecźi: Hana rodż. Polankec, mandż.
Jakuba Haſche, khěžmka w B., 34 l. 10 m.; Hana, dż. Auguſta Salma,
ſchtrymparja na Židowje, 1 l. 10 m.; Madlena, mandż. Michała Nejtſcha,
hajnika w Cžornych Noſlicach, 72 l. 8 m.; Hana rodź. Cyžec, Jana
Mühlbacha w B. zawoſt. mandż., 62 l.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1892: kk. 302. ♣stud.♠ Franc Měrcžink z Bělcžec; 303.
Marija Kalic z Budyſchina; 304. Jakub Domaſchka z Dobroſchic; 305.
Michał Jeſchki z Kopſchina; 306. Jan Buk z Wětrowa; 307. Pětr Nowak z
Kozaric; 308. Jakub Schołta z Wudworja; 309. Michał Schołta z Wudworja;
310. Jakub Zarjenk z Wudworja; 311. Mikławſch Jórſch z Wudworja; 312.
Mikławſch Bryl z Wudworja; 313. Jakub Schołta z Khróſcżic; 314. Pětr
Rötig z Kanec; 315. Mikławſch Cyž z Žuric; 316. Jakub Łuſcźanſki z
Wotrowa; 317. Michał Bobik z Wotrowa; 318. Mikławſch Cžornak z Wotrowa;
319. Mikławſch Schołta z Wotrowa; 320. Mikławſch Koch z Krjepjec; 321.
Jan Pjetaſch z Žuric; 322. Jakub Krawežik z Žuric.

Zemrjety ſobuſtaw towaṙſtwa: knj. faraṙ Franc Riedel.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: ♣N.♠ a ♣N.♠ 10
nſl. Katha Koklie z Pozdec 5 toleṙ.

Hromadże: 6219 tol. 29 nſl. 5 np.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžalopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 18. 21. septembra 1872. Lětnik 10.♠

Zhromadźizna katholikow we Wrótſławje.

Generalna zhromadźizna katholikow Němſkeje, kotraž ſo wot lěta 1848
kóžde nazymjo powoła, wotdźerža ſo lětſa wot 9.—12. ſeptembra druhi
krócź we Wrótſławje (Breslau). Z cyła bě to ♣XXII.♠ generalna
zhromadźizna. Wobſtejnoſcźe, pod kotrymiž ſo katholikojo we lěcźe 1849
prěni krócź we Wrótſławje zeńdźechu, ſu z nětſiſchimi jara wſchelake.
Tehdom bě cyłe měſto we njeměrje a zběžku pſchecźiwo ſwojej wyſchnoſcźi
a ſo zdaſche, zo budźe tež katholikam zakazane, ſo zhromadźecź.
Kommandant měſta, we dowolnoſcź praſchany pak wotmłowi: „Ja bych chcył,
zo by cyłe mėſto tajka katholſka zhromadźizna była.” Tak móžachu
katholikojo bjez wſchoho zadźěwka, bjez wſchoho wobkedźbowanja ze ſtrony
policajow we zjawnych zhromadźiznach ſwoje naležnoſcźe wuradźecź.
Wyſchnoſcź njeje wobžarowacź trjebała, zo je tamnu dowolnoſcź dała.
Tehdom mějeſche jedyn katholikam k dowěru a znajeſche jich hako ſwěrnych
poſłuſchnych poddanow, a hacž runje ſu woni toſame pſchez 20 lět dołho
we cžaſu měra a cźežkich wójnow nanajzjawniſcho wobkrucźili, je tola
nětſiſche pruſke knježeŕſtwo njeſmělnje zakhadźecź zapocžało a wudawa
jich hako za kraj ſtraſchnych ludźi. Zo teſame tohodla tajke rjane
znamjenja katholſkoho žiwjenja, kaž katholſke zhromadźizny ſu, rady
njewidźi, móže drje ſebi kóždy myſlicź, zo tohodla někotryžkuli
zaſtojnik ſo wotraſchi, ſo pſchi zhromadźiznje wobdźělicź, je runje tak
derje znate, tola pſchi tutych pſcheměnjenych cźežkich wobſtejnoſcźach
bě poſlenja katholſka zhromadźizna we Wrótſławje jara derje wopytana,
wokoło 2000 kath. muži. Khwalobnje zaſtupjene bě tu němſke, woſobnje
ſchlezynſke katholſke zemjanſtwo a duchownſtwo; wjele hoſcźi bě tež z
dalokeje Weſtphalſkej pſchiſchło, měnje bě jich tu z južneje Němſkeje a
katholſkich krajinow pſchi Rheinje a z Rakuſkeje.

Pſchihotowacy wubjerk, kotrohož pſchedſyda bě wyſokodoſtojny
generalvikar <pb n="138"/>Neukirch, bě tež ſwj. wótcej zhromadźiznu
wozjewił, jeje ſwěru a podwolnoſcź pſchecźiwo japoſchtołſkomu ſtołej
wobkrucźił a we joho žohnowanjo proſył. Swjaty wótc je na to wubjerkej
wotmłowił, khwali wotpohladanjo a prócowanjo zhromadźizny, poſylnjuje
katholikow we wojowanju „dobroho wojowanja“, a wudźěli zhromadźiznje
japoſchtołſke požohnowanjo.

Hižom njedźelu wjecžor 8. ſeptembra zhromadźichu ſo pſchitomni hoſcźo we
rjenje wupyſchenym domje towaŕſtwa ſwj. Vincenca k poſtrowjenju.
Pſchedſyda wubjerka prälat Neukirch, powita pſchitomnych po poſtrowjenju
„Bódź khwaleny Jězus Khryſtus“ z dlěſchej rycžu. Tež někotſi druzy
knježa z daloka pſchinjeſechu poſtrowjenja ze ſwojich krajinow, z wulkej
radoſcźu bu dlěžſcha rycž ſławnoho domkapitulara ♣Dr.♠ Moufanga
pſchiwzata. Na druhi dźeń, rano zeńdźechu ſo hoſcźo na tymſamym měſcźe,
a cźehnjechu we zrjadowanym cźahu do biſkopſkeje cyrkwje, hdźež mějeſche
wjeŕchbiſkop Heinrich pontifikalne kemſche. Zhromadźizny ſame běchu, kaž
tež we prjedawſchich zhromadźiznach, zjawne, k kotrymž mějeſche kóždy
pſchiſtup, a tajke wuradźenja, kotrymž ſo jeno ſobuſtawy zhromadźizny
pſchipuſchcźichu. Pſchi tym pak ſtawachu ſo tež wuradźenja we
wubjerkach. Zjawne zhromadźizny běchu kóždy dźeń wjecžor 7. hodźinje,
druhe pak dopołdnja 11. hodźinje. K pſchedſydźe zhromadźizny bu ſwobodny
knjez z Frankenſtein wuzwoleny, kiž tež prěnju zjawnu zhyomadźiznu z
dlěžſchej rycžu wotewri. Na to pak bu pſchitomny najdóſtojniſchi knjez
wjeŕchbiſkop Heinrich proſcheny, z někotrymi ſłowami zhromadźiznu
pocžeſcźicź, ſchtož ſo tež k wulkej wjeſołoſcźi wſchěch pſchitomnych
ſta. We ſwojej kraſnej rycži rozeſtaja wón najprjedy z krótka znate
zrudne wobſtejnoſcźe, we kotrychž ſo bjez wſchitkeje ſamotneje winy
katholſka cyrkej nětko namaka, a wotmłowi potom na praſchenjo: ſchto
radźi nam pod tajkimi wobſtejnoſcźemi kſcheſcźanſka mudroſcź. Strachi,
kiž cyrkwi a kſcheſcźanſkej wěry hroža, ſu wulke a dołhe cžaſy hižom
pſchihotowane. Cyrkej ſo hidźi a pſcheſcźěha, dolelž je jenicžka móc,
kiž tamnomu njekſcheſcźanſkomu duchej, kiž nětko wſchudźom knježicź ſo
prócuje, napſchecźo ſtupa. Wyſche ſylneje dowěry na pomoc Božu, dyrbja
wſchitcy kiž chcedźa rozſchěrjenju tamneje ſtraſchneje khoroſcźe
naſchoho cžaſu, njekſcheſcźanſkomu duchej napſchecźo dźěłacź, krucźe
hromadu dźeržecź. Wſcha połojcžnoſcż a liwkoſcź dyrbi ſo zhubicź, mjez
liwkimi a lěnimi dyrbi ſo woſobnje pſchez dobry pſchikład wjacy luboſcźe
a horliwoſcże za kſcheſcźanſke žiwjenjo, za naležnoſcže katholſkeje
cyrkwje wubudźicź. K tomu dyrbi pak tež woporniwoſcź za naſchu ſwjatu
wěc pſchiſtupicź. We nałoženju ſrědkow, kiž je nam Bóh dał, duchownych a
cźěłnych mocow, prócy a zamoženja njeſměmy my ſkupi bycź. Podpjeracź
mamy prjedy wſchoho ſwj. wótca, podpjeracź naſchich bratrow, kiž ſu mjez
druho wěriwymi žiwi, podpjeracź tež katholſke nowinarſtwo. Pſchi tutym
wojowanju za naſche prawa pak njeſměmy nikoho ranicź a wot Boha
poſtajenej wyſchnoſcźi ſo nic pſchecźiwjecź. To je wěrny kſcheſcźanſki
duch, kiž dyrbi wſchěch wožiwicź, wſchěm móc a ſylnoſcź we wojowanju,
wutrobitoſcź a ſcźernoſcź we domapytanjach podawacź. Tute myſle rjenje
rozeſtajene a ze znatej rycžniwoſcźe pſchednjeſene zahorichu mócnje cyłu
zhromadźiznu. We druhej hłownej zhromadźiznje, kotrejž bě tež zas
wjeŕchbiſkop Heinrich pſchitomny, wuznamjenjeſche ſo mjez druhimi
woſebje rycž ♣Dr.♠ Moufanga. We <pb n="139"/>tſecźej rycžeſche mjez
druhimi znaty katholſki zemjan z Loë a we poſlenej, kiž bě ſchtwórtk
dopołdnja 11. hodźinje woſebje tež redaktor znateje we Barlinje
wukhadźacej wulkeje katholſkeje nowiny „Germanije“ Majunke, kiž woſebje
winowatoſcź njekſcheſcźanſke nowiny zacpěcź, katholſke pak pilnje
podpjeracź, pſchitomnym na wutrobu kładźeſche. — We druhich njezjawnych
zhromadźiznach dawaſche ſo rozprawa we wſchelakich katholſkich
towaŕſtwach, kaž ſwj. Bonifacija, ſwj. Michała, ſwj. Raphaela, we nowym
towaŕſtwje němſkich katholikow we Mainzu, a t. d., druhe naležnoſcźe ſo
wuradźowachu, kaž adreſſa na biſkopow Němſkeje, kiž ſo 17. ſeptembra we
Fuldźe zhromadźa, nowe namjety za wſchelakore wěcy ſo ſtajeja a t. d.
Swjedźenſki wobjed a towaŕſchna zabawa ſchtwórtk 12. ſeptembra ſkóncži
na rjane waſchnjo 22. generalnu katholſku zhromadźiznu we Wrótſławje.
Bóh daj, zo by rjane bohate płody pſchinjeſła, katholſke žiwjenjo
wſchudźom mócniſcho zahoriła, wſchěm we ſtrachach a domapytanjach
wutrobitoſcź a wobſtajnoſcź pſchinjeſła.

Cyrkwinſke ſwjatocžnoſcźe a jubilej we Kulowje.

Lubym ſerbſkim bratram a ſotram ſo z tutym najpodwolniſcho wozjewi, zo
ſo we kulowſkej faŕſkej cyrkwi ſwjatocžnoſcź kermuſche prěnju njedźelu
oktobra a ſwjatocžnoſcź ſwjatoho rózarija druhn njedźelu oktobra
wobcńdźetej.

Swjatocžnoſcź ſwjatoho rózarija je lětſa jara wažna, pſchetož
arcbratſtwo najſwjecźiſchoho rózarija změje ſwój 200lětny jubiłej.

Wone ſo załoži z dowolenjom ſwjatoho wótca bamža Klemenſa ♣X.♠ a
budyſkoho knjeza tachanta Pětra Longina z Kyffenberga pſchez prócowanja
knjeza kanonika fararja Voſcźija Nykele a kapłana Jana Serbina we lěcźe
1672 we kulowſkej cyrkwi k cžeſcźi Jězuſa a ſwjateje Macźerje Božeje, k
nakazanju rěſchnikow a błudnjewěriwych, kaž k zdźerženju katholſkeje
wěry we ſerbſkim kraju. Załožeńſki liſt na pergamencźe a we łacźonſkej
rycži je wuſtajeny we Romje na 11. julija 1671 a wot generalnoho
prědkſtejerja Dominikanarjow (abo prědowaŕſkich mnichow) Domaſcha
Rakoberta podpiſany; tónle liſt wopſchimnje tež wſchě wotpuſti, kiž
bratram a ſotram arcbratſtwa wot ſwjatoho wótca poſkicźene ſu. Druhi
liſt, wot tohoſamoho dnja a tež na pergamencźe, poſtaji kulowſkoho
fararja hako prědkſtejerja arcbratſtwa a poda jomu połnn móc, pacźeŕki z
wotpuſkami woſwjecźicź a we naſtupanju arcbratſtwa wſcho to cžinicź,
ſchtož Dominikanarjo we ſwojich božich domach z bamžoweje dowolnoſcźe
cžinicź ſmědźa.

Zmolom po załoženju ſwjatoho arcbratſtwa dachu ſo jich jara wjele
pobožnych duſchow we cyłym ſerbſkim kraju do njoho horjewzacź a
zapiſacź, ſpěwachu ſami abo ze ſwojimi domjacymi ſwjate rózarije a
wobeńdźechu hłowny ſwjedźeń ſwjatoho rozarija (prěnju abo druhu njedźelu
oktobra) we bratrowſkej cyrkwi we Kulowje pſchez zhromadne ſwjate
woprawjenjo.

Nowozałožene arcbratſtwo doſta tež wſchclake rjane a wužitne dary:
wyſokodoſtojny knjez tachant a biſkop Měrcźin Brücknar z Brückenſtejna
we Budyſchinje (z Kulowa rodźeny) darjeſche 100 tolerjow na potrěbnoſcźe
pomjenowanoho duchownoho zjenocźeńſtwa; hnadna knjeni Khata Bjenadźic z
klóſchtra Marijneje Hwězdy <pb n="140"/>darjeſche cžerwjene ſomotne ze
ſlěbrow wobite knihe k zapiſanju mjenow bratrow a ſotrow (tele knihe
kładuju ſo dźenſa hiſchcźe na kaſchcź zemrjetych ſobuſtawow
arcbratſtwa); grunawſki knjez faraŕ Jurij Molitor (Möller — z Kulowa
rodźeny) darjeſche na Mariny wołtar kraſny a kumſchtnje molowany wobraz,
tak ſwj. Marija z Jězusdźěcźatkom ſwjatomu Dominikej (prěnjomu
załožerjej rózarija) a ſwjatej Brigicźe pacźeŕki wudźěła, wokoło wobraza
pak cźahnu ſo pjatnacźe pótajnoſcźe ſwjatoho rózarija.

Poh adajo na zańdźene dwě ſcźě lět, kiž ſo wot załoženja ſwjatoho
arcbratſtwa hacž na dźeńſiſchi dźeń minyłe ſu, dyrbi ſo we wěrnoſcźi
wuznawacź: Marine arcbratſtwo je ſerbſkomu ludej wulke bože žohnowanjo
pſchinjeſło. Zrudne cžaſy ſu nimo nas cźahnyłe; wojny, mór, drohotu,
woheń, zapuſcźenjo polow pſchez krupy a wodu ſu naſchi prjedomnicy
widźeli a widź chmy z dźėlom tež my: a tola wobſteja hiſchcźe wſchě
naſche ſerbſke woſady njepoſłabjene a katholſka wěra, tak huſto
nadpanjena, we nich rjenje kcźěje. To ſu płody zaſtupjenja patronki
ſwjatoho arcbratſtwa. A we wichorach nětcžiſchoho cžaſa, we
pſcheſcźėhanjach, kiž ſo wot wſchěch bokow na nas waleja, we žadławej, z
njepſchecźelſkeje ſtrony z kwałtom a z pſcheklepanoſcźu wubudźenej
měſcheńcy ſwjateje wěry dla: hdźedha móhli my wěſcźiſcho troſcht a pomoc
namakacź, hacž pſchi božich wołtarjach a pſchi Marinej wutrobje? Na
Jězuſa a na ſwjatu Mariju chcemy ſwoje cyłe dowěrjenjo ſtajicź; wonaj
ſtaj we zaṅdźenych, huſto ſtraſchnych cžaſach naſchich wótcow
wobwarnowałoj a budźetaj tež nas we naſchich tyſchnoſcźach zakitacź a z
mócu z wyſokoſcźe wobrónicź.

Cžeſcźowani bratſja a ſotry ſwjatoho arcbratſtwa pſcheproſcha ſo tohodla
prěnju a druhu njedźelu oktobra do Kulowa na ſwjedźeṅ a jubilej
pomjenowanoho arcbratſtwa. Kaž we zańdźenych lětach budźa po
dopołdniſchich božich ſłužbach na Marinym wołtarje pacźeŕki a ſkapuliry
woſwjecźene, kiž ſo mjez ſwjecźenjom we rukomaj dźeržecź maju. Zapiſanjo
do arcbratſtwa ſwjatoho rózarija a do bratſtwa ſwjatoho ſkapulira ſtanje
ſo na farje.

Swjata Marija, Macźeŕ Boža, proſch za nas!

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Hnadny knjez biſkop je ſo wutory do Fuldy k biſkopſkim
konferencam podał. Kaž ſo wot tam piſa, budźa teſame tež tón tydźeń
hižom ſkóncžene.

Z Budyſchina. Na 9. ſeptembra zemrje tudy po krótkej khoroſcźi k.
rycžnik Ernſt Rychtaŕ, w prjedawſchich cžaſach tež ſudniſki direktor. My
woſebje na njoho ſpominamy, dokelž wón wjele za Serbow dźěłaſche a
běſche pſchedſyda towaŕſtwa Macźicy Serbſkeje.

Z Budyſchina. Runje bu tudy knižka we rjanym łacźonſkoſerbſkim piſmje
wudata, kotraž naſchomu ſerbſkomu piſmowſtwu cžeſcź cžini. Wona ma na<pb
n="141"/>piſmo: Pſalmy, z hebrejſkeje rycže pſchełožił Jan Laras (nětko
kandidat filoſofije). Tónle pſchełožk je jara wuſtojny a prěni po
móžnoſcźi doſłowny we naſchej rycži. Wón je wudaty k wopomnjecźu
25lětnoho wobſtacźa ſerbſkoho ſchtudentſkoho towaŕſtwa abo zjenocźeńſtwa
w Prazy. Kóždy z 150 pſalmow na ſwoje wopiſmo k lóžſchomu zrozemjenju
wopſchijecźa. W pſchidawku je ſpomnjene, pſchi kajkich pobožnoſcźach ſo
pſalmy trjebacź hodźa. Skóncžnje ſu tam te pſalmy we łacźonſkim
pſchełožku wocźiſchcźane, kotrež ſo na njedźelſkim abo ſwjatodźeńſkim
nyſchporje we někotrych cyrkwjach ſpěwaja. Tak hodźa ſo tute „pſalmy“
woſebje hako nyſchporna knižka trjebacź. Dokelž ſtej w naſchim cžaſu
cźiſchcź a papjera wjele dróžſchej dyžli hdy prjedy, je z wudacźom
tuteje knižki doſcź wulki wopor zjenocźeny; ſchtož ſnadź toho abo
tamnoho Serba abo katholika k kupjenju tuteje knižki a tak k ſkutkownomu
pſchipóznacźu za pſchełožerja a wudawarja pohnuje!

Z Budyſchina. K rozpóſłanju na ſobuſtawy naſchoho towaŕſtwa ſo
pſchihotuje nowy 10. zeſchiwk k. Ducžmanowych „Žiwjenjow Swjatych“. W
dalewjedźenju prjedawſchoho wotdźělenja mamy tam wobſchěrniſcho
wopiſanych: ſwj. Benedikta, ſ. Mariju egiptowſku, ſ. Juliju, ſ. Pelagiu,
ſ. Genovefu a t. d. Nowe wotdźělenjo rěka: Wot Muhameda hacž do
załoženja romſkoho khěžorſtwa, a hiſchcźe druhe: hacž k pſchikhadej
ſłowjanſkeju japoſchtołow (do l. 863). Wobſchěrniſcho ſu wopominani: ſ.
bamž Měrcźin, ſ. Hrehoŕ ♣II.♠ a ♣III.,♠ ſ. Zacharias, ſ. Marija
Ruſtikola, ſ. Herta, ſ. Eligius, Audomar (Othmar), ſ. Iſidor, ſ.
Ildefons, ſ. Bonifacius, japoſchtoł Němcow, ſ. Hawoł, ſ. Othilia, ſ.
Anaſtaſius, ſ. Eulogius, ſ. Wałpora atd. atd. ♣T.♠

Z klóſchtra Marijneje Hwězdy 10. ſeptembra. Rjana ſwjatocžnoſcź běſche
dźenſa wjele luda w klóſchtyrſkej cyrkwi zhromadźiła: 4 knježny (Thekla
Haṅža Nowakec z Njebjelcžic, Juliana Marija Hauffec z Róžanta, [wobej
hako khorſkej ſotſe], Mechthildis Madlena Bieſoltec z Worklec a Herta
Marija Žurec z Lupoje [tutej hako běłej ſotſe]) wotpołožichu zjawnje
ſwjate ſluby a buchu do klóſchtyrſkoho zjenocźeńſtwa na ſtajne
pſchijate. Schtyri dotal ſwětne knježny (Hana Franciska Langec z Nowoho
Oſſega, Madlena Hana Müllerec z Jaſeńcy, Ida Marija Liebiſchec z
Vorwerka pola Rumburga a Franciſka Thereſia Wohlmanec ze Seifersdorfa,
[poſlednja hako běła knježna]) dóſtachu klóſchtyrſku draſtu a naſtupichu
z tym cžas ſwojoho pruhowanja. Hako zaſtupnik wyſokodoſtojnoho prälaty z
Oſſega dźeržeſche tule ſwjatocžnoſcź wyſokodoſtojny probſt k. Jan
Chryſoſtomus Eiſelt we pſchitomnoſcźi hnadneje knjenje Edmundy Marije
Hany May a tudomnych klóſchtyrſkich knježnow. Wyſche tudomnych 3
klóſchtyrſkich kapłanow, a róžencžanſkeju duchowneju běchu tež 4 ſwětni
duchowni (k. ſaraŕ Schmidt z Litoměrca hako duchowny ſwat, k. Kasper,
kapłan w Georgswaldźe, k. Wohlmann, kapłan w Reichenbergu a radworſki
kapłan) pola wołtarja a k. ♣Dr.♠ Hanel, profeſſor moralki w Olmützu
běſche mjez hoſcźemi. Swjatocžnoſcź trajeſche wot 1/4 9 hacž do 1/2 12.
Hako ſtraž k zdźerženju porjada běſche tudomna wóhnjoſtraž we ſwojim
wuhotowanju wucžahnyła. Nadrobniſche wopiſanjo tajkeje ſwjatocžnoſcźe
podamy ſnadź we jednym ſcźěhowacych cžiſłow Póſła. Wěſcźe kóždy
katholſki Serb ſobu hłoſuje do próſtwy, kiž ſo pſchi nutswjedźenju
knježnow ſpěwa: <pb n="142"/>„Knježe, zhromadź nas z ludow, zo bychmy
Twoje ſwjate mjeno wuznawali a ſo we Twojej khwalbje zradowali.“ ♣H. D.♠

Z pruſkej Łužicy.

Z Kulowa. Na 3. ſeptembra ſwjecźeſche naſcha ſchulſka młodoſcź ſchulſki
ſwjedźeń. Ninale 400 ſchulerjow a ſchuleŕkow — hólcy z khorhojcžkami a
holcy z wěncami na běłym kijeſchku — zhromadźichu ſo w pſchipołdnju na
nowym torhoſchcźu pſchi ſchtifcźanſkej ſchuli a cźehnjechu we ſchěſcź
wotdźělkach ze ſchěſcź wulkimi zmahomacymi khorhojemi, wjedźeni wot
ſwojich wucžerjow a wot dweju duchownych knjezow, kaž pſchewodźeni wot
ſtarſchich, ſchulſkich a měſchcźanſkich prědkſtejerjow a mnohoho ludu,
najprjedy na hłowne korhoſchcźo, hdźež ſo někotre ſchtucžki ſpěwachu, a
potom po wjetſchich haſach měſtacžka, kiž z wěncami, pletwami a mejkami
wudebjene běchu, na łuku pódla dubrjecźanſkeje drohi, hdźež ſo z
tſělenjom do hwězdy a tarcže, kaž ze wſchelakimi hrajkami żwjeſelichu.
Wyſchi, po wojeŕſku woblekani, pionira abo cźěſla ze ſekeru a z mocnej
brodu, ſchtyrjo bubnarjo w prědku a hudźba woſrjedźa wožiwjachu dołhi
rjany cźah. Pſchez pola a hory zyncžeſche juſkanjo a wołanjo z młodych
wutrobow, woſobnje hdyž wuſchikny tſěleŕ na hwězdźe a tarcži ſchto
trjecheſche. Wjac hacž 50 tolerjow bu ſo wot mèſchcźanſkich a wjeſnych
dobrocžerjow k pſchidaram nawdało, tak zo kóžde ſchulſke dźěcźo wyſche
ſwojoho dobytka hiſchcźe małe wopomnjecźo doſta a ſej domoj bjerjeſche.
Stany běchu po rjedźe na łucy poſtajene, kiž młodych a ſtarych z piwom,
z całtami a ze ſłodkim pjecžwom wokſchewjachu. Wjecžor we ſydmej
hodźinje poda ſo zrjadowany ſchulſki cźah zaſy do měſtacžka a bu pſchi
kamjeńſkich wrotach wot kulowſkich młodźeńcow, kiž zapalene ſmólnicy
noſchachu, powitany. Na torhoſchcźu ſpěwachu ſo někotre khěrluſche,
wunjeſe ſo khěžorej a kralej hrimotaca Sława a wotpali ſo rjany
wohnjoſtrój. Tež z Ralbic, Nowoſlic a ze Schunowa běchu lubi pſchecźeljo
k nam pſchiſchli, zo bychu naſch ſchulſki ſwjedźen z rady widźanej
pſchitomnoſcźu cžeſcźowali. To běſche kraſny dźeń a joho cžiſte hnujace
wjeſela njeńdźa ſo z pomjatka minycź.

Z wukraja.

Pruſka. Po woteńdźenju khěžorſkoho wopyta běſche němſki khěžor a pruſki
kral někotre dny w Marienburgu we nawjecžornej Staropruſkej a
ſwjecźeſche tam 100lětne wopomnjecźo toho dnja, na kotrymž je ſebi
tehdomniſchi pruſki kral Friedrich ♣II.♠ pſchi prěnim dźělenju Pólſkeje
ſebi wot ſwojeju ſuſodow abo ſobudźělerjow tamny kraj, 700
ſchtyriróžknych mil wulki, kiž bě 300 lět k Pólſkej ſłuſchał, wotſtupicź
dał. Tajki ſwjedźeń mȯžachu wězo jenož tamniſchi Němcy ſwjecźicź; Polacy
dyrbjachu pſchecźiwo tomu bycź a ſu tohodla tež we wſchěch ſwojich
nowinach proteſt wozjewili. Tu ſo njepraſcha, hacž to ſchto pomha;
wuprajenjo proteſta je jenicžka móžnoſcź pſchi tajkim ſwjedźenju.

Z Barlina. K cžeſcźi khěžorſkich hoſcźi běchu tu wulke, woſebje wojeŕſke
ſwjedźenje. Car Alexander pſchińdźe ze ſwojimaj ſynomaj ſchtwórtk 5.
ſeptembra a rakuſki khěžor Franc Józef pſchewodźany wot ſakſkoho
krónprynca Alberta pjatk <pb n="143"/>6. ſeptembra; powitanjo bě jara
ſwjatocžne. Sobotu bě pyſchna wojeŕſka parada a po tym ſwjecźenſki
wobjed, a wjecžor wulki koncert, pſchi kotrymž wſchitke tudomne wojerſke
khapale, hromadu 1124 muži hrajachu. Cźiſchcźeńca bě pſchewulka, a je k
wobžarowanju, zo bě tak hubjeny rjad, zo bu pſchi cźiſchcźeńcy wjacy
parſchonow poteptane a zakłocžene a tak we žiwjenjo pſchińdźe, druzy
buchu cźežcy wobſchkodźeni. Na ſcźěhowacych dnjach běchu druhe
ſwjecźenje. Wažniſche hacž zwonkowne ſwjatocžnoſeźe, pſchi kotrymž
móžeſche ſo tola jeno jara mały dźěl poddanow tſjoch khěžorow
wobdźělicź, ſu drje druhe wujednanja, kiž ſo mjez tutymi tſjomi mócnymi
wjeŕchami a jich prěnimi radźicźelemi ſtachu, chcemy ſo nadźecź k zbožu
jich ludow a krajow. Hacž runje wſchelake nowiny wjele we tym piſaja,
njehodźi drje ſo tola z wěſtoſcźu hacž dotal nicžo prajicź. Hacž je ſo
we Barlinje měr za pſchichodne lěta zawěſcźił, ſo wjele ludźi z dwělom
praſcheja. Zo by ſo pſchez wěrnu pſchezjenoſcź mjez tutymi tſjomi
wjeŕchami to ſtacź mohło, je wěſte, ale potom pak njebychu cźiſami tež
tſi milijony wojakow trjebali, potom bychu woni ſwojim ludam pſchecy
nowe wudawki za nowe dróžſche wobrónjenja wójſka zalutowacź móhli. To
bychu najwěſcźiſche dopokazy za wěſtoſcź měra byli. Hacž je ſo tu ſchto
we zhromadnych krocželach napſchecźo katholſkej cyrkwi poſtajiło, budźe
drje najbližſchi cžas wucžicź. Skoro zo bycź zdaſche, hako by ſo Bismark
ſam ſłaby cžuł, dalſche njepſchecźelſke pucźe pſchecźiwo biſkopam
cyrkwje naſtupicź, a zo tohodla tak dołho cžakaſche zhroženjemi, z
kotrymiž chcyſche biſkopa Krementza a wojerſkoho biſkopa Namſzanowſkoho
zatraſchicź.

Z Mnichowa. Tudy pytaja zas nowych miniſtrow. Strona, kiž ſo Pruſkej
bližeſche a wſchelake krajne prawa k woli zjenocźenoho khěžorſtwa
puſchcźi, je ſpodobanjo krala ſhubiła, a miniſter Lutz tak wotſtupi.
Gaſſer dóſta porucžnoſcź nowe miniſterium zrjadowacź, tola dotal ſo jomu
to hiſchcźe njeradźi.

Z Speiera. Nowy biſkop ♣Dr.♠ Haneberg bu 10. ſeptembra we ſwojej
biſkopſkej woſadźe nanajſwjatocžniſcho powitany, ſchtož je wſchěch
wěrnych katholikow jara zwjeſeliło. Někotre dny prjedy bě tu
Guſtav=Adolf=Verein ſwoju zhromadźiznu měł, tola mjez wſchěmi, tež
lutherſkimi měſcźanami bě jedyn hłós, zo ſo ſwjatocžnoſcź, pod kotrymž
bu biſkop Haneberg do ſwojoho wažnoho zaſtojnſtwa wjedźeny z tutej ani
pſchirunacź njehódźi. Jedyn wyſokoſtajeni lutherſki duchowny we Speieru
prajeſche jenomu znatomu katholſkomu duchownomu, pſchi tutej
pſchiležnoſcźi: „Wy njetrjebacźe za waſchu cyrkej ſtracha měcź, wona
hiſchcźe njeda ſo pſchewinycź.“ Bóh zdźerž woſadźe dołhe, dołhe lěta
dobroho paſtra.

Z Elſaßa ſo piſa, zo młody lud wot tam do Francózſkeje a do druhich
krajow ſo we cžródach podawa. Nowe njeznjeſliwe nabožne wukazy a
wojerſke zakonje ſtej hłownej winje, kiž tónſamy k wucźahej z wótciny
pohnuwatej. We někotrych wſach, we krajinach hdźež fabriki wjele
dźěłacźerjow trjebaju, je tohodla nuza na dźěławych mocach. — Tamny
znaty njeznjeſliwy zakoń, kiž jeſuitam a jim podobnym rjadam ſkutkowanjo
zakaže, trjechi woſobnje tutȯn kraj. Ludowe ſchule běchu z wulkoho dźěla
tak mjenowanym ſchulſkim bratram dowěrjene, a jeſuitojo mějachu tu wulke
kollegije, do kotrychž móžachu ſtarſchi ſwojich ſynow wotcźehnjenju
dacź, bjez bojoſcźe, zo ſo pſchez woſebje młodoſcźe hrožace ſtrachi
zabłudźa. <pb n="144"/>We Metzu mějachu jeſuitojo collegium, we kotrymž
500 ſchtudentow bydleſche a ſo we wědomoſcźach kubłaſche, kiž ſwoje
pozdźiſche ſchtudije we wſchelakich wyſchſchich ſchulach z najwjetſchej
cžeſcźu dokonjachu a we wſchelakich powołanjach potom dale ſkutkowachu.
Tola 1. oktobra dyrbja tež jeſuitojo tu ſwoje ſkutkowanju pſcheſtacź k
wulkej zrudobje ſwojich wucžencow a woſobnje jich ſtarſchich.

Italſka. We Neapelu dobychu pſchi wólbach za měſcźanſku radu
katholikojo. Tež we druhich měſtach bychu wěſcźi wjetſchinu hłoſow
dóſtali, hdy bychu wſchitcy wuzwolili, a hdy by italſke knježeŕſtwo,
pſchez wſchelaku leſcź, kiž naložuje, kaž poſleni krocž we Romje,
wjetſchinu za ſwoju ſtronu njedobyło. — Stary Garibaldi je, kaž ſo
powjeda, na cžaſy cžiſcźe wrótny, a wobcźežuje ſwojich wokołnych na
ſurowe waſchnjo. — Wondanjo pſchińdźechu tež woſobne dary z
Konſtantinopola do Roma, kiž bě ſultan ſwjatomu wótcej poſłał. Tola ſwj.
wótc njepſchija teſame, dokelž je ſo turkowſke knježeŕſtwo we zwadźe,
kiž mjez Armeniſkimi a jich patriarchu wudyri, japoſchtołſkomu ſtołej
njepſchecźelſke wopokazało, a dokelž hiſchcźe wuhlady njejſu, zo ſo
naſtata pſchekora bórzy ſkóncži.

Z Ameriki. Němſcy katholikojo we Americy nadźija ſo, zo někotſi z jich
europiſkeje wotcźiny wupokazani jeſuitojo ſo do Ameriki wobrocźa. Tu
pobrachuja duchowni, za wulke cžrody, kiž kóždolětnje Europy a we
nowiſchim cžaſu woſobnje z Němſkeje pſchicźahnu. By za duchowne
potrěbnoſcźe tutych pſchicźenjenych lěpje ſtarane było, by Nordamerika
někotre millijony katholikow wjac měcź mohła.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy 1872: kk. 323. Michał Bětka z Smjecžkec; 324. Michał Haſchka z
Sulſchec; 325. Marja Domſchowa ze Zehic; 326. Jan Knebel z Huſlowa; 327.
Jurij Großman z Łuha.

Dary k dale wobſtaranju: Za ſwj. wótca Michał Haſchka ze Sulſchec 5
nſl.; ♣„Magnus et laudabilis nimis,“♠ 1 tol.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: S. z J. 3
tol., pſchez k. Ludwika z Róžanta njemjenowany z Nowoſlic 1 tol.;
Boſcżij Pjech ze Smjecžkec 1 tol.; W. z R. 1 tol.; na kſchcźiznach pola
k. wucžerja Krala w Cžornecach 4 tol. 10 nſl.

Hromadże: 6230 tol. 9 nſl. 5 np.

Z nakładom M. Hórnika ſu wuſchłe a móža ſo pſchez expedije za 15 nſl.
doſtacż: ♣Psalmy, z hebrejskeje ryče přełožił Jan Laras. (Z přidaćom
łaćanskich nyšpornych psalmow.) Budyšin♠ 1872.

Róžowc

najzbóžniſcheje knježny z rozpominanjemi a modlitwami. Za domjacu
pobožnoſcż zrjadował Handrij Ducžman. Zeſchity płacżi 15 np.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžalopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 19. 5. oktobra 1872. Lětnik 10.♠

Wobrjady a modlitwy[22]⁾ pſchi nutswjedźenju, draſcźenju a ſtajenju
knjcžnow ciſterſkoho rjada.

Klóſchtyrſke žiwjenje je wažny dźěl we žiwjenju cyrkwje, dokelž je
doſpołne ſcźěhowanjo Jězuſa Khryſtuſa we dopjelnjenju joho ſwjatych
rjadow. Katholſki lud waži ſebi, tež woſrjedź ſchcźuwanjow
njepſchecźelow, tele wuſtawy modlitwy a ſwjatoſcźenja wyſoko. Tež naſch
ſerbſki lud ma luboſcź k klóſchtram, hdźež ſtawy wſchelakich joho
ſwójbow Bohu ſwjecźene žiwjenjo wjedu. Tutym pſchecźelam klóſchtyrſkoho
žiwjenja njebudźe njelubo, nadróbniſchu powjeſcź wo waſchnjach a
modlitwach dóſtacź, kotrež cyrkej pſchi nutswjedźenju, draſcźenju a
ſtajenju knježnow ciſterſkoho rjada nałožuje.

♣I.♠ Nutswjedźenjo kandidatkow[23]^(*)).

Swětne knježny, kotrež chcedźa do klóſchtra zaſtupicź cžakaja w
njewjeſcźinſkej pyſche, nawjedowane wot duchownoho ſwata a kóžda wot
ſwojeje družki pſchewodźana we pſchitwarku klóſchtyrſkeje cyrkwje.
Celebrant[24]^(**)) (prälat abo probſt) w plucialu dźe z duchownymi k
cyrkwinym durjam a knježny z hnadnej knjenju dźeja za nim. Durje ſo
wotewrja a ſwětne knježny dóſtanu, na prozy klecžo, kóžda nowe
klóſchtyrſke mjeno, zaſwěcźenu ſwěcžku a božu martru.

Pſchi pſchepodacźu ſwěcžki ſo praji: „Wzmi, najlubſcha ſotra N.,
cźeleſne ſwětło k znamjenju nutskownoho ſwětła, k wotehnacźu wſchěch
cźěmnoſcźow nje<pb n="146"/>wědomoſcźe abo błuda, zo by ze ſwětłom
bójſkeje mudroſcźe rozjaſnjena, ze zahorjenjom Ducha ſwjatoho wěcžne
towaŕſtwo Jězuſa Khryſtuſa, nawoženje cyrkwje, zaſłužiła, kotryž z Bohom
Wótcom w jednoſcźi tohoſamoho Ducha žiwy je a kraluje Bóh wěki na wěki.
Amen.“

Pſchi pſchepodacźu božeje martry ſo praji: „Moja ſotra N., wzmi khorhoj
ſwjatoho kſchiža, znamjo twojoho dobycźa, zo by tele woſobne znamjo, kiž
je po pſchikładźe tamneje prěnjeje najſwjecźiſcheje khorhoje pſchez
drohu dobycźeŕſku krjej naſchoho Knjeza Jězuſa Khryſtuſa poſtajene, tebi
było woſebne lěkaŕſtwo, krutoſcź wěry, poſpěch dobrych ſkutkow,
wukupjenjo duſche, wudoſpołnjenjo a ſchkit napſchecźo wótrym kłokam
njepſchecźelow a zakit twojeje duſche. Kotryž z Wotcom a ze ſwjatym
Duchom žiwy je a kraluje Bóh wěki na wěki. Amen.“

Hdyž je kóžda takle woſebje wobdźělena, ſpěwaja ſo zhromadnje ſcźěhowace
hróncžka z modlitwu: „Mjeno Knjeza budź khwalene wot nětka a hacž do
wěcžnoſcźe. — Naſcha pomoc je we mjenje Knjeza, kotryž je njebjeſa a
zemju ſtworił. — Knježe, zhromadź nas z ludow, zo bychmy Twoje ſwjate
mjeno wuznawali a ſo we Twojeje khwalbje zradowali. — Knjez zakitaj
waſch zaſtup a wukhod wot nětka a hacž do wěcžnoſcźe. — Scžiń zbóžne
Twoje ſłužownicy, kotrež ſo Tebi, mój Božo dowěrjeja. — Póſcźel jim,
Knježe! pomoc ze ſwjateńcy a ze Siona je zakitaj. — Budź jim, Knježe!
twjerdy hród napſchecźo njepſchecźelej. — Njepſchecźel njech nicžo
napſchecźo nim njezamoži, a ſyn njeſprawnoſcźe njech jim njeſpyta
ſchkodźecź.

Knježe Jězu Khryſchcźe, Kralo kralow a Knježe knježerjow, kotryž ſy z
Wótca wuſtupicy a do tohole ſwěta zaſtupicy najcžiſcźiſche mjaſo z
njewoblakowaneje knježny pſchijał, zo by nas z rnkow njepſchecźela
wumožił a do wótcžiny paradiſa naſpjet zawołał: pohladaj na tele Twoje
ſłužownicy, kotrež ſu wobzamknyłe, ſwět a joho pychu wopuſchcźicź. Daj,
zo bychu Tebi, ſwojomu Knjezej a Bohu a wěrnomu nawoženjej ſwjatych
duſchow we ſwjatym klóſchtrje pſchecy ſłužiłe. A wuliń do jich wutrobow
najdobrocźiwſchu hnadu ſwjatoho Ducha, kotraž by je k ſpóznawanju a
doſpołnje lubowanju Tebje, jich Boha ſtworicźerja, rozſwětliła, tak zo
bychu, hdyž Twój dźeń a kónc jich žiwjenja pſchińdźe, wurjedźene wot
wſchěch ſwojich hrěchow, do njebjeſkoho kraleſtwa pſcheṅcź móhłe. Kotryž
žiwy ſy a kralujeſch z tymſamym Wótcom w jednoſcźi tohoſamoho Ducha Bóh
wěki na wěki. Amen.

Na to ſo ze ſwjecźenej wodu pokrjepja, pſchi cžimž ſo praji: „Požohnuj
was Bóh ze Siona, zo byſchcźe kubła Jeruſalema widźałe wſchitke dny
ſwojoho žiwjenja.“

Kadźa ſo z wóruchom, pſchi cžimž ſo praji: „O Knježe, moja modlitwa ſo
pozběhń kaž kadźidło pſched Twoje woblicžo.“

Nětko wjedu ſo we zrjadowanym cźahu pſched wołtaŕ, hdźež maja za ſo a
družki měſtna pſchihotowane. Duchowni dźeja ſo k božej mſchi
pſchihotowacź a knježny woteṅdu na khór.

♣II.♠ Profeß abo wotpołoženjo ſłubow novickow.

Boža mſcha ſo zapocžina a pokracžuje hacž po ſcźenju. Po wotſpěwanju
ſcźenja zhromadźa ſo knježny pſched wołtarjom a Celebrant a hnadna
knjeni ſo <pb n="147"/>pſched wołtarjom ſydnjetaj. Novicmiſchtyrka[25]⁾
pſchiwjedźe novicki, kotrež ſo na wołtaŕnych ſkhodźenkach na wocži
lehnu.

Celebrant ſo praſcha: „Schto žadacźe?“ A novieki hromadźe wotmłowja:
„Smilnoſcź Boha a joho rjada.“ Po dóſtatej porucžnoſcźi novicki ſtanu a
ſłyſcha hiſchcźe junu dlějſche rozwucženjo wo klóſchtyrſkich ſlubach a
žiwjenju.

Pſchi ſkhodźeńkach ſpěwa ſo klecžo hymnus: ♣Veni Creator Spiritus♠ t. r.
Pſchińdź ſwjaty Ducho ſtworicźel. A pſchida ſo modlitwa wo ſwjatym
Duchu.

Celebrant ſedźi zaſy pſched wołtarjom a novicka jena po druhej
pſchiſtupi a ſpěwa hłóſnje klóſchtyrſki ſlub we łacźonſkej rycži. Běłe
knježny jón we němſkej rycži praja.

Na to dźeja, wot ſwata a novicmiſchtyrki wjedżene, wokoło wołtarja a
podpiſaja na ſtronje epiſtle ſwój ſlub a pſchiſahu ze ſwojim mjenom,
pokazaja piſmo Celebrantej a wotedadźa je hnadnej knjeni.

Pſched wołtaŕne ſkhodźenki ſo wrócźiwſchi zaſpěwaja z hłoſom: „Wzmi mje,
o Knježe! po ſwojim ſłowje, a budu žiwa, a Ty mje njezaſtorcžiſch wot
mojoho wocžakowanja.“ Mjez tym zo ſo poklaknu a hłuboko pokłonja,
woſpjetuje khór knježnow tute ſłowa. Teſame ſłowa ſpěwaja druhi a tſecźi
krócź pſchecy z wyſchſchim hłoſom a khór je woſpjetuje. Skóncžnje
pſchiſtaji khór: „Cžeſcź budź Wótcej a Synej atd.“

Na to ſo ſpěwa: „Knježe, ſmil ſo nad nami. Khryſchcźe, ſmil ſo nad nami.
Knježe, ſmil ſo nad nami. Wótcže naſch . . . Khór ſpěwa pſalm 50.
♣Miserere mei Deus.♠ Smil ſo nade mnu o Božo“, mjez tym zo
profeſki[26]^(*)) jedna po druhej pſchitomnych duchownych (kóždoho
woſebje) klecžo a z hłubokim pokłonjenjom wo požohnowanjo a wſchě
ſobuknježny (tež kóždu woſebje) wo zaſtupnu próſtwu proſcha.

Po tutym ſo profeſki pſched wołtarjom na wocži lehnu, mjez tym zo ſo
poſtajene hróncžka a modlitwy ſpěwaja.

Na to ſo zboka łežace draſcźenjo (cuculla, nahłowjeńk) z modlitwu
ſwjecźi a ze ſwjecźenej wodu pokrjepi.

Profeſne knježny klaknu ſo jedna po druhej pſchi wołtarju a ſleku ſo z
pomocu druhich knježnow draſtu novickow (krótki běły ſkapulir a běły
pas), mjez tym zo Cellbrant kóždej praji: „Knjez wuſlecž tebje ſtaroho
cžłowjeka z joho ſkutkami. Amen.“

Knježny wobleku je cžorny ſkapulir, cžorny pas a běły nahłowjeńk a běły
płaſchcź, mjez tym zo ſo kóždej praji: „Knjez woblecž tebje nowoho
cžłowjeka, kotryž je po Bohu ſtworjeny we ſprawnoſcźi wěruej ſwjatoſeźi.
Amen.“

Hdyž ſu tak pſchewoblekane, ſpěwa ſo modlitwa:

„O Božo, najſwěrniſchi ſlubjerjo a najwěſcźiſchi wudźělerjo wěcžnych
kubłow, kotryž ſy ſwojim wěriwym draſtu zbóžnoſcźe a woblecženjo
wěcžneje radoſcźe ſlubił! Twoju miłoſcź ponižnje proſymy, zo by Ty tele
draſcźenjo, kotrež ponižnoſcź wutroby a zacpěcźo ſwěta woznamjenjuje, a
z kotrymž ſu Twoje ſłužownicy we <pb n="148"/>ſwjatym prědkwzacźu
widźownje wuhotowane, pſchecy žohnował, tak zo bychu draſtu ſwjateje
cžiſtoſcźe, kotruž ſu na Twoje nutsdawanjo pſchijałe, z Twojim zakitom
wobwarnowałe; a zo by Ty zbožnu njeſmjertnoſcź woblekł te, kotrež draſtu
cžeſcźownoho ſlubjenja woblekaſch we cžaſnoſcźi. Pſchez naſchoho Knjeza
Jězuſa . . .“

Na to ſo ſchlewjery pſchez modlitwu ſwjecźa.

Pſchi nawěſchenju ſchlewjera Celebrant praji: „Wzmi ſwjecźeny ſchlewjeŕ,
a pſchinjes jón bjez woblakowanja pſched ſudny ſtół naſchoho Knjeza
Jězuſa Khryſtuſa, pſched kotrymž ſo wſchitke kolena zhibuja w njebjeſach
a na zemi a pod zemju wěki na wěki. Amen.“

Hiſchcźe ſo dwě modlitwje wuſpěwatej.

Profeſki woteńdu z knježnami na khór a boža mſcha ſo z ♣„Credo“♠
pokracžuje.

Pſchi woprowanju dźeja kandidatki, wjedźene wot ſwata a novicmiſchtyrki
a kóžda ze ſwojej družku wokoło wołtarja; hdźež na ſtronje epiſtle
pjerſchcźeń, wěnc a druhu ſwětnu pychu wopruja.

Po woprawjenju měſchnika dźeja profeſki a kandidatki k božomu blidu.

♣III.♠ Draſcźenjo kandidatkow do nooiciata.

Po požohnowanju (prjedy poſlednjoho ſcźenja) zeńdu ſo knježny zaſy
pſched wołtarjom a Celebrant a hnadna knjeni ſedżitaj pſched wołtarjom.
Kandidatki pſchiſtupja k wołtarjej a lehnu ſo pſchi ſkhodźeńkach na
wocži.

Celebrant ſwjecźi zboka pſchihotowanu klóſchtyrſku draſtu a ſchlewjeŕ za
novicki.

Hdyž je draſta pſchez modlitwu poſwjecźena, ze ſwjecźenej wodu
pokrjepjena a z wóruchom pokadźena, praji ſo pſchihotowaca modlitwa:
„Proſchmy, najlubſchi bratſa, naſchoho Knjeza Jězuſa Khryſtuſa za tele
joho ſłužownicy, kotrež z luboſcźe k njomu k wotpołoženju włoſow ſwojeje
hłowy khwataja! zo by wón jim dał ducha ſwjatoho, kotryž by ſwojoſcź
rjadniſtwa we nich pſchecy zdźeržał, jich wutrobu pſched zadźěwkom ſwěta
a ſwětnymi žadoſcźemi zakitał; zo by, kaž ſo pſcheměnja na hłowje a
woblicžu, tak wón jich prawej rucy pſchiroſtk póccźiwoſcźe wudźělił a
wot wſchitkeje duchoweje ſlepoſcźe jich wocži wotewrił a ſwětło wěcžneje
kraſnoſcźe do nich wulinył. Kotryž žiwy je a kraluje z Bohom Wótcom w
jednoſcźi ſwjatoho Ducha Bóh wěki na wěki. Amen.“

Kandidatka klaknje ſo k wołtarjej, a Celebrant a hnadna knjeni
wottſihnjetaj kudźerje włoſow, mjez tym ſo knježny ſpěwaja: „Tale
dóſtanje žohnowanjo wot Knjeza a ſmilnoſcź wot Boha ſwojoho zbóžnika,
pſchetož tole je ſplah tych, kotſiž Boha pytaju, pytaju woblicžo Boha
Jakubowoho.

Na to ſleku njewjeſcźinſku draſtu, pſchi cžimž ſo praji: „Knjez wuſlecž
tebje ſtaroho cžłowjeka z joho ſkutkami. Amen.“ Knježny wobleku ju
klóſchtyrſku draſtu novickow (ſuknicu, krótki běły ſkapulir, běły pas,
podhubnicu, khapicu a nahłowjenk, mjez tym zo ſo praji: „Knjez woblecž
tebje nowoho cžłowjeka, kotryž je po Bohu ſtworjeny we ſprawnoſcźi a
wěrnej ſwjatoſcźi. Amen.“

Hdyž ſu wſchitke kandidatki pſchewoblekane, ſpěwa khór knježnow pſalm
142 ♣„Domine exaudi orationem meam“♠ a novicki[27]⁾ jedna po druhej
pſchitomnych <pb n="149"/>duchownych (kóždoho woſebje) klecžo a z
hłubokim pokłonjenjom wo požohnowanjo a wſchě knježny (tež kóždu
woſebje) wo zaſtupnu próſtwu proſcha.

Potom ſo pſchi wołtaŕnych ſkhodźeńkach na wocži lehnu a ſpěwa ſo za nje
modlitwa.

Po poſlednim ſcźenju pſchiſtupja profeſki a novicki pſched wołtaŕ.
Celebrant, ſedźo pſchi wołtarju, zaſpěwa: ♣„Veni sponsa Christi“,♠ t. r.
„Pój njewjeſta Khryſtuſowa“. Knježnicžka ſtupi k wołtarjej, klaknje ſo a
dóſtanje wot Celebranta zeleny wěncžk na hłowu ſtajeny, kotryž hnadna
knjeni a druha knježna pſchicžinitaj. Knježny pak mjez tym doſpěwaja: „a
dóſtaṅ krónu, kotruž je tebi Knjez pſchihotował do wěcžnoſcźe.“ A tak ſo
z nowa ſpěwa hacž ſu wſchitke (profeſki a novicki) z wěncžkami
wudebjene.

Cyłu ſwjatocžnoſcź ſkóncži ♣„Te Deum laudamus“♠ ze wſchelakimi
modlitwami.

Skóncžnje proſy hnadna knjeni: „Požohnuj nas, wótcže!“ a Celebrant
wſchitke knježny požohnuje, prajicy: „Póccźiwoſcź wobſtajnoſcźe a pokoj
Boha wſchohomócnoho Wótca, a joho Syna, naſchoho Knjeza Jězuſa
Khryſtuſa, a Ducha ſwjatoho pſchińdź na was a zwoſtań pſchecy. Amen.“

Bóh zakitaj ſwój klóſchtyr we wſchitkich wichorach cžaſow a pſchiwodźej
jomu ſtajnje duſche, kotrež we nim pokoj pytaja, kotryž ſwět dacź
njemóže. Bóh žohnuj a pſchewodźej ze ſwojej hnadu ſobuſtawy klóſchtra,
zo bychu wſchitke něhdy Jehnjo ſcźěhowałe a joho khěrluſch ſpěwałe do
wěcžnoſcźe. ♣H. D.♠

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Khróſcźic, 30. ſeptembra. Dźenſa wobeńdźe naſcha woſada ſwjatocžnje
rjane wopomnjecźo na dźeń, na kotrymž naſch powſchitkomnje cžeſcźeny
wucžeŕ a cyrkwinſki organiſta knjez Jakub Pjetaſch pſched 25 lětami
ſwoje zaſtojnſtwo mjez nami naſtupi. Hižom rano powita joho pſched
krótkim cžaſom tudy z nowa załožene ſerbſke ſpěwaŕſke towaŕſtwo
„Jednota“, a pſchewodźany wot tohoſamoho a wjedźeny wot ſchulſkeje
młodoſcźe poda ſo knjez jubilar do domu Božoho. „Jednota“ pſchewodźeſche
Bože ſłužby ze ſwojim ſpěwom. Po kemſchach zhromadźichu ſo pſchecźelojo
a dobri znacżi, kaž tež ſchulſka młodoſcź we prěnjej rjadomni naſcheje
ſchule, zo bychu k. jubilarjej ſwoje wutrobne zbožapſchecźa pſchinjeſli
a wſchelake cžeſne dary, hako rjane dopokazmy ſwojeje luboſcźe k
zaſłužbnomu woſadnomu wucžerjej, pſchepodali. Knjez kapłan Nowak powita
najprjedy k. jubilara a rozeſtajeſche z krótka wažnoſcź dnja za jubilara
a woſadu a ſpominaſche na to, ſchto je woſada knjezej Pjetaſchej za joho
ſwěrne ſkutkowanjo we ſchuli a cyrkwi winojta. Jedyn ſchuleŕ pſchinjeſe
jomu we mjenje ſchulſkeje młodoſcźe zbožopſchecźa, kaž tež nutrny dźak
za nałoženu prócu a jena ſchulſka holcžka pſchepoda pſchi tym knjezej
jubilarjej kraſny rub na blido. Wokołni knježa wucžerjo, kiž běchu ſo
zeſchli, wuprajichu pſchez knjeza wucžerja Hauffu z Róžanta zacźucža
wěrnoho pſchecźelſtwa a ſwěrneje pſchiwiſnoſcźe kaž wutrobnoho wjeſela;
we jich mjenje pſchepoda knjez <pb n="150"/>wucžeŕ Kleiber z Schunowa
cžeſny dar, we ſlěbornym wěncu a dołhim ſlěbornym rjecžaſku za cžaſnik
wobſtejacy. Knjez wucžeŕ Kral z Cžornec mějeſche k. jubilarjej na
próſtwu pſchitomnych gmejnſkich pſchedſtojicźerjow we mjenje woſady, kiž
bě jomu jara rjany ſekretaŕ wudźěłacź dała, pſchipóznacźo z joho
ſkutkowanjom wozjewicź. Knjez hoſcźencaŕ J. Wenka pſchinjeſe k.
jubilarjej rjany regulator hako pſchecźelny dar ſwojich hoſcźi, we
kotrychž towaŕſtwje tež k. Pjetaſch ſwoje wjecžory pſchecžini. Pſchi
ſwjedźenſkim wobjedźe, na kotrymž ſo wyſche k. wucžerjow tež k. kapłan
Nowak a k. kapłan Schołta, někotſi ſchtudentojo a tež druzy znacźi
knjeza jubilara wobdźělichu, knježeſche wjeſołe towaŕſchne žiwjenjo, kiž
ſo we ſpěwje a rycži wozjewi. Bóh zdźerž knjeza Pjetaſcha hiſchcźe dołhe
lěta hako nabožnoho wucžerja naſcheje młodźiny, hako ſwědomitoho
zakitarja pſched ji hrožacymi ſtrachami.

Z Radworja, 2. oktobra. Dźenſa ſmy cźěło ſwěrnoho wucžerja wotpocžinkej
we khłódnej zemi pſchepodali. Knjez Jan Žur, kotryž běſche ſo 9.
decembra 1812 w Zdźeri narodźił a wot 27. oktobra 1838 ſchulſki wucžeŕ
we Zdźeri, je po dlějſchej khorwatoſcźi ſobotu, 28. ſeptembra popołdnju
běrtlk na 5 ſwój pucź do wěcžnoſcźe naſtupił. Joho ſchulſka woſada joho
zrudźena pſchewodźeſche a z Budyſchina běſchtaj wyſokodoſtojny knjez
♣can. cap. senior♠ Hoffmann a k. faraŕ Hórnik na pſchewodźenju. Knjez
faraŕ Nowak wopominaſche we pohrjebnej rycži dobre pocžinki a
ſamotnoſcźe zemrjetoho. Haj, wón běſche dobry, ſwěrny, ſprócniwy wucžeŕ,
kotryž we ródnym dopjelnjenju ſwojich wucžeŕſkich a kſcheſcźanſkich
winowatoſcźow ſebi pokłady hromadźeſche, kiž ſo zapiſuja we knihach
žiwjenja. Bóh daj jomu nětko myto, kotrež je tym pſchilubjene, kotſiž
mólicžkich we Jězuſowym mjenje pſchijimaju. ♣H. D.♠

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z Lipſka. Njedźelu 22. ſeptembra wobońdźe tu katholſka woſada 25 lětne
jubileum ſwjecźenja ſwojeje cyrkwje. Pſchez woporniwoſcź jenoho farſkoho
dźěſcźa dóſta wona k rjanomu ſwjecźenej k tſjom prjedawſchim molowanym
woknam dwě nowej jene pſchedſtaja ſwj. Vincenca, druhe ſwj. Hilžbjetu,
ſtej to patronaj dweju we woſadźe tak ſpomoženje ſkutkowaceju towaŕſtwow
ſwj. Vincenca a Hilžbjety. Na ſwjecźenju ſamym bě cyrkej z róžemi a
wěncami rjene wudebjena. Knjez faraŕ a ſuperior Schlegel mějeſche
ſwjecźenſku rycž, a ſuperior Stolle z Dreždźan, kiž je we woſadźe pſchez
ſwoje 16 lět dołhe pilnje ſkutkowanjo we najlěpſchim wopomnjecźu,
mějeſche wulku Božu mſchu. Z khwalbnym khěrluſchom ♣„Te Deum“♠ bu žadna
ſwjatocžnoſcź ſkóncžena.

Z wukraja.

Z Barlina. Dołhi cžas komdźeſche ſo miniſterium, biſkopej Krementzej z
Ermlanda biſkopſke dokhody zaprěcź, kaž bě jomu to hižom pſched połlětom
hrozyło, jelizo wón krajnym zakonjam ſo njepocźiſnje, tak kaž
miniſterium ſebi to žada a njewuznaje, zo je pſchecźiwo nim ſo
pſchehrěſchił, hdyž je tamnej dwej duchownej ſwojeje diöceſy,
Michaelis=a a Wollman=a, kiž ſo poſtajenjam vatikan<pb n="151"/>ſkoho
koncila napſchecźiniſchtaj, z cyrkwje wuzanknył. Tola we poſlenich
dnjach ſeptembra doſta biſkop wot kultusminiſtra piſmo, kiž jomu
wozjewi, zo miniſterium njemóže zamłowicź, někomu z krajnych dokhodow
mzdu dawacź, kiž krajne zakonje pſchipóznacź njecha. We prawdźe na
tajkich ſwědomitych miniſtrach móže kraj ſwoje wjeſelo měcź! Jeno
wobžarowacź jich jedyn hiſchcźe móže, zo jich pomjatk tež tak ſwěrny
njejo, dokelž potom bychu ſo lohcy dopomnili, zo ſo biſkopojo
katholſkeje cyrkwje, a woſobnje biſkop we Ermlandźe z krajnych dokhodow
njepłacźi, ale z wunoſchkow tamnych kubłow, kiž je kraj cyrkwi bjez
wſchitkeje winy wzał. Duchowne abo cyrkwinſke kubła, kiž ſu wot kraja
wzate, pak ſu tak wulke, zo wone wjele wjacy pſchinjeſu, hacž mzda,
kotruž wſchelacy wyſchſchi a nižſchi zaſtojnicy kath. cyrkwje wot kraja
nětko dóſtawaja. Woſobnje bohata na duchownych kubłach bě krajina, kiž
nětko k diöceſy Ermland ſłuſcha. Po tajkim njejo mzda, kotruž kraj
biſkopam katholſkej cyrkwje dawa, hnada, kotruž móže wón jim po ſwojim
ſpodobanju zaprěcź, ale wón je winowatoſcź na ſo wzał, z wunoſchkow wot
njoho wzatych cyrkwinſkich kubłow jim tamnu mzdu dawacź, njejo ſebi
pſchi tym wuměnił, zo maja biſkopojo krajne zakonje tež kóždy cžas tak
zrozemicź, kaž miniſterinm, kiž dźenſa knježi a jutſe wotſtupi. Biſkop
Krementz budźe tohodla tež na pucźu ſkóržby ſwoje prawa zakitowacź, a ma
nadźiju, zo pruſke ſudniſtwa jomu k ſprawnej wěcy dopomhaja. — Liſty,
kiž ſo mjez biſkopom a pſchedſydu miniſteria Bismarkom ſcźelechu a kiž
ſo nětko pſchez nowiny wozjewichu ſwědca nanajjaſniſcho, zo bě biſkop
wſcho cžinicź hotowy, ſchtož ſo z joho wyſokim zaſtojnſtwom znjeſe, zo
by zas pſchezjenoſcź mjez nim a krajnej wyſchnoſcźu była, tola Bismarkej
by tuta nowa pſchezjenoſcź pſchi dalſchich krocželach pſchecźiwo
katholſkej cyrkwi zadźěwki do pucźa połožiła, a tohodla ſtajeſche wón
tajke wuměnjenja, kiž biſkop dopjelnicź njemóžeſche. Kaž ſo praji je
pruſki kral jara njerady tamny wukaz, kiž biſkopej Krementzej dokhody
zaprěje, podpiſał.

Z Barlina. Pruſkomu ſejmej, kiž ſo we najbližſchim cžaſu zapocžnje,
pſchedpołoža ſo z nowa wſchelake nabožne zakonje we naſtupanju civilnoho
mandźelſtwa, we pſchihotowanju k duchownſtwej, a we naſtupanju
klóſchtyrſkich rjadow. Kajke tute zakonja budźa, móže kóždy
prjedawſchich ſudźicź. Civilne mandźelſtwo, kiž je tež nětko hižom
pſched krajnymi kaznjemi dowolene, budźe ſo po nowym zakonju wot kóždoho
žadacź; mandźelſtwo pſched poſtajenej duchownej wyſchnoſcźu
wobzanknjene, njebudźe pſched krajnej wyſchnoſcźu płacźicź, prjedy dońž
mandźelſkej tež pſched njej ſwoju wolu, do mandźelſtwa ſtupicź,
njewozjewitej. Tak podpjera krajna wyſchnoſcź we Pruſkej pſchez nowe
zakonje prócowanja tamnych ludźi, kiž chcedźa kſcheſcźanſtwo z joho
wucžbami, a wuſtawami a pocžinkami ze zjawnoho žiwjenja wupokazacź.

Z Kölnja. Tudy mějachu proteſtkatholikojo wot 19. 22. ſept. ſwoju
zhromadźiznu, k kotrejž běchu ſo hižom pſchez dołhi wſchelake
pſchihotowanja ſtali. To běchu ſo tu nětko jara wſchelacy ludźo zeſchli.
Prjedawſchi katholſcy duchowni, kiž běchu tak hordźi na ſwoju wědomoſcź,
zo ſo na vatikanſkim koncilu wuprajenym wěrnoſcźam ponižnje podcźiſnycź
njechachu, kaž pſchikładej Döllinger, Michelis, Reinkes a. t. d.,
anglikanſcy biſkopojo a duchowni ze Jendźelſkeje a z Ameriki, <pb
n="152"/>janſeniſki biſkop Loos z Utrechta, duchowni ruſkeje cyrkwje,
tež znaty Bluntſchli tu bě, kiž je dawno kſcheſcźanſtwo zacźiſnył, haj
jomu bu na tutym piſanym koncilu tež dowolene dołhu rycž rycžecź. Rycže
a wſchelake pſchiwzate poſtajenja pokazaja z nowa, zo kóždy kiž wot ſwj.
cyrkwje, ſtołpa wěrnoſcźe ſo dźěli, njepſcheſtawajcy hłubſcho do
wſchelakich błudow panje. Tak njeprěja proteſtkhatolikojo jeno bamžowe
njezmólne wucžeŕſtwo, ale tež hižom wſchelake druhe katholſke wěrnoſcźe,
kaž wucžbu we wotpuſtku, cžeſcźenju ſwjatych a t. d. Za lěto chcedźa
ſebi nowoho biſkopa wuzwolicź. Tola hdźe budźe tutón ſwoju woſadu
namakacź, to nichton njewě. Katholſkomu ludej ſu nětko k najmjeńſchom
wocži wotewrjene, zo wě kajcy japoſchtołojo běchu we Kölnje zhromadźeni.

Schwajcaŕſka. We měſcźe Genf je mjez pſchecźiwnikami katholſkeje cyrkwje
wulki njeměr, dokelž ſo powjeda, zo je bamž dotalſchoho ſwjecźacoho
biſkopa a fararja Mermilloda k biſkopej we Genfje pomjenował a tak
prjedawſchu diöceſu Genf z nowa zrjadował. Hacž dotal bě kanton Genf
dźěl diöceſy biſkopa we Lauſanne a Mermillod bě faraŕ a ſwjecźacy nic
pak ſamoſtatny biſkop we Genſje. Hacž je ſo we tutej wěcy we
najnowiſchim cžaſu něſchto pſcheměniło, njejo hacž dotal znate a wěſte,
tola pak móže knježeŕſtwej we kantonje Genf wſcho jene bycź, hacž ſo
biſkop Mermillod mjenuje a piſa biſkop we Hebronje kaž dotal, abo
biſkopa we Genfje. Joho pocźahowanja knježeŕſtwej ſo pſchez to
njepſcheměnja. Z njeprawdu pak jeno móžeſche knježerſtwo jomu mzdu
zaprěcź a wſchě zaſtojnſke ſkutkowanjo zakazacź. Katholikojo ſu proteſt
pſchecźiwo tomu zapołožili. Kanton Genf ma po poſlenim ludulicženju
44,377 proteſtantow, 961 židow a 47,857 katholikow. Kak njedyrbjeli
tucži ſwoje cyrkwinſke naležnoſcźe ſami rjadowacź ſměcź!

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy 1872: kk. 328. Michał Smij z Baſlic; 329. Brankancžk z Kanec;
330. Marja Micžkec z Cžornoho Hodlerja; 331. Michał Běrk z Radworja.

Dobrowolny dar za towarſtwo: knjes Donnerhak 10 nſl.

Smilne dary k dale wobſtaranju: za Lyonſke towaṙſtwo 2 tol.

Za Bonifacijowe towaṙſtwo 1 tol.

Za ſwj. wótca 1 toleṙ.

Za powodźenych we Cžěſkej: Mich. Bětka z Smjecžkec 10 nſl.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Někotſi 1 tol.
11 nſl.

Hromadże: 6231 tol. 20 nſl. 5 np.

Z nakładom M. Hórnika ſu wuſchłe a móža ſo pſchez expedije za 15 nſl.
doſtacż: ♣Psalmy, z hebrejskeje ryče přełožił Jan Laras. (Z přidaćom
łaćanskich nyšpornych psalmow.) Budyšin♠ 1872.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knibaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžalopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 20. 19. oktobra 1872. Lětnik 10.♠

Wopomnjenſke piſmo

pſchi rowje ſwj. Bonifacija zhromadźenych arcbiſkopow a biſkopow we
nětſiſchich wobſtejnoſcźach katholſkeje cyrkwje we němſkim khěžorſtwje.

Němſcy biſkopojo ſu pſchi ſwojich zhromadnych wuradźenjach we Fuldźe
mjez druhim tež wažne piſmo zeſtajeli, we kotrymž ſo wot nich wſchě we
poſlenimaj lětomaj pſchecźiwo katholſkej cyrkwi wot ſwětnoho knježeŕſtwa
cžinjene krocžele rozſudźeja. Teſama je wobſchěrne a tohodla njemóže je
Katholſki Poſoł doſłownje pſchinjeſcź, radźi pak ſwojim cžitarjam,
pſchez knihikupſtwo ſebi je pſchińcź dacź.

Na zapocžatku ſpomina piſmo na wobžarowanja hódnu njepſchezjenoſcź, kiž
je we němſkim khěžorſtwje mjez knježeŕſtwom a katholſkej cyrkwju
wudyriło, na kotrejž pak biſkopojo a z cyła katholikojo žaneje winy
nimaja. We wotpohladanju, prawa katholſkeje cyrkwje zamłojecź, a k
wotſtronjenju a k wurunanju tamneje njepſchezjenoſcźe ſkutkowacź, ſu
biſkopojo tute piſmo zeſtajeli.

Na to dopokazuje piſmo, zo ma katholſka cyrkej we němſkich krajach prawo
wobſtacźa, kiž je ji wjacy krócž pſchez powſchitkomne němſke wuſtawy,
kaž pſchez wuſtawy jednotliwych němſkich krajow, woſebje Pruſkeje
zawěſcźene a pſchipóznate. Wažne podawki poſlenich lět, pſchez kotrež je
ſo nowe němſke khěžorſtwo załožiło, njejo na tamnych wobſtejnoſcźach
nicžo pſcheměniło. Katholſka cyrkej mějeſche wjele wjacy wſchu nadźiju,
zo budźe nowe khěžorſtwo jeje ſtare prawa mócnje zakitacź. Bjez
wſchitkeje winy je ſo tohodla prajiło, zo je zmyſlenjo katholikow
nětſiſchomu khěžorſtwej njepſchecźelſke, dokelž je khěžorſka króna na
lutherſku ſwójbu pſcheſchła, a tohodla njemóže tež němſki khěžor
katholſkej cyrkwi teſame prawa pſchizwolicź, kotrež je ji prjedy pruſki
kral pſchizwolił. Bjez wſcheje winy ſo tak ſudźi, dokelž bě ſebi pruſka
kralowſka ſwójba a pruſke knježeŕſtwo pſchez <pb n="154"/>wuſtawu z lěta
1850 dźak a dowěru katholikow dobyła. Ale tež pruſki kral, kaž wſchitcy
němſcy wjeŕchojo a jich knježeŕſtwa móžachu ze wſchěm prawom katholſkomu
ludej, joho biſkopam a duchownym dowěru měcź, dokelž ſu pſchi wſchitkich
pſchiležnoſcźach z najwjetſchej ſwěru winowatoſcźe pſchecźiwo wótcžinje
dopjelnili a huſto wulku woporniwoſcź wopokazali. Cžim bóle dyrbjeſche
ſo jedyn dźiwacź, zo hižom we cžaſu poſleneje wójny wěſte hłoſy
katholikow hako njepſchecźelow nowoho rjadu wobſkoržowachu a lědoma bě
měr wucžinjeny, rycžeſche a piſaſche ſo, kaž na porucžnoſcź, zo ma ſo
nětko po pſchewinjenju jenoho njepſchecźela, druhi hórſchi pſchedobycź,
mjenujcy katholicismus. Tajke rycže dyrbjachu katholikow zrudźicź, ale
jich tež ſpóznacź dacź, zo ſu wobſtejnoſcźe za nich we nowym khěžorſtwje
cźežke, zo mócna ſtrona na tym dźěła tamne prawa, kiž bě katholſka
cyrkej dotal we Pruſkej měła, ji zas wzacź, a z cyła wliw kſcheſcźanſtwa
na zjawne žiwjenjo bóle a bóle woſłabjecź. To ſo hnydom pſchi
wuradźenjach prěnjoho němſkoho rajchstaga wozjewi, hdźež bu namjet
katholſkeje ſtrony, zo bychu ſo tamne artikle pruſkeje wuſtawy, kiž we
prawach katholſkeje cyrkwje rycža, do wuſtawy němſkoho khěžorſtwa ſo
pſchiwzali, wot wjetſchiny zacźiſnjeńy. Bórzy pokaza ſo, zo ſu wſchě
prawa, kiž je katholſka cyrkej dotal měła, we wulkej njewěſtoſcźi, zo
chce ſwětne knježeŕſtwo ſame bjez rady cyrkwje jeje naležnoſcźe
rjadowacź.

Biſkopſke piſmo rycži dale we pſchecźelnym zadźerženju knježeŕſtwa
pſchecźiwo tak mjenowanym „Altkatholikam“, kotrychž je wone zamłojałe a
podpjerałe, mjez tym zo wone biſkopam katholſkeje cyrkwje prawo prěje,
tamnych z cyrkwje wuzanknycź, kiž ſo jeje wucžbam njepodcźiſnu, ale
pſchecźiwo tymſamym ſkutkuja. Na naležnoſcźe biſkopa z Ermlanda
ſpominajo, praji ſo: „Schtož je biſkop Krementz cžinił, to je wón z
dobrym ſwědomjom jomu pſchiſłuſchnoho prawa a we winowatoſcźi ſwojoho
paſtyŕſkoho zaſtojnſtwa cžinił, bjez toho, zo by ſebi myſlicź mohł, zo
budźe pſchez to do njepſchezjenoſcźe ze ſwětnej wyſchnoſcźu pſchińcź. My
ſebi tež njebychmy pod tymi ſamymi wobſtejnoſcźemi teſame prawo wzacź
dali.“ Woſobnje je biſkopow tež zadźerženjo knježeŕſtwa we naležnoſcźi
wojeŕſkoho biſkopa Namſzanowſkoho zrudźiło. Tež tu bu horſka
„Altkatholikow“ zjawnje podpjerana, a hacž runje wójſki biſkop mjezy
ſwojoho prawa pſcheſtupił njebě a nicžo zawinył, hacž jeno ſwoje
biſkopſke winowatoſcźe dopjelnił, bu wón tola, pſched wojeŕſki ſud
ſtajeny, jomu wſchě ſkutkowanjo zakazane a tež wojeŕſcy duchowni, kiž
ſwojomu biſkopej poſłuſchnoſcź zapowjeſcź njechachu, ſwojeje ſłužby
wotſadźeni.

Wopomnjenſke piſmo rozſudźuje potom nowe njeznjeſliwe zakonje a to
najprjedy tamny, kiž rjad jeſuitow a druhe jomu podobne, we němſkim
khěžorſtwje zakazuje. Poroki, kiž ſo tutomu rjadej cžinja, njepodpjeraja
ſo na dopokazane podawki, a tohodla ſu njeſprawne. K tutomu zakonjej
pſchiſtupi wukaz kultusminiſtra, kiž cyrkwinſkim rjadam pſchiſłuſchnych
wucžerjow a wucžeŕki ze ſchulow wupokaza. Pſchez tónſamy cžini ſo
kſchiwda wucžerjam a wucžeŕkam ſamym, kiž hacž runje wſchě žadanja
nanajſwěrniſcho dopjelnichu, we wudokonjenju wuzwolenoho powołanja ſo
nětko zadźěłaju, z njedźakom ſo płacźa a ſnadź nuzy a hubjenſtwej ſo
pſchewoſtaja. Pſchez tónſamy pak ranja ſo tež prawa katholſkeje cyrkwje,
a katholſkich ſtarſchi. Tutón wukaz podpjera prócowanja tamnych muži,
kiž chcejdźa <pb n="155"/>ſchulu wot kſcheſcźanſtwa a cyrkwje cžiſcźe
dźělicź. Ze zrudobu dyrbja wſchitcy wěriwi katholikojo ſo napjelnicź,
hdyž widźa, kak ſo wliw cyrkwje na ſchulu pſchecy bóle a bóle woſłabuje,
duchowni dohladowarjo ſo ze ſwojich měſtow wotſtronjeja, haj wſchudźom
bjezwěriwe ſchule ſo załožecź zapocžnu. Wěſte znamjo cyrkwi
njepſchecźelſkoho zadźerženja knježeŕſtwa je tež, zo je ſchulſkim
dźěcźom a ſchtudowacej młodoſcźi zakazane, na wſchelakich nabožnych
towaŕſtwach ſo wobdźělicź, hacž runje tola kóždy wě, zo tajke nabožne
towaŕſtwa ze ſwojimi krótkimi pacźerjemi, z małymi jałmožnami k dobrym
wěcam za němſki kraj ſtraſchne njejſu, zo pak ſu jara ſpomožne ſrědki,
wutroby młodoſcźe k dobromu, k pobožnoſcźi, njewinowatoſcźi, a
kſcheſcżanſkej póccźiwoſcźi dowjeſcź. Mjez ſrědki, z kotrymiž ma ſo
katholſka cyrkej cźiſchcźecź, ſłuſcha tež tamny znaty pſchiſtawk
khoſtacomu zakonju, kiž duchownym z khoſtanjom hrozy, jelizo woni we
zaſtojnſtwje njepſchecźelnje we krajnych naležnoſcźach rycža. We tutym
pſchiſtawku praji biſkopſke piſmo, zo drje je nimale prózny, dokelž
prědaŕ, kiž po pſchikaznjach cyrkwje prěduje, njebudźe we politicy
rycžecź. Tola pak dyrbi tamny pſchiſtawk katholikow ranicź a woſtanje
pſchiležnoſcź k ſchkódliwomu wobſkoržowanju prědarjow.

Tak rozſudźuja biſkopojo zjawnje tamne pſchecźiwo katholſkej cyrkwi wot
ſwětnoho knježeŕſtwa we poſlenim cžaſu cžinjene krocžele, njezamjelcža
tež, zo pſchichodny cžas ſo hiſchcźe zrudniſchi wopokaže. Dokelž nětko
knježaca ſtrona žada ſebi, zo cyły dotalſchi rjad mjez krajnym
knježeŕſtwom a cyrkwju ſo pſchewobrocźi, a pſchez krajne zakonje bjez
wſchoho dalſchoho wuradźenja a cyrkwju a jeje wjeŕchom z nowa ſo
poſtaji, cyrkwi ma ſo wſchón wliw wzacź, a wſchudźom hdźež nětko cyrkej
knježeſche, ma krajna wyſchnoſcź porucžecź haj tež wocźehnjenjo,
poſtajenjo a pſcheſadźenjo duchownych, cyłe cyrkwinſke žiwjenjo ma ſo
wot ſwětnoho knježeŕſtwa wobknježicź. Prawo, tuto cžinicź ſměcź, namaka
ſo we nowej wucžbje, zo ma kraj ſam wſchu połnomóc, wſchě, tež
cyrkwinſke naležnoſcźe po ſwojim zpodobanju rjadowacź. Wopacžnoſcź
tuteje wucžby dopokaza biſkopſke piſmo na praje zjawne waſchnjo. Runje
tak derje wotpokaza wone tež tamny njezprawny porok, zo ſu katholikojo
nowomu khěžorſtwej njepſchecźelnje zmyſleni, abo zo ſu za kraj ſtraſchni
ludźo. Stawizny, woſobnje ſtawizny poſlenich wojnow ſwědca, zo ſu
katholikojo, hacž runje wſchelako wopacžnje wobſkožowani, a njeluboznje
do zady ſtajeni, k najmjenſchom runje tak wulke wopory za kraj
pſchinjeſli, kaž jich druhowěriwi bratſja. „Bjez wſchoho poroka,“ tak
rěka we biſkopſkim piſmje, „je ſo katholſka cyrkej, je ſo ſwj. wótc we
podawkach naſchoho cžaſa zadźeržał, kiž wſchě wobſtejnoſcźe zatſchaſechu
a pſchewobrocźichu. Swjaty wótc je ſtajnje pſchecźiwo jomu cžinjenjej
kſchiwdźe proteſtirował, ale runje tak wobſtajnje je won tež wſchitke
ludy k ſwěrje pſchecźiwo Khryſtuſej a joho cyrkwi, k ſprawnoſcźi a k
poſłuſchnoſcźi pſchecźiwo ſwětnej wyſchnoſcźi napominał. Bjez wſchoho
poroka je ſo we wſchitkich tutych cžaſach tež katholſke duchownſtwo a
katholſki lud we Němſkej zadźeržał a ſchtož biſkopow naſtupa, myſla
ſebi, zo ſu hacž do najmjenſchich wěcow, wſchitke winowatoſcźe, kiž jim
jich zaſtojnſtwo napołoži, pſchecźiwo wjeŕchej a wótcźinje dopjelnili.“
Bjez wſchitkeje winy ſu tak tamne njeſprawne wobſkoržowanja. Tónſamy
porok podpjeraja pak njepſchecźelojo cyrkwje tež na wucžby vatikanſkoho
<pb n="156"/>koncila, woſobnje na wucžbu we njezmólnym wucžeŕſtwje
bamžowym. Na kóncu ſwojoho piſma biſkopojo dopokazaja, zo by ſo porok
jeno potom z tamnych wucžbow zběhnycź hodźał, hdyž ſo wone z dobrej wolu
wopaki zrozemja a wukładuju, kaž je ſo to pſchez tak mjenowanych
„altkatholikow“ ſtało. We prawdźe pak njejo vatikanſki koncil we
pocźehnjenjach cyrkwje a jeje wjeŕcha pſchecźiwo krajnym wyſchnoſcźam
nicžo pſcheměnił. Z krótka wupraja hiſchcźe wjeŕchojo katholſkeje
cyrkwje Němſkeje ſwoje žadanja a pſchecźa we naſtupanju cyrkwinſkich
naležnoſcźow a ſkóncža ſwoje piſmo ze ſłowami: „To je zjawne a
pſchezjene ſwědcźenjo, kotrež my pſched Bohom, kotromuž budźemy my něhdy
zamłowjenjo we wjedźenju naſchoho paſtyrſkoho zaſtojnſtwa dawacź
dyrbjecź, a pſched cyłym ſwětom zjawnje a ſwjatocžnje wotpołožicź za
nuzne dźeržachmy. My myſlimy, zo ſmy cžiniłi po ſłowach ſwj. piſma:
♣„Credidi, propter quod locutus sum“♠ (ja ſym krucźe wěrił, a tohodla
ſym rycžał). Tu wot nas wuprajene zakonje budźemy ſebi my pſchecy k
prawidłam naſchoho ſkutkowanja wzacż, a mamy za ſwoju winowatoſcź, za
nje kóždy wopor, tež najcźežſchi pſchinjeſcź, dokelž to ſu zakonje, kiž
je nas naſch bójſki wucžeŕ ſam wucžił, kiž je prajił: „Dajcźe khěžorej,
ſchtož je khěžorowe, a dajcźe Bohu, ſchtož je Bože.“

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Z pſchecźelnoho liſta wužijemy ſcźěhowace: W ſerbſkim
ſeminarju w Prazy je lětſa 25 ſchtudowacych młodźencow. Mjez nimi ſu
tſjo bohoſłowcy prěnjoho lěta: Jakub Skala z Khróſcźic, Auguſt Rönſch a
Józef Keil ze Seitendorfa. Cźi druzy 22 wopytuja gymnaſium, a to: Franc
Měrcźink z Bělcžec, Jurij Nowak z Njebjelcžic, Pawoł Pech a Alois
Schäfer z Dreždźan ♣VIII.♠ rjadomnju; Reinhold Bocksleitner z Radeberka,
Mikławſch Bräuer z Worklec, Michał Knježk z Krjepjec a Auguſt Noack z
Dreždźan ♣VI.,♠ Franc Löbmann ze Schěrachowa, Jurij Kummer z Laſka,
Michał Bjedrich ze Smjerdźaceje, Richard Zmij z Dreždźan, Pawoł Richter
z Freiberka a Emil Buck z Chemnicy ♣V.,♠ Jan Bergmann z Zwikawy, Jakub
Kilank ze ſtaroho Luſcźa a Józef Seifert ze Seitendorfa ♣IV.,♠ Jakub
Bart z Kukowa a Mikławſch Hila ze ſtareje Cyhelnicy ♣III.;♠ a ſkóncžnje
Gotthelf Berndt z Woſtrowca, Jakub Delencžka z Kukowa a Franc Cžornak z
Pancžic ♣II.♠ rjadomnju. Mjez nimi ſu cźi, kotrychž mjena ſu tudy pſchez
cźiſcź wuznamjenjene, Serbja, potajkim 12. — Kaž je znate, maja Serbja
ſerbſkoho ſeminarja w Prazy mjez ſobu zjenocźenſtwo „Serbowku“, po
kotrejež wuſtawkach ſo kóždy tydźeń zhromadźa, zo bychu pſchez
pſchednoſchki, woſebje z rycžnicy, pſchez deklamacije a piſomne dźěła,
naſtawki, ſo we ſwojej macźeŕnej rycži wuwucžowali a wudoſpołnjeli a tež
na te waſchnjo k pſchichodnomu powołanju ſo pſchihotowali. Krótka
rozprawa we tydźeńſkich zhromadźiznach, tak mjenowany Dźenik, a lěpſche
dźěła ſobuſtawow, kotrež ſo „Kwětki“ mjenuja, zwjazaja ſo kóždolětnje, a
tajkich lětnikow khowa ſo hižo 26 w ſeminaŕſkej knihowni. Zańdźenu
njedźelu zapocža ſo 27. lěto tutoho <pb n="157"/>zhromadnoho
ſkutkowanja. Bóh žohnuj dźěło a prócy młodźencow, zo bychu něhdy
doſtojnje mjez ſwojimi ſobubratrami ſkutkowacź móhli. ♣Sk.♠

Z Budyſchina. Z Laza pſchińdźe nam zrudna powjeſcź, zo je tam znaty
ſerbſki baſnjer a jara pilny ſpiſowacźel faraŕ Handrij Seileŕ 15.
oktobra po krótkej khoroſcżi wumrjeł.

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Naſchej lubowanej kralowſkej ſwójbje a cyłomu ſakſkomu
krajej bliži ſo rjany, žadny ſwjedźeń, 50lětny mandźelſki jubilej Jeju
majeſtoſcźow krala Jana a kralowny Amalie. Tónſamy wobóndźe ſo wot
7.—10. novembra. Po nětko poſtajenym rjedźe budźa 7. a 8. novembra
wſchelake krajne deputacije k zbožopſchecźu a pſchepodacźu jubilejſkich
darow pſchipuſchcźene. 9. novembra pſchecžinitej najwyſchſchej
jubilejſkej mandźelſkej we klinje ſwojeje ſwójby, kaž we towaŕſtwje
wyſokich hoſcźi, kiž budźa z druhich wjeŕchowſkich ſwójbow k Jeju
ſwjedźenju pſchincź. Njedźelu 10. novembra je cyrkwinſke požohnowanjo
jubilejſkoho mandźelſtwa we hrodźe, hdźež ſo wulki ſal k khapali
pſchihotuje, na to Bože ſłužby we kralowſkej cyrkwi. Z khwalbnym
khěrluſchom ♣Te deum laudamus,♠ ſkóncži ſo cyrkwinſka ſwjatocžnoſcź.
Popołdnju je wulki ſwjedźenſki wobjed. Bóh wobradź naſchimaj lubymaj
krajnymaj ſtarſchimaj po wſchelakich zrudobach, kotrež ſtej we
prjedawſchim žiwjenju z podacźom do Božeje wole njeſłoj, wjeſoły wjecžor
žiwjenja.

Z Dreždźan. Dokelž bu knjez M. Wowcžerk za fararja do Hubertusburka
powołany, je knjez Józ. Plewka dotal kapłan pſchi dwórſkej cyrkwi we
Dreždźanach za farſkoho adminiſtratora do Annaberka poſtajeny a
dotalſchi farſki adminiſtrator we Freiberku, knjez Hoffmann, na khwilu
do Dreždźan powołany a knjez Salm, dotal pomocny duchowny we Plauenje za
farſkoho adminiſtratora we Freiberku pomjenowany; na joho měſto pak bu
knjez kapłan Manfroni póſłany.

Z wukraja.

Z Barlina. Wopomnjenſke piſmo němſkich biſkopow je pola nětſiſcho
knježeŕſtwa wulku njezpokojnoſcź zbudźiłe, kaž to joho nowiny
wozjewjeja. We ſwojich złobach na tutej krocželi biſkopow njenamakaja
doſcź ſylne wurazy, zo bychu piſmo hanili. Někotre ſu tež tak njeſwěrne,
zo teſame ani njewocźiſchcźa, pſchi tym pak tola na nje ſwarja, druhe
zas hroža, zo budźe knježeŕſtwo nětko hiſchcźe krucźiſcho pſchecźiwo
katholikam wuſtupowacź dyrbjecź, hdyž biſkopojo ſebi tak rycžecź zwaža a
krajne zakonje a wukazy miniſterija tak njepſchecźelnje rozſudźeja.
Wſcho to pak pokaže, zo ſu wjeŕchojo cyrkwje na prawy měſto trjechili,
zo jich piſmo njejo jeno katholſkomu ludej jich pſchezjene ſmyſlenjo we
tak wažnych praſchenjach naſchoho cžaſa pokazało, ale tež wozjewiło, na
kotrej ſtronje je we tutej bjezbóžnej njepſchezjenoſcźi prawda. Kaž ſo
powjeda, njejo pſchi knježeŕſtwje we Barlinje we tutych wěcach prawa
pſchezjenoſcź, wſchelacy wyſchſchi zaſtojnicy we miniſteriju ſu
wotſtupili, dokelž njechachu we pocźiſchcźowanju katholikow
ſobuſkutkowacź, z cyła knježi we najwyſchſchich a kralowſkomu dworjej
najbližſchich wokołnoſcźach njezpokojnoſcź z tutymi krocželemi Bismarka,
kotrež ſu ze wſchěm prawom wutroby <pb n="158"/>wulkoho dźěla
najſwěrniſchich poddanow, z knježeŕſtwom znjepſchecźelili. Nadźijmy ſo,
zo ſo tute zpóznacźo pſchecy dale rozſcheri.

Z Barlina. „Reichsanzeiger“ wozjewjuje mjena tamnych žonſkich, kiž ſu za
woporniwu ſłužbu we poſlenej wojnje zaſłužbny rjad dóſtali, mjez nimi ſu
22 pſchedſtejicźerkow diakoniſſow a 43 pſchedſtejecźerkow wſchelakich
katholſkich duchownych rjadow a kongregacijow, kiž ſu teſame cžeſne
znamjo doſtali z poſtajenjom, zo by ſo teſame we jich wuſtawach
wobkhowało k ſtajnomu wopomnjecźu na ſłužby, kiž ſu we cžaſu poſleneje
wójny we wothladanju ranjenych a khorych cžinili. — Tež jeſuitojo we
Paderbornje dóſtachu z tejſameje winy cyłu cžrodu wopomnjenſkich
kſchižow, a to někotre dny prjedy hacž dyrbjachu ſwoje měſta
wopuſchcźicź, dokelž jich dalſcha pſchitomnoſcź a ſkutkowanjo němſkomu
khěžorſtwej tak wulke ſtrachi pſchihotuje.

Z Kölna. Towaŕſtwo němſkich katholikow, kiž je ſo we Mainzu załožiło, a
we wſchitkich katholſkich krajinach wjele ſobuſtawow namakało, mějeſche
6. oktobra we Kölnje ſwoju prěnju zhromadźiznu, kiž bě jara derje
wopytana. Towaŕſtwo chce pſchez to, zo do wſchelakich měſtow tajke
zhromadźizny powołe, wſchudźom mócniſche žiwjenjo za katholſku wěc
wubudźicź, wjacy pſchezjednoſcźe a rjadu do njoho pſchinjeſcż. Zo tute
towaŕſtwo nětſiſchomu pruſkomu knježeŕſtwu ſo njezpodoba, drje hakle ſo
wobkrucźecź njetrjeba.

Němſka. Zaſłužbny rjad jeſuitow, kiž je ſwoje ſpomožne ſkutkowanje we
Němſkej k najmjeńſchom na njewěſty cžas pſchetorhnycź dyrbjał, a
kotrohož ſtawy maja hacž do najpoſledka 1. novembra ſwoje dotalſche
měſta wopuſchcźicź, namaka we Francózſkej a tež we Belgiſkej pſchecźelnu
hozpodu. Hrabja Geloes je jim hród Exaten we Baexen pſchi měſcźe Hoorn z
wulkej zahrodu a druhimi twarjenjami pſchewoſtajił. Tohorunje za je
znaty hrabja Hoensbroek ſwój hród Hellenrath jim wotſtupił, zo bychu we
nim novicojo a profeſſorojo jeſuitow domowiznu namakali.

Z Elſaßa. Hacž do 1. oktobra bu kóždomu we Elſaß-Lothringen dowolene, ſo
za francózſku narodnoſcź wuprajicź, potom dyrbjeſche kóždy, kiž to
cžinjeſche, tež do Francózſkeje cźahnycź. K tomu bu tež jara wjele
woſobnje młodoho ludu pohnute njeznjeſliwych nabožnych a ſchulſkich
wobſtejnoſcźow dla, kaž woſebicźe tež ze bojoſcźu pſched ſłužbu we
pruſkim wojeŕſtwje. Rany kiž ſu ſo krajinomaj z tym nabiłe, njezažija
borzy. We někotrych wſach Elſaßa njenamaka ſo žadyn abo k najmjenſchom
jara mało młodych ludźi wot 18—21 lět. We jenej woſadźe, hdźeź druhe
łěta 90—100 młodźencow wojerſku ſtarobu doſahnychu, bě lětſa 4, kiž k
aſſertirowanju du, a wot tutych ſtej dwaj, kiž khorowatoſcźe dla ſłužicź
njemóžetej.

Z Roma. Pjatk, 20. ſeptembra běſche lětny dźeń napadnjenja a
pſchemocowanja měſta Rom pſchez Viktorowe wobronjene cžródy.
Kardinalojo, duchowni, romſcy zemjenjo, wotpóſłani katholſkich
towaŕſtwow, něhduſchi bamžowi wyſchkojo a zaſtojnikojo a mnohoſcź
nahladnych měſchcźanow podachu ſo do Vatikana, zo bychu na tutym zrudnym
dnju ſwjatomu wótcej ſwoju luboſcź a wobſtajnu podatoſcź z nowa
wobſwědcžili. Pius jim prajeſche: „Rady wudźělu ſwoje požohnowanjo
dobrym, kotſiž ſu tudy pſchitomni, a nadźijam ſo, zo Knjez tute
požohno<pb n="159"/>wanjo tež na tych wupſcheſtrje, kotſiž njejſu
pſchitomni, ale kotſiž maja z wami teſame zmyſlenjo a teſame ſkutki z
wami cžinja. Spominajmi na to, zo ſmy we ſwěcźe žiwi, kotryž je połny
tyſchnoſcźow a pſchecźiwnoſcźow. Schto móžemy zapocžecź, zo jim
wucźeknjemy? Tele dny je duchownſtwo we cžitanjach breviara žiwjenjo
Tobiaſowe cžitało, luboznu ſtawiznu, w kotrejž nahladne pocžinki nanowe
a ſynowe widźimy, kaž tež mytowanja, kotrež je jimaj Bóh za jeju dobre
ſkutki wudźělił. To dha ſu krótke ſłowcžka, kotrež wo tym k wam rycžu.
We tyſchnoſcźach ſwojoho luda wopytowaſche Tobias wobſtajnje ſwójby, zo
by jich cźerpjenja wolóžował, bojaznych wokhróblił, a tych napominał,
kotſiž běchu wobkedźbowanjo božoho zakonja z wocžow puſchcźili. Tež my
ſmy w cžaſu tyſchnoſcźow a pſchecźiwnoſcźow žiwi a wy ſcźe kaž wěnc
wuzwolenych róžicžkow, kotrež je Bóh ſem póſłał, zo byſchcźe ſłowa joho
naměſtnika ſłyſcheli, kotryž wam praji: „Hdyž ſo domoj wrócźicźe,
cžińcźe wſcho, ſchtož je wam móžno, zo by nichtó z waſchich
pſchibuznych, pſchecźelow a znatych woſrjedź tak wjele a tak wulkich
pohórſchkow, njeporjadnoſcźow a wabjenjow k złomu na ſwoju kſcheſcźanſku
hódnoſcź a na dopjelnjenjo ſwojich winwatoſcźow njezabył. Nanojo a
macźerje njech wſchitko na to nałoža, ſchtož je w jich mocach, zo by
hrěch wot jich domow zdaleny woſtał. A toſame njech napſchecźo ſwojim
pſchibuznym, pſchecźelam a znatym cžinja, zo by pokaženjo pocžinkow a
hrěch zaſtup do jich domow njenamakał. Dale wam nicžo njepraju. Tole je
mała pomnjeńka, kotruž wam ſobu dam. A zo bychu moje ſłowa žadany wuſlěd
měłe, wudźělu wam hiſchcźe junu požohnowaujo a kazam wam, zo byſchcźe je
tež ſwojim pſchepodali.“ ♣H. D.♠

Z Roma. Z nowa ſo ſylnje we tym rycži, zo budźe we Pětrohrodźe z nowa
japoſchtołſka nuntiatura załožena a ruſke khěžorſtwo ſo zas pſchi
ſwjatym wótcu pſchez woſebitoho zapoſłanca zaſtupicź dacź. Hrabja Orloff
z Pariza pſchindźe, kaž ſo praji do Roma, zo na tu wěc ſo pocźahowace
wujednanja ſwojomu kóncej pſchiwjed. Stanje ſo to, budźe japoſchtołſki
ſtoł biſkopa Howard-a kiž hižom tohodla tež pilnje ruſcy wuknje, za
nuncija we Ruſkej poſtajicź.

Z Roma. 20. ſeptember, na kotrymž dnju pſched dwěmaj lětomaj italſke
wójſko na njeſławne waſchnjo do Roma pſchicźahny, bě za ſwjatoho wótca
lětſa tež pſchez ſmjercź ſwojoho bratra, hrabje Giuſeppe Maſtai hiſchcźe
zrudniſchi hacž pſchez njehódne zadźerženjo italſkoho knježeŕſtwa a
tamnych we joho ſłužbje ſtojacych cžródow. Swjaty wótc mějeſche jenu
ſotru, kotraž hako mandźelſka hrabje Giraldi we Peſaro wumrje, a tſjoch
bratrow: Gabriele, Giuſeppe a Gaetano. Tutym tſjom bratram piſaſche won
16. junija 1846 někotre wokomiknjenja po ſwojim wuzwolenju k bamžej:
„Bóh, kiž powyſcha a poniža, je moju ſłaboſcź k najwyſchſchej hódnoſcźi
tuteje zemje wuzběhnycź chcył. Njech ſo ſtanje joho ſwjata wola.“ Wón
jich proſcheſche, zo bychu ſo za njeho modlili a modlicź dali, a ſkóncži
ze ſłowami: „lubi bratſja, njewjeſelcźe ſo, ale wobžarujcźe wjelewjac
waſchoho bratra.“ Swj. wótc je wot toho cžaſa wjele wuſtał. Wot tſjoch
bratrow ſtej nětko dwaj, Gabriele a Giuſeppe, woboj we wyſokej ſtarobje
wumrjełoj. Katholſka nowina: ♣Unitá catt.♠ piſa tohodla, jelizo Pius
♣IX.♠ tak dołho žiwy woſtanje a tak wyſo ku ſtarobu doſahnje, kaž joho
dwaj zemrjetej bratraj, kaž ſo my to <pb n="160"/>nadźijemy, njebudźe
won jeno Pětrowe lěta we Romje, ale tež hiſchcźe tamne, kotrež je wjeŕch
ſwj. japoſchtołow we Antiochije kſcheſcźanſkej woſadźe pſchedſtał,
wohladacź. Swjaty Pětr je mjenujcy z cyła 33 lět cyrkej Božu wjedł,
runje tak wjele lět, kaž naſch zbóžnik na zemi pſchebywaſche, a my
móžemy ſo nadźecź, zo budźe tež Pius ♣IX.,♠ kiž je we wſchelakich
druhich wěcach ſwj. Pětrej tak podobny, runje tak dołho joho naſtupnik
hako wjeŕch cyrkwje.

Francózſka. We južnej Francózſkej we diöceſy Tarbes je małe prjedy
njeznate měſto z mjenom Lourdes. We joho blizkoſcźi wozjewi ſo we lěcźe
1858 wot 11. februarja hacž do 5. haprila njewoblakowanje podjata
knježna Marija 17 krocž jenej 14 lět ſtarej holcžcy. Wjele zjawnych
dźiwow, kiž ſo tu ſtachu pſchiwjedźe kóždolětnje wjele pobožnych k
tutomu hnadnomu měſtej. Kraſna cyrkej bu tu k cžeſcźi najzbóžniſcheje
knježny twarjena. Lětſa bě tu na njedźeli 6. oktobra wulka cyrkwinſka
ſwjatocžnoſcź k wuproſchenju zaſtupnjeje próſtwy macźerje Božeje. Pſchez
ſto tyſac pobožnych běchu tu z blizka a z daloka we ſwjatocžnych
proceſſionach pſchiſchli. Pſchi wſchitkej cźiſchcźency knježeſche dobry
rjad. Biſkop z Tarbes bě tu ſam pſchitomny a wjedźeſche cyrkwinſku
ſwjatocžnoſcź, kotraž bě jeno nabožna. Nic jeno we Lourdes ale tež
wſchelake druhe hnadne měſta buchu na tamnym dnju jara bohacźe
wopytowane. Z cyła je mjez francózſkim ludom nowe nabožne žiwjenjo
wotucźiło.

Jendźelſka. We Liverpool-u wumrje njenadźicy katholſki biſkop ♣Dr.♠ Goß.
Njemějeſche jeno mjez katholikami wulku nahladnoſcź, bu tež wot
druhowěriwych wyſoko waženy. Kaž najdobrocźiwſchi wótc ſtaraſche ſo
woſobnje we khude iriſke wobydleŕſtwo we Liverpool-u. Joho pohrjeb,
kotryž mějeſche arcbiſkop Manning, bě jara ſwjatocžny.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcżena: Jan Jurij, ſ. Michała Rjencžki z B.; Marja
Helena, dż. Jak. Lukaſcha z B.; Jan Ernſt, ſ. Jana Schuſtera z Budeſtec;
Friedrich Theodor Max, ſ. ſchewca Guſtava Wendſchlaga z B. — Zemrjety:
Michał Lukaſch, ſ. Jana Lukaſcha ze Židowa, 34 l.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1872: kk. 332. ♣cand. theol.♠ Jurij Cyž z Nowoſlic;
333. Michał Matijeſchk z Baſlic; 334. Jakub Benſch z Baſlic; 335. Pětr
Wawrik z Baſlic; 336. Jakub Cyž z Konjec; 337. bětnaŕ Michał Kocor z
Schunowa; 338. Jan Cžorlich z Zdźerje.

Na lěto 1869, 1870, 1871 dopłacżi Jakub Herrmann z Njebjelcžic.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Pětr Ducžman z
Bozankec 25 tol.

Hromadże: 6256 tol. 20 nſl. 5 np.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 21. 2. novembra 1872. Lětnik 10.♠

Stolětne jubileum ſwjecźenja Wotrowſkeje cyrkwje.

Z njewuprajomnej wjeſołoſcźu a dźakownoſcźu pſchecźiwo Bohu ſwjecźeſche
Wotrowſka woſada 22. njedźelu po ſwjatkach, 20. oktobra ſtolětne
jubileum, ſtolětne wopomnjecźo ſwjecźenja ſwojeje cyrkwje, kiž bu ji
něhdy twarjena pſchez ſtaroſcźiwoſcź wyſokodoſtojnoho tachantſtwa we
Budyſchinje a woſobnje pſchez luboſcźiwu woporniwoſcź tehdomniſchoho
tachanta a biſkopa Jana Jakuba Wóſkoho z Bärenſtamma, rodźenoho z
Khróſcźic, kotrohož budźe dźakowna Łužica we wſchěch cžaſach hako jenoho
ze ſwojich najlěpſchich ſynow cžeſcźicź. K hódnomu wobeńdźenju tutoho
žadnoho a za woſadu tak wažnoho ſwjecźenja běchu ſo hižom prjedy
wſchelake pſchihotowanja ſtali. Z dowolnoſcźu wyſokodoſtojnoho
tachantſtwa hako patrona Wotrowſkeje cyrkwje móžeſche ſo cžaſnik na wěži
porjedźicź, tak ſo nětko tež k wjecžornej ſtronje cžas pokazuje a wyſche
hodźinow tež ſchtwórthodźiny bije. Toho runja buchu we cyrkwi khory z
nowa barbjene a ſtafirowane a tež ſwjecźata ſwjatych, tak daloko hacž bě
to nuzne, rjenje wobnowjene, lute dźěła, kiž móžachu ſo jeno pſchez
darniwoſcź hnadnoho patrona dokonjecź. Tola pak tež farſka woſada ſama
je ſwoje dźakowne zmyſlenjo a ſwoju luboſcź k ſwojomu domu Božomu na
rjane waſchnjo wopokazała pſchez to, zo je cyrkwi nowe ſtaciony
wobſtarała. Teſame buchu we Mnichowje ſkazane a mjez tym k tomu nuzne
pjenjezy hromadźene. Na hnujomne waſchnjo wobdźělichu ſo ſkoro wſchitke
woſadne dźěcźi, haj we někotrych domach bě ſo tež cželedź zjednocźiła,
zo by k dobromu ſkutkej wěſty pſchinoſchk dała. Na tajke waſchnjo
njenahromadźi ſo jeno tak wjele, ſchtož bě k nowym ſtacionam trěbne, ale
woſta hiſchcźe tak wjele wyſche, zo móžachu ſo prjedawſche na keŕchowje
ſo namakace ſtaciony tež rjenje wobnowicź.

Swjecźeń ſamy bu hižom ſobotu wjecžor ze zwonjenjom a tſělenjom tež
wokołnoſcźi wozjewjeny. Pſchi najrjeńſchim wjedrje bu njedźelu potom
ſtolětna ker<pb n="162"/>muſcha ſwjecźena. K powyſchenju ſwjěcženſkoho a
jeſela a wopokazanju ſpokojnoſcźe duchowneje wyſchnoſcźe z Wotrowſkej
woſadu pſchijědźe wyſokodoſtojny knjez ♣can. cap. senior♠ J. Hoffmann,
zo by tu dopołniſche kemſche dźeržał. Hdyž bě ſo kemſchi wotzwoniło,
pſchińdźe woſada ze khorowjemi na faru po wyſokodoſtojnoho zaſtupnika
patrona a wjedźeſche joho pod pſchewodźenjom knjeza fararja a pod
ſpěwanjom khěrluſchow do rjenje wudebjenoho domu Božoho. Pſched cyrkwju
běchu wulke cžeſne wrota twarjene, kiž jara rjenje wuwjedźene napiſmo
njeſechu: ♣Dajće dźak a khwalbu Bohu Wjeršnomu.♠ Cyrkwinſke durje běchu
z dołhimi wěncami, guirlandami, wupyſchene, kotrymž bě woſobnje ſchulſka
młodoſcź jara pilnje róže hromadu noſyła. Nutskomne we cyrkwi
poſkicžeſche lubozny, wokſchewjacy napohlad, jedyn ſpózna tu, zo je we
prawdźe dźěcźowſka luboſcź tu ſwoju macź ze wſchej prócu a pilnej
ſtaroſcźiwoſcźu wudebiła. Najrjeńſcha deba bě tu pobožna woſada ſama,
kiž cyrkej hacž do poſlenjoho měſta wupjelni. Božu mſchu mějeſche z
aſſiſtencu knjeza fararja wyſokodoſtojny knjez ſenior, khěrluſche z
poſawnami pſchewodźane buchu wot woſady rjenje a mócnje ſpěwane. We
ſwjecźenſkim prědowanju rozeſtajeſche k. faraŕ Herrmann dobroty, kotrež
je farſka cyrkej ſwojim woſadnym dźěcźom we cžaſu wot jeje ſwjecźenja
ſem wopokazała a ſtajnje hiſchcźe wopokazuje, a winowatoſcź, kotruž maja
tute pſchecźiwo ſwojej farſkej cyrkwi hako ſwojej zhromadnej macźeri. We
někotrymžkuli wócžku pokazowachu ſo ſylzy wěrnoho dźaka a ſwjatoho
wjeſela pſchi dopomnjecźu na bohate hnady a dobroty, kiž ſu ſo tu
wudźělili. We cžaſu wot wotdźělenja Wotrowſkeje woſady wot
Khróſcźanſkeje a zarjadowanja farſkich prawow bu we Wotrowſkej cyrkwi
1452 dźěcźi pſchez kupjel ſwj. kſcheźeńcy do cyrkwje Khryſtuſoweje
pſchiwzate, 318 mandźelſtwow dóſtachu tu cyrkwinſke požohnowanjo a 1219
woſobow buchn na farſki keŕchow k wěcžnomu wotpocžinkej donjeſene. Po
prědowanju bu khwalbny khěrluſch ♣Te deum laudamus♠ ſpěwany a pſchez
cyłu ſwjatocžnoſcź a woſobnje pſchez prědowanjo we wutrobje zbudźene
zacžucźa wuprajichu ſo pſchez tutón kraſny khěrluſch ſwj. Ambroſia
nanajpſchihodniſcho. Bože požohnowanjo z Najſwjecźiſchim ſkóncži
dopołniſchu cyrkwinſku ſwjatocžnoſcź. — Wjecžor wotpali ſo wot woſady z
khětrymi wudawkami pſchihotowany wohnjoſtroj, zwonkowne cyrkwje a fary
bu rjenje wobſwětlene.

Póndźelu buchu ſpomnjene nowe ſtaciony ſwjecźene. Hižom dźeń prjedy
pſchijědźe k tomu wyſokodoſtojny knjez ♣P.♠ guardian kapucinſkoho rjada
z Rumburka wot Radworja jow, hdźež bě na tymſamym dnju tež nowe ſtaciony
ſwjecźił. Swjecźenjo ſame móžeſche ſo, dokelž to wjedro dowoli, na
keŕchowje ſamym ſtacź, ſchtož pobožnoſcź pozběhny. Jara bohacźe wobdźěli
ſo woſada tež na tutej žadnej ſwjatocžnoſcźi. Njech jeno lubi woſadni
tež pſchichodnje z wěrnej ponižnoſcźu a pobožnoſcźu kſchižowy pucź
naſchoho zbóžnika wopytuja a tak ſo hodnych ſcžinja huadow, kotrež
cyrkej pobožnym wopytowarjam kſchižowoho pucźa wudźěla. Bóh ſam pak, kiž
je nětko ſto lět dołho na potajne waſchnjo bydlił ſrjedź nas we naſchim
domje božim, njech jón tež pſchichodnje kaž dotal hnadnje zakita pſched
wſchěmi ſtrachami. Njech je a woſtanje tak naſcha farſka cyrkej jene
měſto Božoho žohnowanja za wſchitkich, kiž ju z pobožnej wutrobu
wopytuja.

<pb n="163"/>

Połſtalětuy měſchniſki jubilej k. kan. fararja Jakuba Bartha.

W Khróſcźicach je ſo zańdźenu kermuſchnu njedźelu jara žadny ſwjedźeń
ſwjecźił; wyſokodoſtojny k. faraŕ kanonikus Barth mějeſche ſwój
połſtalětny měſchniſki jubilej. Wón je tutón cyły cžas, połne połſta lět
za khróſcźanſku woſadu ſkutkował, najprjedy hako druhi a prěni kapłan a
wot l. 1834 hako faraŕ. Tohodla pſchiſtejeſche tež woſadźe, zo ſo z tak
powſchitkownym cžeſcźowanjom a dźakom na tymle ſwjedźenju wobdźěli. Tola
nic jeno woſada cžeſcźeſche z prawom ſwojoho duſchipaſtyrja, tež biſkop
z cyłym duchownſtwom wopokaza ſwoje dźělbracźo a wjeſołoſcź na tym, zo
je Bóh k. jubilarej tajki ſwjedźeń wobradźił a jomu duchowne a cźěłne
mocy w 77. lěcźe joho žiwjenja zdźeržał k zbožu ſwojeje cyrkwje. Na tule
ſwjatocžnoſcź běchu pak pſchiſchli: hnadny k. biſkop, k. kanonikus
kantor Kncźank z Budyſchina, k. probſt ♣Dr.♠ Eiſelt z klóſchtra, k.
faraŕ Benſch z Ralbic, k. duchowny radźicźeŕ a faraŕ Schneider z Kulowa,
k. faraŕ Nowak z Radworja, k. faraŕ Žur ze Schěrachowa, k. faraŕ Hórnik
z Budyſchina, k. faraŕ Herrmann z Wotrowa; duž bě z khróſcźanſkimaj
kapłanomaj k. Nowakom a k. Schołtu z cyła 11 duchownych wokoło k.
jubilara. Hdyž ſmy tak pſchitomnych duchownych pomjenowali, wopiſamy
nětko, kak je ſo jubilej ſwjecźił. Hižo ſobotu na pſchedwjecžoru bu
pſchikhadźacy ſwjedźeń z tſělenjom wozjewjany a ſpěwaŕſke towaŕſtwo
„Jednota“ pſchinjeſe k. jubilarej ſerenadu (wjecžorne zaſtanicžko). Na
ſwjedźeńſkim dnju ſamym pſchińdźechu duchowni, wucžerjo, gmejuſcy
prědkſtejicźerjo, pſchecźeljo a znacźi k. jubilarej zbožo pſchecź; tež
bu jomu wjele zbožopſchecźow z daloka a blizka z liſtami pſchipóſłanych.
Wokoło dźewjecźich pſchijědźe hnadny knjez biſkop z Budyſchina a bu hižo
nazdala ze zwonjenjom wſchitkich zwonow witany. Hnydom podachu ſo
wſchitcy zhromadźeni duchowni po k. jubilara a dźěchu z nim k. biſkopej
hacž k wrotam keŕchowa napſchecźo. Po powitanju k. biſkopa dźěſche
ſwjedźeńſki cźah, z khorhowjemi a ſpěwanſkim khorom w prědku, do
cyrkwje, pſched kotrejž běchu zelene cžeſtne wrota z napiſmom. Pſched
wupyſchenym wołtarjom zeſtupachu ſo duchowni, z k. jubilarom w ſwojej
ſrjedźiznje. Nětko dźeržeſche k. biſkop dlěſchu ſwjedźeńſku rycž, w
kotrejž wón ſwěru a zaſłužby k. jubilara wopominaſche a dobre pſchecźa
za joho cžaſnu a wěcžnu pſchichodnoſcź wuprajeſche. Na to pſchedewza k.
biſkop rjane ceremonije a modlitwy, kaž ſu wot cyrkwje porucžene pſchi
ſekundicy (50lětnym měſchniſkim jubileju). Pſchepodawa ſo mjenujcy
tajkomu jubilarej myrthowy wěncžk na hłowu a podpjera ſtaroby (kij) do
ruki; po wſchelakich modlitwach pak žohnuje jubilar ſam pſchitomny lud z
wupſcheſtrjenej ruku. Po tutej hłuboko hnujacej ſwjatocžnoſcźi dźěſche
k. jubilar na klětku a dźeržeſche ſam mócne prědowanjo po ſłowach: Ty
dyrbiſch te pjecźdźeſate lěto ſwjecźicź. Wón rozeſtaja po pſchihódnym
zawodźe, kak joho hako woprowacoho měſchnika tón ſwjedźeń napomina,
najprjedy k horcomu dźakej a potom k nutrnomu wotproſchowanju, pſchi
cžimž wón tež ſwoju woſadu proſcheſche, zo by wona, kaž wón za nju, tak
tež za njoho w njepſcheſtawacej luboſcźi proſyła. Po prědowanju mějeſche
k. jubiłar ſwjatocžnu Božu mſchu z wuſtajenjom Božoho cźěła; pſchi tym
běchu aſſiſtentojo: k. probſt a dwaj młódſchej fararjej, k. Hórnik a <pb
n="164"/>k. Herrmann. Dokelž bě cyrkej jara połna kemſcherjow, buchu
khěrluſche tež woſebje ſylnje ſpěwane a běchu k tomu tež z poſawnami
wuſtojnje pſchewodźane. Reſponſorije (wotwolwjenja) ſo tež woſebje
wuznamjenjachu. Wſcho to zawěſcźe pozběhowaſche pobožnoſcź wſchitkich
pſchitomnych. Tu dyrbju hnydom ſpomnicź, zo buchu pſchi Božej ſłužbje
někotre ſwjedźeńſke dary prěnikrócź trjebane. Drohotny kheluch, jara
kraſnje w Prazy wuhotowany (na podſtawku je Khryſtus na wolijowej horje
kaž w khapałcy a pod nim tſjo japoſchtołojo), běſche k. jubilar ſam k
wopomnjecźu ſwojoho jubileja cyrkwi darił; rězwo (kaſula) běſche židźane
a ze złotom wuſchiwane a je dar klóſchtra Marijneje Hwězdy; monſtranca
za Bože Cźěło, ſlěborna a ſylnje pozłocźana, běſche dar z pſchinoſchkow
wſchěch woſadnych wſow; khanki ze ſlěbora běchu kapitularowje z
Budyſchina darili; miſſale w pyſchnym zwjazku bě dopomnjecźo wot 16
duchownych w ſakſkej Łužicy. Po Božej mſchi zanjeſe k. jubilar ♣Te
Deum,♠ kotrež bu w ſerbſkej rycži dale ſpěwane a z dźakownej modlitwu
wobzamknjene, z cžimž ſo cyrkwinſka ſwjatocžnoſcź krótko pſched 12.
hodźinu ſkóncži. Na farje pſchepoda k. biſkop z krótkej rycžu k.
jubilarej rycźeŕſki kſchiž Albrechtſkoho rjada, kotryž běſche jomu Joho
Majeſtoſcź kral Jan w pſchipoznacźu joho dolholětnych zaſłužbow wo
cyrkej a kraj ſpožcžił. To ſta w pſchitomnoſcźi hižom mjenowanych
duchownych, kotrymž ſo hiſchcźe k. faraŕ Smoła z Njebjelcžic pſchiwda, a
tež někotrych ſwětnych knjezow; běchu to grofa Franc Stolberg z Worklec,
k. klóſchtyrſki ſyndikus Spann a k. konſiſtorialny aſſeſſor Seyfert z
Budyſchina. Pſched wobjedom buchu hiſchcźe wſchelake ſwjedźeńſke dary,
wot krejnych a druhich pſchecźelow k. jubilara pſchepodate,
wobhladowane. Bjez druhimi běſche tam tež jedyn ſwjedźeńſki cźiſchcźany
a do ſomota zwjazany ſerbſki pſchiſpěw, rukopiſny němſki ſpěw, lacźanſka
votivna tafla a wſchelake druhe wopomnjeńſke wěcy. Po wobjedźe, pſchi
kotrymž prěnja ſława ſakſkomu kralej a druha k. biſkopej wot k.
jubilara, a tſecźa wot biſkpopa k. jubilarej ſo wunjeſe, pſchijědźe k.
hamtſki hejtman ze Salza a Lichtenau k. jubilarej cžeſcź wopokazacź. Tež
póndźelu a wutoru bu k. jubilar hiſchcźe wot wjele zbožopſchejacych
hoſcźi, duchownych (knjezow kapłanow Ducžmana, Róle, Innocenca a Lipicža
ze ſerbſkeje wokołnoſcźe a k. präſeſa Buka a k. direktora Buka z
Dreždźan), a ſwětnych (k. ♣Dr.♠ Geißlera ze Žicženka, k. ſudniſkoho
hamtmana a k. měſchcźanoſty z Kamjenca, ♣Dr.♠ Ducžmana z Budyſchina, k.
♣Dr.♠ Kalicha z Wujezda, atd.) wopytany. Bóh zdźerž k. kanonikuſa Bartha
hiſchcźe dołho pſchi mocy a ſtrowocźe, dopjelń na nim wſchitke dobre
pſchecźa, kiž buchu jomu wuprajene, a wuſłyſch wſchitke próſtwy, kiž
buchu wot k. jubilara, wot joho woſady a wot wſchitkich pſchi joho
jubileju pſchitomnych k njebju ſłane za cžas a wěcžnoſcź! ♣M. H.♠

Žiwjenjo jenoho miſſionſkoho biſkopa.

Pſched někotrym cžaſom běſche biſkop, kiž we tak mjenowanych połnócnych
miſſionach, na pomjezach Europy a Aſije ſkutkuje, we ſwojej europſkej
wótcžinje na wopytanju a wopiſowaſche pſchi pſchiležnoſcżi ſwoju diöceſu
takle:

„Moja diöceſa, kiž we blizkoſcźi polar-krajinow leži, je wjetſcha, dyžli
Fran<pb n="165"/>cózſka. My mamy 7—8 měſacow lód, jedyn měſac błóto a
druhe měſacy wulki proch. Wjele nocow ſym pod hołym njebjom hoſpodował
pſchi 45 gradach zymy; druhdy ſym měſacy dołho we ſněhu a lodźe
pucźował. Ja ſpju tehdom na zemi, nimam ani khlěba k jědźi, ani wina k
napowjej, ale žiwju ſo wot ſuſchenych a napoł zmjerzłych rybow a piju k
tomu mazanu ſněhowu wodu; druhdy mam k pſcheměnjemu kuſk ſuſchenoho
mjaſa abo łoja. Tajkele žiwjenjo wjedu hižom z mojimi towaŕſchemi 15
lět, hacž runje ſo hiſchcźe k tajkom žiwjenju pſchecy cyle pſchiwucžicź
njemóžachmy. Hdyž dyrbimy nocy na lodowni hoſpodowacź, tak lehnjemy ſo
hromadźe pod naſche wołmjane płachty, a bórzy pſchikryje nas ſněhowy
płachcź. Naſche twjerde kožane draſty zdźerža nas trochu cźopłych; tola
je ſpaŕ jara njedoſpołny. Huſto mam jenoho dźiwjoho na prawej a druhoho
na lěwej ſtronje; ale huſto dyrbimy, zo bychmy ſo zhrěli, pſy, kiž
naſche draſty na ſanjach cźahnu, mjez nas wzacź. Tudomni dźiwi ludźo ſu
njewuprajomnje mazani a połni wſchow a druhoho njerjada. Kóždy krócź,
hdyž z miſſionſkoho pucźowanja domoj pſchindu, njejſym ženi ſam. Tež
tam, hdźež wobſtajnje bydlu, nimam wjele položnoſcźe. Ja ſym tam moleŕ,
cźěſla, rybak, krawe, ſchewc, wucžeŕ a z cyła wſchitko hromadźe. Mam
hiſchcźe tam pódla wjele mjerzanja z Europſkimi, kiž tam wikowanja dla
pſchindu, a z jich njewěru a hroznymi rycžemi wulki pohorſchk dawaja.
Woni na mojimi dźiwimi kſcheſcźanami zaſy to ſkaža, ſchtož ſym ja a moji
towaŕſchojo z njewurjeknitej prócu dokonjał. Hacž runje ſo mi w
Europſkej jara lubi, tak mje tola zas tam do dalokoſcźe z mocu cźehnje,
a moja žadoſcź je, bórzy zas tamnej lodowej puſcźinje pſchebywacź mjez
mazanymi pſami a njerjodnymi dźiwjimi, dokelž ja wěm, cžomu je moje
žiwjenjo tam ſpomožne a wužitne. Do tamnej nocy njeſu wěrne ſwětło, do
tamnoho lodu wohrjewacu luboſcź, do ſmjercźe nowe žiwjenjo. Ja mam drje
tam dźiwich kſcheſcźanow a dźiwich pohanow. Bohu dźak, kſcheſcźenjo ſu
pak tež dobri kſcheſcźenjo, maja wěru a ſu poſłuſchni ſwj. cyrkwi,
doſtawaju porjadnje ſwj. ſakramenty a dźerža kaznje bože ze ſwěru. Haj,
ja ſo nadźiju, zo budźe najwjetſchi dźěl wot nich zbóžny. Pola nich
namakaſch tajke pocžinki, kiž we jich wobſtejenjach ženje wocžakował
njeby. Tola mam pak tež pohanſkich dźiwich. Tutym prócuju ſo,
kſcheſcźanſtwo pſchinjeſcź, a wojuju pſchecźiwo hrěchej a błudej. Drje
je khětro cźežke, jich k Khryſtuſowej wěrje pſchiwobrocźicź; ale
ſkóncžnje ſo mi tola radźi k wulkej wjeſołoſcźi, a tuta wjeſołoſcź
zaruna wſchitke wobcźežnoſcźe.“ ♣J. K.♠

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Kaž druzy biſkopja Němſkeje, je tež naſch hnadny knjez
biſkop wot ſwjecźenja wſchitkich ſwjatych hacž do poſta woſebitu
pobožnoſcź wupiſał, kiž ma ſo kóždy pjatk k cžeſcźi najſwjecźiſcheje
wutroby Jězuſowej dźeržecź k wuproſchenju Božeje pomocy we nětſiſchich
cźěſnoſcźach ſwj. cyrkwje. We tachantſkej cyrkwi budźe tuta pobožnoſcź
kóždy pjatk po dopołniſchich Božich ſłužbach.

Z Radworja. Naſcha farſka cyrkej je pſchez darniwoſcź někotrych dobro<pb
n="166"/>cźeŕkow nowu pychu we ſtacionach kſchižowoho pucźa dóſtała.
Njedźelu, 20. oktobra buchu tute ſtaciony pſchez guardiana rumburgſkich
kapucinow ſwjecźene a z tym tež we naſchej cyrkwi pobožnoſcź kſchižowoho
pucźa zrjadowana. Tamne dobrocźeŕki ſu ſebi z tym rjany pomnik we
woſadźe a pſched Bohom myto dobroho ſkutka pſchihotowałe. Bóh zapłacź
jim we cžaſu a wěcžnoſcźi. ♣H. D.♠

Z wukraja.

Z Barlina. 12. oktobra mějeſche ♣Dr.♠ Räß, biſkop we Straßburku audiencu
pola němſkoho khěžora we Baden-Baden. Wón pſchedſtajeſche khěžorej
zrudne wobſtejenja Elſaßa, a proſcheſche, zo tamne nabožne a ſchulſke
zakonje, kiž ſo we nowiſchim cžaſu k póccźiſchcźenju katholſkeje cyrkwje
dawachu, ſo tola njebychu we Elſaßu nałoželi, dokelž dyrbja mjez ludom
wulku njezpokojnoſcź zbudźicź. Woſobnje lubuje lud tak mjenowanych
ſchulſkich bratrow a ſchulſke ſotry, a dowěri jim rady ſwoje dźěcźi.
Tohorunja proſcheſche biſkop, zo by ſo katholikam dowoliło, tež wjetſche
katholſke nowiny wudawacź. Hacž dotal drje mějachu tamne nowiny
dowolnoſcź, we Elſaß-Lothringen ſo rozſchěrjecź, kiž na znate njehanbite
waſchnjo katholſku cyrkej hanja, tamne pak, kiž za jeje prawa wojuja,
běchu zakazane. Wo wotſtronjenjo tuteje njezprawnoſcźe biſkop khěžora
proſcheſche. Hacž je ſo jomu radźiło, něſchto wuſkutkowacź, drje ſo
bórzy pokaza.

Z Barlina. Biſkop Krementz z Ermlanda, kotromuž je kultusminiſter
zaſtojnſke dokhody wot 1. oktobra wupłacźecź zakazał, je we wobſchěrnym
piſmje nanajjaſniſcho dopokazał, zo knježerſtwo k tomu žanoho prawa
nima. Na pucźu zkóržby dyrbi tak biſkop ſwoje a ſwojoho biſkopſkoho
ſtoła prawa zamłojecź.

Z Barlina. 21. oktobra zapocžina pruſki ſejm z nowa ſwoje dźěła; we
druhich němſkich krajach ſtanje ſo teſame we najbližſchim cžaſu. To
budźe jedyn z nowa wot liberalnych zapóſłancow, kiž ſwoju cžeſcź we
wobſkoržowanju katholſkeje cyrkwje a hanjenju jeje naležnoſcźow pytaju,
pſchi kóždej pſchiležnoſcźi dźiwne rycže ſłyſchccź. To ſchtož ſu jich
nowiny nětko měſacy dołho piſali a pſchihotowali, to budźe we ſejmach
zas klincžecź a we tychſamych nowinach hiſchcźe junu wothłoſowacź.
Katholſcy biſkopja ze ſwojim we prawdźe japoſchtołſkim wopomnjeńſkim
piſmom budźa drje tež huſto wobjecźo liberalnych rycžow. We komorje
knjezow pruſkoho ſejma bu nowy pſchedſyda wuzwoleny. Liberalna ſtrona
knjezow je tu ze 84 pſchecźiwo 81 hłoſam na conſervativnej ſtronje
dobyła a hrabju Otto ze Stolberg-Wernigerode za pſchedſydu wuzwoliła. —
We wſchelakich nowych zakonjach ſo rycži, kiž ſo ſejmej pſchedpołoža.
Hacž ſo wažny zakoń we tak mjenowanym civilnym mandźelſtwje, kiž ſo
nětko wot jeneje wot miniſtra k tomu wuzwoleneje komiſſije wuradźuje,
hižom nětſiſchomu ſejmej pſchedpołoži, njejo wěſte. Wěſte pak dyrbi
bycź, zo ſo zakoń pſchecźiwo duchownym, kiž ſwoju zaſtojnſku móc
njewužitnje wužiwaju, pſchihotuje, a hiſchcźe nětſiſchomu ſejmej
pſchedpołoži.

Rakuſka. Dokelž ſtej delegaciji wobeju połojcow khěžorſtwa ſwoje dźěło
dokonjałoj, ſu na 5. novembra zaſy ſejmy jednotliwych kraleſtwow a
krajow powołane. Z Wina piſaja, zo budźa zapóſłancy na krajnu wuſtawu,
kotraž njeje hiſchcźe powſchitkownje pſchipóznata a ſebi porjedźenjo
jara žada, pſchiſahacź dyr<pb n="167"/>bjecź. Ale tež tónle recept k
zjednanju a k změrowanju krajow njebudźe nicžo pomhacź; Cžechowje
njepóńdźa na ſejm, Polacy, Słowjencowje a tež někotſi föderalnje
zmyſleni Němcy, kotſiž tohorunja jednanjo połojcow khěžorſtwa z lěta
1867 za ſpomožne njedźerža, budźa ſo tež na ſejmach ſpjecźowacź. Tež we
wuheŕſkej połojcy roſcźe móc tych, kiž ſu z knježeŕſtwom njeſpokojni,
pſchetož Serbja, Khrowatojo, Słowakojo a Rumunojo maja hiſchcźe
wſchelake žadacź, ſchtož jim po prawdźe ſłuſcha. We Winje rycži ſo wo
tym, zo je khěžor z nětcžiſchim miniſterſtwom tež njeſpokojny a zo je
pak zaſy nowe miniſterſtwo móžne.

Z Prahi. Arcbiſkopſki generalny vikar, kanonikus Adalbert Hron je, 68
lět ſtary, zemrjeł. Wón bě wot arcbiſkopa a wot cyloho duchownſtwo jara
cžeſcźeny. Hako zapóſłanc na cžěſkim ſejmje dźeržeſche ſo wón k
hiſtoriſkej prawozakitacej ſtronje a je tež cžěſku znatu deklaraciju
podpiſał.

Z Prahi. Tudy wumrje po krótkej khoroſcźi ſobotu 19. oktobra nahle
profeſſor bibliſkich ſtudijow knjez ♣Dr.♠ Velhartický, kotryž běſche
jedyn z najmłódſchich profeſſorow tudomneje univerſity. ♣sk.♠

Z Wina. Kardinal-arcbiſkop Rauſcher je z dowolnoſcźn bamža a khěžora
280,000 ſchěſnakow z pſchedatych arcbiſkopſkich ležownoſcźow a hiſchcźe
80,000 ſchěſnakow ze ſwojoho zamoženja k fundaciji poſtajił, z kotrejež
ma ſo nizka mzda duchownych winſkoho arcbiſkopſtwa powyſchecź. — Z
Wuheŕſkeje piſaja, zo je někotrych měſtach cholera wudyriła, tola jenož
ſłabje.

Z Roma. Bamž wudźěleſche 18. oktobra wſchelakim knježim z Italſkeje,
Jendźelſkeje, Francózſkeje, Němſkeje a Ameriki powſchitkownu audiencu,
pſchi kotrejž buchn wſchitcy hromadźe bamžej pſchedſtajeni. Swjaty wótc
pſchi tym italſcy, francózſcy a jendźelſcy rycžeſche. Mjez pſchitomnymi
běchu tež tſjo „quäkerojo“ we ſwojich dołhich ſuknjach a běłych
rubiſchkach wokoło ſchije. Hdyž bamž k nim pſchiſtupi, poklaknychu ſo
pokornje, a bamž ſkicżi jim rukn, kotruž woni ponižnje wokoſchachu. Wón
jich proſcheſche, zo bychu ſtanyli a rycžeſche z nimi z najwjetſchej
pſchecźelniwoſcźu, kotraž jomu wſchěch wutroby dobudźe, kotſiž k njomu
pſchińdu. Jedyn Francóza, kotryž běſche tež pſchitomny, wopraſcha ſo
pſchi nim ſtejacych quäkerow: „Njejſcże wy proteſtantojo? Kak móžecźe wy
pſched bamžom ſo poklaknycź?“ Wotmołwichu na to njecžaſnomu praſcherjej:
„Smy pſchiſchli, zo bychmy krala poſtrowili. Cžeſcźowajo njezaſłužene
njezbożo kłonichmy ſwoje kolena, a tak póccźiwje doſahnjena wyſoka
ſtaroba, kaž tež dokelž wěmy, zo jo Pius ♣IX.♠ dlěje hacž 26 lět
duchowny wjeŕch nad wjacy hacž 200,000,000 naſchich ſobucžłowjekow,
pohnu nas, zo joho ruku wokoſchachmy.“ Hdyž ſo na to ſwjaty wótc trochu
pſchekhodźowaſche, powjedaſche, zo jo w młodych lětach rady hodźiny
dołho ſo pſchekhodźował a tež hako biſkop hiſchcźe ſo na tym zwjeſelał,
a ſkóncži ze ſłowami: „W tamnym cžaſu by mje wjele bóle bolało, hacž
dźens, zo mam k tomu tajke małe měſtno pſchipokazane, kaž tule zahrodu.“
Potom rycžeſche wo pohorſchku, kotryž ſebi cžaſopiſy a nowiny na joho
rycžach pſchi audieucach bjeru a prajeſche: „Moje ſłowa ſo ſudźa, dokelž
wěrnoſcź wupraja. Wěrnoſcź pak ſo bjezbóžnym njelubi.“

Z Roma. Wobydlerjo jenoho dźěla měſta Roma, kiž ſo Traſtevere <pb
n="168"/>mjenuje, proſchachu ſwj. wótca we audiencu, zo bychu jomu
wobkrucźili, zo ſo njejſu na tamnej njehódnej harje wobdźělili, wjele
mjenje ju zapocželi, kiž bě ſo 20. ſeptembra ſwjecźenju wobſadźenja Roma
z italſkimi wojakami we jich dźělu měſta ſtała. Wjac hacž 3000 woſobow
bě ſo we jenym ſalu Vatikanſkoho hrodu zhromadźiło, kiž ſwj. wótca z
wulkej wjeſołoſcźu powitachu. Rycž kiž mějeſche ſwj. wótc w
zhromadźiznje tutych ſwěrnych Traſteverinow je italſke knježerſtwo jara
mjerzało, kaž to joho nowiny piſaja.

Francózſka. Bjez tym zo mějachu na ſejmje we Verſaillesu monarchiſtojo
(kiž chcedźa kraleſtwo abo khěžorſtwo) mału pſchewahu, změje
pſchichodnje ſejm, hdyž ſo dotalny rozpuſchcźi, ſkoro ſamych
republikanarjow. Nowe dopjelnjowace wólby ſu ſo mjenujcy nimale wſchitke
na tajkich, kiž ſu za republiku, doſtałe. Thiers, prjedy ſam
monarchiſta, praji w najnowiſchim ſwojim ſpiſu, zo je monarchiſke
knježenjo we Francózſkej wěru do ſebje ſamoho zhubiło, dokelž bu tam za
połſta lět pjecź krócź zwrócźene; duž bu kožda nowa monarchija we
Francózſkej k nowej revoluciji wjedła. Tak je nětko wěſte, zo ſu wſchě
tſi prjedawſche knježeŕſke familije ſwój kredit nimale doſpołnje zhubili
a zo ſo republika tam pſchecy bóle wobkrucźi. — Kaž Napoleonej tak ſo
joho pſchiwiſnikam hubjenje dźe. Prync Napoleon je z kraja wupokaſany;
general Bazain ſedźi we wojeŕſkim jaſtwje, dokelž jemu winu dawaja, zo
je Metz njetrjebawſchi a pod njepſchiſłuſchnym wuměnjenjom pſchepodał;
wójnſki miniſter Leboeuf, kiž bě pſched wójnu prajił, zo je wſchitko
derje k wójnje pſchihotowane, je ſkóncžnje wowrótnił; wójwoda z Grammont
je na płuca ſtraſchnje khory atd.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1872: kk. 339. faraṙ Jak. Benſch z Ralbic; 340. Michał
Cźunka z Khelna; 341. Mikławſch Khilan z Lutowcža.

Smilnje dary k dale wobſtaranju: Za ſwj. wótca. Njemjenowany z Khróſcżic
5 nſl.

Za powodźenych we Cžechach podachu hiſchcże: Jan Ducžman 1 tol.; Marija
Ducžmanowa 15 nſl.; pſchez Jak. Schołtu we Wudworju hromadźene 5 tol. 3
nſl. 5 np.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow fu dale woprowali: Quidam 9 nſl.
5 np

Hromadże: 6257 tol.

Z nakładom ſpiſacźela je wuſchła

Hwězda,

modlitna knižka za katholſkich kſcheſcźanow. Str. 184.

Płacżizna 6 a 18 nſl.

Pſchiſp. Tale knižka, ze wſchěmi nuzniſchimi modlitwami a pobožnoſcżemi
hodźi ſo ſwojeje małoſcźe dla tež derje za wojakow.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 22. 16. novembra 1872. Lětnik 10.♠

Złoty kwas Jeju majeſtoſcźow

krala Jana a kralowny Amalije.

Žadny ſwjecżeṅ, kotryž je Boža hnada naſchimaj wyſokocžeſcźenymaj
krajnymaj ſtarſchimaj docžakacź dała, ſwědcžeſche prawje zjawnje wo
wulkej luboſcźi a krutej ſwěrje cyłoho kraja k kralowſkej ſwójbje a jeje
nětſiſchomu wjeṙchej, kralej Janej. Wón pokaza znowa, kak wyſoko ſebi
ſakſki lud ſwojoho krala waži a cžeſcżi. Cyły kraj cžujeſche a zadźerža
ſo hako jenicžka wulka ſwójba, kotrejež ſobuſtawy we njetajenej luboſcżi
wutrobny dżěl bjeru na wjeſołym podawku, kiž jeje ſtaroſcżiwy a
dobrocźiwy wjeṙch z dźakownej wutrobu pſchecźiwo Bohu ſwjecżi.
Lětſtotetki ſu rjany zwjazk, kiž mjez krajom a wjeṙchowſkej ſwójbu
knježi, zwjazałe a zrudne cžaſy a hórke dopuſchcźenja, kiž wobeju
potrjechiſchtej, ſu tóuſamy jeno wobkrucżiłe. Tola lětſtotetki ſtary
zwjazk ſam njezamoži tak žiwe, mócne zacžucźa, kiž ſo pſchez tak rjane
dopokazy wozjewichu, we wutrobje ludu wubudźicź. Woprawdże kralowſke
pocžinki to ſu, kiž lud za ſwojoho krala Jana a joho najwyſchſchu
mandźelſku Amaliju tak mócnje zahori. Sprawnoſcź Joho debi, tamna
ſwědomnita ſprawnoſcź, kiž nic jeno prawdu znacż ale ju tež cžinicź
wucži. Mudroſcź wuznamjenja wſchě joho krocžele a ſkutki, tamna
mudroſcź, kotrejež zapocžatk je bohabojoſcź. Tak rjane woſobue pocžinki
njedachn jomu tak ženi zabycź na wažne winowatoſcźe ſwojoho wyſokoho
powołanja, bycż jedyn ſtaroſcżiwy dobrocźiwy wótc za ſwoje krajne
dżěcżi. A na joho ſtronje, zrudne a wjeſołe podawki we luboſcźi dżělo,
ſkutkuje we ſwojej nowej wótcžinje hako ſmilna a luboſcźiwa krajna macź,
naſcha wyſoko cžeſcżomna kralowna Amalija. — Bjez ſamokhwalby ſměmy
prajicż, zo žadyn lud na zemi njeby pſchi podobnym ſwjecźenju rjeṅſche
dopokazy ſwěrneje pſchiwiſnoſcże, dżěcżowſkeje luboſcźe a cžeſcźomnoſcźe
podawał, hako ſakſki lud pſchi ſwjecżenju złotoho kwaſa ſwojeju
majeſtoſcźow krala Jana a kralowny Amalije. Njech ſu tute žadne dopokazy
zarunanja za wſchě hórke nazhonjenja prjedawſchich cžaſow, njech ſłódke
depomnjecżo na nje dołho traje a wjecžor Jeju žiwjenja zwjeſeli.

<pb n="170"/>

Wjele měſacow dołho pſchihotowaſche ſo lud wſchěch powołanjow, we
wſchitkich dźělach kraja k hódnomu wobdźělenju tak žadneje krajneje
ſwjatocžnoſcże. We měſtach a na wſach pſchinjeſe kóždy dobry wótcžinc
mały wopor k złotokwaſnomu darej. Tyſacy pilnych a wuſtojnych rukow
prócowachu ſo na zhotowjenju tychſamych. Schtwórtk a pjatk buchu
wſchelake deputacije k zbožo pſchenju a k pſchepodacźu darow
pſchipuſchcźene. Schtwórtk pſchijědźechu 12 hodźinach ſtawy kralowſkeje
ſwójby a tamni wyſocy knježa a knjenje, kiž ſu w kralowſkej a
najwyſchſchej krajnej ſłužbje, woſobnje tež miniſterjo, deputacija
krajnej komorow, wſchelakich wucženych wuſtawaw, kaž Lipſkowſkeje
univerſity, towaŕſtwa wědomnoſcźow, gymnaſijow a ſeminarow, tež
deputacija katholſkoho duchownſtwa wjedźena wot hnadownoho knjeza
biſkopa, deputacija lutherſkoho duchownſtwa a wjele druhich krajnych
deputacijow. Pſchedſydaj krajnej komorow pſchinjeſeſchtaj we mjenje
kraja rjany dar, 200,000 toleŕ wucžinjacy k tomu zo by ſo pod
zarjadowanjom a mjenom Jeju majetoſcźow dwoje ſtipendium, jene k
lěpſchomu žónſkoho ſplaha, druhe za poſchwitkomne kubłowanjo załožiło.
Hnuty dźakowaſche ſo kral deputaciji komorow a pſchiwza dar, kotryž jomu
nowu pſchiležnoſcź k dobrocźiwoſcźi dawa. Tež krajne hłowne měſto
pſchinjeſe pſchez ſwojoho měſchcźanoſtu 20,000 toleŕ Jeju majetoſcźam k
dobrocźinſkim ſkutkam.

Pjatk dopołdnja pſchiwza kral najprjedy pſchez wojerſke deputacije
zbožopſchecźa tamnych druhokrajnych regimentow, kiž joho mjeno wjedu, a
na to deputaciju ſakſkoho wójſka, wjedźenu wot pólnoho marſchala,
krónprynca Alberta a prynca Jurija, wobſtejacu z wójnſkoho miniſtra
Fabrice, wſchěch generalow a kommandeurow. Wójnſki miniſter mějeſche
rjanu wot wojeŕſkoho ducha wožiwjenu rycž, we kotrejž wón zacžucźa ſwěry
a pſchiwiſnoſcźe za kralowſku ſwójbju kaž wutrobnoho dźaka kralej
nanajpodwolniſcho wupraji. Wokoło 12. hodźiny zapocžachu we wulkej
paradźe poſłancojo cuzych wjerchowſkich dworow do kralowſkoho hrodu
pſchikhadźecź. Najprěni bě hrabja Beuſt, kiž hako rakuſki póſłanc
ſwojomu prjedawſchomu kralowſkomu knjezej zbožo pſchecź pſchińdźe. Po
nim zaſtupnik francózſkeje republiki, marquis de Gontaut Biron. Na to
pſchikhadźachu zapóſłancy z ſwojimi mandźelſkimi a wyſchſchimi
zaſtojnikami, kiž druhe kraje pſchi naſchim knježeŕſtwje zaſtupja, abo
kiž běchu woſebicźe wot ſwojich wjeŕchow k zbožopſchenju wotpoſłani. Na
to pſchińdźe deputacija, kiž po cyłym kraju hromadźeny pjenježny dar,
43,000 toleŕ wucžinjacy pſchepoda, kiž ma ſo pod mjenom „złote
ſtipendium“ založicź a kotrež móže kral po ſwojim zpodobanju zrjadowacź
a ſchtudowacym wudźělecź. Tež tutón dar pſchija kral z nutrnym dźakom.
Dale pſchińdźechu potom hiſchcźe woſebite deputacije ze wſchelakich
dźělow, kotryž kral we woſebitej audiency pſchija, mjez druhim tež
deputacija Lipſkowſkich ſchtudentow.

Po ſkóncženju tutych woſebitych audiencow podaſchtej ſo kral a kralowna
do ſtwow wyſche Jurjowych wrotow (Georgenthor); tu běchu złotokwaſne
dary wuſtajene. To ſu lute drohe, jara wuſtojne z wulkej prócu dźěłane
wěcy. Wulke ruby, pyſchnje wuſchite z woponami a druhimi pſchiſłuſchnymi
znamjenjemi wudebjene. Kraſuy baldachin, abo kaž ſo praji, njebjeſa z
złotym wuſchite, pod kotrymž budźe kral a kralowna pſchi cyrkwinſkej
ſwjatocžnoſcźi ſedźecź. K tomu dwaj ſtołaj a pult k klecženju wſcho
nanajkraſniſcho zhotowjene. Najrjeńſchi wot žónſkich rukow <pb
n="171"/>zhotowjeny dar je wulki rub na blido wot brunoho ſomota,
darjeny a wuſchity wot knjenjow wjeŕchowſkich a hrabinſkich
Schönburgſkich ſwójbow. Mjez wjele druhimi darami ſpomnimy jeno hiſchcźe
na dar łužiſkich žónſkich, pſchepodaty pſchez knjejni generalowu z
Montbé, ſchpanſku ſcźěnu, na ketrež je ſerbſki kwas pſchedſtajeny. Pſchi
tutym daru namaka ſo jara pyſchnje a kraſnje do ſomota zwjazane Album we
kotrymž ſo fotografije wſchěch ſakſkich měſtow, kiž maja wjacy hacž
2,000 wobydlerjow, namakaju. Tež dar Serbow, ſtatüja, njewjeſtu, złoty
wěnc podawajo pſchedſtajaca wot deputacije Serbow pſchinjeſena zbudźi
kedźbnoſcź a ſpokojnoſcź.

Hdyž běſchtej ſo kral a kralowna za tute dary, hnujomne ſwědcźenja
luboſcźe podźakowałoj, dźěſchtej na balkon z kotrohož móže jedyn do
hrodowoho dwora widźecź. Tu je wjeſelo a žiwjenjo. Krajna deputacija z
krajiny „Voigtlanda“ pſchiwjedźe howjazy ſkót z voigtlandſkeje racy a to
1 byka, 2 ſucźelnej kruwje a 6 ſucžěłnych jałojcow z wotrocžkom a dźowku
na waſchnjo tamneje krajiny draſcźenej. Podobny dar pſchinjeſe abo wjele
wjacy pſchiwjedźe a pſchiwjeze tež deputacija draždźanſkoho krajnoho
ſudniſtwa; rěblowany wós z 2 ſylnymaj konjomaj, 2 kruwje z jeuej
jałojcu, płuh, koſu, ſudobja za mloko a butru, kurjenc z wjeſołymi
kurymi, rjany honacž powita krala ze ſwojim znatym ſpěwom. Cyły cźah bu
wožiwjeny pſchez wotrocžkow we ſomotowej a dźowki we ſtaroněmſkej
draſcźe. Po dwěmaj wuſtupi kral z hrodu na balkon, ale hdyž na dworje
žadne žiwjenjo wuhlada, pſchińdźe tež dele do dwora; rycžeſche z
jenajkej pſchecźelnoſcźu z knježemi deputacije a tež z wotrocžkami a
dźowkami. Woſobne wjeſolo cžinjeſche Jomu kraſny ſkót.

Sobotu pſchecžiniſchtej najwyſchſchej jubilejſkej mandźelſkej we
ſrjedźinje ſwojeje ſwójby kaž wyſokich hoſcźi, kiž běchu z druhich
wjeŕchowſkich ſwójbow k Jeju ſwjedźenju pſchiſchli. Mjez nimi je
najprjedy k mjenowanju, němſki khěžor a pruſki kral a joho najwyſchſcha
mandźelſka, kaž tež pruſki krónprync, kiž ſobotu popołdnju tſjoch
pſchijědźechu a ſo na dwórniſchcźu wot krala Jana a wſchěch ſtawow
naſcheje kralowſkeje ſwójby, a wjele druhich wyſokich knjezow
nanajpſchecźelniſcho witachu. Dźeń prjedy bě hižom pruſka kralowa
wudowa, ſotra naſcheje kralownej pſchijěła. Z Rakuſkej bě tu arcwojwoda
Karl Ludwig, z Bajerſkeje prync Karl Theodor, wobaj kaž je znate,
pſchichodnej ſynaj najwyſcheju jubilejſkej mandźelſkeju. Wjele druhich
wyſokich hoſcźi němſkich wjeŕchowſkich ſwójbow, kiž ſu z naſchej
kralowſkej ſwójbu ſpſchecźeleni, běchu pſchiſchli, zo bychu dźěl brali
na wjeſołoſcźi naſchoho kraja.

Njedźela bě za cyrkwinſku ſwjatocžnoſcź poſtajena. We knalowſkim hrodźe
bu jedyn wulki paradeſal k khapali pſchihotowany a nanajkraſniſcho
wudebjeny. Wołtaŕ z Božej matru, na kóždej ſtronje tſi ſwěcy, bě tu
natwarjeny, pſched nim rjane płachty wupſcheſtrjene, tamny kraſny
darjeny baldachin ſtajeny, kiž hakle ſo tu we ſwojej rjanoſcźi pokaza,
na woběmaj ſtronomaj běchu pulty k klecženju abo ſtoły k ſedźenjn
zeſtajane. 1/2 10 zapocžinaſche ſo ſal pjelnicź z wyſokimi hoſcźemi.
Hnadny knjez biſkop pſchewodźany wot 8 duchownych pſchińdźe w biſkopſkim
ornacźe, a woſta pſched wołtarjom klecžo, dóńž Jeju majeſtoſcź kral Jan
ze ſwojej najwyſchſchej mandźelſkej a ze ſwojimi druhimi najwyſchſchimi
hoſcźami ńjepſchińdźe. To ſta ſo hnydom po dźeſacźich we rjenje
zrjadowanym pyſchnym cźahu. <pb n="172"/>Hdyž běchu najwyſchſche
knjejſtwa na ſwoje měſta, mějeſche knjez biſkop we kedźbnje poſłuchacej
zhromadźiznje rjanu rycž:

„Bóh je luboſcź, a ſchtóž we luboſcźi woſtanje, woſtanje we Bohu a Bóh
we nim.“ Tak cžitamy we wutrobje luboſcźe ſwj. japoſchtoła Jana 4, 16.

Kralowſkej majeſtoſcźi. Pozběhowaca ſwjatocžnoſcź najžadniſchoho rjadu
pſchiwjedźe Waju dźeńſa k wołtarjej Knjeza. Pſched wjele tyſac ſwójbow
je Joho hnada Waſchej kralowſkej majeſtoſcźi wuznaměniła, cžeſny a
wjeſoły dźeń ſwjecźicź, na kotrymž zwjazk Waju wutrobow pſched 50 lětami
ſo we cyrkwi wobkrucźi a žohnowanjo ſwj. ſakramenta dóſta. A pod kak
wyſokoradoſtnymi wobſtejnoſcźemi je Wamaj dowolene, tutón ſwjecźeń
wobeńcź. Joho ſwjatocžnoſcź ſo powyſchſchi a powjetſchi pſchez
pſchitomnoſcź a nutrne wobdźělenjo němſkoho khěžora a pruſkoho krala,
joho najwyſchſcheje mandźelſkeje, němſkeje khěžorki a pruſkeje kralowny,
dweju wyſokocžeſcźomneju kralownow, ſwakowej a ſotrow, hordźińſkoho
krónprynca Němſkeje a Pruſkeje, dweju horcolubowaneju pſchichodneju
ſynow hako zaſtupnikow wyſokeju wjeŕchow Rakuſkeje a Bajerſkeje a kak
wjele z pſchecźelnych wyſokich wjeŕchow a wjeŕchowkow. Z radoſcźu a ze
ſprawym ſpodobanjem wotpocžuje Waſcheju majeſtoſcźow wócžko na nutrnje
lubowanych ſtawach kralowſkeje ſwójby. A zo by měra wjeſołoſcźe połna
była, pſchiſtupi k tomu tak hnujomne wobdźělenjo cyłoho ſakſkoho ſwojej
pſchinarodźenej kralowſkej ſwójbje, ſwěrnje podatoho luda, kiž pſchez
tyſacore rjane znamjenja a dopokazy ſwoju cžeſcźomnoſcź, dźakownoſcź a
luboſcž kralowſkimaj jubilejſkimaj mandźelſkimaj wozjewja. Tu je wěſcźi
pſchiſłuſchne a ſprawne, z žohnowanej knježnu z Nazareta prajicź: „Njech
wulkoſcźi moja duſcha Knjeza, a mój Duch njech ſo zraduje we Bohu. Wulke
wěcy je wón na mni cžinił, miłoſcźiwy je wón wot k ſpłaha k ſplahej.“ Zo
pak bychu ſo zacžucźa, kiž w tutej ſwjatocžnej hodźinje wutrobje
Waſcheju kralowſkej majeſtoſcźow hłuboko hnuja, ſo hacž runje ſłabje
wuprajili, dowolcźe mi, zo na to pokazam, kak nadobnje je ſo luboſcź
Boža we wobzanknjenju mandźelſtwa a tež pſchi najcžežſchich pruhowanjach
wozjewiła.

We wěrje do knježenja mudrjeje pſchedwidźomnoſcźe móžemy my za njebjeſke
dopuſchcźenjo měcź, hdyž ſo dwě wutrobje namakataj, a pſchez
wyſokowaženjo pocžinkow we luboſcźi pucź žiwjenja dźetej a wjeſelo a
zrudobu mjez ſobu dźělitej. Ale hako woſebicźe hnadypołne dopuſchcźenjo
my khwalimy, hdžyž we tutym ſwjatym zwjazku jene tajke ſo ſpóznacźo a zo
zrozemjenjo a jene tak mudre a luboſcźiwe ſkutkowanjo jenoho na druhoho,
jena tak ſtajna pſchezjenoſcź we myſlenju a žadanju, we rycženju a
ſkutkowanju ſo pokaže, zo je kóžde woprawdźite pſchetorhnjenjo tak
rjanoho zwjazka cźiſcźe wuzanknjene. Jenu tak ſpodźinu pſchezjenoſcź je
dobrocźiwy Bóh Waſchimaj kralowſkimaj Majetoſcźomaj darił a tohodla Joho
my khwalimy. Pſchi tym pak ſo tola tež dopomnimy na ſłowa wulkoho
cyrkwinſkoho wucžerja Hawſchtyna: „Cžłowjek njezamóže nicžo bjez hnady,
ale tež hnada njezamóže nicžo bjez njoho.“ Haj Waſchej majetoſcźi ſtej
zwoſtałoj we luboſcźi Božej, kóžde nowe ranjo a wjecžor ſlub ſtajneje
luboſcźe a ſwěry tomu Knjezej cžinjo, w najnutrniſchej pſchezjenoſcźi
Waju wutroby a duſchu ſebi pſchibližujo a poſylnujo, zo byſchtaj pſchecy
mocniſcho k tomu pozběhnyłoj, kiž je nas wſchitkich ſylnoſcź: Jězus
Khryſtus. <pb n="173"/>A tak woſta wot Waju zdalene, ſchtož móže wutroby
pſchekoricž. Tež we žohnowanju Waju ſwjatoho mandźelſkoho zwjazka je ſo
Boža luboſcź zjewiła. Najrjeńſche žohnowanjo mandźelſkoho zjenocźenja je
po woli naſcheje ſwjateje cyrkwje, zo we luboſcźi zjednocźenej duſchi
ſebi pucź k njebju pokazujetej a tudy hižom pſchez luboſcź a
pſchezjenoſcź njebjeſke wjeſela wobajetaj. Tutomu žohnowanju
najwyſchſchich duſchow bliži ſo potom žohnowanjo na dźěcźoch. Schtó
znaje ſłódke wjeſela nana a macźerje, hdyž Najdobrocźiwſchi Waſchimaj
kralowſkimaj majeſtoſcźomaj 9 nadźijepołnych, bohacźe wobdarjenych
dźěcźi wobradźi. Schtó ſłódke wjeſela, hdyž Woj we najwěrniſchim
dopjelnjenju Waju winowatoſcźow hako ſtarſchej, we woporniwej ſtaroſcźi
za zbožo dźěcźi njewuſtanjeſchtej; dobre ſymjo na dobru rolu, do wutroby
dźěcźi ſyjeſchtaj a je ſkhadźecź a ſtotere płody pſchinjeſcź
widźeſchtej? K tomu ſłuſcha tež woſebje dźěcźowſka cžeſcźomnoſcź,
luboſcź a dźakownoſcź — dobrych dźěcźi najrjeńſcha deba — pſchez kotrež
tak rjane ſwójbne žiwjenjo we Waju najwyſchſchim domje ſo namaka. Kak
ſłódku wjeſołoſcź pſchinjeſe Waju kralowſkimaj Majeſtoſcźomaj
najbližſchi zańdźeny cžas? Ze ſprawnym wjeſelom hlada ſakſki lud na
lubowaneju rycźeŕſkeju kralowſkeju ſynow, kiž we nuzowanej wójnje za
cžeſcź a prawo Němſkeje ſwěrnje a wuběrnje ſwoju winowatoſcź
dopjelniſchtej, zo němſki khěžor na najcžeſcźomniſche waſchnjo jeju
zaſłužby pſchipózna. Ze wſchěm prawom hlada tež ſakſki lud na jeju
najwyſchſchej mandźelſkej, rjanej pſchikładej žónſkich pocžinkow, kiž we
dołhim cžaſu dźělenja wot lubowaneju mandźelſkeju we ſkutkach miłoſcźe
bjez pſcheſtacźa ſo wuznamjenjeſchtej. Kak ſłódke wjeſela pſchihotuje
Wamaj kcźěcźo luboznych wnukow, (dźěcźidźěcźi), na kotrychž nadźija na
wobſtacźo naſcheje pſchinarodźeneje kralowſkeje ſwójby wotpocžuje. Ale
Bóh njewoſtaji Waju tež bjez tróſchta we cźežkich pruhowanjach, z
kotrymiž wón Waſchej kralowſkej Majetoſcźi domapyta, hdyž Wamaj 6
lubowanych dźěcźi we najrjeńſchej ſtarobje, 3 z nich z najzbožomniſchoho
mandźelſta k lěpſchomu žiwjenju wotwoła. Bóh dari Wamaj tež tu
njewuſanknite kužoły najrjeṅſchoho tróſchta, wón lijeſche hojacy balzam
do ranjenych wutrobow pſchez nutrnu ſobuželnoſcź ſakſkoho ludu. Hdyž
ſwjate piſmno nas wucži, zo Bóh ſwojim jandźelam k ſpóznacźu dawa, ſchto
cžłowjekow na zemi potrjechi, potom móžetej Waſchej kralowſkej
Majetoſcźi zbóžnje wěricź, zo drohe pſchekraſnjene duſche horjeka we
towarſtwje zbóžnych jandźelow na dźenſiſchu rjanu hodźinu žohnowajo
hladaju.

O tak chcemy wyſokocžeſcźeni we Khryſtuſu zhromadźeni nětko
Najdobrocźiwſchoho proſycź, zo by nanajbohatſcho ſwoje žohnowanjo
wulinył do wutroby naſchoho drohoho krala a naſcheje droheje kralowny,
zo byſchtaj hiſchcźe wjele lět k wjeſelu ſwojeje najwyſchſcheje ſwójby,
k cžeſcźi naſcheje ſwjateje cyrkwje, k zbožu a žohnowanju naſcheje
lubeje wótcžiny mjez nami pſchebywałoj.

Po tutej wſchěch wutroby hnujazy rycži, bu jubilejſke mandźelſtwo po
waſchnju ſwj. cyrkwje požohnowane, a jubilejſkej ſtarſchej dźěſchtaj,
pſchewodźanej wot wſchitkich pſchitomnych do dwórſkeje cyrkwje, hdźež tu
nanajſwjatocžniſchno khwalbny khěrluſch: „Tebje my Boha khwalimy“
ſpěwany. Cyrkwinſku ſwjatocžnoſcź roznjeſe hrimace tſelenjo kanonow a
mócnje klincžata wojerſka hudźba po cyłym hłownym měſcźe a joho
wokołnoſcźi, a zbudźi we wutrobach wjele tyſacow nutrne zacžucźa <pb
n="174"/>wjeſela a dźaka. Draždźany běchu z cuzymi pſchepjelnjene, a
zwonkowne ſwjatocžnoſcźe, kaž kraſne wudebjenjo moſta, naměſta pſched
hrodom a khatolſkej cyrkwju, hrodowneje haſy, cžeſny wrota, kiž běchu k
powitanju němſkoho khěžora na Wilhelmowym naměſcźe natwarjene a woſebnje
wjecžorne wobſwětlenjo, ſu wěſcźi kóždeho zwjeſeliłe a wulcy ſpokojiłe.

Tež we wſchitkich druhich měſtach a wſach Sakſkeje běchu wyſche
cyrkwinſkich ſwjatocžnoſcźow tež wſchelake zwonkowne, cyły kraj wobdźěli
ſo tak na žadnym ſwjecźenju lubowaneje kralowſkeje ſwójby, cyły lud
proſcheſche z pobožnej wutrobu za cžaſne a wěcžne zbožo wyſokocžeſcźenej
krajnej ſtarſchej. Bóh chcył joho nutrne próſtwy hnadnje wuſłyſchecź.

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Kaž je znate, běchu tež ſakſcy Serbja za cžeſtny dar k
złotomu mandźelſkomu jubileju Jeju Majeſtoſcźow hromadźili. Za
nahromadźeny wunoſchk je dreždźanſki dwórſki złotnik Wigand rjanu figuru
hako blidowu naſtawu (Tafelaufſatz) ze ſlěbora khumſchtnje wudźěłał,
mjenujcy ſerbſku njewjeſtu w borcźe a ze wſchěmi podrobnoſcźemi
wupyſchenu, kotraž złoty wěnc w rucy dźerži. Na podſtawku ſu róže hako
znamjenja luboſcźe a łužiſki wopon, kaž tež tele poſwjecźace napiſmo:
„Jeju Majeſtoſcźomaj kralej Janej a kralowej Amalii k złotomu kwaſej 10.
novembra 1872 ſtrowjo a zbožo pſcheja ſwěrni ſakſcy Serbja. Sława!“
Pſchihotowacy wubjerk w Budyſchinje (kk. Smoleŕ, Hórnik a Jakub) bě ſo
za to ſtarał, zo by deputacia Serbow ſměła Majeſtoſcźomaj tónle dar
pſchepodacź a zbožo pſchecź. Dokelž ſo 12 deputirowanych pſchizwoli,
wubra pſchihotowacy wubjerk (hdyž ſo krótkoſcźe cžaſa dla zhromadźizna
dźeržecź njehodźeſche) mužow ze wſchelakich ſerbſkich ſtronow, w
kotrychž běſche ſo poměrnje najwjacy woprowało. Běchu to tucźi
katholſcy: Wagner ze Smolic, Libſch z Hunjowa, M. Kokla z Khróſcźic,
Wawrik z Kanec, M. Cžorlich z Jawory, a Kummer z Łazka; lutherſcy Serbja
běchu: Keŕk (Strauch) z Rodec, Hanowſki z Budyſchina, Pjetraſch ze
Židowa, Albert z Rachlowa, Smoła z Leſchawy a Schrybaŕ ze Stachowa. Tale
deputacia mějeſche z druhimi tu cžeſcź, pjatk 8. novembra w kralowſkim
hrodźe Majeſtoſcźomaj pſchedſtajena bycź. Wjednik a rycžnik běſche k.
kubleŕ Keŕk hako zapóſłanc druheje komory naſchomu kralej hižom znaty.
Po němſkim zbožopſchecźu prajeſche kral pſchecźelnje: „Běch wocžakował,
zo mje w ſerbſkej rycži poſtrowicźe;“ na cžož k. Keŕk praji: „zo mohło
tón krócź Joho Majeſtoſcźi dwoje, ſerbſke a němſke poſtrowjenjo (kaž je
mjenujcy hewak pſchi ſerbſkich deputaciach było) pſchedołhe bycź.“ Na to
wobrocźi ſo kral k wſchitkim ſobuſtawam deputacije, wopraſcha ſo, hacž
ſu wſchitcy Serbja a podźakowa ſo ſkóncžnje za wopokazanu luboſcź a
wſchitkich Serbow ſwěrnu pſchiwiſnoſcź. Deputirowani doſtachu wot
dwórſkoho marſchalſtwa billety do ſwjedźeńſkoho pſchedſtajenja, kiž bě
njedźelu w theatrje, hdźež móžachu zaſy wſchitkich woſebnych kralowſkich
hoſcźi widźecź a ſo ſobu na tej cžeſcźi zwjeſelicź, kotraž bu z tajkej
ſwjatocžnoſcźu <pb n="175"/>naſchimaj kralowſkimaj Majeſtoſcźomaj
dawana. Pſchiſpomnicź chcemy, zo ſu łužiſke knjenje a žónſke (zemjanſke
kaž druhe měſchcźanſke a wjeſne) łožowu zaſtawu dariłe, na kotrejž
běſche na pjecźich polach ſerbſki kwaſny cźah wuſchity ze 12 kwaſnymi
parſchonami a z tajkimle ſerbſkim podpiſmom ze ſwjatoho piſma (♣I.♠
Chron. abo Paralip. 18, (17), 27): ♣A sy počał nětk žohnować tón dom
twojeho wotročka, zo by stajny był před tobu; přetož štož ty požohnuješ,
to je požohnowane wěčnje.♠ Tohorunja je zajimawe wjedźecź, zo pſchi
ſwjedźenju we kralowſkej familii jedyn bjez „žiwymi wobrazami“ ſerbſki
kwas pſchedſtajeſche; pſchi tym běſche mały prync Bjedrich Auguſt hako
ſerbſki braſchka a prynceſna Mathilda hako ſerbſka njewjeſta wuhotowana.
♣M. H.♠

Z Budyſchina. Bjez tymi zaſłužbnymi mužemi, kotrymž je naſch kral pſchi
ſkładnoſcźi ſwojoho jubileja rjad wudźělił, je tež naſch najdoſtojniſchi
k. kauonikus kapitular a ſenior Hoffmann; wóu doſta rycźeŕſki kſchiž
zaſłužbnoho rjadu.

Z Budyſchina. „Krajan“ nowa ſerbſka protyka na lěto 1873 ſo cźiſchcźi a
budźe ſo za někotre tydźenje móc rozpóſłacź. Pſchecźelow teje ſameje na
to kedźbnych cžinimy.

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Jeju majeſtoſcźi, kral Jan a kralowna Amalia, ſtaj k
dźakownomu wopominanju ſwojoho mandźelſkoho jubileja 10000 toleŕ k tomu
poſtajiłoj, zo by ſo dań kóždoho lěta mjez hódnych mandźelſkich
rozdźěliła, kiž ſwój połſtalětny mandźelſki jubilej ſwjecźa.

Z Dreždźan. Němſki khěžor je pſchi pſchiležnoſcźi mandźelſkoho jubileja
naſchoho krala a kralowny Dreždźanam wulke wjeſelo a dobrotu
pſchihotował, dowolo, zo móža ſo hrodźiſchcźa, kiž běchu we wokolnoſcźi
Dreždźan we lěcźe 1866 natwarjene, wottorhacź.

Z Dreždźan. We prěnjej komorje naſchoho ſejma wuradźuje ſo nětko nowy
ſchulſki zakoń. Pſchichodnje wjac wo tym.

Z wukraja.

Z Barlina. Knježerſtwa ſu nětko tež ſpóznali, zo dyrbi pſchecy dale ſo
rozſchěrjacej powſchitkomnej nuzy mjez dźěławym ludom na někajke
waſchnjo ſo napſchecźo ſtupacź, zo njeby cyłe cžłowjeſke towaŕſtwo do
najwjetſchoho ſtracha pſchiſchło. Tu khwilu maja ſo tohodla we Barlinje
konferency, na kotrychž ſo tež wot rakuſkoho knježeŕſtwa wotpóſłani
mužojo wobdźěla. Tola wulku nadźiju, zo budźe we tutych konferencow
prawy pucź namakacź, nichtón nima. Ze zakonjemi ſo tomu wotpomhacź
njehodźi. Jeno cyrkej a nabožniſtwo ze ſwojimi wucžbami a ſrědkami
zamoži zas lěpſche cžaſy pſchinjeſcź. Tak dołho pak, hacž budźe ſo
cyrkej we jeje ſkutkowanju zadźěwacź a jeje móc na towaŕſchne žiwjenjo
łamacź kaž hacž dotal pſchez liberalne zakonje, tak dołho budźe tež
hubjeńſtwo mjez cžlowjeſkim towaŕſtwom pſchibjeracź.

Würtembergſka. Tudy njeſpokojnoſcź pſchibjera dokelž ſo za wójſko tak
wulke wudawki cžinja. 17 millijonow žada ſebi miniſter wójny a to je za
<pb n="176"/>kraj, kiž ma jeno 2 millijonaj wobydlerjow jara wjele.
Prjedy wucžinjachu wudawki za wójſko jeno 2 1/2 millionow.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1872: kk. 342. Mikławſch Bjedrich z Haſlowa; 343 Mikł.
Kubica z Hory; 344. Jakub Hornig z Radworja; 345. Michał Kocor z
Schunowa; 346. Jan Schäfer ze Schunowa; 347. Pětr Kurjat z Schunowa;
348. Mikławſch Lebza z Nowoſlic; 349. Michał Manjok z Pěſkec; 350. Jurij
Kózleŕ z Nowoſlic; 351. Jan Kubaſch z Zdźerje; 352. Jan Grubert z
Radworja; 353. zankaṙ Schołta z Pancžie; 354. młónk Schliž ze Swinarnje;
355. Jakub Schela z Róžanta; 356. Hana Mužikowa z Budyſchina.

Dobrowólny dar za towaŕſtwo: H. M. 5 nſl.

Dobrowólny dar k dalewobſtaranju: Za powodżenych we Cžechach: Mikł.
Lebza z Nowoſlic 15 nſl.

Dokelž lěto k kóncej běži, proſymy wo zapłacźenjo wſchitkich zaſtatych
pſchinoſchkow.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: Jurij Hempel z
Bacżonja 15 nſl.; pſchez k. ♣P.♠ Innocenca 1 tol. 20 nſl.; J. J. P. 25
nſl.

Hromadże: 6260 tol.

Wóndanjo buchu tute akcije „geſellenhauſa“ wuloſowaue: 51. 32. 72. 63.
151. 37. 44. 69. 114. 17. 137. 66. 110. 52. 142.

Někotſi Serbja chcedża na ſwj. Handrija do Philippsdorfa hicź. Schtóž
chce ſo pſchizanknycż, tomu ſo wozjewja, zo ſo po dopołniſchich
kemſchach we tachanſkej cyrkwi z Budyſchina woteṅdże.

♣Nowe knihi.♠

♣Novena, t. j. dźewjeć dnjow pobožnosć k česći zbóžnoho naroda našoho
zbóžnika Jězusa Khrystusa. Wot 16.—24. decembra rano po Jutrach w
Radworju dźeržana. Spisał 1764 Michał Wałda, faraŕ. Wudał H. Dučman
1872. — 10 stronow. Płaćizna: 12 np.♠

Wěnc Knježnow abo Wobrjady a modlitwy pſchi nutswjedźenju, draſcźenju a
ſtajenju knježnow ciſterciſkoho rjada. Pomnjeṅka na 10. dźeń ſeptembra
1872. — H. Ducžman. 22 ſtronow. Płacźizna 2 nſl.

Duchowna Róžownja

Swjateje Marije macźerje božeje a pſchecy cžiſteje knježny.

Spiſał Handrij Ducžman.

W rjanym zwjazku z barbjenym ſwjecźatkom 2 tol., w ſrěnim cžornym
ſwjecżatkom 1 tol. 12 nſl. 5 np., te ſame broſchirowane 1 tol. 5 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 23. 7. decembra 1872. Lětnik 10.♠

Advent a jutuje.

Advent, za nas cžas pſchihotowanja na wyſoki ſwjedźeń hodow je zas
pſchiſchoł. Hacž runje wón do najzrudniſchoho cžaſa we lěcźe padnje, ma
tola blizſkeje wjeſołoſcźe dla, kotrejž nas wjedźe, nėſchto lubozne na
ſebi. Swjedźeń hodow napjelni dźěń kóždoho wěriwoho kſcheſcźana ze
ſwjatej wjeſoloſcźu a kak njedyrbjał tež hižom advent, kiž nas na
pſchikhad zbóžnika pſchihotuje, podobne zacžucźa we naſchej wutrobje
wubudźicź? Słowo „advent“ rěka tak wjele hako pſchikhad, a ſchtyri
njedźele pſched hodami mjenuja ſo tohodla tak, dokelž ſu poſtajene k
wopomnjecźu na tamne 4 tyſacy lět, we kotrychž pobožni wótcojo ſtaroho
zakonja žadoſcźachu za ſlubjenym ſwěta zbóžnikom, dokelž ſu poſtajeue
tež k naſchomu pſchihotowanju na pſchikhad Khryſtoſowy do naſchich
wutrobow. My njewocžakujemy naſchoho zbóžnika wjac we mjaſu, ale my
žadamy, zo by do naſchich wutrobow pſchiſchoł ze ſwojej hnadu a mocu. A
k tomu mamy ſo my we advencźe hódnjc pſchihotowacź. Kaž něhdom po
wobońdźenym hrěchu pſchez ſlubjenjo jenoho wumožnika prěnje rańſche
zerja zrudnu nóc trochu rozwětlichu, kaž tute ſlubjenjo podźiſcho z nowa
a wěſcźiſcho wozjewjane, we wutrobach ludow a woſobnje wuzwolenoho ludu
Božoho horcu žadoſcź za njebjeſkim pomocnikom wubudźi, tak mamy tež my
we cžaſu adventa dobroty kſcheſcźanſkoho ſwětła pſchecy dźakowniſcho
pſchipóznacź, a pſchecy nutrniſcho žadacź, zo by zbóžnik nadobnje ze
ſwojej hnadu k nam pſchiſchoł, nas rosſwětlił a poſylnił. Naſche
pſchihotowanjo we advencźu ma woſobnje wobſtacź we ponižnym pokutnym
zmyſlenju, we pobožnym dóſtacźa ſwj. ſakramentow. Na to pokazuje nas
ſwj. cyrkej ze ſwojimi zwonkownymi waſchnjemi. Barba, kiž wona na
njedźelach adventa, a na dnjach, na kotrež žadyn woſebite ſwjedźen
njepanje pſchi Bożich ſłužbach trjebje, je fijonkowa, barba žarowanja a
pokuty, dokelž nas advent dopomni na wótcow ſtaroho zakonja, kiž
žarowachu zo ſu <pb n="178"/>njebjeſa pſchez hrěch zanknjene, dokelž nas
advent napomina, pſchez pokutu ſebi je zas zaſłužicź a wotewricź. Na
Božej mſchi njeſpěwa ſo ♣Gloria,♠ dokelž tutón ſpěw bu pſchi Jězuſowym
narodźe z njebjes pſchinjeſeny, tehdom hakle napjelni wjeſoły měr
wutroby cžłowjekow, kiž dobreje wole ſu. Kwoſne wjeſela ſu zakazane,
dokelž ſo z cźichotu adventa njeznjeſu. We prjedawſchich cžaſach
poſcźachu ſo kſcheſcźenjo tež we cžaſu adventa; dokelž pak tutón
ſpomoženy ſkutk we cyłej cyrkwi porucženy njebě, kaž póſt pſched
jutrami, pſcheſta wón z kſcheſcźanſkej horliwoſcźu prěnich cžaſow.

Advent pak je woſebje jedyn cžas cžeſcźenja najzbóžniſcheje knježny
Marije, nic jeno teho dla, zo jedyn z jeje najrjeniſchich ſwjedźenjow,
wopomnjenjo na jeje njewoblakowane podjecźo, do njoho panje, ale tež
tohodla dokelž ſo we měſchniſkich pacźerjach wſchědnje cžeſcźi a khwali.
Wona je, kiž zbóžnika cžłowjeſtwu napſchecźo njeſe, kiž nam pſchiſtup k
joho hnadźe wotewri. Wſchědnje pak pſchinjeſe ſo Bohu tomu knjezej wopor
Božeje mſchě pſchez zaſtupnu próſtwu ſwjateje Marije a to hižom pſched
rańſchim ſwitanjom. Tute rańſche kemſche mjenuja ſo tohodla „jutnje“.
Rano zahe, hdźež je we nětſiſchim cžaſu hiſchcźe cžma, je tuta Boža
mſcha, zo bychmy ſo my pſchez to dopomnili na duchownu cźmu, we kotrejž
ſo cžłowjeſki ſplah pſched Khryſtuſowym narodom namaka, dopomnili pak
tež na cžmu, kiž we wutrobje cžłowjeka knježi, kiž je hrěchej
pocźiſnjeny, kotrohož hnada Boža njerozſwětli. Nócna cźichota leži na
kraju, tola na dobo zaklincži z cyrkwineje wěže rańſchi zwón, kiž daloko
ſwój zynk roznjeſe. Tutóu hłós z wyſoka dopomni nas na hłós ſwj.
profetow, kiž ſo we pohanſkej nocy ſłyſchecź dachu a cžłowjekow na
bliſki pſchikhad zbóžnika dopomnjachu a jich z hrěſchnoho ſpanja
wubudźachu. Ale kaž ſo jich hłós wſchelako pſchiwza, tak njenamaka tež
rańſchi zwón, kiž na jutnje woła wſchudźom jenajku poſłuſchnoſcź. Njech
jeno lud we naſchich ſerbſkich woſadach kaž dotal rady a pilnje na njón
poſłucha, a jutnje tež dale tak khwalobnje wopyta. Jutnje njedźerža ſo
we fijowkowej barbje, we barbje adventa, ale we běłej, dokelž ſo pſchez
nje woſebje najcžiſcźiſcha knježna Marija cžeſcźi. Tute jeje cžeſcźenjo,
zjednocźene z nutrnej žadoſcźu za zbóžnikom a joho hnadu je najlěpſche
pſchihotowanjo k ſwjedźenju hodow. Dokelž kaž je wona něhdy ſwětej
zbóžnika pſchinjeſła, tak dóſtanjemy my tež nětko najwěſcźiſcho pſchez
nju pſchiſtup k joho hnadźe. Nyhdom na zapocžatku Božeje mſchě wupraji
ſo žadoſcź za zbóžnikom. „Roſujcźe njebjeſa z horjeka, a mrócžele njech
deſchcźuja Sprawnoho. Zemja wotewŕ a wupłodź Zbóžnika.“ Tak zapocžina ſo
jutna Boža mſcha. We lekciji tejeſameje cžitaja ſo ſłowa profety Izaje,
z kotrymiž tutón ſwjaty muž ſtaroho zakonja wulki dźiw pſchipowjeda:
„Hlej knježna budźe podjecź a porodźi ſyna, a joho mjeno budźe Emmanuel
rěkacź.“ Žadoſcź za ſlubjenym zbóžnikom, kiž ſo na zapocžatku Božeje
mſchě wupraji, namaka ſwoje dopjelnjenjo we radoſtnym poſołſtwje
jandźela Gabriela, pſchez kotrež bu Marija k macžeri dołho žadanoho
zbóžnika wuzwolena. Tute poſołſtwo jandźela Gabriela a pſchizwolenjo
ſwj. knježny Marije k joho ſłowam je ſwjate ſcźenjo jutneje Božeje
mſchě. My ſo we duchu wrócźimy to tamnoho cžaſa mjez wocžlowjecženjom a
narodom ſyna Božoho, do tamnoho cžaſa, we kotrymž žohnowana mjez
žónſkimi wot ducha ſwjatoho podjate Słowo dźewjecź měſacow pod <pb
n="179"/>ſwojej wutrobu noſcheſche. Na tute ſwjate potajnoſcźe my
njemóžemy myſlicź, bjez toho, zo ſo jedyn njeby tež dopomnił na tu, kiž
k dopjelnjenju tamnych potajnoſcźow tak ſpomožnje ſobuſkutkowała, a
tohodla cžeſcźi ſo najſwjecźiſcha knježna ze wſchěm prawom tak rjenje na
jutnjach, my wobdźělimy ſo na wjeſołych zacžuzach Marije, macźerje
naſchoho zbóžnika a winy naſcheje wjeſołoſcźe. Z njej a pſchez nju
chcemy tež my k Jězuſej pſchińcź. Zo pak by jutna adventſka pobožnoſcź
za nas ſpomožna była, dyrbimy my žiwu žadoſcź wubudźicź, zo by ſo
zbóžnik duchownje we nami narodźił, t. r. wſchu cźmu wot nas zahnał a
nas ze ſwojej ſwětłoſcźu rozſwětlił, zo by wſchu ſłaboſcź wot nas wzał a
nas ze ſwojej hnadu poſylnił. Tola my cžakamy tež hiſchcźe na jedyn
druhi pſchikhad naſchoho zbóžnika pſchi dopjelnjenju wſchitkich cžaſow,
a k tudomu pſchikhadej ſo pſchihotowacź my njeſmjemy zabycź. Tohodla
dopomni nas cyrkej wſchědnje na tutu winowatoſcź ſpěwajo na kóncu
jutnjow: „Hlejcźe, tón Knjez budźe pſchińcź a wſchitcy joho ſwjecźi z
nim, a wone budźe wulka ſwětłoſcź na tamnym dnju, alleluja.

Duchowna róžownja (Nowa pacźerjaca kniha).

Staroſcź za duchowne zbožo katholſkich Serbow je bjez druhim tež k tomu
wjedła, jich z potrěbnymi modleŕſkimi knihami zaſtaracź; pſchetož
woprawdźe modlicź móžeſch ſo tola jenož w tej rycži, kotruž doſpołnje
rozymiſch. A kak wjele k doſpołnomu rozymjenju ſłuſcha, někotryžkuli
njewě abo njewopomni! Wſchědnu cuzu rycž rozymicź abo rycžecź a w njej
ſwoju duſchu k Bohu pozběhowacź, je dwoja, jara rozdźělna wěc.

Tohodla dyrbimy kóždu ſerbſku pacźerjacu knihu z wulkim dźakom powitacź.
Někotryžkuli Serb njewě hiſchcźe, kak wulku prócu a tež kak wjele
pjenjez ſebi to žada, tajku abo druhu knihu wudacź. My pak njechamy jomu
to tudy rozeſtajecź, ale chcemy jomu radſcho tu nowu wjetſchu knihu
wopiſacź, kotrnž je pilny ſerbſki ſpiſowaŕ, knjez kapłan Ducžman w
Radworju runje wudał a kotraž je w expedicijach Poſoła we wſchelakim
zwjaſku na pſchedaṅ.

Tale kniha je, ſchtož chcemy najprjedy ſpomnicź, woſebje za ſerbſki
młody lud wudata a tohodla je w rjanym krótſchim łacźanſkoſerbſkim
piſmje abo prawopiſu cźiſchcźana. Młodźi ludźo pak łacźanſke piſmiki ze
ſchule hižo tak derje znaja, kaž te wuróžkowane nětko tak mjenowane
němſke (ſchwabachſke). Toho runja tu hnydom pſchiſtajamy, zo je rycž
pſchiſtojnje cžiſta a zo ſu cyrkwinſke pacźerje z łacźanſkoho
pſchełožene, nic z huſto njetrěbnje rozcźehnjenoho němſkoho pſchełožka.
Wucženi Serbja wjedźa, ſchto ma to na ſebi.

Kniha, z duchownej dowolnoſcźu wudata (na cžož piſmiki ♣C. L. S.♠
pokazuja) ma mjeno: Duchowna róžownja ſwjateje Marije, macźerje Božeje a
pſchecy cžiſteje knježny t. r. (kaž je w pſchedſłowje wukładźene) róžowa
zahrodka najzbóžniſcheje knježny a Macźerje božeje z kwětkami, kotrež
móža ſo k jeje cžeſcźi ſchcźipacź a do luboznoho wěnca pobožnoſcźe
ſpletowacź. Swjate piſmo, wuprajenja wſchelakich Swjatych, cyrkwinſke
knihi (miſſale a brevir) a druhe ſpiſy ſu pſchi tym wužite; tola
zeſtajenjo a zrjadowanjo je prěnjotne (originalne), tak zo by ta kniha
kóždomu tež wjetſchomu piſmowſtwu cžeſcź cžiniła.

<pb n="180"/>

Wona wopſchija na wjacy hacž 500 wudebjenych ſtronach dwaj dźělaj. Prěni
dźěl rěka: „Žiwjenjo ſ. Marije wopominane na 31 dnjach mejſkeje
pobožnoſcźe z wukładowanjom lauretanſkeje litanije a z rozpominanjom
wažnych wěrnoſcźow a winowatoſcźow kſcheſcźanſkoho žiwjenja.“ Kaž z toho
wukhadźa, je za kóždy dźeń meje (abo tež za druhi cžas) najprjedy
něſchto ze žiwjenja ſ. Marije, potom wukładowanjo jenoho abo dweju
pomjenowanjow ſ. Marije z lauretanſkeje litanije a ſkóncžnje napominanjo
za kſcheſcźanſke žiwjenjo. Wſchitko je jara wuſtojnje a wužitnje
zeſtajene.

Druhi dźěl ma napiſmo: „Cžeſcźowanjo ſ. Marije zrjadowane po jeje
rócžnych ſwjedźenjach, hromadźe z wubjerkom wſchelakich pobožnoſcźow za
wažne potrěbnoſcźe a naležnoſcźe pobo žnoho kſcheſcźana.“ W tym namakaja
ſo tute wěcy: Naniſcha pobožnoſcź, wſchelake pozdyſchki wobdźeń,
wjecžorna pobožnoſcź, pacźerje na Božej mſchi, nyſchpor, ſpowjedna a
woprawjeńſka pobožnoſcź. Na to ſcźěhuje cžeſcźowanjo ſ. Marije w
advencźe, w meji a na ſobotach a potom na wſchitke pſchikazane, kaž tež
jenož cyrkwinſke a tu a tam ſwjecźene ſwjate dny ſwj. Marije — Tychle
ſwjatych dnow je z cyła 27. Pſchi koždym ſwjedźenju je najprjedy
ſtawizna abo wěrnoſcź naſpomnjena, na kotruž ſo ſwjedźeń złožuje, na to
ſcźěhuje woſebita Boža mſcha, kaž ſo wot duchownoho łacźonſcy ſpěwa, a k
tomu woſebite pobožnoſcźe, modlitwy a litanije. Skóncžnje ſu po
cžeſcźowanju ſ. Marije pſchiſtajene wſchelake pobožnoſcźe, hdźež ſu zaſy
modlitwy a litanije (k wutrobje Jězuſowej, wo mjenje Jězus, wo
najſwjecźiſchim ſakrameneźe, k cžeſcźi ſ. Józefa, k wſchitkim Swjatym),
pobožnoſcź na pucźowanju k hnadownomu měſtnej, wotpuſkne pacźerje atd.

K rjanym kniham je tež rjane ſwjecźatko ſ. Marije ze ſerbſkim podpiſmom
pſchidate, k jenym barbjene, k druhim na worcelu ryte. Tež zwjazk knihow
je wupyſcheny z wucžiſchcźenym kraſnym wobrazom ſ. Marije z
Jězusdźěcźatkom a ze ſwjatym kſchižom. Tak ſu ſkóncžnje tež cźi Serbja
ſpokojeni, kotrymž dotalne ſerbſke modleŕſke knihi tež zwonkownje doſcź
rjane njeběchu a kotſiž jenož tohodla němſke kupowachu!

Kóncžimy z wutrobnym pſchecźom, zo by ſo tale woprawdźe we wſchim kraſna
kniha bjez Serbami rozſchěriła a Božu cžeſcź a khwalbu najzbóžniſcheje
knježny Marije ſpěchowała. ♣M. H.♠

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Njedźelu 10. novembra ſwjecźeſche towaŕſtwo katholſkich
rjemjeſniſkich ſwój pjaty załoženſki ſwjedźeń. Najprjedy hrajeſchtej ſo
na dźiwadle dwaj kruchaj, jedyn wažny („Meiſter Fauſtgerecht“) a jedyn
žortny („Das Hunnenthal“); poſleni woſobnje ſo jara ſpodobaſche.
Wobdźělenjo bě prawje nahladne, tež hnadny k. biſkop pocžeſcźi towaŕſtwo
ze ſwojim wopytom. Po dźiwadle běſche zhromadna wjecžeŕ, pſchi kotrejž
bě na 200 ludźi. Towaŕſchna wjeſołoſcź wupraji ſo pſchez wſchclake
pſchipitki a ſławy. Bal, kiž na to ſcźěhowaſche, ſkóncži towaŕſtwowy
ſwjedźeń. Bóh žohnuj dale tute, woſebje za młody rjemjeſniſki lud
wužitne towaŕſtwo.

<pb n="181"/>

Z klóſchtra Marijneje Hwězdy. Pſched woſebitej wot miniſterſtwa zjawnoho
wucžeŕſtwa wotpóſłanej komiſſiju, wotpołožichu pjecź knejžnow naſchoho
klóſchtra khwalobnje ſwoje pruhowanja za ludowe ſchule. Schěſtej
knježnje, kiž chcyſche pruhowanjo cžinicź, bu teſame ſpuſchcźene, dokelž
jeje atteſty, kiž bě pſchi wobſtatym pruhowanju w Cžěſkej doſtała, ſo za
doſahace dźeržachu. Dwě z tutych knježnow běſchtej za khamnej ſpóznatej,
na wyſchſchich holcžich ſchulach, kajkež je w klóſchtyrſkim inſtitucźe,
hako wucžeŕcy pſchednoſchowacź.

Z Worklec. Schtwórtk 28. novembra bě za naſchu wjes a cyłu wokołnoſcź
wjeſoły ſwjedźeń. Młodej mandźelſkej, knjez grofa Franc Stolberg nad
Worlkecami a Jaſeṅcu a joho knjeni mandźelſka, Marija Madlena rodź.
grofina Hoensbroech, buſchtaj pſchi jeje nutscźehnjenju ſwjatocžnje
witanaj. Pyſchny cźah, wokoło połſta mužſkich z Worklec, Smjecžkec,
Wudworja, Hórkow, Jaſeńcy, Hranicy, Serbſkich Pazlic na rjanych konjach
pod wjedźenjom k. ſchoſarja Wornacža powita jeju na mjezach něhduſchoho
worklecžanſkoho knježoho poddanſtwa a jěchaſche potom pſched nimaj k
Worklecam. Pſchede wſu pſchepodawachu ſerbſke družki wěncy a bukety, a
potom bě tež ſchulſka młodźina ſtajena, kotrejež wucžeŕ k. Jurk
powitanſku rycž dźeržeſche. Na dworje ſamym hołdowachu jimaj grofinſcy
zaſtojnicy. Hewak z wokołnoſcźe zhromadźeny lud ſpěwaſche pozdźiſcho
khěrluſch k powitanju. Móžemy ſo nadźijecź, zo budźe ſo naſchomu młódemu
knjejſtwu pſchi nami prawje zpodobacź a zo budźe pſchebywanjo a
ſkutkowanjo młodeje grofiny za naſch katholſki ſerbſki lud ſpomožne,
dokelž je jej khwalba dobrocźiweje knjenje k nam hižo pſchiſchła.

Z pruſkej Łužicy.

Z Kulowa. Swěrny dźěłacźeŕ we božej wincy jo na 18. novembra z toho
ſwěta ſo minył: knjez Mikławſch Cžorlich, wucžeŕ we Sulſchecy ſwojeje
ſtaroby 62 lět a 22 dnjów. Wón je 1838 do ſchulſkeje ſłužby ſtupił a jo
ju 34 lět z wulkim žohnowanjom zaſtał. Hako ſcźěhowaŕ a nakhwilny wucžeŕ
we ſulſchowſkej ſchuli jo wot duchowneje wyſchnoſcźe knjez Hendrich
Radicki z Kulowa powołany. — Tež młoda miłoſcźiwa ſotra z Kulowa je na
9. novembra we Königshütte we hórnej Schleziſkej ſwój cžaſny běh
dokonjała, Bartrońka Cžažſchnerec, 22 lět 5 měſacow ſtara.

Z wukraja.

Z Neiſſe. Tudy wumrje 14. novembra załožerka a prěnja powſchitkowna
pſchedſtejicźerka zjenocźenſtwa zaſłužbnych „ſchěrich ſotrow“,
cžeſcźomna Marija Merkert, we ſtarobje 55 lět. We lěcźe 1842 radźi ſo ji
zjednocźenſtwo „ſchěrych ſotrow“ załožicź, a nětko ma wone hižom 450
ſobuſtawow, kiž we 10 diöceſach we 80 khěžach hako wuſtojne wucžeŕki
młodoſcźe abo miłoſcźiwe wothladarki khorych ſpomožnje ſkutkuja. Tež we
Sakſkej ſu pſchipuſchcżene we Draždźanach a Lipſku. We cžaſu wójny w
lěcźe 1866 běchu tež we Budyſchinje.

Němſka. Jendźelſcy biſkopja wupraja we zjawnej adreſſy biſkopam Němſkeje
ſwoje wjeſelo na njebojaznym horliwym zamłowjenju katholſkeje cyrkwje a
jeje prawow we wojowanju, kiž je we němſkim khěžorſtwje pſchecźiwo
cyrkwi wudyriło.

<pb n="182"/>

Z Barlina. Pruſki ſejm bu 12. novembra z nowa wotewrjeny a to prěni
kórcž bjez Božich ſłužbow, za „kraj bohabojoſcźe a pobožnych pocžinkow“
tež něſchto nowe. Druha komora, we kotrejž ma liberalna ſtrona wutku
wjetſchinu, dopjelni knježeŕſtwu wſchě žadanja a tak bu tež zakoń,
wokrejſny rjad naſtupacy, z nowa po ſpěſchnym wuradźenju po zpodobanju
miniſteria pſchiwzaty. Komora knjezow pak, hižom tutón nowy zakoń w
poſlenim zhromadźenju ſejma zacźiſny, njebudźe drje tež nětko jón
pſchiwzacź, a njecha tež druhomu zakonjej, kiž ma z cyła zeſtajenjo
prěnjenje komory po zpodobanju liberalneje ſtrony pſcheměnicź,
pſchihłoſowacź. Tola pruſke knjcžeŕſtwo wě ſebi pomhacź. Kral wuzwoli
ſebi z knježerſtwu podatych wyſchſchich zaſtojnikow, bohatych kublerjow
a pſchekupcow nowych knjezow a póſcźele jich do prěnjeje komory a z
pomocu tutych ma knježerſtwo wjetſchinu. Tak ſtanje ſo to tež najſkerje
nětko, a z wulkcj cźipnoſcźu wocžakuja ſo wſchědnje mjena tamrych
zbožomnych, kiž maja doſpołnu dowěru nětſiſchoho pruſkoho knježeŕſtwa.

Z Barlina. 27. a 28. novembra jednaſche druha komora ſejma zas we
nabožnych naležnoſcźach a knježerſtwo mějeſche pſchiležnoſcź z nowa
ſwoje zmyſlenjo pſchecźiwo katholſkej cyrkwi pſched cyłym krajom
wozjewicź. Znaty katholſki zapoſłanc Reichenſperger bě namjet ſtajił, zo
by ſo wot ſejma wobzankło, zo knježerſtwo na gymnaſiju we Braunsberku
proteſtkatholſkomu a wot ſwojoho biſkopa z cyrkwinſkoho zhromadźeńſtwa
wuzanknjenomu duchownemu Wollmanej dale dowoliło njeby, kſcheſcżanſku
wucžbu za katholſkich wucžencow pſchednoſchowacź. Na druhi dźeń ſtaji
ſławny katholſki zapoſłanc Mallinckrodt namjet, zo by komora wobzankła,
zo ſo wukaz kultusminiſtra, kiž ſobuſtawam duchownych zjednocźenjow a
rjadow na zjawnych ſchulach wucžicź zakaza, z krajnej wuſtawu njeznjeſe.
Woboj wjedźeſchtaj ſwoje namjety z wjele a wažnymi winami na rycžniwe
waſchnjo zamłowjecź a a podpjeracź a njezprawnoſcź napſchecźiwnych
jaſnje dopokazacź. Kultusminiſter ♣Dr.♠ Falk mějeſche złaj dnaj, dokelž
dyrbjeſche jomu cźežko panycź, ſwoje wukazy zamłowjecź. Nic pſchez ſwoju
procu a dołhu rycž doby wón wulku wjetſchinu hłoſow za ſo, ale dokelž bě
wothłoſowanjo pſchecźiwo namjetomaj Reichenſpergera a Mallinckrodta do
prědka hižom wotrycžane. Po prawym ſu wſchě rycže we naſchich ſejmach
podarmo, dokelž wotſud zakonja a namjeta, kiž ſo do komorow pſchinjeſe,
je prjedy hižom wěſty, prjedy hacž ſo wuradźenjo we nim zapocžina.
Wothłoſowanjo ſtanje ſo krucźe po ſtronach a tohodla dobudźe kóždy krócž
mocniſcha ſtrona, njech ma tež mjenſchina prawdu a wjele wažniſche winy
na ſwojej ſtronje. Zo ſo wažne zakonje na tute waſchnjo dokonjeja,
njebudźe za kraj a lud ſpomožene.

Z Barlina. Mjena „nowych knjezow“ ſu nětko znate. 25 nowych ſtawow je
kral do prěnjeje komory powołał, a to woſobnje z licžby wyſokich
krajnych zaſtojnikow a generalow.

Němſka. Straſchny wichor, kiž we połnócnej Němſkej 13. a 14. novembra
knježeſche, je ſurowu ſchkodu nacžinił, woſobnje na brohach narańſchoho
morja (Oſtſee), na kupje Rügen a we Pomorſkej. Woda pſcherazy
najkrucźiſche hacźenja, a lijeſche ſo we mócnych žołmach pſchez ſchěroke
krajiny, pſchecy wyſchſche a wyſchſche ſtupajo. Twarjenja, kiž doſcź
krute njeběchu, buchu ſpowalene, do druhich ſtupaſche woda wjele łohcźi
wyſoko, wjele ſkotu we nich zahiny. Tež <pb n="183"/>cžłowjekojo
namakachu we dźiwich žołmach zrudnu ſmjercź. Zamoženjo hewak nic jara
bohateje krajiny bu tak znicžene, haj tež płódna zemja jich zahanow bu
wotnjeſena, tak ſo lěta zańdu, prjedy z nowa njepłódny mórſki pěſk ſo
płódnej zemju pſcheměni. Wſchudźom ſo tohodla ſmilne dary za wbohich
powodźenych hromadźa.

Rakuſka. Na měſto tak zahe zemrjetoho ♣Dr.♠ Feßlera je khěžor kanonika
♣Dr.♠ Binder-a za biſkopa we St. Pölten pomjenował, ſchtož we cyłej
biſkopſkej woſadźe wulku wjeſołoſcź pſchihotowa.

Italſka. Nowy miłoſcźiwy ſkutk namaka we Italſkej wjele pſchipóznacźa,
mjenuje ſo „Barnabaſowy pjenježk“. Pſchez njón ma ſo mjenujcy tamnym
italſkim biſkopam, kotrymž italſke knježeŕſtwo dokhody zaprěje, k pomocy
pſchincź. Hromadźenjo Barnabaſowoho pjenježka zapocža ſo we Milanje a
Cremona a za cyły ſkutk bu ſwj. Barnabas hako patron wuzwoleny, dokelž
je wón hako towaŕſch ſwj. Pawoła najprjedy we wyſchſchej Italiji
kſcheſcźanſtwo rozſchěrjał. Tak ſu dopjelnjene tamne ſłowa ſwj. wótca,
kotrež won 27. oktobra 1871 k nowopomjenowanym biſkopam prajeſche:
„Dźicźe tak z dowěru k waſchim woſadam a hdyž wam knježeŕſtwo dokhody
zaprěje, budźa wěriwi, kiž mi Pětrowy pjenježk dawaju, tež za was ſo
ſtaracź wjedźecź.“

Schwejdiſka. We cžaſu, we kotrymž ſo ſurowiſcho hako hdy prjedy
pſchecźiwo katholſkej cyrkwi zakhadźa, zwjeſeli ſo jedyn, kak wona we
krajinach, z kotrychž bu pſchez reformacion cžiſchcźe zahnata, zas nowe
korjenje cžěri. Tak bu katholſka cyrkej we Schwejdiſkej, Norwegen a
Dänemark potłocžena, we Schwejdiſkej ſo cžiſcźe zhubi. Tola wobydlerjo
tamnych krajow ſu nabožniſchi hako wjele druhich ludow a njewěra njejo
tam tak rozſchěrjena. Pſched 45 lětami bě dowolene, zas zjawnje Božu
mſchu dźeržecź, a to we ſrjedź murjow jenoho jaſtwa we Stockholmje, to
bu dowolene woſobuje na próſtwu tehdomniſche kralowny. Jeje mocy a
pobožnej horliwoſcźi ma ſo woſobuje dźakowacź, zo je nětko hinak, a zo
ſu k najmjenſchom z dźěla tamne katholſkej cyrkwi tak napſchecźiwne
zakonje zběhnjene. We Stockholmje maja katholikojo nětko cyrkej a we
wſchelakich dźělach měſta tſi khapale, z jenej kóždej je tež ſchula za
hólcžata a holcžata zjednocźena. Najnowiſchi wjeſoły podawk je
ſwjecźenjo cyrkwje we Malmö, we wažnym měſcźe južneje Schwejdiſkeje.
Měſchnik hrabja Stolberg-Stolberg, rodźeny ze Schlezynſkeje ma we
załoženjo cyrkwje najwjetſchu zaſłužbu. Swjecźena bu cyrkej na ſwj.
Michała. Z daloka a blizka běchu ſo katholikojo zhromadźili, zo bychu ſo
na žadnej ſwjatocžnoſcźi wobdźělili, a tež wjele proteſtautow tu běſche.
Měſchnik za tutu nowu woſadu, hrabja Stolberg mějeſche ſwjedźenſke
prědowanjo. Cyrkej ſtoji na jenym z najhłowniſchich blakow měſta, pſchi
njej fara a ſchula. Tuta nowa ſtacija je wažna, dokelž Malmö je
pſchekupſke měſto, kiž ſo kóždym lětom bóle zběha.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Radworja. Kſchcźeni: Jurij (†), ſ. Mikł. Donata z Radworja; Haṅža (†),
dż. Mikł. Järſcha z Radworja; Haṅža Khryſtiana, dż. Jana Strehle z
Měrkowa; Jakub, ſ. Jana Schmarandra ze Zdźerje; Haṅža Madlena, dż. Jana
Kubaſcha <pb n="184"/>ze Zdżerje; Hana Wilhelmina, dż. Bjedricha Forkera
z Cžornoho Hodlerja; Michał, ſ. Jakuba Wjeraby z Khelna; Mikławſch, ſ.
Ernſta Cimmera z Khelna; Madlena, dź. Michała Kmjecża z Lutowcža; Jakub,
ſ. Mikł. Lukaſcha z Radworja; Hana Marija, dż. Jana Rjecžki z
Kamjenjeje; Marija Madlena a Mikławſch Pětr, dż. a ſ. Auguſta Vicki z
Khelna; Mikławſch, ſ. Jakuba Lubka z Bronja; Katyrna, dź Michała Schenka
z Nadworja. — Zemrjecźi: Khryſtiana, mandź. Jana Suſchka z Now. Bronja,
67 l. 7 měſ; Pětr Rycżerja z Radworja, 77 l. 7 m.; Handrij König z
Radworja, 70 l.; Auguſt Arnold z Měrkowa, 45 l. 7 m. 12 du.; Madlena,
mandż. Mikł. Järſcha z Radworja, 30 l. 1 m. 2 dn.; Marija, mandź.
Michała Spittanka z Radworja, 47 l; knj. Jan Žur, wucžeŕ we Zdźeri, 59
l. 9 m. 19 dn.; Marija, dż. Michała Müllera z Khelna, 13 l. 8 m. 3 dn.;
Marija, wud. njeb. Jakuba Mahra z Radworja, 77 l.; Hana, wud. njeb. Jana
Wóſkoho ze Stróžiſchcża, 67 l. 10 m.; Madlena, wud. njeb. Jurija
Měrcżinka z Khelna, 80 l. 19 dn.; Pětr Möhn z Radworja, 49 l. 13 dn;
Hana, mandż Jana Lorenca z Now Boranec, 71 l. 5 m. 18 dn. Wěrowani:
Michał Nowak z Radworja z Hanu Schołcźic z Łuha; Heinrich Grofa z Kulowa
z Hanu Spitankec z Radworja.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1872: kk. 357. Marija Rjecžeyna z Budyſchina; 358.
Mich. Buſcha z Radworja; 359. Michał Schołta z Měrkowa; 360. Franc
Měrcžink z Bělcżec; 361. Jan Měrcžink z Bělcžec; 362. Buk ze Zernjan;
363. młónk Wawrik z Kanec; 364. Haṅža Lehmanowa z Radworja; 365. Marija
Kaſchporka z Kamjenej; 366. Handrij Gude z Kiny; 367. ſchoſaṙ M. Kokla z
Marijnoho Doła; 368. Michał Bräuer z Wotrowa; 369. Jak. Buk z Wotrowa;
370. Jakub Cżumpjela z Kaſchec; 371. Jukub Dźiſławk z Wotrowa; 372. Hana
Cźeṁjerka z Neuhofa.

Na lěto 1871 a 1870: G. z N.

Dobrowólny dar za towaŕſtwo: ſch. M. K. z M. D. 7 nſl.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale woprowali: M. Kubaſch z
Pazlic 2 tol.; H. P. 1 tol.; z Borſchcźe k božej cžeſcżi 1 tol.; M.
Müller z Borſchcźe 13 tol.; M. z Cź. 5 tol.; Hańža Hěblakowa z Khaſowa
15 tol.; njemjen. z Nadworja 1 tol.

Hromadźe: 6298 tol.

Dokelž ſo njemóžu kóždomu woſebje za te rjane a wutrobne powitanjo
dźakowacź, kotrež bu mi a mojej mandźelſkej pſchi naju nutscźehnjenju
pſchihotowane, dha wuprajam z tutym wſchitkim, kiž ſu ſo na tym
wobdźělili, w mojim a mojeje mandźelſkeje mjenje najnutrniſchi dźak za
wopokazanjo luboſcźe a pſchiwiſnoſcźe, kotrež bu namaj pſchi naj
powitanju zjawnje a horliwje wobſwědcžene. K tomule dźakej pſchiſtajam
te pſchecźo, zo by tajke pſchecźelne zmyſlenjo tež bjez nami dale
wobſtało.

Worklecy, 30. novembra 1872.

Franc grofa Stolberg.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

<pb/>

Katholſki Poſoł.

♣Wukhadźa prěnju a třeću sobotu w měsacu.♠

♣Cyłolětna płaćizna na pósće a w knihaŕni 17 nsl.♠

Ludowy cžaſopis,

wudawany wot towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda w Budyſchinje.

♣Redaktor: Jurij Łusćanski.♠

♣Čisło 24. 21. decembra 1872. Lětnik 10.♠

Sejmſkomu zapoſłancej knjezej kublerjej Keŕkej (Strauchej) w Rodecach.

Dźělbranje, kotrež je ſerbſki lud wótcnoho kraja na Naju złotokwaſnym
jubileju wopokazał, kaž tež tón charakteriſtiſki cžeſtuy dar, kiž je
deputacia, wot Was wjedźena, Namaj pſchepodała, ſtaj Naju wyſocy
zwjeſeliłoj a Naju wutrobje derje cžiniłoj. Moj ſo tohodla nucźenaj
cžujemoj, za tole wopokazane dźělbranje Wam, jako wjedźerjej deputacije,
a wſchitkim, kotſiž ſo na cžeſtnym daru wobdźělichu, Naju
najwutrobniſchi dźak z tutym wuprajicź.

W Dreždźanach, 30. nov. 1872. Jan. Amalia.

Schto maja katholikojo we naſchim cžaſu cžinicź?

Wot někotrych lět jow duje mócny wětſik pſchecźiwo wſchomu, ſchtož je
khatholſke; po zdacźu ſtraſchne cžaſy ſu ſo za cyrkej pſchibližili;
mócni njepſchecźelojo wuſtupuja z mocu a z leſcźu, zo bychu nam
najdróžſchi pokład, prawu wěru rubili. Tyſacy tyſchnych katholikow
pohladuja we tutych dnjach k njebju a zdychuja knjeza cyrkwje we radu a
pomoc, z tyſac jazykow ſłyſchi jedyu praſchenjo, k cžomu tute njeſmělne
zakhadźenjo powjedźe? ſchto móže jedyn cžinicź za zamłowjeujo
katholſkeje cyrkwje, za zdźerženjo ſwojeje wěry, za wobkhowanjo
kſcheſcźanſkeje zdźěławoſcźe? Na tute praſchenja chce katholſki Poſoł na
kóncu lěta ſwojim cžitarjam wotmłowicź.

Kóždy ma ſo prócowacź wěrnoſcźe ſwojeje wěry prawje doſpołnje ſpóznacź a
teſame tež ſtajnje bjez bojoſcźe wuznacź. Cžim lěpje jedyn ſwoju wěru
znaje, cžim krucźiſcho budźe jedyn tež k njej dźeržecź, hako k bójſkim
wěrnoſcźam, kiž nam cźěmnoſcźe tutoho ſwěta rozſwětla a nam prawy pucź k
njebjeſkej wótcžinje poka<pb n="186"/>zuja. Cžohodla wotpanje tak wjele
wot praweje wěry, a zabłudźi ſo na wopacžne ſchcźežki, hacž jeno
tohodla, dokelž wěrnoſcźe wěry jeno popołojcžnje znajachu. Kak móhli tak
mjenowani proteſtkatholikojo tak pſchecźiwo cyrkwi harowacź, hdy bychu
wjedźeli, zo je to kathołſka wěrnoſcź, ſchtož powſchitkowny koncil we
wěrnoſcźach wěry poſtaji, kak móhli ſo pſchecźiwo njezmólnomu
wucžerſtwej bamža kak wuzběhowacź, hdy bychu wjedźeli, zo ſo tuta
wěrnoſcź na ſłowa ſwj. piſma podpjera, we katholſkej cyrkwi ſo we
wſchěch cžaſach wěrjeſche a wucžeſche a z druhich wěrnoſcźow, wucžbu we
cyrkwi naſtupacych, nuznje ſcźěhuje. Na nich hodźa ſo ze wſchěm prawom
ſłowa japoſchtoła Judaſcha nałožicź: „Woni hanja, ſchtož njeznaja.“ We
naſchich cžaſach, hdźež ſo tak wjele we wěrje a nabožniſtwje rycži a
piſa, tež tam, hdźež tute wěcy njeſłuſcheja, hdźež ſo nabožniſtwo tak
hani a ſměſcha, dyrbi jedyn doſpołniſcho ſwoju wěru znacź, zo ſo jedyn
njeby pſchez wucžby a leſcź napſchecźiwnikow woſlepicź a zawjeſcź dał.
Ale tež bjez bojoſcźe wuznacź ma jedyn ſwoju wěru a cžohodla mohł ſo
jedyn to bojecź? abo cžohodla ſměł ſo jedyn to hańbowacź? Wutrobity
cžłowjek, kiž ſwoje pſcheſwědcźenjo ſo wozjewicź njeboji, ſo wſchudźom
cžeſcźi, tež wot ſwojich napſchecźiwnikow; bojazny pak ſo zacpije,
byrnje ſo jomu to tež zjawnje njewuprajiło. Abo móžemy my jenoho
cžłowjeka cžeſcźicź, kiž ſo mjelcžo za katholſkoho wudawa, we zjawnym
žiwjenju pak ſo toho hańbuje, haj ſnadź, hdyž pſchiležnoſcź ſobu
pſchinjeſe, we ſkutku ſwoju wěru prěje, abo ſnadź jeje wěrnoſcźe ſobu
hani, jeno tohodla, dokelž wětſik wot horjeka nětko runje pſchecźiwo
katholſkej cyrkwi mócnje duje? Móžemy my cžłowjeka cžeſcźicź, kiž ſo
boji Bože ſłužby wopytowacź a druhe ſwjate waſchnja ſwojeje cyrkwje
wobkedźbowacź, dokelž mohło jomu tuta ſwěra pſchecźiwo cyrkwi někajku
cžaſnu ſchkodu abo njezpodobanjo ſwojich pſchedſtajenych pſchinjeſcź.
Tajki cžłowjek njepſchihotuje ſebi tež žanu cžeſcź pjchez tajke
njerozomne zadźerženjo. Tajka bojoſcź pſched cžłowjekami njepſchinjeſe
nicžo druhe, hacž hańbu a zacpěcźo, cyrkwi pak wulku ſchkodu.
Njepſchecźelojo cyrkwje njebychu tak wjele zamožili, njebychu ſo
zwěrili, tak njehańbicźe wuſtupowacź, njeby-li jich k tomu lěnjoſcź a
bojoſcź katholikow zkhrobliła. Lěpſche ſpóznacźo naſcheje ſwjateje wěry
a njebojazne wuznawanjo tejeſameje je tak wažna winowatoſcź za naſch
cžas.

Zo jedyn njeby we naſchim za wěru tak ſtraſchnym cžaſu we tutón
najdróžſchi pokład ſwojoho žiwjenja pſchiſchoł, dyrbi ſo jedyn tež
njewěriwych a ſkaženych ludźi paſcź, pſched wſchitkimi cyrkwi
njepſchecźelſkimi piſmami na kedźbu bracź. Schtož towaŕſtwo tajkich
ludźi rady pyta a dołho we nim pſchebywa, njebudźe je wopuſchcźicź bjez
toho, zo njeby na jenej abo druhej wěrnoſcźi dwělowacź zapocżinał. Kaž
dobre cžerſtwe jabłuko we korbje zhniwych dołho cžerſtwe njewoſtanje,
tak tež njemóže wěriwy cžłowjek we towaŕſtwje njewěriwych dołho ſwoju
wěru wobkhowacź. Tohodla porucži Bóh Abrahamej, ſwoje pſchecźelſtwo a
ſwoju wótcinu wopuſchcźicž, zo njeby wot pſchibojſtwa natyknjenu, ſwoju
prawu wěru pſchiſadźił. Tohodla je tak wużitna wěc, zo nowe towaŕſtwa,
katholſke kaſina ſo załožeja, we nich ſo pſchez dobre pſchednoſchki a
pſchecźelne rozmłowjenja wſchitcy wě wěrje wobkrucźeja. Jedyn njeſmě
prajicź, tajke towaŕſtwa njejſu prjedy byli, a tola ſmy my naſchu wěru
wot naſchich wótcow dóſtali. Cžaſy ſu ſo nětko pſcheměnili,
njepſchecźelojo na<pb n="187"/>łožuja wſchelake nowe ſrědki, tohodla
dyrbimy tež my nowe brónje trjebacź, a kajke nowe brónje zamožeja derje
zrjadowane a mudrje wjedźene kathołſke towaŕſtwa do rukow podacź. Runje
tak ſtraſchne, kaž wobkhad z njewěriwymi ludźimi, je tež cžitanjo
njewěriwych piſmow. Wot japoſchtołſkich cžaſow jow njejo cyrkej
pſcheſtała napominacź, zo bychu wěriwi tutomu ſtrachej cźěkali. Kak
zrudne ſcźěhwki njejſu runje tajke njewěriwe piſma na kraj a lud hižom
pſchinjeſłe. Francózſka mějeſche na kóncu zandźenoho ſtotetka zrudne
ſwědcženjo za to dawacź. Je njemóžna wěc, zo mohł jedyn pſchi wſchėdnym
cžitanju njewěriwych nowinow cžiſtoſcź wěry wobkhowacź. A hdyž něchtón
praji, ja ſym tak kruty we mojej wěrje, zo mi cžitanjo njewěriwych
piſmow ſchkodźecź njemóže, tón runje tak njerozomnje rycži, kaž tamny,
kiž praji zo ma tak ſtrowy žółdk, zo ſmě k ſwojim jědźam tež wſchědnje
něſchto jědu wzacź bjez ſchkody za ſwoju ſtrowotu. Tón zapłacźi ſwoju
njerozomnoſcź we krótkim ze žiwjenjom. We žanym dobrym katholſkim domje
njedycbi tohodla dobra katholſka nowina pobrachowacź, we kotrejž ſo
najwažniſche podawki we cyrkwi a kraju rozeſtajeja a rozſudźeja a
pſchecźiwo cyrkwi cžinjene napady wotražeja. Tuta potrěbnoſcź je tež
woſebje potrěbnoſcź naſchoho cžaſa, dokelž hdyž njepſchecźelojo cyrkwje
pſchez wulke a małe nowiny, brožurki a nawěſchki, błudy a łżě
rozſchěrjeja, dyrbja ſo zamłowjenju wěrnoſcźe tež k najmjenſchomu
něſchto ſtacź. Tež wſchědny dźěwały muž, kiž ma pſchi dźěle tež
pſchiležnoſcź ſwoju wěru huſto hanicź a pſchimacź ſłyſchecź, dyrbi
njedźele abo druhe ſwobodne hodźiny wužicź, zo by pſchez cžitanjo
dobrych piſmow tamny pſchiwzaty jěd zas zhubił.

Jena tſecźa winowatoſcź, na kotruž pak ſo jeno ſpomni, dokelž we
naſchich wobſtejnoſcźach kajkeje wažnoſcźe nima, je, zo kóždy tež ſwoje
prawa do krajnych komorow a němſkoho rajchstaga wuzwolecź, pilnje a
ſwědomicźe naložuje. Hdy bychu we wſchěch krajach wěriwi katholikojo ſo
na wólbach wobdźělili a zapóſłancow do komorow ſłali, kiž bychu ſo za
wěrne zbožo kraja a nic za wužitk jeneje ſtrony ſtarali, kak by potom
móžno było, zo by liberalna ſtrona wſchudźom tajku pſchewahu měła a ju
ſtroniſcy k wudawanju tak njeznjeſliwych zakonjow wužiwacź mohła, kaž
ſmy to Bohu žel zhonicź dyrbjeli. My katholſcy Serbja njebudźemy wěc
pſcheměnicź, tola pak mamy tež tute prawo ſwědomicźe nałožecź, zo nam
naſche ſwědomjo njeby lěnjoſcź porokowało.

We cžaſu pak, we kotrymž tak drohe kublo, kaž naſcha wěra je, we
ſtraſche ſtoji, dyrbimy pak my tež hotowi bycź, małe wopory tež rady k
jeje zamłowjenju pſchinjeſcź. To ſtanje ſo najpſchihodniſcho, hdyž tamne
towaŕſtwa podpjeramy, kiž ſu załožene k zdźerženju abo k rozſchěrjenju
kſcheſcźanſkeje wěry, abo k podpjeranju ſwj. wótca. Tajke towaŕſtwa
zamóža, kaž nazhonjenjo to dopokaza wjele dobroho a ſpomožnoho
ſkutkowacź. Wjele kraſniſche płody pak bychu wone hiſchcźe pokazowali,
hdy bychu wſchitcy katholikojo za ſwoju winowatoſcź ſpóznali, hako
ſobuſtawy tutym we naſchim cžaſu tak nuznym towaŕſtwam pſchiſłuſchecź, a
tak małe wopory za powſchitkomne naležnoſcźe ſwj. cyrkwje pſchinjeſcź.
Tu woſobnje porucžamy Lyonſke miſſionſke towaŕſtwo k rozſchěrjenju
katholſkeje wěry mjez pohanami, towaŕſtwo ſwj. Bonifacia, k podpjeranju
katholikow, kiž mjez druhowěriwymi něm<pb n="188"/>ſkich krajow bydla a
towaŕſtwo ſwj. Michała, kotrohož ſobuſtawy chcedźa pſchez mały lětny
pſchinoſchk ſwj. wótca, kotromuž ſu k wjedźenju cyrkwje nuzne dokhody ze
ſwojich krajow rubjene, podpjeracź. To ſu tſi towaŕſtwa, kotrež dyrbi we
naſchim cžaſu kóždy wěrny katholik podpjeracź. My ſmy we jenym cžaſu
žiwi, we kotrymž jedyn ze ſamym modlenjom ſwoju winowatoſcź hako
katholik njedopjelni. Bóle hacž hdy prjedy dyrbi jedyn hotowy bycź, za
katholſku wěru dźěłacź a ſkutkowacź a tež wopory pſchinjeſcź, zo jedyn
njeby něhdy trjebał dźělicź wotſud tamnoho lěnjoho wotrocžka, kiž bu na
nohomaj a rukomaj zwjazany, do najhórſcheje cžmy cźiſnjeny.

Nowinki a powjeſcźe.

Z naſcheje diöceſy.

Z Budyſchina. Naſche towaŕſtwo je ze ſwojim nakładom zaſy katholſku
protyku „Krajan“ wudało, kotraž ſo w expedicijach Póſła a pola klamarjow
za 2 1/2 nſl. pſchedawa. Wona je wot k. kapłana Ducžmana jara derje
ſpiſana. W protycžnym dźěle namakaſch wſchě trěbne abo wužitne wěcy, kaž
w prjedawſchich lětnikach; jenož „cyrkwinſka protyka“ je krótſcho
podata, dokelž běſche tak wot wſchelakich ſtronow žadane było. W
pſchidawku nadeńdźeſch najprjedy rjane powjedańcžko z wjeſnoho žiwjenja,
kiž budźe ſo ſtarym a młodym wěſcźe lubicź. Zajimawy je tež zapis
wobydleŕſtwa měſtow a wſow, do ſerbſkich katholſkich cyrkwjow
zafarowanych a pſchipokazanych. Tam móžeſch widźecź, kak wjele hdźe
kataſtrowych cžiſłow, kak wjele wobydlerjow a kak wjele w tym kotholikow
je. Wopomnjenja hódne ſu tež „złote ſłowa z horta Piusa ♣IX.♠“, wucźahi
ze 14 wot njoho dźeržanych rycžow, kaž tež „Pohlad na wažniſche podawki
zańdźenoho lěta“. Pſchidate ſu někotre mjeńſche naſtawki a ſměſchki.
Móžemy z pſcheſwědcženjom wuprajicź: Tale protyka njedyrbjała w žanym
katholſkim ſerbſkim domje pobrachowacź! ♣M. H.♠

Z Budyſchina. Srjedu 18. decembra bu we wurjadnej hłownej zhromadźiznje,
k. komthur J. Smoleŕ jenohłoſnje za pſchedſydu „Macźicy Serbſkeje“
wuzwoleny.

Z Radworja. Dotalſchi pomócny wucžeŕ we Radworju, k. Pětr Schołta bu 6.
decembra hako ſtatny wucžeŕ wot tachantſkoho konſiſtorija wobkrucźeny a
16. decembra pſchez k. fararja Nowaka do ſwojoho zaſtojnſtwa zapokazany.

Z dreždźanſkeje diöceſy.

Z Dreždźan. Kaž by ſwojim cžaſu powjedane (hl. Kath. Poſ. cž. 5) ſu
wěſtym ludźom ſotry kſcheſcźanſkeje luboſcźe, kiž nětko dwě lěcźe w
Joſefinſkim wuſtawje z dowolnoſcźu ſwětneje wyſchnoſcźe tak ſpomožnje
ſkutkuja, wot zapocžatka jow na pucźu byli a liberalny zapoſłanc Ludwig
ſtaji namjet we druhej komorje, zo by ſo knježerſtwo proſyło, zo bychu
ſo tamne ſotry ze ſłužby puſchcźili, dokelž ſo jich ſkutkowanjo z § 56
krajneje wuſtawy njeznjeſe. Joho namjet bu tehdom jenej deputaciji k
dalſchomu wuradźenju pſchepodaty. Po wjacorych wuradźenjach we tutej
wěcy chcyſche nětko deputacija Ludwigowy namjet we komorje k pſchiwzacźu
<pb n="189"/>porucžecź, hacžrunje móže jeno njeznjeſliwe wukładowanjo
abo wjele wjacy wjercźenjo tamnoho paragrafa krajneje wuſtawy ſotry
kſcheſcźanſkeje luboſcźe potrjechicź. Tola pſchi poſlenim wuradźenju
deputacije wozjewi kultusminiſter, zo budźe kral ſam ſo ſtaracź, zo ſo
ſotry kſcheſcźanſkeje luboſcźe z druhimi wucžeŕkami pſcheměnja. Z tym bě
Ludwigowy namjet njetrěbny a tohodla ſo tež na ſtronu połoži. Liberalna
ſtrona we Sakſkej tak znowa pokaza, zo ſwoje mjeno z njeprawdu noſy, zo
njejo njeſliwa pſchecźiwo druhowěriwym a hinak zmyſlenym, ale zo na to
dźěła, tychſamych potłocžecź. Hdyž knježeŕſtwo, kiž ma tola najprěnje
prawo, ſwoje zakonje wukładowacź, ſkutkowanjo tamnych ſotrow pſchez
krajnu wuſtawu zakazanu njedźerži, mohł ſebi jedyn tola nadźecź, zo tež
wjetſchina komory, kiž ſo liberalna khwali, zakoń njeznjeſliwſcho
nałožecź njebudźe, woſobnje hdyž ſebi jedyn pomyſli, zo bě ſkutkomanjo
ſotrow we Joſefinſkim wuſtawje tunje, a pſchi tym tola tak wužitne a
ſpomožne. Wot miniſteria wotpóſłana kommiſſija je hakle lětſa ſo ſama we
wubjernym zarjadowanju a wjedźenju ſchulow pſcheſwědcžiła. Pſchez
zawjedźenu mudru zlutniwoſcź bě móžno, nětko wjac khudym dźěcźom
pſchiležnoſcź dobroho wocźehnjenja podacź hacž prjedy, tak zo bě lětſa
88 khudych dźěcźi a 24 khudych zemjanſkich dźowkow we wuſtawje. Swětne
katholſke wucżeŕki, kiž ſu woſobnje nětko jara cźežcy k dóſtacźu,
njemóža za tuſamu mzdu ſkutkowacź, a tak budźa ſo dyrbjecź dźěcźi z
wuſtawa puſchcźicź, zo bychu tola pſchiměrjene pjenjezy doſahali.

Z Dreždźan. Kujez ſuperior kan. Franc Stolle, kiž je pſched 14lětami
„Katholiſches Kirchenblatt“ we Lipſku wudawacź zapocžał, a kiž je dotał
tak khwalobnje redakciju wjedł, je ju nětko złožił, a dwórſki prėdar k.
Ludwig Wahl, budźe nowinu na teſame waſchnjo dale wudawacź.

Z wukraja.

Z Philippdorfa. Z pſchecźelnoho liſta zhonimy, zo budźe nětko
dohotowjena hnadna khapałka we Philippsdorfje 13. januara, na 7.
wopomnjenſkim dnju ſpodźiwnoho wozjewjenja najzbóżniſcheje knježny
Marije, ſwjecźena a pſchi tym prěni krocž wopor Božeje mſchě Bohu tomu
Knjezej pſchinjeſeny. Wot jenoho duchownoho z Wiena bě k tomu jedyn
rjany, z drohimi kamjenjemi a rjanymi ſwjecźatkami wudebjeny kheluch
darjeny. Kraſne rězwo (Meßgewand) ſo k tomu we klóſchtrje ſwj. Worſchle
we Prazy dźěła a dari ſo wot jeneje zemjanki z Němſkeje. Khapałka ſama,
po byzantinſkim waſchnju molowana, podawa ze ſwojim z hwězdami poſytym
wjelbom, ze rjenje ze złotym wudebjenym ſtołpami a woſebicźe ze kraſnje
molowanymi woknami lubozny pohlad. Na ſcźěnje pſchi wołtarju je niſcha,
do kotrejež ſtatua z karariſkoho marmora pſchińdźe, kiž ſo we Münſteru
dźěła a wozjewjenjo ſwj. Marije pſchedſtaja. Tuſama dari hrabinka
Raczyńſka, rodźena prynceſna Oettingen Wallerſtein. — Nalěcźo wuńdźe 5.
zeſchiwk piſma „Maria, Heil der Kranken“, kiž zas wſchelake wuſlyſchenja
pobožnych pacźeri a ſpodźiwne wuſtrowjenja powjeda, kiž ſu ſo we lětomaj
1871 a 1872 ſtałe. — Za twarjenjo cyrkwje kiž z khapałku hromadu wiſy, a
kotrejež murje ſo hižom pſchez prěnje wokna wuzběhna, dari ſo we lěcźe
1872 hacž dotal 10,000 ſchėſnakow, a to bjez toho, zo by ſo najmjenſcha
próſtwa cžiniła. Pſchetwari kak ſo 25000 <pb n="190"/>ſchěſnakow. Tola
Bóh pomha dake, kaž je hacž dotal tak widźownje pomhał a na hnadnym
měſcźe we Philippsdorfje budźa tyſacy we cźělnych a duchownych
należnoſcźach wucźek pytacź, a pſchez zaſtupnu proſtwu macźerje Božeje
tež pomoc namakacź.

Z Barlina. Kaž je znate, je pruſke knježeŕſtwo wojerſkomu biſkopej
Namſzanowſkomu pſchi wupokazanju z joho wyſokeje ſłužby tež znamjenja
biſkopſkeje hódnoſcźe, mitru a biſkopſki ſtab wzało. Towaŕſtwo němſkich
zemjanow je jomu nětko nowy kraſny ſtab a mitru wóndanjo dariło. Pſchi
jeju pſchepodacźu wupraji ſo woſebje, kak zlě je katholikam tamne
njepſchecźelſke zadżerženjo knježeŕſtwa cžiniło. Zo by ſo ranjenej
biſkopſkej hódnoſcźi pſchiſłuſchna cžeſcź wopokazała, dowoli ſebi
towaŕſtwo němſkich zemjanow ſtab a mitru znamjenja biſkopſkoho
zaſtojnſtwa daricź, a pſchez to tež japoſchtołſku wutrobitoſcź, kaž
ſwěrnu wobſtajnoſcź pſchipóznacź, z kotrejž je biſkop prawa cyrkwje tak
njebojaznje zamłowjał.

Němſka. Z wſchěch dźělow Němſkeje pſchindu nowinki, zo maja ſchulſke
ſotry wſchelakich kongregaciow we wěſtym, najbóle jara krótkim cžaſu
ſwoje ſkutkowa we ſchulach zaſtajicź, a zo maja ſo jich měſta ze
ſwětnymi wucžerjemi wobſadźicź. Schkoda, kiž ſo pſchez tutón
njeznjeſliwy wukaz jednotliwym ſchulſkim woſadam ſtauje, kaž tež
woſobnje katholſkej młodoſcźi, njeda ſo nětko derje woblicžicż. Sotry
zpokojichu ſo jeno z małej mzdu a cžinjachu tež wot tuteje khudym
dźěcźom wſchelake dobroty, pſchi khoroſcźi bucha z druhimi ſtrowymi
pſcheměnjene a hdyž njemóžachu ſtaroby abo druhich wiuow dla ſchulſke
měſta wjac zaſtacź, njepanychu ſchulſkim woſadam k wobcźežnoſcźi. Z
luboſcźu dowěrichu jim ſtarſchi ſwoje dźěcźi, wjedźo zo je lěpſchim a
ſtaroſcźiwſchim rukam pſchepodacź njemoža. Swětna wyſchnoſcź, kiž ma
dohlad ſchulow, njezamoži ſotram najmjenſchoho poroka cžinicź. Za
katholſku młodoſcź a jeje wócźehnjenjo njemóžeſche ſo ſchulſka woſada
lěpje ſtaracź, hacž, hdyž ſwoju ſchulu ſotram duchownych kongregaciow
dowěri. Kak budźe pak nětko móžno ſchulſke měſta wobſadźicź. Hacž dotal
bě hižom wjac tyſac měſtow we rukach pomocnikow, dokelž pruhowani
wucžerjo pobrachowachu, a tola zwaži ſo knježerſtwo z wjele ſtow měſtow
wuſchikne wucžerki wuhnacź, bjez toho zo by wjedźało, kak budźe tute
měſta wobſadźicź móc. Na kſchiwdu, kotraž ſo wbohim ſotram ſtanje, kiž
dyrbja tak knježeŕſkej namocy ſo podacź, ſwoje wuzwolene powołanjo
wopuſchcźicź, na to ani njeſpominamy. Wo prawdźe tutón zakoń njejo
wuſchoł z wótcowſkeje ſtaroſcźe za ludowe zbožo, to dyrbi kóždy
ſpóznacź, a lud dyrbi cyłu dowěri tajkomu knježerſtwu zhubicź, kiž tak
ſtroniſcy knježi.

Rakuſka. Sejmy jednotliwych kraleſtwow a krajow ſu zaſy rozpuſchcźene a
nětko je ſo rajchsrat (krajna rada) zhromadźił, do kotrohož prěnjeje
komory bachu tež 11 nowi knjezojo, kaž ſo wóndanjo w Pruſkej ſta,
powołani. Samo ſo rozymi, zo ſu to knjezojo, na kotrychž móże ſo
nětcžiſche miniſterſtwo ſpuſchcźecź. Tola tutón rajchsrat woſtanje
njedoſpolny, dokelž wſchelake ſejmy a jich kraje, tak mjenowana ſtrona
prawa (Rechispartei) njecha wo nim nicžo wjedźecź. Su to woſebje
Słowjenjo w Cžěſkej a Morawje, Němcy w Tyrolſkej a Hornjej Rakuſkej. Zo
pak by nětcžiſcha němſkocentraliſtiſka ſtrona knjejſtwo wobkhowała, chce
na rajchsracźe nowy wólbny zakoń wuradźicź a wobzanknycź, po kotrymž ſo
hnydom <pb n="191"/>po wokrjeſach do rajchsrata wuzwola, nic wjacy ze
ſejmow. Tola to budźe nowe ſpytancżko, kiž tež wobſtacźa mėcź njemóže.
Nětcżiſche knježeŕſtwo podcźiſchcźuje dotal z najwjetſchej ſurowiſcźu
wſchitkich hinak zmyſlenych, woſebje nowiny, kotryž druhi pucź k zbožu
khěžorſtwa radźa. — Wuheŕſki rajchsrat, kiž hižo dawno wuradźuje,
dawaſche wóndanjo wulki pohórſchk pſchez zwadu bjez miniſter-pſchedſydu
Lonyayom a zapóſłancom Esermatonyiom. Tutón wumjetowaſche miniſtrej, zo
je wón na njehódne waſchnjo ſwoje wyſoke zaſtojnſtwo k rozmuoženju
ſwojoho bohatſtwa nałežował a wjedźeſche to też dopokazacź; na cžož
dyrbjeſche miniſter wotſtupicź, hacžrunje ſo jara zapjeraſche, dokelž
pſchi tajkich porokach njemóžeſche joho ani joho ſtrona pſched kralom
zamołwjecź.

Z Roma. Swjaty wótc, kiž je Bóhu dźak, pſchecy ſtrowy, dóſtawa ſkoro
wſchědnje ze wſchěch dźělow ſwěta rjane dopokazy wěrneje luboſcźe a
ſwěrneje pſchiwiznoſcźe. Mjez tym hacž ſwětne knježeŕſtwa we někotrych
krajach pſchecy zjawniſcho na tym dźėłaja, katholikow wot Roma dźělicź,
a pſchez katholſku cyrkej cźiſcźe zběhnycź, dawaja katholikojo pſchecy
wěſcźiſcho znamjenja wobkrucźeneje ſwěry k ſwojomu widźownomu wjeŕchej.
Tak pſchinjeſe deputacija žonſkich na ſwjecźenju njewoblakowanoho
podjecźa ſwj. Marje nic jeno bohaty pětrowy pjenježk, ale tež kraſne
album, do kotrohož běchu wjac hacž 100000 žonſkich a knjeżnow z
Italſkej, Raknſkej, Němſkeje, Jendźelſkeje a t. d. ſwoje mjena zapiſali.

Z Roma. Wědomoſcź pod italſkim knježeŕſtwom we Romje kcźěcź njecha.
Prjedy tak ſylnje wopytana univerſita ma jeno 70 pſchipoſłucharjow.

Z Roma. 11. decembra zemrje tudy general dominikanow, V. Jandel.

Francózſka. Politiſke žiwjenjo je tu jara zaſchmjatane a njewěſte je
hiſchcźe, kotra ſtrona ſkóncžnje dobudźe, hacž Francózſka republika
woſtanje abo ſo zas do monarchije pſcheměni. Bycź ſo zda, hako by
monarchija na pſchecźelach woſobnje mjez wyſchſchimi generalami
pſchibjerała. Nabožne žiwjenjo pak za to we wſchěch dźělach wobydleŕſtwa
pſchibjera. Pokazaja to woſobnje tež zwonkowne cyrkwinſke ſwjatocžnoſcźe
a proceſſiony. Tak pſchinjeſechu na dnju njewoblakowanoho podjecźa
najzbóžniſche kuježny 708 namórſkich (matroſow) Bohu tomu knjezej ſwój
dźak pſchez zjawny proceſſion, na kotrymž ſo tež wjele druhich wobdźěli.
Proceſſion wjedźeſche ſo do noweje cyrkwje we Aurey we krajinje
Brctagne.

Amerika. Arcbiſkop a duchownſtwo we San Franciſko je tež proteſt wudało
pſchecźiwo pſcheſcźěhanju klóſchterſkich rjadow katholſkeje cyrkwje we
nowym němſkim khěžorſtwje.

Naležnoſcźe towaŕſtwa.

Sobuſtawy na lěto 1872: kk. 373. Pětr Cźumpjela z Wotrowa; 374. Jakub
Bräuer z Budyſchina; 375. Jakub Cźemjera z Cżemjeric; 376. Pětr Bjarſch
z Cźemjeric; 377. Jan Kócźa z Bremjenja; 378. Madlena Wawrikowa z
Radworja; 379. Mikławſch Žofka z Bronja; 380. Jan Schmarander z Zdżerje;
381. Hańża Müllerowa z Borſchcże; 382. Mikławſch Nowak z Hraincy; 383.
Michał Jurk z Róžanta; 384. Boſcźij Lehman z Rožanta; 385. Jakub Klimant
z Róžanta; 386. Mikławſch Cźěſla z Horkow; 387. Michał Kuba z Pěſkec;
388. Jakub Klimant z Pěſlec; 389. Boſcij Khěžka z Róžanta; 367. rendant
Beſſer z Marijneje Hwězdy.

<pb n="192"/>

Na lěto 1871 dopłacźi: M. L. z R.

Dobrowólny dar za towaṙſtwo: M. W. z R. 5 nſl.

Zemrjety ſobuſtawy: wucžeŕ M. Cžorlich we Snlſchecach.

Cyrkwinſki powěſtnik ze ſerbſkich woſadow.

Z Budyſchina. Kſchcźeni: Hana Katha, dź. Jakuba Rězaka z Bělcžec; Emma
Marija Haṅža, dż. Pětra Zarjenka z Dżeżnikec; Jan Jakub, ſ. Jakuba
Wencela z Dżeżnikec; Pawoł Józef, ſ. Julia Künaſta z Budyſchina. —
Zemrjecżi: Michał Pjetaſch abo Bjarſch z Nadworja, 62 l.; Hana
zwudowjena Nenczowa z B., 79 l.; Jan, ſ. njeboh Jana Lorca z B., 22 lě 8
měſ.

Dary za cyrkej w Cžornecach abo Bacźonju.

K cžeſcżi Božej a k ſpomoženju duſchow ſu dale wuprowali: Jan H. z
Kozaric 4 tol.; J. Pjech ze Smjecžkec 1 tol.; pſchez k. Innocenea 1 tol.

Hromadże: 6304 tol.

Z nakładom naſchoho towaṙſtwa je wuſchła a pſchedawa ſo we expedicijach
Póſła a pola klamarjow za 2 1/2 nſl.:

Krajan.

Katholſka protyka za Hornju Łužicu na lěto 1873.

Z nakładom ſpiſacżela ſu wuſchłe a hodźa ſo pſchez expedicije dóſtacż:

♣Duchowna Róžownja♠

♣swjateje Marije maćerje božeje a přecy čisteje knježny. Spisał Handrij
Dučman. 1872. 518 stronow.♠

W rjanym zwjazku z barbjenym ſwjecźatkom 2 tol.; w ſrěnim zwjazku a z
cžornym ſwjecżatkom 1 tol. 12 nſl. 5 np.; broſchirowane 1 tol. 5 nſl.

Z tutym cžiſłom dokonja „Katholſki Poſoł“ ſwój dźeſaty lětnik. Tež we
nowym lěcźe budźe won na teſame waſchnjo, kaž dotal wukhadźecź a nadźija
ſo, zo ſebi nowych pſchecźeli dobudźe. Hacž runje je we poſlenim lěcźe
papjera a cźiſchcź dróżſchi, njecha tola Poſoł płacźiznu powyſchicź, zo
by tak tež kȯždomu móžno było, ſebi jón dźeržecź. Zo pak njeby pſchi tym
towaŕſtwo ſchkodu měło, dyrbjał ſo kóždy pſchecźel Poſoła za joho
rozſchěrjenjo ſtaracź, zamożicźiſchi cžitarjo pak tež dobrowóluje małe
dary wyſche płacźizny podawacź. Pſchez to budźe towaṙſtwo tež móc
ſpěſchniſcho „Žiwjenja Swjatych“ wudawacź. „Katholſki Poſoł“ bu tež we
nětko dokonjanym lěcźe wot znatoho cžuſchlerja wſchelako pſchimany,
wěſte ſady z dobrej wolu z naſtawkow wzate, zo bychu ſo potom hanicź
mohle. My njejſmy ženi tajkomu cžłowjekej wotmłowjeli, dokelž joho
podobnoho nakaženomu jeju dźeržimy, kotrež hdyž ſo narazy, hroznu
žadławu wón rozſchěrja.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

[1] ⁾ Paſtyŕſki liſt kóždoho katholſkoho biſkopa drje je tak wažny, zo
zaſłuži, tež zwonka woſady tutoho biſkopa ſo cžitacź. Podamy tudy z
pomjenowanoho paſtyŕſkoho liſta to, ſchtož ma płacźiwoſcź za cyłu
cyrkej, a tež za nas.

[2] ⁾ Dobrowólnje ſo wón njerozwjaza, za to rukuja wſchitcy
wubjerkownicy; pſchetož woni bórzy, kaž jedyn jich ſobuſtaw wuſtupi abo
zemrje, na pſchichodnej zhromadźiznje měſto njoho nowoho ſebi wuzwola.
Tak wubjerk njewumrje a budże ſo ſtajnje za ſwoju wěc ſtaracż!

[3] ⁾ Z tutym měnja bamža a katholſku cyrkej, kiž ma w Romje ſydło.

[4] ⁾ My ſmy tute ſektu „wjetcharſtwo“ pomjenowali.

[5] ⁾ Tak ſwobodomurnikojo katholſku cyrkej mjenuja.

[6] ⁾ We wſchitkich krajach dżěłaja liberalni na to, zo by ſo ſchula
bóle a bóle wot cyrkwje dźěliła a kſcheſcźanſtwo (we wucžbje, kubłanju a
žiwjenje) zamjezowało.

[7] ⁾ Tak wón bamža mjenuje.

[8] ⁾ Tale nadźija ſo jomu nihdy njedopjelni, dokelž ma tón, kiž je
wyſche nas, tež ſwoje ſłowo do toho prajicź, a toho ſlubjenjo rěka: mocy
hele njebudźeja cyrkej pſchemocowacź.

[9] ⁾ t. j knjejſtwo cžłowjeſkich požadanjow a lóſchtow.

[10] ⁾ W Pariſu ſu tele zerja — palacych twarjenjow hižom wohladali.

[11] ⁾ Hladaj „Kath. Poſoł“ 1870, cž. 6.

[12] ^(*)) Hl. „Kath. Poſoł“ 1872, cž. 7.

[13] ⁾ Na tymſamym dnju bě tež pola nas ſylne hrimanjo, wjacy krócź tež
Bože njewjedro dyri, kaž na Židowje, hdżež ſo tež paleſche, a kaž němſke
nowiny piſachu dyri tež dwójcy za ſobu do nowych rodźi k. Pjecha we
Libonju, naſtaty woheń pak bu Bohu dżak tola zahaſcheny.

[14] ⁾ Pſchirunaj k tomu Kath. Poſoł 1871 cž. 22. 23 a lětnik 1867 cż.
11. 12. 13. —

[15] ⁾ hl. § 130a.

[16] ^(*)) hl. wſchelake ſejmſke rycže.

[17] ^(**)) Bychmy wſchelakich z mjenom mjenowacź móhli.

[18] ⁾ hl. Je^(ſ)uitojo atd.

[19] ⁾ t. j. zwjazk zbĕžkarjow ze wſchĕch ludow.

[20] ^(*)) to ſu ludźo, kiž ſu ſo wot Boha cyle wuſwobodźili a wo Bohu
nicžo wjedźecź njechaja.

[21] ⁾ Adreſſa je 8. julija piſana. To ſchtóž ſo we tamnych dnach
poſtaji, to ſo nětko z yłcej njeſmělnoſcżu wuwjeduje.

[22] ⁾ Spiſowaŕ tutoho naſtawka je za Poſoł jeno někotre z tutych
modlitwow wubrał a chce druhe modlitwy do woſebitej knižki, kiž we
krótkim cžaſu wuńdźe, pſchiſtajicź. Red.

[23] ^(*)) Kandidatki rěkaja ſwětne knježny, kotrež maja do klóſchtra
zaſtupicź.

[24] ^(**)) Celebrant mjenuje ſo duchowny, kotryž cyrkwinſku
ſwjatocžnoſcź božeje mſchě wukonja.

[25] ⁾ Novicmiſchtyrka rěka knježna, kotraž młode knježny (novicki)
rozwucžuje.

[26] ^(*)) profeſka mjenuje ſo knježna, kotraž je ſlub (proſes) cžiniła.

[27] ⁾ Novicki rěkaja z nowa draſcźene knježny, kiž maja pruhowanſki
cžas cžinicź.
