Krajan.

Katholſka protyka

za Hornju Łužic#

na lěto

1872.

W Budylchinje.

Z nakładom towaŕſtwa ſſ. Cyrilla a Methoda.

W kommiſſiji knihaŕnje E. Smolerja.

♣I.♠ Lěto 1872 je pſcheſtupne lěto a ma 366 dnjow.

♣II.♠ Rócžne protycžne znamjenja.

1) Njedżelſki piſmik: ♣gf♠.

2) Złota licžba: 11.

3) Epakty: ♣XX♠.

4) Wobwod ſłónca: ♣V♠.

♣III.♠ Zacżmicża

1) Słónca: Z dweju zacźmicżow ſłónca (6. junija a 30. novembra) pola nas
žane widżecż njebudżemy.

2) Měſacžka: Měſacžk budźe ſo dwójcy zacźmicź a móžemy pola nas wobej
zacżmicżi wohladacź:

♣a)♠ prěnje zacźmicźo zapocžnje ſo 22. meje w nocy 11 hodź. 34 min. a
traje hacž do 23. meje w nocy 12 hodź. 54 min., a je jara wuzke.

♣b)♠ druhe zacźmicźo ſtanje ſo 15. novembra rano w 5 hodź. 58 minut. a
traje hacž do 6 hodź. 36 minut.; tute zacżmicźo je cyle ſnadnuſchke.

♣IV.♠ Schtyri lětne cžaſy.

1) Nalěcżo zapocžnje ſo 20. měrca rano w 8 hodż., hdyž ſłóncžko ze
znamjenja rybow do borana pſcheſtupi. Dźeń a nóc ſo na pſchiběracym
pucżu runataj.

2) Lěcźo ſpocžina ſo 21. junija rano w 4 hodź., hdyž ſłóncžko z
dwójnikow do raka ſtupa. Najdlěſchi dźeṅ z najkrótſchej nocu.

3) Nazyma zapocžina ſo 22. ſeptembra wjecžor w 7 hodż, hdyž ſłóncz̀ko z
knježny do wahi ſtupa. Dźeṅ a nóc ſo na woteběracym pucźu runataj.

4) Zyma pócžnje ſo 21. decembra popołdnju w 1 hodź., hdyž ſłóncžko z
tſělnika do kozoróžka ſtupa. Najkrótſchi dźeṅ z najdlěſchej nocu.

♣V.♠ Móžne wjedro lěta 1872.

Lětej 1872 dawaja mjeno

Merkur (♀).

Merkur je prěni z planetow, kotrež ſo wokoło ſłónca hibaja, a wot ſłónca
něſchto pſchez 8 milionow mili zdaleny. Wobběhuje ſłónco za 87 dnjow a
23 hodźinow a wobwjertuje ſo wokoło ſebje ſamoho za 24 hodźinow a 5
minutow.

Merkurowe lěta ſu bóle ſuche a zymne, hacž cżopłe, a toho dla z wjetſcha
njepłódne.

Nalěcżo je we ſpocžatku cżopłe, hapryl ſuchi, na kóncu zymny, meja ma
wjele zymy; tak zo pólne płody ſchkodu cźerpja.

Lěcźo ma wjele deſchcźa, kotryž pak je njepłodny a zemju njewokſchewi;
ze ſynowymi a žitnymi žnjemi dyrbi ſo khwatacź; pocźicź móže ſo kóždy,
kotromuž chce ſo dżěłacź.

Nazyma ma we ſpocžatku wjele deſchcźa a zažne mjerznjenja, na kóncu pak
ſuche wjedro hacž do adventa.

Zyma ſo we ſpocžatku decembra nahle nawali a něchtóžkuli njewě ſo jeje
wobrócź.

Pſchiſp. Budże, kaž budże: protyka wjedro njecźini. Wjele ludżom tež Bóh
prawe wjedro njeſcżele. Tajkim radżimy, zo bychu ſebi ſami lěpſche
wjedro ſcžinicź ſpytali. So ſamych za nós pocźahacż maja darmo.

♣VI.♠ Kwatembry abo ſuche dny.

1) We poſcźe: 21., 23. a 24. februara.

2) Po ſwjatkach: 22., 24. a 25. meje.

3) Nazymu: 18., 20. a 21. ſeptembra.

4) W advencźe: 18., 20. a 21. decembra.

♣VII.♠ Njebjeſke znamjenja abo znamjenja zwěrjatnika.

boran, waha,

byk, ſchkorpion,

dwójnikaj, tſělnik,

rak, kozoróžk,

law, wódny muž,

knježna, rybje.

♣VIII.♠ Póſtne dny.

1) Połny póſt (†*): za dźeṅ jedynkrócżne doſpołne naſycźenjo z
woſtajenjom mjaſnych jědźow.

2) Wſchědny póſt (†): ſame woſtajenjo mjaſnych jědżow.

3) Wolóženy póſt (*): za dźeń jedynkrócźne doſpołne naſycźenjo z
dowolnoſcżu mjaſnych jědźow.

♣IX.♠ Jutrowna ſpowjedż

ma ſo wotpołožicź

1) we budyſchinſkej diöceſy we cžaſu wot popjelneje ſrjedy (14. febr.)
hacž do ſoboty po Swjatkach (25. meje);

2) we draždżanſkej diöceſy wot 5. njedżele poſta (17. měrca) hacž do
ſoboty po Swjatkach;

3) we kulowſkej woſadże wot 5. njedżele poſta hacž do najſwj. Trojicy
(26. meje).

♣X.♠ Licžba wobydlerjow

łužiſkich a wjetſchich ſakſkich měſtow.

Annaberg 11,272 w., Bjarnacźicy 1714 w., Biſkopicy 4102 w., Budyſchin
12,591 w., Cwikawy 24,509 w., Draždżany 156,024 w., Freiberg 20,566 w.,
Glauchau 19868 w., Halſchtrow 1255 w., Kamjeńe 5916 w., Kinsbórk 2201
w., Krimicžaw 13,670 w., Khemnicy 58,573 w., Lipſk 90,824 w., Lubij 5721
w., Meerane 16,904 w., Miſchno 11262 w., Nowoſalc 1058 w., Plawno 20,508
w., Rychbach 11,713 w., Schěrachow 2332 w., Werdau 10,326 w., Woſbórk
1191 w., Woſtrowc 1571 w., Žitawa 15,628 wobydlerjow.

Wopomnjenja hódne dny.

1. Zapocžatk ſwětnoho lěta; 2. Landtag; 6. Swjatych 3 kralow; 25. Ptacži
kwas.

Wſchelkizny.

♣I.♠ Hermanki.

2. Hodźij (ſk.).

2. — 15. Lipſk (maſa).

3. Njeſwacžidło (ſk. len).

4. Geiſa (kl).

10. Minakał (ſk.).

15. Kinſpork (ſk.); Heldburg (kl., ſk.).

17. Rakecy (ſk., žit.).

23. Auma (ſk., kl.).

29. Lauban (ſk., kl.); Hohnſtein (kl.).

30. Lauban (kl.); Domnicž (kń., ſk.).

31. Wurcbach (kl., ſk.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Poſledni běrtlk 3. jan. w nocy w 10 hodź. 57 min.

Młody měſacžk 10. jan. popołdnju w 3 hodź. 56 min.

Prěni běrtlk 17. jan. pſchipołdnju w 1 hodź.

Połny měſacžk 25. jan. wjecžor w 6 hodź. 12 min.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Poſledni běrtlk (3.) pokazuje na rjane ale zymne wjedro, a młody měſacžk
(10.) pokracžuje hacž do 15. z miłym wjedrom; na to pſchinjeſe prěni
běrtlk (17.) ſněł a deſchcź hacž do 23., na cžož někotre dny womjahknje
ale z połnym měſacžkom (25.) je zaſy ſněh a deſchcź pſch ſnadnej zymje;
wokoło 31 zaſy zymniſcho.

Wopomujenja hódne dny.

1. Kralowſke dawki.

13. Póſtnicy.

14. Popjelna ſrjeda a zapocžatk póſta.

21., 23. a 24. ſuche dny.

Wſchelkizny.

♣I.♠ Hermauki.

3. Budyſchin (ſk.).

5. Rychbach (Kn., ſk.).

6. Hodźij (ſk.).

7. Njeſwacžidło (ſk. ln.); Radeberg (ſk.).

12. Biſkopicy (kl.), Woſtrowc (ſk., kl.), Wojerecy (ſk., kl.), Zhorjelc
(ſk., kl.)

13. Zhorjelc (kl.).

14. Minakał (ſk.).

Bjarnacźicy (ſk., kl.).

Wulki Hayn (ſk., kn. deſk.)

15. Wulki Hayn (kl.).

19. Biſkopicy (ſk.).

Stare Dreždźany (kl.).

21. Rakecy (ſk., žit.).

27. Łaz (ſk., kl.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Poſledni běrtlk 2. febr. dopołdnja w 11 hodź. 8 min.

Młody měſacžk 9. febr. w nocy w 2 hodź. 50 min.

Prěni běrtlk 16. febr. rano w 7 hodź. 22 min.

Połny měſacžk 24. febr. dopołdnja w 11 h. 54 m.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Februar ma na zapocžatku pokhmurjene wjedro ze zymnym wětſikom; wokoło
5. je rjenje a na to hacž do 9. njelubozne wjedro. 9. a 10. je jara zyma
z torhatymi wětſikami a zyma traje hacž do 12.; 13. pſchinjeſe cźopły
deſchcź a wulke wody. Prěni běrtlk (16.) zaſtupuje z wulkimi wětſikami a
je mokro hacž do 24., a hacž do kónca zymne wětry a ſněh.

Wopomnjenja hódne dny.

20. Dźeń a nóc ſo runataj; 31. Kralowſka renta.

Wſchelkizny.

♣I.♠ Hermanki.

2. Žitawa (kl.).

4. Stare Draždźany (kn., ſk.); Rychbach (ſk., kl.); Stołpin (ſk., kl.);
Žitawa (kn., ſk., kl.); Rychwałd (ſk., kl.).

5. Bart (ſk.); Hodźij (ſk.); Žitawa (ſk., kn., kl.); Ruland (ſk.).

6. Wóſpork (ſk.); Ruland (kl.); Njeſwacžidło (ſk. l.)

9. Budyſchin (kl.).

11. Budyſchin (kl., ſk.); Półcžnica (ſk.); Halſchtrow (ſk., kl.).

12. Budyſchin (kl.); Półcžnica (kl.).

13. Minakał (ſk.).

18. Wóslink (ſk., kl.); Biſkopicy (ſk.); Lubij (kn., ſk.); Mužakow (ſk.,
kl.).

20. Rakecy (ſk., žit.).

21. Kamjenc a Zhorjelc (ſk.).

26. Wikowy (kl.).

27. Zdźary (ſk.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Poſledni běrtlk 2. měrca wjecžor w 8 hodź. 26 min.

Młody měſacžk 9. měrca popołdnju w 1 hodź. 51 min.

Prěni běrtlk 17. měrca rano w 3 hodź. 23 min.

Połny měſacžk 25. měrca w nocy w 2 hodź. 41 min.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Měrc zapocžina ſo ze zymu a ma wot 9. deſchcź a ſněh; wot 17. ſněh a
wětſiki; 22. pſchinjeſe cźopły deſchcź; 26. ſo wujaſni a naſtanje rjane
cźopłe wjedro, ale na kóncu měſaca je zaſy zymniſcho.

Wopomnjenja hódne dny.

1. Dawk za wopalenſku pokładnicu.

15. Parſchonſki a rjemjeſniſki dawk.

Wſchelkizny.

♣I.♠ Hermanki.

2. Schěrachow (kl., ſk.); Dźěže (kl., ſk.); Hodźij (ſk.).

3. Njeſwacžidło (ſk.).

8. Wȯſpork (ſk.); Kinſbork (ſk.); Póckowy (ſk., kl.).

10. Minakał (ſk.); Radeberg (ſk.).

11. Radeberg (kl.).

15. Nowoſalc (kl.).

15.—21. Lipſk (bětn. tydź.).

17. Rakecy (ſk. žit.).

19. Wojerecy (kl., ſk., wołm.)

21.—28. Lipſk (maſa).

22. Rakecy (kc.); Ramnowy (ſk., kl.).

27. Budyſchin (ſk.).

30. Ruland (ſk.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Poſledni běrtlk 1. hapr. rano w 3 hodź. 29 miu.

Młody měſacžk 8. hapr. w nocy w 1 hodź. 29 min.

Prěni běrtlk 15. hapr. w nocy w 11 hodź. 9 min.

Połny měſacžk 23. hapr. popołdnju w 2 hodź. 35 min.

Poſledni běrtlk 30. hapr. dop. w 9 hodź. 19 min.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Hapryl ma we zapocžatku zymu z deſchcźom; wot 8. ſuchn zymu hacž do 15.,
16. a 17. ſylnje pomjerznje a je wodnjo rjane wjedro, na cžož mjehſche
wjedro naſtanje. 23. je pſcheměnjate, 25. cźopło, 28. hrimanjo, 30.
njewobſtajne wjedro.

Wopomnjenja hódne dny.

1. Wałpora. Kralowſke dawki. 6., 7., 8. Kſchižowy tydźeń. 22., 24., 25.
Kwatember.

Wſchelkizny.

♣I.♠ Hermanki.

1. Bart (kl., ſk.); Njeſwacžidło (ſk.); Ruland (kl.).

4. Žitawa (ſk., kl.); Kroſyn (kl.).

6. Kamjenc (ſk., kl.); Lubi (ſk., kl.); Kroſyn (kl.).

7. Lubij (kl.); Hodźij (ſk.).

8. Minakał (ſk.); Lubij (kl.).

11. Wikowy (ſk.).

13. Wóſpork (ſk.); Biſkopicy (ſk.); Kinsbork (ſk.); Wikowy (kl.).

14. Kinsbork (kl.); Rychbach (ſk., kl.).

15. Rakecy (ſk., žit.).

21. Kulow (ſk., kl.); Wołbramecy (ſk., kl.).

29. Zdźary (ſk.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Młody měſacžk 7. mej popołdnju w 2 hodź. 16 min

Prěni běrtlk 15. mej popołdnju w 5 hodź. 3 min

Połny měſacžk 23. mej w nocy w 12 hodź. 6 min.

Poſledni běrtlk 29. mej popołdnju w 3 hodź. 10 min

♣III.♠ Móžne wjedro.

Meja ma hacž do 6. rjan wjedro, na cžož někotre dn wětſikojte, zymne,
njewob ſtajne wjedro zaſtupi. Wo 8. hacž do 18. je jara cźopł a wulka
ſuchota. 23. rjan wjedro. Wot 25.—29. cźo pły deſchcź z pſcheměnjatym
ale płódnym wjedrom.

Wopomnjenja hódne dny.

16. Wuzwoleńſki dźeń J. S. bamža Piuſa ♣IX.♠

21. Najdlěſchi dźeń z najkrotſchej nocu. 30. Kralowſka renta.

Wſchelkizny.

♣I.♠ Hermanki.

3. Zhorjelc (ſk., kl.); Wulki Hayn (ſk., kn., dſk.); Rychbach (wołm.).

4. Hodźij (ſk.); Zhorjelc (kl.); Wulki Hayn (kl.).

5. Njeſwacžidło (ſk.).

7.—10. Zhorjelc (wołm.).

10. Rychwałd (ſk., kl.); Lauban (ſk., kl.).

11. Budyſchin (wołm.); Lauban (kl.).

12. Minakał (ſk.); Radeberg (ſk.).

12. a 13. Draždźany (wołm.).

14. a 15. Lipſk (wolm.).

17. Hucźina (ſk., kl.); Halſchtrow (ſk., kl.); Mužakow (ſk., kl.).

19. Rakecy (ſk., žit.).

24. Wóslink (ſk., kl.); Wjelecżin (ſk., kl.); Nowe Draždźany (kl.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Młody měſacžk 6. jun. rano w 4 hodź. 21 min.

Prěni běrtlk 14. jun. dopołdnja w 8 hodź. 17 min.

Połny měſacžk 21. jun. rano w 7 hodź. 55 min.

Poſledni běrtlk 27. jun. w nocy w 10 hodź. 25 min.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Wot zapocžatka hacž do 8. rjenje, na to hacž do 10. deſchcź, potom
kurjawy; wot 13. njewobſtajne a deſchcźojte; wot 21.—23. wětr a deſchcź,
na to rjenje hacž do kónca.

Wopomnjenja hódne dny.

22. Zapocžatk pſowych dnjow.

Wſchelkizny.

♣I.♠ Hermanki.

2. Bart (ſk.); Huſka (ſk., kl.); Hodźij (ſk.).

3. Njeſwacžidło (ſk.).

8. Bjarnacźicy (ſk.); Biſkopicy (ſk.); Dźěže (kl., ſk.); Rychbach (ſk.,
kn.).

10. Minakał (ſk.).

15. Półcžnica (ſk.); Lubij (ſk., kn., kl.).

17. Rakecy (ſk., žit.).

20. Žitawa (ſk., kń.).

22. Wóſpork (ſk.).

31. Zdźary (ſk.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Młody měſacžk 5. jul. wjecz̀or w 7 hodź. 23 min.

Prěni běrtlk 13. jul. wjecžor w 8 hodź. 46 min.

Połny měſacžk 20. jul. popołdnju w 2 hodź. 51 min.

Poſledni běrtlk 27. jul. dopołdnja w 8 hodź. 16 min.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Julij zapocžina ſo z wulkej horcotu a ma rjane wjedro hacž do 13., wot
13. hacž do 20. je deſchcźojte wjedro, wot 20. je někotre dny
njewobſtajne wjedro, na to zaſy rjenje, wokoło 27. je pſcheměnjate
wjedro, a potom rjenje hacž do kónca.

Wopomnjenja hódne dny.

1. Kralowſke dawki; 9. Naſtupny dźeń J. Maj. krala Jana na trón;

22. Kónc pſowych dnjow; 26. Mjeniny budyſchinſkoho tachanta Ludwika.

Wſchelkizny.

♣I.♠ Hermanki.

1. Kamjenc (ſk.).

3. Budyſchin (kl.).

5. Budyſchin (kl., ſk.); Kulow (ſk., kl.).

6. Budyſchin (kl.).

7. Njeſwacžidło (ſk.).

12. Woſtrowc (ſk.); Kinsbork (ſk.).

13. Bart (ſk.); Łaz (ſk., kl.).

14. Minakał (ſk.).

17. Ruland (ſk.).

19. Ramnowy (ſk., kl.); Zhorjelc (ſk., kl.).

20. Zhorjelc (kl.).

21. Rakecy (ſk., žit.); Radeberg (ſk.).

24. Halſchtrow (ſk., kl.).

26. Wóſpork (ſk., kl.); Póckowy (ſk., kl.); Lauban (ſk., kl.).

29. Lauban (kl.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Młody měſacžk 4. aug. dopołdnja w 10 hodź. 43 min.

Prěni běrtlk 12. aug. rano w 6 hodź. 50 min.

Połny měſacžk 18. aug. wjecžor w 9 hodź. 51 min.

Poſledni běrtlk 25. aug. wjecžor w 9 hodź. 33 min.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Auguſt zapocžina ſo z wulkej horcotu, wokoło 4. je wjele deſchcźa; 12.
pſchinjeſe wětr a deſchcź; wokoło 18. někotre rjane dny; 25. zaſy
deſchcź a na to pſcheměnjate wjedro hacž do kȯnca.

Wopomnjenja hódne dny.

1. Zapocžatk hȯńtwy; 6. Wuzwolny dżeń budyſchinſkoho tachanta Ludwika;

18., 20., 21. Kwatember; 22. Dźeń a nóc ſo runataj; 30. Kralowſka renta.

Wſchelkizny.

♣I.♠ Hermanki.

2. Wulki Hayn (ſk., kn., dſk.)

3. Hodźij (ſk.).

4. Njeſwacžidło (ſk.).

5. Rychbach (kn., ſk.); Mužakow (ſk., kl.).

7. Kinſpork (ſk.); Žitawo (ſk.).

9. Biſkopicy (ſk.); Žitaw# (ſk., kn., kl.); Dźěže (kl.)

11. Minakał (ſk.).

12. Wołbramecy (kl., ſk.).

16. Kamjenc (ſk., kl.); Woſtrowc (ſk., kl.).

18. Rakecy (ſk., žit.).

21. Bart (ſk., kl.).

23. Biſkopicy (kl.); Wojerec# (ſk., kl.).

25. Półcžnica (ſk.).

26. Półcžnica (kl.).

27. Wjelecźin (ſk., kl.).

28. Wóslink (ſk.).

30. Rakecy (kl.); Hufka (ſk. kl.); Hucźina (ſk., kl.) Lipſk (zapocž.
bětn. tydź.)

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Młody měſacžk 3. ſep# w nocy w 1 hodź. 51 min.

Prěni běrtlk 10. ſept popołdnju w 3 hodź. 1 min.

Połny měſacžk 17. ſept rano w 6 hodź. 2 min.

Poſledni běrtlk 24. ſept popołdnju w 2 hodź. 19 min.

♣III.♠ Móžne wjedro.

September je hacž do 4. rjenje cźopły, na cžož ſylny deſchcż a hrimanjo
pſchiṅdźe. Wot 10. je zaſy rjenje, 17. wětr a deſchcż, 24. rjane a
wokoło 30. deſchcźojte wjedro.

Wopomnjenja hódne dny.

1. Dawki za wopaleńſku pokładnicu; 6. Radworſka a Kulowſka kermuſcha;

15. Parſchonſki a rjemjeſniſki dawk; 20. Wotrowſka kermuſcha;

27. Khróſcźanſka kermuſcha.

Wſchelkizny.

♣I.♠ Hermanki.

1. Hodźij (ſk.).

1.—6. Lipſk (bětn. tydź.).

2. Njeſwacžidło (ſk., len.).

7. Schěrachow (kl., ſk.); Kulow (ſk., kl.); Rychbach (ſk., kn.);
Bjarnacźicy (ſk., kl.).

7.—12. Lipſk (maſa).

9. Minakał (ſk.); Radeberg (ſk.).

10. Radeberg (kl.).

14. Wóſpork (ſk.); Lubij (ſk., kl.); Kinsbork (ſk.).

15. Lubij (kl.); Kinsbork (kl.)

16. Rakecy (ſk., žit.).

17. Wikowy (ſk.).

18. Wikowy (kl.).

19. Kroſyn (ſk.).

20. Njeſwacžidło (dſk, ł., ſm.)

21. Halſchtrow (ſk., kl.); Rychwałd (ſk., kl.); Kroſyn (kl.).

30. Zdźary (ſk.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Młody měſacžk 2. okt. popołdnju w 4 hodź. 28 min.

Prěni běrtlk 9. oktbr. w nocy w 10 hodź. 1 min.

Połny měſacžk 16. okt. popołdnju w 4 hodź. 32 min.

Poſledni běrtlk 24. okt. dopołdnja w 9 hodź. 51 min.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Oktober ſo z deſchcźom zapocžina; 2. je rjane, na to zaſy deſchcź; wot
10. hacž 16. rjenje a potom deſchcź hacž do 24.; na to zaſy rjenje a wot
29. hacž do kónca młohojte a khłódne wjedro.

Wopomnjenja hódne dny.

1. Kralowſke dawki; 3. Budyſchinſka kermuſcha; 10. Njebjelcžanſka a
Zdźerjanſka kermuſcha; 24. Ralbicžanſka kermuſcha.

Wſchelkizny.

♣I.♠ Hermanki.

2. Budyſchin (kl.); Ruland (ſk.).

4. Budyſchin (ſk., kl.); Stare Dreždźany (kn., ſk.); Nowoſalc (kl.);
Ruland (kl.).

5. Budyſchin (kl.); Hodźij (ſk.); Bart (ſk.); Łaz (ſk., kl.).

6. Njeſwacžidło (ſk., ln.); Radeberg (ſk.).

11. Półcžnica (ſk.); Rychbach (ſk., kl.).

13. Minakał (ſk.).

16. Žitawa (kl.).

18. Stołpin (ſk., kl.); Žitawa (kn., ſk., kl.).

19. Žitawa (kn., ſk., kl.).

20. Rakecy (ſk. žit.).

25. Wóſpork (ſk., kl.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Młody měſacžk 1. nov. rano w 6 hodź. 26 min.

Prěni běrtlk 8. novbr. rano w 4 hodź. 49 min.

Połny měſacžk 15. nov. rano w 6 hodź. 6 min.

Poſledni běrtlk 23. nov. rano w 6 hodź. 43 min.

Młody měſacžk 30. nov. wjecžor w 7 hodź. 32 min.

♣III.♠ Móżne wjedro.

November ma hacž do 4. rjane wjedro, na kotrež wulki wětr a 7. a 8.
deſchcź ſcźěhuje. Na to ſo zaſy rjeńſche wjedro wrócźi a hacž do 16.
traje. Wot 17. je pokhmurjene wjedro, 23. torhaty wětr, na to zymne hacž
do 28. a potom hacž do kónca ſněh a deſchcź.

Wopomnjenja hódne dny.

1. Zapocžatk adventa; 12. Narodny dźeń J. M. krala Jana; 18., 20., 21.
Kwatember; 21. Najkrótſchi dźeṅ z najdlěſchej nocu; 31. Kralowſka renta.

Wſchelkizny.

♣I.♠ Hermanki.

3. Hodźij (ſk.).

4. Njeſwacžidło (ſk. len).

7. Budyſchin (ſk.).

9. Dźěže (ſk., kl.)

11. Minakał (ſk.).

18. Rakecy (ſk., žit.); Ruland (kl.).

19. Mužakow (ſk., kl.).

20. Kulow (ſk., kl.).

21. Wojerecy (ſk., kl.).

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Prěni běrtlk 7. decbr. pſchipołdnju w 12 hodź. 34 m.

Połny měſacžk 14. dec. w nocy w 10 hodź. 42 min.

Poſledni běrtlk 23. dec. w nocy w 3 hodź. 9 min.

Młody měſacžk 30. dec. rano w 7 hodź. 34 min.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Prěni dźeń decembra je rjany, a ſcźěhuje njemiłe wjedro; 7. je ſněh a
deſchcź, na to hrozne wjedro hacž do 13.; 14. je rjenje, wot 16.—20. je
zyma, 23. ſněh a torhaty wět# potom hacž do 29. p#ne wjedro ze ſněhom,
80. torhaty wětr a na to ſylniſcha thma.

Wěrchojo europſkich krajow.

Badenſka: 275,<sub>054</sub> □ mil; 1,434,960 wobydl.; wulkowójwoda
Bjedrich, rodż. 9. ſept. 1826. — Bajerſka: 1381,<sub>55</sub> □ mil;
4,824,421 wobydl.; kral Ludwik ♣II.♠, rodż. 25. aug. 1845. — Belgiſka:
534,<sub>98</sub> □ mil; 5,984,451 wobydl.; kral Leopold ♣II.♠, rodź. 9.
hapr. 1835. — Cyrkwinſki ſtat: 214,<sub>12</sub> □ mil; 720,000 wobydl.;
bamž Pius ♣IX.♠ (hrabja Maſtai Ferreti), rodż 13. meje 1782; wuzwol. 16.
jun. 1846. (Joho kraj je pſchitomnje w rucy italſkoho krala.) — Danſka:
696 □ mil; 1,717,802 wob.; (we kolonijach 4097,<sub>5</sub> □ mil z
108983 wobydl.); kral Khryſtian ♣IX.♠, rodź. 8. hapr. 1818. —
Francózſka: 9,850,<sub>47</sub> □ mil; 38,192,064 wob.[1]⁾; (w
kolonijach 15,139,<sub>72</sub> □ mil z 5,512,110 wob.); republika. —
Grichiſka: 910,<sub>28</sub> □ mil; 1,348,522 wob.; kral Jurij ♣I.♠,
rodź. 24. dec. 1845. — Heſſenſka: 139,<sub>25</sub> □ mil; 823,138 wob.;
wulkowójwoda Ludwik ♣III.♠, rodż. 9. jun. 1806. — Holland (Nižozemſka):
643 □ mil; 3,792,374 wobydl.; (w kolonijach 33,439,<sub>31</sub> □ mil z
20,914,315 wob.); kral Wilhelm ♣III.♠, rodż. 18. febr. 1817. — Italſka:
5,166,<sub>21</sub> □ mil; 24,368,787 wob.; kral Viktor Emanuel ♣II.♠,
rodź. 14. měrca 1820. — Jendźelſka: 5,762,<sub>35</sub> □ mil;
30,157,473 wob.; (w kolonijach 246,468,<sub>24</sub> □ mil z 207,406,356
wob.); kralowna Viktoria ♣I.♠, rodź. 24. meje 1819. —
Meklenburg-Schwerin: 244,<sub>12</sub> □ mil; 28,770 wob.; wulkowójwoda
Bjedrich Franc ♣II.♠, rodź. 28. febr. 1823. — Oldenburg:
116,<sub>22</sub> □ mil; 315,622 wob.; wulkowójwoda Pětr, rodź. 8.
julija 1827. — Portugalſka: 1,716,<sub>49</sub> □ mil; 3,986,558 wob.;
(na kupach a w kolonijach 34,888,<sub>94</sub> □ mil z 11,244,149 wob.);
kral Ludwik Filip, rodż. 13. okt. 1838. — Pruſka: 6,387,<sub>632</sub> □
mil; 24,059,543 wob.; khěžor-kral Wilhelm ♣I.♠, rodź. 22. měrca 1797. —
Rakuſka: 11,305,<sub>91</sub> □ mil; 35,943,592 wob. (Słowjanow
16;212,168); khěžor Franc Józef ♣I.♠, rodź. 18. aug. 1830. — Rumunſka:
2,197 □ mil; 3,864,848 wob.; wjeṙch Korla ♣I.♠, rodź. 28. hapr. 1839. —
Ruſka: 379,965 □ mil; 77,544,770 wob.; khěžor Alekſander ♣II.♠, rodż.
29. hapr. 1818. — Sakſka: 271,<sub>830</sub> □ mil; 2,433,400 (51,470
Serbow); kral Jan, rodź. 12. dec. 1801, na tron pſchiſchoł 9. aug. 1854,
woženje. 21. nov. 1822 z Amaliu, dżowku baj. krala Makſa Jozefa, rodź.
13. nov. 1801. Kronprync Albert, rodż. 23. hapr. 1828, woženj. 18. jun.
1853 z Karolu wot Waſa, rodż. 5. aug. 1833. — Prynceſna Hilžbjeta, rodż.
4. febr. 1830, wudata wójwodźe Ferdinandej wot Genua. — Prync Jurij,
rodż. 8. aug. 1833, woženj. 11. meje 1859 z Hanu Mariju, ſotru portug.
krala Ludwika, rodź. 21. jul. 1843; jeju dżěcżi ſu: Mathilda, rodż. 19.
měrca 1863; Bjedrich, rodż. 25. meje 1865; Marija, rodż. 31. meje 1867;
Jan Jurij, rodź. 10. julija 1869; Maks, rodź. 17. nov. 1870. — Serbiſka:
791 □ mil; 1,222,000 wob.; wjeŕch Milan ♣IV.♠ Obrenowicż, rodż. 4. aug.
1852. — Schpaniſka: 9,200,<sub>4</sub> □ mil; 16,302,625 wob.; (w
kolonijach 7,762,<sub>73</sub> □ mil z 6,363,297 wob.); kral Amadeus. —
Schwajcarſka: 739,<sub>31</sub> □ mil; 2,310,494 wob.; republika. —
Schwejdowſka: 13,825,<sub>02</sub> □ mil; 5,897,159 wob.; kral Korla
♣XV.♠, rodź. 3. meje 1823. — Turkowſka: 37,934,<sub>0</sub> □ mil;
26,970,000 wob.; ſultan Abdul Aziz, rodż. 9. febr. 1838. —
Würtembergſka: 354,<sub>25</sub> □ mil; 1,778,479 wobydl.; kral Korla
♣I.♠, rodź. 6. měrca 1823.

Cžas božich ſłužbow.

♣A.♠ We ſerbſkich woſadach Łužicy.

1) W Budyſchinje. ♣a)♠ We tachantſkej (němſkej) cyrkwi: patron: Swj.
Pětr, japoſchtoł. Kermuſcha: njedźelu po ſwj. Měrcźinje. — Njedźelſke
bože ſłužby: rano 5., dopołdnja 9., nyſchpor 2 hodź. — Dźěławe dny rano
w lěcże (wot 1. hapryla hacž 1. oktobra) w 5. hodż., w zymje (wot 1.
oktobra hacž 1. hapryla) w 6. hodź.; dopołdnja pſchecy w 9. hodź. — ♣b)♠
W ſerbſkej cyrkwi: patron: ſwjata Marija do njebjes wzata; kermuſcha: na
mjeno ſwj. Marije. Njedżelſke a ſwjedźeńſke bože ſłužby dopołdnja w
lěcże (wot Wałpory hacž do Michała) we ½9 hodź., w zymje (wot Michała
hacž do Wałpory) w 9. hodź. nyſchpor ½1 hodź. — Wot poſta hacž do
adventa (hdyž njejſu ſchulſke prózdniny) ſu we ſerbſkej cyrkwi njedźelu
hodźinu do wulkich kemſchi ſchulſke bože ſłužby z němſkim prědowanjom. —
Dźěławy dźeń ſu kemſche jeno ſrjedy a pjatki poſta a druhi dźeń
kermuſche w 7. hodź.; w meji mejſka pobožnoſcź wjecžor 6. hodź.

2) We Khróſcźicach. Patronaj: ſwjataj Syman a Juda, japoſchtołaj.
Kermuſcha: njedźelu pſched 29. oktobrom. Njedźelu a ſwjate dny ſu w
lěcźe (wot prěnjeje njedźele po Jutrach hacž do njedźele pſched ſwj.
Matejom [21. ſeptembra]) rano w 5., dopołdnja we 8. hodź., w zymje (wot
21. ſept. hacž do jutrow) we 6. a 9. hodź.; nyſchpor w 2. hodź. —
Dżěławy dźeń kemſche w lěcźe w 6., w zymje 8. hodź.

3) W Njebjelcžicach. Patron: ſwj. Měrcźin, biſkop. Kermuſcha: njedźelu
pſched 11. novembrom. — Njedźelſke a ſwjedźeńſke kemſche w lěcże (wot
Wałporu hacž pſched 29. ſept.) we 8. hodż., w zymje (wot Michała hacž
pſched Wałporu) w 9. hodź.; nyſchpor ½2. hodź.; jeno Hody boži dżeń, na
Nowe lěto, Boži ſtpěcźo, ſwjatkownicžku, na Bože Cźěło, njedźelu mjez
Božim Cźěłom a na dokhowanjo Božoho Cźěła nyſchpor w 2. hodź. — Dźěławy
dźeń kemſche nalěto a nazymu ½7. abo 7.; w lěcźe 6. a w zymje ½8. hodż.

4) W Radworju. Patron: ſwjata Marija do njebjes wzata. Kermuſchka:
njedźelu po 15. auguſcże. Kermuſcha: njedżelu po ſwj. Michale. —
Njedźelſke a ſwjedźeńſke kemſche w lěcźe (wot Wałpory hacž do Michała)
rano 5., dopołdnja w 8.; w zymje (wot njedźele po ſwj. Michałe hacž k
Wałporje) rano w 6., dopołdnja w 9. hodź. — Nyſchpor w 2. hodź. —
Dźěławe dny wot jutrow hacž do adventa ſu kemſche w 7., wot adventa haež
do jutrow we ½8 hodź. Na pjatkach je po božej mſchi pobožnoſcź bratrſtwa
wot Jězuſoweje ſmjertneje ſtyſknoſcźe.

5) W Ralbicach. Patron: ſwj. Khatyrna. Kermuſcha: njedźelu pſched ſwj.
Khatyrnu. — Njedźelſke a ſwjedźeńſke keniſche wot Jutrownicžki hacž
pſched ſwj. Matejom rano w 5., dopołdnja w 8. hodź.; wot ſwj. Mateja
hacž k Jutram rano w 6., dopołdnja w 9. hodź. — Nyſchpor w 2. hodź. —
Dżěławe dny w lěcźe ½7., nalěto a nazymu 7., w zymje ½8, tež w 8. hodź.
kemſche. Pjatki we poſcźe prěnja boža mſcha w 6. hodź., druha we 8.
hodź.

6) We Wotrowje. Patron: ſwj. Benno. Kermuſcha: tſecźu njedźelu oktobra.
— Njedźelſke a ſwjedźeńſke kemſche dopołdnja w 9., mjeńſche ſwj. dny we
8. hodź.; nyſchpor w 2. hodż. — Dźěławe dny w lěcźe ½7., nalěto a nazymu
7., w zymje ½8. hodź. kemſche.

7) We klóſchtrje Marijnej Hwězdźe. Patron: ſwj. Marija do njebjes wzata.
Kermuſcha: njedźelu pſched narodom ſwj. Jana a na ſwj. Wórſchulu. —
Njedźelu a ſwjedźeńſke kemſche ranu ½7., dopołdnja ¼10.; ſerbſki
nyſchpor ½2; němſka pobožnoſcź k cžeſcźi ſwj. Marije ½3; łacź. nyſchpor
w 3. hodź. — Dźěławy dźeń kemſche rano w 6. a 7., dopołdnja ¾9., w
ſobotu pak we 8. hodź.

8) W Róžencźe. Patron: ſwj. Marija do njebjes wzata. Njedźelſke a
ſwjedżeńſke kemſche dopołdnja we 9., na mjeńſchich ſwjatych dnjach we
8.; rańſche wot Jutrow hacž do njedźele pſched 14. ſeptembrom we 5.,
potom we 6. hodź. Nyſchpor w 2. hodź. — Dźěławy dźeń w lěcźe w 6. a 7.
hodź., w zymje w 6. a ½8. hodż. kemſche; na ſobotach je prěnja boža
mſcha w lěcźe w 7. hodź., w zymje w ½8. hodż.; druha boža mſcha pſchecy
w 8. hodź. Wot adventa hacž do jutrow kóždu ſobotu wjecžor pobožnoſcź k
cžeſcżi ſwj. Marija.

9) W Zdźeri. Kermuſcha: njedźelu do ſwj. Měrcżina. Za lěto 12 krócź
njedźelſke bože ſłužby w lěcźe (wot Wałpory hacž do Michała) we 8.,
potom we 9. hodż. Nyſchpor w ½2. hodź. — Dżěławy dźeń druhdy ſchulſke
kemſche.

10) W Kamjencu. Patron: ſwj. Marija Madlena. Wot 1. oktobra 1871
wſchědnje boža mſcha. Cžas wozjewi ſo pſchez Kath. Poſoł.

11) W Brunowje. Njedźelſke a ſwjedźeṅſke bože ſłužby ½10., nyſchpor w 5.
hodź. — Dźěławe dny rano ¾8. hodź boža mſcha.

12) W Lubiju ſu (wot 16. oktobra 1870) za lěto 12 krȯcż miſſionſke
kemſche.

13) W Kulowje. Patron: ſwj. Marija do njebjes wzata. Kermuſcha: njedźelu
po 4. oktobru. — Njedźelſke a ſwjedźeńſke kemſche rano w 5. hodź. jenu
njedźelu ze ſerbſkim, druhu z němſkim prědowanjom); dopołdnja w 8. hodź.
němſke prědowanjo, w 9. boža mſcha, na to ſerbſke prědowanjo. Nyſchpor w
2. hodź. — Dźěławe dny kemſche nalěto (wot ſwj. Matija hacž do Jutrow) w
5. a 8., nazymu (wot kermuſche hacž do 1. njedźeln novembra) w ½6. a
½9., w zymje w 6. a 9. hodź.

14) We Delnych Sulſchecach. Druhdy bože ſłužby.

♣B.♠ We němſkim dźěle Łužicy.

1) Stajne bože ſłužby we Grunawje, Königshajnje, Marijnym Dole, Nowym
Leutersdorfje, Woſtrowcu, Schěrachowje, Reichenawje.

2) Tež ſu jenu njedźelu we Žitawje, druhu we Strahwaldźe kemſche.

♣C.♠ We ſakſkich herbſkich krajach.

1) Stajne bože ſłužby: W Dreždźanach (we dwórſkej cyrkwi, we pryncowych
hrodźe, we nowym měſcźe, we Friedrichſtadtu, we Jozefininym wuſtawje, we
Annabergu, Khemnicach, Freibergu, Hubertusburgu, Lipſku, Miſchnje,
Pirnje, Plawnje, Zwikawje.

2) Jeno wěſte cžaſy: We Auerbachu (2 krócź), w Bräunsdorfje (8 kr.), w
Döbelnje (3 kr.), w Frankenbergu (2 kr.), w Grimmje (12 kr.), w
Großenhainje (6 kr.), w Hajnichenu (2 kr.), w Hoheneku (8 kr.) w
Hohenſteinje (8 kr.), w Kolditzu (2 kr.), w Leisnigu (2 kr.), w
Marienbergu (12 kr.), w Mittweidźe (2 kr.), w Pilnicach (cyłe lěcźo), w
Reichenbachu (2 kr.), w Rieſy (2 kr.), w Rochsburgu (1 kr.), w
Schneebergu (2 kr.), w Schwarzenbergu (4 kr.), w Sonnenſteinje (6 kr.),
we Waldheimje (12 kr.), we Wechſelburgu (2 kr.). W Altenburgu (12
krócź).

Cyrkwinſka protyka ſerbſkich woſadow.

♣I.♠ We januarje.

1. Wobrězanjo Jězuſowe; pſchikazany ſwjaty dźeń (z nyſchporom).
Dopołdnja je we Wotrowje (tež popołdnju) a w Njebjelcžicach bȯže Cźěło
wuſtajene. W Budyſchinje (w ſerbſkej cyrkwi) a w Radworju na nyſchporje
prědowanjo. W Njebjelcžicach je nyſchpor we 2 hodź.

5. Pſched božej mſchu poſwjecżenjo wody, ſele a krydy. Zapocžatk
ſwjecżenja domow.

6. Swj. Tſjóch Kralow; pſchikazany ſwj. dźeń. Do božeje mſchě ſo woruch
a marha ſwjecźi. We Wotrowje bože Cźěło wuſtajene.

19. W Khróſcżanſkej woſadźe a Rȯžeńcźe lubjeny póſtny dżeń k cžeſcźi
ſwj. Boſcźana za zwarnowanjo pſched morom a ſtraſchnej khoroſcźu.

20. Swj. Boſcżana, lubjeny ſwjaty dźeń z nyſchporom we Khróſcźanſkej,
Njebjelcžanſkej, Radworſkej, Kulowſkej woſadźe a w Klóſchtrje a Róžeńcże
(nic we Budyſchinſkej, Ralbicžanſkej a Wotrowſkej woſadźe). W
Khróſcźicach a Njebjelcžicach doſpołny wotpuſtk za ſobuſtawy ſwj.
Boſcźanowoho bratrſtwa; po prědowanju wobkhad po wſy; w Njebjelcžicach
na božej mſchi bože Cźěło wuſtajene. W Kulowje titularny ſwjedżeń
bratrſtwa „tſělnikow“, z doſpołnym wotpuſtkom za ſobuſtawy bratrſtwa
„tſělnikow“, kaž tež ſkapulira; tež ſwjedźeń towaŕſtwa „Jězuſowoho
dźěcźatſtwa“ z doſpołnym wotpuſtkom a božej mſchu za wotemrjete
ſobuſtawy.

♣II.♠ We februarje.

2. Swjaty dźeń. Do božeje mſchě ſwjecźenjo ſwěcžkow a wobkhad; po božej
mſchi prědowanjo.

3. Cyrkwinſki ſwj. dżeń. Po božej mſchi žohnowanjo ſchijow.

4. W Radworju po nyſchporje měſacžna pobožnoſcź bratrſtwa pſched
wuſtajenym božim Cźěłom. W Kulowje dopołdnja bože Cžěło wuſtajene;
popołdnju wobkhad.

13. Popołdnju ſo wołtarje z fijałkojtej płachtu zawěſcha.

14. Cyrkwinſki ſwj. dżeń. Do božeje mſchě ſwjecźenjo popjeła.

Zapocžatk ſchtyrcycźi dnjowſkoho poſta a jutrowneje ſpowjedźe. Póſtne
pobožnoſcźe maja ſo na ſcźěhowace waſchnjo:

♣a)♠ We Budyſchinje we ſerbſkej cyrkwi je kóždu ſrjedu a pjatk poſta we
8 hodż. boža mſcha a litanija wo Jězuſowym cźeŕpjenju pſched wuſtajenym
božim Cźěłom.

♣b)♠ We Khróſcźicach je a) kóždy njedżelu po dopołdniſchej božej mſchi
póſtna modlitwa pſched wuſtajenym božim Cżěłom, a wjecžor w ½5 hodź.
litanija w Jěz. cźerpjenju a rozarije; ♣b)♠ ſrjedu po božej mſchi póſtna
modlitwa pſched wuſtajenym božim Cźěłom; ♣c)♠ pjatk prěnja boža mſcha w
6., druha we 8. hodż.; potom ſpěwa ſo pſched wuſtajenym božim Cżěłom
wěra, nadźija a luboſcź; na to ſcźěhuje póſtne prědowanjo; ♣d)♠ ſobotu
wjecžor we 8 hodź. litanija wo Jěz. cźerpjenju a rozarije.

♣c)♠ We Radworju ♣a)♠ njedźelu prjedy božeje mſchě wuſtajenjo božoho
Cżěła; po božej mſchi póſtnej modłitwje a požohnowanjo. ♣b)♠ ſrjedu na
božej mſchi bože Cźěło wuſtajene; po božej mſchi cžita ſo epiſtla a
ſcźenjo a póſtnej modlitwje; požohnowanjo. ♣c)♠ pjatki na božej mſchi
wuſtajenjo božoho Cźěła, epiſtla a ſcźenjo, póſtnej modlitwje a
pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa Jězuſoweje ſmjertneje ſtyſknoſcźe;
požohnowanjo.

♣d)♠ W Njebjelcžicach ♣a)♠ njedżelu po božej mſchi wuſtajenjo božoho
Cźěła a póſtnej modlitwje; ♣b)♠ kóždy dźěławy dźeń wjecžor w 6. hodż.
rózarije. ♣c)♠ ſrjedu po božej mſchi wuſtajenjo božoho Cżěła, epiſtla,
ſcźenjo a pȯſtnej modlitwje. ♣d)♠ pjatk we 8. hodź. boža mſcha, na to ſo
bože Cźěło wuſtaji, póſtnej modlitwje a ſcźěhuje póſtne prědowanjo.

♣e)♠ We Ralbicach ♣a)♠ njedźelu po božej mſchi bože Cźěło wuſtajene a
póſtnej modlitwje; ♣b)♠ ſrjedu po božej mſchi pſched wuſtajenym božim
Cźěłom litanija wo Jězuſowym cźerpjenju; ♣c)♠ pjatk prěnja boža mſcha w
6., druha we 8. hodź.; pſched wuſtajenym božim Cźěłom ſpěwa ſo wěra,
nadżija a luboſcź a ſcźěhuje póſtne prědowanjo.

♣f)♠ We Wotrowje ♣a)♠ njedźelu na božej mſchi bože Cźěło wuſtajene; na
nyſchporje rozarije a pſched wuſtajenym božim Cźěłom litanija wo
Jězuſowym cźerpjenju a póſtnej modlitwje. ♣b)♠ póndźelu wjecžor ½8.
hodż. rozarije a pſched wuſtajenym božim Cźěłom litanija wo Jězuſowym
cźerpjenju; ♣c)♠ ſrjedu na božej mſchi boz̀e Cżěło wuſtajene, epiſtla a
ſcźenjo, litanija wo Jězuſowym cźerpjenju a póſtnej modlitwje; ♣d)♠
pjatk dopołdnja kaž ſrjedu; wjecžor kaž póndźelu; ♣e)♠ ſobotu wjecžor
kaž póndźelu.

♣g)♠ W Róžeńcźe ♣a)♠ ſrjedu po božej mſchi litanija wo Jězuſowym
cźerpjenju. ♣b)♠ ſobotu wjecžor ſobotna pobožnoſcź k cžeſcźi ſwj.
Marije.

♣h)♠ W Kulowje ♣a)♠ ſchtwórtk wjecžor we 8. hodź. pobožnoſcż
„wolijowneje hory“ k cžeſcźi Jězuſoweje ſmjertneje ſtyſknoſcźe. ♣b)♠
pjatk dopołdnja póſtne prědowanjo.

18. We Dreždżanach ſerbſke prědowanjo.

25. Njedźela po ſuchich dnjach. W Ralbicach do božeje mſchě wobkhad „po
morwych“. W Radworju popołdnju po nyſchporje wobkhad a bratrſka
pobožnoſcź pſched wuſtajenym božim Cżěłom; cžitanjo mjenow ſobuſtawow
bratrſtwa, kotrež ſu wot poſlednich ſuchich dnjow ſem wotemrjeli; doſp.
wotpuſtk za ſobuſtawy bratrſtwa. W Khróſcżicach bratrſka pobožnoſcź. W
Kulowje po njedźelſkim nyſchporje nyſchpor „po morwych“ z wobkhadom na
kerchow.

26. W Njebjelcžicach ♣Laudes, Requiem♠ a ♣Libera♠ pſched wuſtajenymi
marami. W Kulowje w ½6. hodź. ♣Matutin♠ a ♣Laudes♠ „po morwych“. W
Ralbicach ♣Requiem♠.

♣III.♠ We měrcu.

Pſchedſp. Rjad poſtnych pobožnoſcźow je we februarje naſpomnjeny.

3. W Radworju a Kulowje měſacžna njedźela.

16. Popołdnju ſo bože martry na wołtarjach z fijałkojtej płachcźicžku
zawěſcha.

17. W Radworju titularny ſwjedźen bratrſtwa z dopołnym wotpuſtkom; na
božej mſchi bože Cźěło wuſtajene; po nyſchporje wobkhad, jandželſke
rozarije a ♣Te Deum♠ pſched wuſtajenym božim Cżěłom. W Róžeńcźe po
nyſchporje ſtationſka pobožnoſcź.

We dreždźanſkej diöceſy a w kulowſkej woſadźe zapocžatk jutrowneje
ſpowjedźe.

18. W Radworju w 7 hodź. ♣Requiem♠ a ♣Libera♠ pſched wuſtajenymi marami,
za wotemrjete ſobuſtawy bratrſtwa.

24. Pſched božej mſchu ſwjecźenjo bołminy a wobkhad. Paſſion ſwj.
Mateja.

Zapocžatk martrownoho tydźenja.

25. Pſchikazany ſwj. dźeń z prědowanjom a nyſchporom. W Njebjelcžicach a
Ralbicach do božeje mſchě wobkhad wokoło cyrkwje.

26. Paſſion ſwj. Marka.

27. Paſſion ſwj. Lukaſcha. Popołdnju prěnja ſpowjedź dźěcźi.

28. Zeleny ſchtwórtk. Boža martra wulkoho wołtarja ſo z běłej
płachcźicžku zakryje. Dźenſa a ſcźěhowacej dnaj ſo pſched božej martru
wulkoho wołtarja na jene koleno poklakuje, (pſched božim Cźěłom na
wobej.) Prěnje woprawjenjo dźěcźi, w Budyſchinje, Radworju, Ralbicach a
Wotrowje z prědowanjom. Po ♣Gloria♠ ſo zwony zwjazaja a mjelcža hacž do
ſoboty. Po božich ſłužbach ſo wołtarje wotwodżeja. W Radworju doſpołny
wotpuſtk romſkich ſtationow. We Wotrowje wjecžor w 7. pobožnoſcź pſchi
ſtationach. W Kulowje wjecžor w 7. hodż. lauret. litanija a rozarije.

29. Wulki pjatk. Boža martra na wulkim wołtarju z cžornej płachcźicžku
zawěſchena. We 8. hodźceremonije, wotkrycźo a cžeſcźenjo kſchiža
Jězuſowoho, na cžož ſo wſchitke bože martry na wołtarjach wotwodźeja.
Cžitanjo paſſiona ſwj. Jana a prědowanjo. Boža mſcha z
pſchedpſchežohnowanym woporom. Wobkhad z božim Cźěłom (z běłej
płachcźicžku zawěſchenym) do božoho rowcžka, (na to we Ralbicach
prědowanjo); we Radworju a Wotrowje litanija wo Jězuſowym cźerpjenju.
Nyſchpor a wotkrycżo wołtarjow. Popołdnju w 3 hodź. we Khróſcźicach a
Kulowje, w 2. hodźwe Budyſchinje lamentatije. Wjecžor w 7. hodź. we
Budyſchinje němſke prědowanjo. W Njebjelcźicach w 6. hodź., we Wotrowje
½8 hodź. litanija a rozarije. W Radworju (w 7. hodź.) a Ralbicach
wjecžorna pobožnoſcź. W Klóſchtrje litanija. W Kulowje w 7. hodż.
litanija a rozarije. W Khróſcżicach, Ralbicach a Kulowje woſtanje bože
Cźěło pſchez nóc we božim rowcžku. Druhdźe ſo po wjecžornej pobožnoſcźi
(w Róžeńcźe w 8. hodź.) ſkhowa.

30. Jutrowna ſobota. W Budyſchinje, Radworju, Njebjelcžicach, Wotrowje,
Rožeńcźe a Klóſchtrje ſo bože Cźěło rano do božoho rowcžka wuſtaji. We
Khróſcżicach (w 6. hodź.), Wotrowje (w 7. hodź.), Njebjelcžicach (w ½7.
hodż.), w Radworju (w 7. hodź.) w Kulowje (w ½8. hodż.) a Budyſchinje
žohnowanjo wohenja, jutrowneje ſwěcžki a ſwjecźenjo kſchcźenſkeje wody.
Na božej mſchi ſo pſchi ♣Gloria♠ zwony wotwjazaja a zwonja. Wjecžorna
pobožnoſcż we Budyſchinje (w ½7 hodź.), Njebjelcžicach, Radworju a w
Kulowje kaž wcžera.

Bože horjeſtacźo we Wotrowje a Klóſchtrje wjecžor w ½8. hodź., w
Róžencźe we 8. hodź., we Radworju a Njebjelcžicach w 10. hodź., we
Khróſcźicach, Ralbicach a Kulowje w 12. hodź., w Budyſchinje nazajtra
rano w 3. hodż. — Wobkhad (w Khrȯſcżicach, Wotrowje, Róžeńcźe,
Klóſchtrje a Kulowje z božim Cźěłom). W Radworju wobkhad do kſchižneje
cyrkwje a wokoło wſy, we Kulowje po měſcźe. W Njebjelcžicach, Wotrowje a
Kulowje ♣Te Deum.♠ Na wulkim wołtarju ſtoji „horjeſtacźo“, jutrowna
ſwěcžka a z běłej ſchtolu wodźeta boža martra.

31. Jutrownicžka. Na ranjo w 3. hodź. we Budyſchinje (w němſkej)
horjeſtacźo. We Wotrowje rano wot 6.—8. hodź. jězdny wobkhad wokoło
polow. Dopołdnja po ♣Vidi aquam♠ wobkhad wokoło cyrkwje (we
Khróſcźicach, Njebjelcžicach, Radworju, Ralbicach, Wotrowje a Kulowje).
W Khróſcźicach, Njebjelcžicach, Wotrowje a Kulowje na božej mſchi bože
Cźěło wuſtajene. We Wotrowje a Kulowje po božej mſchi požohnowanjo
jutrownoho jehnjecźa, khlěba a jejow. We wſchitkich cyrkwjach doſpołny
wotpuſtk za tych, kotſiž na kſcheſcźanſku wucžbu poſłuchaju. W Radworju
tež doſpołny wotpuſtk romſkich ſtationow. W Kulowje doſpołny wotpuſtk
ſkapulira.

Popołdnju jězdny wobkhad z Khróſcźic (w 1. hodź.) do Klóſchtra, z
Njebjelcžic (w 1. hodź.) do Wotrowa, z Ralbic do Kulowa, z Wotrowa do
Njebjelcžic, z Kulowa (po 11. hodź.) do Ralbic. We Radworju po
nyſchpornym prědowanju wobkhad do cyrkwje ſwjatoho Kſchiža; we Kulowje
wobkhad wokoło měſta.

♣IV.♠ We haprylu.

1. Jutrowna póndźela; pſchikazany ſwjaty dźeń z nyſchporom.

2. Jutrowna wutora, ſwjaty dźeń. Rano hodźinu pſched wotkhadom
proceſſiona boža mſcha. Rano proceſſion do Róžanta z Radworja (w 5.
hodź.), z Khróſcźic a Njebjelcžic (w 7. hodź.), Ralbic, Klóſchtyra a
Kulowa. Dopołdniſcha boža mſcha we Wotrowje w ½8. hodź., w Radworju,
Khróſcźicach a Róžencźe w 9. hodź. — W Róžeńcźe a Kulowje prědowanjo a
popołdnju nyſchpor.

7. Po ♣„Vidi aquam“♠ wobkhad wokoło cyrkwje we Khróſcźicach,
Njebjelcžicach, Radworju, Wotrowje a Kulowje. Na nyſchporje wobkhad we
Khrȯſcźicach, Radworju (do cyrkwicžki ſwjatoho Kſchiža), Ralbicach,
Wotrowje a Kulowje (wokoło měſta).

13. W Kulowje prěnja ſpowjedż dźěcźi.

14. Kaž 7. hapr. — W Kulowje prěnje ſ. woprawjenjo dźěcźi (rano za
ſerbſke, dopołdnja za němſke).

18. W Kulowje ſwjedźeń towaŕſtwa „Jězuſowoho dźěcźatſtwa“ z doſpołnym
wotpuſtkom a boz̀ej mſchu za žiwe ſobuſtawy.

21. kaž 7. —

24. W Kulowje „Patrocinium“ ſ. Józefa, pſchikazany woſadny ſwjaty dźeń.

25. S. Marka, cyrkwinſki ſwjedźeń. Po božej mſchi (w Róžeńcźe w 5.
hodź., w Khróſcźicach a Njebjelcžicach w 6. hodż., w Radworju a Wotrowje
w 7. hodź., w Kulowje we 8. hodż., w Budyſchinje w 9. hodź.) wobkhad
wokoło wſy (w Budyſchinje po cyrkwi, w Radworju a Kulowje do cyrkwje ſ.
Kſchiža, we Khróſcźicach do Klóſchtyra). Na to (hdžež móźno), druha boža
mſcha. Patronſtwo ſulſchowſkeje cyrkwicžki

28. kaž 7. —

♣V.♠ W meji.

Mejſka pobožnoſcź dźerži ſo wot 1. hacž 31. meje wſchědnje wjecžor
pſched wuſtajenym božim Cźěłom a to we Budyſchinje (we ſerbſkej cyrkwi)
jedyn dźeń ſerbſki, a druhi němſki; we Khróſcźicach na njedżelach a
ſwjatych dnjach w ½5 hodź., dźěławe dny w 6. hodź.; — we Wotrowje a
Klóſchtrje wſchědnje w 7. hodź.; w Kulowje na dźěławych dnjach we 7.
hodź. pola miłoſcźiwych ſotrow; njedźele a ſwjate dny w 4. hodź. we
farſkej cyrkwi. W Róžeńcźe na njedźelach a ſwjatych dnjach ſo 5. hodź.,
na dźěławych dnjach wjecžor w 7. hodź.

1. S. Filipa a Jakuba. Swjaty dźeń z prědowanjom (w Budyſchinje nic).

3. Namakanjo ſ. Kſchiža, cyrkwinſki ſ. dźeń. W Khróſcźicach rano w 5.
hodź. boža mſcha a koſchenjo kſchižika: dopołdnja we 8. hodź. boža
mſcha, prědowanjo a wobkhad wokoło wſy. — W Njebjelcžicach we 8. hodź.
boža mſcha, prědowanjo a wobkhad k wſchitkim kſchižam we wſy. — We
Wotrowje a Klóſchtyrje wobkhad wokoło polow. — W Róžeńcże rano w 5.
hodź. boža mſcha a dopołdnja w 9. hodź. prědowanjo, koſchenjo kſchižika;
nyſchpor. — W Kulowje w w cyrkwi ſ. Kſchiža prědowanjo, wulki wobkhad a
koſchenjo kſchižika; doſpołny wotpuſtk ſkapulira.

5. kaž 7. hapryla.

6. Kſchižowny tydźeń. W Budyſchinje (w němſkej cyrkwi) wobkhad. — W
Khróſcźicach w 6. hodż. boža mſcha a proceſſion do Klóſchtyra. — W
Njebjelcžicach w 6. hodż. wobkhad wokoło wſy a boža mſcha. — W Radworju
po božej mſchi (w 7. hodż.) wobkhad do cyrkwje ſwj. Kſchiža, hdźež je
druha boža mſcha a modlitwy; na to wokoło wſy do farſkeje cyrkwje. — Z
Ralbic a Róžanta proceſſiona do Klóſchtyra. We Wotrowje w 7. hodź. boz̀a
mſcha a wobkhad wokoło wſy. — W Klóſchtyrje pſchikhad Khróſcźanſkoho a
Ralbicžanſkoho proceſſiona, ſerbſke prědowanjo. — W Kulowje wobkhad do
cyrkwicžki ſwjatoho Kſchiža, hdżež ze boža mſcha a prědowanjo.

7. W Budyſchinje a Kulowje kaž wcžera. — W Khróſcźicach w 6. hodź. boža
mſcha a wobkhad wokoło polow. — W Njebjelcžicach w 6. hodż. wobkhad k
Pazlicam a boža mſcha. — W Radworju po prěnjej božej mſchi wobkhad
wokoło cyrkwje, na cžož ſcźěhuje druha boža mſcha a modlitwy. — W
Ralbicach wobkhad wokoło wſy. — We Wotrowje a Klóſchtyrje wobkhad wokoło
polow. — W Róžeńcźe w 5. hodź. boža mſcha a wobkhad wokoło polow.

8. We Budyſchinje a Khróſcźicach kaž za wcžerawſchim. — W Radworju kaž
wcžera. — W Ralbicach a Wotrowje wobkhad wokoło wſy. — W Njebjelcžicach
w 6. hodź. boža mſcha a proceſſion do Klóſchtyra. — W Klóſchtyrje
pſchikhad khróſcźanſkoho a njebjelcžanſkoho proceſſiona; ſerbſke
prědowanjo. — W Kulowje kaž za wcžerawſchim, tola bjez prědowanja.

9. Do njebjes ſtpěcźo Khryſtuſowe. Pſchikazany ſwjaty dźeń z nyſchporom.
— W Khróſcźicach dopołdnja wotewzacżo jutrowneje ſwěcžki; popołdnju
nyſchpor, wobkhad wokoło wſy a prědowanjo. — W Njebjelcžicach dopołdnja
bože Cźěło wuſtajene; popołdnju w 2. hodź. nyſchpor, wobkhad wokoło wſy
a prjecžwzacżo „horjeſtacźa“, a ♣Te Deum.♠ — We Radworju dopołdnja po
ſcźenju prjecžwzacźo horjeſtacźa, jutrowneje ſwěcžki a zawěſchenoho
kſchiža; popołdnju wobkhad po wſy, nyſchpor a prědowanjo, — W Ralbicach
do božeje mſchi wobkhad wokoło cyrkwje; popołdnju po litanii wobkhad tſi
krócź wokoło cyrkwje, na to prědowanjo. — We Wotrowje dopołdnja bože
Cźěło wuſtajene; popołdnju nyſchpor pſched wuſtajenym božim Cżěłom;
wobkhad tſi krócź po keŕchowje. — W Kulowje pſchipołdnju w 12. hodż.
donjebjes ſtpěcźo z wobkhadom, w 2. hodź. nyſchpor. — W Radworju
doſpołny wotpuſtk romſkich ſtationow.

12. W Khróſcźicach dopołdnja a popołdnju, we Njebjelcžicach dopołdnja
wobkhad wokoło cyrkwje. — W Kulowje ſwjedźeń ſwj. Bonifacia, romſkoho
krajana, patrona napſchecźo wohenjej. Dopołdnja na božej mſchi bože
Cżěło wuſtajene; po nyſchporje wulki wobkhad ze wſchitkimi relikwijemi
wokoło měſta.

17. We Wotrowje rano w 5. hodź. boža mſcha a wukhad proceſſiona do
Krupki, hdżež ſobotu (18. meje) dopołdnja wokoło 11. hdź. dóńdźeja a
póndźelu (20. meje) pſchipołdnju w ½1 hodż. zaſy woteńdżeja.

18. We farſkich cyrkwjach profecije a ſwjecźenjo kſchcźenſkeje wody; we
Klóſchtyrje a Róžeńcże jeno profecije.

19. Swjatkownicžka. W Budyſchinje nyſchpor z prědowanjom. W
Khróſcżicach, Njebjelcžicach, Ralbicach, Wotrowje a Kulowje na wulkej
božej mſchi bože Cźěło wuſtajene. W Khróſcźicach a Njebjelcžicach, do
božeje mſchě wobkhad wok#ło cyrkwje. Na nyſchporje prědowanjo we
Budyſchinje, Khróſcźicach, Radworju, Ralbicach, Kulowje a Klóſchtrje
(ſerbſke). W Radworju po nyſchporje wobkhad do cyrkwje ſ. Kſchiža. W
Njebjelcžicach w 2. hodż. nyſchpor. W Kulowje doſpołny wotpuſtk
ſkapulira.

20. Swjatkowna póndźela, pſchikazany ſwjaty dźeń z nyſchporom. W Krupcy
pſchipołdnju w ½1. hodź. wotkhad ſerbſkoho proceſſiona.

21. Swjatkowna wutora, ſwjaty dźeń. Proceſſiony ze ſwjatej Mariju do
Róžanta dźeja z Khróſcźic (w 7. hodź.), Njebjelcžic (w 7. hodź.),
Radworja (w 5. hodź.), Ralbic, Wotrowa a Klóſchtyra. Dopołdnja w 8.
hodź. boža mſcha we Radworju a Khróſcźicach. W Róžeńcźe prědowanjo a
nyſchpor. We Wotrowje popołdnju po 4. hodż. nutswjedżenjo krupcžanſkoho
proceſſiona.

25. Dopołdnja kónc jutrowneje ſpowjedźe.

26. Zaſy ♣Asperges me.♠ W Khróſcźicach, Radworju, Ralbicach a Kulowje
njedźela po ſuchich dnjach. W Rałbicach do božeje mſchě wobkhad „po
morwych.“ W Radworju doſpołny wotpuſtk bratrſtwa; po nyſchporje wobkhad
a bratrſka pobožnoſcź pſched wuſtajenym božim Cźěłom; zjewjenjo mjenow
ſobuſtawow, kotſiž ſu wot poſlednich ſuchich dnjow wotemrjeli. — W
Khróſcżicach bratrſka pobožnoſcź. — W Kulowje po njedźelſkim nyſchporje
nyſchpor „po morwych“ z wobkhadom na kerchow. We Wotrowje a
Njebjelcžicach na božej mſchi bože Cźěło wuſtajene. — W Rjebjelcžicach
po prědowanju ♣Te Deum♠; po njedżelſkim nyſchporje nyſchpor „po morwych“
z wobkhadom na keŕchow.

27. W Njebjelcžicach ♣Laudes♠ „po morwych“, ♣Requiem♠ a ♣Libera♠ pſched
marami. — W Ralbicach ♣Requiem♠. — W Kulowje rano w ½6 ♣Matutin♠ a
♣Laudes♠ „po morwych“.

29. Pſchedwjecžor ſwjedźenja božoho Cżěła. W Budyſchinje (w němſkej
cyrkwi), w Khróſcźicach, we Wotrowje a w Kulowje w 2. hodź., w
Njebjelcžicach, Ralbicach a Róžeṅcźe w 1. hodź. a w Klóſchtyrje nyſchpor
pſched wuſtajenym božim Cźěłom. — W Khróſcźicach a Wotrowje a Kulowje
wobkhad na keŕchow. — W Kulowje w ½6. hodź. ♣Matutin♠.

Pſchedſpomnj. Dokelž ſo wſchitke porjadne bože ſłužby (rano, dopołdnja,
popołdnju) hacž do 15. junija pſched wuſtajenym božim Cźěłom ſtanjeja,
njebudźe to pſchi woſebitym rozeſtajenju hakle woſebje pomjenowane.

30. Božoho hordoho Cźěła, pſchikazany ſwjaty dźeń z nyſchporom a
ſwjecźenjom pſchez 8 dnjow. — W Budyſchinje w ferbſkej cyrkwi boža mſcha
z prědowanjom; w němſkej cyrkwi boža mſcha bjez prědowanja, z wobkhadom
k 4 zaſtawkam we cyrkwi; popołdnju wobkhad po cyrkwi. — W Khróſcźicach
boža mſcha, prědowanjo, wobkhad k 4 zaſtawkam we wſy; popołdnju
nyſchpor, wobkhad k 1 zaſtawkej we wſy, prědowanjo. — W Njebjelcžicach
prědowanjo, boža mſcha, wobkhad k 4 zaſtawkam we wſy; popołdnju w 2.
hodź. łacźonſki nyſchpor, wobkhad k 1 zaſtawkej na keŕchowje. — W
Radworju wobkhad k 4 zaſtawkam we wſy, boža mſcha, prědowanjo a
požohnowanjo; popołdnju łacźonſki nyſchpor, prědowanjo, wobkhad k 1
zaſtawkej we wſy, na to w cyrkwi litanija wo najſwjecźiſchim
ſakramencźe. — W Ralbicach prědowanjo, wobkhad k 4 zaſtawkam, boža
mſcha; popołdnju litanija, prědowanjo, wobkhad k 1 zaſtawkej we wſy. —
We Wotrowje we 8. hodź. prědowanjo, boža mſcha, wobkhad k 4 zaſtawkam we
wſy; popołdnju nyſchpor z požohnowanjom. — W Klóſchtyrje boža mſcha
(bjez prědowanja), wobkhad po klóſchtyrſkim dworje; popołdnju nyſchpor z
wobkhadom. — W Róžeńcźe rano w 5. hodż. boža mſcha z wobkhadom a
požohnowanjom; dopołdnja a popołdnju nicžo. — W Kulowje w 8. hodź.
ſerbſke prědowanjo, w 9. hodź. wobkhad k 4 zaſtawkam, boźa mſcha;
popołdnju nyſchpor z wobkhadom na torhoſchcźo; potom ♣completorium♠. — W
Kulowje doſpołny wotpuſtk ſkapulira.

31. W Budyſchinje (w němſkej cyrkwi) rano a dopołdnja (z wobkhadom) boža
mſcha; popołdnju w 2. hodż. nyſchpor z wobkhadom. — W Khróſcźicach w 6.
hodż. boža mſcha, popołdnju w 2. hodż. nyſchpor. — W Njebjelcžicach a
Ralbicach popołdnju w 1. hodż. nyſchpor a požohnowanjo. — W Radworju
boža mſcha z pjatkownej pobožnoſcźu bratrſtwa. — We Wotrowje popołdnju
litanija, požohnowanjo, rozarije. — W Klóſchtyrje rano, dopołdnja a
popołdnju bože Cżěło wuſtajene. — W Róžeńcźe w 6. a 7. hodź. boža mſcha,
popołdnju w 1. hodż. nyſchpor. — W Kulowje popołdnju nyſchpor.

Skóncženjo mejſkeje pobožnoſcźe.

♣VI♠. W juniju.

1. W Radworju boža mſcha z ♣Pange lingua♠. W Kulowje popołdnju nyſchpor;
wjecžor ½6 hodź. ♣matutinum♠. Druhdże kaž wcžera.

2. W Budyſchinje w ſerbſkej cyrkwi boža mſcha z prědowanjom; w němſkej
cyrkwi wobkhad po cyrkwi. — W Khróſcźicach dopołdnja prědowanjo, boža
mſcha wobkhad po wſy; popołdnju nyſchpor, wobkhad k 1 zaſtawkej we wſy,
prědowanjo. — W Njebjelcžicach kaž 8. junija. — W Radworju wobkhad z
božim Cżěłom wokoło cyrkwje, boža mſcha, prědowanjo, ♣Pangelingua;♠
popołdnju łacźonſki nyſchpor, prědowanjo, wobkhad z božim Cźěłom do
cyrkwicžki ſwjatoho Kſchiža, na to we farſkej cyrkwi ♣Pange lingua♠. — W
Ralbicach po božej mſchi wobkhad k 4 zaſtawkam, prědowanjo; popołdnju
kaž 8. junija. — We Wotrowje boža mſcha z prědowanjom; popołdnju
nyſchpor a wobkhad k 4 zaſtawkam. — W Klóſchtyrje boža mſcha, wobkhad,
popołdnju nyſchpor z wobkhadom. — W Róžeńcźe rano w 5. hodź. boža mſcha
z wobkhadom a ♣Pange lingua;♠ dopołdnja a popołdnju nicžo; wjecžor w 6.
hodż. pobožnoſcź k cžeſcżi ſwj. Marije. — W Kulowje dopołdaja cyrkwinſke
ſpěwanjo ♣„Sexta“♠ we farſkej cyrkwi, wobkhad do cyrkwje ſwj. Kſchiža,
hdźež ſo ♣„Nona“♠ wuſpěwa, wobkhad z božim Cżěłom, boža mſcha,
prědowanjo, wobkhad do farſkeje cyrkwje; popołdnju po nyſchporje wobkhad
na torhoſchcźo.

3., 4., 5. W Radworju boža mſcha z ♣Pange lingua.♠ Druhdźe kaž 31. meje.

6. Dokhowanjo božoho Cźěła, cyrkwinſki ſwjaty dźeń. — W Budyſchinje (w
němſkej cyrkwi) boža mſcha a 2. hodź. nyſchpor z wobkhadom, na to w
khapali ſerbſki khěrluſch pſchi ſwjecźenju zelow. — W Khróſcźicach,
dopołdnja boža mſcha, popołdnju w 2 hodź. nyſchpor, wobkhad k 1
zaſtawkej we wſy, prědowanjo. — W Njebjelcżicach rano w 6. hodź. boža
mſcha; popołdnju w 2. hodż. litanija, wobkhad k 1 zaſtawkej na
kerchowje, ♣Te Deum.♠ — W Radworju rano 5. hodź. boža mſcha z
požohnowanjom; dopołdnja we 8. hodż. boža mſcha, prědowanjo, wobkhad po
wſy k 1 zaſtawkej, ♣Te Deum,♠ požohnowanjo. — W Ralbicach boža mſcha,
popołdnju litanija a wobkhad k 1 zaſtawkej we wſy. — We Wotrowje w 7.
hodź. boža mſcha; popołdnju nyſchpor a wobkhad k 1 zaſtawkej, ♣Te Deum.♠
— We Klóſchtrje boža mſcha a wobkhad; popołdnju wobkhad k 4 zaſtawkam. —
W Róžeńcże rano w 5. hodź. boža mſcha z wobkhadom. — W Kulowje ♣„Sexta“♠
we farſkej cyrkwi, wobkhad do cyrkwje ſwjatoho Kſchiža, hdźež ſo
♣„Nona“♠ ſpěwa; wobkhad, boža mſcha; popołdnju nyſchpor, wobkhad na
torhoſchcźo, prědowanjo.

24. Swj. Jana, kſchcźenika, ſwjaty dźeń. We Budyſchinje, Njebjelcžicach
a Ralbicach ſcźěhowacu njedźelu ſobu ſwjecżeny. Khróſcźicach, Radworju,
Wotrowje, Klóſchtyrje (ſerbſke) a Kulowje prědowanjo. W Kulowje nyſchpor
a doſpołny wotpuſtk ſkapulira.

29. Swj. Pětra a Pawoła, pſchikazany ſwjaty dźeń z nyſchporom. Patronſki
ſwjedźeń budyſchinſkeje tachantſkeje cyrkwje z doſpołnym wotpuſtkom. W
Njebjelcžicach (dopołdnja) a Wotrowje (dopołdnja a popołdnju) bože Cźěło
wuſtajene. W Kulowje japoſchtołſki doſpołny wotpuſtk a wotpuſtk
ſkapulira. Wſchudźom doſpołny wotpuſtk za tych, kotſiž kſcheſcżanſku
wucžbu wopytuja.

♣VII♠. We juliju.

2. Swjaty dźeń. Do Róžanta dźeja proceſſiony z Budyſchina, a ze ſwjatej
Mariju z Khróſcźic, Njebjelcžic, Ralbic, Wotrowa, Klóſchtyra a Kulowa. W
Róžeńcźe doſpołny wotpuſtk a nyſchpor.

7. W Radworju měſacžna njedźela; po nyſchporje měſacžna pobožnoſcź
bratrſtwa pſched wuſtajenym božim Cźěłom.

13. Lubjeny ſwjaty dźeń Njebjelcžanſkeje woſady z prědowanjom a
wobkhadom wokoło polow.

16. Swjedźeń ſkapulira. We Kulowje wſchědnje hacž do 23. julija doſpołny
wotpuſtk za ſobuſtawy bratrſtwa ſkapulirnoho. W Klóſchtyrje a Róžeńcźe
doſpołny wotpuſtk na ſwjatoho Schcźěpana, abta Ciſtercienſow.

22. Swj. Marije Madleny, ſwjaty dźeń (we Budyſchinje na njedźelu
pſchepołoženy). We Klóſchtyrje, Róžeńcże a Kulowje nyſchpor. — We
Kamjeńcu patronſki ſwjedźeń.

24. We Kulowje vigilny póſt.

25. Swj. Jakuba, japoſchtoła, ſwjaty dźeń, (we Budyſchinje na njedźelu
pſchepołoženy). We Kulowje japoſchtołſki wotpuſtk rozarijowoho
bratrſtwa. We Klóſchtyrje, Róžeńcźe a Kulowje nyſchpor.

30. Rano w ½6. hodź. wobkhad khróſcźanſkoho proceſſiona k ſwjatej Hanje
(hdźež pſched wjecžorom dóńdźeja), do Filipsdorfa a Rumburga, hdźež 31.
julija popołdnju wokoło 3. hodź. pſchińdźeja.

31. Rana wotkhad ralbicžanſkoho proceſſiona z Budyſchina do Rumburga,
hdźež popołdnju wokoło 4. hodż. dóńdźeja.

♣VIII♠. We auguſcźe.

1. Popołdnju ſo we Klóſchtyrje ſpowjedź ſłyſchi. — W Rumburgu popołdnju
wokoło 3. hodź. zhromadne nutswjedźenjo zjenocżeneju ſerbſkeju
(khróſcźanſkoho a ralbicžanſkoho) proceſſionow, potom ſerbſke
prědowanjo.

We Klóſchtrje (a Rumburgu) doſpołny wutpuſtk „Portiunkula“ ze ſerbſkim
prědowanjom dopołdnja. W Rumburgu rano w ½6 hodż. wotkhad khróſcżanſkoho
a w 6 hodź. ralbicžanſkoho proceſſiona.

4. We Radworju a Kulowje měſacžna njedźela. We Radworju po nyſchpornym
prědowanju wuſtajenjo božoho Cźěła a měſacžna pobožnoſcź bratrſtwa
Jězuſoweje ſmjertneje ſtyſknoſcźe. — We Kulowje dopołdnja bože Cżěło
wuſtajene; popołdnju prèdowanjo a wobkhad za bratrſtwo rozarija;
doſpołny wotpuſtk za bratrſtwo ſkapulira.

10. Swjatoho Ławrjenca, martrarja, ſwjaty dźeń (we Budyſchinje na
ſcźěhowacu njedźelu pſchepołoženy.) We Klóſchtyrje, Róžeńcźe a Kulowje
nyſchpor.

14. Rano w 7 hodź. wotkhad proceſſiona z Khróſcźic do Wölmsdorfa, hdźež
wjecžor wokoło 6. hodź. dóńdźeja a nazajtra (15. auguſta) dopołdnja
wokoło ½10 hodź. zaſy woteńdźeja.

15. Do njebjes wzacźa ſwjateje Marije, pſchikazany ſwjaty dżeń z
nyſchporom. Titularny ſwjedźeń radworſkeje, klóſchtyrſkeje,
róžeńcźanſkeje a kulowſkeje cyrkwje. Do božeje mſchě ſwjecźenjo zelow.
We Khróſcżicach a Ralbicach prjedy božeje mſchě wobkhad po kerchowje. —
We Njebjelcžicach, Wotrowje a Kulowje na božej mſchi božej Cżěło
wuſtajene, we Kulowje po ſcźenju prědowanjo. — We Wotrowje po nyſchporje
wobkhad k zaſtawkam (ſtationam) na kerchowje. — We Kulowje nyſchpor ze
ſerbſkim prědowanjom a z wobkhadom wokoło měſta. W Kulowje doſpołny
wotpuſtk ſkapulira. We Klóſchtyrje a Róžeńcźe doſpołny wotpuſtk.

18. We Radworju kermuſchka a wopomnjecźo załoženja bratrſtwa „Jèzuſoweje
ſmjertneje ſtyſknoſcźe“ a dźakowny ſwjedźeń za domoj khowane žně.
Doſpołny wotpuſtk. Na božej mſchi bože Cźěło wuſtajene; po nyſchporje
wobkhad wokoło cyrkwje, jandźelſke rozarije, a ♣Te Deum♠ pſched
wuſtajenym božim Cźěłom. — We Wotrowje dżakowny ſwjedźeń za domoj
khowane žně, ♣Te Deum.♠

19. Popołdnju ſo we Klóſchtyrje ſpowjedź ſłyſchi.

20. We Klóſchtyrje doſpołny wotpuſtk na ſwjatoho Bernarda, abta, z
wobkhadom a (němſkim) prědowanjom.

24. Swj. Bartołmja, japoſchtoła, ſwjaty dźeń (we Budyſchinje na
ſcźěhowacu njedźelu pſchepołoženy). We Njebjelcžicach doſpołny wotpuſtk
bratrſtwa ſwjatoho Boſcźana. — We Klóſchtyrje, Róžeṅcźe a Kulowje
nyſchpor. We Kulowje japoſchtołſki doſpołny wotpuſtk za ſobuſtawy
bratrſtwa ſwjatoho rozarija.

♣IX♠. We ſeptembru.

1. We Radworju a Kulowje měſacžna njedźela. We Radworju po nyſchpornym
prědowanju wuſtajenjo božoho Cźěła a měſacžna pobožnoſcż bratrſtwa
Jězuſoweje ſmjertneje ſtyſknoſcźe. We Kulowje dopołdnja bože Cźěło
wuſtajene; popołdnju prědowanjo a wobkhad za bratrſtwo rozarija;
doſpołny wotpuſtk bratrſtwa ſkapulira.

4. We Klóſchtyrje rano po božej mſchi (w 5 hodź.) wukhad proceſſiona do
krupki, hdżež ſchtwórtk (5. ſeptembra) pſchipołdnju dóńdu, njedźelu (8.
ſeptembra) rano w 6 hodź. woteńdźeja a póndżelu (9. ſeptembra) dopołdnja
wokoło ½11 hodź. domoj pſchińdźeja.

8. Naroda ſwjateje Marije, pſchikazany ſwjaty dźeń. Njedźele dla
njeńdźeja proceſſiony do Rȯžanta.

15. Mjena ſwjateje Marije. Titularny ſwjedźeń ſerbſkeje cyrkwje we
Budyſchinje; kermuſcha.

16. W Budyſchinje we ſerbſkej cyrkwi ♣Matutin, Laudes a Requiem♠.

18., 20., 21. póſt ſuchich dnjów.

21. Swjatoho Mateja, japoſchtoła, ſwjaty dźeń, we Budyſchinje na
ſcżěhowacu njedźelu pſchepołoženy.

22. Njedźela po ſuchich dnjach. We Ralbicach do božeje mſchě wobkhad „po
morwych“. — We Radworju popołdnju po nyſchporje wobkhad a bratrſka
pobožnoſcź pſched wuſtajenym božim Cźěłom; zjewjenjo mjenow ſobuſtawow z
bratrſtwa, kotſiž ſu wot poſlednich ſuchich dnjow ſem wotemrjeli;
doſpołny wotpuſtk za ſobuſtawy bratrſtwa. — We Khróſcźicach bratrſka
pobožnoſcź. — W Njebjelcžicach popołdnju w ½2 hodź. litanija, na to
nyſchpor „po morwych“ a wobkhad na kerchow. — W Kulowje po njedżelſkim
nyſchporje nyſchpor „po morwych“ z wobkhadom na kerchow. — We
Dreždźanach we dwórſkej cyrkwi ſerbſke prědowanjo.

23. We Njebjelcžicach ♣Laudes, Requiem♠ a ♣Libera♠ pſched wuſtajenymi
marami. — We Ralbicach ♣Requiem♠. — We Kulowje w ½6 hodż. ♣Matutin♠ a
♣Landes♠ „po morwych“, ♣Requiem♠.

♣X♠. We oktobru.

5. Z Khróſcżic pſchipołdnju w 12. hodź. wotkhad proceſſiona na Ralbicy
do Kulowa, hdżež je popołdnju wokoło 5. hodź. nutswjedźenjo. — We
Kulowje ſo popołdnju, kaž tež cyły ſcźěhowacy tydźeń ſpowjedź ſłyſchi.

6. W Radworju wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje abo kermuſcha; po
nyſchporje nyſchpor „po morwych“. — W Kulowje wopomnjenjo poſwjecźenja
cyrkwje abo kermuſcha. Prěni wotpuſtk. Na božej mſchi bože Cżěło
wuſtajene. Nyſchpor z němſkim prědowanjom a rozarijemi. Pſchipołdnju w
½1 hodż wotkhad khróſcźanſkoho proceſſiona z Kulowa.

7. W Radworju rano w 7. hodż., a w Kulowje w ½5 hodż. ♣Matutin♠ a
♣Laudes♠ „po morwych“; na to ♣Requiem♠ a ♣Libera♠ pſched wuſtajenymi
marami.

13. W Kulowje druhi wotpuſtk; popołdnju wobkhad wokoło měſta.

20. We Wotrowje wopomnjenjo poſwjecźenjo cyrkwje a kermuſcha. Do božeje
mſchi prědowanjo; na božej mſchi a nyſchporje bože Cźěło wuſtajene.
Nyſchpor „po morwych“ z wobkhadom po keŕchowje.

21. We Wotrowje rano ♣Matutin♠ a ♣Laudes♠ „po morwych“; w 7. hodź.
wobkhad na keŕchow, ♣Requiem♠ a ♣Libera♠.

21. We Klóſchtrje druha kermuſcha; ſerbſke prědowanjo. W Kulowje
doſpołny wotpuſtk ſkapulira. Póſtny dźeń Khróſcźanſkeje woſady.

27. We Khróſcźicach wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje abo kermuſcha. Na
božej mſchi bože Cźěło wuſtajene. Po nyſchporje nyſchpor „po morwych“.

28. Swjateju Symana a Judy, japoſchtołow, ſwjaty dźeń (we Budyſchinje na
ſcżěhowacu njedżelu pſchepołoženy). We Khróſcźicach pſchikazany woſadny
ſwjedźeń. We Khróſcźicach, Klóſchtyrje, Róžeńcźe a Kulowje nyſchpor. We
Kulowje doſpołny wotpuſtk ſkapulira.

♣XI♠. We novembru.

1. Wſchitkich Swjatych, pſchikazany ſwjaty dźeń z nyſchporom. We
Njebjelcžicach a Wotrowje na božej mſchi bože Cźěło wuſtajene, we
Wotrowje tež na nyſchporje. Po ſwjedźeńſkich nyſchporach wſchudźom
nyſchpor „po morwych“. We Wotrowje, Njebjelcžicach a Kulowje wobkhad na
keŕchow; w Njebjelcžicach na keŕchowje rozarije. We Kulowje doſpołny
wotpuſtk ſkapulira.

2. Wſchitkich khudych duſchow, cyrkwinſki ſwjaty dżeń. Wſchudźom
♣Matutin♠ a ♣Laudes♠ (we Njebjelcžicach jenož ♣Laudes♠) „po morwych“,
♣Requiem♠ a ♣Libera♠ pſched wuſtajenymi marami. We Khróſcźicach,
Wotrowje a Ralbicach prjedy božeje mſchě wobkhad na keŕchow. — W
Radworju ſo popołdnju ſpowjedż ſłyſchi.

3. We Radworju ſwjedźeń bratrſtwa „Jězuſoweje ſmjertneje ſtyſknoſcże.“
Doſpołny wotpuſtk. Dopołdnja na božej mſchi bože Cżěło wuſtajene. Po
nyſchporje wobkhad wokoło cyrkwje a měſacžna pobožnoſcż bratrſtwa pſched
wuſtajenym božim Synom. — We Kulowje doſpołny wotpuſtk „po morwych“.
Popołdnju bratrſke prědowanjo a wobkhad.

10. We Njebjelcžicach wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje abo kermuſcha; po
nyſchporje nyſchpor „po morwych“, a wobkhad na keŕchom. — We Zdżeri
dopołdnja w 9. hodź. kermuſchne bože ſłužby.

11. Swjatoho Měrcżina, biſkopa. Pſchikazany ſwjaty dźeń njebjelcžanſkeje
woſady. Na božej mſchi bože Cźěło wuſtajene; prědowanjo, nyſchpor.

17. Wopomnjenjo poſwjecźenja tachantſkeje cyrkwje we Budyſchinje abo
kermuſcha.

24. We Ralbicach wopomnjecżo poſwjecźenja cyrkwje abo kermuſcha. Po
nyſchporje nyſchpor „po morwych.“

25. Swjateje Khatyrny, knježny a martraŕki, cyrkwinſki ſwjaty dżeń;
pſchikazany ſwjaty dźeń za Ralbicžanſku woſadu z prědowanjom a
nyſchporom.

30. Swjatoho Handrija, japoſchtoła, ſwjaty dżeń (we Budyſchinje na
ſcźěhowacu njedźelu pſchepołoženy). We Klóſchtyrje, Róžeńcże a Kulowje
nyſchpor. We Kulowje japoſchtołſki doſpołny wotpuſtk ſkapulira.

♣XII♠. W decembru.

1. Zapocžatk cyrkwinſkoho lěto abo advent (pſchikhad). Na njedźelach a
ſwjatych dnjach adventa ſu rańſche kemſche kaž hewak. Prěnju njedźelu
adventa we Dreždżanach we dwórſkej cyrkwi ſerbſke prědowanjo. We
Radworju a Kulowje měſacžna njedźela. We Radworju po nyſchpornym
prědowanju wuſtajenjo božoho Cźěła a měſacžna pobožnoſcź bratrſtwa
Jězuſoweje ſmjertneje ſtyſknoſcźe. We Kulowje dopołdnja bože Cźěło
wuſtajene; popołdnju prědowanjo a wobkhad za bratrſtwo ſwjatoho
rozarija, doſpołny wotpuſtk za bratrſtwo ſkapulira.

2. a wſchitke druhe dźěławe dny adventa ſu we Khróſeźicach,
Njebjelcžicach, Radworju a Kulowje rano we 5. hodź., w Budyſchinje
(němſkej cyrkwi), Ralbicach, Wotrowje, Klóſchtyrje a Róžeńcźe rano we 6.
hodż. „Jutnje.“

8. Njewoblakowane podjecźo ſwjateje Marije, pſchikazany ſwjaty dźeń z
nyſchporom. We Budyſchinje (w ſerbſkej cyrkwi), Klóſchtyrje, Róžeńcże a
Kulowje doſpołny wotpuſtk. We Njebjelcžicach dopołdnja, we Wotrowje
popołdnju a na nyſchporje bože Cźěło wuſtajene. We Kulowje titularny
ſwjedżeń „ſwjatoho Marijnoho towaŕſtwa knježnow“ z doſpołnym wotpuſtkom
za ſobuſtawy.

16. Wot dżenſa hacž do 24. decembra we Radworju wſchěduje po Jutnjach
(tež njedźelu a ſwjaty dźeń) bože Cźěło wuſtajene a „Novena“ k cžeſcźi
dźewjecź měſacow macźerje božeje. — We Róžeńcźe wjecžor po 5. hodź.
wjecžorna pobožnoſcż k cžeſcźi ſwjateje Marije.

18., 20., 21. póſt ſuchich dnjow.

21. Swjatoho Domaſcha, japoſchtoła, ſwjaty dźeń (we Budyſchinje na
ſcźěhowacu njedźelu pſchepołoženy). We Klóſchtyrje, Róžeńcże a Kulowje
nyſchpor. We Kulowje doſpołny japoſchtołſki wotpuſtk rozarija.

22. Njedźela po ſuchich dnjach. W Radworju po nyſchporje wobkhad a
bratrſka pobožnoſcź pſched wuſtajenym božim Cżěłom; zjewjenjo mjenow
ſobuſtawow bratrſtwa, kotſiž ſu wot poſlednich ſuchich dnjow ſem
wotemrjeli; doſpołny wotpuſtk za ſobuſtawy bratrſtwa. — We Ralbicach do
božeje mſchě wobkhad „po morwych“. — W Khrȯſcżicach bratrſka pobožnoſcż.
— We Kulowje po njedżelſkim nyſchporje nyſchpor „po morwych z wobkhadom
na keŕchow.

24. We Radworju rano ſwjatocžne wobzamknjenjo Noveny; na božej mſchi
bože Cźěło wuſtajene, po božej mſchi novenſke modlitwy a ♣Te Deum♠.

25. Boži dźeń naroda Jězuſowoho; pſchikazany ſwjaty dźeń. W połnocy
prěnje bože ſłužby. We Khróſcźicach w ½12 hodź. ♣Matutin♠ a ♣Landes♠, na
to w 12. hodź. boža mſcha; druha boža mſcha w 6. hodź.; tſecźa dopołdnja
w 9. hodż. z wuſtajenjom božoho Cźěła, łacźonſki nyſchpor a prědowanjo.
— W Budyſchinje (w němſkej cyrkwi) w 3 hodź. ♣Matutin♠ a ♣Laudes♠ a
prěnja boža mſcha. — W Njebjelcžicach boža mſcha we 12., 6. a 9. hodź.;
dopołdnja bože Cźěło wuſtajene, popołdnju we 2. hodź. łacźonſki
nyſchpor. — W Radworju w 12., 6. a 9. hodź. boža mſcha; doſpołny
wotpuſtk romſkich ſtationow. — We Ralbicach w 12., 6. a 9. hodź. boža
mſcha; dopołdnja bože Cźěło wuſtajene. — We Wotrowje we 12., ½7. a 9.
hodź. boža mſcha; dopołdnja a popołdnju bože Cźěło wuſtajene. — We
Klóſchtyrje w 12. hodź. ♣Matutin♠ a boža mſcha z němſkim prědowanjom; na
nyſchporje ſerbſke prědowanjo. — We Róžeńcźe w 12., 6. a 9. hodż. boža
mſcha. — We Kulowje w nocy 12. hodź. ♣Matutin♠ a prěnja boža mſcha;
druha w 5. hodź., tſecźa w 9. hodź.; doſpołny wotpuſtk ſkapulira.

26. Swjatoho Schcźěpana, prěnjoho martrarja, pſchikazany ſwjaty dźeń z
nyſchporom. Po prědowanju žohnowanjo žitow. We Kulowje pſchipołdnju
zapocžatk ſwjecźenja domow.

27. Swjatoho Jana, japoſchtoła a ſcźenika, ſwjaty dźeń. Po prědowanju
požohnowanjo a wudźělenjo wina ſwjatoho Jana. — We Klóſchtyrje, Róžeńcźe
a Kulowje nyſchpor.

31. We Wotrowje popołdnju w 5. hodž. ♣Te Deum♠ k wobzamknjenju lěta.

Syrota.

Na dnju pſched ſwjatej Kathyrnu we lěcźe 18.. ležeſche w Jilmowje młoda
žona khora. Cźělna boloſcź a duchowna zrudoba běſche z jeje blědoho
woblicža zpóznacź; dych bě cźežki, a jandźel ſmjercźe zdaſche ſo k jeje
łožu bližicź. Pjecźlětna lubozna holcžicžka klecžeſche na ſtólcžku pſchi
jeje łožu, koſcheſche jeje ruku a prajeſche ze ſylzami: „O luba macźi,
luba macźi!“ mjez tym zo móžeſche khora z mrějacym hłoſom jeno ſłowa
prajicź: „O moje lube dźěcźo, moje lube dźěcźo! o Božo ſměl ſo nad mojim
dźěſcźom.“ — Zaſwěcźena ſwěcžka na blidźe rozſwětleſche ſtwicžku
njedoſpołnje; we khachlach praſkotaſche runje zadźěłany woheń; wonka
wujeſche ſylny wichor, a wulke deſchcźowe krepy bijachu do woknow.

Lědym pſched hodźinu běſche wboha žona ze ſwojim dźěſcźom do hoſpody
pſchiſchła a to tak mucžna, zo dyrbjeſche ſo do ſtwicžki njeſcź dacź a
ſo hnydom lehnycź. Hdyž běſche zaſy trochu k mocam pſchiſchła,
njeprajeſche nicžo, hacž: „dyrbju wumrjecź; pſchiwjedźcźe mi bože dla
měſchnika.“ — Hoſpoza póſła hnydom po knjeza fararja a tež po lěkarja a
dźěſche potom ſama k khorej. Hdyž do jſtwy ſtupi a wbohu žonu cźežko
dychajo ležo widźeſche, wotucźi we jeje wutrobje nutrna ſobuželnoſcź, a
z wulkej zrudobu ſpózna, kak khoroſcź ſpěſchnje pſchibjera a woblicžo
khoreje pod wulkimi boloſcźemi ſo pſcheměnja. Njemóžeſche ſebi
wujaſnicź, kak tuta młoda žona, kiž pſchez ſwoje zwonkowne pſcheradźi,
zo k woſobnym ludźom pſchiſłuſcha, ſama ze ſwojim dźěſcźom, pěſchi,
khora, we tutym cžaſu a we tajkim wjedrje ſem pſchińdźe.

Khora hoſpozu pytny a praſcheſche ſo ze ſłabym hłoſom: „Je tu duchowny?“
„„Sym po knjeza fararja póſłała a tež po lěkarja““ wotmołwi hoſpoza,
„„woboj wěſcźe hnydom pſchiṅdźetej““. — „Ach“ zdychowaſche wona, „ja
wſchak — chcu jenož — měſchnika — mój cžas k kóncej běži.“

Dźěcźo wótſiſcho płakaſche a žałoſcźeſche: „O luba macźi, ja chcu z tobu
wumrjecź, haj wumrjecź; njecham žiwa bycź bjez tebje.“

W tym wokomiknjenju ſtupiſchtej knjez faraŕ a lěkaŕ do jſtwy. Poſledni
pohlada na khoru, wopraſcha ſo ju to a druhe, a zrudoba, kiž ſo na joho
woblicžu pokaza, wozjewi wſchěm, zo žana nadźija njeje, khoru pſchi
žiwjenju zdźeržecź. Tola pak chcyſche jej lěkaŕ lěkaŕſtwo póſłacź a ji
krej puſchcźicź; ale wona je njechaſche a prajeſche: „Luby knježe, ja
znaju ſwoju khoroſcź, kiž hižon dlěſchi cžas we ſebi noſchu. Dźenſniſche
pſchepinanjo mocow je mje k ſmjercźi blizko pſchinjeſło; mam hiſchcźe
jeno někotre hodźiny žiwa bycź, a te chcu za ſwoje dżěcźo a za zbóžnoſcź
ſwojeje duſche nałožicź. Waſcheje pomocy potrjebam,“ prajeſche dale,
ſwojej wocži na duchownoho złožiwſchi, „njewopuſchcźcźe mje.“

Duchowny ſo k njej pokhili, a lěkaŕ, kiž derje wjedźeſche, zo tudy
pomhacź njemóže, poda ji jeno něſchto k polóženju boloſcźow a k
poſylnjenju, zo by tola ſwoje poſlenje winowatoſcźe pſchecźiwo Bohu a
ſwojomu dźěſcźu móhła derje dopjelnicź. A we woprawdźe cžujeſche ſo
khora tak poſylnjena, zo móžeſche bjez pſchetorhnjenja, hacž runje ze
ſłabym hłoſom rycžecź. „Tak poſłuchajcźe jenož,“ prajeſche wona k
pſchitomnym, „ſchto je wbohu, mrějacu macź ſem pſchiwjedło, a budźcźe
ſwědkojo mojich poſlenich próſtwow, kiž k Bohu wſchohomócnomu ſcźelu. Ja
ſym baronka Lipowſka. Swojoho mandźelſkoho ſym hižom pſched tſjomi
lětami zhubiła. Moje dźěcźo běſche tehdom hakle dwě lěcźe ſtare. Pſchez
wſchelake njezboža ſmy wo cyłe zamoženjo pſchiſchli. Mój mandźelſki
cžinjeſche ſebi tohodla cźežke myſle, kiž jomu žiwjenjo pſchikrótcžachu.
Tak běch wopuſchcźena, bjeze wſcheje pomocy ſamalutka ze ſwojim
dźěſcźom. Luboſcź k njomu dawaſche mi móc a chcych žiwa bycź za ſwoje
dźěcźo, chcych za nje dźěłacź, za nje tradacź a cźerpjecź. O, ſchto ſym
tele tſi lět wuſtała. Ale mojej rucy njeběſchtej dźěłu pſchiwucženej, a
tohodla pany mi cźim cźežo. Běch drje lóžſche dźěło, ſnadź tež někajku
podpjeru dóſtacź móhła, ale hordy duch njedowoli mi, wo nju proſycź. Na
poſledku njewjedźach ſebi hinak pomhacź, hacž zo wſcho, ſchtož hiſchcźe
mějach, po něcžim pſchedawach. Ale kajki kónc dyrbjeſche to na poſledku
wzacź? Dwě mojej ſotſe běſchtej na ſuchocźinu wumrjełoj, a tež ja
pytnych korjeń tuteje khoroſcźe we ſebi. Dźeń wote dnja cžujach ſwoje
mocy wotebjeracź a ſtrach a boloſcź pſchibjeraſche. Schto ſtanje ſo z
mojim dźěſcźom, hdyž ja zemru? Komu móžu je dowěricź? Z boloſcźu ſo
rozhladowach, ale njedopomnich ſo na nikoho, hacž jeno na zymne,
njeſmělne duſche, a namakach ſnadź tež tam a ſem dobrocźiwu wutrobu, ta
cźepjeſche we macźeri, kiž bě ſama z dźěcźimi žohnowana. Podarmo pytach
někoho, komuž bych ſwoje dźěcźo dowěricź mohła abo ſměła. Njemějach
nikoho na ſwěcźe, hako jenoho bratra, kiž bě połny dobrocźiwoſcźe a
luboſcźe, jomu drje běch ſwoje dźěcźo pſchepodacź móhła, a wón bě je
wěſcźe z luboſcźu k ſebi wzał; ale ſydom lět dołho běſche hižom we
cuzbje, ſchtyri lěta njeſłyſchach nicžo wjacy wo nim. Pſched někotrymi
njedźelemi, hdyž žołte liſcźo ze ſchtomow padacź zapocžinaſche, bu ze
mnu hórje. Moje dny ſu mi wotdźělene, prajach ſama k ſebi, je-li zo ſo
bjez komdźenja za ſwoje dźěcźo njepoſtaram, namakaja je junu płakajo k
nohomaj mojoho łoža, haj ſnadź z boloſcźe a ze ſtracha wumrje, prjedy
hacž něchtó mi a jomu na pomoc pſchińdźe. Ja praſchach ſo tak jenoho
cžeſcźomnoho duchownoho, kiž bě mje huſcźiſcho wopytował a we mojej
zrudobje tróſchtował, wo radu, a tón mi prajeſche, zo ſu we Jilmowje
miłoſcźiwe ſotry, kiž za ſnadny pſchinoſchk woſyrocźene dźěcźi k ſebi
bjeru a je derje wocźahnu; tam namaka tež moje dźěcźo zawěſcźe
luboſcźiwe zaſtaranjo a wocźehnje ſo tam we ſwjatej bohabojoſcźi. Duž
ſym ſo hnydom na pucź podała, a Bóh tón knjez je mi tak dołho žiwjenjo
zdźeržał, zo móžach ſem dóńcź. „A myſlicźe ſebi wy,“ pſchiſtaji khora k
měſchnikej wobrocźena, „zo pobožne miłoſcźiwe ſotry poſlenju próſtwu
mrějaceje macźerje dopjelnja, ſo nad mojim dźěſcźu ſměla a je wocźahnu?“

„„To ſměm wam ja ſlubicź,““ prajeſche měſchnik, „„haj zawěſcźe, pobožne
ſotry ſpokoja poſlenju a jenicžku žadoſcź mrějaceje macźerje.““

„O ja ſo Tebi dźakuju, miłoſcźiwy Božo! ja ſo tež wam dźakuju,
dobrocźiwi ludźo!“ A khora zańdźeli na někotre wokomiknjenja ſwojej
wocži najſkerje ze ſłaboſcźe; ale na jeje blědym woblicžu ſwěcżeſche ſo
wjeſoła ſpokojnoſcź. Hdyž běſche zaſy k mocam pſchiſchła, prajeſche
dale: „Mam hiſchcźe 200 ſchěſnakow, wſcho ſchtož je mi wyſche woſtało.
Wzmicźe je; to je cyłe zamoženjo mojoho dźěſcźa. Do waſchich rukow
połožu cžaſne a wěcžne zamoženjo mojoho dźěſcźa.“

A zaſy wopuſchcźichu khoru jeje mocy, ale někotre krepki lěkaŕſtwa ju
zaſy k ſebi pſchiwjedźechu. „Nětko ſym ſwoje cžaſne naležnoſcźe
zaſtarała,“ prajeſche wona, „a chcu nětko jeno na zbóžnoſcź ſwojeje
duſche myſlicź. Pſchihotujcźe mje, duchowny knježe, zo bych móhła hódna
a doſtojna pſched Boha ſtupicź.“

Mjez tym zo běſche wboha macź ſwoju zrudnu ſtawiznu powjedała, bě dźěcźo
na jeje łožu wuſnyło. Hoſpoza wza je pomału na rucy, zo by je we ſwojej
ſtwi do łoža połožiła. Khora macź derje cžujeſche, hdyž ſwoju ruku z
dźěſcźoweju rucžkow wuwiny, zo drje je we žiwjenju wjacy njewohlada,
mjelcžo wokoſchi teſame hiſchcźe luboſcźiwje a pozběhny ſwoju ruku, je
požohnowajo. Knjez faraŕ woſta ſam pſchi khorej, ſłyſcheſche jeje
ſpowjedź a wudźěli ji bože poſlenje wolijowanjo. Nětko bě wona
změrowana, jenož cžas wot cžaſa pſchińdźechu ſłowa: „moje dźěcźo, moje
dźěcźo“ pſchez jeje mrějacy hort. „Wone ſpi“, prajeſche hoſpoza, kiž bě
mjelcžo zasy pſchiſtupiła. „Za nje je ſtarane tudy na zemi, moja
dźowka,“ prajeſche měſchnik, a po twojej ſmjercźi budźeſch je z
njebjeſkich wyſokoſcźow widźecź, dońž ſo něhdy z nim zaſy
njezjednocźiſch.“ Poſlenje zdychnjenjo: „moj Božo, zakitaj moje dźěcźo!“
běſche hiſchcźe ſłyſchecź a z tym zamknyſchtej ſo jeje blědej hubje.

Hdyž nazajtra Hańžka (tak ſyrotka rěkaſche) wotucźi, praſcheſche ſo
najprjedy za ſwojej macźerju. „Twoja macź hiſchcźe ſpi, lube dźěcźo!“
wotmołwi hoſpoza, ju woblekajo a pſchinjeſe jej potom ſnědanjo. Potom
wza ju pſchecźelnje za ruku a chcyſche z njeju won hicź. Hdyž nimo
ſtwicžki dźěſchtej, hdźež morwa ležeſche, widźeſche holcžka pſchez na
poł wocžinjene durje ſwěcžki, kiž ſo pſchi morwej ſwěcźachu. „Tam dźěn
je ſwěca, we ſtwi mojeje macźerje“ prajeſche Hańžka a chcyſche hižom
nuts hicź, ale we tym wokomiknjenju ſtupi měſchnik do duri, kiž bě hižom
rano zahe pſchiſchoł, zo by ſo za wotemrjetu modlił. „Poklakń ſo, moje
lube dźěcźo“ prajeſche wón, hdyž bě hłós dźěſcźa ſłyſchał, „a modl ſo za
ſwoju lubu macź!“

Hańžka poklakny ſo pſchi durjach, a ſpěwaſche pacźerje, a dyrbjeſche
pſchi tym płakacź, bjez toho, zo by wjedźała, cžohodla. „Směm nětko k
macźeri hicź?“ wopraſcha ſo wona. Ale knjez faraŕ wza ju za ruku a
wjedźeſche ju po ſkhodźe dele. „Twoja macź ſpi,“ prajeſche wón
pſchecźelnje k njej, „pój ze mnu, moje dźěcźo! ja chcu tebi nan a macź
bycź.“

Cžerſtwy rańſchi powětr a běženjo wožiwichu wbohu holcžku, tak zo bě
prawje wjeſoła. Pſchecźelne, dobrocźiwe woblicžo knjeza fararja zbudźi
we njej dowěru k njomu, tak zo ſo rady wot njoho wjeſcź daſche; druhdy
pak ſo tola wopraſcha: „Hdźe dha moj tola dźemoj?“ „„K miłoſcźiwym
ſotram, kiž budźa ſo za tebje ſtaracź,““ wotmołwi knjez faraŕ. A Hańžka
běžeſche wjeſele z nim; bě hižon pſchiwucžena, macź we łožu khoru
widźecź, a tak njecžinjeſche jej to žadyn njeměr. Tak pſchińdźeſchtej k
klóſchterſkim durjam, kiž ſo jimaj hnydom wocžinichu. Hdyž bě knjez
faraŕ z pſchedſtojicźerku klóſchtra porycžał, bu Hańžka hnydom
pſchiwzata. Pſchedſtojicźeŕka, ſotra Hilžbjeta mjenowana, wjedźeſche
holcžku najprjedy do wulkeje zahrody, rycžeſche z njej prawje
pſchecźelnje, zo by ſebi tak jeje dowěru dobyła.

Haṅžka njeběſche hiſchcźe žanu miłoſcźiwu ſotru widźała; tohodla bě
najprjedy trochu ſtrachoſcźiwa, hdyž žónſku cyle cžornu zdraſcźenu z
dołhej cžornej kapu na hłowje wuhlada. Ale woblicžo, kiž bě widźecź,
ſwědcžeſche wo wulkej dobrocźiwoſcźi, a hłós, kiž Hańžka ſłyſcheſche, bě
tak lubozny, zo wona bjez bojoſcźe ſotſe Hilžbjecźe ſwoju ruku poda a z
dowěru na nju hladaſche. Sotra Hilžbjeta wjedźeſche holcžku do khapale,
hdźež ſo najprjedy pobožnje modleſchtaj, a potom rjane ſwjecźata a druhe
wěcy kedźbnje wobhladowaſchtej.

Mjez tym zo ſotra jej tak wſchelake wěcy rozeſtajeſche, bě Haṅžka jeje
róžowc pſchimnyła, kiž na paſku wiſaſche, a puſchcźeſche jedyn pacźeŕk
po druhim mjez ſwojimi porſcźikami dele a prajeſche: „Tajki róžowc bych
ja tež rady wzała.“ „„Tón dyrbiſch dóſtacź.““ — „Tež tak wulki, kaž
tónle?“ „„Haj, runje tak wulki.““ Haṅžka bě na tym ſmjercź wjeſoła.

Hdyž pak ſotra Hilžbjeta prajeſche: „Pój, nětko chcu tebje do wucžeṙnje
małych dźěcźi dowjeſcź,“ zmorſchcźi ſo holcžcyne woblicžo, a wócžko
hladaſche z bojoſcźu a zrudobu na nju. „Schto dha tebi je, moje dźěcźo?“
wopraſcha ſo ſotra Hilžbjeta, „cžohodla ſy na dobo tak zrudna a
bojazna?“

„Do ſchule njecham“ tſchepotaſche holcžka, „o njecham do ſchule.“

„Sy dha hižon junu we ſchuli była?“

„„Haj ſym tam něſchto krócź była, dokelž bě macź khora a na mnje
kedźbowacź njemóžeſche. Ale ach, tam ſo tak woſtudźi, ach ja tam wjacy
njecham.““

„Schto dha dyrbjeſche we ſchuli cžinicź?“

„„Ach ja tam nicžo cžinicź njeſmědźach, běch hiſchcźe jara mólicžka, a
tak dyrbjach mjez druhimi dźěcźimi z měrom ſedźecź, a njeſmědźachmy ſo
hibnycź a tež nicžo ſebi powjedacź, hewak běchmy ſwarjeni byli.““

„A ſchto dha druhe wjetſche dźěcźi cžinjachu?“

„„Te wuknjechu cžitacź a piſacż a ſchicź.““

„Nó, njechaſch Ty to tež wuknycź?“

„„O haj, ale nic pſchecy, ale tež hrajkacź ja pſchecy njecham.““

„Tak pój jeno do naſcheje wucžeŕnje, ſnadź ſo cźi tam lěpje lubi.“

Sotra Hilžbjeta wocžini durje do ſchulſkeje ſtwy, a Hańžka woſta ze
ſpodźiwanjam ſtojo. Wjacy hacž ſto dźěcźi wot dweju hacž do ſydom lět,
holcžata a hólcžata, běſche tu zhromadźenych. Dwaj rynkaj ławkow tu
ſtojiſchtej na kóždej ſtronje. Hólcžata ſedźachu k prawicy a holcžata
pak k lěwicy. Ale runje běchu ſtanyli a ſpěwajo cźehnjechu do ſuſodneje
ſtwy, we kotrejž ſo jedyn ſkhodźenk po druhim pozběhowaſche hacž ſkoro
do wjeŕcha ſtwy. Dźěcźi cźehnjechu po rynkach pſchi najprěṅſchim a
najnižſchim ſkhodźenku nimo, na kotryž ſo najmjeńſche dźěcźi zezdachu,
mjez tym po wjetſche na druhi, hiſchcže wjetſche na tſecźi a t. d.
pſchindźechu a ſo tu wſchitke zeſydachu. Nětko bu cźicho we ſtwje. Sotra
wucžeŕka pſchińdźe, ſyny ſo napſchecźo dźěcźom, a po wuſpěwanju krótkoho
khěrluſcha zapocžinaſche ſo wucžba. Sotra wucžeŕka pokazowaſche wulke,
rjane ſwjecźatka, rozeſtajeſche dźěcźom to, ſchtož bě na nich k
widźenju, abo powjedaſche jim wſchelake na nich woznamjenjene podawki.
Potom zaſy pokazowaſche wulke piſmiki, daſche je dźěcźom wuprajicź, k
złóžkam a k ſłowam hromadu ſtajecź. Potom zaſy dyrbjachu dźěcźi kule,
kiž mějeſche ſotra wuežeŕka na dołhich paſkach wiſajo, a kiž jenu po
druhej dele puſchcźeſche, licžicź. Zelene kule běchu jenicžki, cžerwjene
dźeſatki, a tak wuknjechu dźěcźi hacž do ſto licžicź. Potom
wupraſchowaſche ſo ſotra wucžeŕka za wſchitkimi ſchtomami a wěcami, kiž
běchu we zahrodźe. Tak minychu ſo jara khětſe k wucžbje poſtajene
hodźiny. Wſchitke dźěcźi poklaknychu ſo, ſtyknychu rucy a ſpěwachu zaſy
rjany krótki khěrluſchk k cžeſcźi ſwjateje Marije.

Hańžka, kiž bě pſchecy pſchitomna była a mějeſche wulku žadoſcź wſcho
cžinicź móc, wjeſeleſche ſo na tajkej ſchuli a ſpěwaſche poſleni
khěrluſch, kiž bě wot ſwojeje macźerje nawuknyła, tež druhimi dźěcźimi
ſobu. „O“, zawoła wona połna wjeſela, „hdy by tu macź pſchitomna była,
wona ſłyſchi mje tak rady ſpěwacż.“ Sotra Hilžbjeta hladaſche na wbohu
holcžku želnoſcźiwje, a dokelž njechaſche, zo by na ſmjertnym dnju
ſwojeje macźerje ſpěwała, wza ju za ruku, a prajeſche: „pój, chcemoj
ſebi hiſchcźe dale wſcho we khěži wobhladacź.“

Hańžka dźěſche rady ze ſotru Hilžbjetu, kiž ju najprjedy do tſjoch
ſchulſkich ſtwow dowjedźe, we kotrychž ſo wjacy hacž ſto holcžatow wot 7
hacž do 14 lět wucžachu. Potom pſchińdźeſchtaj do wulkeje ſtwy, hdźež
běchu ſtari mužojo, potom do druheje, hdźež běchu ſtare žónſke, kiž to
abo druhe cžinjachu.

„Schto cźi ſtari ludźo tu cžinja?“ praſcheſche ſo Hańžka.

„To ſu ſtari wopuſchcźeni ludźo, kiž nikoho nimaja, ſchtóž by ſo za nich
ſtarał, a nětko ſo tu wothladaja.“

Hańžka wobžarowaſche jich a dźěſche ze ſotru do wulkoho ſala, hdźež bě
wokoło tſoch ſtow holcžatow pſchi wſchelakim žónſkim dźěle. Hdyž jich
pſchedſtojicźeŕka zaſtupi, zanjeſechu wſchitke rjany kherluſchk, a
dokelž półdnjo zwonjeſche, wotpołožichu ſwoje dźěło, poklaknychu ſo a
ſpěwachu hromadźe: „Jandźel toho knjeza“ a t. d. Hańža bě ſo tež
poklakła a ſpěwaſche ſobu. Potom dźěchu wſchitke hromadźe k wobjedu a
jednora, ale derje pſchihotowana jědź wſchěm nanajlěpje ſłodźeſche.

Po wobjedźe bu jim hodźina k wokſchewjenju woſtajena. Wſchitke dźěcźi
khwatachu do zahrody abo do dwora a zapocžachu wſchelake hry. Hańžka
wcźipnje pſchihladowaſche a bě rady ſobuhrała, ale njewěrjeſche ſej ſo
ſobu do wjeſołych cžródow měſchecź, dokelž ſo z nikim njeznajeſche. Ale
tu widźeſche tež jenu cžorno zhotowanu holcžku ſamu ſtojo, kiž ſebi
huſto z wócžka ſylzy trějeſche, a z druhimi hracź njechaſche.

Hańžka njewotwobrocźi ſwoje wócžko wot njeje. Mjelcžo ſuny ſo pſchi
płocźe k ławcy, hdźež wona ſedźeſche a płakaſche. Z luboznym hłoſom
praſcheſche ſo za winu jeje zrudoby. „Płakam,“ wotmłowi dźěcźo, „dokelž
na ſwoju macź myſlu.“

„„Ale cžoho dla dha to płacžeſch, hdyž na ſwoju macź myſliſch.““

„Dokelž je macź wumrjeła,“ prajeſche Marija jara zrudnje a płakaſche
wótſe.

„Twoja macź je wumrjeła?“ praſcheſche ſo ju Hańžka ze ſylzami; „ach moja
macź bě wcžera tež tak khora a powjedaſche pſchecy wo wumrjecźu.“

„‚Nan a macź woboj ſtej wumrjełoj, ja ſym wboha ſyrota.‘“

„Mój nan je tež wumrjeł a hdy by macź wumrjeła, ach potom bych ja tež
wboha khuda ſyrotka była.“

„‚My ſmy tu wſchitke ſyroty‘“ prajeſche Marija ze zrudnym hłoſom.

„O mój Božo, zawoła Hańžka boloſcźiwje, „ja ſym tu pola was, tak je moja
macź wěſcźe wumrjeła.“

A dźěcźo zapocža płakacź, tak zo ſotra Hilžbjeta pſchiběža. Hdyž bě winu
zrudoby zhoniła, wza ju pſchecźelnje za rucžcy, a ſpytowaſche ju
tróſchtowacź: „Haj, wěrno je,“ praji wona „twoja macź je wumrjeła a je
pola Boha toho knjeza a joho jandźelow. Ale njepłakaj! Hlej my wſchitcy
mamy cźe tak rady, a ty dyrbiſch naſche dźěcźo bycź.“

„‚A ja chcu twoja ſotra bycź‘“ prajeſche Marija, kiž towarſchcynu
zrudobu widźicy na ſwoju ſamotnu zaby.

„Haj, budź moja ſotra, prajeſche Hańžka, „chcemoj pſchecy hromadźe
woſtacź a wo naſchimaj macźerjomaj rycžecż.“

Wobej dźěſcźi zawdaſchtej ſebi rucy, a płakaſchtej. Sotra Hilžbjeta pak
bě na tutym nowym pſchecźelſtwje wjeſoła a prajeſche jimaj: „Lubujtej
ſo, mojej dźěſcźi; to budźe wamaj tróſcht a polóženjo.“

Schtyri lěta běchu ſo mjez tym minyłe, a do wuſtawa miłoſcźiwych ſotrow
pſchińdźe junu cuzy knjez, kiž ſo hrabja Borownik mjenowaſche. Joho cyłe
zadźerženjo pokazowaſche zdźěłanoho a bohatoho muža. Pſchi zaſtupje do
dźěcźaceje ſchule bě někotre złote do woporneje ſchklicžki połožił.
Pſchecźelnoſcź a luboſcźiwoſcź, z kotrejž ſo za wbohimi ſyrotkami
napraſchowaſche, dobychu jomu wſchěch wutroby. Wón woſta na wucžbje,
praſcheſche ſo ſam dźěcźi, a darjeſche jim rjane ſwjecźatka. Woſobnje
kedźbowaſche na Hańžu, kotruž ſo cžaſto praſcheſche, ſtajnje na nju
hladaſche. Tola na tym ſo nichtó njedźiwaſche; pſchetož Hańža bě jena z
najpſchiſtojniſchich, najrozomniſchich a najlubozniſchich holcžatow
cyłoho wuſtawa. Runje tak wobkedźbowaſche knjez hrabja Hańžinu
towarſchku Mariju, kiž bě ſtajnje pſchi njej, a runje tute ſwěrne
pſchecźelſtwo ſpodobaſche ſo woſobnomu cuzomnikej. Hdyž wón prajeſche:
„Ty prawje rjenje piſaſch, moje dźěcźo,“ wotmłowi tuta zas: „O Marija
wjele rjeńſcho piſa dyžli ja.“ A hdyž wón zaſy prajeſche: „Ty móžeſch
hižon prawje ſpěſchnje a wuraznje cžitacź,“ wotmłowi wona zas: O Marija
cžita wjele lěpje; wona je mjezy wſchěmi najlěpſcha cžitaŕka.“ — „Wój
drje ma tej ſo prawje lubo?“ praſcheſche ſo hrabja Borownik. „Ja Mariju
lubo měcź?“ zawoła Hańža z wjeſołoſcźu, „Marija je za mnje macź.“ A
pſchi ſłowje „macź“ ſtupichu dźěſcźu ſylzy do wocžow.

„Cžohodla ſy zrudna, moje lube dźěcźo?“ praſcheſche ſo hrabja. „Ach luby
knježe, wy wěſcźe, zo ſmy tudy wſchitke ſyroty. Ja a Marija nimamoj nana
a macż, a hdyž ſo na to dopomnimoj, dyrbimoj płakacź.“

Hrabja Borownik bě ſam hnuty, a njechaſche dźěſcźu hiſchcźe wjacy
boloſcźe pſchihotowacź. Tohodla woteńdźe do druhich ſchulſkich jſtwow.
Pſchipołdnju woſta k wobjedu, a po wobjedźe, mjez tym zo běchu dźěcźi we
zahrodźe, rycžeſche dołho a naležnje z pſchedſtojicźerku, kiž potom
Hańžu zawołacź da. Hrabja wozny ju pſchecźelnje za ruku a prajeſche:
„Poſłuchaj, moje dźěcźo, ſym ze ſotru pſchedſtojicźerku něſchto
wucžinił. Sam nimam žanych dźěcźi, a bych tohodla rady jenu duſchnu
pilnu ſyrotku za ſwoje dźěcźo wzał, a chcu ſo za nju tak ſtaracź, kaž za
ſwoju ſamotnu dźowku. Sym ſem pſchiſchoł, ſebi tudy jenu holcžku
zhladacż, kotraž ma dobre pocžinki. Wěm, zo ſym we tebi tajku namakał,
kajkuž pytam; a ſym ſotru Hilžbjetu proſył, zo ſměł ſebi tebje
ſobuwzacż. Je-li zo ſy ty z tym zpokojom, zwoli ſotra pſchedſtojicźeŕka
do toho.“

Ze ſpodźiwanjom hladaſche Hańžka na knjeza hrabju; a potom zas na ſotru
Hilžbjetu, kiž ji zrozemicź daſche, zo je z joho ſłowami z pokojom.
Hańža pak ſebi cyłu wěc bliže rozpominaſche a pſchi tym pocža płakacź.
„Cžohodla płakaſch?“ wopraſcha ſo hrabja, „ſchtož tebi lubju, je k
twojomu zbožu. Ty žanych ſtarſchich wjacy nimaſch, pola mje zaſy wótcny
dom namakaſch.“

„O,“ wotmłowi Hańžka, „ja hižom mam tudy wótcny dom; mam tu dobrocźiwe
ſotry a lube towaŕſchki, my ſo mjez ſobu tak lubujemy. Was pak ja
njeznaju.“ Holcžka ſtupi bliže k ſotſe Hilžbjecźe a wza ju za ruku.

„Maſch prawje“ moje dźěcźo „wotmłowi hrabja pſchecźelnje, „ja ſym tebi
cuzy. Ale pój jeno na jedyn abo dwaj dnaj zomnu, zo by ſo na mój dom
pſchiwucžiła; njelubi ſo cźi tam, móžeſch ſo zaſy ſem wrócźicź.“ Haṅža
hladaſche zas na hrabju, a joho dobrocźiwe woblicžo wubudźi we njej
dowěru. Tohodla zwoli do toho, a ſotra Hilžbjeta wozjewi jej z
kiwnjenjom, zo je prawje cžiniła. „Ale wo něſchto bych rady proſyła“
pſchiſtaji wona. „„A to by było?““ — „Zo by tež Marija ſobu hicź ſměła.
Ja žadyn dźeń bjez njeje njewutraju.“ — „„Jara rady,““ prajeſche hrabja
Borownik a krótki cžas po tym ſynyſchtej ſo woboj ſyrotcy z hrabju do
joho woza, kiž pſched klóſchterſkimi wrotami cžakaſche.

Wóz ſpěſchnje běžeſche. To bě radoſcź! Lubozna meja bě bohacźe ſwoje
wokſchewjace pokłady pſchirody wotewriła. Kraſny nalětny dźeń
pokazowaſche zahony a pola we młódnej, zelenej pyſche. Wiſchnje ſtojachu
we piſanym kcźenju a ze wſchitkich ſtronow ſpěwachu ptacžki wjeſołe
hłoſy. Hańža a Marija, kiž ſchtryi lěta dołho klóſchterſke murje
wopuſchcźiłoj njeběſchtej, zradowaſchtej ſo pſchi wuhladanju a wužiwanju
tajkeje kraſy we pſchirodźe.

Wóz zaſta pſched luboznym hrodom, kiž ſrjedźa zahrody lěžeſche, we
kotrejž wſcho kcźějeſche. Hrabja ſkocži ze ſwojimaj ſyrotkomaj z woza,
wjedźeſche jej do hrodu, pokazowaſche jimaj wſche ſtwy, kiž běchu jara
pſchiſtojne a rjane. Potom dźěchu hromadźe do zahrody, we kotrejž běchu
lěſchki z rjanymi a luboznje wonjacymi róžicžkami abo tež z wužitnymi
roſtlinami poſadźane; mjez nimi běchu z cžerwjenym pěſkom poſypane
ſchcźěžki. Sadowe a druhe khłódkne ſchtomy wupſcheſtrěwachu mócne hałzy
z piſanym kcźenjom a zpody nich zelenjeſche ſo młódna trawa.

„O mój Božo“ zawołaſchtej holcžcy, „kak rjenje je tu tola! kaž we
paradizu.“ „„To je na tebi,““ wotmołwi hrabja Borownik, „„we tutym
paradizu bydlicź. Chceſch-li moja dźowka bycź, budźe tebi wſcho to
ſłuſchecź, ſchtož tu widźiſch.““

Hańža z wjeſołoſcźu do rukow placaſche a bě połna wjeſela. Ale tu pytny,
zo je jeje towaŕſchka Marija zrudna, a tež wona ſama njemóžeſche tak ſo
wěrnje wjeſelicź. Na rozdźělenjo z Mariju ſo dopomnjo, ſtupichu jej
ſylzy do wocžow. Tola tu wotucźi tróſchtna myſlicžka we jeje wutrobje.
Połna dowěry pſchiſtupi Hańžka knjezej hrabjej, pſchimny joho ruku,
wokoſcha ju a prajeſche: „Njedźělcźe mje wot Marije. Smój ſebi ſlubiłoj,
zo ſo ženi njedźělimoj. Njewozńcźe mi tak ſotru, nana mi podawajo.“

„„Twoja próſtwa ma ſo dopjelnicź““ wotmołwi hrabja, „„Marija njech je
moja druha dźowka, a twoja ſotra.““

Marija chcyſche ſo za to podźakowacź, ale knjez hrabja Borownik jej
ſłowo wozmy a prajeſche: „Rozhladajtej ſo nětko we zahrodźe a dopomńtej
ſo na ſwoje zbožo a młodoſcź.“

Holcžkomaj ſo wſcho jara lubjeſche a woſtaſchtej we zahrodźe hacž do
wjecžerje, kotraž jimaj, hacž runje khłóſchcźej njeběſchtej, wjele lěpje
ſłodźeſche, hako doma we klóſchtrje poliwka a neple. Po wjecžeri bu
hiſchcźe dołho powjedane, a potom pſchipokaza jimaj hrabja jeju łoža. Tu
bu tež hiſchcźe wjele a dołho powjedane, dokelž prěni krócź po
ſchtyrjoch lětach bě jimaj zas dowolene, we łožu hromadźe rycžecź, we
klóſchtrje bě to krucźe zakazane.

„O mój božo“ prajeſche Hańža, „kak mamoj ſo tola nětko rjenje: ſmój
ſotſe a mamoj jenoho nana.“ — „„Ale ſchto budźa tola naſche towarſchki a
dobre ſotry k tomu prajicź? njebudźa ſo zrudźicź, zo jich
wopuſchcźimój?““ — „O zawěſcźe nic. Budźa ſo na naju zbožu wjeſelicź,
budźa ſo Bohu za to dźakowacź, kaž to tež moj cžinimoj.“ — „„A naſchej
dobrej macźeri we njebjeſach?““ — „O, tej wěſcźe z wjeſołoſcźu na naj
hladataj!“ O ſyrotcy pozběhnyſchtaj ſwoje myſle k njebju, a nutrny
pacźeŕ ſtupaſche k Bohu.

Nazajtra zapocža ſo zbožomne žiwjenjo z nowa, ſame wjeſelo a zbožo. — Po
wobjedźe pak ſadźi jeju hrabja zas do woza a prajeſche jimaj: „Jědźtej
nětko zas k ſotſe Hilžbjecźe a powjedajtej, hacž je ſo wamaj pola mje
lubiło abo nic. Po tym, kaž ſo wo tym wuprajitaj waj wona, zaſy do
klȯſchtra woznje, abo wamaj dowoli, na ſtajne ſo ke mni wrócźicź. Ja
chcu hladacź, hacž zaſy pſchińdźetej abo nic, pſchiſtaji wón ſo
poſměwajo, hdyž wóz wotjědźe, a „na zas wohladanjo“ klincžeſche wjeſele
z njoho.

Na pucźu njemóžeſchtej ſej holcžcy doſcź napowjedacź, a tež hdyž domoj
pſchijědźeſchtej, powjedaſchtej wjeſele wo rjanoſcźi hrodu a zahrody, wo
wjeſelach, kiž ſu tam za njej pſchihotowane, wo dobrocźiwoſcźi hrabje.
Ale ſotra Hilžbjeta zaſtaji jej bórzy we rycženju a prajeſche k Hańži z
wažnym hłoſom. „Lube dźěcźo, knjez faraŕ je we jſtwi, a cžaka hižon cyłu
hodźinu na tebje. Ma z tobu něſchto wažne rycžecź. Dźi k njomu.“ Hańža
khwataſche hnydom k njomu. Marija dźěſche za njej, zo by knjezej
fararjej božemje prajiła, prjedy hacž klóſchter na wſchě cžaſy
wopuſchcźi.

„Moje dźěcźo“ prajeſche knjez faraŕ, tak khětſe hacž Hańžu wuhlada, „mam
tebi wažnu powjeſcź ſobudźělicź. Wěſch, zo ſym z tobu cžaſto wo
poſlenich hodźinach twojeje njeboheje macźerje rycžał, a pſchi tym na to
ſpomnił, kak jara wobžarowaſche, zo tebje njemóžeſche ſwojomu jenicžkomu
bratrej pſchepodacź, kiž ju tak horco lubowaſche, a kiž by za tebje
wěſcźe ſtaroſcźiwy nan był. Ale tutón bratr bě hižon ſydom lět dołho we
dalokej cuzbje, najſkerje we narańſchej Indiji. Tutón bratr, kiž Jurij
rěka, je ſo z krótka zaſy do Europy wrócźił. Joho najprěniſcha wěc
běſche, ſo za ſwojej ſotru napraſchowacź. Hdyž jeje ſmjercź a
wobſtejnoſcźe jeje dźěſcźa zhoni, njepopſcha ſebi žanoho měra, dońž je
zas njenamaka. Wón zhoni, zo ſo ty tu pola miłoſcźiwych ſotrow namakaſch
a chce tebje k ſebi wzacź. Wón by ſam po tebje pſchiſchoł, ale je khory,
a dyrbi ležecź, a tak je mje proſył, zo bych tebje k njomu dowjedł. Ma
wulku žadoſcź za tobu, a toho dla chcemoj ſo tež hiſchcźe dźenſa wjecžor
k njomu na pucź podacź.“

Hańža njewjedźeſche, ſchto ma k tomu prajicź. Schtož bě ſo wot
wcžerawſchoho dnja ſtało, zdaſche ſo jej dźiwny ſón bycź. „Ale duchowny
knježe“ prajeſche napoſledku, „ja a Marija dyrbimoj dźěn ſo dźens
wjecžor k hrabji Borownikej wrócźicź. Wón naj wěſcźe wocžakuje.“

„„Ja je wěm,““ wotmłowi knjez faraŕ. „„Sotra Hilžbjeta je mi wſcho
wozjewiła, ſchtož je ſo wcžera ſtało. Ale moja luba Hańža, ty dyrbiſch
ſo tola dopomnicź, zo je hrabja Borownik tebi cyle cuzy cžłowjek, mjez
tym zo je knjez Jurij twój wuj, twojeje macźeŕny bratr, kotromuž je wona
tebje tak rady pſchepodacź chcyła.““

„Haj to je wěrno,“ prajeſche holcžka, ſebi wěc rozpominajo. „Mój wuj
dyrbi mi lubſchi bycź, dyžli ſchtó cuzy, mój wuj, kotrohož je moja macź
tak horco lubowała, kiž móže wſchědnje zo mnu wo njej rycžecź, a kiž
budźe mje hižon jeje dla lubowacź. Wodajcźe mi, knježe, zo móžach ſo
komdźicź hnydom k njomu ſo podacź. Mějach jeno wulku dobrocźiwoſcź
knjeza hrabje Borownika we myſlach. Nětko pak ſym hotowa z Wami k mojomu
wujej ſo podacź.“

„„To mam ja za twoju winowatoſcź, lube dźěcź,““ prajeſche knjez faraŕ,
„„zo ſo k ſwojim pſchecźelam dźeržiſch a tak poſlenju wolu ſwojeje
macźerje dopjelniſch. Njecham pak Tebi tež zamjelcžecź, zo wopokazanjo
tuteje dźěcźowſkeje luboſcźe pſchecy ſłódke njebudźe. Twój wuj je khudy,
khory a ma wjele boloſcźi. Łožo a ſtwu njemóže wopuſchcźicź a ty
budźeſch dyrbjecź pſchecy doma woſtacż, zo by joho hladała, tež
namakaſch tam z cźežka tajku cyrobu, kaž tu we klóſchtrje, a na druhe
wjeſela njebudźeſch ſebi ani pomyſlicź ſměcź.““

Na woblicžu wboheje ſyroty bě zrudoba jaſnje widźecź, hdyž knjez faraŕ
wo cźežkich winowatoſcźach rycžeſche, kiž změje we najbližſchim cžaſu
dopjelnicź, mjez tym zo bě wcžora jeno na wjeſela a zbožomne dny
ſpominała, kiž na nju pola hrabje Borownika cžakaju.

„Ach duchowny knježe,“ prajeſche na poſledku, to ſchtož mi tu
powjedacźe, njemóže drje wjeſelo wubudźicź. Ale mój wuj Jurij je tola
wěſcźe k najmjenſchomu duſchny a ſprawny muž?“

„„Najlěpſchi cžłowjek na ſwěcźe,““ wotmłowi knjez faraŕ. „„Dyrbiſch
wjedźecź, zo bě prjedy jara bohaty, a zo je nětko lutki ſam. Zrudoba
drje je tež wina na joho khoroſcźi. Snadź bórzy zaſy wotkhori pſchi
ſtaroſcźiwym wothladanju ſwojeje lubeje cźetki, ſnadź z nowa zas wožiwi,
hdyž změje tebje pſchi ſebi a hdyž móže z tobu wo twojej macźeri
powjedacź.““

„O, je-li zo je tomu tak,“ prajeſche Hańža zas wjeſele ſpokojena,
„dowjedźcźe mje khětſe k mojomu wujej, a wón wěſcźe zas wotkhorje, je-li
zo moja luboſcź a ſtaroſcźiwoſcź to zamóži. — A hdy bych ſo jeno wot
Marije dźělicź njetrjebała“ pſchiſtaji wona cźežcy zdychowajo.

„Ja tebje njewopuſchcźu,“ prajeſche Marija, a pſchimny ſwoju towarſchku
za ruku. „Hdyž chcyſche hrabja Borownik tež mje tebi k luboſcźi k ſebi
wzacź, njebudźe mje twój wuj wotpokazacź. Hromadźe budźemoj joho lěpje
móc wothladacź, a tak wón cźim prjedy wotkhori.“

„„To ty njeſměſch,““ wotmłowi Hańža, „„hlej hrabja Borownik tebje tež
ſamu k ſebi wozmje, a dobrocźiwoſcź, kotruž chcyſche mi wopokazacź, wón
na tebje pſchenjeſe, a ty móžeſch do toho bjez wſchoho wuměnjenja
zwolicź, dokelž žanych krejnych pſchecźeli nimaſch.““

„Ja žanych pſchecźeli nimam,“ prajeſche na to Marija, „mam pak we tebi
ſotru, wot kotrejež ſo dźělicź njemóžu.“

Krótki cžas po tym ſynyſchtej ſo woboj holcžcy z knjezom fararjom do
woza a wotjědźeſchtej. Njemějeſchtej ſebi tak wjele powjedacź kaž
popołdnju, hdyž wot hrabje Borownika ſo zas do klóſchtra wrócźiſchtej
połnej wjeſołych nadźijow za pſchichodne cžaſy. Mjelcžo nutrnje Boha
proſcheſchtaj, zo by jimaj móc wobradźił k dopjelnjenju cźežkich
winowatoſcźow, kiž na njej cžakachu.

Wóz zaſta pſchi njenahladnej khěži. Holcžcy ſkocžiſchtej z njoho, a
pſchińdźeſchtej po wuzkim cźmowym ſkhodźe do druhoho poſkhoda, hdźež
knjez Jurij bydleſche. Durje k joho ſtwi ſo jimaj pokazachu, wonej
zaſtupiſchtej. Wſcho ſchtož tu widźeſchtej, dopomni na khudobu. Dwě
małej woknje na dwór rozſwětleſchtej njedoſpołnje ſtwu. Stare ſtólcžki a
druha ſtwina nadoba bě dodźeržana, a ſtojeſche tu we njeporjedźe. We
kucźe ležeſche na khudym póſłanju khory wuj.

Hacž runje běſchtej dobrej holcžcy z krutej wolu a z najlěpſchimi
wotpohladanjemi pſchiſchłoj, zbudźi tola to, ſchtož wuhladaſchtej,
ſtyſknoſcź. A kajki rozdźěl mjez tym, ſchtož běſchtej wcžora pola hrabje
Borownika widźałoj, haj kajki rozdźèl mjez tutej cźmowej, khndej
ſtwicžku a rumnymi a ſwětłymi ſtwami we klóſchtrje. Jimaj ſo zdaſche, zo
ſo na tajke žiwjenjo tudy njepſchiwucžitej. Ale mjez tym zo we nimaj
tajke myſle wotucźichu, pohlada Hańža na ſcźěnu napſchecźo łožej, a
ſylzy ſtupachu jej do wocžow; tam wiſaſche wobraz, macź ze ſwojim
dźěſcźom hrajkajo woznamjenowacy. Hańža jón hnydom zpózna. „O luba
macźi, luba macźi,“ zawoła wona z boloſcźu a ſtupi k wobrazej.

Tu bě ſłaby hłós z łoža ſłyſchecź: „Sy to ty, Hańža? dźowka mojeje
lubeje ſotry? a chceſch ty pſchi twojim khudym khorym wuju woſtacź?“

„„Haj luby wujo““ wotmłowi holcžo, k khoromu pſchiſtupjo, „„chcu pſchi
Wami woſtacź, a wſcho móžno cžinicź, waſchu khoroſcź wam woložecź.““

„O lube dźěcźo, měj dźak,“ rycžeſche khory dale. „Ale hlej, ſym khudy a
hubjeny. Moje wobodlenje je cźmowe, njewjeſołe, a zamožu tebi jeno
ſrěnju jědź dawacź.“

„„O ja ſym lóhcy k ſpokojenju,““ wotmłowi holcžo, wy dźěn ſo tež lěpje
nimacźe, a ſcźe k tomu hiſchcźe khory.““

„Ale hlej, ty dyrbiſch ſkoro pſchecy wokoło mje bycź, tutón njeſtrowy
powětr ſrěbacź, a njezmějeſch žanoho towaŕſtwa ...“

„„Nicžo wo to luby wujo; ja wſchak wěm cžas derje pſchecžinicź, a chcu
jón tež wam pſchikrotcžecź, jeno hdyž ſměm rano na božu mſchu hicź. —
Wjacy a druhoho towaŕſtwa njetrjebam. A hdyž budźecźe mi Wy wo mojej
macźeri powjedacź a ja wam wo njej, to budźe mi najlubſcha bjeſada. Sym
tež wſchelake wěcy nawukła, z kotrymiž budu Was zwjeſelicź móc; móžu
cžitacź, ſpěwacź, ſym wot dobrocžiwych ſotrow wſchelake rjane ſtawizny
nawukła, kiž budu Wam powjedacź ...““

We tymſamym wokomiknjenju bě ſłyſchecź, kak wóz pſched khěžu zaſta a za
krótki cžas ſtupi knjeni do jſtwy, kotruž holcžcy hnydom ſpóznaſchtej.
Bě to knjeni Katha, kiž bě jej wcžora we hrodźe hrabje Borownika
powitała. „Lubej dźěſcźi,“ prajeſche wona, „dokelž tak dołho na ſo
cžakacź daſchtej, je knjez hrabja mje do klóſchtra póſłał, zo bych ſo
waj wopraſchała, hacž chcetej ſo k njomu wrócźicź. Tam ſu mje jow
pokazali. Je-li ſo Wamaj ſpodoba, móžetej woboj zemnu naſpjet jěcź.“

„Luba knjeni,“ wotmłowi Hańža, „prajcźe knjezej hrabji Borownikej, zo
budu jomu wěcžnje dźakowna za wſchu dobrocźiwoſcź a luboſcź, kiž je mi
wopokazał, a hiſchcźe wopokazacź chcył. Ale ſym ſwojoho wuja zaſy
namakała, bratra mojeje lubeje macźerje. Je khory a ſłaby, a trjeba moju
pomoc. Ja dopjelnju tak jeno winowatoſcź dźěcźowſkeje luboſcźe a
dźakomnoſcźe, hdyž tu pſchi nim woſtanu.“ — „„A ja,““ pſchiſtaji Marija,
„„ja tež njezabudu ženje na dobrocźiwoſcź hnadnoho knjeza a budu
wſchědnje ſo Bohu za njoho modlicź, ale ja moju ſotru Hańžu wopuſchcźicź
njemóžu.““

„O wój duſchnej dźěſcźi,“ zawoła khory, ſkocži z łoža, cžiſny płachty
wot ſo, do kotrychž bě zawaleny był. Hańža a Marija pak ze ſpodźiwanjom
na ſo hladaſchtej, hrabja Borownik ſtojeſche pſched nimaj. „Haj, moja
luba Hańža,“ prajeſche wón z hnutym hłoſom, holcžku za ruku
pſchimnywſchi, „ja ſym we prawdźe twój wuj, bratr twojeje njeboheje
macźerje, ſym Jurij, hrabja Borownik. Hiſchcźe dźenſa wjecžor dyrbitej
woboj pſchi mni bycź a pſchecy pſchi mni woſtacź. Hdyž chcych pſchez
tutu leſcź twoje nakhilnoſcźe a zacžucźa ſpóznacź, moja luba cźetka, je
moja wjeſołoſcź nětko cžim wjetſcha, dokelž ſy moju nadźiju wo wjele
pſchetrjechiła. Měſto jenoho dźěſcźa ſym tudy dwě namakał, kiž budźetej
ſebi ſwěrnej ſotſe. Ṗójtej nětko zemnu, mojej lubej jandźelkaj.“

„O knježe,“ prajeſchtaj ſyrotcy, „ſchtož moj ſmoj, a ſchtož je khwalomne
na namaj, za to mamoj ſo pobožnym ſotram we klóſchtrje dźakowacź; tam
chcemoj najprjedy hicź a z nimi Boha khwalicź a jomu dźak prajicź za
wſcho, ſchtož je k naſchomu zbožu na naj dopuſchcźił.“ ♣J. Ł♠.

Z kółcža.

Hdyž ſmy we protycy wot lěta 1869 žiwjenjo pcžołow wobhladowali a we
protycy wot lěta 1870 khoroſcźe tychſamych wopomnili, złožmy lětſa ſwoju
kedźbnoſcź na njepſchecźelow pcžołow.

I. Najhórſchi njepſchecźel pcžołow ſu rubježne pcžoły. Surowe ſu wójny,
kotrež pcžoły mjez ſobu wjedu. W krótkim cžaſu móže ſo pſchez to
najlěpſchi kołcž znicžicź.

1. Kak dha rubježne pcžoły naſtanu? Dobre, ſkludne pcžoły ſo ze
wſchelakich pſchicžinow do kranjenja a rubjenja dawaja.

♣a♠) Prěnja pſchicžina rubjenja je hłód, njedoſtatk cyroby. Hdyž ſebi
pcžoły na honach doſcź cyroby nazběracź njemóžeja, naſtanje w kółcžu
hłód, a hłód je njepſchecźel. Hłódne pcžoły hladaja, zo bychu ſebi we
ſuſodnych kółcžach nabrałe, ſchtož doma nimaja. Dobra pcžoła njekranje z
lěnjoſcźe, ale z nuzy. Jeno wo italſkich pcžołach ſo praji, zo ſu
rodźene rubježniki. Wobkranjene pcžoły zakitaja ſwoje zamoženjo a wójna
je hotowa.

We krajinach, hdźež wrjós a hejduſchka njekcźěje, naſtawa hłód a pſchez
to rubjenjo zwjetſcha wot kónca junija a traje hacž do nazymnja. Tajke
pcžoły zapocžnu ſwoje nalětne wulěty z rubjenjom, a to traje tak dołho,
hacž na zahrodach, łukach a polach doſcź cyroby njenamakaja.
Dołhotrajace deſchcźowanjo wotdźeržuje je wot wulětow, pcžoły zjědźa
uahromadźeny měd a dźeja potom na rubjenjo.

♣b♠) Druha pſchicžina rubjenja je njerjad. Pawki, kiž kółcže zapſchadu
abo cžerwje, kiž ſo we płaſcźach zalahnu, ſu wina, zo pcžółki ſwój kółcž
dorjedźicź njemóžeja. Cžiſtotu lubowaca pcžołka wopuſchcźi ſwój kółcž a
pyta pola ſuſodow hoſpodu a cyrobu, a wójna je hotowa.

♣c♠) Hdyž je we wulkim kółcžu ſłaby rój, naboja ſo pcžoły dźěła, kotrež
pſchi wupjelnjenju kółcža na nje cžaka. Pcžółki pſcheſtanu hromadźicź a
pſchiwucža ſo lěnjomu, prózdnomu žiwjenju. Na ſwojich wulětach hromadźa
jeno telko, ſchtož k wſchědnomu zežiwjenju trjebaja. To dźe pak jeno tak
dołho, hacž je rjane wjedro a na honach doſcź kcźenjow. Hdyž pak tole
pſcheſtanje, a wone wſchědnu cyrobu wonka wjacy njenamakaja abo pytacź
njemóžeja, dźeja ſuſodne kołcže wurubjecź a ſo wot dźěła ſuſodow žiwicź.

♣d♠) Zhubi-li rój ſwoju matku, a njedoſtanjeja-li bórzy druhu,
pſcheſtanje w kółcžu porjad a dźěło, zrudne pcžółki ſo rozlětaja a
hladaja, zo bychu ſo w druhich kółcžach zaſydliłe.

2) Na cžim ſpóznajeſch, zo je kółcž wot rubježnych pcžołow napadowany?

Cźežka wěc je, wěſte znamjenja a wopokazma poſtajicź, na kotrychž ſo
rubježniſtwo ſpóznawa. Někotryžkuli dźerži njewinwate a njeſchkódne hry
młodych pcžołkow za rubježny napad. Druhdy, hdyž ſłóncžko ſylnje na
kółcž ſwěcźi, widźiſch, kak pcžołki wokoło kółcža lětaja, po deſcžicžcy
běhaja, nahle k dźěrje běža a ſo zaſy ſpěſchnje wrócźa, hdyž druhe
pcžoły z kółcža jdu. Ale to ſu hry młodych pcžołkow, kotrež ſwoje mocy
ſpytuja a ſo k dźěłu hotuja. Hladaj jeno na jich barbu a ſo dohladaſch,
zo nimaja barbu ſtarych pcžołow, ale ſu ſo hakle njedawno wulahnyłe.

Hdyž pak wokoło kółcža ſylne zyncženjo ſłyſchiſch a pcžołki nahle z
kółcža won a zaſy nuts lětacź widźiſch, mjez tym zo druhe ze ſylnym
zyncženjom kółcž woblětuja, k dźěrje khwataja a zaſy cźěkaja, ale bórzy
zo zaſy we wjetſchej cžródźe pokazaja: pokazuje to wſchitko na ſtróženjo
a bojoſcź pcžołkow, kotrymž chcedźa rubježne pcžoły nahromadźeny mėd z
mocu zebracź.

Zo by ſpóznał, z wotkel tute pcžoły ſu, zapróſch wokoło lětace pcžoły
krydowej mucžku a hladaj, do kotroho kółcža dźeja, a hacž ſmědźa tam
bjez pſchecźiwjenju nuts. Dźeja-li do druhoho kółcža, hacž do toho,
kotryž prjedy woblětowachu, dha wěſch, zo tutón kółcž rubježniki
napaduja. A dokelž ſy tež rubježnika wuſlědźił, móžeſch ſebi lóhcy
pomhacź.

3. Srědki napſchecźo rubjenju.

Hdyž ſu pcžołki z rubježnymi hižon do wojowanja pſchiſchłe a tak wjele
ſchkodowałe, zo ſo ſame wjacy wobrócź njemožeja, dyrbi ſkoro kóždy krócź
cyły rój zahinycź. Rubježne pcžoły ſo cźežcy rubjenjo a kranjenjo
wotwucža.

♣a♠) Toho dla zadźěwaj, zo ſo pcžoły do rubjenja njedadźa. Wuſlědźiwſchi
pſchicžinu, kiž k rubjenju wjedźe, wěſch tež, z cžim móžeſch jim
pomhacź.

♣aa♠) Hdyž pcžołam cyroba njedoſaha, (hl. ♣I♠., 1. ♣a♠), daj jim trěbnu
cyrobu a pcžoły woſtanu tak dołho we kółcžu, hacž móžeja ſebi zaſy ſame
cyrobu hromadźicź a potom te zrjadne ſtworjencžka twojeje pomocy wjacy
njetrjebaja.

♣bb♠) Zo by ſo cžiſtotu lubowacym pcžołam we kółcžu ſpodobało,
wotdźeržuj a zdaluj z njoho wſchón njerjad. Dyrbiſch kółcže zahe a
cžaſto rjedźicź, pawki wotdźeržowacź, pawcžiny wotmjeſcź a hladacź, zo
ſo cžerwje do kółcža njedadźa.

♣cc♠) Dźerž na ſylne roje. Maſch-li ſłaby rój abo tajki, kiž ma mało
dźěławych pcžołow, zjenoſcź wjacy rojow do jenoho kółcža.

♣dd♠) Je-li rój matku zhubił, pomhaj jomu nowu matku wobſtaracź, kaž je
to we protycy 1869 rozeſtajane.

♣b♠) Wot rubježnych pcžołow napadowanomu kółcžej móžeſch na ſcźěhowace
waſchnjo na pomoc pſchińcź.

♣aa♠) Scžiń dźěrku, z kotrejž pcžołki won a nuts lětaja, tak wuzku, zo
wjacy hacž dwě pcžołcy na dobo zboka ſebje nuts njemóžetaj. Tak njemóže
wjele rubježnikow na dobo do kółcža a ſo lóžo pſchewinjeja.

♣bb♠) Dokelž pcžoły pſchi tajkim wojowanju woſłabnu a womucžnjeja, mnohe
tež zahinjeja, a z cyła wjele cžaſa pſchecžinja a wjele dźěła ſkomdźa,
daj jim k wokſchewjenju a poſylnjenju do kółcža mału ſchklicžku židkoho
mjedu, do kotrohož je łžica cžiſtoho wina pſchiměſchana. Tola ſmě ſo to
hakle wjecžor ſtacź, hdyž ſu wſchitke pcžoły w kółcžu zhromadźene. Pſchi
tym dyrbiſch ſo na kedźbu bracź, zo pſched kółcžom nicžo rozlał njeby.
To by rubježne pcžoły pſchiwabiło.

♣cc♠) Sy-li runje pódla, hdyž rubježne pcžoły napad cžinja, dha pomhaj
napadnjenomu rojej po móžnoſcźi. Najlěpje je, hdyž do nich kadźiſch; z
tym je wobſcheriſch a wotecźěriſch.

♣II♠. Rubježne pcžoły njejſu jenicžcy njepſchecźelojo pcžołow.
Wobhladajmy ſebi hiſchcźe někotrych druhich.

♣a♠) Scherſchenje a woſy khłóſchcźa rady měd, ale njemóžeja pcžołam
wjele ſchkodźecź, dokelž najbóle ſame lětaja a wot ſtražneje pcžołki
pytnjene ſo wukuſaja. Su tež bojazne a łakaja radſcho na pcžołki, kiž z
cyrobu domoj lecźa. Te ſkóncuja a zjědźa měd. Tola njeje ſchkoda
pſchewulka, kotruž móžeja takle nacžinicź.

♣b♠) Někotſi maja mrowje za njepſchecźelow pcžołkow. Mrowja rady mjedu
poſrěba a ſo do njoho da, hdźež móže to bjez ſtracha cžinicź; ale do
kółcža ſebi njewěri: to by ze žiwjenjom zapłacźicź dyrbjała.

♣c♠) Pawki njerodźa wo měd, ale popadnjena pcžołka je jim dobra pojědź.
Tohodla ſwoje pawcžinojte ſycźe rady pſched kółcžemi wupinaja, zo bychu
njekedźbnu pcžołku lepiłe. Tohodla zahanjej je.

♣d♠) Cžerwje naſtawaju z jejkow nócnych mjetelow. Mjetel njeſe jejka do
wóſkowych płaſcźow. Z jejka ſo bórzy wacžka wulehnje a płaſcźowe ſcźěnki
pſchekuſajo je wina, zo měd wuběhnje. Namakaſch-li na kółcžowym dnje
cžornojty proch, móžeſch ſebi myſlicź, zo je ſo cžerẇ zalahnył.

♣e♠) Krokawy a jeſchcźercžki žeru drje morwe pcžoły, ale žiwym ſchkody
njecžinja. Tola njecźerṗ je wokoło kółcžow.

♣f♠) Najwjacy ſchkody móžeja myſche nacžinicź; pſchetož w krótkim cžaſu
bychu cyły roj znicžiłe: měd, wóſk, pcžoły — wſcho jim ſłodźi. W lěcźe
ſebi myſche do kółcža njewěrja a pcžołki bychu je bórzy wukałałe. Ale
hinak je w zymje, hdyž pcžołka ſpi a ſo wobaracź njemóže. Žerne
zwěrjatko ſo tak dołho w kółcžu žiwi, hacž tam ſchto namaka. Tohodla
pſchehladuj w zymje kółcže, a njedaj ſchěromu khłóſchcźakej měr.

♣g♠) Wſchelake ptacžki, n. pſch. ſykorki, cžerwjene łopuſchki a t. d.
łoja pcžołki. Te dyrbiſch złojicź abo zatſělecź.

Z cyła dyrbiſch wſchědnje ſwoje kółcže pſchehladacź, njechaſch-li ſo
ſchkodźe wuſtajicź. ♣J. Žur♠.

Wuběhowanjo

mjez zajacom a jěžikom na małych ladach.

Hólcy, tale baſnicžka je zlě powjedacź, ale wěrna tola je; pſchetož mój
dźěd, wot kotrohož mam ju ja, prajeſche pſchecy, hdyž mi ju powjedaſche:
„Wěrno dyrbi tola bycź, mój ſynko, hewak njemóhła dźě ſo powjedacź.“
Tale wěc pak je ſo takle podała:

To běſche junu nazymu njedźelu rano, hdyž runje hejduſchka kcźějeſche:
ſłónco bě na njebjeſach jaſnje zeſkhadźało, rańſchi wětſik dujeſche ducy
po ſchcźerniſchcźu, ſchkowroncžki ſpěwachu we powětſe, pcžołki bórcžachu
we hejduſchcy, a ludźo dźěchu we njedźelſkej draſcźe do cyrkwje. Wſchě
ſtworjenjo běſche wjeſołe a jěžik tež.

Jěžik pak ſtejeſche pſched ſwojimi durjemi, běſche ſo z rukomaj
podeprěł, hladaſche do rańſchoho wětſika a kwikotaſche ſebi mału
pěſnicžku, kaž derje abo ſchpatnje lubu njedźelu rano jěžik ſpěwa. Hdyž
dha ſebi takle na pół wótſe ſpěwaſche, pſchipadny jomu na dobo, zo móhł,
mjez tym zo žona dźěcźi kupa a wobleka, kuſk na pola wuńcź a pohladacź,
kajka joho rěpa ſteji. Tale rěpa běſche pak najbližſcha pola joho domu a
wón ze ſwojej ſwójbu wot njeje jědźeſche a tohodla ju wón za ſwoju
dźeržeſche.

Kaž bě do myſlow pſchiſchło, tak wón cžinjeſche. Jěžik zacžini khěžne
durje za ſobu, a nóžkowaſche na blizke polo. Wón hiſchcźe daloko wot
ſwojoho domu njeběſche a chcyſche ſo runje wokoło kercžkow, kotrež ſu
prjedy pola, k kalniſchcźu winycź, dha zetyka zajaca, kotryž běſche we
tejſamej naležnoſcźi won ſchoł, mjenujcy, zo by ſebi ſwój kał wobhladał.

Hdyž jěžik zajaca wohlada, prajeſche jomu pſchecźelnje: dobre ranjo.
Zajac pak, kotryž běſche na ſwoje waſchnjo woſobny knjez a pſchi tym
zatraſchnje hordy, njedźakowaſche ſo jěžikej za joho poſtrowjenjo, ale
hladaſche praje ſměſchnje na jěžika a rjekny jomu: „ſchto dha ſo to
njecžini, zo ty tak zahe rano po polach běhaſch?“

„Ja ſo pſchekhodźuju,“ rjekny jěžik.

„Ty ſo pſchekhodźujeſch?“ ſmějeſche ſo zajac. „Mi ſo zda, ty mohł ſwoje
nohi tež k něcžomu lěpſchomu trjebacź.“

Tele wotmołwjenjo mjerzaſche jěžika jara; pſchetož wſcho móžeſche wón
znjeſcź, ale na ſwoje nohi wón nicžo pſchiṅcź njedaſche, dokelž běchu
wot naroda ſchmotawe.

Tohodla prajeſche zajacej: „Ty drje ſebi myſliſch, zo móžeſch ze ſwojimi
nohami něſchto wjacy dokonjecź?“

„To bych ſej myſlił,“ rjekny zajac.

„To ſo pokaza,“ měnjeſche jěžik. „Ja ſo wjetuju, zo ja tebje pſcheběhnu,
hdyž ſo wuběhujemoj.“

„To je k ſměcham. Ty ze ſwojimi ſchmotawymi nohami!“ prajeſche zajac.
„Ale moje dla njech je, hdyž ſo cźi tak jara chce. Schto je wjeta?“

„Cžerwjeny złoty a pólka palenca,“ wotmłowi jěžik.

„Moje dla,“ rjekny zajac. „Plac a potom móže ſo hnydom zapocžecź.“

„Ně, tak jara nuza na to njecźěri,“ měnjeſche jěžik. „Ja ſym hiſchcźe
cyle natſch wutrobu; najprjedy chcu domoj hicź a kuſk poſnědacź. Za pół
hodźiny tu zaſy ſym.“

Z tym woteńdźe jěžik, pſchetož zajacej běſche to tež prawje. Iducy na
pucźu myſleſche jěžik pſchi ſebi: zajac ſpuſchcźa ſo na ſwoje dołhe
nohi, ale ja joho doſahnu. Wón drje je woſobny knjez, ale tola hłupy
kharla, a wón dyrbi zapłacźicź.

Hdyž dha jěžik domoj pſchińdźe, rjekny wón ſwojej žonje: „Žona, khětſe
ſo zwoblekaj; dyrbiſch zo mnu na polo won.“

„Schto dha tam maſch?“ wopraſcha ſo žona.

„Sym ſo ze zajacom wjetował wo cžerwjeny złoty a pólku palenca. Chcu z
nim na pſchemoh běhacź a pſchi tym dyrbiſch mi ty pomhacź.“

„O mój Božo,“ pocža jěžikowa žona wołacź. „Mužo, ſy ty wrótny a ſwój
kuſk rozoma zhubił? kak móžeſch ze zajacom na pſchemoh běhacź chcycź?“

„Dźerž hubu, žona!“ rjekny jěžik. „To je moja wěc. Njetykaj ſo z hubu do
mužacych dźěłow. Khwataj, zwoblekaj ſo a potom pój ſobu.“

Schto chcyſche jěžnikowa žona cžinicź? dyrbjeſche drje poſłuchacź, njech
ſo jej chcyſche abo nic.

Hdyž dha nětko jducy hromadźe dźěſchtaj, prajeſche jěžik ſwojej žonje:
„Nětko kedźbuj, ſchto chcu tebi prajicź. Widźiſch, tamle na dołhim polu
chcemoj ſo wuběhowacź. Zajac poběhnje po jednej włóži a ja we druhej, a
wot horjeka zapocžnjemoj běžecź. Ty nimaſch hewak nicžo cžinicź, ale
ſtupiſch ſo tule deleka do włóže, a hdyž zajac wot tamnoho kónca
pſchiběhnje, zawołaſch jomu napſchecźo: „ja tu ſym.“

Mjez tym běſchtaj k polu dojſchłej a jěžik pſchipokaza žonje a dźěſche
po mjezy horje. Hdyž horje dóńdźe, cžakaſche tam zajac.

„Móže ſo zapocžecź?“ wopraſcha ſo zajac.

„Haj,“ zawoła jěžik.

Kóždy ſtupi ſo do ſwojeje włóže. Zajac licžbowaſche: „jedyn, dwaj, tſi!“
a kaž wětſik běžeſche po polu dele. Jěžik pak běžeſche ſnadź tſi
krocžele; potom potuli ſo we włóži a woſta z měrom ſedźo.

Hdyž nětko zajac we nahłym ſkakanju na delny kónc pola pſchiběža, zawoła
jomu jěžikowa žona napſchecźo: „Ja tu ſym.“

Zajac ſo ſtróži a dźiwaſche ſo njemało, a njemyſleſche ſebi hinak, hacž
zo je to jěžik ſam, kiž to na njoho woła; pſchetož jěžikowa je cyle
tajka, kaž jeje muž.

Zajac pak myſleſche, zo to prawe wěcy njejſu, a zawoła: „hiſchcźe junu
běžecź, zaſy naſpjet.“

A zaſy dźěſche to kaž z wětſikom, zo jomu wuſchi wokoło hłowy
lětaſchtej. Jěžikowa žona pak woſta změrom na ſwojim měſcźe. A hdyž
zajac na horny kónc doběža, zawoła jomu jěžik napſchecźo: „Ja tu ſym.“

Zajac, cyły rozhrěty, zawoła: „Hiſchcźe junu běžecź, zaſy naſpjet.“

Jěžik jomu wotmłowi: „Mi nicžo wo to njeje; moje dla tak dołho hacž
chceſch.“

Tak běžeſche zajac hiſchcźe tſi a ſydomdźeſat krócź a jěžik to z nim
wudźerža. Kóždy krócź, hdyž zajac horje abo dele pſchiběža, prajeſche
pak jěžik, pak joho žona: „ja tu ſym.“

Schtyri a ſydomdźeſaty krócź pak zajac k kóncej njedoběža. Srjedź pola
padny k zemi a krej ſo jomu pſcherazy a wón woſta morwy ležo.

Jěžik wza ſwój dobyty cžerwjeny złoty a pólku palenca, zawoła ſwoju žonu
z włóže a wobej dźěſchtaj wjeſołej hromadźe domoj. A je-li wumrjełoj
njejſtaj, ſtaj hiſchcźe žiwej.

Tak dha je ſo ſtało, zo na małych ladach jěžik zajaca do ſmjercźe
wuběhował a wot toho cžaſa njeje ſebi žadyn zajac wjacy do myſlow
pſchińcź dał, z jěžikom na pſchemoh běhacź.

Wucžba z tuteje baſnicžki je najprjedy, zo njech žadyn, a byrnje ſo za
woſobniſchoho dźeržał, ſebi do myſlow pſchińcź njeda, ſnadniſchoho
mužika wuſměſchecź, a byrnje tón jeno jěžik był; a dale, zo je k
radźenju, hdyž ſo ſchtó ženi, zo by ſebi ſwojoho runjecźa žonu wzał,
kotraž je runje tajka, kaž wón ſam. Schtóž dha je jěž, dyrbi hladacź, zo
by joho žona tež jěž była a tak dale.

Bur a joho wotrocžk.

Kowaŕ bě bur a Kowaŕk běſche joho wotrocžk. Kowaŕ wjele njekazaſche a
Kowaŕk wjele njepoſłuchaſche; pſchetož wonej pſchewjele pſchi palencowej
ſchklencžcy ſydaſchtaj, a palenc, to wſchitcy wěſcźe, cžini bura a
wotrocžka jenajkeju. Wjecžor mějeſchtaj najbóle kóždy hłowu połnu a
ſchmjataſchtaj ſo potom tak cžumpajo do ſwojeje komory, zo jedyn pſchez
druhoho padaſche. Pſchi jenej ſcźěnje mějeſche Kowaŕ ſwoje łožo a Kowaŕk
pſchi druhej.

Tak ſo tež junu wjecžor w najwjetſchej pjanoſcźi kóždy do ſwojoho łoža
zdrapaſchtaj a pocžeſchtaj tak ſmorcžecź, kaž by na rězaku deſki rězał.
Po někotrym cžaſu zawoła Kowaŕ: „Wotrocžko!“

„Schto dha?“ wotwoła ſo Kowaŕk.

„Wotrocžko, mi ſo zda, zo deſchcźik do komory ſchwika.“

„Haj, to ſo mi tež zda.“ A wobej zaſy wuſnyſchtaj.

Bórzy Kowaŕ zaſy wołaſche: „Wotrocžko!“

„Schto dha?“

„Wotrocžko, mi ſo zda, zo je wokno wocžinjene.“

„Haj, to ſo mi tež zda.“ A Kowaŕk woſta ležo a ſpaſchtaj dale.

Nic dołho, a rěkaſche zaſy: „Wotrocžko!“

„Schto dha?“

„Wotrocžko, mi ſo zda, zo by derje było, hdyž by ſo wokno zacžiniło.“

„Haj, to ſo mi tež zda.“ A Kowaŕk woſta změrom ležo a njehnu a njehibny
ſo a ſpaſchtaj dale.

Skóncžnje zawoła Kowaŕ: „Wotrocžko, zacžiń wokno!“

Na tele komando ſo Kowaŕk naboja, wucźahny nozy ze ſłomy, ſtany a
zacžini wokno. Potom maſaſche po ſcźěnje a zalěze zaſy do łoža, hacž do
ſwojoho, to njewěm. A zaſy ſ morcžeſchtaj kaž dundyr we płóncžiku.

Dołho pak njetrajeſche a Kowaŕ pocža cyle bojaznje wołacź: „Wotrocžko,
wotrocžko!“

„Haj, haj, ſchto dha?“

„Wotrocžko, jedyn kharla w mojim łožu leži.“

„W mojim tež.“

„Ja ſwojoho won cźiſnu.“

„A ja ſwojoho tež.“

A kóždy zapocža ſo ze ſwojim kharlu torhacź a běſche to tajke ſtorkanjo
a cźahanjo, zo ſo poſleſchcźo torhaſche a ſłoma wokoło lětaſche. Na dobo
pak to praſkny, ſo ſchpundowanjo zarža a Kowaŕ zawoła: „O wotrocžko, o
wotrocžko!“

„Schto dha je?“

„O wotrocžko, mój kharla je mje z łoža cźiſnył.“

„Ja ſym na mojim dobył a joho won ſmyknył.“ A zaſy dale ſmorcžeſchtaj.

Hdyž rano ſłónco hižon wyſoko ſtejeſche a paſtyŕ trubjeſche, pſchińdźe
kruwaŕ do komory a chcyſche bura zawołacź. Ale na ſmjercź ſo dźiwaſche,
zo bur pſched łožom a wotrocžk we łožu ležeſche a jedne łožo bě prózdne.

A wobaj ſej wocži trějeſchtaj a dźiwaſchtaj ſo tež a njemóžeſchtaj ſebi
wumyſlicź, ſchto ſo to njecžini.

Ja pak ſebi myſlu, ſchtóž je kedźbnje poſłuchał, móže ſebi to na
porſtach wulicžicź.

Wucžba za njerodnych ſtarſchich.

Něhdy běſche paſtyŕ, kotrohož wyſchnoſcź njenadźicy popadźe a do kłódy
tykny. W cźmowym, ſtuchłym jaſtwje pocža ſebi wón rozmyſlicź, kajkeje
winy dla we kłódźe ſedźi. A tola njewjedźeſche ſo na nicžo złe
dopomnicź, ſchtož by wobeſchoł.. — Skóncžnje prajeſche pſchi ſebi:
„Najſkerje ſu mje cźi, kiž mje doſahnychu a ſem dowjedźechu, za někoho
druhoho dźerželi. — Schto dha bych móhł złoho cžinicź? Wſchědnje ſpěwach
ſwoje pacźerje; a pſchi paſenju ſpěwach pěſnicžki. To tola nicžo złe
njeje. Pſchipołdnju, hdyž ſłónco jara paleſche, lehnych ſo do khłódka
topoła a ſpach: Dyrbjało ſnadź to zło bycź? A tola ſu mje ſem k paducham
tyknyli! Kajka je do ſprawnoſcź?“

Po khwili ſtupi zaſtojnik do jaſtwa a prajeſche paſtyrjej: „Pój zomnu!“
Paſtyŕ dźěſche, ſtupi pſched ſudny ſtół, hdźež zmolom ſam rycžecź pocža,
prajicy: „Bjeze wſchoho dwělowanja dźeržicźe mje za někoho druhoho, abo
něchtó je mje falſchnje wobſkoržił.“

Na to prajeſche jomu ſudnik: „Njejſy ty tón a tón paſtyŕ a njerěkaſch ty
tak a tak?“

„Haj, tón ſym ja,“ wotmłowi paſtyŕ.

„Tak ſy,“ prajeſche ſudnik, „k pukam a do jaſtwa wotſudźeny!“

„Ale cžohodla dha?“ wopraſcha ſo paſtyŕ.

Sudnik na to rjekny: „Ty ſy wotſudźeny ſcźěhowaceje winy dla: We tym
cžaſu, hdyž ty njeſtaroſcźiwje pěſnicžki ſpěwaſche abo we khłódku pod
topołom ležeſche a ſpaſche, roztorhachu kozy twojoho ſtadła cuzy płót,
zalězechu do tamneje zahrody, zežrachu kwětki, ſolotu a wſchě druhe
kuchinſke roſtliny. — Twoja winowatoſcź běſche na tele hłupe zwěrjata
kedźbowacź a je wot wobſchkodźenja wotdźeržecź. — Dokelž to cžinił
njejſy, dyrbiſch za wſchu tule ſchkodu cźerpjecź, kotruž ſu wone
nacžiniłe. — Wyſche toho ſu tež we tymle cžaſu kruwy twojoho ſtadła
pſchez hrjebju ſkakałe a ſo do winicy namkałe. Tam we winicy ſu winowe
pjenki, na kotrychž rjane kicźe wiſachu, rozteptałe a wobſchkodźiłe. —
Twoja winowatoſcź běſche kruwy wobkedźbowacź, a jeli za chcychu pſchez
hrjebju, dha by dyrbjał wołacź a tež ze kſchudom do nich praſkacź. To
pak ty cžinił njejſy. — Tohodla maſch nětko za wſchitku tule ſchkodu
cźerpjecź.“

Ze ſtróženjom ſłyſcheſche paſtyŕ tule krutu rycž a bě hakle nětk wo
ſwojej winje pſchepokazany.

Tele powjedancžko pokazuje na njerodnych nanow, macźerje, hoſpodarjow,
hoſpozy. — Mjez tym zo ſu njerodni ſtarſchi na bjeſadźe abo na
hermankach, kwaſach, wobeńdu jich ſebi ſamym zawoſtajene dźěcźi
wſchelake worakawſtwa, nacžinja druhim ludźom ſchkodu a kwětki
dźěcźacoho njewinowatoho zmyſlenja zwjadnu a wobſchkodźa ſo. — Mjez tym
zo ſo njerodni ſtarſchi do cžaſnoho podnurjeja a ſwoje wotroſcźene
dźěcźi z wocžow zhubja, pócžneja tebi wſchě mjezy kſcheſcźanſkoho
waſchnja pſcheſtupowacź, roztorhaja płót bohabojaznoſcźe, ſkocža do
korcžmow a rejwaŕnjow, dźerža ſtraſchne znajomſtwa a zapuſcźa z hrěchami
ſwoju duſchu.

Starſchich winowatoſcź bě, ſwoje dźěcźi wobkedźbowacź, je z
napominanjemi a tež z khoſtanjom wot złoho wotdźeržecź. — Dokelž pak
njerodni ſtarſchi to cžinili njejſu, dha wobcźežeja ſo z hrěchami
ſwojich dźěcźi a budźa wot wěcžnoho bójſkoho ſudnika za to khoſtani. ♣P.
T.♠

Schtož njeje, móže pſchecy hiſchcźe bycź.

We P ..... ſtudowaſche pſched półſta lětami młodźenc, kotryž mějeſche
ſtajnje njezbožo. Běſche pilny a pſchikład za ſobuſchulerjow; ale khudy
a ſyrota a njemějeſche nikoho, kohož móhł ſo dźeržecź. Njemějeſche
telko, zo móhł ſwoje najnuzniſche potrěbnoſcźe ſpokojicź a dyrbjeſche
hłódny bycź a tradacź. A byrnje wot dobrych ludźi darjeny króſch dźeſacź
krócź wobrocźał, njepſchińdźe tola z nuzy.

Junu wón zaſy ſwoju móſchnicžku tſchaſeſche a wobrocźeſche a ſadźeſche
ſwoje khopruſchki na blidko a licžbowaſche dołho. Skóncžnje ſo na pucź
poda a dźěſche k krawcej we ſuſodſtwje, kotryž ſo z płatanjom žiwjeſche.
To bě tež najwyſchſchi cžas, pſchetož joho wobnoſchena ſuknicžka
mějeſche wſchelake dźěry a jutſe běſche ſwjatkownicžka a w tajkej ſukni
njemóžeſche tola rócžny cžas do cyrkwje hicź. Tohodla khwataſche k
krawcej, zo by tam ſwoju cźeńku móſchnicžku cyle wuprózdnił.

Bojaznje kłapaſche ſo do ſtarych, pſchetocženych duri a ſcźahnywſchi
ſwoju cžapku proſcheſche ponižnje, miſchtyr chcył tola tak dobry bycź a
jomu hiſchcźe dźenſa tule joho jenicžku ſuknju zapłatacź, zo njetrjebał
ſwjate dny wuſlěkany ke mſchi hicź.

Miſchtyr tykny ſebi bryle na nós a pſchehladowaſche wjetchu ſuknicžku a
měnjeſche ſkóncžnje, zo z tejle ſuknju wjacy wjele płatanja njeje. A
krawcowa žona k tomu pſchiſtaji: „A dźenſa to na žane waſchnjo njeńdźe,
je tu hižon tak wjele wěcow nanoſchenych.“

„Haj, to na žane waſchnjo njeńdźe,“ rjekny krawc.

Tola ſtudenta njedaſche ſo wotpokazacź, ale rycžeſche a proſcheſche tak
dołho, hacž ſkóncžnje rěkaſche: „Nó, chcemy hladacź. Pſchińdźcźe jutſe
rano w 5 hodźinach zaſy pohladacź.“

Wjeſoły běžeſche młodźenc domoj do ſwojeje podtſěſchneje ſtwicžki.
Nazajtra ſo zaſy pola krawca ponižnje wopraſcha, hacž je joho ſuknja
hotowa?

„Haj, tak derje hacž ſo hodźeſche, ſym ju zapłatał.“

„A ſchto ſym za to winojty?“

„Schto za to winojty?“ woſpjetowaſche krawc, na młodźeńca z bokom
hladajo. „Winojty? wy tak wjele pjenjez nimacźe a ja ſym hižon někotromu
khudomu ſchtudentej něſchto darmo zapłatał. Hdyž budźecźe něhdy biſkop,
móžecźe mi zapłacźicź.“

Młodźenc tykny ſwoju móſchnicžku zaſy do kapſy a z wjele ſylzami
dźakowaſche ſo krawcej za joho dobrotu.

Nimale 40 lět pozdźiſcho wopytowaſche nowy biſkop wot St. G. ſwoju
biſkopſku woſadu. Iducy pſchińdźe tež do měſta, hdźež běſche na wulku
ſchulu khodźił a hdźež ſo tamny ſtary krawc z płatanjom hubjenje doſcź
žiwjeſche. Biſkop porucži pohoncžej, zo by pſched joho domcžkom zaſtał.
Biſkop dźěſche tſi ſkhody wyſoko a namaka tam ſwojoho krawca. Tón ſo
njemało ſtróži, hdyž hnadnoho knjeza biſkopa do joho hubjeneje ſtwicžki
zaſtupicź widźeſche a naſtrožany njewjedźeſche, ſchto by zapocžał. Tola
khětſe ſo dopomni, poklakny ſo a proſcheſche wo požohnowanjo.

Biſkop joho požohnowa a kazaſche jomu, zo by ſtanył, a rjekny: „Sym
pſchiſchoł, zo bych ſwój ſtary dółh zapłacźił.“

Krawc ze ſpodźiwanjom na njoho hladaſche. „Haj, haj,“ rjekny zaſy
biſkop. „Pſched 40 lětami ſcźe mi ſuknju płatał a to darmo, a hdyž
chcych płacźicź, prajeſchcźe ze žortom: Hdyž budźecźe něhdy biſkop,
móžecźe mi zapłacźicź. Waſch žort je ſo z božim hnadnym wjedźenjom
dopjelnił a ſym toho dla pſchiſchoł, ſwój dółh zapłacźicź.“

Krawc ſo na nicžo dopomnicź njemóžeſche a prajeſche: „To móžno njeje, to
móžno njeje.“

„Haj,“ wotmołwi biſkop, „to waſcha žona tehdom tež prajeſche, zo móžno
njeje, ſuknju hacž do jutſiſchoho zapłatacź, a tola běſche w prawym
cžaſu hotowa. Tak je tež zo mnu: pſchetož ſchtož njeje, móže pſchecy
hiſchcźe bycź.“

A biſkop płacźeſche z dobrej danju. Krawc doſta we biſkopſkim hrodźe
rjanu ſtwicžku a bu tam hacž do ſmjercźe zežiwjeny. Cžaſto tam z dźakom
napſchecźo Bohu prajeſche: „Cžas žiwjenja njeje ſo mi žana ſuknja tak
derje zapłacźiła, kaž tamna ſuknja khudoho ſtudenty.“

Njeměj prědowanjo k ſměcham!

Sławny jeſuita ♣P♠. Roh dźeržeſche we lěcźe 1868 we Oktawje božoho Cźěła
we jenym měſcźe prědowanja, w kotrychž hłowne wěrnoſcźe kſcheſcźanſtwa
ſwojim poſłucharjam k wutrobje wjedźeſche. Dźeń wote dnja
pſchiſporjeſche ſo mnohoſcź poſłucharjow, katholſkich a njekatholſkich.
— Na poſlenim dnju Oktawy pſchińdźeſchtaj tež dwaj po najnowſchej modźe
zhotowanaj knjezaj a ſynyſchtaj ſo do ławki, runje prědarjej napſchecźo.
— W kajkim wotpohladanju běſchtaj tutej pachołaj pſchiſchłoj a kajke
mějeſchtaj kſcheſcźanſtwo, pokaza ſo z jeju zadźerženja. — Hdyž prědaŕ w
zapocžatku ze ſwjatym kſchižom woznamjenjeſche, hibaſche ſo zły duch we
nimaj. Pſchecy bóle wonaj ſwoje worakawſtwo cźěrjeſchtaj a
wuſměſcheſchtaj prědarja. — Nichtó ſebi njewěrjeſche, tejle njeplechow z
cyrkwje wupokazacź. — Tola pohórſchk a njeſpokojnoſcź tajkoho cžinjenja
dla bě w měſcźe tak wilka, zo policajſtwo pſchepytanjo dźeržeſche. — Ale
ſwětne khoſtanjo wupadny jara hnadnje. — Jedyn wot tejule złóſtnikow
wotſudźi ſo k pjenježnomu khoſtanju, druhi bu njekhoſtany puſchcźeny,
dokelž jomu nicžo dopokazacź njemóžachu. — Tola bože khoſtanjo njedaſche
dołho na ſo cžakacź. — Dźeń pozdźiſcho doſta tón njekhoſtany, kiž bě
tajke tryſki w cyrkwi hnał, powjeſcź z měſta, zo je joho ſyn, kiž bě
pola wojakow, ſo zjědom zawdał a nahle wumrjeł. — Tón druhi njekhmanik,
kiž bě proteſtantſki wucžeŕ, bu wot ſwojeje ſłužby wotſadźeny a běha
wokoło, zo by zaſy do khlěba pſchiſchoł. ♣P. T.♠

Jutrowna wucžba.

Je-li tudy z morwych ſtanjemy, změjemy něhdy horjeſtacźo. Njejſmy-li
tudy wuſkhnjene koſcźe, ale ſmy roſu ſłowa božoho, wokſchewjenjo
ſwjatoho ducha pſchijeli: budźemy tež tam žiwi. — Jutry vſchińdźe
jandźel z njebjes a zemjerženjo tſchaſeſche rów: tež k naſchomu
duchownomu horjeſtacźu je trěbna pomoc z njebjes t. j. hnada ſwjatoho
Ducha; bojoſcź boža a želnoſcź dyrbitaj hrěſchnika roztſchaſcź. — Žónſke
ſo ſtaroſcźiwje praſchachu: ſchtó wotwali nam kamjeń wot rowa? Pſchi
horjeſtacźu hrěſchnika je wotwalenjo równoho kamjenja cžaſto najcźežſcha
wěc: tónle równy kamjeń je lěnjoſcź, a leži cžaſto lěta dołho na
wutrobje někotroho hrěſchnika, zakrywa wſchitko a njeda pruham bójſkoho
rozſwětlenja ani hłóſej napominanja a pozbudźenja do duſche zaſtupicź;
tak wboha duſcha ſo njedohlada, we kak cźmowym a hroznym rowje leži; w
pokoju dale ſpi. Schto, leži tónle kamjeń tež na tebi? Sy po jutrach
runje tak lěni, kaž do jutrow? Sy ſo pſchi jutrownej ſpowjedźi jeno we
rowje pſchelehnył a ſpiſch dale? — Pſchi Jězuſowym rowje ſtojachu
ſtražnikowje; njepſchecźelowje běchu jich tam ſtajili. Cźile
ſtražnikowje cźěkachu pſchi Jězuſowym horjeſtacźu. Tež pſchi
hrěſchnikowym rowje ſtojitaj ſtražnikaj a ſatan, naſch njepſchecźel, jej
tam ſtaja. Tejle ſtražnikaj pak ſtaj hordoſcź a jeje dźowka: njeprawa
hańbitoſcź. Tej njedataj hrěſchnikej ſtanycź a rycžitaj jomu, zo by jeno
dale ſpał, zo joho hrěchi ſu jeno malicžkoſcź. Njeprawa hańbitoſcź
zatyka někotromužkuli hrěſchnikej abo hrěſchnicy hort, kaž běchu Židźa
Jězuſowy rów zazyglowali. Schto, ſtojitaj tutej ſtražnikaj hiſchcźe
pſchi tebi, hordoſcź a njeprawa hańbitoſcź? Dha běda tebi, njejſy
hiſchcźe horjeſtanył.

Hdyž běſche Jězus z morwych ſtanył, woſtaji ruby a powjazy we rowje. Tež
naſcha duſcha je ze złymi nakhilnoſcźemi a žadoſcźemi zawita, kaž z
rubami a powjazami. Te ſu wina, zo, hdyž ſmy ſo pſchi jutrownej
ſpowjedźi trochu pozběhnyli, tola zaſy padnjemy a znowa wuſnjemy. Prjecž
dha z tutymi powjazami; prjecž z luboſcźu k hrěchej, prjecž ze złymi
nakhilnoſcźemi a ztowarſchenjemi, chcemy-li z Khryſtuſom ſtanycź.

Jězuſowe cźěło běſche po horjeſtacźu rjane, pſchekraſnjene; do rowa
běſche połožene było z ranami wohidźene. Tak dyrbi tež naſcha duſcha,
kotraž běſche z hrěchami zwohidźena, po jutrach rjana a pſchekraſnjena
bycź. Dobre prědkwzacźa a wotmyſlenja dyrbja bycź prěnje kcźeńka k jeje
wudebjenju. Hacž je duſcha tak wudebjena, to pokazuje nam ſwěrne
hladadło, naſche ſwědomjo; do toho cžaſto pohladujmy.

Hdyž běchu žónſke k rowu pſchiſchłe, prajeſche jim jandźel: „Pytacźe
žiwoho mjez morwymi; je ſtanył a njeje tudy.“ Zwjeſelmy tež my ſwojoho
jandźela pěſtona, zo móhł djabołej a joho pomocnikam wo nas prajicź:
„Žiwoho pytacźe mjez morwymi, wobrocźenoho mjez hrěſchnikami: ſtanył je
a njeje tudy.“ To budźeja zbožowne jutry twojeje duſche.

Dwě kſchcźeńcy.

Arcbiſkop Cheverus we Bordeaux bu junu proſcheny, dźěcźo z woſobneje
ſwójby kſchcźicź. Hdyž běſche do cyrkwje pſchiſchoł, dohlada ſo, zo tam
tež někotſt khudźi kmotſa z dźěſcźom ſtoja a na kſchcźeńcu cžakaja.
Arcbiſkop kiwny kmotru k ſebi a prajeſche: „pȯjcźe jeno bliže, ja chcu
tež tele khude dźěcźatko kſchcźicź, kaž tamne woſobne.“ Hdyž běſche
wobej dźěſcźi wukſchcźił, dźeržeſche zhromadźenym bohatym a khudym
kmótram krótku wucžbu a prajeſche jim: „Tejle dźěcźatcy ſtaj nětko
pſched Bohom cyle jenajkej, we joho wocžomaj jenak rjanej a cžiſtej,
joho wótcowſkej wutrobje jenak lubej. Wobej ſtaj za teſame njebjeſa, k
tej ſamej zbóžnoſcźi powołanej. Wobej dyrbitaj tam, ale po wſchelakim
pucźu pſchińcź: bohate dźěcźo pſchez luboſcź, kotraž potrěbnoho bratra
troſchtuje a podpjera; khude dźěcźo pak pſchez ponižne a dźěławe
žiwjenjo. Njebjeſa budźėja ſo jenak wotewricź khudomu, kotryž we ſwojej
nuzy trajeſche a ſcźerpny woſta, a bohatomu, kotryž běſche
ſobuželnoſcźiwy a nuzu wolóžeſche. Hłowna póccźiwoſcź bohatoho budźe
dobrocźiwoſcź, póccźiwoſcź khudoho budźe dźakownoſcź. Dźenſa njech kóžde
z tuteju dżěſcźow ſwoju póccźiwoſcź zapocžnje. Tola khude dźěcźatko
njemóže hiſchcźe proſycź a joho horcźik njemóže ſo hiſchcźe dźakowacź.
Hako paſtyŕ chcu ja měſto khudeje wowcki zaſtupicź, a proſycź a ſo
dźakowacź za wſchitko, ſchtož bohate dźěcźatko jomu wobradźi. Tola
bohate dźěcźatko njemóže hiſchcźe nicžo ſame dawacź a njeznaje ſwojoho
khudoho bratſika: tohodla chcyli wy, cžeſcźeni kmótſa a kmótry, tutomu
dźěſcźu zaſtupnik bycź tež we luboſcźi a dobrocźiwoſcźi. Waſcha jałmožna
wudobudźe tutomu dźěſcźu bože žohnowanjo a poſwjecźi joho zaſtup do
žiwjenja.“ A arcbiſkop hromadźeſche bohaty wopor bohatych kmótrow a poda
jón khudej kmótſe, zo by to ſtarſchimaj k podpjerje wotedała.

Za božu cžeſcź.

Hdyž bamžej Piuſej ♣VI♠. we joho ſtarobje a khorowatoſcźi radźachu, zo
by ſebi wjacy měra popſchał a telko njedźěłał, wotmołwi jim bamž: „Komu
dyrbjało wjacy na tym ležecź hacž bamžej, zo by mjeno bože ſo
ſwjatoſcźiło? Nic k mojej wolóžnoſcźi ſym na ſtół ſwjatoho Pětra
wuzběhnjeny, ale zo bych prjedy wſchoho ſo wo to ſtarał, zo by ſo
Knjezowe mjeno bóle a bóle ſpóznawało a cžeſcźowało.“

Wucžba Swjateju.

„Mjez tym zo tudy za ſwoju wěru bědźimy a wojujemy, pſchihladuje nam
Bóh, pſchihladuje nam Khryſtus, pſchihladuja nam Jandźelowje. Kajka
cžeſcź, kajke zbožo, zo móžemy pſched tajkimi pſchihladowarjemi bědźicź
a k dobycźu pſchińcź.“ (Swj. Cyprian.)

Te poſcźenjo ſo Bohu ſpodoba, pſchi kotrymž to, ſchtož ſebi
wotcźahujeſch, nuzu cźerpjacym k polěpſchkej pſchińdźe. Tradanjo twojoho
cźěła dyrbi bycź k wokſchewjenju cźěła khudych. (Swj. Hrehoṙ.)

Zapiſk duchowuych.

(Wot okt. 1871.)

♣A♠. Z budyſchinſkeje diöceſy.

Joho miłoſcż, najdoſtojniſchi knjez Ludwik Forwerk, biſkop we
Leontopolis, japoſchtołſki vikar w kraleſtwje ſakſkim, ♣administrator
ecclesiasticus♠ w ſakſkej Hornej Łužicy, infulirowany prälat a tachant
kapitla ſwjatoho Pětra w Budyſchinje, aſſiſtent tróna Joho Swjatoſcźe
bamža, komthur kralowſkoho ſakſkoho zaſłužbnoho rjada atd. atd.

1. We Budyſchinje: ♣a♠) we konſiſtorium: k. Józef Hoffmann, ♣can. cap.
sen.♠ a ſchulſki inſpektor we diöceſy; k. Jakub Kucźank, ♣can. cap.
cant.♠, pſchedſyda towaŕſtwa SS. Cyrilla a Methoda. ♣b♠) we ſerbſkej
cyrkwi: k. Michał Hórnik, faraṙ; k. Jurij Łuſcżanſki, kapłan. ♣c♠) we
tachantſkej cyrkwi: k. Józef Dienſt, dopołdniſchi prědaṙ, wucžeṙ we
wucžeṙſkej präparandźe, pſchedſyda katholſkoho tow. rjemjeſnych; k.
Adolf Brendler, katecheta; ♣d♠) na wucžeńſkich wuſtawach: k. Hermann
Blumentritt, direktor wucžeŕſkoho ſeminara a präparandy; k. Pětr
Schołta, direktor tachantſkeje wucžeṙnje.

2) w Brunowje: k. Wylem Kramer, hrodowſki kapłan.

3) w Grunawje: k. Jan Heidrich, faraṙ.

4) w Kamjeṅcu: k. Jak. Werner, adminiſtrator.

5) w Khróſcżicach: k. Jakub Barth, ♣can♠. a faraṙ; k. Jan Nowak, kapłan.

6) w Königshainje: k. Pětr Richter, faraṙ; k. Auguſt Kubaſch, kapłan.

7) w Marijnej Hwězdże: k. ♣Dr.♠ Jan Chryſoſtomus Eiſelt, probſt; k.
Aletſander Hitſchfel, kapłan; k. Innocenc Jawork, kapłan; k. Malachias
Stingl, kapłan.

8) w Marijnym Dole: k. Wendelin Müller, probſt; k. Ottmar Fiſcher,
kapłan; k. Viktor Jenatſchke, kapłan.

9) w Njebjelcžicach: k. Mikł. Smoła, faraṙ.

10) w Nowym Leutersdorfje: k. Ernſt Kupky, faraŕ.

11) w Radworju: k. Jakub Nowak, faraṙ; k. Handrij Ducžman, kapłan a
miſſionar za Zdźeṙ.

12) we Ralbicach: k. Jakub Benſch, faraṙ; k. Michał Róla, kapłan.

13) Reichenawje: k. Pawoł Reime, faraṙ.

14) w Róžeńcźe: k. Ludwig Angermann, adminiſtrator; k. Tadej Natuſch,
kooperator.

15) w Seitendorfje: k. Karl Junge, ♣can.♠ a faraŕ; k. Jan Hornig,
kapłan.

16) we Strahwaldże: k. Franc Kral, hrodowſki kapłan a miſſionar na
Žitawu.

17) w Schěrachowje: k. Jakub Žur, faraṙ; k. Józef Schönberner, kapłan.

18) we Woſtrowcu: k. Anton Müller, faraṙ; k. Bruno Friebel, kapłan.

19) we Wotrowje: k. Jakub Herrmann, faraŕ.

Pſchiſp.: ♣a♠) we Prazy we ſerbſkim ſeminaru: k. Józef Pallmann, präſes;
♣b♠) Na wotpocžinku: k. Jakub Mróz, faraṙ w Grunawje; k. Jakub Wels,
faraṙ we Wotrowje; k. Benno Kral, adminiſtrator we Róžeṅcże; ♣c♠)
kandidataj duchownſtwa: k. Pětr Lipicž z Libuchowa; k. Jakub Schołta z
Wotrowa.

♣B♠. Z dreždźanſkeje diöceſy.

1) w Dreždżanach: ♣a♠) kralowſke dwórſke duchownſtwo: k. Józef Stepanek,
dwórſki kapłan; k. Franc Bernert, ♣can.♠, dwórſki kapłan a präſes
konſiſtoria; k. Engelbert Seul, dwórſki kapłan kralowny Marije; k.
Ludwik Wahl a Ludger Potthoff, dwórſkaj prědarjej. ♣b♠) w Starych
Dreždżanach: k. Franc Stolle, ♣can.♠ a faraṙ; k. Anton Dreßner, kapłan,
direktor ſchule pſchi „Queckbrunnen“; k. Jakub Buk, kapłan, präſes
bratrſtwa Jězuſoweje ſmjertneje ſtyſknoſcźe, direktor progymnaſia; k.
Józef Weis, kapłan, njedżelſki rańſchi prědaṙ; k. Karl Maaz, kapłan a
präfekt kapelnych hólcžatow; k. Anton Buk, kapłan a direktor hłowneje
wucžeŕnje; k. Józef Müller, kapłan, katecheta a ſwjedżeṅſki rańſchi
prědaŕ; k. Jóźef Plevka, kapłaṅ a profeſſor we progymnaſiu. ♣c♠) w
Nowych Dreždżanach: k. Eduard Machacžek, faraṙ. ♣d♠) we
Friedrichsſtadtu: k. Hubert Titlbach, faraṙ. ♣e♠) we Józefininym
wuſtawje: k. Brieden, kralowſki kapłan.

2) w Annabergu: k. Mikławſch Wowcžeṙ (Schäfer), faraṙ.

3) w Cwikawje: k. Karl Pětr Will, faraŕ.

4) we Khemnicach: k. Jan Keipert, faraŕ; k Oskar Manfroni, kapłan.

5) we Freibergu: k. Emil Hoffmann, farſki adminiſtrator.

6) w Hubertusburgu: k. Karl Järſch, faraṙ.

7) w Lipſku: k. Vincenc Schlegel, faraṙ; k. Józef Juhr, kapłan; k.
Richard Halm, druhi kapłan.

8) we Miſchnje: k. Józef Hillebrandt.

9) w Pirnje: k. Pětr Krecžmer, faraṙ.

10) we Plawnje: k. Heinrich Salm, admin.

Pſchiſp. Na wotpocžinku: k. Pětr Nowak, ♣can.♠, rycżeṙ albrechtſkoho
rjadu; k. Emil Heine, ♣can♠. a dwórſki prědaṙ; k. Auguſt Arlt.

♣C♠. Z wrótſławſkeje diöceſy.

Joho miłoſcż najdoſtojniſchi k. Heinrich Förſter, wjeŕchbiſkop we
Wrótſławje.

We Kulowje: ♣a♠) farſke duchownſtwo: k. Franc Schneider, faraŕ a
duchowny radźicžeṙ; k. Jakub Wowcžeṙk, kapłan. ♣b♠) we ſchulſkim
wuſtawje: k. Heinrich Ledżbor, direktor.

Zapiſk ſchulſkich wucžerjow.

♣A♠. Z budyſchinſkeje diöceſy.

1) we Budyſchinje: ♣a♠) we němſkej ſchuli: k. Eduard Neubner; k. Józef
Schmidek; k. Franc Lemmer. ♣b♠) we ſerbſkej ſchuli: k. Korla Wolf. ♣c♠)
we wucžerſkej präparandźe: k. A. Bergmann. — 2) we Blumbergu: k. Korla
Schiefner. — 3) we Cžornecach: k. Jakub Kral. — 4) we Grunawje: k. ♣N.
N. N.♠; k. Ernſt Wünſche. — 5) we Kamjencu (Spittel): k. Mikławſch Pech.
— 6) we Königshainje: k. Korla Tſchiedel; k. Mikławſch Bur. — 7) we
Kukowje: k. Auguſt Bräuer. — 8) we Khróſcźicach: k. Jakub Petaſch; k.
Jan Auguſt Jencž. — 9) w Marijnej Hwězdże: wucža klóſchtyrſke knježny
holcžata. — 10) we Marijnym Dole: wucža klóſchtyrſke knježny holcžata. —
11) we Njebjelcžicach: k. Boſcźij Nowak. — 12) we Ṅowym Leutersdorſje:
k. Wjacław Eichler. — 13) we Radworju: k. Jakub Kral; k. Pětr Schołta. —
14) we Ralbicach: k. Mikławſch Hicka. — 15) we Reichenawje: k. Auguſt
Lorenz. — 16) we Róžeńcźe: k. Hawſchtyn Hauffa. — 17) we Rusdorfje: k.
Eduard Kammler. — 18) we Seitendorfje: k. Tobias Poßelt; k. Julius
Bergmann. — 19) we Schěrachowje: k. Franc Józef Stoy; k. Anton Seifert;
k. Adolf Stoy. — 20) we Schunowje: k. Franc Kleiber. — 21) we
Worklecach: k. Hermann Jurk. — 22) we Woſtrowcu: k. Józef Löbmann; k.
Julius Bergmann; k. Guſtav Goldberg. — 23) we Wotrowje: k. Michał Jencž.
— 24) we Zdźeri: k. Jan Žur. — 25) we Žitawje: k. Józef Poßelt.

♣B♠. Z dreždźanſkeje diöceſy.

1) we Dreždżanach: ♣a♠) we hłownej ſchuli w ſtarych Dreždżanach: k. Emil
Koch; k. Robert Strauß; k. Józef Kunze; k. Pawoł Bergmann; k. Jan Dold.
♣b♠) we ſchuli pſchi „Queckbrunnen“: k. ♣N. N.♠; k. Heinrich Zuſchke; k.
Moritz Dominik; k. Ernſt Meuſel; k. Reinhold Pietſch. ♣c♠) w Nowych
Dreždźanach: k. Herrmann Sperling; k. Emil Schecks. ♣d♠) we
Friedrichsſtadt: k. Jan Taute. — 2) we Annabergu: k. Franc Teichmann. —
3) we Cwikawje: k. Bernhard Näſer. — 4) we Freibergu: k. Korla Saft. —
5) we Grimmje: k. N. Godduhn. — 6) we Hubertusburgu: k. Heinrich Gäbler.
— 7) we Khemnicach: k. Jan Weiß; k. Guſtav Müller. — 8) we Lipſku: k.
Franc Cranzner; k. Ludwik Weigel; k. Bernhard Mießler; k. Ferd. Schmidt;
k. Pawoł Brendler. — 9) we Miſchnje: k. Guſtav Pohl. — 10) we Pirnje: k.
Ernſt Künzel. — 11) we Waldheimje: k. Jan Kochta, katechet za jatych.

♣C.♠ Z kulowſkeje woſady.

1) we Kulowje: k. Korla Finke; k. Franc Schömmel; k. Anton Pillmayer; k.
A. Jäckel (wobſtara ſakſku ſchulu we piſanym Dole pola Wóſlinka ſobu). —
Za holcy ſu miłoſcżiwe ſotry wucžeŕki. — 2) we Khocżinje: k. Jakub
Schołta. — 3) we Němcach: k. Pětr Rosmy. — 4) we Delnych Sulſchecach: k.
Mikł. Cžorlich.

♣I♠. Pacźerjace knihi.

1) Dobre ſéṁo na pwódnu rolu. 1852. Po 10 nſl.; — 15 nſl.; — 22 nſl. 5
np.

2) Khwalcźe Knjezowe mjeno. 1862. Po 6 nſl.; — 10 nſl.; — 20 nſl.

3) Róžowc najzbóžniſcheje knježny z rozpominanjemi a modlitwami. 1869.
15 np.

4) Pobožnoſcź na ſwjatém Skhodźe. 2 nſl.

♣II♠. Nabožne a druhe rozwucžowace knihi.

1) Stawizné nowoho Zakońa. 1814. (W Róžeṅcźe.) 11 nſl.

2) Wot Krotżeńa za Kréſtuſom źtwore Knije. 1823. (W Róžeṅcźe.) 6 nſl.

3) Tżeſcżeṅo téch Sẇatéch. 1834. (W Róžeṅcże.) 6 nſl.

4) Katholik a joho cyrkej. 1863. (W Róžeṅcże.) 6 nſl.

5) Žiwjenja Swjatych. (Dotal 8 zeſchiwkow, kóždy po 7½ nſl.)

6) Jězus, naſch wucźek, ſchkit a tróſcht we ſmjercżi. 1867.
(Prědowanjo.) 15 np.

7) Hnadowny wopyt ſwjateje Marije we Philippsdorfje. 1868. 5 nſl.

8) Biblijſke ſtawizny ſtaroho a nowoho zakonja. Wjazane 6 nſl. 5 np.

9) Genovefa. Rjane powjedancžko. 5 nſl.

10) Pomocna knižka k wulicženju nowych a ſtarych měrow a wahow. 3 nſl.

11) Sněhowka abo ſtawizna tſjoch kſchcźeṅcow. 1863. 2 nſl.

12) Drjewjany kſchiž. 1868. 1 nſl.

Cżiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

[1] ⁾ Wotcźahnycž maja ſo 257,<sub>886</sub> □ mile a wobydlerjo Elſaßa
a Lothringow, kiž ſu němſkomu khěžorſtwej pſchipadnyłe.
