Krajan.

Katholſka prot za Hornju Łužicu

na lěto

1875.

Woſmy lětnik.

♣H. D.♠

W Budyſchinje.

Z nakładom towaŕſtwa ſſ. Cyrilla a Methoda.

W kommiſſiji knihaŕnje E. Smolerja.

♣I.♠ Lěto 1875 ma 365 duów a dawaja jomu mjeno po Jupitru. (4)

♣II.♠ Nócžne protycžne znamjenja.

1) Njedżelſki piſmik: ♣c.♠

2) Złota licžba: 14.

3) Epakty: ♣XXIII.♠

4) Wobwod ſłónca: 8.

♣III♠ Zacżmicża.

1) Słónca: Z dweju zacżmicżow ſłónca (6. hapryla a 29. ſeptembra)
njebudże ſo pola nas žane widżecż.

2) Měſacžka: Měſacžk ſo lětſa nihdźe njezacżmi.

♣IV.♠ Schtyri lětne cžaſy.

1) Zyma zaſtupi 22. decembra 1874 w nocy po 12. a traje 89 dnow a 1
hodźinu. Dźeṅ a nóc ſo runatej.

2) Nalěcżo zapocżnje ſo 21. měrca w nocy w 1 hodź. traje 92 dnów a 21
hodźinow. Najdlějſchi dźeṅ z najkr#chej nocu.

3) Lěcźo zapocžina ſo 21. junija wjecžor w 10. a traje 93 dnó# 4
hodżinow. Dźeṅ a nóc ſo runataj.

4) # zapocžatk 23. ſeptembra pſchipołdnju 2. a traje # dnów a 18
hodźinow. Najkrótſchi # z najdlějſchej nocu.

♣V.♠ Kwatembry abó ſuche dny.

1) We poſcźe: 17., 19. a 20. februara.

2) Po ſwjatkach: 19., 21 a 22. meje.

3) Nazymu: 16., 17. a 18. ſeptembra.

4) W advencźe: 15., 17. a 18. decembra.

♣VI.♠ Njebjeſke znamjenja abó znamje nja zwěrjatnika.

boran, law, tſělnik,

#, knježna, kozoróžk,

d#jnikaj, waha, wódny muž,

rak, ſchkorpion, rybje.

♣VII.♠ Póſtne dny.

1) Połny póſt (†*): za dźeṅ jedynkrócżne doſpołne naſycżenjo z
woſtajenjom mjaſnych jědźow.

2) Wſchědny póſt (†): ſame woſtajenjo mjaſnych jědżow.

3) Woloženy póſt (*): za dżeṅ jedynkrócźne doſpołne naſycżenjo z
dowolnoſcżu mjaſnych jědźow.

Kraje a jich wěrchojo.

Badenſka: 278 □mil 1,461,428 wob,; arcwojwoda Bjedrich, rodź. 9. ſept.
1826. Bajerſka: 1377 □m.; 4,861,402 wob.; kral Ludwik ♣II.,♠ r. 25. aug.
1845. Belgiſka: 534 □m.; 4,984,451 wob.; kral Leopold ♣II.,♠ r. 9. hapr.
1835. Cyrkwinſki ſtat: 214 □m.; 720,000 wob.; bamž Pius ♣IX.♠ (hrabja
Maſtai Ferretti), rodż. 13. meje 1782; wuzwol. 16. jun. 1845. (Jaty.)
Danſka: 696 (+ 4,104) □m.; 1,717,802 (+ 175,074; wob.; kral Khryſtian
♣IX.,♠ r. 8. hapr. 1818. Francowſka: 9,599 (+ 15,139) □m.; 36,800,000 (+
9,558,940) wob. Grichiſka: 910 □m.; 1,457,894 wob.; kral Jurij ♣I.,♠ r.
24. dec. 1845. Holland (Niżozeṁſka): 596 (+ 32,939) □m.; 3,592,416 (+
22,277,298) wob.; kral Wilhelm, r. 18 febr. 1817. Italſka: 5,375 □m.;
23,368,787 wob.; pod mocu krala Viktora Emmanuela, r. 24. měrca 1820.
Jendżelſka: 5,763 (+ 246,468) □m.; 31,817,108 (+ 207,406,356) wob.;
kralowna Viktoria, r. 24. meje 1819. Němſka: 9,888 □m.; 41,058,139 wob.;
khěžor Wilhelm ♣I.,♠ wozjewjeny 18. jannara 1871. Portugal: 1,623 (+
34,888) □m.; 3,996,000 (+ 11,244,149) wob.; kral Ludwik Filipp, r. 13.
okt. 1838. Pruſka: 6,396 □m.; 24,693,066 wob.; khěžor-kral Wilhelm ♣I.,♠
r. 22. měrca 1797. Nakuſka: 11,306 □m.; 35,644,858 wob.; (16,212,167
Słowjanaw); khěžor Franc Jȯz f ♣I.,♠ r. 18. aug. 1830. Rumunſko: 2,197
□m.; 3,864,848 wob.; wěrch Korla ♣I.,♠ r. 28. hapr. 1839. Ruſka: 377,056
□m.; 81,912,621 wob.; khěżor Alekſander ♣II.,♠ r. 29. hapr. 1818.

Sakſka: 271.<sub>83</sub> □m.; 2,556,244 wob.; (53,642 katholikow,
52,097 Serbow). Kral Albert, r. 23. hapr. 1828, na trón pſchiſchoł 29.
okt. 1873, wožen. 18. jun. 1853 z Karolu wot Waſa, r. 5. aug. 1833; —
Prynceſna Hilžbjeta, r. 4. febr. 1830 wudata wójwodźe Ferdinandej wot
Genua. — Pryne Jurij, r 8. aug. 1833, wožen. 11. meje 1859 z Hanu
Mariju, ſotru portug. krala, r. 21. jul. 1843; jeju dżěcżi ſu: Mathilda,
r. 19. měrca 1863; Bjedrich, r. 25. meje 1865; Marija, r. 31. meje 1867;
Jan Jurij, r. 10. jul. 1869; Maks, r. 17. nov. 1870. — kralowna macż
(wudowa njeb. krala Jana) Amalia Auguſta, dźowka baj. krala Makſa
Józefa, r. 13. nov. 1801. — Kralowna (wudowa njeb. krala Bjedricha
Auguſta ♣II.)♠ Marija, r. 27. jan. 1805.

Serbiſka: 761 □m.; 1,222,000 wob.; wěrch Milan ♣IV.,♠ Obrenowicž, r. 4.
aug. 1852. Schpaniſka: 9,200 (+ 7,762) □m.; 16,835,000 (+ 6,363,297)
wob. Schwajcaŕſka: 752 □m., 2,669,095 wob. Schwejdowſka: 13,775 □m.;
5,898,890 wob.; kral Oſkar ♣II.,♠ r. 21. jannara 1829. Turkowſka: 38,934
□m.; 26,973,000 wob.; ſultan Abdul Aziz, r. 9. febr. 1830.
Würtembergſka: 354 □m.; 1,818,484 wob.; kral Korla ♣I.,♠ r. 6. měrca
1823.

Wopomnjenja hódne dny:

1. Nowe lěto. — 2. Landtag. — 6. Swj. 3 kralow. — 7. Dopuſchcżenjo
kwaſnych wjeſelow. — 25. Ptacži kwas.

♣I.♠ Hermanki.

2.—15. Lipſk maſa. (12. płacźenjo).

5. Bart (len.)

6. Njeſwacžidło (ſkót.)

11. Kinsbort (ſk.)

25. Łukow (koń. ſk.); Lauƀan (ſk. kl.)

30. Budyſchin (ſk.)

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Młody měſacžk 7. januara wjecžor.

Prěni běrtlk 14. januara w nocy.

Połny měſacžk 21. jan. wjecžor.

Poſledni běrtlk 29. januara popołdnju.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Januar je hacž do 4. zymne, 6.—14. ſněh a zyma, 16. wětſikojte, hacž do
21. jara zyma, 22. a 23. wětſik, ſněh, 24.—28. wulka zyma, 29. a 30.
wětſik, ſněh a deſchcź, 31. wulka zyma.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

1. Pſchikazany ſwjaty dźeń z nyſchporom.

5. Do božeje mſchě poſwjecźenjo wody, ſele a krydy. Zapocžatk ſwjecźenja
domow.

6. Pſchikazany ſwjaty dźeń. Do božeje mſchě ſo woruch a mara ſwjecźi.

19. W Khróſcźanſkej woſadźe a w Róžeńcźe lubjeny póſtny dźeń k cžeſcżi
ſwj. martrarja Boſcźana za zwarnowanjo pſched morom a ſtraſchnej
khoroſcźu.

20. Lubjeny ſwjaty dźeń z nyſchporom w Khróſcżanſkej, Njepjelcžanſkej,
Radwoŕſkej a Kulowſkej woſadźe, w klóſchtrje Marijnej Hwězdźe a w
Róžeṅcźe. — W Khróſcźicach a Njebjelcžicach doſpołny wotpuſtk bratrſtwa
ſ. Boſcźana. — W Kulowje titularny ſwjedźeń bratrſtwa „tſělnikow“, z
doſpołnym wotpuſtkom za ſobuſtawy bratrſtwa „tſělnikow“ a „ſkapulira“;
tež ſwjedźeń towaŕſtwa „Jězuſowoho dźěcźatſtwa“ z doſpołnym wotpuſtkom a
božej mſchu za wotemrjete ſobuſtawy.

Wopomnjenja hódne dny:

1. Kralowſke dawki.

9. Póſtnicy. — Skóncženjo kwaſnych a toho runjecźa wjeſelow.

10. Popjelna ſrjeda. Zapocžatk póſtnoho cžaſa.

17. 1. a 20. Kwatember abó ſuche dny.

♣I.♠ Hermanki.

1. Rumburk (kl.)

3. Njeſwacžidło (ſk.); Radeberg (ſk.)

8. Wojerecy (kl. ſk.); Woſtrowc (kl. ſk.)

10. Bernſtadt (kl. ſk.); Großenhain (ſk.)

11. Großenhain (kl.)

15. Biſkopicy (ſk.); Zhorjelc (kń. ſk.)

16. Barſchcź (kl., ſk., kń.)

22. Nowoſalc (kl.); Stołpin (kl. ſk.); Rozbórk (Rothenburg) (kl. ſk.)

23. Hródk (Spremberg) kl. ſk.)

27. Žitawa (kl.)

♣II.♠ Měſacżkowe pſchemėnjenja.

Młody měſacžk 6. feb. dopołdnja.

Prěni běrtlk 13. feb. rano.

Połny młſacž 20. feb. dopołdnja.

Poſledni běrtlk 28. feb. dopołdnja.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Februar je hacž do 5. jara zymny; 6. ſněh z 7.—13. jara zyma, 14. ſněh a
ſylny wětr, 15. pokhmurjene, 16. a 17. ſněh, 18. a 19. pokhmurjene,
něſchto ſněha, 20. cźopło, 21.—28. deſchcźojte, 29. rano mjerznjenjo, na
to deſchcż a hrimanjo, wjecžor zyma.

♣IV.♠ Chrkwinſka prothka.

2. Swjaty dźeń; do božeje mſchě ſwjecźenjo ſwěcžkow a wobkhad.

3. Cyrkwinſki ſwjedźeń. Po božej mſchi ſwjecźenjo ſwj. Błažijoweju
ſwěcžkow a žohnowanjo ſchijow.

9. Popołdnju zdali ſo wſchitke wupyſchenjo z wołtarjow.

10. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń; do božeje mſchě ſwjecźenjo popjeła a
potruſchenjo z nim. — Zapocžatk ſchtyrcycźidnjowſkoho poſta a jutrowneje
ſpowjedźe.

14. W Dreždźanach ſerbſke prědowanjo.

21. Njedźela po ſuchich dnach.

24. Swjaty dźeṅ z prědowanjom.

Wopomnjenja hódne dny:

22. Narodny dżeń J. Maj. khěžora Wilhelma ♣I.♠ (1797).

31. Kralowſka renta.

♣I.♠ Hermanki.

1. Hałſchtrow (kl. ſk.); Rychwałd (kl. kń. ſk.); Žitawa (kń. ſk.);
Słanknow (kl. kṅ. ſk.)

2. Bart (ſk.); Łaz (kl. ſk.); Eiſenberg (ſk.); Ruland (kl. ſk.)

3. Nowe Dreždźany (kń. ſk.); Njeſwacžidło (ſk.); Wóſpork (ſk.);

5. Zły Komorow (kń. ſk.)

8. Biſkopicy (ſk.); Stare Dreždźany (kl.); Rychbach (kl. ſk.); Zły
Komorow (kl.)

15. Lubij (kń. ſk.); Mužakow (kl. ſk.); Półcžnica (ſk.)

17. W. Zdźary (kl. ſk.)

18. Kamjenc (ſk.)

20. Budyſchin (kl.); Ortrand (kń. ſk.)

22. Budyſchin (kl. ſk.); Kulow (kl. ſk.); Ortrand (kl.)

23. Barſchcź (kl. ſk.)

30. Schěrachow (kl. ſk.); Dźěže (kl. ſk.)

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Młody měſ. 7. měrca wjecžor.

Prěni běrt. 14. měrca popołdnju.

Połny měſ. 22. měrca rano.

Poſl. běrt. 30. měrca rano.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Kaž do 4. wětry, 5. a 6. ſłóncžne, 7.—9. deſchcź, 11. ſněh, 12.—14. zyma
a jaſno, 15. ſněh, 16.—20. ſylna zyma, ſněh, 21. ſněh, wětr, 22.—24.
ſněh a deſchcź, 25.—27 zyma, na to hacž do kónca deſchcź.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

13. Popołdnju ſo bože martry a ſwjecźata na wołtarjach z fijałkojtej
płachtu zawěſcha.

14. W Radworju titularny ſwjedźeń bratrſtwa „Jězuſoweje ſmjertneje
ſtyſknoſcźe“ a doſpołny wotpuſtk.

21. Do božeje mſchě ſwjecźenjo bołminy a wobkhad.

23. Paſſion ſwj. Marka.

24. Paſſion ſwj. Lukaſcha.

25. Pſchikazany ſwjaty dźeń. Boža martra z běłej płachcźižku z wěſchena.
Prěnje ſwj. woprawjenjo dźėcźi. Po „Gloria“ zwjazanjo zwonow. Po božich
ſłužbach wotkrywanjo wołtarjow.

26. Boža martra z cžornej płachcźicžku

Wopomnjenja hódne dny:

1. Dawk za wopaleńſku pokładnicu.

5. Zaſy dowolenjo kwaſuych wjeſelow.

15. Parſchonſki a rjemjeſniſki dawk.

23. Narodny dźeń J. Majeſtoſcźe krala Alberta. (1828.)

♣I.♠ Hermanki.

5. Kinſpork (ſk.); Póckowy (kl.); Wóſpork (ſk.); Khocźebuz (kl. ſk.)

7. Njeſwacžidło (ſk.)

8. Radeberg (ſk.) 12.—18. Lipſk (bětnaŕſki tydźeń).

15. Wóſlink (kl. ſk.)

16. Zły Komorow (kń. ſk.)

18.—25. Lipſk (maſa). ♣NB.♠ 25.—30. płacźenjo.

19. Rakecy (kl.); Ramnowy (kl. ſk.); Zly Komorow (kl.)

24. Budyſchin (ſk.)

26. Biſkopicy (kl.); Wojerecy (kl. ſk. wołm.)

27. Ruland (kl. ſk.)

28. Rumburk (kl. ſk.)

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Młody měſ. 6. hapr. rano.

Prěni 6. 12. hapr. w nocy.

Połny měſ. 20. hapr. popołdnjn.

Poſl. běrt. 28. hapr. wjecžor.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Wot zapocžatka rjenje; 6. hrozne; 7; wětr a deſchcź; hacž k 11.
deſchcźojte. 12. rjane wjedro; 14.—20. zyma; 26. deſchcź; 28. jaſno;
hacž do kónca deſchcź.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

1) z měrca (pokracž.)

zawěſchena. Ceremonije. Wotkrycžo a cžeſcżenjo Jězuſowoho ſwj. kſchiža.
Prědowanjo. Boža mſcha z pſchedpſchcžohnowanym woporom. Wobkhad z božim
Cźěłom k božomu rowej. Nyſchpor.

27. Do božeje mſchě žohnowanjo woheuja, jutrowneje ſwěcžki a
kſchcźeńſkeje wody. Pſchi „Gloria“ wotwjazanjo zwonow. — Wjecžor bože
horjeſtacźo.

28. ♣Vidi aquam.♠ Doſpołny wotpuſtk.

29. Pſchikazany ſwjaty dźeń.

30. Swjaty dźeń. Proceſiony do Róžanta dźeja.

2) z hapryla.

25. Wobkhad na ſwj. Marka.

Wopomnjenja hódny dny:

13. Narodny dźeń J. Swi bamža Piuſa ♣IX.♠ (1792).

1. Wałpora. — 2. Kralowſke dawki.

♣I.♠ Hermanki.

1. Bart (kl. ſk.); Židawa (kń. ſk.)

3. Kamjeńc (kl. ſk.); Lubij (kl. ſk.)

4. Lubij (kl.)

5. Njeſwacžidło (ſk.)

10. Biſkopicy (ſk.); Kinſpork (ſk.); Wóſpork (ſk.); Słanknow (kl. kń.
ſk.)

11. Kinſpork (kl.)

12. Eiſenberg (kl. ſk.)

18. Kulow (kl. ſk.); Wołbramecy (kl. ſk.); Barſchcź (kl. ſk.); Hródk
(kl. ſk.)

29. Wojerecy (wołm.)

31. Großenhain (ſk.)

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Młody měſ. 5. meje popołdnju.

Prěni běrt. 12. meje dopołdnja.

Połny měſ. 20. meje dopołdnja.

Poſl. běrt. 28. meje rano.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Hacž do 7. rjenje a cźoplo; 10. hacž 13. horco; 15. deſchcź; 20.
hrimanjo, potom khłódno, 24. mjerznje; 28. a 29. zyma; 30. a 31. cźopło.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

1. Swjaty dźeń z prědowanjom.

2. Cyrkwinſki ſwjaty dźen.

3., 4., 5 Wobkhady kſchiz̀ownoho tydźenja.

6. Pſchikazany ſwjaty dźeń. Po ſcźenju zdalenjo horjeſtacźa, jutrowneje
ſwěcžki a zawěſchenoho kſchiža.

14. We Wotrowje rano (po ½6 hodź.) wotkhad proceſiona do Krupki.

15. Wobnowjenjo dupy.

16. Pſchikazany ſwjaty dźeń.

17. Pſchikazany ſwjaty dźeń.

18. Swjaty dźeń. Proceſiony do Rožanta dźeja.

19., 21., 22. Póſt ſuchich dnów.

22. Kónc jutrowneje ſpowjedźe.

23. Zaſy ♣Asperges me.♠

27. Pſchikazany ſwjaty dźeń ze ſwjecźenjom pſchez 8 dnów. Swjedźeńſki
wobkhad z božim Cźěłom k ſchtyrjom wołtaŕkam.

Wopomnjenja hódne dny:

16. Wuzwoleńſki dźeń J. Swjat. bamža Pinſa ♣IX.♠ (1846).

21. Dźeṅ a nȯc ſo runataj.

30. Kralowſka renta.

♣I.♠ Hermanki.

1. Großenhain (kl.); Hródk (wołm.)

2. Njeſwacžidło (ſk.)

3. Ortrand (kń. ſk.)

4. Ortrand (kl.)

5. Rychwałd (kl. kń. ſk.)

14. Horjele (kl. ſk.)

16. Radeberg (ſk.); Wulke Zdźary (kl. ſk.)

21. Hucźina (kl. ſk.); Mužakow (kl. ſk.); Lawban (kl. ſk.)

24. Wjelecźin (kl. ſk.); Wóſlink (kl. ſk.)

28. Halſchtrow (ſk.); Nowe Dreždźany (kl.); Rozbórk (kl. ſk.)

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenjo.

Młody měſacžk 3. jun. w nocy.

Prěni běrtlk 10. jun. wjecžor.

Połny měſacžk 19. jun. rano.

Poſledni běrtlk 26. jun. popołdnju.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Najprjedy njelubozne wjedro, 4.—7. pokhmurjene, młhowojte a deſchcź, na
to rjenje cźopło, 19. hrimanjo, 21. wětſik a deſchcźik, 24. mróz, 26.
włóžne, pokhmurjene, 29. deſchcź, 30. zymna nóc.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

3. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń z wobkhadom.

16. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń. Patrona ſerbſkoho kraja.

24. Swjaty dźeń.

29. Pſchikazany ſwjaty dźeń. Doſpołny wotpuſtk dla kſcheſcźanſkeje
wucžby.

Wopomnjenja hódne dny:

23. Zapocžatk pſowych dnów.

♣I.♠ Hermanki.

2. Huſka (kl. ſk.); Zły Komorow (kl.)

5. Bernſtadt (ſk.); Dźěže (kl. ſk.)

6. Bart (ſk.)

7. Njeſwacžidło (ſk.)

12. Biſkopicy (ſk.)

13. Barſchcź (kl. kń. ſk.)

19. Lubij (kń. ſk.); Półcžnica (ſk.)

20. Półcžnica (kl.)

24. Žitawa (kń. ſk.)

26. Wóſpork (ſk.)

29. Kamjeńc (ſk.)

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Młody měſacžk 3. julij rano.

Prěni běrt. 10. julij dopołdnja.

Połny měſ. 18. julij dopołdnja.

Poſleni běrt. 25. julij wjecžor.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Julij je w zapocžatku khłódny; 3. pſcheměnjate; 9.—12. wodnjo horco, w
nocy zyma; na to ſuchi cžas; 18. deſchcźojte, potom hacž do kónca
rjenje.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

2. Swjaty dźeń. Proceſiony do Róžanta dźeja.

13. Lubjeny ſwjaty dźeṅ Njebjelcžanſkeje woſady z prědowanjom a z
wobkhadom wokoło polow.

16. Swjedźeń ſkapulira.

22. Swjaty dźeń. Kermuſcha we Schpitalu.

30. Rano w ½6 hodź. wotkhad proceſiona z Khróſcźic k ſwjatej Hanje, do
Filipsdorfa a Rumburga.

31. Rano w ½6 hodź. wotkhad proceſiona z Budyſchina do Rumburga.

Wopomnjenja hodne dny:

1. Kralowſke dawki. — 23. Kónc pſowych dnów.

♣I.♠ Hermanki.

2. Kulow (kl. ſk.)

3. Eiſenberg (kl. ſk.)

4. Njeſwacžidło (ſk.)

7. Budyſchin (kl.)

9. Budyſchin (kl. ſk.); Kinspork (ſk.)

10. Bart (ſk.); Łaz (kl. ſk.)

12. Zły Komorow (kń. ſk.)

14. Zły Komorow (kl.)

16. Zhorjelc (kl. ſk.); Ramnowy (kl. ſk.); Słanknow (kl. kń. ſk.)

18. Wulke Zdźary (kl. ſk.); Radeberg (ſk.)

21. Ruland (kl. ſk.)

23. Rumburk (kl. ſk.); Lauban (kl. ſk.)

24. Halſchtrow (kl. ſk.); Hródk (kl. ſk.)

28. Barſchcź (kṅ. ſk.); Ortrand (kṅ. ſk.)

30. Wóſpork (kl. ſk.); Ortrand (kl.)

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenjo.

Młody měſacžk 1. aug. popołdnju.

Prěni běrtlk 9. aug. rano.

Połny měſacžk 17. aug. rano.

Poſledni běrtlk 24. aug. rano.

Młody měſacžk 31. aug. rano.

♣III.♠ Móžne wjedro.

1. tužno; 5. deſchcź; 9. horco, hrimanjo; hacž do 11. njelubozne; 17.
deſchcź, khłódno; 19. rjenje; 24. jaſne; 31. ſuchi wětr.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

2. W klóſchtrje Marijnej Hwězdźe a w Rumburku doſpołny wotpuſtk
„Porciunkula.“

10. Swjaty dźeń.

14. Rano w 7 hodź. wotkhad proceſiona z Khróſcźie do Wölmsdorfa.

15. Pſchikazany ſwjaty dźeń. Do božeje mſchě ſwjecźenjo zelow.

20. W klóſchtrje Mar. Hwězdźe doſpołny wotpuſtk.

22. W Radworju doſpołny wotpuſtk a kermuſchka.

24. Swjaty dźeṅ. W Njebjelcžicach doſpołny wotpuſtk bratrſtwa ſ.
Boſcźana.

Wepomnjenja hódne dny:

1. Zapocžatk hoṅtwy.

15. 17. a 18. Kwatember.

23. Dźeṅ a móc ſo runataj.

30. Kralowſka renta.

♣I.♠ Hermanki.

1. Njeſwacžidło (ſk.)

4. Žitawa (kl.); Kinspork (ſk.)

6. Kinspork (ſk.); Žitawa (kń. ſk.); Khocźebuz (kl. ſk.); Großenhain
(ſk.)

7. Großenhain (kl.)

8. Wołbramecy (kl. ſk.)

9. Mužakow (kl. ſk.)

13. Biſkopicy (ſk.); Dźěže (kl. ſk.)

20. Kamjeńc (kl. ſk.); Woſtrowc (kl. ſk.); Rychbach (kl. ſk.); Gabin
(kl. ſk.)

21. Bart (kl. ſk.)

22. Półcžnica (ſk.)

23. Półcžnica (kl.)

27.—3. oktobra: Lipſk (bětn. tydź.)

27. Biſkopicy (kl.); Wojerecy (kl. ſk. wołm); Słanknow (kl. kń. ſk.)

29. Woſlink (ſk.); Wjelecźin (kl. ſk.)

30. Huſka (kl. ſk.)

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Prěni běrt. 7. ſept. w nocy.

Połny měſ. 15. ſept. popołdnju.

Poſl. běrt. 22. ſept. rano.

Młody měſ. 29. ſept. popołdnju.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Hacž do 6 njelubozne; 7. deſchcź; 8. mróz; hacž do 14. rjenje; hacž do
17. deſchcźojte; hacž do 20. rjenje; 21.—25. deſchcźojte; na to hacž do
kónca rjenje, ale khłȯdno.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

5. Rano w ½6 wotkhad proceſiona z klóſchtra Mar. Hwězdy do Krupki.

6. Wuzwolny dźeń budyſchinſkoho tachanta Ludwika. (1854.)

8. Pſchikazany ſwjaty dźeń. Proceſiony do Różanta dżeja.

12. Titularny ſwjedźeṅ ſerbſkeje cyrkwje w Budyſchinje a kermuſcha.

16. 17. a 18. póſt ſuchich dnów.

21. Swjaty dźeṅ.

26. W Dreždźanach ſerbſke prědowanjo.

29. Swjaty dźeń.

Wopomnjenja hódne dny:

1. Dawk za wopaleṅſku pokładnicu. — 15. Parſchonſki a rjemjeſniſki dawk.
29. Naſtupny dz̀eṅ J. Maj. krala Alberta (1873.).

♣I.♠ Hermanki.

3.—10. Lipſk (maſa.)

4. Bernſtadt (kl. ſk.); Hucźina (kl. ſk.); Rakecy (kl.); Nowoſalc (kl.);
Schěrachow (kl. ſk.)

5. Hródk (ſk.)

6. Njeſwacžidło (ſk.)

10.—16. Lipſk (płacźenjo.)

11. Biſkopicy (ſk.); Lubij (kl. ſk.); Kulow (kl. ſk.)

12. Lubij (kl.); Barſchcź (kl. ſk.); Zły Komorow (kń. ſk.)

18. Hałſchtrow (ſk.); Wóſpork (ſk.); Kinspork (ſk.); Rychwałd (kl. ſk.);
Rumburk (kl. ſk.)

19. Kinspork (kl.)

25. Stare Dreždźany (kl.)

27. Radeberg (ſk.)

28. Rabeberg (kl.); Ortrand (kń. ſk.)

29. Ortrand (kl.)

30. Ruland (kl. ſk.)

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Prěni běrt. 7. okt. popołdnju.

Połny měſ. 15. okt. rano.

Poſl. běrt. 21. okt. popołdnju.

Młody měſ. 29 okt. rano.

♣III.♠ Móžne wjedro.

Hacž do 7. rjenje; potom pokhmurjene wjedro; 14. rjenje; 15. młohowojte;
17. mróz; 18. lóhke mjerznjenjo; 19.—21. cźopło; na to hacž do 24.
deſchcź; potom hacž do 27. pokhmurjene; 29. włóžne a wětſikojte.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

2. Pſchipołdnju wotkhad proceſiona z Khróſcźic do Kulowa.

3. W Radworju ſwjedźeń poſwjecźenja cyrkwje a kermuſcha. W Kulowje prěni
wotpuſtk.

10. W Kułowje kermuſcha a druhi wotpuſtk.

17. We Wotrowje kermuſcha.

21. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń. W klóſchtrje Mar. Hwězdźe kermuſcha.

24. W Khróſcźicach kermuſcha.

28. Swjaty dźeń.

Wopomnjenja hódne dny:

1. Kralowſke dawli.

27. Skóncženjo kwaſnych wjeſelow.

♣I.♠ Hermanki.

2. Bart (ſk. ln.); Hródk (kl. ſk.)

3. Njeſwacžidło (ſk.); Nowe Dreždźany (kń. ſk.)

6. Budyſchin (kl.)

8. Budyſchin (kl. ſk.); Rychbach (kl. ſk.)

9. Łaz (kl. ſk.)

11. Półcžnica (ſk.)

12. Zły Komorow (kń. ſk.)

13. Žitawa (kń. ſk.); Rozbórk (kl. ſk.); Zły Komorow (kl.)

22. Wóſpork (kl. ſk.)

♣II.♠ Měſacžkowe pſchemėnjenja.

Prěni běrtlk 6. nov. dopołdnja.

Połny měſacž 13. nov. dopołdnja.

Poſledni běrtlk 20. nov. na rano.

Młody měſacžk 28. nov. na rano.

♣III.♠ Móžne wjedro.

We zapocžatku rjenje; 6. jěre, wětſikojte; na to deſchcź; 11.—16. ſuěh a
deſchcź 17.—19. rjenje; 20. włóžne, zyma 23. jaſne zyma; 24. mjehke
wjedro; 28 jaſne, mjerznjenjo.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

1. Pſchikazany ſwjaty dźeń.

2. Cyrkwinſki ſwjaty dżeń.

7. W Radworju a Kulowje doſpołny wotpuſtk. W Njebjelcžicach a Zdźeri
(tež wokoło Budyſchina) kermuſcha.

11. Swjedźeń Njebjelcžanſkeje woſady z prědowanjom a nyſchporom.

14. W Budyſchinje w tachantſkej cyrkwi wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje
a kermuſcha.

21. W Ralbicach kermuſcha.

25. Swjedźeń Ralbicžauſkeje woſ#.

28. Zapocžatk adventa. W. D#źana# ſerbſke bože ſłužby.

30. Swjaty dżeń.

Wopomnjenje hódne dny:

15. 17. a 18. Kwatember.

24. Patoržica.

31. Kralowſka renta.

♣I.♠ Hermanki.

1. Njeſwacžidło (ſkót.)

4. Budyſchin (ſk.)

6. Dźěže (kl. ſk.)

8. Wulke Zdźary (kl. ſk.); Eiſenberg (kl. ſk.)

14. Barſchcź kl.); Hródk (kl.)

18. Wojerecy (kl. ſk.)

20. Kulow (kl. ſk.); Mužakow (kl. ſk.)

♣II.♠ Měſacžkowe pſcheměnjenja.

Prěni běrtlk 6. dec. na ranjo.

Połny měſacžk 12. dec. wjecžor.

Poſledni běrtlk 19. decembra popołdnju.

Młody měſacžk 17. decembra wjecžor.

♣III.♠ Móžne wjedro.

1. zyma; 2. ſněh; 5.—10. ſněh, młha a deſchcź; 12. jaſne, zyma; 13. a
14. pokhmurjene; 18. ſucho; 19. mjehke wjedro; 21. ſněh; wot 22. zyma;
27. wětry; na to jaſno hacž do kónca.

♣IV.♠ Cyrkwinſka protyka.

4. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń.

6. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń.

8. Pſchikazany ſwjaty dźeń. W Kulowje titularny ſwjedźeń „ſwjateje
Marijnoho towaŕſtwa knježnow“ z doſpołnym wotpuſtkom za ſobuſtawy.

16.—24. W Nadworju wſchědnje po Jutnjach „Nowena“ k cžeſcźi macźerje
božeje.

15. 17. a 18. póſt ſuchich dnów.

21. Swjaty dźeń.

25. Pſchikazany ſwjaty dźeń.

26. Požohnowanjo žitow.

27. Swjaty dźeń. Po prědowanju požohnowanjo a wudźělenjo wina ſwjatoho
Jana.

28. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń.

♣I.♠ Cžas božich ſłužbow we ſerbſkej Łužicy.

Cžas pſcheſtupa božich ſłužbow. Njedźele; ſ. dny. Dżěławe dny.

za njedźele a ſwj. dny. za dźěławe dny. w zymje. w lěcźe. popołdnju. w
zymje. na lěto. w lěcźe. na zymu.

Budyſchin tachantſka 1. hapryla 1. oktobra 5 a 9 2 6 a 9 5 a 9 5 a 9 6 a
9

ſerbſka 9 ½1

Khróſcźicy 1. njedż. po Jutrach 24. auguſta. ???? 6 a 9 5 a 8 2 8 6 6 6

Njebjelcžicy po 1. meje po 29. ſeptembra ???? 9 8 ½2 ½8 7; ½7 6 ½7; 7

Radwoŕ 1. meja njedź. po 29. ſeptbr. advent. jutry 9 8 2 ½8 7 7 7

Ralbicy jutry njedż. pſched 21. ſeptembra. ???? 6 a 9 5 a 8 2 ½8; 8 7 ½7
7

Schpital 1. meje 1. oktobra 9 9 2 8 ½7 ½7 8

Wotrow ???? 9 9 2 ½8 7 ½7 7

Marijna Hwězda ½7 a ¼10 ½2; ½3; 3 6 a 7a ¾9

Róžant jutry, 14. ſeptembra ???? 6 a 9 5 a 9 2 6 a ½8 6 a 7 6 a ½8

Zdżeṙ 1. meja po 29. ſeptembra. 9 8 ½2

Brunow ½10 4 ¼8

Kulow 24. febr.; — jutry; njedź. po 4. ſept. 1. njedź. nov. 5 a 8 2 6 a
½9 ½6 a ½9 5 a 8 ½6 a ½9

Pſchiſp.: W ſerbſkej cyrkwi w Budyſchinje na ſrjedach a pjatkach w
poſcźe w 7 rano. — W Ralbicach na pjatkach w poſcże w 6 a 7 rano. — We
Wotrowje na małych ſwjatych dnach dopołdnja we 8. — W Marijnej Hwězdże
na ſobotach rano we 6 a 7 a 8. — We Rȯžeńcże na małych ſwjatych dnach we
8, ſobotu w 7 (w zymje ½8) a 8. — W Zdżeri ſu 12 krócż na njedźelach a,
każ we Delnych Sulſchecach, druhdy na dźěławych dnach boža mſcha. We
Lubiju 12 krócź za lěto njedżelſke boże ſłužby.

♣II.♠ Bože ſłužby we němſkej Łužicy: Gruuaw, Königshajn, Nowy
Leutersdorf, Reichenaw, Schěrachow, Seitendorf, Wóſtrowc, Žitawa,
Marijny Dół.

♣III.♠ Bože ſłužby we ſakſkich herbſkich krajach: 1) Stajne bože ſ#užby
maja: Dreždźany (dwórſka cyrkej, w pryncowym hrodże, Nowe Dreždźany,
Friedrichſtadt, Józefininy wuſtaw,) 2 ſchulſkej khapali, Annaberg,
Cwikawa, Khemnicy, Freiberg, Hubertusburg, Lipſk, Miſchno, Pirna,
Plawno, Wechſelburg. 2) Miſionſke bože ſłužby maja: Auerbach (2 krócż),
Bräunsdorf (8 kr.), Döbeln (3 kr.), Frankenberg (2 kr.), Grimma (12
kr.), Großenhajn (6 kr.), Hajnichen (2 kr.), Hohenek (8 kr.), Hohuſtajn
(8 kr.), Koldic (2 kr.), Leisnig (2 kr.), Marienberg (12 kr.), Mittweida
(2 kr.), Pilnicy (cyłe lěcżo), Reichenbach (2 kr.), Rieſa (2 kr.),
Rochsburg (někotry krócź), Roßwein (2 kr.) Schneeberg (2 kr.),
Schwarzenberg (4 kr.), Sonnenſtein (6 kr.), Stollberg (2 kr.), Waldheim
(12 kr.), Altenburg (12 krócź).

Zapis duchownych.

(Wot okt. 1874).

♣A.♠ Z budyſchinſkeje diöceſy.

Joho miłoſcź, najdoſtojniſchi Knjez Ludwik Forwerk, biſkop we
Leontopolis, jap. vikar w kraleſtwje ſakſkim, ♣adm. eccl.♠ w ſakſkej
Hornej Łužicy, tachant kapitla ſwj. Pětra w Budyſchinje, aſſiſtent tróna
Joho Swjatoſcźe bamža atd. atd. rodż. w Dreždźanach 29. auguſta 1816,
wuſwjecź. 14. novembra 1839, wuzwoleny za tachanta 6. ſept. 1854, za
biſkopa ſwjecźeny 24. ſept. 1854.

1) W Budyſchinje: ♣a)♠ we konſiſtoriu: k. Józef Hoffmann, ♣can. cap.
sen.;♠ k. Jakub Kucżank, ♣can. cap. cant.; b)♠ we ſerbſkej cyrkwi: k.
Michał Hórnik, faraṙ; k. Jurij Łuſcżanſki, kapłan; ♣c)♠ we tachantſkej
cyrkwi: k. Józef Dienſt, dopołdn. prědaṙ; k. Józef Schönberner,
katecheta (ſobu za Lubij); ♣d)♠ na wucžeṅſkich wuſtawach: k. Hermann
Blumentritt, direktor ſeminara (miſ. za Lubij); k. Pětr Schołta,
direktor tach. wucžeŕnje.

2) w Brunowje: k. Wylem Kramer, kapłan.

3) w Grunawje: k. Jan Heidrich, faraṙ.

4) w Khróſcźicach: k. Jakub Barth, ♣can.♠ a faraŕ; k. Jan Nowak, kapłan;
k. Jakub Schołta, kapłan.

5) w Königshainje: k. Pětr Richter, faraṙ; k. Auguſt Kubaſch, kapłan.

6) w Marijnej Hwězdże: k. ♣Dr.♠ Jan Chryſoſtom Eiſelt, probſt; k.
Alekſander Hitſchfel, kapłan; k. Tadej Natuſch, kapłan; k. Malachias
Stingl, kapłan.

7) w Marijnym Dole: k. Niward Köſtler, probſt; k. Othmar Fiſcher,
kapłan; k. Victor Jenatſchke, kapłan.

8) w Njebjelcžicach: k. Mikławſch Smoła, faraṙ.

9) w Nowym Leutersdorfje: k. Ernſt Kupky, faraŕ.

10) Radworju: k. Jakub Nowak, faraṙ; Handrij Ducžman, kapłan a miſionar
za Zdżeṙ.

11) w Ralbicach: k. Jakub Benſch, faraṙ; k. Michał Róla, kapłan.

12) w Reichenawje: k. Pawoł Reime, faraŕ.

13) w Róžeńcże: k. Innocenc Jawork, adminiſtrator; k. Benedikt
Chejnovſky, kooperator.

14) w Schpitalu: k. Jakub Werner, adminiſtrator.

15) w Seitendorfje: k. Karl Junge, ♣can.♠ a faraṙ; k. Bruno Friebel,
kapłan.

16) w Schěrachowje: k. Jakub Žur, faraṙ; k. Adolf Brendler, kapłan.

17) we Woſtrowcu: k. Anton Müller, faraṙ; k. Jan Hornig, kapłan: k.
Auguſtin Wuttke, kapłan.

18) we Wotrowje: k. Jakub Herrmann, faraŕ.

19) w Žitawje: k. Franc Kral, faraṙ.

Pſchiſp.: ♣a)♠ we Prazy w ſerbſkim ſeminaru: k. Józef Pallmann, präſes;
♣b)♠ na wotpocžinku: k. Benno Kral.

♣B.♠ Z dreždźanſkeje diöceſy.

1) w Dreždźanach kralowſke dwórſke duchownſtwo: k. Józef Stěpanek,
dwórſki kapłan; k. Franc Bernert, ♣can.,♠ dwórſki kapłan, präſes
konſiſt.; k. Engelbert Seul, dwórſki kapłan kral. Marije; k. Ludwik
Wahl, dwórſki prědaṙ; k. Ludger Potthoff, dwórſki prědaṙ. ♣b)♠ w Starych
Dreždźanach: k. Franc Stolle, ♣can.♠ a faraṙ; k. Anton Dreßner, kapłan a
direktor wucžernje pſchi „Queckbrunnen“; k. Jakub Buk, kapłan direktor
progymnaſia; k. Jozef Weis, kapłan a raṅſchi prědaŕ; k. Karl Maaz,
kapłan a präfekt; k. Anton Buk, kapłan a direktor hłowneje wucžeŕnje; k.
Józef Müller, kapłan, katecheta a raṅſchi prědaṙ; k. Emil Hoffmann,
kapłan. ♣c)♠ w Nowych Dreždźanach: k. Eduard Machacžek, faraṙ. ♣d)♠ we
Friedrichſtadtu: k. Hubert Titlbach faraṙ. ♣e)♠ w Józefininym wuſtawje:
k. Kaspar Brieden, kralowſki kapłan.

2) w Annabergu: k. Józef Plevka, adminiſtrator.

3) w Cwikawje: k. Karl Pětr Will, faraṙ.

4) w Khemnicach: k. Jan Keipert, faraŕ.

5) w Freibergu: k. Heinrich Salm, adminiſtrator.

6) w Hubertusburgu: k. Mikławſch Wowcžeŕk (Schäfer), faraṙ.

7) w Lipſku: k. Vincenc Schlegel, faraṙ; k. Józef Juhr, kapłan; k.
Richard Halm, kapłan.

8) w Miſchnje: k. Józeſ Hillebrandt, adminiſtrator.

9) w Pirnje: k. Pětr Krecžmer, faraŕ.

10) w Plawnje: k. Oskar Manfroni, kooperator.

11) we Wechſelburku: k. K. Stradtmann, hrodowſki kapłan.

Pſchiſp. Na wotpocžinku: k. Pětr Noak, ♣can.;♠ k. Auguſt Arlt.

♣C.♠ Z wrótſławſkeje diöceſy.

W Kulowje: k. Franc Schneider, faraṙ a duchowny radźicżeṙ; k. Jakub
Wowcz̀erk, kapłan; k. Pětr Lipicž, kapłan; k. Heinrich Ledźbor, direktor.

Zapis katholſkich wucžernjow.

1) We ſerbſkej Łužicy: Budyſchin (ſeminar, präparanda, tachantſka
ſchula), Kukow, Khróſcźicy, Marijna Hwězda, Njebjelcžicy, Piſany Dół
(Scheckthal), Radwoŕ, Ralbicy, Róžant, Schpital, Schunow, Worklecy,
Wotrow, Zdżeṙ;

2) We němſkej Łužicy: Blumberg, Grunaw, Königshain, Marijny Dół, Nowy
Leutersdorf, Reichenau, Rusdorf, Seitendorf, Schěrachow, Schönfeld,
Woſtrowc, Žitawa;

3) We herbſkich krajach: Annaberg, Cwikawa, Chemnic, Dreždżany, (hłowna
ſchula, Queckbrunnen, Friedrichſtadt, Nowe Dreždżany, Józefininy
wuſtaw), Freiberg, Hubertusburg, Lipſk, Miſchno, Pirna;

4) We pruſkej ſerbſkej Łužicy: Kulow, Kocźiṅ, Němcy, Sulſchecy.

Pſchi macźeŕnym rowje.

(Žiwjeṅſki wobrazk z njedawnych cžaſow.)

1.

Doma.

Schědrachecy mějachu we Prómnicach mału khěžku, ze ſłómu krytu. Zboka
khěžki běſche hródźicžka a bróžnicžka we jednym twarjeṅcžku. Wokoło
ſtatoka běſche zahrodka z rjanymi ſadowcami. Zboka zahrody běžeſche mała
rěcžka a woda po běłych kamuſchkach wjeſele pluſkotaſche. Rybicžki a
raki mějachu tam ſwoju mokru hoſpodu. Dale rěki widźiſch zelenu łucžku a
małe pólko, kotrež ſo na hórku pozběhuje, z kotrejž maſch rjany napohlad
na wjes a wokolnoſcż. Z hórki wjedźe pucź do wſy, nimo Schědrachec.

We hródźicžcy ſtejeſche cžorna kruwa, a ſchěra koza tam žadoſcźiwje
mjakotaſche. W kurjeńcu ſydaſchtaj dwě kokoſchcy, kotrejž do jſtwy k
jědźi khodźeſchtaj a ſpody blida ſródki zběraſchtaj. Za to tež ſwěru
běłe jejka njeſeſchtaj.

We jſtwje hrajkaſchtaj dwě dźěſcżi ſwoje hry. Najmjeńſche w kolebcy ležo
ſpokojnje ſwój wuzoł comaſche. Macź njeběſche doma, ale hotowaſche wonka
na polu abó na mjezach trawu. Nan Schědrach khodźeſche na dźěło a
zaſłuži rjany pjenjez. Tola mějeſche doſcź ze ſtaroſcźemi bědźicź.
Swojoho pola wjele njemějeſche. Toho dla běſche ſebi wot ſuſoda polo
wotnajał. Z wunoſchkom tutych pólkow a ze ſwojej zaſłužbu dyrbjeſche
małe hoſpodaŕſtwo wudźeržecź a ſwójbu zežiwicź. To doſcź cźežcy dźěſche.
Lėto ma dołhi pyſk a wulki brjuch. Słuſcha pak tež něſchto k tomu,
prjedy hacż ſo pjecźo ludźo wſchědnje naſycźa, byrnje mjeńſche mjenje
trjebałe. Na khěžcy běſche něſchto dołha, k tomu dawki, porjedźenja na
twarjenjach, kuſk draſty: wſcho to wjele pjenjez zpóžera, byrnje ſo bóle
lutowało. Schėdrach mějeſche ſwȯj pſchah a ſwoje brěmjo, a wón je ze
ſtonanjom a ſkorženjom njeſeſche. Z półdra wócžkom wón ſuſodne pola a
łuki wobhladowaſche, na ſwoje lědym z pół wócžkom pohladny. Tola
njemějeſche žanu prawu wjeſołoſcź, dokelž ſpokojnoſcźe njemějeſche.
Běſche jomu, kaž hdyž wół nimo fóry ſyna cźežki wóz cźehnje: njemóže-li
ſebi horſchcź ſyna wutorhnycź, tola ze žadoſcźu ruje. Schědrachowa
ſtajna rycž běſche: haj, hdyž bych ſo z tym abó tamnym měnjecź móhł!

Schědrachowa běſche kſcheſcźanſka žona a njeſeſche ſwoju khudobu a
khorowatoſcź ze ſcźerpnoſcźu a tróſchtowaſche ſo z polěpſchenjom we
pſchichodnym žiwjenju. Tajki tróſcht Schědrachej do hłowy njechaſche:
wón chcyſche hižom na zemi to měcź, ſchtož ludźo „zbožo“ mjenuja. Toho
dla joho pſchah bóle tłócžeſche. Hdyž běſchtaj Schědrachec cžłowjekaj
hiſchcźe ſamej, to ſlepje doſcź dźěſche. Ale nětko, hdyž Michałk a Hanta
ſobu k blidu ſydacź a draſtu torhacź pocžeſchtaj, pocža tež Schědrach
ſpóznawacź, kak ſo ſwójba žiwi. Pomazki běchu krótke, cźeṅke a z
twarohom cźeńcžicžko pomazane.

Michałk ſebi bórzy pomhacź wjedźeſche. We ſwojich roztorhanych
kholowcžkach a trundlkatej koſchlcy běžeſche k tomu abó tamnomu burej,
ſtupi ſo pſchi jſtwinych durjach do kucźika a cžakaſche tak dołho, hacž
jomu burowka kruch khlěba njewotkra. Najbóle jón z twarohom tołſto
pomaza, druhdy tež z butru. Běſche-li pak wokoło wobjeda, dóſta Michałk
ſchklicžku jědźe. A Michałkej to jara ſłodźeſche. Z darjenym kuſkom
běžeſche ſkóku po wſy dele, a běſche-li někajki ſchtom pſchi pucźu —
Michałk dyrbjeſche na nim pobycź, byrnje ſebi tam zaſy něſchto trodlkow
nadrěł. Žadyn dźiw, zo macź doma ſwarjeſche, hdyž hólca nihdy dopłatacź
njemóžeſche.

Hanka dyrbjeſche ſama pěſtonjenjo wobſtaracź, pſchetož Michałk běſche
woſtudły zadźeracžk a wboha Hanka płakaſche cžaſto na joho njeſmilne
dumpanjo. Macźeri na njoho ſkoržicź ſebi njewěrjeſche; pſchetož Michałk
jej to khětſe doſcź zaſy z danju wupłacźi, ſchtož běſche po tajkich
ſkóržbach doſtał.

Tak ſo złote, bjezſtaroſtne cžaſy minychu, ſchulſke lěta pſchińdźechu a
pſchinjeſechu prócu a ſtaroſcź a wſchě tamne njelube wěcki, kotrež na
njeměrnych pachołkow we ſchuli cžakaja. K wſchomu tomu pſchida ſo cžaſto
hłód: pſchetož doma bu khlěb pſchecy cźeńſcho krany — a Michałowy žołdk
lěto a wjacy žadaſche. Byrnje tež tón abó tamny burſki ſobuſchuleŕ jomu
druhdy něſchto wot ſwojich wulkich pomazkow wudźělił, njepomhaſche jomu
to tola na druhi dźeń ſobu. Po wobjednych woblizkach njemóžeſche wjacy
běhacź, dokelž dyrbjeſche zwonka ſchulſkoho cžaſa doma dźěłacź a ſebi
něſchto zaſłužicź. Dźěło Michałkej jara wot rukow njeńdźeſche, dokelž
běchu joho myſle pſchecy něhdźe druhdźe. Hdyž ſo někak hodźeſche, cźekny
z pola, zalěze do rěcžki a łowjeſche raki a ryby. Najbóle ſebi pſchi tym
tež draſtu womacža a macź chcyſche joho poſchwikacź, ale nan to
wobaraſche, dokelž ryby a raki rady jědźeſche.

Najwjeſelſchi běſche Michałk, hdyž bu wot někoho žadany, zo by něſchto
wobſtarał abó něhdźe doběžał: pſchetož za tajke poſłuženjo mějeſche
wulku a dobru pomazku wěſtu. Tak nuza tež ſwoje wokſchewjeńki namaka.

2.

Na dworje.

Schědrachec ſwójba běſche po lětach hiſchcźe wo někotre dźěcźi
pſchibyła. K domjacomu dźěłu běchu mjeńſche doroſtłe. Michał, kiž bě
dwanacźe lět ſtary, dyrbjeſche druhdźe dźěło a zaſłužbu hladacź. To
běſche wulke wuradźowanjo mjez Schědrachec mandźelſkimaj, hdźe byſchtaj
ſyna dałoj. Schědrachowa chcyſche joho k buram z jědźe dacź, a běſche wo
tym hižon ze ſuſodźinu porycžała, pola kotrejež běſche ſama lěta dołho
derje ſłužiła a tež pozdźiſcho wſchelake dobroty dóſtawała. Schědrach
chcyſche druhi pucź hicź. Michała buram z jědźe dacź, zdaſche ſo jomu
pſchemało bycź, dokelž mějeſche hólc ſtawy a hewak na hłowu dyrjeny
njeběſche. Burja pak ſchulerjej mzdu dawacź njechadźa: pſchetož pół dnja
ſyda wón w ſchuli a dźěło tajkoho pachołka je z dobrej burſkej jědźu na
doſcź zapłacźene. We Schědrachowymaj wocžomaj płacźeſche pół nórta
pjenjez wjacy, dyžli cyła pokhrota burſkoho khlěba. Toho dla wobzamkny,
zo chce Michała do ſuſodnych Pruſec na knježi dwór na dźěło ſłacź.

Wobſedźeŕ knježoho dwora běſche prjedy něhdźežkuli ſchoſarił a khětrje
pjenjez nalězł. Tón dawaſche rady dźěcźom dźěło a ludźo joho
dobrocźiwoſcź wukhwalicź njemóžachu. Wón ſam pak derje wjedźeſche, cžoho
dla wjele z dźěcźimi dźěła a ſchto je joho móſchni najſpomožniſcho. Tam
dha Michał po ſchuli na robotu khodźeſche a běſche z tymle
pſcheměnjenjom jara ſpokojom. Na robocźe běſche lěpje, dyžli doma. Doma
dyrbjeſche z dźěłom khwatacź, na dworje knježeſche ſchwarny robocżanſki
ſpěch, z kotrymž ſebi nichtó ſchkodu ſcžinicź abó wopak ſtupicź njemóže.
Tónle robocźanſki ſpěch Michał bórzy zapſchimny a wobkhowa.

Doma macź ſwarjeſche, hdyž běſche Michał někajke worakawſtwo ſkutcžił.
Robocźenjo pak ſo tajkim wěcam ſmějachu. To ſo Michałej dobro zdaſche.
Na robocźe ſłyſcheſche žorty a tryſki a kleſki doroſcźenych a
naſtajeſche wobej wuſchi, zo tola žane ſłowcžko pſchepaſł njeby. Tak
pſchinoſchowaſche ſchulſkim towaŕſcham kuſki a nowinki, kiž za dźěcźi
njejſu. Pſchi ſebi tež na tajke wěcki myſleſche — a dołho njetrajeſche,
zo w ſchuli z nim pocža do zady hicź. K wuknjenju zhubi lóſcht, pſchi
wucženju běſche njekedźbny, w cyrkwi běſche rozpjerſcheny: joho duch
pſchebywaſche pſchi druhich wěcach. Cžaſto bu wot wucžerja
pſcheſłapnjeny, zo njewjedźeſche, wo cžim běſche ſo rycžało. Na
kſcheſcźanſkej wucžbje ſo jomu mjenje a mjenje ſpodobaſche. Napſchecźo
ſobuſchulerjam a ſchuleŕkam dowoleſche ſebi wſchelake ſwobodnoſcźe a
pſchikhadźowachu mobſtajnje ſkóržby na njoho. Prózdnoſcźow a tryſkow
běſche cyłu khopicu nawuknył. Pſched lorcžmu chcyſche ſebi wocži
wuhladacź, hdyž běchu tam rjeje. Rozdźeraſche tam wuſchi, kaž
wětrnikarjec wokſchidło, zo by nėkajku ſkradźeńku zapopadnył.

To běchu prěnje płody robocźanſkoho dźěła. Schědrach na to njedźiwaſche,
jeno zo hólc ſobotu horſtku pjenjez domoj pſchinjeſe. Kóždy tydźeń
woblicžeſche, kak wjele hólc ſchule dla ſchkoduje, dokelž móže jeno pół
dnja na robocźe bycź. Tele ſwoje myſle wón njetajeſche, ale zjawnje
doſcź pſched hólcom woſpjctowaſche, joho tež cžaſto wot ſchule
wotdźeržowaſche. Michałej běſche to tež prawje; pſchetož ſchulſke ławki
joho dawno hižon cźiſchcźachu. Žadoſcźiwje wón tydźenje a dny
„ſchulſkeje roboty“ licžbowaſche a njemóžeſche docžakacź, zo by ze
ſchule pſchiſchoł. Skóncžnje ſwitaſche jomu dawno wocžakowany cžas
złoteje ſwobody.

Tule złotu ſwobodu zapocža Michał na Pruſecžan dworje wužiwacź, hdźež
běſche joho nan za wolacoho pſchiſtajił. Schědrach běſche tule ſłužbu
wuzwolił, dokelž běſche tam rjana mzda a ſo druhdy pokhrota khlěba
wuzbytkuje, ſchtož pola burow njeje. Jėſcź drje tam dobre njeběſche, a
ſudobjo nic cžiſte, ale najěſcź ſo móžeſche, a to doſaha. Zacžinka tam
tež wjele njeběſche, khiba mucha abó někajki brucžk, kiž běſche ſo
zaběžał a tak do cžaſa wo žiwjeṅcžko pſchiſchoł. Za to běſche pſchi
jědźi ſtajna zwada, ſwarjenjo a žwanjo: to běſche jim měſto zacžinka. We
towaŕſtwje dwórſkeje cželedźe dowukny, ſchtož na robocźe nawuknył
njeběſche. Tak bu wón wolacy z cźěłom a duſchu a prócowaſche ſo,
ſwojimaj wołomaj podobny bycź. Myſleſche na to, na cžož wół myſli, a
žadaſche, za cžimž wół žada. W dźěle běſche pomału, kaž wół, a we
wobkhadźowanju z ludźimi běſche hiſchcźe bóle bodźaty a ſtorkaty, dyžli
wół. Tola jedyn rozdźěl běſche: wół ſteji we wołarni kortej pſchiwjazany
a lehnje ſo po wjecžeri k wotpocžinkej. Wolacy pak je ſwobodny pachoł a
wuběhnje ſebi na wjes, cźěri z towarſchemi haru a njewoſtaji žanoho
cžłowjeka na pokoj; klecźo a njeſchwarne žwanjo běſche joho wjecžorny
pacźeŕ. Wunjemdrjeny wali ſo bjez pacźeri do borłha a rano ſtawaſche z
bórcžatej myſlu. Na njedźelach njebu wjele we cyrkwi widźany. Radſcho
zaběža ſebi něhdźe kharty hracź.

Macź njemóžeſche hólca dopaſcź. Schědrach mało za nim hladaſche. Dźěławy
dźeṅ běſche na dźěle. Njedźelu popołdnju ſedźeſche w korcžmje, zo by
ſebi něſchto kroſchkow z khartami dobył. Tak ženje khwile njemějeſche,
za hólcom pohladacź. Pſchińdźechu-li hdy někajke ſkóržby na njoho, te z
krótka wotpokaza, prajicy: „haj, na khudym ſo wſchitko widżi.“ Jeno jena
wěc jomu prawje do hłowy njechaſche: zo dyrbjeſche ſo na dworje
nacžinjena ſchkoda zapłacźicź a wſchelake pozabycźa abó njeporjadnoſcźe
ſo z pjenjezami khoſtachu. Tež Michałej bu tajkich wěcow dla wjacy krócź
na mzdźě wotcźehnjene. Tak ma wſcho ſwój běły a ſwój ſchěry bok, tež
dwórſka ſłužba. Schědrach ſo tež za tym domaſa a tónle ſchěry bok
dwórſkeje ſłužby jomu ſylnje do wocžow bijeſche. Z Michałom dyrbjeſche
ſo pſcheměnjenjo ſtacź.

3.

Burſki khlěb.

Michał běſche dwě lěcźe na Pruſecžan dworje wolacy był a ſwoje dźěło
trochu nawuknył. Druhe rucžne dźěło drje wjele njerozemjeſche, ale nan
pſchiſtaji joho we Prómniach k tamnomu burej, kotryž běſche ſebi joho
hižon hako ſchulerja wzacź chcył. Michał dyrbjeſche ſrěṅka cžinicź a
Schědrach za njoho wſcho móžne lubjeſche, zo by wjetſchu mzdu wutłócžił.
Myſleſche ſebi: za burow je kóždy dźěłacźeŕ dobry doſcź. We wěſtych
wěcach běſche Michał cyły pachołk a za blidom móžeſche ſwojoho runjecźa
daloko a ſchěroko pytacź. Łžicu běſche ſebi najwjetſchu kupił, kiž
móžeſche jeno w cyłym měſcźe wuſlědźicź. Trójcy poby z njej we ſchkli w
tymſamym cžaſu, hdyž druzy dwójcy. Bntru mazacż móžeſche, kaž hdyž by
butra tunja była, kaž błóto z gmejnſkeje łuže: nóž ſo jomu do butry
hłubje zarězowaſche, hacž wózne koło do tymjeniſchcźa. Cžaſcź mjaſa na
njedźelach ſo jomu mjez zubami zhubi, kaž hdyž rjecźaznikej ſkibku
khlěba do khlamy ſmyknjeſch. Schkleńcu piwa za ſobu wutrubicź móžeſche,
kaž lacžna kruwa. Byrnje pſchi tajkej prócy bóle ſtonał, tola dale a
wjacy do ſo tykaſche. Dźiw běſche, zo ſo njepukny. Jěſcź a picź běſche
Michałowa najwažniſcha naležnoſcź a ſtaroſcź.

K dźěłu ſo pomału cžampaſche a dundaſche ſo wot ranja hacž do wjecžora,
kaž je to hewak najbóle pola murjerjow a robocźanow waſchnjo. Wotrocžk
mějeſche ſwoju lubu nuzu z nim; pſchetož Michał běſche z hubu wſchudźom
do prědka, rucy pak pſchi dźěle cźim bóle klacaſchtaj. Na polu
widźeſchtaj joho wocži kóždoho ptacžka lecźecź, ale na hruzl na
pſchewłócženej roli ſo njedohladaſchtaj. W bróžni cypy nizko zběhaſche,
zo ſebi njeby njetrjebawſchi ſchkodu ſcžinił. Za blidom dyrbjeſche hubu
ztulecź, dokelž bur ſobu za blidom ſydaſche. Cźim bóle pſchi dźěle na
jědź moſkotaſche. Tež poſpyta bledźenja zapocžecź, kaž běſche je na
robotach nawuknył, ale wotrocžk jomu hubu tak derje zatyka, za to khwilu
dźeržeſche. Na rjeje tež khodźicź njemóžeſche, dokelž běſche jomu macź
to krucźe zakazała a bur tomu tež zadźěwacź wjedźeſche.

Hdyž wſcho kołowokoło wobhladaſch, běſche Michał wjele jědł a mało
dźěłał a pſchi tym rjanu mzdu brał. A tola ſo jomu pola bura
njeſpodobaſche a a njewoſta tam dlěje dyžli lěto. Joho myſle dale
dźěchu. Schtó budźe ſo w Serbach drěcź, radſcho za Dreždźany pocźahnu, —
tak cžaſto pſchi ſebi prajeſche. Skóncžnje to tež doma zjewi. Macż ſo
cyła ſtróži, hdyž hólcowe rycže zaſłyſcha. „Schto dha ſo tebi dźije,
hłupy hólcže“ — wona zawoła; — „ſchto dha chceſch hiſchcże wjacy hacž
maſch? Jěſcż maſch, mzdu dóſtawaſch a z dźěłom ſo ſkóncowacź
njetrjebaſch. Swjatok maſch w prawym cžaſu a nichtó tedi hroznoho
ſłowcžka njepraji, jeno zo ſam rozoma wužiwaſch. — Schto dha móžeſch
ſebi jeno wjacy žadacż? Njedźele a ſwjate dny ſo ſwjecźa, kaž ſo
ſłuſcha, a nichtó tebje wot božich ſłužbow njewotdźeržuje, — a druha
cželedź je tam tež dobra a nikomu ſo kſchiwda njecżini, a wot nikoho
njeje žanoho pohórſchka ſłyſchecź. Ně, hólcže, njewěm, ſchto je tebi do
hłowy zajěło! Dźi mi z tajkimi hłupoſcźemi. Wzmi zawdawk na nowe lěto!“

Michał pſchi tutych ſłowach kſcheſcźanſkeje macźerje ſedźeſche, kaž hdyž
by jomu pawk hubu zapſchadł — njewjedźeſche a njewěrjeſche ſebi ſłowcžka
prajicź. Macź běſche wěrnoſcź wuprajiła, zo na ſwěcźe nihdźe lěpje
njeje, hacž ſłužba we domje derje zmyſlenoho, kſchecźanſkoho bura.

Michał ſo bórzy ze jſtwy wuſuny a Schědrachowa měnjeſche, zo je wſcho
zaſy do rjada ſtajene. Wona pſchihotowa wjecžeŕ a po wjecžeri ſpěwaſche
z dźěcźimi wjecžorne pacźerje a wobſtara je do łoža. Dokonawſchi to,
mějeſche hiſchcźe wſchelake dróbne dźěła wobſtaracź, zo dźeń njeby
zbytki woſtajił za zajtra.

Schědrach po jſtwje teptaſche a pozaſtawaſche. kaž by něſchto na
wutrobje měł, z cžimž ſebi tak prawje na ſwětło njewěri. Mórcžeſche
něſchto pſchi ſebi a wjercźeſche ſo, njewjedźicy, kak by ſwoju rycž
zapocžał. Skóncžnje ſo na poſcźěn ſyny. Schědrachowa běſche mjez tym
ſwoje dźěła dokonjała a ſyny ſo na khachlowu ławu, zo by trochu
powotpocžnyła, prjedy hacž k měrej dźěſche. Micka ſo baſnicžku bajo
wokoło njeje ſchmóraſche.

„Cźiſń tu kócžku dele,“ zawoła Schědrach. „Njech myſche łoji. Ty by ſo
pſchecy njej helcžiła. Ale, wěſch ty ſchto? Najlěpje by było, hdyž by
Michał ze Dreždźany cźahnył.“

„Nima dha w Serbach žaneje ſłužby wjacy?“ wopraſcha ſo Schědrachowa.

„J, ſłužbu wſchak ma,“ wotmłowi Schědrach. „Ale ſłužba we Serbach wjele
njenjeſe a wjele njepomha. Za Dreždźanami je hinajſcha mzda a hólc tam
tež němſki nawuknje.“

Schědrachowa: „Němſki cžaſa doſcź nawuknje. A mzda pola naſchich burow
tež mała njeje.“

Schědrach: „Ale w Němcach dawaja.“

Schědrachowa: „Za to pak tež wot cželedźe wjacy žadaja a ſo mjenje wo
nju ſtaraja. A ke mſchi ſo tam tak mało khodźi.“

Schědrach: „Schtóž chce tam ke mſchi hicź, móže to cžinicź. Wſchak pola
nas tež nikoho do cyrkwje njenoſcha, ale kóždy ma ſwoju ſwobodnu wolu a
cžini, kaž ſam zechce. Wjetſcha mzda tam tola je. Pjerachec Jurij je tež
wóndanjo domoj piſał a njemóže wukhwalicź, kak rjenje ſo tam ma. Cžoho
dla njedyrbjał tež naſch Michał ſwoje zbožo ze Dreždźanami ſpytacź?
Schtó wě, ſchto tam na njoho cžaka. Doſcź Serbow je, kiž ſu tam ſwoje
zbožo namakali.“

Schědrachowa zrudnje wotmłowi: „Zbožo a zbožo je dwoja wěc. Doſcź je
tajkich, kiž ſu tam zbožo pytali a ſo na cźěle a na duſchi ſkazyli a
hako proſcherjo domoj pſchiſchli. Schtó wě, ſchto móžemy na naſchim
Michale docžakacź. Ně, njech radſcho w Serbach woſtanje.“

Tak ſo rozrycžowanjo ſkóncži a Schědrachowa měnjeſche pſchi ſebi, zo je
ſebi jeje muž wěc tež lěpje rozmyſlił. Ale tomu tak njeběſche. Schědrach
dźěſche na zajtra k tyſcherjej, zo by hólcej nowu kſchinju wudźěłacź
dał. Krawc dyrbjeſche pſchińcź a draſtu ſchicź a płatacź. Schědrach tele
wudawki z wjeſołej nadźiju cžinjeſche, zo jomu Michał wſcho to
pozdźiſcho z wyſokeje mzdy dźeſacź krócź zaſy zaruna. Na karje dowjeze
hólcowu kſchinju do Kamjenca, hdźež wóznikej pſchewjezny pjenjezy
zapłacźi.

Michał doma ſwoje brěmjeſchko wjazaſche. Macź da jomu běły woſuſchk ſobu
a dobra burowka, wot kotrejež Michał cźehnjeſche, pſchipołoži tomu wulku
kobjelatu kołbaſu. Macź ze ſylzojtymaj wocžomaj Michała daloki kruch
pucźa pſchewodźeſche a da jomu poſlednje wucžby a napominanja ſobu na
pucź: „Mój ſyno, njezabudź w cuzbje na ſwojoho Boha. Spěwaj kóždy dźeń
ródnje ſwoje pacźerje a khodź ródnje ke mſchi. Ženje joho njewopuſchcź,
a tež wón tebje njewopuſchcźi. Dźěłaj ſwoje dźėło derje a budź ſwojomu
hoſpodarjej ſwěrny. Za cuzym kubłom nježadaj a zdaluj ſo złych
towaŕſtwow. Hlej, tež ja budu wſchědnje we ſwojich pacźerjach na tebje
ſpominacź a jandźela pěſtona proſycź, zo by wón z twojim wjednikom
woſtał.“ Tak joho macź wucžeſche a Michał z płacžitym hłoſom wſcho dobre
lubjeſche.

Na cželedźinſkich wikach bórzy ſłužbu dóſta a wjezeſche ſo z burom na
kubło, hdźež do cžródy njeznateje cželedźe pſchińdźe. Michał bu bórzy z
nimi znaty a pſchiwukny lóhcy jich waſchnju a cžinjenju. Haj tudy, we
wjelekhwalenym raju, běſche hinajſche žiwjenjo, hacž pola ſerbſkich
burow. Na dźěławych dnjach drje běſche tam hȯrje a woſebje zahe ſtawanjo
ſo Michałej njeſpodobaſche. Ale tydźeń ſo minje a pſchińdźe njedźela a z
njej wſchě zawjeſelenja, kotrež Michałowu wutrobu wokſchewjachu. Ke
mſchi nichtó nikoho njehonjeſche a Michał móžeſche ſo dopołdnja do
ſyteje wole naležecź. Popołdnju ſo cžas jara ſpěſchnje miny. Towaŕſtwa
běſche doſcź a pjenjezy k tomu tež tak někak wot tydźenja k tydźenju
doſahachu. Pſchetož Michał bjerjeſche kóz̀du njedźelu ſwoju mzdu, nic, zo
by něſchto domoj póſłał, ale zo by wſchitko pſchecžinił.

Za lěto ſo wjele roztorha, woſebje hdyž ſo njepłata. A płatacź běſche
Michałej wobožna wěc. Wjele draſty kupowacź, běſche jomu pjenjez
ſchkoda. Za pół lěta běſche khětrje wotedrjeny a na kóncu lěta hižon
lapaty łažeſche. Njedźelu mějeſche někajku lóhku draſcźicžku, — do
korcžmy běſche dźě dobra doſcź; — do cyrkwje žaneje njetrjebaſche!!

Prěnje lěto njewza ſebi khwile, domoj pohladacź, na druhe lěto ſo
hańbowaſche, hako lapak domoj hicź. W Serbach hiſchcźe tajkim lapakam
najradſcho z pucźa dźeja. To tež Michał wjedźeſche.

4.

We kralowſkej a knjejſkej ſłužbje.

Michał běſche hotowy lapak a mjez podobnymi towaŕſchemi nic poſledni.
Staroſcźe a tyſchnoſcźe jomu to njecžinjeſche. Wſchomu ſo z cžaſom
pſchiwuknje. Wſchak ſo tež trundlatomu pſej joho trundle ſpodobaja. Ale
Michała njeby ſpóznał, hdyž by ſchtó ſtary znaty do joho wſy ſtupił a
joho na dźěławym dnju wohladał. Tajkoho wohladanja ſo Michał bojecź
njetrjebaſche, pſchetož tehdy běſche ze Serbow do Dreždźan a za
Dreždźany hiſchcźe daloki pucź, a ludźo bóle doma woſtawachu, dyžli
nětko, hdźež parowóz dalokofcźe we krótkim cžaſu pſcheběhuje.

Michał běſche druhe lěto za Dreždźanami wuſłužił. We ſcźěhowacym
žadaſche ſebi joho kral do ſwojeje ſłužby. Nic, hako by kral naſchoho
pachołka znał a ſo za nim torhał, ale krajny zakoń žada, zo młodźenc
kralej a krajej we wojeŕſkej ſłužbje ſłuži, je-li k tomu khmany.
Michałej wojeŕſtwo do rukow hladaſche. Bu do pěſchkow wubrany. Z
bojoſcźu naſtupi Michał cźežki pucź, kotryž ze złoteje ſwobody wjedźe do
woſtudłoho porjada a najnadróbniſcheje poſłuſchnoſcźe. Swoju lapatu
draſtu pſcheměni z rjanej draſtu, kotruž kral dźerži. A to ſo jomu z
cyłoho wojeŕſtwa hiſchcźe najlěpje ſpodobaſche. Cžornomu, pěſkojtomu
khlěbej pſchiwukny po cžaſu, hdyž bě hłód wucžbu do rukow wzał. Pſchetož
wot doma njemóžeſche pſchiběrkow hladacź a mzda běſche krótka. Najěſcź
ſo njemóžeſche, kaž běſche to w Serbach ſchło. W tajkej nuzy ſebi Michał
pomhacź wjedźeſche: wón za druhich dźěłaſche a wſchelaku ſłužbu
cžinjeſche. Z tym ſebi rjany pjenjez zaſłuži, a tak ſo to zaſy
cžinjeſche. Hdyž běſche wuwuknył, mějeſche ſo hiſchcźe lěpje. Najmjenje
ſpokojeſche joho kruty rjad a poſłuſchnoſcź; pſchetož Michał ſo pſche
žiwjenjo rady wurycžowaſche a zadźeraſche. Běſche to tež ſpytał, ale
běſche ſo jomu zlě radźiło. Klecź a zelicź móžeſche bóle, dyžli ſtary
khoprola a we druhich wěckach nikomu do zady njeſtupi. Hłowu mějeſche
połnu tryſkow a běſche pſchecy wjeſoły.

Tež wojeŕſka ſłužba ſo z lětami miny. Zwonkownje běſche Michał dobył:
wobrotniſchi a ſpěſchniſchi we hibanju, wjedźeſche ſo tak njeſcź, zo we
nim njeby burſkoho khadlu pytał. Na duſchi běſche lěto wot lěta wjacy
ſchkodował, ale to tak jara do wocžow njepadaſche.

Dokonjawſchi wojeŕſtwo pytaſche ſebi zaſy ſłužbu, tola nic burſku. Ta
běſche jomu cźežka a wobcźežna. Knjejſka ſłužba běſche Michałowa
žadoſcź. A ta dołho na ſo cžakacź njedaſche. Tam mějeſche wulku mzdu,
dobre jěſcź a lóhke dźěło. Bórzy běſche tež hładſchim waſchnjam
pſchiwuknył a hubu mějeſche hewak dobru. Draſtu doſtawaſche rjanu
treſatu a kneflatu. Žiwjenjo běſche wjeſołe. Tak dobre cžaſy njeběſche
ſwój žiwy dźeń hiſchcźe měł. Michał běſche pſcheſwědcženy, zo to wěcžnje
tak póńdźe.

Schtož běſche nan wocžakował, zo budźe Michał pjenjezy domoj ſłacź, to
ſo pſchecy hiſchcźe dopjelnicź njechaſche. Prjedy nicžo wyſche
njemějeſche, a nětko jomu tež nihdże doſahacź njechaſche, a to cźim
mjenje, hdyž běchu ſo jomu holcže dawki pſchinamakałe. Běſche pſchi tym
wjeſele a bjez ſtaroſcźe žiwy, kaž młody zajac we dźecźelu.

Domoj ſo tež ženje pſchihotowacź njemóžeſche. Pucź běſche jomu drohi a
doma njemějeſche nicžo za ſo hladacź, ſkerje woni wot njoho něſchto
wocžakowachu. Domoj joho nicžo njecźehnjeſche. Macź by ſo tola na
kemſche napraſchowała a nan za pjenjezami. Potom by móhł njelube ſłowa
ſłyſchecź a na kiſałe woblicža hladacź. Radſcho woſta w Dreždżanach.

W tutym cžaſu dóſta liſt, zo je macź na ſmjercź khora a zo chce joho
pſched ſmjercźu hiſchcźe rady wohladacź. Michał njemějeſche wjele khwile
a měnjeſche, zo tak nuzne njeje. Dźeń wote dnja pucź wotſtorkowaſche, zo
ſwój wjeſoły cžas pſchetorhnycź njetrjebał. Skóncžnje pſchińdźe zaſy
liſt, kotryž jomu macźeŕnu ſmjercź zjewi a joho na pſchewodźenjo
proſcheſche. Michał ſo jara ſtróži a wuroni nėſchto ſylzow.

Nětko ſo wjacy wotwlakowacź njemóžeſche. Zebra najlěpſchu a
najpyſchniſchu draſtu, kotruž móžeſche w Dreždźanach hromadu zwjeſcź.
Chcyſche ſo w Serbach pokazacź; wſchak na draſcźe napiſane njeſteji, zo
je požcžena. Kaž pół zemjana wuhotowany ſo po nowej železnicy domoj
pſchiwjeze. Mějeſche wulku brodu, tak zo joho nan lědym ſpȯzna. Ludźo
jara na njoho hladachu a ſebi ſchukotachu, zo jo Schědrachec Michał. Tón
to pytnywſchi, ſo hiſchcźe bóle naduwaſche, njewopominajo, zo za
macźeŕnym kaſchcźom dże.

K rowej jara blizko njeńdźěſche a bojeſche ſo tam klaknycź, zo móhł ſebi
rjanu draſtu womazacź. Trochu popłaka, hdyž pjerſchcź na macźeŕny
kaſchcź padaſche, ale joho lóhka myſl wjele ſylzow njecźeŕpjeſche. W
cyrkwi pachołk njewjedźeſche, kak by ſo wuſynył. Skoro ſo zdaſche, zo je
zabył, kak ma ſo we božim domje zadźeržecź.

Pohrjebny wobjed jomu njeſłodźeſche a towaŕſtwo pſchecźelow ſo jomu
njeſpodobaſche. Michał zahe zaſy do ſwojich lubych Dreždźan khwataſche.
Tam ſo macźeŕna ſmjercź lohcy zaby. A ſchtóž hewak žane pacźerje
njeſpěwa, ſo tež za wotemrjetu macź njemodli.

5.

Na ſwoju ruku — zbožo kaž po horſchcźach.

Słužicź ſo cžłowjekej woſtudźi, a na dobrych ſłužbach najſpěſchniſcho.
Cžłowjek dobre dny znjeſcź njemóže, ale žada hiſchcźe za lěpſchimi, a
chce ſwój knjez bycź. Swój knjez bycź — to je rjana nadźija młodych
ludźi. Na ſwoju ruku bycź — je cžaſto jara kiſały kuſk khlěba. Najbóle
ſo ludźo na tole trochu pozdźe dohladaja.

Tež naſch Michał chcyſche ſwój knjez bycź. Prěnja wěc, kiž k tomu
ſłuſcha, je žeńtwa. Mjez tym zo ma něſchtóžkuli ſwoju lubu nuzu, prjedy
hacž njewjeſtu wuſlědźi, kotraž ſo za njoho hodźi a wo njoho rodźi:
njetrjebaſche Michał hakle pytacź, dokelž běſche ſebi njewjeſtu hižon
pſched dlějſchim cžaſom zhladał a pſchihotował. Běſche to na napohlad
ſchwarna holcžka. We Serbach rodźena, bèſche młoda za Dreždźany a potom
do Dreždźan pſchiſchła a mějeſche hako wuſchikna kuchaŕka dobru
zaſłužbu. Serbſka draſta běſche jej dawno dodźeržała a w Dreždźanach
ſebi tajka holca njemóže nowu ſerbſku draſtu ſchicź dacź: po módże
najrjeńſcha němſka draſta ſo za nju ſłuſcha. Hładke waſchnjo ſo k tomu
nawuknje — a we wuſchnórowanej pópcy by zcźežka Serbowku pytał. Serbſki
tež rady njepowjedaſche. To ſo jej zdaſche burſka rycž bycż, z kotrejž
ſebi nichtó ani na haſu ſtupicź wěricź njeſmě. Po cžaſu ſo ſerbſke
rycženjo hacźi, ſkóncžnje ſo cyle woſtaji.

Tajkule dha běſche ſebi Michał zhladał. Kwas ſo we Dreždźanach wuhotowa
a nan bu na njón pſcheproſcheny. Stary Schědrach běſche wſchón
zaſlepjeny wot rjanoſcźow, kotrež tam widźeſche. Wobydlenjo běſche rjane
a k tomu rjenje wudebjene a ze wſchelakej domjacej nadobu bohacźe
wuhotowane. Wobjed běſche tež po joho hubje: wſchelake mjaſa, kajkež wȯn
cžas žiwjenja hiſchcźe wohladał njeběſche, a dwoje piwo, jene lěpſche
hacž druhe, a druhe khłȯſchcźeńki, kajkež ſo pſchi měſchcźanſkich
hoſcźinach na blido ſtajeja. Schědrach prajeſche pſchi ſebi, zo žadyn
zemjan to rjeńſcho měcź njemóže. Wón wza pſcheſwědcženjo ſobu domoj, zo
je Michał dobru, t. r. bohatu žeńtwu ſcžinił. Wſchěm ludźom wo tutym
zbožu powjedaſche a pſchiſtaji pſchecy: „Haj wſchak, haj, mój Michał
njeje ſlepy.“

Prěnje tydźenje młodoho mandźelſtwa běchu, kaž zwjetſcha druhdźe tež,
jara ſłódke. Nihdźe njeběſche žana nuza a žana ſtaroſcź. O kak rjenje
je, hdyž ſy ſwój knjez, tak Michał pſchi ſebi prajeſche. Njekajeſche ſo,
zo je tule krocžel ſcžinił a ſłužbu wopuſchcźił, hdźež dyrbjeſche tola
druhim na wocžomaj wothladacź móc, ſchto chcedźa. Nětko pak běſche ſam
ſwój knjez.

Michał a joho młoda žona ſebi nětko złote hrody twarjeſchtaj. Kamjenje k
tajkim hrodam ſo tunjo łamaja. Twar ſo ſpěſchnje dokonja, ale wſchědnje
ſo pſchidawa a porjedźa, zo by ſo we rjanym hrodźiku hiſchcźe rjeńſcho
bydliło. Tajkich złotych hrodow je na wſach doſcź, ale we měſtach
hiſchcźe wjele wjacy. Młodej mandźelſkej mějeſchtaj tajki złoty hród tež
bórzy natwarjeny.

Tola pſchecy to tak hicź njemóže. Cžłowjek chce jěſcź, a ſchtóž chce
jěſcź, dyrbi dźěłacź a pjenjezy zaſłužicź. To tež Michał chcyſche, jeno
nicžo cźežke nic. Běſche wulki njepſchecźel mozlow a joho žóncy ſo tež
mjehka rucžka najlěpje ſpodobaſche. Wotnajeſchtaj ſebi hiſchcźe tajku
jſtwu, we kotrejž móžeſchtaj ze wſchelakimi dróbnymi a tunimi wěckami
wikowacź. Dobytk drje na žanej wěcy wulki njeběſche, ale za dźeń ſo tola
pſchecy něſchto nazběra. A Michał mějeſche pſchi pſchedawanju zbožo.
Wſcho jomu dźěſche, kaž ſebi to žadaſche. Hdyž běſche lěto nimo, běſche
rjany pjenjez wuwikował. K tomu zezrali jomu nowe zbožo: dobycźo we
loterii: pjecź ſtów toleri na dobo. Telko pjenjez Michał hiſchcźe ženje
hromadźe měł njeběſche. Myſleſche ſebi, zo je bohaty porno zemjanej.

Ale wjacy chcyſche měcź. Kaž to najbóle je, cžłowjek ženje doſcź nima, a
pſchecy nowe pſchecźa a žadanja naſtawaja. Tak ſo žiwjenjo we ſtajnym
łowjenju minje. Michał cžinjeſche z nowymi pjenjezami wjetſche a pſchez
to tuńſche kupowanja a mějeſche za to pſchi pſchedawanju wjetſchi
wunoſchk, a joho zamoženjo roſcźeſche. Po nanje, kotromuž na
pſchewodźenjo hicź khwile njemějeſche, jomu tež małe herbſtwo
pſchipadny. Wjele drje njeběſche, ale wſcho ſo ſobu bjerje, ſchtož
zamoženjo powjetſchuje.

Z tymle powjetſchenjom jomu ſpěſchnje doſcź njeńdźěſche. Michał pſchi
ſebi myſleſche, hacž njeby nihdźe někajki druhi pucź naſtupicź móhł,
kotryž by wjacy dobytka lubił. Tajki pucź ſo ſkóncžnje wuſlědżi a
naſtupi. Michał pocža pjenjezy wupožcžowacź, najbóle na krótki cžas a na
wyſoku dań. To ſkerje njeſe. Bórzy běſche wón mjez ludźimi znaty,
kotrymž druhdźe njepožcžowachu. Pola njoho móžachu ſo we kóždym cžaſu
pjenjezy doſtacź, wjacy abo mjenje, kaž ſchtó trjebaſche. Dobry wotcźah
dyrbjeſche ſebi kóždy lubicź dacź, wſchak to druhdźe tež tuńſcho
njedóſta. Njemóžeſche-li ſchtó we poſtajenym cžaſu požcženy pjenjez
zapłacźicź, mějeſche Michał ſmilnu wutrobu, t. r. wón daſche ſo
naproſycź a požcženku na dalſchi měſac pſchizwoli, ale njezaby pſchi
tym, za tule luboſcź něſchto toleri kapitalej pſchipiſacź. Z tajkoho
požcžowanja roſcźeſche joho zamoženjo. Michał pocža wulkoho muža
cžinicź. Khodźeſche we rjanej, woſobnej draſcźe a noſcheſche złote
pjerſchcźenje a rjecźazki a mějeſche pſchecy wulku móſcheń pjenjez pſchi
ſebi. Doma wjele njeſydaſche, ale po korcžmach khodźeſche, dokelž
mějeſche wſchudźom znatych a pſchecźelow, z kotrymiž dyrbjeſche to abo
tamne wujednacź a wurunacź. Žona wjele napſchecźo tom̃u njemějeſche, hdyž
Michał pſchecy wo rjanej zaſłužbje rycžeſche.

W tymle cžaſu jomu ſotra Hana piſaſche a joho proſcheſche, zo by jej 100
toleri požcžił, dokelž chcyſche ſebi pſchi dobrej pſchiležnoſcźi něſchto
pola pſchikupicź. Dokelž wjedźeſche, zo ſo bratrej derje wjedźe,
wobrocźi ſo z próſtwu na njoho, a měnjeſche, zo móže tež ſotſe pomhacź,
hdyž cuzym ludźom požcžuje. Ale běſche ſo myliła. Michałowe wotmłowjenjo
jara wobžarowaſche, zo wón runje žanych pjenjez doma nima a wupožcžene
njemóže domoj doſtacź; chce-li wona hacž na pſchichodne lěto cžakacź,
potom ſnadź mȯže jej pomhacź. Sotra jomu wěrjeſche, ale z tym ſebi
njemóžeſche polo kupicź, dokelž dyrbjeſche ſo teſame hnydom zapłacźicź.

6. Na wotebjerkach.

Zbožo drje rjenje kcźěje, ale pſchekcźěje khětſe a ma rady jałowe
kcźenja. Na to drje ſebi Michał ženje njemyſleſche, ale dyrbjeſche to
ſam wohladacź a ſkóncžnje do toho wěricź.

Michałowa žona ſkhorje a pomału, pomału ſo ſmjercźi bližeſche.
Lěkarjenjo nicžo njepomhaſche. Wona žałoſcźeſche a płakaſche, ale z tym
ſo nicžo njeporjedźi, ſkerje wobſchkodźi. Žonine žałoſcźenjo a ſylzy
Michała huěwachu, toho dla dźėſche jim z pucźa. Prjedy běſche mało doma
ſydał, nětko hiſchcźe mjenje. W korcžmach dlěje ſydaſche a khodźeſche
pozdźiſcho domoj. W korcžmach běſche wjeſelſcho dyžli doma.

Domjace pſchedawanjo tež wjacy njeńdźěſche, kaž prjedy. Žona běſche za
wſchěm hladała a wſcho wobſtarała, nětko dyrbjeſche ſo wſchitko cuzym
dowěricź, kotſiž najradſcho ſwojoho wužitka hladaja. Tak wſcho pocža
prěki hicź a lěto ſo njeběſche minyło, zo Michał ſpózna, za wjacy prawje
hicź njecha a zo pſchecy mjenje kupcow k njomu pſchikhadźa.

Michał njemóžeſche docžakacź, zo by žona wumrjeła. Nadźijeſche ſo, zo
potom wſchitko zaſy lěpje póńdźe. Žona wumrje a žarowanjo běſche krótke,
pſchetož Michałej nowa žeńtwa ſylnje we hłowje khodźeſche. Ale nihdże ſo
jomu prawje ſchlachcźicż njechaſche, dokelž chcyſche Michał jara z
wyſoka. Toho dla tež dotalne pſchedawanjo woſtaji a rozpſchedawſchi
wſchitko połoži ſo cyle na wikowanjo z pjenjezami. Tola tež tudy běſche
jomu zbožo pſchekcźěło. Dyrbjeſche wſchelake ſkóržby wjeſcź a te wjele
pjenjez pſchetrjebachu. W někotrych bankrotach zlè ſobu poby. Wodnjo a w
nocy ſo na ſchkodowanja rudźeſche. Wutroba běſche jomu z hórkoſcźu
napjelnjena. Lacžnoſcź za pjenjezami pſchi tym pſchibjeraſche. Wȯn pſchi
ſebi rozmyſleſche, kak by ſchkodu z wužitkom narunał. Wſchelako wón
myſleſche, ale nicžo prawe wumyſlicź njemóžeſche. Tak žanoho měra
njemějeſche. Jěſcź jomu njeſłodźeſche a w nocy njemóžeſche ſpacź.
Njeměrny duch joho krjudowaſche.

We tajkich wobſtejenjach, hdźež chce cžłowjek zbožo z mocu popadnycź,
ſam najlóže do paſli zalěze. Tak tež Michał. Běſche ſo njedawno z mužom
zeznał. kotryž joho bórzy tak na ſo ſcźahny, zo jomu Michał wſchitko
wěrjeſche. Po zdacźu běſche bohaty, pſchecžinjeſche wjele a njehladaſche
na toleŕ. Druhdy Michałej wo ſwojej fabricy powjedaſche, kotruž mějeſche
něhdźe na wſach. Njemóžeſche dobytk wukhwalicź, kotryž z njeje
wudobywaſche. Michałej ſliny w hubje hromadźe běžachu, hdyž tajke rycže
ſłyſcheſche. Junu tež tak hromadźe ſedźo ſebi powjedaſchtaj. Michał
pſchi ſebi myſleſche: haj, hdyž bych něſchto tajke zapocžecź móhł, by mi
dopomhane było. Bramas, tak tamny muž rěkaſche, wopraſcha ſo joho, ſchto
tak zamyſleny ſedźi. Michał jomu ſwoje myſle dowěrnje zjewi.

„Haj,“ rjekny Bramas, „dźěło cžłowjekej wjele njepomha. Sym tež něhdy
tak hłupy był a ſo drěł, ale njecžinju to wjacy a njeje mi to trjeba.“

Michał wotmłowi: „Něſchto dźěłacź tola cžłowjek dyrbi.“

Bramas napſchecźo rjekny: „Mudra hłowa dźěłacź njetrjeba, ale žiwi ſo
wot dźěła druhich.“

Tak a z wjele druhimi ſłowami Michałej ſłódku pomazku mazaſche. Michał
njemóžeſche docžakacź, zo móhł ju požrjecź. Skóncžnje trochu
ſtrachocźiwje rjekny: „Ja bych ſwoje pjenjezy tež najradſcho na něſchto
tajke wažił.“

Bramas dźeſche: „To njeje na hracžki ſtajene, ale wěſty dobytk.“

Michał: „Ja to ſcžinju.“

Bramas: „Haj, ſkerje a lěpje.“

Michał: „Sam to njemóžu. Dyrbju z někim hromadźe ſtupicź.“

Bramas: „To je mudrje. Z małym ſo zapocžnje. Pozdźiſcho móžecźe ſam
wuſtupicź.“

Michał: „Hdyž jeno bych wjedźał, z kim?“

Bramas: „Haj, to je cźežka wěc. Z kóždym ſo zapleſcź njemóžecźe;
pſchetož ſwět je wſchelki.“

Michał: „Mjez znatymi by ſo to lěpje cžiniło.“

Bramas: „Tak ja tež praju.“

Naſta krótka pſcheſtawka w rycžach. Kóždy do ſwojeje ſchkleńcy hladaſche
a ſwoje myſle plecźeſche. Skóncžnje pocža Michał ſwoju ſchkleńcu
pſcheſtajowacź a rjekny z trochu njewěſtym hłoſom: „Myſlu ſebi, hdyž
bychmoj mój hromadże ſtupiłoj?“

Bramas wotmłowi: „Ja po prawym nikoho njetrjebam a bjeru radſcho wſchón
dobytk ſam.“

Michał: „Ja pak bych rjany pjenjez k tomu dał a potom by ſo hiſchcźe
ſylniſcho dżěłacź móhło.“

Bramas: „To je wěrno. To ſo ſłyſchecź da. Ale, kak wjele dha móžecźe na
to ſtajicź?“

Michał: „Hdyž wſcho hromadźe zebjeru, móžu 5000 toleri zwjeſcź.“

Bramas: „Wjele wſchak to njeje a rady to njecžinju. Tola pſchecźelſtwa
dla njech moje dla.“

Zawdaſchtaj ſebi rucy a pſchi bleſchi wina bratrowſtwo pijeſchtaj. Hakle
pozdźe ſo rozeṅdźeſchtaj. Michał běſche do paſli zalězł.

Michał ſwoje pjenjezy hromadźe honjeſche a 1000 toleri ſebi pſchipožcži.
Z 5000 toleri bu hako ſobuwobſedżeŕ fabriki zapiſany. Zbožo zaſy nowe
wotnohi cźěrjeſche, k najmjeṅſchomu, kaž ſebi Michał to myſleſche.
Mějeſche drje wjele ſtaroſcźe a wobſtaranja, ale ſchto wo to, wſchak
běſche nětko woſobny knjez. Ale prawa wjeſołoſcź jomu tola do wutroby
njechaſche. Nicžo jomu prawje njeběſche. Jěſcź njechaſche ſłodźicź. Piwo
joho njewokſchewjeſche, kaž hewak. Schto dha ſo to njecžini? Bórzy ſo
bolenja pſchinamkachu. Michał je kedźbu njemějeſche, měnicy, zo ſo to
bórzy zaſy da. Ale ſo njeda. Michał móžeſche ſo zapjeracź, kaž chcyſche,
dyrbjeſche ſo lehnycź a lěkaŕſku pomoc pytacź. Běſche cžas pſchecžakał a
khoroſcź tak daloko zehnał, zo běſche cźežke lěkowanjo. Dołhi cžas ſo
mjez žiwjenjom a ſmjercźu wažeſche. Skóncžnje cźělne mocy dobychu. Pocża
ſo porjedźecž, ale pomałku, jara pomałku. Do wſchoho měſchachu ſo
ſtaroſcźe wo pjenjezy, a to zadźeržowaſche wotkhorjenjo. Khory dyrbi
měrnu myſl měcź a cžaſne ſtaroſcźe wot ſo cźiſnycź. To je pół lěkaŕſtwa.

Michał bu wobožny a njedótkliwy. Nichtó jomu prawje ſtupicź njemóžeſche.
Joho nowy pſchecźel Bramas běſche joho pſchi zapocžatku khoroſcźe
někotry krócź wopytał a złote nadźije poſylnjał. Junu pjenježne piſmo
pſchinjeſe a Michał je dowěrnje podpiſa, dokelž ſo na ſwojoho pſchecźela
cyle ſpuſchcźeſche.

Wot toho cžaſa ſo Bramas wjacy pola njoho njepokaza. Michał ſebi pſchi
tym nicžo złe njemyſleſche, ale zamłowjeſche pſchecźela z nuznymi
dźěłami. A tón mějeſche nuzne dźěło: pjenjezy zběracź, dółh cžinicź a
potom ſo na pucź do Ameriki podacź. Ale Michał wo tym nicžo njezhoni.
Wjeſeleſche ſo ſwojoho wotkhorjenja.

Junu khodźeſche we wjeſelſchich myſlach po jſtwje a chcyſche po wjele
měſacach zaſy prěni krócź na cžerſtwy powětr dóńcź. Tu ſo do duri
zakłapa a njeznaty muž k njomu zaſtupi. Běſche to žid Pereles. Michał ſo
joho wopraſcha, ſchto chce abo z cžim móže jomu poſłužicź? Pereles
wucźahny piſmo, pokaza je Michałej a wopraſcha ſo, hacž móže za tſi dny
ſwoje pjenjezy dóſtacź?

Michał měnjeſche, zo drje je to někajki zmylk, a zo wón nikomu nicžo
dółžny njeje. Pereles pokaza na podpiſmo, hdźež Michałowe mjeno
podpiſane ſtejeſche. Michał hladaſche do piſma a hladaſche zaſy, a
cžitaſche a cžitaſche; pocža ſo jomu we wocžomaj piſanicź — 1000 toleri
— a za tſi dny mějachu ſo zapłacźicź.

Michał pocža na žida njemdricź a chcyſche joho ze jſtwy cźiſnycź. Cyle
ponižnje wotmłowi žid Pereles: „O, luby Knježe! njecžińcźe ſebi žaneje
prócy, ja ſam du. Ale, za tſi dny zaſy pſchińdu. A wěſcźe, luby knježe!
potom naſadźejcźe pjenjezy na blido, abo — wěſcźe, hewak do měńkowſkoho
jaſtwa. Mějcźe ſo rjenje. Za tſi dny zaſy pſchińdu, luby knježe!“ Žid
woteńdźe.

Michał ſrjedź ſtwy ſtejeſche, dołho tam ſtejeſche, cźežke myſle
myſleſche. Podpiſmo běſche ze ſwojej ruku piſał, to njemóžeſche prěcź.
Pjenjez njemějeſche dwacyty dźěl doma. Płacźicź dyrbjeſche — byrnje
njewjedźał, hdy je ſebi požcžił. Myſleſche a zaſy myſleſche a zdaſche ſo
jomu, hako by pſched dlějſchim cžaſom we ſwojej khoroſcźi někajke piſmo
podpiſał. Ale te to bycż njemóže — tamne běſche pſchecźel Bramas
pſchinjeſł a Bramas je ſprawny muž a wyſche toho pſchecźel. „Dyrbju k
njomu, njech wón mi radźi a pomha.“ A Michał ſo ſyny do woza a jědźeſche
wón na fabriku, zo by z Bramaſom porycžał. Ale tam žanoho Bramasa
njěběſche. Tón běſche cźeknył a fabrika běſche pſchedółžena. Michał
Bramasa zakliwaſche, ale z tym ſo nicžo njeporjedźi.

Kaž pół morwy ſo Michał zaſy do woza ſyny a daſche ſo domoj wjeſcź.
Dźiwje myſle ſo jomu pſchez hłowu honjachu, jedna za druhej, zatraſchna
to hońtwa. Wſcho ſo koł wokoło wjercźeſche — na dobo bu wſcho změrom.
Michał běſche wot božeje rucžki zajaty we wozu na dno padnył. Z woza
dyrbjachu joho do wobydlenja njeſcź a do łoža połožicź. Po cžaſu zaſy k
ſebi pſchińdźe, ale prawa ruka a noha běſchtaj ſpróſtnjenej a
zapoẇdźiſchtaj jomu ſwoju ſłužbu. Prjedawſcha khoroſcź běſche ſo pſchez
ſtróžele hórſcha wrócźila.

Na tſecźi dźeṅ pſchińdźe žid Pereles zaſy. Khory Michał njemóžeſche na
njoho njemdricź. Njeby tež nicžo pomhało. Mějeſchtaj dołhe, dołhe
rozrycžowanjo. Druhdy drje chcyſche ſo Michał we hněwje z łoža
pozběhnycź, ale cźěło zapoẇdźeſche jomu ſłužbu.

Schto ſebi chcyſche? płacźicż njemȯžeſche, a do jaſtwa njechaſche.
Dyrbjeſche ſo z dobrym zjednacź. Chcyſche židej ſwój podźěl na fabricy
wotſtupicź a zbytny pjenjez wot njoho wupłacźeny měcź. Žid njechaſche
nicžo wupłacźicź, prajicy, zo joho podżěl wjele winojtoſcźe nima, dokelż
je fabrika pſchedółžena a dółh tež na ſobuwobſedźerja pada. Skóncžnje ſo
tak zjednaſchtaj, zo Pereles Michałowy podźěl bjerje, a z toho tež
ſtarſchi požcženy tyſac toleri zapłacźi. Tak běſche Michał dółh wotbył,
ale tež cyłe zamoženjo pſchiſadźił. Z prȯzdnymaj rukomaj tu ležeſche,
khudſchi dyžli hdy prjedy: pſchetož khudobje běſchtaj ſo khoroſcź a
bědnoſcź pſchidałoj. Złote hrody běchu rozpadałe.

7. Poſlednja ſłužba pſchi macźeŕnym rowje.

Michał daſche ſo do měſchcźanſkeje hojeŕnje pſchewjeſcź a pſchebywaſche
tam dołhe zrudne měſacy. Bu drje zaſy někak wulěkowany, ale na prawu
ruku a nohu woſta bědnik cžas žiwjenja, a k tomu hiſchcże proſcheŕ.
Rjane wobydlenjo pſcheměni z podtſěſchnej jſtwicžku. Rjany domjacy
naporjad bu rozpſchedaty a z tym prjedawſche lěkowanjo zapłacźene.
Něſchto woſta jomu k wobſtaranju najnuzniſcheje cyroby: ſuchi khlěb a w
ſeli wuwalane zeṁſke kulki. A tych jomu doſahacź njechaſche. Hłód ze
ſylnej pjaſcźu do duri pjerjeſche a njepowołany k njomu zaſtupi. Hłód je
njepſchecźel a pſchi tym ſylny muž. Jena draſta po druhej dyrbjeſche ſo
pſchedacź a ſkóncžnje w joho jſtwicžcy nicžo njeběſche, dyžli hołe
ſcźěny. Běſche pſchiſchoł cžas hłodu a tradanja, kotromuž běſche Michał
dawno wotwuknył a kajkiž cžas žiwjenja we tajkej krutoſcźi zeznał
njeběſche.

Njerady, dokelž bjez nadźije, naſtupi pucź k ſwojim pſchecźelam,
najprjedy, zo by ſebi něſchto požcžił. Tola, ſchtó proſcherjam požcžuje?
Michał tež ženje proſcherjam požcžował njeběſche. Skóncžnje dyrbjeſche
proſycź — ale to je jěry, jěry khlěb: jedyn joho znacź njecha, druhi ma
někajki porok pſchihotowany, tſecźi wuſměſchenjo. Zrědka hdy zaſłyſcha
ſłowcžko wobžarowanja a hiſchcźe rědſcho wotewri ſo jomu někajka darniwa
ruka.

Z tajkich pucźow ſo wrócźiwſchi, Michał we dźiwich złobach tjemdrjeſche
a zakliwaſche ſwět a ſebje ſamoho. Ale z tym ſo tola naſycźicź a ſwój
hłód ſtajicź njemóžeſche. Sylna ruka boža běſche joho pſchimnyła, tamna
ſylna ruka, kotraž najſylniſche duby zhibuje runja łahodnym ſłomicžkam.
Michał njechaſche tule ruku widźecź, a njechaſche ſo zhibowacź. Ale,
cžakaj jeno, to ſwój cžas traje. Schtóž ſo njezhibuje, ſo złama.

Zyma ſo ze ſpěſchnej krocželu bližeſche a mróz ſwoju ſchedźiwu brodu
pſchez wokna tykacź pocža. Do Michałoweje jſtwicžki wón wodnjo a w nocy
hladaſche. A Michał? hlej, tamle ſedźi za khachlemi, ale te ſu zymne kaž
lód, cźeńka je joho draſta, w žiwocźe zakhadźa hłód. Zyma z nim tſchaſe.
Hlej, tamle ſedźi zamyſleny, kaž ſpicy. Pſched joho wocžomaj zlětuja
rjane cžaſy — Michał chce je hrabnycź a dźeržecź, — ale ſu nimo a
njewrócźa ſo wjacy. Zatraſchna pſchitomnoſcź joho wobdawa. Běſche jomu,
kaž hdyž by we puſcźinje był, kaž ſam łutki na cyłym ſwěcże. Joho myſle
daloko wokoło błudźachu, pytajo měſtacžko, hdźež ſłóncžko z jaſniſchej
pruhu wokſchewja. Tu pocža na najdalſchej kromje puſcźiny něſchto
ſkhadźecź. Michał hladaſche — běſche to jednora wěžicžka. Wyſche
ſtupaſche wobraz. Nětko widźi cyrkwicžku. Michał hlada a hlada a myſli.
Zda ſo jomu znata bycź. Wón myſli a ſo dopomnja. Haj, to je cyrkwicžka
we ſerbſkej wjeſcy — a tamle twarjenja, tamna khěžka — haj, to ſu
Prómnicy, to je joho narodny dom. Wobraz ſo pſchecy jaſniſcho joho
wocžomaj pokazowaſche. Młode lěta, lěta zbožawnoho dźěcźatſtwa
cźehnjechu nimo joho wocžow.

„O, hdy bych tam był, tam by ſo mi pomhało. Tam bychu ſo ſerbſke wutroby
nade mnu ſmiliłe.“ Takle Michał myſleſche a domowna wjeſka ſo jomu ale a
rjeńſcha zdaſche. We wutrobje ſkhadźeſche zacžucźo, kotrež hiſchcźe
ženje měł njeběſche: žadoſcź za domom. Styſk joho zapopadny. Dołho ze
ſobu wojowaſche. Hordy duch ſo zapjeraſche, ale zatraſchna pſchitomnoſcź
a hiſchcźe zutraſchniſche wuhlady do pſchichoda ſpowalachu poſlednje
rozpadanki prjedawſcheje hordoſcźe

„Ně, njewoſtanu tu wjacy. Tudy ſym cuzownik a nichto wo mnje njerodźi.
Kóždy za ſwojim dźěłom a zaſłužbu hanja a ſchtóž je jomu ni pucżu, toho
powali. Nichtó joho njezběhnje, nichtó joho kedźbu nima, kóżdy ma jeno w
myſlach: dobywacź a wużiwacź. Do Serbow! Do Serbow, hdźež ſuſod ſuſodej
pomha a žadyn proſcheŕ bjez dara z domu hicź njetrjeba. Do Serbow chcu
ſo wrócźicź. Tam moje hubjenſtwo pſcheſtanje.“ Tak Michał wobzamkny, tak
tež cžinjeſche. Swoje naležnoſcźe mějeſche bórzy zrjadowane. Michał ſo
na pucź do Serbow poda, z cźeńkej móſchnicžku, kaž běſche něhdy hako
hólcžec za Dreżdźany cźahuył. Běſche to cźežki pucź — za khromoho, we
zymnym, deſchcźojtym a ſněhojtym cżaſu. Michał běſche wjeſoły, hdyž joho
ně ajki wóz kuſk pucźa ſobu wza. Žadoſcź za domom joho pohanjeſche.
Dobre pół tydźenja běſche na pucźu. Kak rjenje klincžachu jomu zynki
ſerbſkeje rycže, hdyž je we prěmej ſerbſkej wſy ſłyſcheſche. Běſche
jomu, kaž by hižon doma był.

Skóncžnje pſched wjecžorom ſchtwórtoho dnja ſtejeſche na hórcy, z
kotrejež narodnu wjeſku widźeſche. Zwony ſwjaty wjecžor zwonjachu.
Michał wza to hako dobre znamjo. Prěni krócź po dołhich lětach ſpěwaſche
modlitwu k cžeſcźi wocžłowjecženja Syna božoho. Sylzy ſo jomu po licomaj
ronjachu.

Z bojoſcźu a tſchepotanjom ſtupaſche do wſy, bližeſche ſo narodnomu
domej. Zaſtupiwſchi do jſtwy poſtrowi a bu witany. Nichtó joho njepózna.
Michał pocža rycžecź, ſotra Hana joho ſpózna a poda jomu ruku. Michał
płakaſche. Kazachu jomu, zo by ſo ſynył a ſotra khwataſche, jomu něſchto
k jědźi pſchihotowacź. Kak jomu to ſłodźeſche, a tola běſche to jeno
wjecžeŕ khudych, wjeſnych ludźi. Pſchetož Haniny muž njeběſche nicžo
bohatſchi, dyžli běſche jeje nan był. Jeno jene wón wobſedźeſche, ſchtož
wjacy płacźi, dyžli pjenjezy a kubła: ſpokojnoſcź a bohabojoſcź. Tu
namaka Michał ſerbſke wutroby, kſcheſcźanſke wutroby. Lědym běſche wón
ſwoju zrudnu ſtawiznu wupowjedał, a w bojaznym wocžakowanju k zemi
hladaſche: poda jomu ſwak ruku, a rjekny: „Wjele měſtna drje w ſwojej
khěžcy nimam, ale někajki kucźik za tebje ſo tež namaka. Z mojim khlěbom
ſo ſobu naſycźiſch.“

Telko luboſcźe njeběſche Michał wocžakował. Zabywſchi dotalnu nuzu a
bědnoſcź, zaſy prěni krócź derje ſpaſche. Na zajtra rano dżěſche ze
ſotru do cyrkwje a po božej mſchi na kerchow, macźeŕny rów wopytacź.
Dołho, dołho tam Michał klecžeſche. Z horcymi ſylzami wotproſchowaſche
macźeri wſchitku zrudobu, kotruž běſche jej hdy we žiwjenju nacžinił.
Potom ſtany a dźěſche ze ſotru po wſy do jeje domu. Ludźo zaſtawachu a
hladachu, ale nichtó we nim tamnoho ſchwižnoho pachoła njepózna, kotryž
ſo něhdy pſchi macźeŕnym wotewrjenym rowom naduwaſche.

Bórzy ſo powjeſcź po wſy roznjeſe, zo je Schědrachec Michał khromy a
hako proſcheŕ zaſy domoj pſchiſchoł. Cžinjeſche to wjele rycži. Jedyn
ſudźeſche tak, druhi hinak, ſkóncžnje joho wſchitcy wobżarowachu. We
wjeſnej hromadźe bu wucžinjene, zo Michałej nócne ſtražniſtwo
pſchepodadźa. Nichtó njeběſche wjeſelſchi, dyžli Michał, zo ma někajku
zaſłužbu. Pſchetož jěſcź dóſtawaſche we wſy porjadu, a k tomu mějeſche
tež něſchto mzdy wucżinjene.

Hako wjeſny ſtražnik khodźeſche w nocy po wſy horje a dele a trubjeſche
hodźiny nócnoho ſpanja. Joho pucź dźěſche nimo kerchowa. Tam Michał
kóždy krócź pſchi kerchowuych wrotach zaſta, poklakny ſo, a modleſche ſo
pſched macźeŕnym rowom pobožny Wótcženaſch. Khrome koleno ſo jomu lěpje
zhibowaſche, dyžli něhdy pſchi macźeŕnym pohrjebje ſtrowe. Tak
dźeržeſche wón lěta dołho ſtraž pſchi macźeŕnym rowje. Na ſtary dźeń wón
ſpózna, kak derje je bydlicź we ſerbſkim wótcnym kraju a pſchebywacź
mjez ſwojimi pſchecźelemi.

Nětko pak wón wotpocžnje we ſerbſkej zemi. Pſchi jutrownych wobkhadach
klaknu ſo ſotſine dźěcźi tež k joho rowej a ſpominaja na joho khudu
duſchu.

Bóh daj jomu a tebi wěcžny wotpocžink!

Marija, wumožena khora.

(Wobrazk z miſionſtwa.)

We kraju China, we wokrjeſu Tſinku, njedaloko cyrkwje we Talekiao, leži
kyuda, njeznata wjeſka Siuong-kaong. Tam chineſiſcy zběžkarjo dwanacźe
lět hako zapalerjo zakhadźachu. Pſched pſchikhadom tutych bjezbóžnikow
rozcźėkachu burja ze ſwojim zamoženjom a zawoſtajichu rubježnikam ſwoje
prózdne wobydlenja, měnicy, zo budżeja ſo po wotkhadże rubježnikow zaſy
do nich wrócżicź móc. Jich nadźija bu zjebana. Rubježnicy wubichu durje
a bydlachu něſchto nocow we wopuſchcźenych twarjenjach. Potom je
zapalichu.

ſwjaty dźeń dźěſche wona rano zahe do Talekiao a běſche tam prěaja ze
wſchěch wokołnych kſcheſcźanow. Poſtrowiwſchi ſotry pokaza ſwoju
modlitnu knihu a wuproſy ſebi powucženjo wo piſmikach, kotrež
njerozemjeſche. Potom woteńdźe do jſtwicžki a wuknjeſche je. Potom, hdyž
běchu kſcheſcźenjo zhromadźeni, dźěſche do cyrkwje, wopyta kſchižowy
pucź, a wopuſchcźi cyrkej hakle po ſkóncženju božich ſłužbow. Potom
dźěſche zaſy do jſtwicžki a wuknjeſche khwilu. Pſched woteńdźenjom
wopraſcha ſo ſotry, hacž we tydźenju žadyn mjeńſchi ſwjedźeń njebudźe.
Njechaſche tež małe ſwjedźenje ſkomdźicź, ale je we cyrkwi ſwjecźicź.
Dokonawſchi wſchitko, wrócźi ſo zaſy do ſwojeje wjeſki.

Někotre tydźenje po ſwojej kſchcźeńcy a na zapocžatku ſwojoho
wotkhorjenja pocža wona pſchi pomyſlenju na duſche ſwojeju dźěſcźi
hłuboku zrudobu. We ſwojej póhanſkej ſwójbje njemějeſche nikoho, ſchtóž
móhł jeje wutrobnu boloſcź zapſchijecź a wolóžicź. Toho dla ſwoju
zrudobu tamnej knježnje dowěri, prajicy: „Wěſch, zo mam dwě dźěſcźi,
tſilětnoho hólcžeca a jenolětnu holcžicu. Jena myſlicžka mje nětko bjez
pſcheſtacźa tyſchi: mojej dźěſcźi ſtaj pohanaj. Schto mam cžinicź?
Njebych jej móhła kſchcżicź dacź abo ſama wukſchcźicź?“ Tele praſchenjo
běſche cźežke, dokelž ſo na nje cyle po macźeŕnej žadoſcźi wotmłowicź
njehodźeſche.

Knježna jej wotmłowi: „Prjedy hacž móžetaj ſo dźěſcźi wukſchcźicź,
dyrbiſch k tomu dowolnoſcź ſwojoho muža měcż. Hólcžec budźe něhdy hłowa
ſwójby a toho dla budźeja joho po póhanſkim waſchnju kubłacź. Wón budźe
ſwojim prjedownikam woprowacź a k jich cžeſcźi papjeru zapalecź a kajkež
maja pohanjo hewak waſchnja, cžiuicź. Byrnje joho ſkradźu wukſchcźiła,
njeſcžiniſch joho tola kſcheſcźana. Doroſcźeny budźe wón póhan, kaž joho
nan. — Holcžica wopuſchcźi něhdy dom a woženi ſo. Tola tu by twój muž
ſkerje wukſchcźicź dowolił a ju pozdźiſcho kſcheſcźanej woženił.“

Tale rada žonu změrowa. Hnydom ſkuſchowaſche wona za zmyſlenjom ſwojoho
muža w naſtupanju hólcžeca: Muž jej to runje prjecž zapoẇdźi. Žona
njeběſche hinaſche wotmłowjenjo wocžakowała, a tola tuto wſchě jeje
myſle zaſtaji. — Potom rycžeſche wo holcžicy a naſpomni, ſchtož běſche
jej knježna prajiła. Muž njewjedźeſche ſchto, ale njeſlubi nicžo. Wón
měnjeſche, zo je dźěcźo hiſchcźe jara małe a zo je hiſchcźe cžaſa doſcź;
pozdźiſchcźo by ſo na to myſlicź móhło.

Za někotre dny wona zaſy ſpyta a dóſta, ſchtož běſche wocžakowacź móhła.
Muž dowoli kſchcźeńcu holcžki, pſchiſtaji pak tež, zo ženje dowolicź
njebudźe, zo by najſtarſchi ze ſwójby kſcheſcźan był.

Holcžka bu kſchcźena a dóſta mjeno Marija, kotrež běſche tež macź we
kſchcźeńcy dóſtała.

Zeſy ſkoržeſche žona knježnje: „A, mȯj ſynk? dyrbju dha wſchu nadźiju
zhubicź? Njedyrbi dha mje wȯn do njebjes ſcźěhowacź ſměcź?“

Knježna wotmłowi: „Bóh je wſchohomócny. Hdyž je tebi po ſwojej
ſmilnoſcźi hnadu kſchcźeńcy dał, móže to runje tak lóhcy twojomu ſynkej
wudźělicź. Wěra nam porucža, zo dyrbimy ſo pſchecy na božu ſmilnoſcź
nadźijecź. Na tebi nětko je, wěcžne zbožo twojoho prěnjorodźenoho wot
Boha wuproſycź.“

Z tym ſo žona ſpokoji a połoži pſchichod ſwojoho dźěſcźa do božeje ruki.

Kóžde lěto pſchińdźe tam miſſionar a wucžeſche wěriwych kſchcźeńſke
ſłowa a pruhowaſche tych, kotrychž běſche we prjedawſchich lětach hako
kſchcźenikow poſtajił, hacž hiſchcźe wjedźa, ſakrament zaſy-naroda na
prawe waſchnjo wudźělecź. Tele pruhowanjo ſta ſo zjawnje we cyrkwi. Žona
běſche tam tež pſchitomna była.

Dokelž ſtajnje na wěcžne myſleſche, pſchińdźe njedźelu k knježnje a
prajeſche jej: „Sym w#dźała, kak měſchnik waſchnjo kſchcźenja wucžeſche,
ale njejſym ſebi wſchě joho rozeſtajenja we pomiatku ſkhowała. Rady bych
kſchcźicź nawuknyła. Njechaſch mi kſchcźeńſke ſłowa prajicź a mi
pokazacź, kak ma ſo woda na dźěſcźowu hłowu lecź?“

Knježna tule žadoſcź rady dopjelni. Po krótkim cžaſu wjedźeſche žona,
kak ſo kſchcźije. Knježna ſo ju na to wopraſcha, cžoho dla je chcyła
kſchcźicź nawuknycź?

Žona wotmłowi: „Bóh ſnadź mi hiſchcźe wjacy dźěcźi wobradźi. Bychu-li
ſtrowe byłe, mój muž wěſcźe njedowoli, zo bychu ſo kſchcźiłe. Bych-li
pak je we ſmjertnym ſtraſche widźała, bych je ſkradźu wukſchcźiła. Bych
chcyła tróſcht měcź, zo bych jim tež žiwjenjo duſche dacź móhła, hdyž
ſym jim žiwjenjo cźěła dała. Ja ſama chcu je do njebjes póſłacź.“

Jeje pſchecźa ſo dopjelnichu. We poſlednich lětach dóſta hiſchcźe dwě
dźěſcźi. Wot khorowateje macźerje porodźenej běſchtaj ſebi załožk
ſmjercźe ſobu na ſwět pſchinjeſłej. Jene wumrje ſydom měſacow po
narodźe, druhe za tſi měſacy do wěcžnoſcźe pſcheńdźe. Wobej běſchtaj wot
macźerje kſchcźenej. Macż jeno mało ſylzow za nimaj płakaſche, dokelž
wjedźeſche, za ſtaj zbóžnej. Tež cžujeſche, zo budźe bórzy ſama pſchi
nimaj.

4. Zbóžna ſmjercź.

Jeje mocy ſo dale a bóle zhubjowachu. Porědko móžeſche ſtanycź.
Poſlednje tſi měſacy pſched ſmjercźu njeje łožo wjacy wopuſchcźiła.
Knježny z Talekiao ju cžaſto wopytowachu, modlachu ſo z njej,
dopomnjachu ju na Khryſtuſowe cźerpjenjo na kſchižu a napominachu ju k
ſcźerpnoſcźi.

Pohanjo ze wſy dźiwachu ſo na tychle wopokazmach kſcheſcźanſkeje
luboſcźe, kiž ſu pȯhanam njeznata wěc. Zjawnje ſebi wo tym powjedachu:
„Kak ſo kſcheſcźenjo mjcz ſobu lubuja! Woni khoru žonu bóle wopytuja,
hacž jeje pſchecźeljo, Pſched něſchto lětami ju hiſchcźe njeznajachu.
Wot cžaſa, hdźež je jich wěru pſchijała, na pſchemo k njej khodźa, zo
bychu ju w jeje cźerpjenjach tróſchtowali.“ Tak ſebi póhanjo powjedachu.

Junu pocža jeje muž ſo horkoſtnje na kſcheſcźanſtwo hórſchicź, dokelž
ſwoju njeſpokojnoſcź wjacy wobknježicź njemóžeſche. Běſche ſo jomu
woſtudźiło, na khore łožo ſwojeje žony hladacź. Toho dla pocža
njerozomnje jeje wěru hanicź: „Schto dha tebi tale wěra pómha? Cžoho dla
měło ſo kſcheſcźanſtwo pſchijecź, hdyž dyrbi cžłowjek pſched ſmjercźu
tſi cyłe měſacy na ſwojim łožu boloſcźe cźerpjecź, kotrež nichtó ſtajicź
njemóže? Schto je tebi kſcheſcźanſka wěra hdy pomhała? Pjecź lět to je,
zo ſy kſcheſcźanſtwo we ſwojej khoroſcźi pſchijała, ale wotkhorjeła
njejſy. Wot tohole cžaſa ſy pſchecy khorowata, a wſchě twoje modlenjo
tebi tež najmjeńſche wolóženjo pſchinjeſło njeje. Wſchědnje ſo modliſch
a ſchto maſch z toho? Ty ženje wjacy njeſtanjeſch.“

Z tymile ſłowami muž komoru wopuſchcźi. Wodnjo pſchińdźe wón zaſy.
Zdaſche pak ſo, zo ſo ſwojich njerozomnych rycžow cźim bóle hańbuje,
dokelž prjedy pſchez cyłe pjecź lět žane hrozne ſłowo napſchecźo jeje
wěrje wuprajił njeběſche. Žona ſebi myſleſche, zo je cžas, zo jomu
někotre wuſwětlenja da. Toho dla prajeſche: „Wěra njeje k tomu, zo by
boloſcźe cźěła zahojiła. Kſcheſcźan, kotryž tudy cźerpi, njeje tak
wobžarujomny, kaž ty měniſch. Wſchitcy kſcheſcźenjo ſu hrěſchnikojo.
Wſchědnje hrěſchimy. Swoje hrěchi pak dyrbimy zapokucźicź, prjedy hacž
móžemy do njebjes pſchińcź. Schtóž ſwoje hrěchi na zemi pſchez
cźerpjenja a pokucźenjo zaruna, pſchiṅdźe hnydom po ſmjercźi k widźenju
Boha. Schtȯž pak na zemi nicžo cźerpjecź nima a pokutu njecžini, budźe
dołhi cžas za ſwoje hrěchi we płómjenjach cžiſcźa cźerpjecź dyrbjecź. Sy
ſłyſchał, kak ſu mje knježny z Talekiao k ſcźerpnoſcźi a pokutnoſcźi
napominałe. To ſu cžiniłe, dokelž wjedźa, zo mi cźeŕpjenja, kotrež
ſcźeŕpnje znjeſu, po ſmjercźi ſpěſchniſcho njebjeſa wotewrja. Toho dla
na ſwoju khoroſcź njeſkoržu, ale bjeru ju k zapokucźenju ſwojich hrėchow
ſcźeŕpnje na ſo.“

Muž jej na to wotmłowi: „Haj tak! Tola ja, kiž kſcheſcźan njejſym,
njemóžach to zhudacź.“

Tak běſche zaſy měr w domje a wot tohole dnja njeſłyſcheſche ſo z
mužowoho horta žadyn poſwar wjacy. Tež dyrbjeſche doſpołnoſcź ſwojeje
žony cžeſcźowacź.

Běſche to 5. ſeptembra 1872, hdyž miſionar ♣P.♠ Palatre pſchez Talekiao
pucźowaſche. Žona běſche ſłabſcha, dyžli hdy prjedy a cžujeſche, zo ſo
jej ſmjercź bliži. Žadaſche ſebi poſlednje wolijowanjo. Pſchiwjezechu ju
6. ſeptembra na cžołmje do cyrkwje. Tam wona božu mſchu ſłyſcheſche, a
dóſta ſwj. woprawjenjo a poſlednje wolijowanjo.

Bjez ſtracha cžakaſche nětko na ſmjercź. Tola njeběſche jeje wjeſołocź
hiſchcźe doſpołna. To wona knježnje zjewi, prajicy: „Cžuju, zo mnu na
ſmjercź dźe. Dźakuju ſo Knjezej za hnadu kſchcźeńcy. Wot njoho wocžakuju
miłoſcź, zo mje do ſwojoho raja wozmje. Jena wěc mi njepokoj cžini.
Schto budźe po mojej ſmjercźi z mojoho dźěſcźa? Kſchcźene je. Tola mjez
pohanſkej ſwójbu nima žane wuhlady na zbóžnoſcź. Budu-li ja morwa,
budźeja ju do póhanſkeje ſwójby ſlubicż. Potom zahinje a bjez porokow
ſwědomja wopuſchcźi wěru, kotruž we ſwojej małoſcźi zeznacź njemóžeſche.
Schto ma ſo tu cžinicź?“

Knježna jej wotmłowi: „Njeſtaraj ſo. To njeje tak cźežko, kaž měniſch.
Sym hižom někotre dźěcźo w tychſamych wobſtejnoſcźach widźała. Ja
ſlubju, zo je pola kſcheſcźanſkeje ſwójby zaſtaram. Jeli twój muž do
toho zwoli, je wumożene.“

Tele ſlubjenjo khoru jara zwjeſeli. Knježna wěc hnydom do rukow wza a
narycža kſcheſcźanſkoho zaſtojnika we Talekiao, zo by holcžku hako ſwoje
dźěcźo pſchijał. Potom dźěſche k nanej, kiž Tany-kien-kue rěkaſche, a
wudoby pſchez ſwoje ſłowa, zo wón piſmo podpiſa, we kotrymž běſche
poſtajene, zo ma holcžka, hdyž budźe woſom lět ſtara, k knježnam do
ſchule khodźicź a tam modlitwy a knihi kſcheſcźanow wuknycź; tež ſmě ju
jeje zaſtaracy nan do kſcheſcźanſkeje ſwójby wudacź.

Khora žona widźeſche wſchitke ſwoje pſchecźa dopjelnjene. Z wjeſołej
wutrobu prajeſche: „Knježe, nětko daj mi w pokoju wuſnycź.“

Tamny miſionar pſchińdźe 18. ſeptembra po północy zaſy do Talekiao, zo
by jenej khorej poſlednje bože wolijowanjo wudżėlił. Na khoru macź pak
běſche pozabył. Po božej mſchi ſo na nju dopomni, njewjedźicy, hacž je
žiwa abó morwa. Wopraſcha ſo, kak ſo jej wjedźe. Prajachu, zo móže lědym
hiſchcźe dwaj abȯ tſi dny žiwa woſtacź, a zo nicžo wjacy wužiwacź
njemóže, tola ma dobry rozom a zwjeſeluje pſchez ſwoju ſcźeŕpnoſcź a
dowěru na Boha wſchitkich, kotſiž ju wopytuja. Měſchnik njemóžeſche ju
woprawjecź, tola chcyſche jej hiſchcźe někotre tróſchtne ſłowa prajicż a
ſmjertny wotpuſtk wudźělicź.

Pſchewodźany wot zaſtojnika, kotryž běſche dźowcžicžku hako ſwoju
pſchijał, poda ſo měſchnik w cžołmje do wjeſki. Knježny dźěchu pěſchi a
běchu pjecź minutow prjedy pola khoreje, zo bychu jej pſchikhad
měſchnika wozjewiłe. Běſche w dźewjecź hodźinach dopołdnja, hdyž
měſchnik do wjeſki pſchińdże. Pſched khěžu ſtejeſche wulka cžróda
wcźipnych ludźi a cyła wjes běſche ſo zhromadźiła, zo bychu Europjana
wohladali. Tola njeběſche žane njepſchiſtojne ſłowo ſłyſchecż, ale
wſchitcy ſo pſchiſtojnje zadżerżachu.

Měſchnik do khěže ſtupi a dźěſche do komory, kotraž ſo bórzy z wcźipnymi
napjelni. Kóždy cheyſche pſchihladowacź a pſchipoſłuchowacź. Dokelž
chcyſche žoninu ſpowjedź ſłyſchecź, njemóžeſche tychle ludźi pſchi tym
trjebacź. Kazaſche jim, zo bychu do pobocžneje jſtwy woteſchli. Doſcź
zwólnje to ſcžinichu. Hdyž běſche měſchnik ſwoju ſłužbu dokonjał,
dohlada ſo na tſi žónſke hłowy wyſche łožnoho zawěſchka. Běchu to tſi
póhanſke žony, kiž běchu ſo na wohniſchcźo ſtupiłe, zo bychu ſpowjedanjo
ſłyſchałe. Tola jim jich wcżipnoſcź wjele pomhała njeje, dokelž bėſche
hłós khoreje tak ſłaby był, zo móžeſche jón mėſchnik lědym zrozemicź.
Pohanſcy Chineſojo ſu wcźipny lud a nałožuja wjchě móžne ſrědki, zo
bychu zhonili, ſchto ſo we ſpowjedźi praji. Skoro wſchitcy miſionarojo
na to ſkorža.

Po ſwojej poſlednjej ſpowjedźi běſche żona hiſchcźe ſchěſcź dnów žiwa.
Bjez bojoſcźe widżeſche ſmjercź ſo bližicź. Pſchecy Boha wo wodacźo
hrěchow proſcheſche. Pſchi jeje łožu rycżachu wo pſchihotowanjach k jeje
pohrjebej, wo płacźiznje kaſchcźa a kajku draſtu budźeja ju k pohrjebej
woblekacź. Khora wſcho ſłyſcheſche a chcyſche ſama na to wotmłowjecż.

Powoła ſwojoho muža a pſchikhodnu macź, zo by jimaj ſwoju poſlednju wolu
wozjewiła. „Ja wumrju ſkoro, ale njecham, zo by ſo po mojej ſmjercźi
kaſchcź kupił. Schto pomha, hdyž ſo hubjene cźėło, kiž budźe žratwa
wakow, do kaſchcźa zamknje, kiź hromadu pjenjez płacźi? Njech tyſcheŕ
pſchińdźe a mje do ſchtyrjoch wſchědnych deſkow połoži. Draſty žaneje
njecham; toho dla žaneje njekupujcźe. Zahrjebajcźe mje we tej draſcźe, w
kotrejž hewak khodźu. Cźěło je we božimaj wocžomaj jara mało. Cžoho dla
dyrbjeli ſo za nje tak jara ſtaracź? Schtož wam naporucżnju, je moja
duſcha. Chcu z kſcheſcźanſkimi wobrjadami (waſchnjemi) hrjebana bycź.
Njezapalejcźe za mnje žanu draſtu a žanu ſlěbornu papjeru. To je
póhanſke a pſchiwěrne waſchnjo. Kſcheſcźenjo to hidźa. Proſchcźe knjeżny
we Talekiao, zo bychu ſmjertne modlitwy za moju duſchu ſpėwałe. Sedmy
dźeń po mojej ſmjercźi kuṗcźe we Tſinpu dwě cžerwjenej ſwěcžcy a cyrobu.
Potom dźicźe do Talekiao a pſcheproſchcźe knježny z nowa k ſebi, zo
bychu tudy ſmjertne modlitwy ſpěwałe. Potom pſchihotujcźe jim po
kſcheſcźanſkim waſchnju hoſcźinu a k dźakej za jich luboſcź dajcźe jim
něſchto pjenjez.“

Muž a pſchikhodna macź ſlubiſchtaj, zo chcetaj jeje wolu ſwěrnje
dopjelnicż. W tutej wěcy změrowana, wocžakowaſche ſwoju poſlednju
hodżinku w pokoju ſprawnych, kotrymž je wumrjecź dobytk.

W nocy wot 25. hacž do 26. ſeptembra khora cžujeſche, zo ma hiſchcźe
někotre hodźiny cżaſa hacž k ſmjercźi. Proſcheſche muža, zo by do
Talekiao ſchoł a knjeżny proſył, zo bychu pſchiſchłe a za nju modlitwy
mrějacych ſpěwałe. Běſche w połnocy. Muž rjekny: „Nimamy žanoho cžołma a
w tymle cžaſu njemožu ſebi nihdźe žadyn požcżicź. Ale hnydom na ranjo
chcu po knježny hicź.“

„Derje,“ wotmławi khora, „tola ſo mi zda, zo pſched jich pſchikhadom
wumrju.“

Nětko wobrocźi ſo k ſwojej pſchikhodnej macźeri, k ſwojomu mužej a
někotrym druhim woſobam, kiž pſchi jeje łožn ſtejachu a rjekny jim:
„Wopokazajcźe mi poſlednju ſłužbu. Hdyž ſo dohladacźe, zo ja wjacy
rycžecź njemȯžu, prajcźe cžas wot cžaſa wótſe modłitwu: „Jazo, Molia,
kieu ngu! (Jězus, Marija, ſtejtaj pſchi mni).“ Z tym mi dowěru na Jězuſa
a Mariju zaſchcżěpicże. Prajcźe nětko modlitwu, zo bych wjedżała, hacž
macźe ju derje w pomjatku.“

Woni ſpytachu, ale prajachu ſłowa cyle wopak. „Ach,“ rjekny khora, tak
to njeje. Prajcźe: „Jazo, Molia, kieu ngu! — Tola, mi doſaha, jeno zo
ſłowje „Jazo, Molia“ k tróſchtej ſwojeje duſche ſłyſchu.“

To bě jeje poſlednja rycž. Někotry krócź hiſchcźe z hubomaj hibny, ert
pak njemóžeſche žanoho ſłowa wjacy wuprajicź. Jeje pſchikhodna macź,
jeje muž a druhe woſoby, kiž běchu pſchi jeje łožu, dźeržachu za ſwoju
winowatoſcź, naſpomnjenu modlitwu tak derje hacž móżno wuprajecź. Tak
póhanjo kſcheſcźancy derje wumrjecź pomhachu.

Smjercź pſchińdże bjez boloſcźe a ſtyſknoſcźe. Rano w ſchtyrjoch
hodźinach wona we Knjezu wuſny. Poſlednje dychnjenjo běſche tak ſłabe,
zo woni někotre wokamiknjenjo njewjedźachu, hacž je žiwa abó wumrjeła.
Běſche 31 lět ſtara.

Pohrjeb běſche kſcheſcźanſki, kaž běſche ſebi žadała. Žadyn póhanſki
pſchiwěrk njebu do njoho plecźeny. Teſame ranjo hiſchcźe pſcheproſy muž
knježny, zo bychu pſchi cźěle žony ſmjertne modlitwy ſpěwałe. Wone
pſchińdźechu do wjeſki. Hdyž běchu modlitwy wuſpěſpěwałe a cźěło ze
ſwjecźenej wodu wokrjepiłe, hotowachu ſo zaſy na woteńdźenjo. Tu
pſchiſtupi muž k nim, w rucy dźeržicy róžowc a kſchiżik zemrjeteje, a
rjekny: „Tejle wěcy ſłuſcheſchtaj njewbohej. Ja kſcheſcźan njejſym a
tola njechał ſo ženje wot njeju dźělicź. Budźetaj mje dopomnjecź na
žonu, kotraž běſche tak dobra a póccźiwa.“

Schtóž do jſtwy póhanſkoho bura zaſtupi, widźi tam na komornej ſcźěnje
róžowc a kſchiž wiſacź. Hdyž ſo joho praſcheja, ſchto ma to na ſebi,
powjeda jim muž z wjeſołoſcźu wo rjanych pocžinkach teje, kotrejž ſu
ſłuſchałe a kak je wona tutej wěcy hako kſcheſcźanka pobožnje trjebała.

Hiſchcźe jena žadoſcź zemrjeteje mějeſche ſo dopjelnicź. Sedmy dźeń
pſchińdźechu knježny z Talekiao zaſy, zo bychu ſo pſchi kaſchcżu
modliłe, kiž mějeſche ſo nětko zemi pſchepodacź. Pſchi zaſtupjenju do
domu wopominachu z wjeſołoſcźu póccźiwoſcźe, z kotrymiž je njeboha
ſwěcźiła. Bohu ſo dźakowachu, zo je jej tak rjanu a zbóžnu ſmjercź
popſchał.

Komu ſu wſchě wěry prawe?

Na póſcźe ſo wjezeſchtaj duchowny a pucźowacy mudracžk. Tón měnjeſche:
„Mi ſu wſchitke wěry prawe. Sam pak nimam žaneje wěry. K tomu cžaſa a
lȯſchta nimam.“

Duchowny jomu wotmłowi: „Tohole měnjenja ſu tu hiſchcźe tſjo druzy!“

Mudracžk: „Schtó? njeje tu tola nichtó hacž mój a pohoncž.“

Duchowny: „Njezabudźcźe na tſi konje, kiž wóz cźahnu: tym ſu tež
wſchitke wěry prawe.“

Slepy proſcheŕ.

Po měſcźe khodźeſche ſlepy proſcheŕ. Pſycžk joho wokoło wodźeſche.
Nėkajki dundak chcyſche ſebi žort z nim ſcžinicź a pſcherėzny powjaz, na
kotryž běſche pſycžk zwjazany. Lědym to ſlepy proſcheŕ pytny, wotewri
wocži, hrabny dundaka a pſchepra joho ze ſwojim kijom. Potom zwjaza
pſycžka, zawrje wocži a dźěſche dale hako ſlepy proſycź. ♣I. S.♠

Wuwzacźa ſu wſchudźom.

Liberalny cžłowjecžk ſcźowkaſche na katholika: „Tón Kulman, kiž je na
Bismarka tſělił, běſche tež katholik, tajki ultramontanſki
(zahorjanſki), tón njeknicžomnik.“

Katholik jomu wotmłowi: „To dale nicžo na ſebi nima. Wuwzacźa ſu
wſchudźom: wſchak ſo mjez wami liberalnymi tež druhdy cžeſtny cžłowjek
namaka.“

Nóž a widlicžki.

We wójnje pſchiṅdże njepſchecźelſki wojak k burej do hoſpody. Do jſtwy
zaſtupiwſchi cźiſny nahi mjecž na blido a zawoła: „Nětko ſym tu ja
knjez.“ — Bur běžeſche ze jſtwy a pſchinjeſe hnójne widły, połoži je na
blido k mjecžej a prajeſche: „k wulkomu nožej ſłuſcheja tež wulke
widlicžki.“ ♣I. S.♠

Hłupak.

Burik a měſchcźank ſo na wuzkej ſcźežcy zetkaſchtaj. Jedyn dyrbjeſche na
bok ſtupicź, zo byſchtaj ſo wobeſchłoj. Měſchcźank zawoła: „Z pucźa,
buriko! ja žanomu hłupakej z pucźa njeńdu.“ Burik ſtupi na bo ka rjekny:
„Ja kóždomu hłupakej rady z pucźu du.“

♣I. S.♠

Ze ſchule.

Wucžeŕ pokazowaſche pismik „i“ a wopraſcha ſo hólcžeca: „Znajeſch tónle
piſmik, kak rěka?“ „Haj,“ wotmłowi pachoł; „derje jón znaju, ale kak
rěka, wjacy njewěm.“

Serbſke knihi a pisma.

W nowſchim cžaſu je ſo wjacy kn ihow a piſmow za katholſkich Serbow
piſało a cżiſchcźało, dyžli hdy prjedy. Serb ma nėtko pſchiležnoſcż, w
jele wěcow we ſwojej macźeŕſkej rycži namakacź, kotrež ſu k ſpokojenju
ſwojich duchownych a cžaſnych potrjebnoſcźow ſpomožne. W ſcźěhowacym
zapiſku namakaſch rjanu z#ěrku, z kotrejež móže ſebi kóżdy po ſpodobanju
wuběracź.

♣a)♠ Doſpołne pacźeŕſte knihi.

1) Dobre ſéṁo

na pwódnu rolu. Powutżacźe a modleṙſke knihe za katholſkich Serbow.
Jakub Kucźank. 1852. — 320 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 2 marcy 25 np. —
1 mk. 50 np. — 1 mk.

2) Hwězda.

Modlitna knižka za katholſkich kſcheſcźanow. — Handrij Ducžman. 1872. —
184 ſtronow. ♣XVI.♠ — Płacżizna 1 mk. 80 np. — 60 np.

3) ♣Duchowna Róžownja.♠

♣swjateje Marije maćerje božeje a přecy čisteje knježny. Handrij
Dučman.♠ 1872. — 518 ſtronow ♣VIII.♠ — Płacźizna: We rjanej wjazbje 6
mk. — We ſrěnej wjazbje 4 mk. 25 np. — Zeſchita 3 mk. 50 np.

♣b)♠ Knihi za kſcheſcźanſke rozwucženjo a pobožnoſcź.

1) Jězus, naſch wucźek, ſchkit a tróſcht we ſmjercżi. Prědowanjo wot
Pětra Ducžmana (1778). — Wudał Handrij Ducžman. 1867. — 24 ſtronow.
♣VIII.♠ — Płacźizna 15 np.

2) Jutrowna ſwěca.

Rozpomnjena wot Handrija Ducžmana. 1868. — 15 ſtronow. ♣VIII.♠ —
Płacżizna 10 np.

3) Róžowc

najzbóžniſcheje knježny z rozpominanjemi a modlitwami. Handrij Ducžman.
1869. — 40 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 25 np.

4) Swjaty Wótcženaſch,

wukładowany we prědowanju ſwjatoho Pětra Złotoſłownoho. Pſchełožił
Handrij Ducžman. 1870. — 8 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 3 np.

5) Pobožnoſcź na ſẇatém Skhodźe.

Z pſchidacżom dweju Litanijew wudał Michał Hórnik. 1870. — 32 ſtronow.
♣VIII.♠ — Płacżizna 20 np.

6) ♣Psalmy.♠

♣Přełožił Jan Laras. Z přidaćom łaćanskich nyšpornych psalmow wudał
Michał Hórnik.♠ 1872. — 176 ſtronow. — Płacźizna 1 mk. 50 np.

7) ♣Novena.♠

♣t. j. dźewjeć dnów pobožnosć k čcsći zbóžnoho naroda Jězusa Khrystusa.
Spisał Michał Wałda. — Wudal Handrij Dučman.♠ 1872. — 10 ſtronow.
♣VIII.♠ Płacżizna 12 np.

8) Wěnc knježnow,

abo wobrjady a modlitwy pſchi nutswjedżenju, draſcźenju a ſtajenju
knježnow ciſterciſkoho rjada. Handrij Ducžman. 1872. — 22 ſtronow.
♣VIII.♠ — Płacźizna 20 np.

9) Cžeſcźowanjo najſwjecźiſcheje wutroby Jězuſoweje a najſwjecźiſchoho
ſakramenta wołtarja. Handrij Ducžmann. 1872. — 14 ſtronow. ♣VIII.♠ —
Płacźiſna 15 np.

10) Krótke rozwucženjo wo někotrych bratſtwach ſwjatoho ſkapulira.

♣P.♠ Arnold Werner, duchowny ciſterciſkoho rjadu we Oſſegu. 1873. — 35
ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 15 np. — Wunoſchk tuteje knižki je hako
Pětrowy pjenježk za ſwjatoho Wótca poſtajeny.

11) Smjertnicžka.

Zběrka modlitwow (a boža mſcha) za wotemrjetych kſcheſcżanow. Handrij
Ducžman. 1873. — 120 ſtronow. ♣XVI.♠ — Cżiſty wunoſchk tuteje knižki je
za cyrkej we Cžornecach abo Bacžonju. — Płacźizna 1 mk.; — zeſchita 80
np.

12) Jězuſowe ſwjate rany

ſu kłoki, kotrež ſo pſchez najtwjerdſche wutroby pſchedobywaja a
najzymniſche duſche zahorjeja. — 1873. — 16 ſtronow. ♣XVI.♠ Ze
ſwjecźatkom. — Płacżizna 10 np.

13) Katholſki katechismus.

z krótkimi ſtawiznami nabožniſtwa. Po Deharbe’owym pſchełožił Jurij
Łuſcžanſki. 1874. — 232 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 77 np.

14) Knižka

za pobožne cžeſcźowanjo ſydom boloſcżow ſwjateje Marije, macżerje
Božeje. Woſebje ſpiſana za hnadowne. měſto Nowa Krupka. 1874. — 39
ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 15 np.

15) Pobožnoſcź kſchižowoho pucźa.

Porjedźeny wudawk z nowym pſchidawkow. Michał Hórnik. 1874. — 32
ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 20 np.

♣c)♠ Stawizaiſke knihi.

1) Žiwjenja Swjatych.

Po rjedże cyrkwinſkich ſtawiżnow ſpiſał Handrij Ducžman. 1864—1872. —
Dotal 10 zeſchiwkow (704 ſtronow). ♣VIII.♠ — Płacźizna 5 mk. —
Jednotliwe zeſchiwki po 50 np.

2) Hnadowny wopyt

ſwjateje Marije we Philippsdorfje. Spiſał Jakub Kral. — Pſchidawk
„Powitanja a cžeſcźenja najzbóžniſcheje knježny Marije“ ſpiſał Handrij
Ducžman. 1868. — 64 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 25 np.

3) Surowſtwa

napſchecźo wjeŕchowſtwu bamžow Piusa ♣VI.♠ a Piusa ♣VII.♠ — Wopiſał
Handrij Ducžman. 1870. — 28 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 10 np.

4) Khoſtani pſcheſcźěharjo bamžow.

Wopomnjeni wot Handrija Ducžmana. 1870. — 22 ſtronow. ♣VIII.♠ —
Płacżizna 10 np.

5) Biblijſke ſtawizny

ſtaroho a nowoho zakonja. Za katholſke wucžeŕnje wobdźěłał Michał
Hórnik. 1870. — 188 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 65 np.

6) Porjedźene hwězdarſtwo, Mikławſch Kopernik. K 400lětnomu narodnomu
dnju M. Kopernika wopiſał Michał Hórnik. 1873. — 16 ſtronow. ♣VIII.♠ —
Płacżizna 10 np.

7) Krótke ſtawizny nabožniſtwa.

Po J. Deharbe’owych pſchełožił M. Hórnik. Druhi wudawk. 1874. 30
ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 25 np.

♣d)♠ Powjedancžka.

1) Sněhowka

abo ſtawizna tſjoch kſchcźeṅcow. Pſchełožił Handrij Ducžman. 1863. — 72
ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 20 np.

2) Drjewjany kſchiž.

Powjedancžko za młodych a ſtarych: Pſchełožił Handrij Ducžṁan. 1868. —
24 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 10 np.

3) Muſchka ſwjatojanſka.

Powjedancžko za młodych a ſtarych. Pſchełožił Handrij Ducžman. 1869. — 8
ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacźizna 5 np.

4) Krajan.

Kotholſka protyka za Hornju Łużicu na lěto 1875. — Spiſał Handrij
Ducžman. 1874. — 40 ſtronow. ♣IV.♠ — Płacźizna 25 np. — Też ſu ſtarſche
lětniki tuteje protyki doſtacż po 10 np.

5) Dwójnikaj.

Powjedancžko z wjeſnoho ži#jenja. Spiſał Handrij Ducžman. 1872. — 31
ſironow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 15 np.

6) Othilia,

abo ſlepa holcžka. Powjedanežko ze ſtarych cžaſow. Powjedał Handrij
Ducžman. 1873. — 44 ſtwnow. ♣VIII.♠ Płacżizna 15 np.

♣e)♠ Wſchelkizny.

1) ♣Pismowstwo♠

♣katholskich Serbow, (prěnja zběrka). Zestajał Handrij Dučman.♠ 1869. —
104 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 1 mk. 50 np.

2) ♣Serbske rukopisne dróbnostki.♠

♣Zezběrał Handrij Dučman.♠ 1869. — 26 ſtronow ♣VIII.♠ — Płacźizna 50 np.

3) Pomocna knižka

k wulicżenju nowych a ſtarych měrow a wahow. — Serbſki d němſki ſpiſał
Handrij Ducžman. 1871. — 72 ſtronow. ♣VIII.♠ — Płacżtzna 30 np.

4) Spěwy

za ſerbſke ſchule. Wudawk za katholſke ſchule. Z # kładom ♣„Maéjcy
serbskeje.“♠ 1873. — 48 # ♣VIII.♠ — Płacźizna. 20 np.

5) Katholſki Poſoł.

Ludowy cžaſopis. Dwójcy w měſacu. Redaſtor # Łuſcżanſki. 1874. —
Płacźizna za #uſtawy 1 mk, 50 np. (Za to tež zeſchiwk „Žiw#“ Na póſcźe 1
mk. 70 np.

6) Prěnja cżitanka

za ſerbſke katholſke wucž#ŕnje w Wornjej Łužicy # rozmnoženy wudawk. M.
Hórnis. 1874. — 144 #ronow. ♣VIII.♠ — Płacżizna 55 np.

Tudy pomjenowane knihi mȯžeja ſo pola ſpiſow# abo nakładnikow tychſamych
a tež w B#yſchi# ſcźizach, Kulowje, Radworju, Ralhicach, Różeńcże #
trowje na znatym měſcźe doſtacż abo wobſtaraja ſo # najkrótſchiṁ cžaſu.

Cżiſchcźak L. A. Donnerhak w Budyſchinje.
