Wotroha krala Jana

habò

zawożeṅo czérkwitżki na Lubobórku.

Poẇedantżko za kóżdu ſtarobu, woſebe pak za ſtarſchich ha dżėcżi.

Z tżėſkoho pżełożi

M. * *

W Budéſchiṅe 1851.

Z nakwadom macżiczė ſerbſkeje.

Macżicžnéch ſpiſow 16.

♣I.♠

♣Pobožna swójba.♠

Hdéż ſo wot Khréſtuſowoho naroda litżeſche 1333 lėt, ſtejeſche w
Tżechach bliże morawſkich poṁezow na wóſokej hoṙe, hród récżeṙow z
Lubobórka. Za tamne dné namakaſche ſo ẇele récżerſkich twerdżiznow, kiż
bėchu wot wſchelakich wėczow ha podawkow ſwoje ṁena dóſtawo, ha po
hrodach menowachu ſo też jich wobſedżeṙo.

Hród Lubobórſki ṁenowaſche ſo tohodla tak, dokelż kraſné wóſoki lės
(bór), ſo wokowo ṅoho po hoṙe rozſchėṙeſche, wo kotrohoż wokżeẇaczém
khwódku wo parnéch lėtnéch dṅach mucżné rólnik, wuſtaté podróżné, haj
zwėrina ha ptaki ſebi lubo mėſtatżko k wotpotżṅeṅu pótachu. Wot toho bó
czéwó haj z hrodom Lubobórk poṁenowané.

Lubozne bėſche to mėſtatżko ha kraſné bėſche też hród wupinaczé ſo na
wóſokej hoṙe k mrótżelam; hale hiżcżen lubozniſchi, hiżcżen kraſniſchi
bėchu wobódleṙo tutoho ṙanoho hrodu.

<pb n="4"/>

Récżeṙ Mėroſwaw ha joho mandżelſka Hilżƀeta habó Hilżitżka, woboj wo
najṙeṅſchim kcżėẇe doroſcżeneje ſtarobé, bėſchtaj po czéwóm kraju
znataj, ſwojeje ṙanoſcże, ha ẇele ẇaczé hiſchcżen wutrobnej dobroté dla.
Każ nadobnej po wobletżu, tak, ha ẇele nadobniſchej bėſchtaj po
ṅeſṁertnej duſchi. Boha lubowaſchtaj wóſche wſchoho, ha bliżſchoho każ
ſo ſamo. Swojomu ſtworicżeṙej ſwużicż z wutrobnej poniżnoſcżu ha ſwojim
poddanam dobroté wopokazowacż: to wonaj za najẇetſchu radoſcż żiẇeṅa
ſebi ważeſchtaj. Ze ſpodobaṅom na ṅej ṅeƀeſki wótcz zhladowaſche, ha za
móto tajkeje póczcżiwoſcże daṙeſche jimaj luboznu dżówtżitżku, kotruż
pżi ſẇatej khżcżenczé Maṙu ṁenwacż daſchtej, z tej wutrobnej próſtwu ha
pobóżném pżeṅom, zo bó najſẇecżiſcha kṅeżna luboj dżówtżitżczé pżikwad
bówa wo wſchej póczcżiwoſcżi ha kżeſcżijanſkej doſpownoſcżi.

Wſchu próczu nawożowaſchtaj nadobnej ſtarſchej na to, zo bóſchtaj ſwoje
dżėcżo dobre ha bohu lubo wukhowawoj (wotcżahnéwoj). Deṙe pak ẇedżo, zo
jenoż pobóżné tżwoẇek dobré ha zbożomné każ tu na zemi tak te nėhdé wo
wėtżnoſcżi bócż móże: tohodla, takż khėtſe hatż lubozna dżówtżitżka ṗate
lėto ſwojeje <pb n="5"/>ſtarobó doſpėwa bė, powowaſchtaj ze zdalenoho
kloſchtéra pobożnoho duchownoho wótcza Bożidara, kiż z récżeṙemi
Lubobórſkimi po kṙewi zpżecżelené bė, ha proſcheſchtaj joho nutrṅe, zo
bó jeju dżówtżitżku Mariju wo wėrnoſcżach ſẇatoho nabożenſtwa (Religion)
wuwutżiw. Ẇele ẇeſela bė dṙe mawa Marka hiżon hatż do tutoho tżaſa
ſwojimaj ſtarſchimaj pżez ſwoju dżėcżaczu ṅewinoſcż tżiniwa; hale nėtkoj
ṅebėſche kóncz zradowaṅa, kotreż ſtarſchej na darach, pilnoſcżi ha
ſpėchu ſwojoho dżėſcża mėjeſchtaj.

Hdéż pobóžné duchowné wo pżitomnoſcżi nana ha macżeṙe dżówtżitżku
wuwutżowaſche, hdéż wo ṅebeſkim Jėzuſu z pohnuwaczémi ſwowami
poẇedaſche, kak jo z luboſcże k tżwoẇekam ṅeƀeſku hordoſcż wopuſchcżiw
hako dżėcżo ſo narodżiw, ha potom tejko hórkich boloſcżi wucżėrṗew: tu
ſwėcżeſchtaj ſo wótżczé dobroho dżėſcża wo ſélzach, ha z tżepotatém
hwoſom ſluƀeſche wone, zo nihdé, nihdé ṅeƀeſkoho zbóżnika ani ze ſwowom
ani ze zwóm pomóſleṅom rozhnėwacż ṅechcze. Zbożomnej ſtarſchej z
radoſcżu pwakaſchtaj.

Hnédom po pṙeṅej wutżƀe poſtupi Marka pżed ſwojej ſtarſchej. Stéknéwſchi
ruczé pohlada wona ze ſwojimaj modrémaj wótżkomaj dowėrṅe na ſwojoho
nana. Tak ſtajṅe tżiṅeſche, <pb n="6"/>hdéż mėjeſche na ſwojej ſtarſchej
żanu próſtwu. Hnédom ſpózna nan, zo dżowtżitżka joho wo nėtżo proſécż
chcze. „Schto chczeſch lube dżėcżo?“ wopraſcha ſo luboſcžiẇe.

„Nanko, — potża Marija — Kak to tola wſchitko kraſne jo ha zẇeſelacze,
ſchtoż duchomné kṅez wo ṅeƀeſkim zbóżniku poẇedaw ha hiſchcżen ẇaczé
poẇedacżi ſlubiw jo! Rada na to poſwucham, ha po tém też ſo zadżerżecż
chczu — hale pod naſchim hrodom delka wo wſé jo ẇele dżėcżi, kotrémż
żadén tżwoẇek nėſchto tak ṙane ṅewukwadże. Woni bóchu wėſcżi też radé
poſwuchali ha po tém ſo zadżerżeli. O dowolcże tola, zo bóchu ſem na
hród pżincż ha zo mnu ſobu ſo wutżicż ſmėli.“

Na tuhlej próſtwu wza radoſtné nan ſwoju lubowanu dżowtżitżku do rukow
ha wóſoko k ſebi ju pozbėhnéwſchi, jeje tżowko wokoſcheſche.

„Haj lubo dżėcżo — wotmowiſchtaj zbożomnaj ſtarſchej, — dżi ha powowaj
wſchitke dżėcżi z czéweje woſadé na hrod, zo bóchu z tobu hromadże Boha
znacż wukli.“

Wot toho tżaſa zo Marka bėhacż móżeſche ha prėṅe ſwowtżko rétżecż
nawukwa bėſche: ſwużeſche wona ſwojimaj ſtarſchimaj k wopokazaṅu
dobrotow ha k wudżėleṅu miwoſcże. Wona kóżdé ṗatk khudém jaw móżnu
dawaſche, <pb n="7"/>kotſiż, tak huſto hatż k ṅej pżindżechu, żeni
ṅewuſwóſcheni ṅewoſtachu; wona wot macżeṙe pżewodżena, noſcheſche
lėkarſtwo ha poſćlṅacze jėdże do khėżow zkhoṙenéch weſnitżanow, wona
wozjeẇeſche radoſtne poſelſtwa poddanam, hdéż jeje dobrocżiwó nan jich z
nowoj miwoſcżu wobdari, habó bṙeṁeṅa jich poddanoſcże wulkomóſlṅe
polóżi. Tu wona kóżdé krócż radoſtṅe po żcżėżczé do wſé dele
poſkakwaſche, ſama ſo zẇeſelo hdéż komu druhomu ẇeſelo pżihotowacż
móżeſche; ha ẇeſnitżeṅo „miwoſcżiwu kṅeżnitżku“ — każ ju ṁenowachu, do
woſadé pżikhadżecż widżo, ſo zradowachu, każ bó jandżel z ṅeƀeſkeje
wóſokoſcże k nim ſo pżibliżaw.

Nihdé pak Marka z tajkej ẇeſowoſcżu do wſé ṅekhwataſche, hako tehdém,
hdéż dżėcżom powowaṅo k zhromadnomu wukṅeṅu pżiṅeſe. Czéwa mwodoſcż
bėſche wo wokomikṅeṅu wokow ṅeje zhromadżena, ha na jeje ſwowach tak ſo
rozẇeſeli, zo nėkotre dżėcżo, radoſcże dla, pżichodné dżeṅ dotżakacż
ṅemóżeſche.

Nėtk pżeṁeni ſo hród do wutżerṅe, dokelż duchomné kṅez ſwojich mawóch
wutżownikow, wóſche nabożenſtwa, też wo druhich wużitnéch wėdomnoſcżach
wuwutżwaſche; z tżohoż ẇeſnitżeṅo jara ſo zradowachu, dokelż tehdom
hiſchcżen żane wutżerṅe ṅebėchu, ha ſtarſchi ſwojim <pb n="8"/>dżėcżom k
tajkom wudoſpowṅeṅu, każ nėtkoj, dopomhacż ṅemóżachu.

Ḃe wſchitkimi bėſche Marka pżi wukṅeṅu najpilniſcha, dżeṅ wote dṅa
wozjeẇachu ſo na ṅej nowo bohate pwodé dobroho wutżeṅa, tak zo ſo wot
ṅej ṙecz móżeſche, ſchtoż wot naſchoho zbóżnika z jeho dżėcżaczéch lėt
wo ſẇatém piſṁe tżitamó: zo pżiƀeraſche każ na ſtaroƀe tak też na
mudroſcżi pżed Bohom ha ludżimi. Z radoſcżu tomu pżihladowaſchtaj
zbożomnaj ſtarſchej, ha hdéż ẇetżor Marka na ſnėhbėwom wóżku z
poſmėwaṅom ṅewinoſcże drėmaſche, wonej woboj z luboſcżepowném wokom
dowho na ṅu hladaſchtaj ha huſto ſtéknéwſchi ruczé z dobom praẇeſchtaj:
„O Bożo kiż ſé nam tónhlej wulki pokwad, ṅeſṁertnu duſchu, k pėſtoṅeṅu
dowėriw, ṅedopużcż, zo bó hdé jėd ſkażenoſcże jeje tżiſtoſcż raniw.

♣II.♠

♣Přećeljo boži maju často přećiwnikow na zemi.♠

Zdawo bó ſo, zo tajkich dobréch ludżi, kajkichż ſmó na Lubobórſkim
hrodże znacż nawukli, kóżdé lubowacż dérbaw — zo ani Bóh na tajku
póczcżiwoſcz nitżo zwoho dopuſchcżicż <pb n="9"/>ṅemóże. Hale bohużel,
ſtajṅe wobtẇerdżuje ſo ſtare ſwowo, zo ſwėt — to jo: ƀezbóżni łudżo toho
hidża, kiż ze ſwėta — to rėka: jim podobné ṅejo. Wėmó wóſche toho, zo
każ ſo zwoto wo wohṅu tżiſcżi, tak też Bóh z cżėrṗeṅom ha kżiżom ſwojich
najlubſchich domapóta ha wobſtajnoſcż jich póczcżiwoſcże zpótuje, zo bó
jich potom k radoſtnomu dobécżu pżiwedw ha mócz ſwojoho wótczowſkoho
kṅeżerſtwa nad tżwoẇeſtwom wozjeẇiw. Tohodla ſo ṅedżiwajmó, zo też
zbożomna ſwójba Lubobórſka z wulkim huƀenſtwom ha zrudobu wojowacż
dérbeſche.

Za tamne tżaſé kṅeżeſche w Tżechach kral Jan, rodżené Nėmcz ze zeṁe
Luczemburſkeje. Tón ṅelubwaſche narod tżėſki z tajkej luboſcżu, każ ſo
kralej pżiſwuſcha. Wo Tżechach joho wſchitko ṁerzaſche, tżohożdla wón
wobſtajṅe po czuzƀe jėzdżeſche, prózne hatżruniſch dobówacze bitwȯ
wedżeſche, ṗeṅezé z kraja wożeſche, za zbożo naroda pak ha za lėpſche
zeṁe mawo ſo ſtaraſche. Mėjeſche wón ſéna z ṁenom Karla, kiż ſwojoh nana
daloko wo wſchėch doſpownoſcżach pżetṙechi, ha pozdżiſcho hako kral
tżėſki lud ha tżėſki kraj na najſwėtliſchi ſkhodżenk ſwawó ha zboża
pozbėhné. Hale tón hatż dotal wo czuzƀe, ſwojoho rozwutżeṅa <pb
n="10"/>dla pżebówaſche, hatżruniż Tżechoẇe po nim każ wuprahṅena zeṁa
po ṅeƀeſkej roſé żadachu.

Pżi tajkim kṅeżerſtẇe wudéri hrozné ṅepoṙad wo kraju. Ruƀeżne tżródé
khowachu ſo po lėſach ha po horach, nadpadowachu pżekupczow ha wurubichu
ẇeſné lud. Mnozé kṅeża ha récżeṙo ṅeſpokojnoho ducha ze ſwojimi ſuſodami
ƀez pżeſtacża wojwachu, tak zo bė ruƀeṅo ha zarażeṅo nėſchto wſchėdne. —
Dżakujmy ßo Bohu zo wo lėpſchich mėrniſchich tżaſach żiwi ſmó, hdżeż nas
krajna wóſchnoſcż pżecżiwo tajkim ſurowoſcżam móczṅe zakita, tak zo
żiẇeṅa ha zamożeṅa ſwojoho wėſcżi ſmó.

Jedén z téchlej ṅeſpokojnéch kṅeżich, kotſiż nad czuzém ṅezbożom ſwoje
ẇeſelo mėjachu bėſche rycżeṙ Waldemar, ſuſod kṅeza Lubobórſkoho. Tónhlej
też rodżené Tżech ṅebėſche, dokelž joho dżėd bė ſo z Nėmczow do Tżech
pżecżahnéw, ha czéwa joho ſwójba żeni ẇele dobroho tżiniwa ṅebėſche.
Najṅekmaniſchi pżede wſchitkimi ſwojimi pṙedomnikami bė Waldemar. Wón
ƀez pżeſtacża po zemi haṅeſche, ha hdżeż nėkajka rozkora ƀez récżerſtwom
wupukné, wſchudżom wón, ha to najradſcho k potwótżeṅu ſwabſchoho, ſwoju
pomocz poſkicżowaſche. Na ſwojim hrodże mėjeſche ẇele <pb
n="11"/>wobroṅenoho luda, z kotrémiż ƀez pżeſtacża ſuſodam, najbóle pak
Lubobórſkomu żkodu tżiṅeſche. Mėroſwaw pak ſo żeni na nim ṅeẇecżeſche,
hale móſleſche: kżiwdu cżėrpecż jo lėṗe hatż kżiwdu tżinicż! Wón wopomni
ſwowo Khréſtuſowo: „Schtoż ṅechczecże, zo bóchu wam ludżo ṅetżinili, to
ṅetżincże też jim — modlcże ſo za téch, kiż wam pżecżiwnoſcże tżiṅa.“
Hale tahlej zcżėrpliwoſcż ṅekmanoho Waldemara ṅepolėpſchi, ẇele ẇaczé
joho k nowóm kżiwdam waƀeſche. Kiż ſo Boha ṅeboja, téch nitżo ṅehnuje.

Hako junu ſurowó Waldemar ze ſwojimi ƀezbóżnémi pomocznikami nitżo praẇe
za dżėwo ṅemėjeſche, wumóſli ſebi ze ſpokojném Mėroſwawom wójnu
zapotżecż. Zo bó ſo pak ṅezdawo, zo tuhlej zwadu doczéwa z ṅeprawdu
zapotżina, wumóſli ſebi wżu, jakobó Mėroſwaw mėzniki, z kotrémiż woboju
wobſedżeṅſtwa wot ſo wotdżėlene bėchu, dale pżeſadże# daw, ha tak
Waldemarej kruch kraja wotewzaw, ha praẇeſche, zo chcze tuhlej ſebi
tżiṅenu kżiwdu z ṁetżom ẇecżicż.

Hdéż tuhlej zkórżƀu ha tehlej hrożeṅo Mėroſwaw wot Waldemarowoh
wotpóſwanoho ſwóſchaw bė, wotpóſwa wón hnédém ſwojoho ſwużownika. Z
pżecżelném poſtroẇeṅom daſche <pb n="12"/>wón Waldemarej prawicż, zo bó
wſchu ṅepżezjenoſcż ha wſchė ſchkódliwo ha ṅekżeſcżijanſke zadżerżeṅo
woſtaẇiw, zo wón ſam wo wſchim zarunaṅo ha pżecżelne wujednaṅo pżiſlubi;
zo pak jomu wėdomo ṅejo, hdé ha hdże bó ſpómṅenu ṅeprawdu bów wobojſchow

Waldemar zwomóſlṅe żadoſcżiwó po neſprawném wojowaṅu, na Mėroſwawoho
póſwa ani ṅepoſwuchaſche, hale daſche joho ze pſami z hrodu wużcżuwacż,
ha kṅezej Luboborſkomu prawicż: zo bó ſo k bitẇe pżihotwaw, zo wón ſam
za dwaj dnaj wójnu zapotżṅe.

Tu miné ſo ẇeſelo ha radoſcż z Lubobórka. Mėroſwaw bė zrudné, ha joho
pobożna mandżelſka Hilżitżka ani ṅepżeſtawaſche pwakacżi ha ſo modlicżi,
ha ludżo pod hrodom wo woſadże, z wótrém hwoſom żawoſcżachu dokelż deṙe
znajachu ſurowoſcż Waldemarowu, ha widżachu hubenſtwo kotreż jim z jich
lubwanej wóſchnoſcżu hromadże naſtawa.

Hako Marija ſwojich lubóch ſtarſchich wo zrudoƀe podnuṙenéch widżeſche
ha wo pżitżiṅe jich rudżeṅa ſwóſcheſche, ṅechaſche ſo wot ſwecżatka
kżiżowanoho Jezuſa ani zdalicż ha na kolenach kletżo, wowaſche ƀez
pżeſtacża: „O Jėzuſo, ṅedaj nana ha macż wot zwóſnoho Waldemara
potwótżicż!“ —

<pb n="13"/>

♣III.♠

♣Krótka připrawa k wójnje.♠

Récżeṙ Mėroſwaw, kiż ſam ze ſobu ha z Bohom lubóm kṅezom w pokoju żiwó
bė, też z bliżſchim ſwojim zwadu ha ṅepoloj mėcż ṅechaſche; ha nitżo
zwoho pżecżiwo żanomu ṅemóſliwſchi, ṅedżerżeſche ſebi każ récżeṙo
tamnoho tżaſa, wulku tżródu wobroṅeneje tżeledże ha pomocznikow. Wóſche
toho bė wón, dobrócżiwó ha miwoſcżiwó, tak zo ſebi radſcho pokwadé
ṅezakhódne pżed Bohom hromadżeſche, ha ſrėdki k zdżerżeṅu wulkeje tżródé
wojakow ṅemėjeſche. Z tejehlej pżitżiné ſtróżi ſo wón woprawdże wójné z
Waldemarom, kotréż mėjeſche ſkoro wo czéwóm kraju najdżiwiſche,
najſélniſche wójſko. Wot ſuſodow ſo pomoczé nadżecż ṅemóżeſche, dokelż
żadén Waldemara pżecżiwo ſebi rozhnėwacż ṅechaſche, jeho ſurowoſcże ha
jeho pżemoczé ſo bojo; — ha wóſche toho bėſche też tżas k wupótaṅu
pomoczé jara krótki. Poddani dṙe bėchu wſchitczé z nim do wójné cżahnécż
wotmóſleni, hale Mėroſwaw znajeſche jich ṅewėdomnoſcż wo wójnſkich
zwutżeṅach, ha widżeſche, zo bóchu z Waldemarowóm wójſkom w bitẇe ſo
zetékajo wėſtej ſṁercżi <pb n="14"/>podleżeli. Wón zacżiſné toho dla
jich deṙe ṁeṅené hale ṅepżemóſlene naṁet.

Wo ſwojej najẇetſchej nuzé wobrocži ſo k Bohu, pola ṅoho pomocz ha radu
pótajo. Wón dżėſche do kapale kiż wo dwoṙe joho hrodu ſtejeſche, ha tam
pżed wowtaṙom na kolena klaknéwſchi, z czéwej dowėru ſo modleſche.

Tahlej kapawka bėſche poſẇecżena k tżeſcżi ſẇatoha Ẇaczwawa, wėrcha ha
patrona tżėſkoho. Wobraz na wowtaṙu pokazowaſche, kak ſẇaté ẇerch
Ẇaczwaw z Drzoſwawom, Kourżimſkim kṅezom, wojuje. Znate jo, zo kṅez
Kourżimſki Drzoſwaw ṅepraẇe pżecżiwo ſẇatomu Ẇaczwawej wójnu pozbėhné,
zo bó ſo tak praſkoho wėrchowſtwa zmóczniw, na kotrémż Ẇaczwaw mudṙe ha
miẇe kṅeżeſche. Hdéż bė to Ẇaczwaw zhoniw, hnédom wotpóſwa k ṅomu
ſwojoho ſwużomnika prajiczé: K tżomu bóchmoj lud ſwój tżiſcże ṅewinwaté
k bitẇe ha k ſṁercżi ẇedwoj: wſchak naj Bóh wſchohomóczné za wótczow,
nicz pak za tżwilowaṙow luda poſtawiw jo! Wojujmoj mój dwaj ſamoj
pżecżiwo ſebi. Pżemóżeſchli té ṁe, dha budżeſch té z wėrchom praſkim ha
ja zwoſtanu twoj ſwużobnik, dobóduli ja, dha ṅech jo nawopak.“ K tomu
zwoli Drzoſwaw radoſtṅe, móſliwſchi, zo ſwaboho mwodżencza <pb
n="15"/>Ẇaczwawa ſẇatoho, lohczé pżemóże. Hale hdéż wo pżitomnoſcżi luda
praſkoho ha kourżimſkoho woboj kṅezaj hiżno pſchecżiwo ſebi ż ėreſchtaj,
tu Drzoſwaw na jene dobo wſchitke móſle zhubi, ha mėſto wojowaṅa zkotżi
z koṅa ha na kolena padnéwſchi, wo miwoſcż ha wotpuſchcżeṅo Ẇaczwawa
najponiżniſcho proſcheſche. Widżaw bėſche Drzoſwaw, każ ſam ſo wuzna, zo
dwaj jandżelaj jedén po prawiczé druhi po liwiczé Ẇaczwawa do bitwó
wedżetaj ha z tżmowóm wobletżom Drzoſwawej hrozétaj. Stróżiwſchi ſo
widżeṅa tohohlej ṅechczéſche dale z Ẇaczwawom wojowacż, na miwoſcż ſo
jemu podajo. Ha Ẇaczwaw bratrowſczé wobpżimné rozkatoho pżecżiwnika,
wokoſcha joho ha praẇeſche: „Bódż naſch pżecżel ha ſwėrné ſuſod, ha
ṅechczéw ẇacz ƀez pżitżiné mėr ha ſẇaté pokoj kazécż.“

Tónhłej podawk pokazowaſche wowtarné wobraz hrodoweje kapawki. Po
modlitẇe Mėroſwaw na wobraz pohlada ha praẇeſche z krutém hwoſom: Haj,
twój pżikwad chczu zcżėhowacż! K tżomu ṅewinwatu kreẇ pżeliwacz? Ja ſam
chczu z Waldemarom wojowacż. Padnuli, ṅech kṅeżi wón nad mojim ludom,
jenoż żonu moju ha moje dżėcżo ṅech mi woſtaji; wobſtejuli z bożim
zakitaṅom: bódż jomu wote <pb n="16"/>mṅe wodate każ Drzoſwawej wot
ſẇatoho Ẇaczwawa.“

Tak wobzankné Mėroſwaw pżi ſebi, tajeſche pak ſwoje prėdkwzacżo pżed
mandżelſkej ha dżėſcżom ſwojim, jenoż pżecżelnomu duchownomu wo wſchim
ſo dowėri.

Tónſamón dżeṅ hiſchcżen bó potajné poſow k Waldemarej póſwané, zo bó
jomu Mėroſwawowo wotmóſleṅo zjewiw.

K tutomu poſelſtẇe wuſṁa ſo Wałdemar dżiẇe. „Cżim lėṗe — bėſche joho
wuſmėwacze wotmoẇeṅo, — cžim ſpėſchniſcho budżemó po dżėẇe.“

Wón hiżno druhi dżeṅ k tomuhlej wojowaṅu poftaji ha pżiſlubi tam z
Mėroſwawom ſo zeṅdż, hdżeż woboju kraje ṁezwachu, z tém pżiſpomṅeṅom, zo
bó kóżdé jenoż wot jednoho wobroṅenoho ſwużownika pżewodżené na
poſtaẇene mėſto pżiſchow.

Mėroſwaw ſo jara zẇeſeli, zo bó jeho namėt wot Waldemara pżijaté, krucże
Bohu ſo dowėṙo, zo ſtronu ſprawnu zakita, ha jomu wo bitẇe podleżecż
ṅeda. Weſele ſwoju mandżelſku ha dżowku k dowėre na Boha napominaſche.
Prėdkwzacżo ſwoje pak hatż dotal pżed nimaj tajeſche.

<pb n="17"/>

♣IV.♠

♣Rozdźělenje.♠

Tak khėtſe hatż raṅo k wojowaṅu poſtaẇenoho dṅa zaſwita, wuṅdże z nowa
récżer Mėroſwaw wo zeleném wodżėẇe do hrodowoj kapawki, hdżeż joho wótcz
Bożidar potajṅe wotżakowaſche. Tu wotpiné wot ſwojoho boka dowhi ṁetż,
poklakné, ha z wulkim rozkacżom pżed ſwużownikom Bożim ſwojich hrėchow
ſo wuzna. Po ſkóntżenej ſpoẇedżi pżija z nutrnej pobożnoſcżu cżėwo Boże,
ha proſcheſche duchownoh wo Boże pożohnwaṅo.

Tón powożi tżepotaczu ruku na joho hwowu ha pobożṅe k ṅebju pohladajo
tehlej ſwowa wuprawi: „Jėzus Khréſtus, kotrohoż té zbożomné nėtkoj
dóſtaw ſé, ha wo ſwojej wutroƀe noſéſch, bódż tebi poſélṅeṅo ha ſchkit
wo wojowaṅu, ha każ ſé ſo z draſtu zeleneje barbó, kotraż wo czérkwiném
zmóſwu nadżiju poznaṁeṅa, wodżew, tak daj to Bóh wſchohomóczné, zo
nadżija twoja na ṅoho zwożena bó ſo doṗelniwa.“ Na to pozbėhné Mėroſwawa
hatż k ſélzam pohnutoho ha pżecżelṅe joho wokoſcha.

Tu wza Mėroſwaw tżeſcże hódnoho ſchedżiwcza za ruku ha dżeſche kṅomu:
„Żanomu <pb n="18"/>tak, każ wam, wótcze! ṅepżiſwuſcha ſo, winwatoſcże
kżeſcżijanſkeje luboſcże doṗelnicż, tohodla bódżcże pżecżel, bódżcże
zakitaṙ mojeje ſwójbó hdé bó nėſchto zwo zo mnu ſtacż ſo mėwo — ha ja wo
bitwe padnéw.“

„Tak dowho hatż moje ſwabo moczé doſahaja, — wotmowi tu duchowné — ha
tak dowho hatż ſo to z mojimi czérkwinémi ſlubami zjenocżicż da,
pżiſlubju zo budu tżinicż po twojej żadoſcżi.“

„Mój pżichod mi w móſlach leżi — rétżeſche Mėroſwaw po krótkim meltżeṅu
dale — nadżiju ſo pżedczé zo dobódu — tola jo też móżno, zo jo Bóh tón
Kṅez wo ſwojej potajnej radże hinak zo mnu wotmóſliw. Wot ṅekmanoho
Waldemara ſo nitżo dobroho za wſchėch mojich nadżecż ṅemóżu; tohodla,
padnuli, dha tola Boże dla wuẇedżcże mandżelſku ha dżėcżo z tohohlej
hrodu zo bóchu ṅepżiſchli do rukow zwóſnikow. Z hrodowoj wėże (tórm)
hodżi ſo dere pżehladacżi mėſto, k naj wojwaṅu poſtaẇene. Tam poſcżelcże
ſwėrnoho ſwużobnika Radżima. Widżili ṁe padnécż, dha cżekṅecże ƀe
wſchoho komdżeṅa, dokelž ſnadż hiſchcżen tón ſamón dżeṅ pżindże Waldemar
ze ſwojim ludom ha zmóczni ſo hrodu. Bóh was poẇedże ha pżed zwóſnikami
<pb n="19"/>zakita. Puſchcże ſo po lėſu k Moraẇe, tam was, ṅekhódnéch
pucżow dla, tola tak lohczé pótacż ńebudża.“

Na to wucżeże wón ſlėbornu wotrohu na kotrejż ſo wopon tżėſkoho
kraleſtwa, krónowané law wurėté, namaka.

„Tuhlej wotrohu — pokratżowaſche Mėroſwaw po khwilczé — zkhowajcże
kedżbliẇe. Hdéż ſém hiſchcżen hako mwodżencz z kralom Janom wo Litẇe
(Lithauen) pżecżiwo pohanam wójowaw, zdżerżach kralej żiẇeṅo, ze ſwojim
ṁe, tżom wotwobrocżiwſchi ranu, ze zadé na kralowu hwowu ẇedżenu. Jan
chczéſche ſo mi dżakomné wopokazacż, ja pak nitżo ṅepżijach, dokelż ſém
jenoż moju winwatoſcż doṗelniw ha wėdomnoſcż, zo kralej żiẇeṅo
zakhowach, jo, nadżiju ſo, ſama zaſo najbohatſche móto. Kral ſo
dżiwaſche ha wottorhné tuhlej wotrohu wot ſwojoho wobucża, dari mi ju
prajiczé: Hdéż cżi pomoczé mojej habó miwoſcże potṙeba budże pokaż ſo z
ṅej, ha ja, pżi ſamom Bohu! tebi nitżo zapowedżecż nebudu. — Tohodla hdé
bóch tudé padnécż mėw, doṅeſcże, hdéż wȯn do Tżech ſo wroͤcżi, tuhlej
wotrohu kralej, z tej próſtwu, zo bó mojej mandżelſkej ha jeje dżėſcżu
<pb n="20"/>jeje pżiſwuſchne kubwa ha wobßedżenſtwa zaſ# wròcżiw wot
Waldemara. Jolizo wobſtaraṅo tajkich ſwėtnéch należnoſcżow ſo z waſchim
ſtawom ha z waſchimi ſlubami ṅezṅeſe pżed ludżaczėm wobletżom ha
ſudżeṅom: Bóh to wėſcżi za zwo ważicż ṅebudże.“

Duchomné ſlubi wſchitko tżinicż, każ nadobné récżer ſebi żadaw bė, ha na
to dżėſchtaj woboj dwaj hromadże do hrodu, hdżeż Hilżitżka ha Marija
pżebówaſchtej.

Stupiwſchi do jſtwó widżeſchtaj woboj dwė pżed wobrazom ſẇateje bożeje
rodżicżerki kletżecż ha ſo modlicż. „Modltej, modltej ſo, mojej
najlubſchej — ṙekné z tżepotaczém bwoſom Mėroſwaw — ja ha wój budżemȯ
ṅeƀeſke poſélṅeṅo potrebacż.“ Ha z krȯtkimi ſwowami wupoẇeda, k tżomu ſo
pżihotuje, zo z Waldemarom ſam ha ſam ſo k bitẇe zeṅcż chcze.

Lėhdom bė dopoẇedaw dha ſo mandżelſka z dżowtżitżku do bėdowaṅa ha
żawoſcżeṅa daſchtaj: „Ach drohi mużo — żawoſcżeſche Hilżitżka — z
wobémaj rukomaj joho wobjimajo — żto z nas budże, żto ſo z nami ſtaṅe.“
Ha Marka jomu k nohomaj padnéwſchi z pwatżitém hwoſom proſcheſche:
Nanko, ach ṅewopużcż naj!“

<pb n="21"/>

Mėroſwaw dėrƀeſche wſchitku ſwoju mócz zebracz, zo bȯ ſo ſélzow
zdżerżaw. „Mojej najlubſchej — napominaſche wón: żto jo waju wėra tak
mawa? Bòh jo ſprawné ha nihdé # woẇekej tejko nenapowożi, zo bò ſo
zneſcź ṅebodżawo, mėjtej dòwėru ha nadżiju, ha modltej ſo!“

„Bóh jo ſprawné — żawoſcżeſche Hilżitżka dale — hale potajne ſu joho
pucże. Ow żto potom — ſtrach ṁe pżi tém pomóſleṅu pżewozṁe, żto potom
hdė bó té pżewiṅene podleżaw.“ —

„Potom droha mandżelſka — prawi Mėroſwaw, — potom dowėrṅe woko k ṅeƀu
pozbėhn, tam bódli wótcz wudowow ha ſérotkow, — ha pokazujo na
duchownoho ṙekné: tónhlej budże waju pżecżel ha zakitaŕ.

Na to wokoſcha Mėroſwaw żonu ha dżėcżo ha pożohnujo jej ze znaṁenom
ſẇatoho kżiża, ze jſtwó khwataſche, ſélzė dlėje tajicż ṅemóhwſchi. Na
dwoŕe na koṅa ſo ſédnė ha z jedném ſwużownikom, każ bė wutżiṅene, na
poſtaẇene bitwiſchcżo cżėṙeſche. Hdéż wot hrodu do dowa jėdżeſche,
zcżeleſchtej żona ha dżowcżicżka hiſchcżen z wotewṙeném woknom boloſtne
pozdéchṅeṅa za nim: Drohi mużo! Bóh cże zakitaj!“ <pb n="22"/>— „Nanko
najlubſchi! ach wrócż ſo nam, ſirowó, ha zbożomné domoj.“

♣V.♠

♣Přerada ha ćěkanje.♠

Wobhladné duchowné, na wſchitko, też na to najhórſche ſo pſchihotowa.
Pomóſli też na cżėkaṅo hdé bé Mėroſwaw wo wojwaṅu podleżecż mėw. Pżikaza
tehodla tżeledżi zo bó ſpėſchne koṅe pżihotowane mėwa, ſwėrnoho Radżima
pak na wėżu wotpóſwa, zo bȯ hladaw kak ſo Mėroſwawej poẇedże, ha wo
wſchitkim, ṅech jo dobre habó zwo, ƀez komdżeṅa póẇeſcż daw. Wſchitko
pak rozhladṅe zaṙadowawſchi, woteṅdże k Hilżitżczé ha Mariji.

Macż ha dżowka w ſélzach pwówaſchtaj. Hiſchcże ſtejeſchtaj pżed woknom
zrudṅe za Mėroſwawom hladajo. Hiżno potżinaſche wón daloko pżed jeju
wotżomaj ſo zhubicż. Tu wobja wboha macż ſwoju dżowku, ha pokazajo za
ſwojim mandżelſkim, zawowa: „Pohladaj, drohe dżėcżo! hiſchcże junu — ach
ſnadż poſledni krócż na ſwojoho nana, tu na zemi joho ſnadż ẇaczé
ṅewidżimoj!“

„O Bożo! Bożo! żawoſcżeſche Marija ze ſtékṅenémaj <pb n="23"/>rukomaj —
ṅeƀer nam luboho nana!“ Bez tém zhubi ſo Mėroſwaw do czéwa, ha jenož
mrótżele prócha za nim ſo zbėhachu.

Do nowoho pwatża daſchtaj ſo macż ha dżowka.

Z pohnucżom hladaſche na tuhlej zrudobu duchowné, hiżno pżed khwilku do
iſtwó ſtupiwſchi; woboj joho ſwojoho ṅezmėrnoho hoṙa dla pòtnéwoj
ṅebėſchtej.

„Tżeſcżena kńeni — zapotża wón nėtkoj — woſtajcże pżemėrnu, kżeſcżijana
ṅehȯdnu zrudobu, nitżo was potrechicż ṅemóże, hatż, żtoż dobrocżiwó Bóh
poſtawiw jo, ha żtoż z joho ruki pżindże, jo ſtajṅe dobre ha jara
wużitne. Wón, ƀez kotrohoż wole ani wóſka z hwowó ṅezpadṅe wón żtożkuliż
pżedczé tżini, deṙe tżini, joho ṁeṅo bódż wėtżṅe khwalene. Twoja wola,
Kṅeże, ſtaṅ ſo! — tak prajcże, ha wſchitku ſtaroſcż ha wſchitke ſwoje
hoṙo, każ ſẇate piſmo napomina na ṅoho zwożcże.“

Kṅeni Hilżitżka pżeſta wótſe pwakacż, ha jenoż zdéchujo meltżo ſo
modleſche. Z ṅej ſo też Marija nėżto zpokoji.

„Wobroṅcże ſo — pokrotżwaſche duchowné — ze żkitom wėré, zo bó,
żtożkuliż ſo pżedczé ſtaṅe, <pb n="24"/>mawomóſna ṅebówa waſcha duſcha.
Też k najhȯrſchomu ſo pżihotujcże. Padṅeli waſch muż: dérbimó cżėkacżi,
zo bóżcże ṅepżiſchwa do rukow ƀezbóżnéch. To je wola waſchoho
mandżelſkoho. Ja ſém ſo wo wſchitko druhe poſtaraw.

Lėhdém bė duchomné dorétżaw, dha ſtupi ſwėrné ſwużobnik Radżim do jſtwó,
joho wobletżo zjawṅe praẇeſche, zo ṅezbożomne poſelſtwo pżińeſe.

„O Bożo! ſtajṅe ſém ſo twojim mudrém poſtaẇeṅam pocżiſnéw — żawoſcżeſche
ſwėrné ſwużobnik, — hale dżenſiſchi dżeṅ ſnadż moju dowėru k twojej
prėdkwidomnoſcżi podhréje!“

„Praj tola Bożedla! żto jo ſo ſtawo?“ ſtracha powni wſchitczé ſo joho
praſchachu.

„Bóh nam bódż miwoſcziwó! — żawoſcżeſche wón z nowa, — ja hladach z
hrodoweje wėże, zo bóch widżaw wojowaṅo naſchoho récżeṙa z Waldemarom.
Ja widżach ſwojoho kṅeza na poſtaẇene mėſto dojėcż, hale pżecżiwnik tam
hiżcżen ṅebėſche. Naſch récżer z koṅa zeſtupi, na wſchitke ſtroné po
ſwojim ṅepżecżelu ſo wobhladujo, ƀeztém zo ſwużomnik pżehnatoho koṅa
wokowo wodżeſche. To ṅetrajeſche ani dwaczécżi wokomikṅeni, dha ſo
tżróda jėznéch ze ſchmrótżiné <pb n="25"/>wuwali, naſchoho kṅeza nahle
nadpadné, ha z joho ſwużobnikom zẇazanoho k Waldemarowom hrodej pṙetż
wotẇedże.

Pżi téchhlej ſwowach zaſtaji ſo déch wo Hilżinej wutroƀe, ze ſtraſchnej
ſtyſknoſcżu cżeżczé żawoſcżeſche: „O mużo! mój mużo! — żto zapotżnu —
hdże ſo wobrocżu?!“

Ha Marija bėwoj rutżczé wamajo k wobrazej kżiżuwanoho Jėzuſa ſo wobrócżi
z hórkim pwatżom prajiczé: „Z tżim ſém cże tola rozhnėwawa mój zbóżniko,
zo ſé mi lubwanoho nana wotewzaw?“

„Tu dlėje pżebówacż ṅeſmėmó — napominaſche duchowné — ſnadż zo hiżno za
hodżinu Waldemarowe tżródé hród powalecż ha wuruƀecż pótżnu.

Tohodla pṙetż wot tudé! cżėkajmó!

Z pwatżom zebra khėtſe Hilżitżka nėżto draſté ha ṗeṅez, khwatajo k
cżekṅeṅu ſo hotujo. Radżim koṅe wuẇedże, ha wo wokomikṅeṅu ſedżachu
wſchitczé na ſedwach boloſcże ha zrudobó dla ani ſwówtżka ṅerétżo.

Tżeledż doṁacza żawoſcżeſche: „Ach macżi ha kṅeni naſcha! K tżomu nas
wopuſchcżicże! Bóh wė, hatż hdé zas waſche miwoſcżiwe woblecżo
wohladamó!“

<pb n="26"/>

K nim ſo wobrocżiwſchi, Hilżitżka z pwatżom wotmoẇi: „Budżeli ſo Bohu
ſpodobacż, widżimó ſo zaſé. Bóli pak ſo to wo témhlej ſélzowóm dole
ṅeſtawo — ſtaṅe ſo k najṁeṅſchom tam, hdżeż ẇetżna zbóżnoſcż wſchitkich
wėrnéch bohabojaznéch zjenoſcżi! Mėjcże Boha ſtajṅe pżed wotżomaj, ha
zawoſtaṅcże tak dobri ha póczcżiwi każ hatż dotal!“

Na to wza jėdżeṅa zwutżené Radżim Mariju, poſadżi ju pżed ſeƀe na koṅa,
ha jako ẇedżeṙ ṅezbożomnéch cżėkanczow bórzé ſo wo lėſu zhuƀi, za nim
khwatajo Hilżitżka ha Bożidar; bórzé wotżam za nimi hladaczeje tżel#dże
wſchitczé ſo pominéchu.

♣VI.♠

♣Hwězda w Pusćinje.♠

Za tamne tżaſé ṅebėchu hiżcże tak ṙane pucże ha drohi każ nėtkoj. Pucże,
woſobṅe wo horojtéch krajinach, bėchu ſchkropawo, ṅerune ha ṅekhódne,
tohodla ṅehodżeſche ſo po nich z wozami jėzdżicż k tżomuż pżede wſchim
récżerſke dżówki nawedżowane bóchu.

Tak też wbohim cżėkanczam pucż hladajo ſo miné, ani Hilżitżka, wo
jėzdżeṅu zwutżena, wobcżeżnoſcż pucża netżujeſche, ani Marija, <pb
n="27"/>ſwėrnoho Radżima krucże ſo pżimajo, ſo neſtrachowaſche. Strach
cżėṙeſche jich k ſpėſchniſchomu wujėzdżowaṅu, ha tak po wotleżanéch
pucżach hiżcże do ſwóntżka khowaṅa pżez ṁezé do Morawó pżindżechu. Pucż
z ẇetſchoho dżėla pżez lėſne cżėmniné ẇedżeſche, ha tżim bliże k ẇetżoru
ſo pżibliżowaſche, cżim cżėmniſchi ha huſcżiſchi bó lės, cżim huzſchi ha
wobcżeżniſchi bó pucż, dóż napoſledku tżiſcże ſo zhubi, ha nahwo ſkawó,
pod kotrémiż cżmowo hwubiné ſo rozſchėṙachu, dalſche jėchaṅo zakazachu.

Cżėkanczé dérƀachu zaſtacż. Radżim ſkotżi ze ſedwa ha ſwojej kṅeni z
koṅa pomhaſche, ſam pak dżėſche hladacż, kak bó z téchlej huſtżinow ſo
wulėſcż hodżawo.

Bez tém zeſédachu ſo cżi druzé do mocha pod ſtolėtném bukom zo bóchu
trochu wotpotżnéli. Wo huſcżiṅe ſo pomawu cżmicż potża ha ẇetżorna
hwėzda zhladowaſche miẇe z módrej wóſokoſcże na ṅezbożomnéch
wopużcżenéch.

Boloſcż jim rétżecż ṅedaſche, żadén ſo ṅezważi zrudne mėltżeṅo
pżetorhnécż ṅeẇedżo hdże ha kak zapotżecż.

Marija k zrudżenej macżeri ſo potulo prėṅa po dowhim mėltżeṅu zapotża:
„Macżerka“ — praẇeſche wona ze ſlėborném hwoſom — „wujaſni ſwoje
wobletżo! Widżiſch, ja hiżno też <pb n="28"/>ẇaczé ṅepwakam. Wėr mi, zo
ani powojczu hoṙa ṅetżuju. Wėrno jo, ƀezbóżné Waldemar jo nam drohoho
nana wotẇed, hale Bóh wėſcżi kóżdu zwu móſw wot ṅoho wotwobrocżi, ha
lubomu nankej żkodżecż ṅeda. Ja cżi poẇem, macżerka! té ſo modli: zo bó
ṅeƀeſki wótcz wſchitko zwo wot nas na pucżu wotwobrocżiw, ha ja chczu ſo
modlicż: zo bó nitżo zwo nanka ṅepotṙechiwo wo Waldemarowomaj rukomaj!“
— „Modlitba ſprawnéch ẇele zamóże pola Boha, praẇi tuhlej mój lubó
wutżeṙ. Ha ṅejo wėrno duchowné wótcze, zo ſmó mó ſprawni?“

„O prawó tżiſté ha ṅeſkażené wobrazko ſtworicżela ſwojoho!“ — zawowa
radoſtṅe duchowné, tak ẇeſowo pwodé ſwojoho wuwutżeṅa na dżėſcżu
wuhladajo: — Haj czéwa ſprawna ha ṅewinwata ſé pżed Bohom!“

Z luƀezrudném poſmėwom hladaſche Hilżitżka na ſwoju dżowtżitżku.

„Hiżcże cżi nėżto zẇeſelacze poẇem, macżerka! — zapotża z nowa Marija —
wėſchli zo ſé ſtajṅe prajiwa: kohoż Bóh tón Kṅez lubo ma, toho z
kżiżikom domapóta? — Hlej dżenſa prėni krócż nam Bóh wopokaſtwo ſwojeje
luboſcże dawa, dokelż hatż dotal nas żeni nitżo zwoho potrechiwo ṅejo.
Ha tohodla <pb n="29"/>ja też ẇaczé ṅeżawoſcżu ha ṅepwakam, hale modlicż
ſo chczu!“

„Dżėcżo drohe! — zawowa tu zbożomna macż — kak zahaṅƀena ſteju tu pżed
tobu.“

Duchowné pobożnu rétż dżėſcża ſwóſchiwſchi, zo bó jom hiżcżen ẇetſchu
radoſcż poſkicżiw praſcheſche ſo: „K tżomu ſé dóſtawa ṁeno Marija pżi
ſẇatej kżcżenczé?“

„Zo bóch ſwėrṅe pżikwad bożeje rodżicżerki zcżėhowawa!“ dóſta wón za
wotmoẇeṅo.

„Nó tak dopomṅ ſo, hatż pżi témhlej cżėkaṅu po pucżu cżėrṗeṅa bożeje
rodżicżerki ṅekrotżiſch?“

„Krotżu! krotżu!“ zawowa ẇeſele dżowtżitżka z rutżkomaj radoſtṅe
kleſkajo. „Każ boża rodżicżerka pżed ſurowóm Herodeſom do Egyptowſkeje
cżėkaſche, tak też mó pżed ſurowóm Waledemarom.“

Nėtkoj wrócżi ſo Radżim ze ſwojoho pżepótwaṅa. „Ṅewėm, ṅewėm — praẇeſche
wón — hatż tuhlej pżenóczowacż dérƀecż ṅebudżemó. Do dowa żana żcżeżka,
— na prawo ha liwo wulke ſkaliſka, ha naſṗetné pucż naſtupicż jo cżim
ſtraſchniſcho, dokelż bóchmó do rukow ſwojich pżeſcżėhaṙow padnécż
móhli, kotſiż ſu ſo wėſcżi za nami pużcżili.

<pb n="30"/>

Wo tém wokomikṅeṅu zaṁekota wóſoko na ſkale kózlatko, na naſchich
pucżowaṙow dele hladajo. To wſchitku jich kedżbliwoſcż tak zbudżi, zo na
ſwoje ṅezbożo tżiſcże zabóchu.

„Khudżinka“ wobżarowaſche je Marija — „té ſé wėſcżi wot druhoho ſkotu
ṅekedżbliẇe ſo zabwudżiwa.“ Radżim pak na ſkawu lėzeſche zo bó mawomu
ſkocżatku dele zpomhaw.

Tak khėtſe hatż dele bėſche, potża kózlatko radoſtṅe poſkakowacż, każ bó
tuhlej ƀez ſwojimi znatémi ſo namakawo. Marija k ṅom ſo liżcżeſche ha
wadżeſche je lubozṅe, ha boje zwėṙatko lizaſche z ṁechkim jazétżkom
porſcżiki dżowtżicżczéne. Pżi tém pak k wóſokej hoṙe, pod kotrejż dowtżk
ſo cżehṅeſche, poſkakwajo ƀez pżeſtacża ſo wobrocżeſche, każ bó
pucżowari za ſobu wowawo. Woni poſwuchachu tomuhlej pokiwaṅu nėmoho
wobletża — ha hlaj! tu wo wóſokej traẇe żcżėżka, ſkoro czéle pżikréta po
hoṙe dele ẇedżeſche. Wſchitczé zcżėhowachu ſwojoho nowoho ẇedżeṙa,
kedżbliẇe ſtupajo, ha koṅe ſamo za nimi krotżachu.

„Hiżcżen jo Bóh z nami“ praẇeſche duchomné, dokelż wo témhlej ṅerozomném
zwėṙatku jo nam zjewiw hwėzdu ſwoju wo puſcżiṅe.“

<pb n="31"/>

♣VII.♠

♣Nóclěh ha přebywanje wo khěži wuhlerjowej.♠

Zbożomṅe wſchitczé dale dóṅdżechu. Kózlatko poſkakowaſche do prėdka ha
pozaſta wokowo pozbėhṅeneje ſkawó na zelenej wutżczé, hdżeż za ſcżinu
wóſokich wólſchow pżez kulwate wokṅeżko mawoje khėżki ſwėtwo napżecżiwo
ſwėcżeſche. Hilżitżka praẇeſche zo ji ṅemóżno jo ſwaboſcże dla krotżelku
dale hicż, tohodla bó wobzankṅene wobódleri lėſnoho twaṙeṅtżka, wo
hoſpodu ha zakitaṅo proſécż.

„Ṅejo to ſnadż, — zapotża tu rozhladné Radżim — nėkajka ruƀeżna
khowanka?“

„Ṅewėṙu — dżeſche tu duchomné — — tohlej pżitulne ſtwoṙentżko hiżno
ſwėdczi, zo jo wot dobréch ludżi wothladane, dokelż ſamón ſkót waſchṅo
ſwojich wothladari na ſebi noſé, ha ze ſwojim zadżerżeṅom dopokazuje kak
ſo z nim zakhadża. Mam za to, zo dobri ha pėkni ludżo ſu, kiż ſkót
ṅecżwiluja, hale deṙe ha luƀe z nim wobkhadżeja, tohodla zpodżiwna
zkrudnoſcż kózlatka! ha tak nadżiju ſo, zo też nam nitżo zwoho ṅetżiṅa.“

Ḃez tém dóndżechu k khėżczé. Radżim wobhladṅe ſo k woknu pżibliżi, zo bó
zhoniw kajczé <pb n="32"/>ſnadż to ludżo ſu. „Deṙe! — zawowa wón
radoſtṅe, — jo to, każ ſebi móſlu, khuda wuhleṙſka ſwójba.“

„Tak wo ṁeṅe Bożim,“ ṙekné duchowné ha wo duṙe zakwapa.

„Żtó tu?“ wotwowa ſo ſélné mużſki hwós z nutſka.

„Mó ſmó podróżni, dobri ludżo! ha proſémó luboſcże khżeſcżijanſkeje dla
pod waſchim kréwom hatż do raṅa wo wukhowaṅo,“ wotmoẇi duchowné wo ṁeṅe
wſchėch druhich.

„J nó ſwėt dṙe jo nėtkoj powné zwóch ludżi, — rétżeſche wuhleṙ dale, —
hale waſch hwós tak lubozṅe ha pżecżelṅe k wutroƀe klintżi, zo wam ƀe
wſchoho komdżeṅa wotewṙu. Wóſche toho — pżiſpomni wón żortniẇe, —
wobkradṅeṅa ſo ſtrachowacż nimam, khiba zo bó ſebi nėchtón nėkotréch
hóltżatow wzacż chczéw, hale wo tajke wėczé zwóſnik ṅerodżi.“

Hdéż duṙe wotewri ha wuhlada zo ẇaczé woſobow wonka ſtoji, wowaſche:
„jenoż dale, jenoż dale!“ ha pṙedé ſtupajo, jſtwine duṙe wotewṙene
woſtaji, zo bó na ṗeczaku ſo palacze khójnowo wutżwo pżikhadżaczém
poſwėcżiwo.

„Luba Khata! — pżiwowa wón ſwojej żoṅe, kotraż z dżėcżimi z wulkeje
ſchklė poliwku dojėdwaſche — mó ſmó hoſcżi doſtali.“

<pb n="33"/>

„Ha każ widżu“ — praẇeſche wuhleṙowa, „tżeſcżenéch ha woſobnéch hoſcżi.“

Hilżitżka pżede wſchim jeje kedżbliwoſcż na ſo wobrocżi. „Ow ta boha
pani,“ zawowa wona ſobużelṅe: kak blėda jo ha zrudna, poſéncże ſo
tżeſcżena pani. Wėſcżi zo ſcże hiżcżen dżenſa nitżo cżopwo k ſebi
ṅewzawa. Ja ſo hnédom za ẇetżeṙecż poſtaram.“

Ḃez tém zo ſo druzé na nizku wawku ſédachu pżibliżi ſo Marija k
wuhleṙowóm dżėcżom z tajkej luboſcżiwoſcżu, zo hnédom hromadże ſo
zpżecżelichu, ha ƀez ſobu ſej poẇedacż potżachu.

Z wutrobnej radoſcżu k tomu wuhleṙ pżihladwaſche ha mudre rétże Marije
ſwóſchiwſchi powné horliwoſcże zawowa: Z tohohlej dżėſcża rétżi duch
bożi.“

Ḃez tém pżiṅeſe joho żona wulku żklu dobroho wotwaṙenoho kozaczoho
mlóka, ha woſobne ſwowa, ze ſwojimi, heẇak pżiwutżenémi, mėſchejo
proſcheſche zo bóchu ſo pżiſédnéli ha pojėdli. Ṙedachu ſebi dowho kazacż
dokelż po tajkich wuſtatéch wobcżeżnoſcżach bėſche jich hwód napoſledku
pżewzaw pżi wſchej zrudoƀe ha cżeżkoſcżi móſli. Tohodla pobożnu modlitwu
wuſpėwajo, ſénéchu ſo ha dachu ſebi wſchitko deṙe ſwodżecż.

<pb n="34"/>

Po ẇetżeri zawowa wuhleṙ: „dżėcżi pomodlicże ſo ha potom póṅdżecże k
nócznomu wotpotżinkej.“

Tu hnédom poklakné Marija z nimi na zeṁ ha wſchitczé hromadże wótſe ſo
modlachu. Pżi kónczu wuſpėwachu też krótku modlitwu za wſchitkich
wotemṙetéch, zo bó jim Bóh wotpotżink ẇetżneje zbóżṅoſcże dariw, ha hdéż
dżėcżi wuhleṙowo ze znaṁeṅom ſẇatoho kżiża ſo żohnwajo hiżno wſtanécż
chczéchu: dha Marija z hwoſom tżepotaczém zawowa: „Hiżcżen za nana zo bó
joho Bóh pżede wſchitkim zwóm zakitacż chczéw“ Ha ſama zkoro pwakajo tak
hnutṅe za nana ſo modleſche, zo też wuhleṙ ze ſwojej żonu ſélzow
zdżerżecż ſo ṅemóżeſchtaj. Wſchitkim dobru nócz prawiwſchi dżėchu dżėcżi
z Marku do komorki, hdżeż ſtaroſtliwa wuhleṙowa po móżnoſcżi też
Hilżitżczé wóżko pżihotowa.

Po woteṅdżeṅu mawóch dżėcżi porétża Bożidar ṁeltżo z kṅeṅu Hilżitżku ha
na to wuhleṙa z joho mandżelſkej bliże pżiwowawſchi takhlej k nimaj
rétżecż potża: „Wutrobnoſcż waſchoho waſchṅa jo czéwu naſchu dowėru
dobówa, tohodla budż wam wſchitke naſche ṅezbożo zjeẇene.“ Na to
wupoẇeda wón wſcho, żtoż ſo z kṅeṅu <pb n="35"/>Hilżitżku ha z jeje
mandżelſkim, récżerom Mėroſwawom ſtawo bė, kak ſurowó Waldemar pżecżiẇo
nim ſo zadżerżaw bėſche. Ha praſcheſche ſo napoſledku, hatż bó ſnadż
tehlej wotleżane lėſne twaṙentżko wėſte wukhowaṅo pżed pżeſcżėhaṙemi jim
poſkicżicż mòhwo, ha hatż bóchu tu nėkotre dné pżebówacż móhli.“

Hdéż Bożidar wo boloſtném rozdżėleṅu ha wotkhodu z hrodu Lubobòrſkoho
poẇedaſche, pwakaſche wuhleṙka ƀez pżeſtacża, ha hdéż na ƀezbóżnoho
Waldemara zpomni, tu wuhleṙ ṗaſcż z hnėwom zamkné ha nėkotré raz zawowa:
„zo zeṁa tajkohlej zwóſnika noſécż móże!“

Wotpohladaṅo toholej dowėreṅa dozrozemiwſchi wuhleṙ takhlej wotmowi:
„Tȯnhlej ze ſkawami wobdaté dowtżk réka „zhuƀené“ ha lėta ſo pominu,
pṙedé hatż czuza noha do ṅoho poſtupi, zkoro ze wſchėch ſtronow jo
ṅepżiſtupnė, zo pak ſcże ſkalnu żcżeżku namkali ha ƀez ṅezboża dele
zeſchli, to bójſkomu ẇedżeṅu pżipiſuju. Mam za to zo móżecże ſo tu ƀez
ſtracha wukhowacż. Hale waſche koṅe mȯhli bóchu najpŕedé pżitżinu k
pżeradże dacż. Nimam też kréwa za ṅe, ha po dole ſo jim wokowhonicż dacż
ṅeſmėmó, dokelż bóchu waſchi ṅepżecżeljo, <pb n="36"/>hdé bó hatż ſem
khort jich pżiwed, je lohczé z horé dele wuhladacż ha je zpȯznacż móyli.

Te dérbicże potajkim zhubicż. Nimam móſle je zabicż, hale ſnadż pow
hodżiné pucża, tam na hoṙe, ẇedże hwowna droha k Bernu;[1]⁾ tam je po
lėſnéch żcżeżkach wotẃedu — ṅech potom bėża, hdżeż jich wotżi poẇedu,
wſchak tón najwóſchi kṅez, Bóh wſchohomóczné ſo za ṅe poſtara.“ Potom
budżecże ƀez ſtracha, ha móżecże każ dowho ſo wam lubi — bȯrṅeż do
ſṁercże, z nami pżebówacż.“

„Ṅebudże to waſcha żkoda!“ praẇeſche tu Hilżitżka.

„J proſchu was, tżeſcżena pani!“ ſkotżi ji wuhleṙ do rétżi „ṅezapwacżi
ſo kȯżdé dobré zkutk ſam ze ſobu? to bó mi ṙana luboſcż k bliżſchomu
bȯwa, kiż zapwacżeṅa hlada. Kreẇ z wutrobȯ bȯch wam daw, hdé bóch waſche
hoṙo mohw polóżicż, ha kżiwdu wam ztżiṅenu zarunacż. Tola nėtkoj budże
tżas, zo bóżcże wotpotżnéli.“

Wuhleṙka woteṅdże z Hilżitżku za dżėcżimi. Wuhleṙ pak z Bożidarom ha
Radżimom wójſtẇe na rozpżeſtṙenu ſwomu ſo lehné.

<pb n="37"/>

Z raṅa, hdéż Bożidar z Radżimom lėhdom z poſélṅaczoho ſpaṅa ſo
wuwinéſchtaj, pżindże wuhleṙ z mokrém wobucżom nuts. „Daj wam Bóh tón
Kṅez dobre jutro! (raṅo) poſtrowi wón lėhdém wotczucżenéch. „Hiżno ſém
waſche koṅe wot ẇedw, — rétżeſche wón dale — wėrcże mi, zo bóch tajke
dżėwo dwójczé mėcż ṅechczéw. Wutrobṅe bóch pżez ṅe hnuté. Hdéż je na
drohu pżiẇedżech ha wot ſeƀe hoṅach, hladachu tak ṅedowėrṅe na mṅe każ
bóchu ṙecz chczéwo: „té jenoż żortujeſch — to ṅejo wėrno!“ widżiwſchi
pak zo jim z kijom hrożu, naſtajichu wuſchi ha dobrowȯlṅe po drozé
woteṅdżechu Żto pomha — na waſchim wukhowaṅu ẇaczé leżi.“

Tu wuṅdże wuhleṙowa z komorki. Blėda ha zrudna da ſo do żawoſcżeṅa: „Ow
ta boha pani! czéwu nócz ṅejo ani wotżka zawṙewa — ƀez pżeſtacża bórzé
zdéchwaſche bórzé ſo modleſche. Ja ſém ſo z ṅej modliwa. Dżowtżitżku pak
bė jandżel pėſton do krutoho ſpaṅa kolebaw, tak zo hatż dotal ſpinka każ
bó ju do wodé cżiſnéw.“

Woprawdże bėſche Hilżitżka czéwu nócz ṅeſpawa. Nutſkowna boloſcż ha
cżeżka mucżnoſcż <pb n="38"/>poſwabi ju tak, zo wóżko wopużcżicż
ṅemóżeſche, ha cżeżcze z khoṙė.

Nėtkoj hakhlej wozjeẇeſche ſo nadobnoſcż wuhleṙa ha joho ſwȯjbó wo
pilnej kedżbliwoſcżi, z kotrejż woni wſchitczé khoru wothladachu.
Wuhleṙowa ſo lėhdém wot jeje woża z dali kóżde jeje pohibńeṅo
wobkedżbujo. Wuhleṙ pżinoſcheſche wo rėtżczé wóẇene pſtruhi (Forellen)
druhdé też mwodoho zajetżka habȯ kurwotu wo wótżkach popadnenu, z tżimż
ſo khora kṅeni poſélnicż mȯżeſche. Joho dżėcżi zalezechu huſto na
najwóſche horé, zo bóchu dobréch jahadkow za ṅu nazbėrali. Wótcz Bożidar
po ſwojej wėdomoſcżi wſchelake lėkarſtwa pżihotwaſche; ha Marija, ſwojej
luboj macżerczé poſwużujo, ƀez pżeſtacża ſwojoho zbóżnika ha ſẇatu bożu
rodżicżerku wo wuſtroẇeṅo ſwojeje macżeṙe proſcheſche. „O Bożo“ —
żawoſcżeſche wona huſto k pohnucżu wſchėch druhich: — nanka nimam ha
zhuƀjuli macżerku, ach, dha nikoho ẇaczé ṅezmėju hatż teƀe ṅebeſki
wótcze!“

Khoroſcż Hilżitżczéna ſo ani nepolėpſchi ani ṅepohórſchi. Tu pòzna
Bożidar, zo duſcha ẇaczé cżėrpi ṅeżli cżėwo, tżohożdla wón na druhe
ſrėdki móſleſche. Wotpóſwa ſwėrnoho <pb n="39"/>Radżima wo wuhleṙowóm
kabacże ha kwobuku na rozhladwaṅo ha wupraſchwaṅo, żto ſnadż ſo z
récżeṙom Mėroſwawom ſtawo jo, wo tej wėſtej nadżiji, zo poẇeſcż jenoż
trochu polożacza k wuſtroẇeṅu khoreje ẇele dopomha. Toho dla ſo Radżim
na pucż poda, ha wſchitczé joho zaſé pżindżeṅo żadoſcżiẇe wottżakwachu.

♣VIII.♠

♣Dobre powjesćje.♠

Tſeeżi dżeṅ zẇetżora wrócżi ſo Radżim. Hiżno z daloka bė na nim widżecżi
zo dobru poẇeſcż pżiṅeſe. Wſchitczé joh cżipṅe wobſtupichu ha k wożu
hatż dotal khoreje Hilżitżki pżewodżachu.

„Bȯdż Bohu ẇetżna khwawa!“ zawowa z radoſcżu ſwėrné ſwużomnik. „Wſchitko
lėṗe ſtoji hatż ſmȯ ſo nadżeli. Zkradżu pżindżech hatż do woſadé
Luboborſkeje. Wottżakujo zo hród ha ẇes wuruƀenu ha popalenu nadeṅdu,
ńemawo ſém ſo dżiwaw, hako widżach zo wſchitko w dobrém ſtaẇe ha ƀe
wſcheje żkodé jo. Hale lud tak boloſtṅe żawoſcżi nad ṅezbożom, kiż
nadobnu ſwȯjbu waſchu podejſchwo jo, zo jo zlė poſwuchacż. Nikomu ſo
zpóznacż ṅedajo, <pb n="40"/>ſém ſo hatż k tẇerdżizne Waldemarowoj
zważiw. Staré rébak, kiž tam pola jėzora pod hrodom bódli, tżas żiẇeṅa
poẇedaté, wſchitko mi zjewi żtoż jom jenoż znate bėſche. Récżeṙu
naſchoho Waldemar jatoho dżerżi, hale hatż dotal z nitżim joho ńezrani.
Zda ſo ſkoro, każ bó na ſwojim hanibném dobócżu bóle ſo rudżiw hatż
zweſeliw. Was, ſda ſo mi, jo na wſchitke ſtroné pótacż daw, ha hdéż joho
tżeledż na Berńanſkej drozé za wami hladajo, naſche koṅe prózne ha ƀez
jėznéch dohnawa, ha na hrȯd Waldemarowó pſchiẇedwa bė, jo wón ſo ṗecża
jara zrudżiw. Ha kaž ſo praji dha wón ẇacz tak dżiẇe ẇeſowó ha zaſakwȯ
każ nėhdé ṅejo! Ṅemòhw ſém ſebi tehlej pżeṁeṅeṅo dżiwoho zwòſnika na
żane waſchńo wukwaſcż; hale na dompucżu ṅenadżiwſchi rozſwėtleṅo
dȯſtach. Mnohoſcž ludu, jėzdnoho ha pėſchoho, ze ſtawa panſkoho[2]⁾ ha
burſkoho, ze wſchitkich kónczow czėri ſo k Bernu. Hako ſo nėkotréch
wopraſchach, żto to znaṁeńa, bó mi praẇene, zo kralowitż[3]^(*)) Karl z
Pariża do wȯtcznoho kraja <pb n="41"/>ſo wröcżiw jo, ze ſwojej miwoj ha
luboznej mandżelſkej Blanku, kotraż jo dżowka franczowſkoho krala.
Nėtkoj jo pżijėw do Berna, zo bó wo markhrabſtẇe Morawſkim, wot nana
jomu k zaṙadwaṅu wotſtuṗeném, ſo rozhladaw, ha pżi tém wſchitke
wobcżeżnoſcże ha kżiwdé czéwoho luda nazhoniw ha zarunaw. Pżi nim jo,
kaž ſo prawi tajka ſprawnoſcż, zo ƀe wſchoho druhoh wobkedżbowaṅa jenoż
po prawdże ſudżi ha pocżiżcżowari, żtòżkuliż pżedczė ſu, jima ha khoſta
każ na ſamożeṅu tak też na żiẇeṅu. Woſebṅe pak na ṅekmane ha ruƀeżne
rėcżerſtwo ſwoju kedżbliwoſcż wobrocża, ha k jich wukoṙeṅeṅu wulke
wójſko zbėra. Tu ſém hnédom Waldemarowo zadżerżeṅo zrozemiw. B́e wſchoho
pokhibowaṅa jo jomu pżed Karlom ha joho ſudom huzko, pżed kotréż joho
ſwoje ṅeſkutki bórzé pocżėṙa, ha hrėch na waſchej nadobnej ſwójƀe
woboṅdżené, mȯże joho ſnadno hwowu ſtacż. Toho dla jo lohczé móżno zo
récżeṙu Mėroſwawa z jaſtwa pużcżi ha wſchė waſche wobſedżenſtwo wam zaſé
wrȯcżi, joli zo bóżcże wot zkórżbó pżccżiwo ṅomu wotſtupili; — hale
welkej, hatż ruṅe pżėhnatomu, ṅejo radżene do pazorow bėżecż.

<pb n="42"/>

Na tuhlej poẇeſcż ſo wſchitczé wutrobṅe zweſelichu ha khwalachu Boha.

„Widżiſch macżerka! — zawowa Marja — zo jo Bóh nana zakitaw, — zo Bóh
tón Kṅez jenoż dopużcżi, hale ṅewopużcżi.“

„Haj, praẇe jo, ṙekné wuhleŕ, — hdéż jo najhóṙe, dha jo Bóh ha joho
pomocz najbliże.“

„Sprawnoho Bóh do ẇetżnoſcże ṅewopużcżi,“ pżiſtaji pobożné Bożidar.

Kṅeni Hilżitżka wo tejſamoj khwili z woża poſtané, ha na ṙaném khwódném
ẇetżoru pżed khėżu na ſtrowȯm powėtſe ſo wokżeẇeſche.

Pṙedė hatż lehnécż dżėchu, modlachu ſo hromadże, ha dżakowachu ſo.
Bożidar ſpėwaſche ſédemdżeſaté pſalm. „Na teƀe Kṅeże ſém ſo dowėriw,“ ha
wſchitczé modlachu ſo pobożṅe za nim. Żanemu pak ſo dżens ſpacż
ṅechaſche, ha dowho hiżcżen pżecżelṅe ƀez ſobu ſo rozmoẇachu.

„Tudé ſo nam pżihódné tżas ha pżileżnoſcż poſkicżuje, — praẇeſche
Bożidar ƀez druhimi rétżemi k Hilżitżczé — zo bȯchmó ſwoje prawo dobȯli.
Nazajtra chczu ſo k prénczej do Berna podacż, z témhlej drohim
wopokaſtwom dżakomnoſcże joho nana.“ Tu wucżeże wón ſlébornu <pb
n="43"/>wotrohu, prajiczé: Snadż, zo tak deṙe poradżené ſén, ſlub wot
ſwojoh nana tżiṅené doṗelni, ha récżeṙa Mėroſwawa wuſwobodżi. Wó pak
droha kneni hiżcżen ſwaba ha ṅemòczna, tuhlej wottżakujcże, hatż
wſchitko deṙe wuẇedżene budże.“

„Ja ani najṁeṅſche pokhibwaṅo nimam, ṙekné tu wuhleṙ, zo waſchu prȯſtwu
wuſwóſchi, ha wo ſprawném ſudżeṅu Waldemara pokhoſta. Hale ja ſo na
nėtżo dopomṅu! do Berna wot jow ṅejo pżez ṗecż hodżin pucża, żtoż ſo za
dżeṅ deṙe dokoṅecż hodżi też pżi najpomawſchim hicżu. Wȯ wozmecże Mariju
ſobu! Pucż ṅejo ſtraſchnė, tejko ludu po dróze cžehṅe. Tehlej dżėcżo,
hdéż rėtżecż zapotżṅe, zamóżi ẇacz hatż wſchitke wotrohi czéwoho ſwėta.“

„To bóch ſebi ſam móſliw — dżeſche Radżim — jenoż żto k tomu hnadna
kṅeni rekṅe!“

Pżi téchhlej ſwowach poſtané Marija ha macżerne kolena wobjimajo takhlej
ju proſécż potża. „Ach macżerka dowol, zo bóch za nanka ha za teƀe
tȯnhlej pucż dokoṅecż ſmėwa. Ja pżed tém dobrém kralom poklaknu ha ṙeknu
jomu, kak joho lubuju, dokelż mėſto Boha tak ſprawṅe ſudżi, ha zo jom
Boͤh za to hiżcżen <pb n="44"/>kraſniſchu krȯnu wo ṅeƀeſach pżihotuje. Na
to chczu joho proſécż, zo bó nam pżecżiwo Waldemarej pomhaw, hale zo bó
jom, hatżruniż zwó jo, wodaw, zo jenoż nam nanka zaſé da, zo mó jomu też
wodacż ha joho radé mécż zechczemó.

Ṅejſém praẇiw — zawowa radoſtṅe wuhleṙ, — zo te dżėcżo naṗelṅene jo z
duchom kżeſcżijanſkej pobożnoſcże, ha zo dérbi krala hnucż, bórṅeż ſamo
tak ſprawné, każ ſo praji, ṅebów?“

„Chczemó to wobſpacż“ — praẇeſche Hilżitżka ſo poſmėwajo, na tżoż ſo
wſchitczé wo Bożim ṁeṅe k mėrej podachu.

♣IX.♠

♣Puć ha njezbožje!♠

Bożidar, hatż runiż za dobre zpózna, zobó Mariju ẇetſchej ważnoſcże
ſwojej próſtwó dla ſobu wzaw, tola, hatżruniż ſam ṅeẇedżeſche, tżohodla,
to wo wutroƀe ṅechaſche. Hdéż pak ſwóſcheſche zo ſama Hilżitżka do toho
zwoli ha wſchitczé na to ſo hotuja, ṅepżecżiẇeſche ſo dale.

Pṙedé hatż ſwòntżko zezkhadża hiżno ſo pżiprawó na pucż tżiṅachu. Zo bȯ
z ẇetſchej wėſtoſcżu <pb n="45"/>ſtrachej ha ṅezbożu wujſchow, wodże ſo
Bożidar z huƀenej draſtu wuhleṙowoj, Marija pak zwobletże ſo ſuknitżku
wuhleṙowej dżowtżitżki, z kotrejż ſkoro jedneje ſtarobó ha wulkoſcże bė,
zo bȯ nihdże kedżbliwoſcż ludu na ſo ṅewobrocżiwa.

„Aj to wam deṙe pżiſteji!“ zawowa wuhlet ẇeſele; ſwój hroznė kabat wo
tak doſtojnej ſwużƀe wuhladajo. Nichtȯ wo wami nitżo hatż huƀenoho
khudoho wuhleṙa pótacż ṅebudże. Ja bóch hnédom z wami ſchow, hale
mużowej ruczé ſtaj doma ſtajṅe potrėbnej, ha pżed prénczom bó wam, móſlu
ſej, moje ſwowo jara ẇele pomhacż ṅemóhwo.

Nėtkoj ſo rozdżėlachu, kṅeni Hilżitżka ṅemóżeſche ſo pwakaṅa zdżerżecż,
hdéż ſwoju jenitżku dżowtżitżku ſo wot ſo zdalowacż widżeſche. Wuhleṙowo
dżécżi wótſe pwakachu.

„J ńerudż ſo macżerka! rétżeſche Marija lubozṅe, — wſchak ṅeƀeſki wótcz
z namaj póṅdże. Tżim khėtſiſcho dobré kral wſchitko nazhoni, cżim
khėtſiſcho nanka zaſė wohladamó. Ha wó też ṅepwatżcże — dżeſche wona k
dżėcżatkam, ja też wot was poẇedacż budu miwoſcżiwom kralej: kak dobri
wſchitczé ſcże ha kak radé ſcże nas <pb n="46"/>bez ſobu pżijeli. Hdéż
ſo zaſé do Lubobórka wrócżimó, wozṁemó was ſobu ha żeni ẇacz ṅebudżecże
wot nas ſmėcż. Ṅej wėrno macżerka?“

„Zawėſcżi luba dżowtżitżka!“ wotmoẇi macż. „Ha nėtkoj Bożeṁe!“ praẇeſche
duchowné, Bóh was tu zakitaj ha pżede wſchėm zwóm wukhowaj Pokoj toho
Kṅeza pżebówaj z wami.“

„Bóh waj pżewodżej po waju pucżu!“ — wſchitczé jednohwóſṅe zawowachu, —
ha chczéw wamaj zbożomṅe pobócż dacż.

„Hiżcże kżiżik na tżowo!“ zawowa tu Hilżitżka. Ha lubu dżowtżitżku ze
ſẇatém znaṁeṅom żohnwajo, ju wokoſcheſche.

„Z praẇej nohu pṙedé!“ napominaſche wuhleṙowa ha hiżno ſtejeſche Bożidar
z Mariju pod ſchėrokim ṅeƀom. Wuhleṙ pżewodżeſche jej pżez horu hatż k
drózé, wſchitczé druzé hladachu za nimaj hatż ſo wo cżėmnej lėſnej
huſcžiṅe zhubiſchtaj. Pżi drózé rozdżėliſchtaj ſo z wuhleṙom, kiż zrudné
poſledṅe ſwowa za nimaj wowaſche:

„Krótke Bożeṁe, zbożomne zaſéwidżeṅo!“

Bėſcho kraſne lėtne raṅo. Żita ẇeſele ſwoje kwóſki zbėhachu, ptatżki
fpėwachu, ha ſkót, wowczé ha kózlatka tam ha ſém po horach radoſtṅe
poſkakwachu.

<pb n="47"/>

„O kak jo wſchitko ẇeſowo, kak wſchitko Boha na ṅeƀeſach khwali!“ zawowa
powna radoſcże Marija.

„Chczemoj też mój pżikwad ṅerozomnéch ſtwoṙentżkow zcżėhowacż!“ wotmoẇi
duchomné, ha tak ſo nėtk modleſchtaj, nėtk ſpėwaſchtaj, ha zaſé wo
pobożném rozrétżwaṅu wot Boha ha joho ſkutkow ſwoje móſle
pozbėhowaſchtaj.

Prėṅa ſtaroſcż duchomnoho bėſche, zo bó dżėcżo lėhdom wóſomlėtne, na
pucżu ṅewuſtawo; hale luboſcż ẇele zamożi, ha żtoż radé dżėwamó, to
lóhzé dokoṅamó. Tak też Marija be wſchoho wuſtacża poſkakwaſche, ſtajṅe
wot toho poẇedajo kak nutrṅe krala proſécż budże. Hiżcżen pżed powdṅom
pżindżeſchtaj do powojczé Tżornohórſkich lėſow, poſlednich pżed Bernom.

Dżiwṅe zezda ſo duchownom, zo ani pżed ſobu, ani za ſobu, czéwo pów dṅa,
żanoho tżwoẇeła na drózé widżawoj ṅebėſchtaj. Wón wopraſcha ſo tohodla
mużi kiż pżi pucżu dṙewo rubachu, tżohodla droha dżenſa tak puſta jo?

Ruƀeżniczé tu wo téchhlej dṅach zaſé ſwoje ſtraſchne ſkutki po lėſu
wuẇedwachu, dóſta za wotmoẇeṅo, „tżohoż dla zamożniſchi pucżowaṙo
druhdże, ha to pżez Tiſchnow do Berna jėzdża. — Wój pak jenoż wo Bożim
ṁeṅe tuhlej dale dżitaj, — waj ṅenapadnu!“ ṙekné <pb n="48"/>tu, ſo
ſmėjo, jedén z dżėwari kiż po jeju wobletżeṅu jej za khudżinczé
dżerżeſche.

„Zawėſcżi — wobkrucżi duchomné — ſlėbro ha zwoto ſobu nimamoj, ha tak ſo
wuruƀeṅa ṅebojimoj!“ Tahlej poẇeſcż pak jomu tola luba ṅebėſche, też
Mariju wſchitka ẇeſowoſcż wopuſchcżi, ha tak zrudṅe ha ṁeltżo po lėſu
dale dżėſchtaj.

„Ach żto tola zapotżṅemoj — wopraſcha ſo napoſledku Marija — joli zo
nėhdże ruƀeżniczé na naj wuſkotża!“

„Ṅeboj ſo moje dżėcżo! — dżeſche Bożidar — wſchak Bóh z namaj dżo ha
ſẇaté jandżel pėſton pżewodża naj. Na toho dérbimoj ſo dowėricż, ƀez
kotrohoż wole ha dopużcżeṅa ani wóſka z hwowó ṅepadṅe. Ṅewėſch kak naſch
zbóżnik też bojoſcż pżed zwóſnikami wot ſwojich wėriwóch wotewzaw jo;
wſchak wón praẇi: Ṅebojcże ſo téch, kiż jenoż cżėwo zkónczuja, hale
duſchi żkodżicż ṅemóża, bojcże ſo ẇele ẇaczé toho, kiż cżėwo ha duſchu
zaſtortżicż móże do wėtżnoho zahuƀeṅa.“

Lėhdém bėſche duchowné ſwowa ſẇatoho piſma dokontżiw, wuſkotżi z
huſcżiné zaroſcżené muż, ſtraſchné na pohladṅeṅo, z heju w ruczé, ha
déri joho be wſcheje rétże tak na hwowu, zo hnédom k zemi padné.

<pb n="49"/>

„Wodaj mu kṅeże, dokelż ṅewė żto tżini!“ zawowa wón hiżcżen, ha
boloſcżiẇe na Mariju pohladajo praẇi: „Ṅebojcże ſo téch, kiż jenoż cżėwo
ſkónczuja“ — ha wotżi zankné.

„O Bożo, Bożo! — żawoſcżeſche pżez to ſṁercż naſtróżane dżėcżo — wzmi
moju duſchu k ſebi wo miwoſcżi!“ dokelż też na ṅu ſo zwóſnik z kijom
zahaṅeſche.

Wo tém wokomikṅeṅu wuſkotżi z huſcżiné druhi muż, nicz tak ſtraſchṅe
dżiwi, każ prėnſchi. Khėtſe wotſtortżi tamnoho, ha ze zwóſcżu ſapatém
wokom na ṅoho zahrima: „Haṅbuj ſo kreẇelatżné ṅeduſchniko! ṅewobróṅenéch
proſcheṙow zabijecż. Ani z porſtom dżėſcża ſo ṅedótkni!“ Sam pak Mariju
ze ſtrachom mrėjaczu do rukow wza, ha do lėſa ſkotżi.

Prėnſchi ruƀeżnik, pżez rétż druhoho zatraſchené, woteṅdże ṁerzaczé, ha
porażenoho pżi pucżu leżo woſtaji.

♣X.♠

♣Zrudoba ha zhubjenje.♠

Wot toho tżaſa hdżeż duchowné Bożidar z Mariju ſo na pucż podaw bėſche,
zawoſta wo lėſném twaṙeṅtżku wuhleṙowom jara zrudṅe, <pb n="50"/>Po
Mariji ſo wſchitkim wutrobṅe ſtéſkaſche. Dżėcżi pżi ſwojich hrajkach ƀez
pżeſtacża na ṅu zpominachu, wuhlerczé zdaſche ſo kóżdé kucżik prózné ƀez
ṅej, ſam hoſpodaṙ ṅebėſche ẇaczé tak ẇeſowó, ha Hilżitżka pżez nėkajku
potajnu bojoſcż, wobżarowaſche wutrobṅe, zo bė drohu dżówtżitżku hdé wot
ſo pużcżiwa. Jeje znutskomné ṅepokoj roſcżeſche tżim dale cżim bóle; ha
hdéż czéwó tédżeṅ ſo pominé ƀez toho, zo ſo żtó zaſé wrócżi wot
lubowanej wotpóſwanej, ṅemóżeſche zrudna macż ẇacz pod tſėchu woſtacż.
Kóżdé dżeṅ khodżeſche k drózé, hdżeż ſo jeje jenitżke dżėcżatko wrócżicż
dérƀeſche, ha kóżdé krocż zrudniſcha domoj pżiṅdże.

Wuhleṙ ze ſwojej żonu bojeſche ſo, zo móhwo znutſkomne cżėrṗeṅo
Hilżitżczénu ſtrowoſcż zaſé podrécż, ha narétża ſwėrnoho Radżima, zo bó,
k ſpokojeṅu móſli ſwojeje kṅeṅe, za Mariju do Berna ſo pużcżiw, ha
hladaw, żto ſo tam ſtaṅe.

Radżim bėſche hnédom na nohomaj, ha praẇeſche: zo ſo ṅewrócżi, dóż z
Mariju mócznu pomocz pżecżiwo Waldemarej ṅepżiẇedże. Pżez to ſo zrudne
móſle kṅenine trochu wujaſnichu, hale jenoż na krótki tżas.

Zaſé pominé ſo nėżto dṅow ha ṅewrócżi ſo nichtón. Tu wudéri Hilżitżczéne
hoṙo z czéwoj <pb n="51"/>hórkoſcżu ha nitżo ṅemóżeſche ju zẇeſelicż.
Wuhleṙ hatż dotal pżedczé ſtrożtné, ſam nadżiju zhubi, ha wo lėſném
doṁe, wo témhlej bódẇe zƀożomneje ſpokojnoſcże, ṅebė nitżo widżecż hatż
lute zrudne wobletża, ṅebė nitżo ſwóſchecż, hatż boloſcżiwo zdéchwaṅa.

Jenoho dṅa ẇetżor woteṅdże Hilżitżka, pṙedé hatż heẇak, k wotpotżṅeṅu do
ſwojeje komorki. Dowho do hwubokeje noczé bėſche ſwóſchecż, zo ſo modli
ha ṁeltżo pwatże. Wuhleṙ z hwowu ẇercżeſche ha ſobużelniwa wuhleṙka
chczéſche k ni do komorki hicż, hale ṅemóżeſche ſo praẇe k tutej
krotżeli zważicż, ha bojeſche ſo, zo móhwa ſnadż zrudnu pani rozhnėwacż,
dokelż wſchak ſtajṅe wulka boloſcż wutrobó najradſcho wo ſamocże
pżebówa. Pozdże haklei wſchitko wo khėżczé wuſné. Ha hdéż rano ze
ſwitaṅom wuhlerka raṅſche poſtroẇeṅo tżeſcżenej pani pżiṅeſcż chczéſche,
namka wożo ṅedótkṅene ha komorku próznu. Hilżitżka bė ſo w noczé
zhubiwa.

♣XI.♠

♣Rubježniska khowanka.♠

Hwuboko wo Tżornohorſkich lėſach ſtejeſche ƀez wiſatémi ſkawami twaṙeṅo
z ṅecżeſanéch <pb n="52"/>żtomow zeſtaẇene. Wuzka ṅekhódna żcżeżka
ẇedżeſche k tomuhlej wobodleṅu, hdżeż ruƀeżniczé ſwoje potrėbnoſcże
khowachu: kóżdé dżeṅ tuhlej ſo zhromadżichu, zo bóchu ſo najėdli ha
napili; ſwoje nakradṅene kubwa pak druhdże po ſkalinach khowachu. Po
żkropawoj żcżeżczé khodżeſche ſo k nizkim duritżkam, z duritżkami ſtupi
ſo do mazaneje jſtwitżki, bóle kolni hatż tżwoẇetżomu wobodleṅu
podobnej.

Nutſka wo cżėmném wobodleṅu ſtejeſche pżed wulkim wóhniżcżom wobſtaṙena
żona wo ṅetżiſtej draſcże, ha waṙeſche jėdż, ji po boku ſtojeſche ṙana
holtżitżka jandżelſkeje ṅewinwatoſcże, ze ſélzojtémaj wótżkomaj. Bėſche
to Marija. Ruṅe wonej hromadże poẇedaſchtej.

„Jenoż ṅepwatż ẇaczé! — praẇeſche ſtara k zrudnomu dżėſcżu — ja ſém za
teƀe pola kṅeza proſéwa ha wón jo mi ſlubiw, zo teƀe zaſé k macżeri
doẇeſcż da. Jenoż dotżakaj tżaſa. Nėtkoj hiżcżen to bócż ṅemóże. Naſchi
wot tudé pṙecż pocżahnu, dokelż tu hiżno ẇacz praẇe wėſte ṅejo. Tak
khėtſé hatż ſebi wſchitko pżihotuja, dha też té k macżeri zaſé
pżindżeſch.“

„Hale macżi! — zawowa Marija pżez rétże ſtareje żoné zẇeſelena — ṅebódż
z témhlemi ludżimi! Radſcho pój zo mnu! O to ṅejſu dobri ludżo. Ja
ṅeſpach dżenſa noczé <pb n="53"/>hdéż k ẇetżeri pżindżechu. To ſu
żadwawi mużoẇe. Cżi dérbja hrozne duſche mėcż, dokelż wo wobletżu hiżno
wozjeẇa ſo tżaſto nadobnoſcż duſche, (tak praẇeſche pobożné Bożidar). Ha
jich wobletża ſu każ podobizné djabowow. Ha tżohoż wutroba powna jo, to
pżez hort dżo, praẇeſche też mój wutżeṙ; cżihlej mużojo pak żadwaẇe
rétżachu ha ſuroẇe ſwaṙachu. Potom zeſédachu ſo k blidu ha żadén ſo
ṅepomodli. Nezpomnichu na Boha, wot kotrohoż kóżdé dobré dar dóſtaṅemó.
Ha zdaſche ſo mi też, zo tamón zwóſnik, kiż Bożidara w lėſu tak hrozṅe
do hwowó déri, ƀez nimi bėſche, ha też tón kiż ṁe ſem doṅes jo.

„Mėltż, Boże dla, mėltż dżėcżo!“ hrożeſche ſtara żona, hdé bó cże żtó z
nich ſwóſchaw, zlė bó ſo cżi ẇedwo. Jenoż z wulkej cżeżu ha na krute
porutżeṅo kṅezowo, jo ſo mi radżiwo, teƀe pżi żiẇeṅu zakhowacż.“

„Ṅehnėwaj ſo na mṅe!“ proſcheſche Marija pżitulṅe — „teƀe rétż moja ſo
ṅedótkṅe, té ſé lėpſcha, ẇele lėpſcha, hatż cżi żadwawi! Té ṁe
wothladaſch, jėdż ha picż wudżėleſch, tohodla teƀe też radé „macżi“
ṁenuju. Na Boha luboho Kṅeza zpominaſch, zlė ṅerétżiſch, ha za
wtżorawſchim, wtżora ha dżens, ſém cże ſo modlicż widżawa, ha pżi
modleṅu pwakacżi. <pb n="54"/>To zwi ludżo ṅetżiṅa. — Hale tola z nimi
dale ṅebódż, dokelż też dobré wo towarſtẇe ƀezbożnéch lohczé ſo zkazécż
móże.“

O dżėcżo, dżėcżo! kóżde ſwowo twoje jo ṁetż za moju wutrobu!
żawoſcżeſche ſtara żona ha hórczé pwakacż zapotża.

„Ach ṅepwatż macżi!“ — rétżeſche Marija k ni ha ruṅe też do pwakaṅa ſo
da, — „ja bóch heẇak z tobu pwakacż dérƀawa.“

„Jandżelko ṅewinoſcże!“ żawoſcżeſche żona hwuboczé pohnuta, — „ja mam
ẇele k wobżarowaṅu; wo tebi ſém zaſé po dowhich lėtach zpóznawa
kraſnoſcż tżiſteje duſche kiż jo Bohu podata, ha zpóznawa ſém pżi tém
ſwoju ṅekmanoſcż. Ow mi wſchak Bóh ẇaczé ſmėlné bócż ṅemóże!“

„J macżerka!“ — padné jej tuhlej Marija radoſtṅe do rétżi — „wón móże,
móże ha budże! Smėlnoſcż boża, prajeſche mój pobożné wutżeṙ, jo ẇetſcha
ṅeżli ṅeprawda czéwoho ſwėta Jėzus tebi wėſcżi woda, zo ſé z ƀezbóżnémi
ludżimi pżebówawa, jenoż zo dale z nimi ṅewoſtaṅeſch; hdé bé jenoż tamón
zwóznik Bożidara ṅezarazéw: (ha pżi tém ſélzétżka po kcżėjaczém wobletżu
dżėſcża kapaſche) won bó cżi lėṗe poẇedżew, kak ſmėlné naſch zbóżnik jo,
ha kak też hrėſchnej Madleṅe wodaw jo.

<pb n="55"/>

Tu padné żona na ſwoje kolena, ha ſtéknéwſchi ruczé wo ſélzach
rozpwówajo zawowa: „Kṅcże, ja ṅejſém hódna twoja dżówka rėkacż, hale
mojoho hoṙa ha wutrobnej żelnoſcże dla, pohladaj miwoſcżiẇe z kraja
wėtżneje ſmėlnoſcże na mṅe wbohu hrėſchniczu ha ṅezaſtortż ṁe wėtżṅe wot
ſo!“ dale modleſche ſo cżiſche.

Marija poklakné hnédém pżi ṅej ha z hwoſom dżėcżaczeje dowėré powném,
pżiſtaji: Ach haj, mȯj dobrocżiwó Jėzuſo, tżin tak, ṅehnėwaj ſo na ṅu,
ha pżiẇedż naj woboj bórzé k luboj macżerczé ha k dobromu wuhleṙej.“

♣XII.♠

♣Wojowanje ha wumoženje.♠

Hiſchcżen woboj na kolenach kletżeſchtaj, hatż z dobom hara ha
ṅezwutżené ropot, blizko khėżki, ƀeż ſkawami, ſo potża rozlėhacż, ha
pżedczé bóle ha bóle bliżicż. Deṙe bėſche rozeznacż żcżertżeṅo bróṅe,
klecżo, żawoſcżeṅo poraṅenéch ha radoſtne wowaṅo dobȯwaczéch. Na tuhlej
haru pozbėhnéſchtaj ſo woboj modlicżerczé ze zeṁe, ha zawowaſchtaj każ z
jeném hwoſom: „Bóh bódż z namaj! — żto ſo to ṅetżini!“ Wo tém
wokomikṅeṅu pżiſ#otżiſchtaj k mawom wokṅeżku, <pb n="56"/>zo bóſchtaj
widżawoj, żto ſo tam ſtaṅe. Ha wuhladaſchtaj ſtraſchne podawki, tak zo
kreẇ jimaj wo żiwach pozaſta. Po ſkaliſkach wokowo twaṙeṅtżka, hibaſche
ſo żawoſna mnohoſcż ṅeznatéch wojakow, kotréchż wotżi, hnėwṅe ſapachu,
wo rukach bwóżcżachu ſe jim z kreẇu potżerẇeṅene metże. Z moczu ha
cżeżkim nawalom cżėṙachu pżed ſobu tżrȯdu rozwoƀenéch ruƀeżnikow, ſtajṅe
jich pobijo ha ze ſkawow dele ṁetajo, tak zo ſkalne ſcżėné z kreẇu ha
zmozami rozbitéch hwowow ſo kuṙachu. Pżed tak ſtraſchném pohladom
tżepotaſchtaj ſtara żona ha Marija hako liſcżitżczé.

„To jo wotpwacżeṅo ƀezbóżnikow hiżno na zemi!“ — praẇeſche zrudṅe ſtara
po khwili ſtéſkniwoho mėltżeṅa — to jo wėſcżi kralowſke wȯjſko! Hnėw
bożi jo ṅenadżiczé zwóſnikow pżekhwataw! Deṙe ſém to pṙedé wėdżawa, zo
wulkomóczné Karl jim z téchto khowankow cżeknécż ṅeda, ha do tżaſa ſwėt
wot téchhlej żkódliwóch zwȯſnikow wumożi.“

Ha ſtara żona ſo ṅemoleſche, dokelż ƀez ẇele druhimi wobcżeżwaṅami ha
ſkórżbami doṅeſe ſo też ta k wuſchomaj préncza Karla, zo pżed ſamóm
Bernom wo wulkich lėſach tżornohȯrſkich <pb n="57"/>ruƀeżna tżróda
ſuroẇe hoſpodari, podróznéch napaduje ha zabiwa. Tu zebra Karl wulke
wójſko, zo bó wſchudżom wſchitkej ṅeprawdže ha wſchomu ṅepoṙadej
wotpomhaw ha kżiwdu z ṁetżom pokhoſtaw. Zapotżatk tohohlej wużitnoho
dżėwa dérƀeſche bócż zahuƀeṅo tżornohorſkich ruƀeżnikow. Cżihlej pak
bėchu ṅezbożo jim hrożacze wuſledżili ha hotwachu ſo k woteṅdżeṅu do
druhich krajinow. Hale nakradṅene pokwadé ha kubwa wopużcżicż ṅechajo,
bėchu ſebi wotmóſlili wſchitko ſobu zwotnoſchecż, pżi tém pak
zapozdżichu ſo ha pżindżechu tak pokucże dawno zaſwużenej, ha ṅeſmélnej
ſprawnoſcżi do rukow. Wójſko Karlowo nadpadné w noczé nahle wo potajnéch
kutach zkhowanéch zwóſnikow, ha ƀez miwoſcże jich zabijo, cżėṙeſche jich
pżed ſobu hatż k wiſatém ſkalinam, kotreż ſo pżed jich twaṙeṅom
wuzƀėhowachu ha tam bȯ poſledṅa tżródla lėſnéch żadwawczow pżedobȯta ha
ze ſkawow dele zṁetana. Poſleni kóncz toholej podawka ſta ſo, każ wėmó
pod wotżomaj ze ſtrachom mrėjaczej żonė ha Marije.

Hnédom hatż ſtara poſledṅe ſwowo ſwojoho żawoſcżeṅa dorétża, zkorżeſche
Marija ze zrudném hwoſom: „Ach Bożo! żto ſo z namej ſtaṅe!“

<pb n="58"/>

„Ṅewinwatko drohe! teƀe dérbi Bóh zakitacż!“ wotmowi ṅezbożomna hoſpoza
pobitéch zwóſnikow — „hale ja! dżeſche wona dale — a nitżoho ſo
wotżakowacż nimam, hatż żtoż ſama ſebi pżihotowawa ſém, — żtoż
ruƀeżnikam ſo ſtawo jo!“

„Mėltż mėltż macżerka“ — pozbéhné ſo tu Marija, — „pójmoj wutrobicże tém
wojakam napżecżo! — ha zo bó zrudnoſcż ſtareje zahnawa rétżeſche dale:
„Ja budu jich proſécż, też za teƀe, ja jim poẇem, kak ſwojich
pżeſtuṗeṅow ſo kajeſch, kak ſé hiżcżen pżed khwilku z pwatżom k Bohu ſo
modliwa. Woni maja wėſcżi ſobużelniwo wutrobó ha nitżo zwo namaj
ṅeztżiṅa.“

Stara żona z bojoſcżu czéwa zatraſchena poſwuchaſche rada na dżėcżo, ha
hiżno ſo woboj wojakam napżecżo hicż hotowaſchtaj. Hale kak ſo ṅezbożnej
ſtrȯżiſchtaj, hatż wo témſamóm wokomikṅeṅu rozkaz wuſwòſcheſchtaj ze
ſkalnéch wėrchow z wótrém hwoſom wupraẇené: Zamkcże duŕe ha ṁetajcże
woheṅ na tónhl j poklaté dom, ńech zahiṅe wſchitko, żtoż pod ƀezbóżnej
tſéchu jo.“

Z dżiẇej radoſcżu bȯ ſurowó rozkaz ƀez komdżeṅa dokoṅané, ha pṙedy hatż
ſo wboha <pb n="59"/>żona ſ dżėſcżom dopomniſchtaj, buchu duṙe zabite,
ha ſmolne wėnczė lėtachu na tſéchu, hdżeż ſo wo wuſkṅeném dreẇe woheṅ
hnédom rozſchėri.

Pwȯṁo wudéri z twaṙeṅa, ha ze ſtraſchném praſkotom paleſche ſo kréw nad
hwowomaj wopuſchcżenej żȯnſkej. Towſté kur waleſche ſo dójſtwó ha
wopalene ṙadé potżachu ſo zhibowacż ha hrożachu z nahwȯm padom. Tu
ſtéſkniẇe woboj potżeſchtaj Boha ha ludżi wo pomocz wowacż, hale z
hnėwom rozhoṙeni wojazé ṅeſwóſchachu jej. Wo najẇetſchej nuzé pżiſkotżi
Marija k mawom wokṅeżku, tak zo napżecżiwo na ſkale ſtejaczé wojaczé
jeje jandżelſke wobletżo deṙe widżecż móżachu, ha ſtékné ſnėhbėwoj
rutżitżczé ſwojej, ha potża tak wutrobńe żawoſcżicż, zobó ſo ſkawa
ſmélicż dérƀawa. „Dobri ludżitżkojo! — wowaſche wona — ſmėlcże, ſmėlcże
ſo nad namaj! mój ṅejſmoj nitżo zwo tżiniwoj.“

Wowaṅo ṅewinwatka ṅezwoſta ṅewuſwóſchane. Ḃez wójſkom wuſtupi na
ſkaliſku muż ṙaneje poſtawȯ, wo kraſnej wójnſkej draſcże wuhotwané, pżed
kotrémż druzé z kedżbliwoſcżu, joho potżeſcżujo, wuſtupwachu. Ṅeſpokojṅe
pohlada wȯn na wójſko tu ſtejacze, tak khėtſé hatż <pb n="60"/>z twaṙeṅa
zrudṅe wo pomocz wowacż ſwóſcheſche, ha pṙedé hatż żtó ſo nadżecż
móżeſche, ze ſpėſchném ſkokom dele khwataſche, z moͤcznej ṗaſcżu rozrazé
zamkṅene duṙe ha żonſkej, z kurom pow zaduſchenej won wuṅeſe. Lėdom
bėſcho tȯnhlej ſkutk kzeſcżijanſkeje luboſcże dokoṅané, dha ſépné ſo
twaṙeṅo z wulkim ropotom do hromadé ha pżeṁeni ſo do kopiczé żehliwoho
wuhla.

♣XIII.♠

♣Njenadźite wohladanje.♠

Po zelenej wutżczé, z wóſokej ſchmrótżinu luƀe wobwėntżenej, pżi
ſlėbornej rėtżczé, rozlėhachu ſo wojaczé po dokoṅaném dżėle, po
wukoṙeṅeṅu ruƀeżnikow. Z tajkim rozhorleṅom bėſche wojowane, zo ani
jedén z nich miwoſcże ṅedóſta. Cżėwa zabitéch pżikaza Karl na hromadu
znoſécż, ha do hwubokej jamó pod ſkawu wukopaneje, zahṙebacż. Pżi
témhlej dżėle bėſche na wobletżu Karlowom zjawṅe wutrobne pohnucżo
widżecż, haj ſélzé pokazachu ſo w joho wotżomaj ha z boloſcżu praẇeſche
wón: „Kajkeż żiẇeṅo, tajka ſṁercż! Ḃez poſélṅeṅa ſẇatoho nabożenſtwa
zahinéchu, wo ṅepoſẇecżenej zemi budża <pb n="61"/>twacż. Bożo bódż jim
miwoſcżiwó!“ Ha ſamo wobletża twerdéch wojakow nėkak żelnoſcż zamrótżi.

Po témhlej woprawdże zrudném pohṙeƀe, pokiwné Karl, zo bó żona z
dżėſcżom, kotrejż wȯn ſam ze ſwojimaj rukomaj z palaczeje khėżki wuẇed
bėſche, pżed noho pżiẇedżenej bówoj.

Ze ſtrachom pżibliżowaſche ſo ſtara, pſches hwós ſwojoho ſwėdoṁa cżeżczé
wobſkorżowana. Hale Marija z radoſcżu newinwatoho jehnatka poſkakwaſche
ha ƀez bojoſcże pżed luboſcżiwoho préncza ſtupi. Z boloſcżu padné żona
na kolena pżed nim, ha Marija jeje pżikwad ſcżėhujo poklakné też ha ze
ſtékṅenémaj rutżkomaj luƀe proſcheſche: Ssmil ſo nad namaj miwoſcżiwó
kṅeżel mój ſmoj nitżo zwo ńetżiniwoj! Sam Bȯh ṅewinoſcż zakita — ha té
kiż na mėſcże bożim lud ſudżiſch na zemi, té wėſcżi też nitżo na
ṅewinoſcż ṅedopużcżiſch!“

Pżi téchhlej ſwowach ſtupi ſélza do Karlowoho woka. Swojej wȯtczowſkej
ruczé wotewrjo, pozbėhné holtżitżku ze zeṁe ha poſadżi ju na klin.
„Poẇez mi, poẇez lubo dżėcżo! — luboſcżiẇe k ṅej rétżeſche — kak ſé ƀez
tuhlej tżródu zwóſnikow pżiſchwa?“

<pb n="62"/>

Tu potża Marija wſchitko wot zpotżatka z dżėcżaczej ṅewinoſcżu poẇedacż:
Wo ſurowóm Waldemaru, wo jecżu ſwojoho nana, wo cżėkaṅu ha pżebówaṅu wo
doṁe wuhleṙa, ha też wo tém, kak ze ſwojim wutżeṙom Bożidarom duczé do
Berna wot ruƀeżnikow napadṅenej bóſchtaj. „Tahlej pak — pokaza wona pżi
kȯnczu ſwojeje rétże na tu ſtaru — tahlej bėſche wo doṁe ruƀeżniſkim
moja macż ha zalitaſche ṁe. Wona ſama nitżo cżeżke zawinéwa ṅejo ha
hiżcżen dżenſa z pwatżom wobżarowaſche, zo jo z tajkimi ƀezbóżnikami tak
dowho pod jenej tſéchu bódliwa. Hale mȯj tżeſcżené pėſton huſto
praẇeſche, zo Bóh żelnoſcże ha wėrneje pokuté dla wſchitke hrėchi woda —
zawėſcżi też té, miwoſcżiwó kṅeże, kiż na zemi mėſto Boha kralujeſch,
luboſcżiẇe ji wotpużcżiſch, ha zwomu Waldemarej porutżiſch, zo bȯ nam
nanka zaſé daw ha z naſchoho hrodu wotejſchow.“

Tu pokoſchi Karl holtżku na tżowo, ha wojaczė, pżez wutrobne poẇedaṅo
dżėſcża czéle pohnucżi k Mariji ſo jedén pżez drujoho khilachu, ha
twótżachu, ze ſwojimi żkropawómi rukami jeje różowoj litżczé hwadkujo.

„Widżicże — praẇeſche préncz wojakam — <pb n="63"/>pżez ſwoju pżehnatu
horliwoſcż bėſchcże ſkoro tehlej ṅewinwate dżėcżo zkónczwali! Bódżcże
wot dżenſiſchoho dṅa rozhladniſchi, ha hladajcże, zo też wo bitwach
ṅepżecżelſkich wutrobu ſmėlnu, wutrobu khżeſcżijanſku zakhowacże.“

Ra to wobrocżi ſo k żoṅe, kiż hiżcżen kletżo ſwojoho wotſudżeńa
tżakaſche. Z krutém hale tola luboſcżiwóm hwoſom praſcheſche ſo jeje, wo
kajkim zjenocżeṅu z tamómi ṅeduſchnikami ſtawa béſche?

Ha ſtara, ſwėrṅe wſchoho ſo wuznawajo, praji: „Moje zawiṅeṅo wo tém
leżi, zo ſém, hatżruniż jenoż naſélṅe k tomu pohnucżena, ruƀeżnikam wo
tſjoch lėtach doṁacze hoſpodarſtwo ha kucheṅ ẇedwa, ha jich zwóſniſtwo
deṙe znajo, na wóſchich mėſtach to nezjewiwa. Hale ja bėch wot nich
krucże wobkedżbowana — ha wóſche toho wėſch, paṅe, zo pżed twojim
pżikhadom ṅebėſche mėſto, hdżeż bó ſo ſprawnoſcże dowowacż hodżawo!“

Rétż jeje rozmóſliwſchi, Karl hwuboko wotdéchné prajiczé: Miwoſcże dla,
kotruż ſé na témhlej ṅewinwatom dżėſcżu wopokazawa — bȯdż też tebi
wodate! — ha żona nohi miwoſcżiwoh <pb n="64"/>ſudnika wobjimajo z
horczėmi ſélzami ſwȯj dżak wozjeẇeſche.

Dowho bėchu hiżcżen wojaczé ſobużelṅe na żonu k nohomaj Karla kletżaczu
hladali, hdé bó nowó pżedṁet jich kedżbliwoſcż na ſo ńezcżahnéw. Zwuki
hajniſkich trubow rozléhachu ſo po lėſu, ha teptaṅo bliżaczéch ſo koni
wotrażwaſche ſo wot ſkawó k ſkaẇe.

„Żto to!“ — dżiwaſche ſo Karl, ha wſchitczé wobroṅeni zeſtupachu ſo do
ṙada, ṁetże w rukach nowoho ṅepżecżela wotżakwajo. Hale khėtſé kyowachu
zaſé brȯń ſwoju, dokelż cżi kiż pżindżechu noſchachu draſtu ha barbó
kralowſke.

Ẇetżne ṅeƀeſa! — zawowa Karl z radoſcżu — to ſu ſwużomniczé mojeje
lubeje Blanki.“ Ha pṙedé hatż krotżelku ji napżecżo hicż móżeſche,
ſtojeſche hiżno pżed nim na póſchném koṅu joho lubwana mandżelſka,
dżowka krala franczoſkoho. Poniżńe pomhachu ji ſwużomniczé, z koṅa ha
czéwo wójſko hwuboko ſo kwoṅeſche. Wona ſtejeſche tu ṙana, jako ṅeƀeſki
jandżel, ha miwoſcż ha dobrota kiwaſche z jeje wótżkow.

„Drohi mużo! — lubozṅe k ṅom rétżeſche — hrozne ſkòrżbó ze wſchėch ſtron
pżikhadżeja k naſchim wucham. Woſebṅe pak jedna ſkórżba <pb n="65"/>k
naſchomu tronej zwożena jo, z kotrejż ſo hatż do twojoho domoj wrócżeṅa
tżakacż ṅehodżeſche. Toho dla ſém wujėwa teƀe pótacż, ha pżiẇedwa ſém
ṅezbożomnéch ſkórżbnikow ſobu, zo ſami ſwoju nuzu tebi rozpoẇedaja.

Z ṅewuprajomnej luboſcżu wotpotżwaſche woko Karlowo na kraſnej
mandżelſkej, ha potom hakhlej ſo wotwobrocżi, hdéż poſtaṙené muż wo
huƀenej draſcże, ha żona, po pohladaṅu wóſchoho ſtawa, wo wulkim
ſtraſche pżed ṅoho ſtupiſchtaj. Hwuboko ſo pżed Karlom kwoṅeſchtaj ha
hdéż tżeſcże hȯdné ſchedżiwcz rétżecż zapotżaha pani zrudna blėde
wobletżo pozbėhné, tu pżibėża k nimaj Marija weſele poſkakwajo ha z
czéwoj ſchijku ƀez pżeſtacża wowajo: „Macżerka, macżerka moja! — oh mȯj
lubó drohi wutżeṙo!“

Nėtko naſta radoſcż kotruż wopiſacż chczécż, bó tżiſcże podarmo bówo.
Macż dżécżo koſcheſche z radoſtnėm pwatżom, duchomné z wulkej bwuznu na
tżole khwaleſche potajne pucże bożeje pṙedéwidomnoſcże, też Blanka
nėtkoj hakhlej Marije ſo dohladajo, wza ju z moczu z macżernéch rukow zo
bu ju tola też wokoſchicż mohwa. Ha Karl ze ſwojim wójſkom wutrobṅe <pb
n="66"/>pohnuté, pżihladwaſche ha khwaleſche wſchohomócznoho wodżeṙa
tżwoẇeſkich woſudow.

Hdéż prėṅa radoſcż ṅenadżitoho zaſéwidżeṅa ſo zlehnéwa bė, Karl
pżecželṅe k Hilżitżczé praẇeſche: „Wam ṅejo tṙeba wobcżeżnoſcże ſwoje
pżednoſchecż, wſchitko ſém hiżno wot Marije zhoniw. Ṙekcże mi radſcho
kak ſcże ſo tuhlej na tehlej mėſto dóſtali?“

„Dokelż domoj ſo wrócżeṅo luboho dżėſcża dotżakacż ṅemóżach — wotmowi
Hilżitżka — podach ſo ſama do Berna pżed twój trón. Wot pucża mucżna
pótach wotpotżṅeṅo wo lėſném doṁe khudoho dṙewodżėwacżeṙa. Tam namkach
ſwojoho dobrocżeṙa, tohohlej duchownoho kṅeza, kiż bė moje dżėcżo
pżewodżaw ha na pucżu leżo woſtaw. Hale tamón dobrocżiwó wobódleṙ
lėſneje khėże bė joh na ſwojich raṁeṅach do ſwojoho domu wotṅes, ha hako
miwoſcżiwó Samaritan za ṅoho ha za joho wuſtroẇeṅo ſo ſtaraw. Tam
zhonich też wo naſélném napadṅeṅu ha wotṅeſeṅu ſwojoho dżėſcża. Ḃez
komdżeṅa podachmoj ſo zaſé na pucż, zo bóchmoj ſwoje ſkórżbó k twojimaj
nohomaj zwożiwoj. Té pak hiżno ſé ruƀeżnikow zahubiw ha luboſcżiwa
mandżelſka twoja, widżiwſchi naju hoṙo ha ṅezbożo, tuhlej z namaj za
tobu khwataſche.“

K wobkrucżeṅu Hilżitżczéneje rétże dopom <pb n="67"/>haſche też wótcz
Bożidar prajiczé: Po ſprawnoſcżi ſkutkuj, wulkomóczné kṅeże! nad ſ wójƀe
Mėroſwawowej! Zapwacż ſwużbu, kotruż récżer Mėroſwaw kralowſkomu nanej
twojom wo bitẇe, wo wójnach pżecżiwo pohanam wopokazaw jo!“ Ha pżi tém
wucżeże ſlėbornu wotrohu, ha Karlej ju poda.

Z radoſtném zpodżiwaṅom hladaſche préncz na wotrohu ha z powóſcheném
hwoſom zawowa: „To jo tamné Mėroſwaw, kotrohoż wutrobitoſcż mój nadobné
nan tak tżaſto khwaleſche pżi dwoṙe franczowſkim.“ Hiżcżen poſledni dżeṅ
pżed mojim woteṅdżeṅom wot tejehlej wotrohi poẇedaſche. Zbożomné ſén,
kiż ſwużbu, nanej ſwojomu wopokazanu, wotrunacż móże. Ha pżi téch
ſwowach wotrohu tżeſcżiẇe pohubitżkwa.

Na to wobwrocżi ſo k ſwojim wojakam ha praẇeſche: „Moji lubi! tuhlej
wotrohu daṙeſche mój nan wutrobitomu récżerej, z kreẇe panow tżėſkich,
kiż wo bitẇe wo wojnach pżecżiwo pohanam żiẇeṅo jomu zakhowa, daṙeſche
ju jomu hako wopokaſtwo ſwojeje kralowſkeje hnadé. Ha hlej, tamón récżeṙ
jo wot żadwawoho haṅebnika jaté ha do hwubokoho jaſtwa cżiſṅené. Tuhlej
joho mandżelſka, dżėcżo ha pżecżel ſkorża na kżiwdu ha ṅeprawdu jomu
tżiṅenu; żto mamó hiżcżen dlėje ſo komdżicż?“

<pb n="68"/>

„Naprėd, naprėd! — hrimaſche tu po wſchėch ṙadach wojakow każ ropot
ṅeẇedra, — ṅech zahiṅe ṅekmané pżecżiwnik zakitaṙa naſchoho krala,
twojoho nana!“ — ha wo témſamóm wokomikṅeṅu wſchitczé hotowi na koṅach
ſedżachu.

Luboſcżiwa Blanka, kiż ſo wot Marije ha Hilżitżki rozdżėlicż ṅemóżeſche,
tak dowho ha tak nutrṅe muża ſwojoho proſcheſche, hatż ji ſobu pżecżiwo
Waldemarej cżabnécż dowoli. Po najkrótſchich pucżach cżehṅeſche czéwo
wójſko k tżėſkim poṁezam.

♣XIV.♠

♣Zjednanje.♠

Wot toho tżaſa, hdżeż bė ſo poẇeſcż wot pżitomnoſcże préncza Karla ha
joho kruteje ſprawnoſcże po kraju rozṅeſwa, ſtachu ſo wulke pżeṁeṅeṅa na
hrodże Waldemarowóm. Tam hdżeż ſo hewak jenoż żcżertżeṅo bróṅe, zwuki
ṅemdreje ẇeſowoſcże ha ſtraſchnoho ſwaṙeṅa wozjeẇachu: tam kṅeżeſche
nėtkoj cżichota każ wo roẇe. Waldemar, wėdomné ſebi ẇele cżeżkich
zawiṅeṅow, bojeſche ſo, zo wichor ſprawnoho hnėwa ṅenadżiczé nad joho
hwoẇe wudéri; wón ẇedżeſche, zo nėkotra cżeżka ſkórżba <pb
n="69"/>pżecżiwo ṅom pozbėhṅena budża, tohodla ſtrach joho pżewza ha
joho móſli jaſnoſcż cżėmṅeſche.

Swużomniczé ha pomoczniczé Waldemarowi, hdéż ſwojoho kṅeza tak
ſtruchwoho widżachu, potżachu też ẇeſowoſcż ha khrobwoſcż wotbówacż;
dokelż wo joho ſwużƀe nitżoho ſo nadżecż ṅemóżachu, żtoż bó jich
ſamopaſchnoſcżi ſo lubiwo, ha dokelż też ſo bojachu, zo móhli ſnadż z
nim hromadże pżed Karlowó ſud wowani bócż: zhubi ſo jedén po druhim, tak
zo wo krótkoſcżi Maldemar ſam lutki na hrodże ſo namaka.

Nėtkoj wot wſchitkich wopużcżené, potża ſam na ſo móſlicż, na ſwoje
huƀene ha zrudne żiẇeṅo. „Żto zapotżnu, hdże ſo wobrocżu?“ — móſleſche
ſam pżi ſebi — ƀez tżeſnémi ludżimi pżecżela ha zaſtuṗeṙa ṅenadeṅdu, ha
cżi, kiż moji pżecżeljo rėkachu, ſu zo mnu wo témſamóm ṅezbożu ha
ſtraſche.“

Tak wón ſwoju nuzu pżemóſleſche ha jako wot zwóch duchow hoṅené wokow
bėhajo, nihdże polóżeṅo ṅenamka. Wſchitke joho hanibne ſkutki ſtajachu
ſo jomu pżed wotżi, wſchitke ṅezbożo, kiż bė hdé na lud pżiṅes, padaſche
mu nėtkoj na wutrobu, zbudżene ſwėdoṁo cżwilowaſche joho z cżeżkimi ha
hórkimi porukami. <pb n="70"/>Nihdże mėra ṅenamkajo chczéſche hród
wopużcżicż ha bėżecż, hdżeż joho nozé poṅeſetaj.

Hiżno pżed wrotami ſtojeſche, hdżeż wiſaté móſt dale ẇedżeſche, hatż
zdobom hwós pobożnoho ſpėwa do joho wucha padné. Zdaſche ſo, każ bóchu
zwuki z hwubiné podzemſkeje wukhadżeli, ha zmóſl ſwowow wo ſpėẇe
wupraẇenéch z moczu joho krotżele zaſtaji. Stejeſche tu każ zakoṙeṅené,
ſpėwu pżipoſwuchajo, kiż z daloka cżėmṅe zaklintża.

Żtóż Boha werſchnoho ſo pżima,

Tón trȯżt ha pokoj doſtawa;

Ṅech cżėwo ſtrach ha boloſcż jima —

Wſchak duſcha nihdé ṅekhabwa!

Hdżeż hrėſchnik ze ſtrachom wſchȯn pada,

Tam ſprawnoh dżerżi boża hnada.

„To jo Mėroſwawó hwós!“ zawowa Waldemar, hdéż poſledne zénki pobożnoho
ſpėwa ſo zhubichu. „To jo Mėroſwawó hwós!“ ha po czéwóm cżėli zatżépota.
Hiżcżen wokomikṅeṅo pżed wrotami ſtojeſche, potom pak krotżeſche k
hrodowoj wėżi, z wotkelż ſpėwaṅo ſwóſchaw bė.

Delkach pżi zemi bėſche mawo jaſtwo hdżeż Mėroſwaw, wot ſwojoho
pżeradnoho zajecża hatż do teje khwile bėſche khowané bów. Ṅerunaſche
wſchak ſo tahlej jſtwitżka ſtraſchném <pb n="71"/>jaſtwam tamnéch
ſurowóch tżaſow żtérnatoho lėtſtotétka, kajkeż nėtkoj hiżcżen wo
rozpadankach ſtaréch hrodow widżimó. Iſtwitżka bėſche doſcż jaſna, z
wożom, blidom ha ſtóltżkom wobſtarana. Też jėdże doſcż Waldemar ſwojomu
jatomu poſkicżowaſche ha też joho próſtwu wo znaṁo kżiżowanoho zbóżnika
wuſwóſcha, ha póſwa jomu ṙané kżiż. Zdaſche ſo każ bó hnédom wot prėṅoho
wokomikṅeṅa ſwojoho zwoho ſkutka ſo kaw, tohodla też z Mėroſwawom bóle
każ z hoſcżom hatż każ z jatém wobkhadżeſche, dokelż wſchitke dobre
zatżucża ṅebėchu hiżcżen joho wutrobu wopuſchcżiwo. Pżitomnoſcż Karlowa
pak, wo tak ſtraſchnej blizkoſcżi, doczéwa joho zaſakwu móſl pżeṁeni.

Wot wrotow, każ ſmó widżeli, wobwrocżi ſo Waldemar k hrodowoj wėżi po
hwoſu pobożnoho ſpėwaṙa joho wobódleṅo pótajo. Wotſtortżi nizke dubowo
duritżka ha na prozé Mėroſwawoho jaſtwa ſo poſtaji. Wuhlada joho kak
ruṅe pżed kżiżom kletżo ſo modleſche. Dowho na ṅoho hladaſche ha
widżiwſchi kak dowėrṅe wotżi k ṅeƀu pozbėha, kak pokoj wo joho
zblėdṅeném wobletżu kṅeżi, powzdéchné z hwubokoſcże ſwojeje pohnuteje
wutrobó, prajiczé: „Prawda jo, ẇetżna prawda:

<pb n="72"/>

Hdżeż hrėſchnik ze ſtrachom wſchón pada

Tam ſprawnoh’ dżerżi boža hnada.

Ha ze zankṅenej ṗaſcżu do tżowa ſo déri, pżez tżoż Mėroſwawa z hnutnej
modlitbó wubudżi. — Wón poſtané hdéż Waldemara zadé ſeƀe ſtejo wuhlada,
ha z lubozném poſmėwom wo wobletżu k ṅomu ſo pżibliżi prajiczé: „Dżak
tebi, Waldemaro! zo lėṗe ha ſmėlniſcho zo mnu wobkhadżeſch, hatż ſo
nadżaw ſém.

Tehlej ſwowa móczṅe ſo dotknéchu nėhdé ſurowoho muża. „Kak — praſcheſche
ſo wón powné ſpodżiwaṅa — té ṅepżecżelej ſwojomu za to ſo dżakujeſch, zo
kżiwdu ha ṅeprawdu, do ṅeƀes wowaczu, na tebi zawinéw jo? Ja jenoż
ſwaṙeṅa z twojoho horta ſo nadżach.“

„Waldemaro! — zawowa Mėroſwaw, z powóſcheném hwoſom — żanu żadoſcż, zo
bó tebi kżiwda z kżiwdu zarunana bówa, żeni wo mojej wutroƀe ṅetżujach.
Proſéw ſém Boha, zo bó teƀe k zpóznacżu twojeje ṅeprawdé pżiẇed, ha każ
zbożomné nėtkoj ſwóſchu, ṅejo moja próſtwa zacżiſṅena bówa.“

„O ja ƀezbóżné — żawoſcżeſche Waldemar — nėtkoj haklej zpóznawam mócz
ſẇateje ẇėré wo tżwoẇetżej duſchi. Żtoż ſo mi bajka zdaſche, to nėtkoj
widżu: modlicżi ſo za ṅepżecżela.“ Ha tu czéwó pohnuté ha wot żelnoſcże
<pb n="73"/>pżewzaté chczéſche pżed Mėroſwawom na kolena padnécż. Hale
Mėroſwaw tomu wobaraſche, popadné joho zwupżeſtṙenémaj rukomaj ha
luboſcżiẇe k wutroƀe joho pozbėhné.

♣XV.♠

♣Króna wšeje pócćiwosćje.♠

Dowho Waldemar na Mėroſwawowoj wutroƀe wotpotżwaſche. Wulkomóſlnoſcż
toho, kotrohoż za ſwojoho najẇetſchoho ṅepżecżela dżerżeſche, pukné ha
rozwama twerdu ſkoru, kotraż joho nadoƀniſche zatżucża wobroſtwa ha
poduſéwa bėſche. Żelnoſcż ha kacżo nad zandżeném żiẇeṅom, z prédkwzacżom
prawoho polėpſcheṅa bėſche joho zahoriwo ha każ ſwėtwo pacżerki bėżachu
ſélzé, prėṅe ſnadż wo czéwom joho żiẇeṅu, jomu po liczomaj, hako
wopokażſtwa joho znutſkomneje, hatż dotal poduſcheneje nadobnoſcże ha
dobroté. Bėſche to poſẇatne wokomikṅeṅo, z kotrohoż Bóh ha jandżeljo
bożi ſo zraduja. Sẇata cżiſchina, tomhlej wokomikṅe ṅu najpżihodniſcha,
kṅeżeſche po nizkej jſtwitżczé, ha jenoż Waldemarowo hwuboke pozdéchwaṅa
ſo wot ſcżėnow wotrażowachu.

Ḃez tém potża ſo k ẇetżoru ſmėrkacż. Po czéwóm hrodże nitżo ani ſo
ṅehibaſche — hale pżed hrodom, wo hṙebjach ha wokow muri, <pb
n="74"/>nėkajki ṅezwutżené ropot, pżecz bóle ha bóle ſo zbėhaſche.
Waldemar ha Mėroſwaw pak hatż dotal nitżo wo tém ṅeẇedżeſchtaj, dokelż
wutrobu k wutroƀe wopżimṅenej, ſo dżerżo, za wſchitko druhe ani wuſchi
ani wotżi ṅemėjeſchtaj. Z dobom wſchak każ z bwóſkom poraṅenej ſo wot ſo
wottorhnéſchtaj.

Pod hrodom wonka zazwutża móczné hwós z hrożaczém zwukom, jako hwós
bliżaczoho ſo ſuda. „Waldemaṙe, Waldemaṙe! — wowaſche ſo ſtraſchṅe, —
„wo ṁeṅe krala ha wo ṁeṅe wótczneje zeṁe — poddaj ſo — podpadnéw ſé
ſudej ſprawnomu — ṅezhórſchuj z pżecżiẇeṅom krutoſcż ha hnėw ſudnika!“
Ha tak tſikrótż ſwóſchané bó hwós ha wowaṅo ſtraſchne.

„Strach bożi!“ — zawowa Waldemar — to jo Karl z krajném wójſkom —
pokhoſtaṅo jo ṁe huƀenoho dóſcżahnéwo.“ Ha lėhdém to wuprawiwſchi
wopużcżichu joho móſle ha moczé, ha wón k zemi padné. Jenoż z wulkej
próczu poradżi ſo Mėroſwawej joho pżed cżeżkim padom wukhowacż.

Waldemar bė praẇe zhudaw. Dokelż Karl bėſche z wójſkom ƀez komdżeṅa k
wumóżeṅu Mėroſwawa khwataw. Tak ſta ſo, zo bó wobcżeżné pucż za jedén
dżeṅ dokoṅané, ha pżi <pb n="75"/>prėnich ẇetżornéch ſmėrkach hiżno
Karlowo wójſko pod Waldemarowoj twerdżiznu ſo rozlėhwaſche.

Wojaczé proſchachu préncza jara, zo bóchu wo runém nadpadże hnédom na
hród hnacż ſmėli; hale miwoſcżiwa kṅeni Blanka z Hilżitżku ha Mariju,
proſchachu hiżcżen nutrniſcho, zo bó ſo kreẇpżelecżu wobarawo, ha
Waldemar k dobrowólnomu podacżu na miwoſcż wuwowané bów. Smėlné Karl
radé do jich próſtwow zwoli, ha porutżi, zo bó ſo wuwowaṅo na Waldemara,
każ ſmó ſwóſcheli, ſtawo. Wſchitko chczéſche radé ha bórzé ſwóſchecż,
kajke wotmoẇeṅo wot Waldemara pżindże.

Hale żane wotmoẇeṅo z hrodu ṅepżindże, ha też żadne żcżertżeṅo bróṅe wot
tam ſwóſchecż ṅebėſche, tak zo wſchitczé móſlachu, zo prózdné hród
woblėhaja.

Nóczna cżėmnoſcż po krajiṅe ſo rozſchėri. Wojaczé poſtawichu kralowſki
ſtan (zelt) zo Karl ha woſobṅe joho mandżelſka Blanka pżed nócznej zému
wukhowacż ſo móhwa, hdżeż też pani Hilzitżka z Mariju ha ze ſtarém
Bożidarom na lubozne powowaṅo Blanczéne ſo podachu. Na to rozeſtajachu
ſo ſtróże (Wachen) zo bóchu, na kóżde pohibṅeṅo na hrodże kedżbliwi,
pżed ṅenadżitém wupadom ṅepżecżelt kralowſke wójſko wukhowali. Zbótne
wójſko <pb n="76"/>ſebi wohṅe zapali. Jedni pżinoſchwachu dṙewo, druzé
jėdże pżihotwachu, ha hiżcżen druzé ſebi wokow wohṅa deṙe bócż dachu,
poẇedajo wo naſtawaczéch wójnſkich pżiprawach, ha kak to ſnadż z hrodom
wupadṅe.

Hara ha ropot rozlėhaſche ſo po czéwóm lėhẇe, jenoż wo ſtane kralowſkim
bė cżicho każ wo hroẇe. Pżitżina toholej zrudnoho zadżerżeṅa bėſche
Hilżitżka. Nėtkoj pżi ſamóm kónczu ſwojoho cżerṗeṅa podleża wona rudżeṅu
ha boloſcżi. Wot potajnoho ſtracha cżwilowana ṅemóſleſche ßebi hinak,
hatż zo ſwojoho muża ẇaczé ṅewohlada. Ha dokelż na tſoje wuwowaṅo
pżecżiwo Waldemarej żane wotmoẇeṅo ṅeſcżėhowaſche, mėjeſche za to, zo
ruƀeżné zwóſnik pżed tżaſom ze ſwojimi ludżimi hród wopużcżiw, ha jeje
muża ſobu wotẇed, habó doczéwa, ṅeſmėlnej zwóſcże dla, joho wo żiẇeṅo
pżines jo. Żane, ani też nicz najlubóſcżiwiſche rétże nitżo ṅepomhachu,
tak zo Karl na próſtwu ſwojeje ſobużelniwoje mandżelſkeje, hiżcżen wo
cżėmnej noczé pżi ſwėczé pokhodṅow (Fackeln) twerdżiznu pżehladacż dacż
chczéſche, hatż Mėroſwaw tam ſnadż hiżcżen ſo namaka habó nicz. Hale
ſpodżiwne podeṅdżeṅo tomu wobaraſche.

Kralowſki ſtan bėſche poſtaẇené ruṅe pżecżiwo <pb n="77"/>hwowném wrotam
hrodu, ku kotrémż pżez hwubole reƀe zbėhaczé móſt ẇedżeſche. Dowhe ṙadé
pólnéch woheṅow wobſwėcżachu wóſoke naſépó tak zo kóżde pohibṅeṅo na
nich z kralowſkoho ſtana k zpóznacżu bėſche. Tohodla kedżbliwoſcż
Karlowu ha czéwoho wójſka ṅemawo zbudżi, hdéż ropot, wot hrodu
ſwóſchané, woblėhowaczém woznaṁeṅeſche, zo ſo wrota wotewṙa ha wiſaczé
móſt ſo żpużcżuje. Wojné żadoſcżiwo wójſko ſo broṅeſche, zeſtaẇa ſo do
ṙada, wotżakwajo wupad ṅepżecżelſki, ha naſtawacze krute wojwaṅo; hale
wo témſamóm wokomikṅeṅu zpóznachu też, zo ſu ſo zmolili.

Z hrodu wuṅdżeſchtaj, każ pżi pwoṁu ſwėtwóch wohni deṙe k rozeznacżu bė,
dwė muſkej poſtaẇe, ha krotżeſchtaj hromadże ruṅe k kralowſkomu ſtanu.
Prėni z nich wobletżené bė wo récżerſkej draſcże hale ƀez nahwownika
(Helm) z wotkrétej hwowu, druhi wo dowhej żarwanſkej draſcże z
roztorhanémi hwoſami, zẇazanémaj rukomaj, ha boſć nohomaj, na prėṅoho ſo
zeṗerajo. Pżez ſtróże pżi ſamóm hrodże poſtaẇene, daſchtaj pola Karla wo
krótke rozmoẇeṅo proſécż. Jimaj bó ƀez komdżeṅa dowolene pżed préncza
ſtupicż.

Samlutki ſedżeſche Karl wo ſtaṅe, na pólném ſtóltżku. Lubwanu mandżelſku
ha wſchėch <pb n="78"/>druhich ſobuwobódleri do pobotżnoho wotdżėleṅa
ſtana póſwawſchi, wotżakwaſche pżikhad teju mużow. Z krutém hnėwom
pżikré ſo joho nadobne wobletżo, kherubej podobne, wot Boha wotpóſwane k
pokhoſtaṅu ṅepokutnoh hrėſchnika.

Hiżno wobej mużej na prozé kralowſkoho ſtana ſtojeſchtaj. Prėni z ṅej,
kotrohoż ſmó po récżerſku wobletżenoh widżeli, pokwoni ſo hwuboko,
klakné na lėwo koleno, druhi pak każ pokutné hrėſchnik, padné na kolena,
wobletżo na ſṁercż zblėdṅene z rukomaj pżikréwajo.

Naſta krótke mėltżeṅo, dóż prėni teju mużow z hwoſom tżepotaczém zawowa:
„Miwoſcż, kṅeże! Miwoſcż!“

„Żtó ſé, ha żto ſé zawinéw, — praſcheſche ſo Karl — zo miwoſcż żadaſch?“

„Ja, kṅeże, ſém ſwużomnik twój — wotmoẇi praſchané — ṁenuju ſo Mėroſwaw
récżer z Lubobórka. Sam dṙe wėdomṅe ṅejſém nitżo zawinéw, hale tuhlej
pżecżelej ſwojom Waldemarej, wot twojeje jaſnoſcże miwoſcż żadam ha
wotpużcżeṅo!“

„Dawnoli — rozhori ſo Karl — traje hiżno pżecżelſtwo ƀez wamaj? Ṅejo to
tónſamón Waldemar, kiż kżiwdu do ṅeƀa wowaczu zawinéw jo na tebi ha na
ſwójƀe twojej?“

<pb n="79"/>

Ha zaſé pozbėhné Mėroſwaw ſwój hwós proſcho: „Ṅechczéw kṅeże! zpominacż
na kżiwdu wutrobṅe wodatu, — hlej joho żelnoſcż, joho hoṙo! Hlej ſam ze
ſwojej ruku jo ſo zẇazaw, ha ſam k pokucże zaſwuženej tebi ſo podawa.
Wozjew miwoſcż ſwoju nad nim, mėſto kruteje ſprawnoſcże ſudniſtwa.“

Karl pohnuté wo nadobnej wutroƀe, hlėdom na ſebi pżemó, zo bó pṙedawſchu
krutoſcz wobkhowaw. „Nó zwóſniko té — wobrocżi ſo k Waldemarej — žto,
ani jenitżke ſwowo próſtwó ſam za ſo ṅewupraẇiſch?“

Tu wotmoẇi Waldemar z hwoſom hatż nanajſwabſchim. „Ja ſo ṅezważu wotżi
ſwojej k tebi pozbėhnécż, ſprawné ſudniko! Swėdoṁo ṁe hrėſchnika
cżwiluje? wėm, zo ſṁercż mawa pokuta jo za wſchitko zwo, kiż tżiniw ſém.
Smėmli wo nėtżo proſécż: dha proſchu wo tu miwoſcż, zo bó moju ſṁercż
tak dowho wotwożiw, hatż ſwoju poſledṅu wolu zaṙaduju — hatż zarunam
wſchėm, kotrémż hdé ſém kżiwdu tżiniw.“

„Ha tahlej rétż — zawowa Mėroſwaw powné radoſcże, — ṅedérƀawa teƀe,
luboſcżiwó kṅeżicżeṙo pohnucżi? Hlej, Czacheja rozkatoho pżed ſobu:
„Sémli koho pżikrótſiw, żtérikrócż to zarunam,“ ha té ſo hiżcżen
wotlakujeſch, <pb n="80"/>ze z bóżnikom naſchim prajicż: „Zbóżnoſcż ha
miwoſcż ſtaṅ ſo jomu.“ —

Ze zpodżiwaṅom poſwuchaſche Karl na tuhlej rétż: „Żto, — ṅewėſch ſnadż —
praẇeſche wón po krótkim ṁeltżeṅu k Mėroſwawej: — zo tón, za kotrohoż
tak móczṅe proſéſch, wuhnaw jo mandżelſku twoju ha dżėcżo jenitżke ze
ſédwa zbożomneje domownoſcże, ha zahnaw do ſwėta dalokoho? Żtó wė hatż
nėhdże zahinéwoj ṅejſtaj, wo ſwojim hoṙu, wo nuzé, habó pżez ruku
ruƀeżnikow? — Snadż jej ẇaczé ṅewohladaſch — ha hlej za toholej, kiż to
wſchitko zawinéw jo, ſo zamoẇeſch?“

„Boloſtneje ſtroné ſo dótkaſch kṅeże! wotmoẇi Mėroſwaw ze zblėdṅeṅom.
„Hale Bóh jo żiwó!“ zawowa móczṅe z dowėrném pohladṅeṅom k ṅeƀu, — „ha
każ krucże do ṅoho wėṙu, tak z wėſtoſcżu wotżakuju, zo jo wukhowaw ha
zakitaw mojich lubóch, ha zo nam radoſtṅe ſo zaſé widżecż da. Haj wėṙ,
hdé bó pżitomna bowa moja mandżelſka, wona bó ſwoju próſtwu z mojej
zjenocżiwa, pṙedé bó ṁe z wokoſcheṅom ṅewitawa, dóż bó ſwowo wodacża z
twojoho horta ṅeſwóſchawa.“

„Té deṙe znajeſch czéwu wutrobu ſwojeje żoné!“ wozjewi ſo tu lubozné
hwós żónſki wo prawóm boku ſtana. Zawėżk ſo pozbėhné ha <pb
n="81"/>pṙedé hatż Mėroſwaw z radoſtnoho pżekhwataṅa zaſé k ſebi
pżindże, leżeſchtaj Hilżitżka ha Marija na kolenach pżed Karlom
„miwoſcż, miwoſcż Waldemarej!“ proſcho. Też Blanka proſcho na Karla
zhladwaſche, ha duchowné wótcz Bożidar zawowa: „Swużbó dla wot récżeṙa
Mėroſwawa twojomu kralowſkomu nanej wopokazanej, wopokaż miwoſcż
Waldemarej.“

„Żtó bó tuhlej hiżcżen ſo pżecżiwicż móhw, — prajeſche Karl wo wutrobném
pohnucżu, — ſtaṅ Waldemaṙe! na zamoẇeṅo téchhlej pobożnéch duſchow, bócż
tebi miwoſcż ha wodacżo!“ Jandżeljo ſo zradowachu na tém, żtoż ſo nėtkoj
ſta. Kṅeni Hilżitżka wokoſcheſche horliẇe ſwojoho mandżelſkoho, Marija
wobjimaſche kolena ſwojoho nana, Waldemar koſcheſche nohi ha ruczé
Karlowoj ha Blanczénej, z horczémi ſélzami je wobkṙepwajo, ha Mėroſwawej
ha joho Mandżelſkej kletżo wotproſchwajo.

Nadobné Karl ze ſwojej mandżelſkej, praẇe kralowſku radoſcż zatżuwajo
żohnwaſche tehlej wokomikṅeṅo, ha duchowné ze ſtékṅenémaj rukomaj k ṅeƀu
hladajo z powóſcheném hwoſom praẇeſche: „Zawėrno, króna poczcżiwoſcże ha
kżeſcżijanſkeje dokoṅanoſcże jo: lubowacż ṅepżecżela ha dobrotu
wopokazacż tém, kotſiż nam kżiwdu tżiṅachu.“

<pb n="82"/>

♣XVI.♠

♣Hosćina.♠

Dawno bė ſo pownoczé hiżno minéwo hale żadén wo kralowſkim ſtanu ṅebė
hiżcżen na ſpaṅo pomoſliw. Tak bėchu wo wutrobnej radoſcżi zahoṙeni, zo
jim nócz zaṅdże każ jenitżke wokomikṅeńo, ha hdéż raṅſche ṅeƀo wo
tżerẇenéch zeṙach ſo bwóżcżeſche, zpodżiwaſche ſo Karl ńemawo, zo nȯcz
tak rutże zajſchwa bė.

„Nėtkoj wėṙu — prajeſche joho pobożna mandżelſka Blanka, — zo wo
ńeƀeſkim kraleſtẇe ẇetżneje zbóżnoſcże, czéwo lėt tawzénté, każ jenitżke
wokomikṅeṅo ſo bócż zdadża, hdéż ani zatżucżo tudomneje radoſcże z mėru
tżaſa wobṁezowacż ſo ṅeda, ha potṙebnoſcże tżẇoẇekej pżirodżene, każ na
pżikwad ſpańo, zabócż da ha zacżėri“

Na rańo wobſadżi Karl twerdżiznu Waldemarowu, z wotdżeleńom ſwojoho
wójſka, zobó do czéwa prózdna nezwoftawa; ſam pak z druhimi wojakami
Mėroſwawa ha joho ſwójbu na Lubobor luboſcżiẇe pżewodżeſche.

„Ja dérbu was hatż domoj doẇeſcż, — prajeſche wón k récżeṙej Mėroſwawej,
ha pżecżelſczé ruku jom pżi tém twótżeſche — zo bóch wo waſchim <pb
n="83"/>doṁe k dalſchomu dżėwu wotpotżnéw.“ Też Waldemarej dowoli na
próſtwu wſchitkich, zobó z pżiſwuſchnej draſtu ſo wobdaw, ha ſobu na
Lubobor cżahnéw.

Woſadniczé Lubobórſczé, ſwėrni poddani Mėroſwawa, wuſwóſchawſchi żto ſo
ſtaṅe, pżicżeżechu z radoſtném ẇuſkaṅom, ſtari ha mwodżi, pżez pow pucża
ſwojomu kṅejſtwu napżecżo. Tżeledż Mėroſwawowa, z ńepżecżelſkim
zpotżinaṅom Waldemarowom rozehnata, pżikhadżeſche nėtkoj ze ſwojich
khowankow zaſé na ſwėtwo; ha tak ƀez pokhwaleṅom, poſtroẇeṅom, ha
radoſtném wowaṅom, poſtupwaſche pan Luboborſki ze ſwojimi kralowſkimi
hoſcżimi do wrotow hrodu wótczowſkoho.

Nėtkoj hakle zradowaſche ſo Waldemar wo ſwojim duchu, zo bė hród
ńewurubiw ha ṅezpowolaw, dokelż wſchitke jſtwó namakachu ſo wo ſwojim
dobrém poṙedże, tak zo kralowſczé hoſcżo wo nich deṙe ha pżihȯdṅe
pżebȯwacż mȯżachu.

Zbȯtk radoſtnoho dṅa zaṅdże pżi pżecżelném rozmoẇeṅu ha pżi doṁaczém
zabaẇeṅu (Unterhaltung). Woſobṅe kṅeni Blanka, powna ẇeſowoſcże, daſche
ſo po wſchėch kucżikach hrodu <pb n="84"/>wodżicż, ha na ſwój ważné ſtaw
ſkoro zabówſchi, z Mariju jako dżėcżo harwaſche. Hale Karl zahe do
ſwojeje jſtwó woteṅdże, zo bó k dalſchomu pucżej ſo poſélniw, ha jenoż
na dowhe proſcheṅo ha pżirétżeńo lubwaneje Blanki hiżcżen dżeṅ na
Lubobórku pżebowacż pżiſlnbi; ha tónhlej dżeṅ bó k zẇeſeleṅu ha k
radowankam poſtaẇené.

Récżer Mėroſwaw ze ſwojej mandżelſkej ha doṁaczej, tżeledżu jenoż mawó
kuſk noczé poſpachu, wſchelake pſchiprawó k naſtawaczom ſẇedżeṅu ha k
potżeſcżeńu tak wóſokich hoſcżi pżihotwajo. Tak ẇele hatż w jich moczach
ſtojeſche hoſcżinu hatż nanajṙenſchu hotwachu.

Waldemar nėtkoj z czėwom ha z duſchu Mėroſwawej poddaté pżecżel, z
radoſcżu wſchitko, żtoż na ſwojim hrodże méjeſche, k tomuſamom
wotpohladaṅu pżinoſchecż daſche, zo bó na nitżim ṅedoſtatk ńebȯw, hale
ſamſeƀe ha pomocznu ruku ſwoju pżi dokoṅeṅu pžiprawow ṅenawożi. Pżedmėté
doczéwa druhe, pżedmėté ńeƀeſke, mu po móſlach khodżachu. Woteńdże wón z
Bożidarom do najzadniſcheje komorki czéwoho hrodu, hdżeż jej też
pṙedawſcha hoſpoza rubeżnikow z lėſow tżornohórſkich zcżéhowaſche. Tam
<pb n="85"/>wukwadwaſche pobożné duchomné, z pohnucżaczémi ſwowami,
témhlemaj dwėmaj rozkatémaj wutrobomaj potrėbnoſcże ſẇateje pokuté ha
wuwutżwaſche jej wot ſẇatoho wopraẇeńa. Dokelż po dowhich lėtach
chczéſchtaj ſo jutſiſchi dżeń zaſé prėni krótż z Bohom zjednacż, ha wo
wodacżo ſwojich hrėchow proſécż.

Każ woſma hodżinka rano ſo pżibliżiwa bėſche, da ſo znaṁo na wėżi
hrodowoje kapawki ze zwóntżkom. Wſchitkón lud woſadé Lubobórſkeje
khwataſche wo ſẇatotżnej draſcże na hród. Czé pó hrodowó dwér bė z ludom
ha zwójſkom jako nabité, dokelż do kapawki ſo wſchitczé ztwótżicż
ńemóżachu. Bożidar dżerżeſche dżakomne kemſche za wſchitke deṙe pżėtrate
ńezbożo. Z pohnuwaczej pobożnoſcżu ſwóſchachu ſẇatu bożu mſchu Karl z
Blanku, Mėroſwaw z Hilżitżku ha mawa Marija, tżaſto ſélzė wutrobnoho
dżaka pwakajo. Waldemar ha ta ſtara pżiklaknéſchtaj k bożom blidu z
tajkej pobożnoſcżu ha z tak żelniwȯm pwatżom, zo ſobużelnoſcż wſchéch
pſchitomnéch zbudżifchtaj. Pżi kónczu ſpėwaſche ſo ſẇedżenſke: „Teƀe mó
Boha khwalimó“, ha napoſledku dżerżeſche duchowné Bożidar pobożne
napominańo k zhromadżenom ludej wo mudrém <pb n="86"/>zaŕadwaṅu
tżwoẇſkich woſudow pżez prėdkwidżomnoſcż bożu.

Wón z krótkimi ſwowami czéwó podawk ſwójbȯ Lubobórſkej rozkwadwaſche ha
z horliwoſcžu ſawowa: „Ṅedérbimó mó ze ſẇatém japoſchtowom ṙecz: „Ow
hłubokoſcż mudroſcże ha zpóznawańa bożoho — kak potajne ſu pucże joho.
Hlej cżeżke cżerṗeńo dopużcżi Bóh na ſwėrnoho ſwużomnika ſwojoho
Mėroſwawa ha nadobnu ſwójbu joho — hale nihdé ƀez wȯtczowſkoho
wotpohladaṅa. Cżėrṗecż dérƀeſche ńewinoſcż, zo bó ze zbożomṅom
dokontżenom wſchėch zrudnoſcżow wſchohomóczné kńez ńeƀa ha zeṁe to
wobtwerdżiw: zo joho ruka tżwoẇetże woſudé wot ẇetżnoſcże wodżi, zo bȯ
dopokazaw, zo tém, kiż joho lubuja, wſchitko k zbożu ſwużi. Cżėrṗecż
dérƀeſche ṅewinoſcż: zo bóſchtaj dwė hréſchnej duſchi na kroṁe ẇetżnoho
zahuƀeṅa ſtejaczej pucż k zbȯżnoſcżi nadejſchwoj, tahlej pokutna żona
pżez Mariju, dżėcżo ńewinwate ha rozkaté récżeṙ Waldemar pżez pobożne ha
pokojne móſleńo Mėroſwawa. Ha za ſrėdk k doṗelńeṅu ſwojoho wótczowſkoho
wotpohladaṅa wuzwoli Bóh ſebi teƀe, ſéno krala naſchoho!“ — Ha naṗelńené
z duchom profetiſkim, wėſchcżeſche <pb n="87"/>Karlej joho pżichodnu
ſwawu ha zbożomne wodżeńo tżėſkoho naroda. Ja ſém hiżno wobſtaṙené moje
dné ſu wotmėṙene, prajeſche wón ze ſélzojtém wokom, ja ṅedotżakam
zbożomne tżaſé twojoho kṅeżeṅa; hale duch praji mi, zo wulki budżeſch
pſched Bohom a pżed ludom, zo hako wótcza ſwojoho z dżakomném
wopomṅecżom teƀe tżeſcżowacż budże najpozdżiſche potomſtwo tżėſke.“

Ha tehlej wėżcżeṅo pobożnoho duchomnoh ſo doṗelni. Dokelż to jo tamón
Karl, kotrohoż zaſwužbó wo zeṁu tżėſku zlitżicż ſo ṅehodża. Wȯn da
krajej najwóſchoho duchownoho ẇedżerja wo woſoƀe arczėbiſkopa praſkoho,
wȯn poſtawi wóſoku ſchulu wo mėſcże Libuſchiném, wòn zjenoſcżi brohaj
Woltawȯ z kaṁentném moſtom, kiż hiżcżen dżenſiſchi dżeṅ, hako wopomnik,
joho ſwawu wobſwėdtża, wȯn prėńe winowo ṗeṅki wo tżėſkim kraju
ſadżeſche, haj zo bó ſo z mawo ſwowami wſchitko ṙekwo: wón tejko dobroho
ha wużitnoho za kraj tżiṅeſche, zo zczéwȯm prawom ṁeno „wótcz naroda“
ſebi zaſwużiw jo, ha zo nėtkoj pżi wotważeṅu wſchitkich joho zaſwużbow,
po dokoṅeṅu ṗecż lėtſtotétkow, wo lėcże 1848, k joho ẇetżnom wopomṅecżu
joho znaṁo <pb n="88"/>kraſṅe z moſaza late, ſṙedż Prahi zjawṅe
poſtaẇene bȯ.

Po dokoṅanéch ſwużbach bożich, porutżi Mėroſwaw, zo bó ſo wójſku ha
zhromadżenom ludej jėſcż ha picż podawo; druzé ha woſobniſchi hoſcżo pak
podachu ſo do hoſcżinſkoho ſala, hdżeż jich dobré wobjed wotżakwaſche.
Récżer Mėroſwaw prénczej Karlej najreṅſche mėſto pżipokaza, hale tón,
powné kżeſcżijanſkeje poniżnoſcże, tomu wobaraſche: „Nicz tak, mójlubó!
— hódniſchi ha ẇele dóſtojniſchi hatż ja, jo Bożidar. Ja wobdżiwam joho
póczcżiwoſcż ha ſẇatoſcż joho żiẇeṅa, jomu pżiſwuſcha tżeſcż prėṅoho
mėſta. Tak ṅepomhaſche żane wobaraṅo, poniżné Bożecżech dérƀeſche
kralowſkom rozkazej poſwuſchné bócż.

Jomu k prawiczé Karl ſo poſédné, po liwiczé kṅeni Blanka, Mariju ſtajṅe
na ſwojimaj kolenomaj dżerżo. Na to ſo druzé ſédachn, kóżdé po ważnoſcżi
ſwojeje woſobó, też żona z léſow Tżornohȯrſkich dérƀeſche po wupraẇeném
rozkazu Karlowóm za kṅeżim blidom ſedżecż. Bohu dżakomṅe ſo
pomodliwſchi, zpotżachu woƀedwacż.

<pb n="89"/>

♣XVII.♠

♣Lubi hosćjo.♠

Pobrachwaſche hoſcżom na ẇeſelu ha radoſtnej zabaẇe. Waldemar
wopominajo, żto ſo dżenſa z nim ſtawo bė, ha ze ſẇatémi zatżucżemi
napėlṅené, pżi blidże ṁeltżeſche; ſchtóż na ṅoh pohlada, tomu żortowne
ſwowo na jazéku ẇazné; jenitżka Marija hiżcżen ze ſwojim dżėcżaczém
poẇedaṅom hoſcżinu wożiẇeſche.

„Dżo to nėkak morẇe — żkoda zo tu dobroho wuhleṙa z lėſa nimamó!“
praẇeſche Karl, kiż nėtk wſchitke pżipadnoſcże Mėroſwawoweje ſwȯjbó
znajeſche.

„Tón bó nam ze ſwojimi żortownémi napadami dobru zabawu poſkicżiw,“
dżeſche na to Mėroſwaw.

„Ja ruṅe ṅa ṅoh wȯſlach,“ pżiſtaji Hilżitżka Też mi wo móſlach leżi, żto
ſo z Radżimom ſtawo jo.

B́ez tém zo tak hiżcżen rozmoẇachu, woznaṁeni truba wrȯtnikowa, zo
nėchtón czuzé na hród pżikhadża. Hnédom na to ſtupi do hoſcżinſkeje ſtwȯ
ſwużomnik z poẇeſcżu, zo ſtaré ſwużomnik Radżim domoj ſo wrocżiw, ha
khudoho muża ze żonu ha czéwo paſmo dżėcżi ſobu <pb n="90"/>pżiẇed jo.
Hiżcżen ſwużomnik dorétżaw ṅeƀe, hatż pżed ſamómi jſtwinémi duṙemi deṙe
znaté muſki hwós na tżeledż, pżiſtup do jſtwó wobaraczu, hnėwṅe ſwaŕecż
potża: „Żcżėpȯ ha ſuki! żto nas wotdżerżujecże? mȯ żno ſo z kṅezom
kralom ha doṁaczém hoſpodaṙom dorétżimó.“ Ha do jſtwó ſtupi wuhleṙ ze
żonu ha z dżécżimi ha za nimi ſwėrné Radżim.

Wuhladawſchi kraſnoſcż ſale, ha bwóżcżatu draſtu woſobnéch hoſcżi,
wuhleṙowa z dżėcżimi czéwa ſo poſtróżi, hale wuhleṙa to ṅemȯleſche.

„Wotpużcże, zo ſmȯ ſo wam tu wſchitczé na ſchiju pżihnali,“ potża wón ſo
zamoẇecż, — „hale hdéż mamö pwakacż ze zrudnémi, tżomu bóchmó ſo ṅemėli
ẇeſelicż z weſowómi?“

Marija prėṅa poſkotżi, zo bȯ dżėcżi wuhleṙowo powitawa, ha Hilżitżka,
widżiwſchi wuhleṙczéné ſtrach ha bojoſcż, khwataſche k ṅej, ha pżecżelṅe
ju wokoſcha. Nadobna Blanka, powna wutrobnej pżecżelnoſcże, bėſche
hnėdom ƀez nimi.

Wuhleṙ ṅebojazṅe pżiſtupi hatż k ſamomu blidu. „Swóſcheli ſmȯ ſwóſcheli!
— rétżeſche k hoſcżom — zo naſchoho mwodoho krala, jenitżku naſchu ha
czéwoho kraja nadżiju, tudé hako hoſcża nadeṅdżemó. Ha każ ſo mi zda, —
wobrocżi <pb n="91"/>ſo Karlej — dha wó to ſcże! Hatż runiż ſém was
nihdé ṅewidżaw, tola mi nėżto prawi, zo o ṅemolu. Ṅewėm dṙe tak praẇe,
kak bóch ſo pżecżiwo wam zadżerżecż mėw, hale to móżu ṙecz: jolizo
budżecże ſtajṅe tak ſkutkowacż każ tuhlej, żadén kral na czéwóm ſẇecże
wam ruṅecża ṅebudże.“

Karl ze zpodobaṅom poſwuchaſche na wutrobnu rétż, poda wnhleŕej ruku k
pżecżelnom poſtroẇeṅu, ha tón, poniżṅe ju koſcho, praẇeſche pohnuté:
„Bóh wam to zapwacż, zo ſcże ſwójbu Lubobórſku tak deṙe zaſtaraw!“ Na to
poſtrowi z krótka Bożidara hako ſtaroho znatoho ha k Mėroſwawej
pżiſtupiwſchi praẇeſche: „Paṅe Mėroſwaẇe, was ſém zpóznaw na prėṅe
pohladṅeṅo, dokelż ruṅe tajkoholej ſém ſebi ja was ſtajṅe mȯſliw,
poſtroẇ was Bóh tón kṅez!“

Ha Mėroſwaw pżimné wuhleṙa za ruku, ha dobrocżeṙa ſwojich najlubſchich k
wutroƀe twótżeſche prajiczé: „Witajcże mi wutrobṅe nadobné mużo!“

Czéwa wuhleṙowa ſwójba, każ też Radżim, dérƀachu ſo k blidu ſédacż.
Wuhleṙka ſo z woprėdka trochu ſtrachwaſche, hale pżi luboſcżiwóch
rétżach Hilżitżczénéch ha Blanczénéch bórzé <pb n="92"/>wſchitku bojoſcż
zhubi. Dżėcżi, wot Marije poſwużwane, jėdżechu ha pijachu ƀez ſtracha,
ha wuhleṙ k blidu ſo pżiſédajo, zamoẇeſche ſo najpṙedé: „Wodajcże,
budżemóli ſo nėka ṅewuſchikṅe zadżerżecż; tżwoẇek ƀez ſowami wo lėſu
wotroſcżené, ṅeznaje zwutżeṅa wóſchoho ſwėta.“ Na tżoż ſebi dobre jėſcż
ha picż deṙe ſwodżecż daſche.

Nėtkoj, hdéż wſchitko ſedżeſche, dérƀeſche Radżim poẇedacż, ka ſo jomu
za tón tżas, żtoż z wuhleṙowej khėżki woteſchow bė, wedwo bėſche, ha kak
jo ruṅe wo tutém praẇe pżihódném tżaſu z lėſnej ſwójbu na hród pżiſchow.

„Ja ſém ƀez tém tżaſom — poẇedaſche Radżim — po ſwėcże khodżiw, każ
wėtżné żid. Wo Berṅe ſém podarmo po Mariji ha Bożidarom wokow haṅaw, ha
dokelż ſo nihdże za nimaj dopraſchecż ṅemóżach, hnédom ſebi móſlach, zo
jej nėkajke ṅezbożo potṙechiwo jo. Żto zapotżecż? Pola miwoſcżiwoho
krala ſamlutki, żto tam wuẇedu? Ja khodżach nėkotre dné zrudné tam ha
ſem, ƀez wſcheje móſle. Wo lėſach tżornohórſkich pżindżech jedén ẇetżor
do lėjnoh domu dṙewokawaṙa, ha proſchach joho wo nóczlėh. Vóch tu deṙe
pżijaté, ha wo ẇele wėczach deṙe rozpokazané, deṙe zmóſlené hoſpodaṙ mi
poẇedaſche, kak jo wot ruƀeżnikow <pb n="93"/>zraṅenoh muża, hatż k
wuſtroẇeṅu, pod ſwojej tſėchu wukhowaw, — kak potom zrudna pani, kiż
tejſamoj khėżczé pżenoczowacż chczéſche, wo tamóm ſtarém mużu ſwojoho
najlėpſchoh pżecżela zpóznawa jo, ha kak ſtaj potom woboj do Berna
woteſchwoj. Haj wſchitko wȯn ẇedżeſche: Kak wulkomóczné ẇerch ha kṅez
naſch ruƀeżnikow zahubiw, ha wotṅeſenu dżowtżitżku ṅeznateje pani
wuſwobodżiw bė. „Dżiwaw ſém ſo na tém — wuwodżeſche Radżim ſwowa
dṙewokawaṙa — kak po lėſu wȯjſko kralowſke cżehṅeſche, zpóznaw ſém ƀez
nimi też ſwojich predawſchich hoſcżi ha ſwóſchach, kak pekhoſtaṅo
hrożachu wėſtom Waldemarej. Z toho zẇeſelich ſo, deṙe ẇedżiwſchi, zo to
woprawdże ṅewinwacżi ha pocżiżcżeni dérƀa bócż, kotréchż naſch wėrch ſam
zaſtupẇe.. „Sém ſebi móſliw, żto ſo ſtaṅe, — pżiſtaji Radżim, hatżruniż
wo wſchėm pownu ſwėtwoſcż nemėjach, ha khwataw ſém k naſchomu wuhleṙej,
zo bóch jomu wſcho rozpoẇedaw.

„Ha ja — ſkotżi jomu wuhleṙ do rétże, — wopużcżich khėżku ha czéwo
hoſpodarſtwo, zo bóch ze ſwojimaj wotżomaj waſchu radoſcż ha zbożomnoſcż
widżecż móhw.“

<pb n="94"/>

„Dżak tebi nadobné mużo!“ wotmoẇi Mėroſwaw, „jenoż toho dṙewokawaṙa
bėſchcże hiżcżen ſobu pżiẇeſcż dérƀeli.“

„Aj tón móże was druhikrótż wopótacż, — wuſṁa ſo wuhler — hdéż nas tu
tejko ṅebudże każ dżenſa. Hale zo bóch ṅezapomniw — praſcheſche ſo wón
dale — ṅecżekné dha wam, kṅeże kralo, tȯn zwóſnik Waldemar? — Hatżruniż
nikomu zwo ṅepopżeju, toho bóch tola pżedczé radé widżaw na żtréku ſo
cżumpacż!“

Pżi téchhlej ſwowach zatżerẇeni ſo Waldemar we czéwóm wobletżu.

„Aj aj — dżiwaſche ſo Bożidar — to ṅejo kżeſcżijanſczé!“

„Ach żto kżeſcżijanſczé! — zahori ſo wuhleṙ — żtȯż bliżſchoho rudżi ha
wótcznomu krajej żkȯdné jo, tón żanoh wobżarwańa ṅezaſwużi!“

„Hale kak, hdé bó ſo Waldemar polėpſchiw bów, hiżno pżed woblehṅeṅom
hrodu z Mėroſwawom ſo zjednaw, ha hdé bó też kral zaſé wo miwoſcżi joho
bȯw pżijaw?“

„J nu, to bó bówo nėżto tżiſcże druhe, to bóch jomu ja ſam też ruku k
zjednaṅu podaw.“

„Tżiṅ to mużo nadobné!“ praẇeſche z cżicha <pb n="95"/>Waldemar, kiż
ruṅe wuhlerej napżecżo ſedżeſche, ha ruku ſwoju jom poſkicżeſche.

„J wėtżneje zbȯżnoſcże dla!“ ſtrożi ſo tu wuhleṙ. Wodajcże mi jenoż paṅe
Waldemaṙe! Wſchak, hdé bėſchcże widżeli ſélzé pani Hilżitżki, ha
ſwóſcheli żawoſcżeṅo Marije, dha bóſchcże ſo wėſcżi ṅehórſchili na mojej
twerdej rétżi. Hale k tżomu haklej ẇele ſwowow. „Poſtroẇ ha poſéln naj
Bóh na dobre pżecżelſtwo!“ Ha pżi tém potżaſe wutrobńe Waldemarowu
prawiczu.

Ẇeſowoſcż naſta, ha radoſcż na wſchitkimi kṅeżeſche. Wuhleṙ, kiż bė jomu
hatż dotal ńeznate wino woptaw, bėſche ſama rétż ha ſamón żort. Karl ha
druzé hoſcżo zẇeſclachu ſo na joho dobréch ha ſtrowóch napadach, dowho
jomu pżipoſwuchachu ha pozdże ẇetżor hakhlej wot blida ſtanéchu.

♣XVIII.♠

♣Wobzanknjenjo.♠

Na druhi dżeṅ z rańa hotwaſche ſo Karl ze ſwojim wójſkom k wotkhodu.
Wſchitko ſo zhromadżi wokow ńoho. Mėroſwaw ha Waldemar, wo récżerſkej
woczelowoj bróni, żadaſchtaj, zo <pb n="96"/>bòſchtaj k joho wȯjſku ze
ſwojimi wobrońenémi ſwużomnikami ſo pżiwdacż ſméwoj, dokelż Waldemarowȯ
lud, tak khėtſe hatż zhoniw bė, zo jich pan miwoſcż ha wodacżo dóſtaw
jo, zhromadami zaſé ſo k ńomu wrócżeſche.

„Deṙe moji ſwėrni!“ wotmowi Karl, — „budże to najlėpſcha pokuta
Waldemarowa, zo bȯ wȯn, kiż pṙedé mėr ha pokoj wo kraju radé budżeſche,
jón nėtkoj rozſchėṙecż ha wobkrucżecż pomhaw.“

Po krótkim hale wutrobném rozdżėlenu wotjėdżechu hordżinowe z Luboborka
pżecżiwo żkódnikam kraja. Miwoſcżiwa Blanka ńechczéſche ſo na żane
waſchńo do Berna na ſwój hrȯd wrócżicż, hale poſtawi, zo chcze Karlowo
zaſépżindżeńo na Lubobórku wotżakowacż, k ńemawoj radoſcżi
Hilżitżczénej. Wuhleŕ ze ſwojej ſwójbu bohacże wobdaŕené, dżėſche zaſé
do ſwojich lėſow prajiczé, zo jenoż wo ſwojej khėżczé pżi zwutżeném
dżėle doczéwa zbożomné ha zpokojné bȯcż móże. Jenoż to ſej wuproſé,
zobóchu joho ſénojo, hdéż wotroſcżeni budża, do kralowſkeje ſwużbȯ
pżijecżi bȯli.

Wo krótkim tżaſu wudobó Karl z mócznej ruku zemi mėr ha pokoj, ha
tżeſcżené hatż do ńeƀes, <pb n="97"/>z wójné ſo wrócżi, ha po lubwanu
Blanku na Lubobork pżijedże. Mėroſwawej ha Waldemarej, kiż pżi wojowaṅu
wſchėch druhich wo wutrobnoſcżi pżemóżtaj, ſwoju kralowſku miwoſcż
wobkrucżi, ha wotjėdże z mandżelſkej ha z wójſkom do Berna.

Hnédom po Karlowóm woteṅdżeṅu zjenoſcżi ſo Mėroſwaw z Waldemarom wo tém,
zo bóſchtaj Bohu k podżakwaṅu, ha k ſwojej duſchow zbóżnoſcżi, na
Lubobȯrku czérkwitżku natwariwoj ha duchomnoh tam poſtajiwoj. Pŕedé hatż
lėtko ſo pominé ſtejeſche ŕana czėrkwitżka k tżeſcżi ſẇatoho récžeŕa ha
matraŕa Juŕa, hotowa, poſwėcżena ha zewſchitkim nuzném, za zdżerżeṅo
duchownoh, wobſtarana. Bożidar wutżini ſebi zobó tak dowho boże ſwużbo
tam dżerżecż ſmėw, dȯż Marija czéle wuwutżena ha wotcżehṅena ńebudże.

Nėtk doczéwa polepſchena żona z lėſow Tżornohorſkich joho hoſpodarſtwo
wobſtaraſche, hale pṙedé hatż dwė lėcże minéſchtaj, wumṙe wona żelnoſcże
ha rudżeṅa dla, kotreż na ſwojim pṙedawſchim żiẇeṅu mėjeſche. Też
Waldemar, kiż zẇetſchoh dżėla wo Luboborſkej ſwójƀe pżebówaſche, hladajo
hińeſche ha iſt lėta pozdżiſcho <pb n="98"/>pokutṅe ſwoje żiẇeṅo dokoṅa,
ha wotkaza jenitżczé Mariji czéwo ſwoje zamożeńa ha kubwa.

Zatém doſpė Marija kńeżnitże lėta ha zakcżėwaſche dżeń wotedńa
kraſniſcha na cżele ha na duſchi. Nėtkoj pobożné Bożidar, widżiwſchi ſo
pżi konczu ſwojoho wutżerſkoho powowaṅa, rożdżeli ſo ze ſwojimi
pżecżelemi, zo bó wo klóžtre ſwoje żiẇeńo dokoṅaw, ha wo poſlednich
wokomikṅenach tudomnoho żiẇeṅa na ẇetżnu zbȯżnoſcż ſwojeje duſche wſchu
móżnu prȯczu ha ſtaroſcż nawożiw.

Mėroſwaw ha Hilżitżka doſahnéſchtaj wȯſoku ſtarobu, widżeſchtaj ſwoju
dżowku z nadobném mužom wo wótczné kraj zaſwużeném zjenocżenu ha
zbożomnu, ha dotżakaſchtej hiżcżeṅ lubozne dżėcżi ſwojoho dżėſcża.

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki w Budéſchiṅe.

[1] ⁾ Brünn, wulke mėſto wo Moraẇé.

[2] ⁾ Kṅeżſkoh, zeṁanſkoh.

[3] ^(*)) Kralowicż jo kralowó ſén, kiż po naṅe kraleſtwo dóſtaṅe,
Kronprinz.
