Jutrničžka.

Nowiny za Serbow.

1. Liſt. Wulkoho Róžka. 1842.

S wupraj kaž nemſke ſſ, k pſchikladej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž ń. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ł kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Lubi Serbja!

Wſchitke ludy wokoło nas maja ſwoje nowiny a čžaſne piſma, kotrež jim
zandženych habó naſchich čžaſow ſtawizny a nowinki wopoẃeduja, kotrež
jim wſchelake leſne poẃedančžka, ŕjane pſchikłady, ſmjėſchne baſńe a
baſničžki a druhe tajke ẃeſołe a ſtruchłe lazowančžka poſkituja; zo móža
woni ſwoje ńedžjėlſke popołńo habó druhi čžas, dyž ničžo za džjėło
nimaja, ẃeſele a wužitńe pſchečžinićž. Z tajkich piſmow nawuknu woni
njėſchtožkuli, ſchtož jim wo jich hoſpodaŕſtẃe a wowſchjėm druhim jich
džjėle, žadańu a potŕebowańu wulcy ẃele zpomhaćž, jich prócu polóžićž,
ẃečži wuzbytk pſchi ḿeńſchich mocach dawaćž, zeſłowom, wo jara ẃele
kruchach wužitk a pomoc pſchińeſćž móže. A njėkotra kraſna ſchtundžičžka
mińe ſo jim z lazowańom ŕjaneho poẃedančžka, leſnej pjėſničžki, ẃeſołoho
liſćžika a wažneje nowiny wo ćžežkich wójnow a zpodžiwnych podawkow z
cełoho ſwjėta. — „Kak je to tola duſchńe!“ praji njėkotryžkuli z mojich
ſerbſkich bratrow; „kak ŕeńe, dyž móže jeden tejko nowoh zonićž, tajke
wužitne wjėcy nawuknyćž, ſwoje čžežke džjėło ſebi wo njėčžimžkuliž
polóžićž a próznych ſchtundach tak ſo poẃeſelićž!“ — „Haj hle, praẃi zas
druhi, Njėmcy, ach ćži maja tajke wſchitko jara lochcy; ale my bozy
Serbja! ſchtó ſo wo nas ſtara? Serba heẃjak kóždy hani a hidži, a dyž
chce wón njėſchto ẃjac nawuknyćž hačž ſwoje paćžeŕe, da dyrbi k Njėmcam
po proſcheńu hićž; wo ſwojej ryčži wón ani ſłowčžka ńenamaka.“ — Ty
maſch praẃe, ſerbſki bratſe mój; tak je było hačž tu do tejlej ſchtundy.
Hale to je było, mój pſchećželo, a ńebudže ẃjac. Nimo — minyła ſo je
talej ćzjėmna nóc, kiž ſerbſke hona pſchikrywaſche; a nowy džeń naſtupa
za nas. Wzeſtawali ſu hižo njėkolſi mužojo, ſwjėrne džjėćži naſcheje
ſerbſkeje maćžeŕe, ſwjėrni podańjo naſcheho zakſonſkoh krala; a wołaja
njėtk pſchezemńe won do wſchitkich ſerbſkich honow: Prečž tulej tupu
ćžjėmnoſćž! Nowe ſerbſke fłóncó zezkhadžuj a wobſwjėćž naſche łužiſke
hory! Zo budžemy wo ſwjėtle khodžićž, kaž tón Japoſchtoł praẃi, wobdaćži
z brońju wſcheje rozomnoſćže, a wobpaſani z mečžom ſẃjateje wjėrnoſćže.

<pb n="2"/>

Duž da Wy njėtkoj, moji lubi, pójćže a poſuchajćže ſwjėru na tónlej
’łós; dokelž wón ńe tón #ós ſamopaſchnej ńepokory habó hordeho ropota a
zeṕerana; nė — wón je ’łós bratrowſkeje luboſćže, kiž Wam wužitk,
ẃeſelo, radoſćž ńeſe; łós ſwjėrnoho pſchećžela, kiž Wam wſchitko wupoẃe,
ſchtož wón wjė habó zonićž budže, joli zo Wam to na njėkajke waſchńjo
zpomóžne a wužitne habó lubo a zpodobne býćž móže. Wy pak, duchomni a
ſwjėtni wučžeŕjo naſchoho ludu, a wſchicy druzy, kiž to zamóžićže,
pójćže a pokazajćže, zo Wy woprawdže naſch lud lubuječže a chcećže, zo
by wón džeń wotedńa pſchib’erał wo mudroſćži a rozomnoſćži, wo
zprawnoſćži a wjėrnej bohabojoſćži; pokazajćže je pſchez to, zo wy
naſchu „Jutrničžku“ pokupićže a bez naſchim ludom ju rozſchjėrićže; zo
bychu Waſche ḿena prjėńe ſtałe bez tymi, kiž naſch lud tež na telej
waſchńjo wuwučžićž, hoŕećžahnyćž a kewſchom dobromu wzbudžićž žadaja.

Lipſku, nazymnym mjėſacu 1841. J. P. Jórdan.

Pſchazna pjėſničžka.

(’Lós: Lute dobre ſpodobańo.)

Schwórčžo, bórčžo, ſchćžebotajo

ryčža naſche koleſka;

kmana pſchaza dyrbi hrajo

hićž wot ruki holečža,

Spjėſchna ruka kwalbu dawa,

ńech je wulka habó mała,

a tak pſchez te koleſko

roſće domej bohaſtwo.

Swoju wuprawu pak žada

wſcho, ſchtož dyrbi deŕe hićž;

ſchtóž to wjė, tón pŕedy hlada,

dže móhł ſchto ſej polóžićž:

Tak, laj, koło zprawowane

z tukom pjėkńe namazane

ẃerćži ſo kaž myſličžka,

a po herca holičžka.

Klinčžo, zynčžo k prawej pſchazy

ſłuſcha potom pjėſničžka,

heẃak ljėni ſpar wſcho zkazy

a ta luba woſtuda;

Pſchi tym pak ńech wóčžko kuka,

kajku nitku pſchedže ruka;

zo ſej pſchelčža ẃeſoła

ńedopſchedže ſwaŕeńa.

(Druhim liſće dale.)

Borſchčžan.

Róžowy pupk.

(Parabola po Krummmacheru.)

Jeden hólčžik ſtejeſche po jenoh róžowoh kerka, połnoh pupkow a
wukćžjėtych róži. W’eſele wobhladowaſche wón pa tu pa tamu róžičžku, pa
zas jene woṕeſchko, pa pa jeden pupk. Joho nan to nazdala widžeſche z
luboznym, zpodžiwnym počžućžom wo ſwojej wutrob’e; dokeliž wón mjėjeſche
toh pachołka jara lubo. „Ńejo mi, prawi wón ſam pſchi ſebi, ńejo mi tak,
kaž by boži <pb n="3"/>hłós tu z toho kerka mi wjėſchćžił, zo tež wón
njėdy ẃeſelo a radoſć pſchińeſe mojej wutrob’e kaž telej pupki a róže
mojimaj wočžomaj. Habó čžohodla zda ſo mi moje džjėćžo tak lubozne pola
tychlej kćžjėjacych róži?“

Tak tón nan ſam pſchi ſebi; tón hólčžec pak ńepſcheſta hladaćž a ſo
džiwaćž. Zpodžiwańe na ŕjanoſćži pak wzbudžuje myſl na wjėrnoſćž. — Tón
hólčžec chcyſche wuhladaćž a wupytaćž, kak z pupka róža naſtańe. Swojej
ručžcy do boka ſtajiwſchi ńezpuſchćži wón žanoh wóčžka z jenoh tajkoh
pupka. Tón nan pak zezady ſchtoma ſtejo melčžo ſo wuſmjėwaſche. — Tak
ſnadž ſo wuſmjėwaja jandžele bože, dyž jenoh mudračžka toholej ſwjėta
widža, kak wón z ćžipnym wokom pſchez ſwoje točžene ſchkleńcy daloke
hwjėzdy wobhladuje, habó wupytuje, kajke žiły a moſery ta habó tama
wačžka wo ſwojim ćžjėłku nutska ma.

Skoro pak ſo tón hólčžec domaſa, zo bjė wſchitke joho hladańe podarmo.
Njėtk ſebi wón jeden pupk wužćžipny, rozčžini jón, a wobhladowaſche
pilńe wſchitko, ſchtož wón nutska namaka. Da pſchiſtupi nan a wopraſcha
ſo joho: „Na čžoh da ſebi tola tak pilńe myſliſch, mój ſynko?“ — „Ach
luby nano, wotmłoẃi tón pachołk, ja chcył rady ẃedžećž, ſchto to pupk
čžini, zo wón róža zbywa? Duž tónlej wužćžipnych a ſej rózno
rozpołožich, ale ja tu nutska ničžo ńewidžu, hačž lute małe woṕeſchka,
połne fałdkow a zmorſkow. Dy bėch jeno jón tola ńezkóncował!“ —

„To ničžo ńeſchkodži, mój ſynko, ŕekny nan, tu jo jich tohodla pſchecy
doſć. Natura (pſchiroda) nam ńedawa jeno to, ſchtož my tŕebamy, hale
tež, ſchtož nas zẃeſeli a z čžohož my njėſchtožkuli nawuknyćž móžemy.
Teb’e k pſchikładej jo wona njėtklej |nawučžiła, zo to ničžo lohke ńejo,
jeje pótajnoſče wupytaćž a wuznaćž.“ —

„Hale tehodla ’ſchćže ja pſchecy ničžo rozomniſchi ńejſym!“ —

„Tola bjė to dobre, mój ſyno; ty bjė ſej ſwjeru zamyſlił njėſchto
nawuknyćž z toholej kerka. Tónlej zamós jo ſam za ſo dobry; ty ſy dobru
wolu mjėł, a to je chwalobne. Hačž čžłoẃek njėſchto wuẃedže habó nic, to
ńeje kóždy čžas joho wina. Dobra wola, dobry zamós najẃjacy płaćži.“ —

Po khwili tón hólčžik zaſy počža: „Nó da praj da mi ty, nanko, kak móže
z pupka tajka ſchikwana róžičžka wuroſćž!“

A nan wotmłoẃi: Mój ſyno, tež ja ćži ńemóžu ničžo dale prawićž, hačž to,
ſchtož kóždy čžłoẃek tu ſo ſtawaćž widži: pupk ſo pomału wuroſće ẃetčži
a ẃetčži, ŕeńſchi a leſniſchi; potym ſo pukńe a woṕeſchka ſo rozwinu,
kaž je tulej widžiſch. Dale ja tež ničžo ńewėm. Taike ŕjane wjėcy
dóſtańemy my hižo hotowe; ale ta ruka, kiž je pſchihotuje, a ta, kiž je
wobradža, je nam ńewidžomna.“

Njėtk tón pachoł zaſy zbjėže tón wužćžipńeny pupk a prawi: „Ale dyž da
tajkilej pupk zamóži, ſam tak ŕeńe ſo wuroſć a wuwićž, ŕeńſcho, hačž by
to žadyn čžłoẃek dokońał: čžohodla da ńezamóži wón ani napſchećžo małom
džjėſću ſo wobaraćž, zo mój łahodny porſćik jón wužćžipńe? Kak da, zo
wón nadobo zamóži tak mało a tak ẃele?“ —

„Mjėniſch da ty, mój ſynko, zo jo ſo tónlej pupk čžiſće ſam ze ſo
zčžinił a tak ŕeńe ſo wuroſtł?“ a nan ſwojom džjėſću runym mjėŕe, ale z
cełoj ſwojej wutrobnej dobroćžiwoſću do wočžow pohlada.

„Ah, to maja kwjėtki a róžičžki wjeſći tež tajkoh nana a maćž, zo jim
wonej jėſć a pićž dawataj, je hoŕećžehńetaj a wukhowataj?“ —

<pb n="4"/>

„Haj mój ſyno, wone maja jenoh tajkoh nana, tohſamoh, kotrohož my
wſchicy mamy; hale toholej dobroćžiwoh, luboh nana nichtó ńewidži; my
jeno widžimy a pytńemy joho móc a luboſć wo nas a wokoło nas. Tonlej nan
wſchjėch čžłoẃekow, wſchitkich ſtwoŕeńow a wſchoho ſwjėta jo Bóh luby
kńez.“

Da by tomu hólčžikej tak džiwńe wo wutrob’e; dokeliž nan bjė joho
nutsnite čžućža zjenym ſłowom wozjewił. A wot toho čžaſa bjėchu jomu
wſchitke róžičžki wo zahrodže a kwjėtki wo polu jako lube bratſiki a
leſne ſotſičžki; a wón roſćeſche na wulkoſći kaž na rozomnoſći a
luboznoſći pſched Bohom a pſched čžłoẃekami.

Nan pak wſchitke ſłowčžka toholej džjėſća zkhowa wo ſwojej wutrob’e a
wupoẃeda je maćžeŕi. A wona płačžo a pobožńe ſebi pomyſli: „Ach kak jo
to tola tym móličžkim date, zpóznaćž tež te najẃetčže džiwy a
pótainoſće!“

J. P. Jórdan.

Smjėſchk.

Kukecy bjė jeden kńez, kiž ẃeſołe ƀeſady ha dobru ſchklencu wina jara
lubowaſche. Kóždu zbóžnu ſobotu jėzdžeſche wón do mėſta na wiki,
hačžruniž wón k najḿeńſchom wot jutrow ani zorna na pſchedań
ńemjėjeſche. Dokeliž tam ſo zkhadžowachu nėkotſi tajcy bratſja ha
čžinjachu ſebi ſwoje ẃeſelo huſto hačž do północy. Naſchomu pſchećželej
ſo pſchi tym huſto ſta, zo dyrƀjachu joho do woza ſajdžićž a wón ani
ńezoni, kak domoj pſchindže. Jenu ſobotu, džež bjė wón tež ſwoju
ſchkleńčžku khėtŕe wyſoko zbėhał, pſchijėdže wón khėtŕe pozdže do
ſwojnje wſy. Spar ha wino bjėchu tak na nim wu’rali, zo wón praẃe
ſchikwańe drjėmaſche. Zjenym dobom zaſta pohončž wo jenej wuſkej haſcy,
a kńez dyri ztajkim wotmachom wo jeden bok woza, zo wón wotućži.

„Nó, čžohodla ſtejiſch, ſmy da doma?“ —

„Ach njė, hale jowlej leži jeden ṕjany pŕjėki pſchez haſku, ha ja ńemóžu
nimo.“

Zḿerzanóm wotewri tón kńez, hižom pół wuſpany, jene wokno pa woza,
pohlada won, ha ſwaŕeſche: „Fuj ty ṕane ſk..., ńehańbujeſch ſo ty?“
Čžohodla da ſo jowlej na haſy wokoł waleſch?“

„Čžohodla?“ wotmłoẃi ſmjėjo tón dobry pachołk, „tehodla, mój kńeže, zo
wóz ha końa nimam, zo bych ſo dom ẃeſć móhł.“ — Čž.

Najnowſche ſerbſke knihe.

Ljėtſa wujſchłe ha wo Welleŕec kniherńi kdoſtańu ſu:

Mały Serb aby Serſke a Njemſke Rosmłowenja

a. t. d. ſpiſane wot J. E. Ssmolerja. ♣XVIII.♠ a 163 ſtronow w 8. za
toler. Knižka za Serbow, kiž njėmſki, a za Njėmcow, kiž ſerbſki wuknyćž
chcedža.

Serſke Pſėničžki zezbėrane a Serbſkim hólcam a holcam kzẃeſeleńu wudate
wot Čžėſchčžanſkich Wićžazec Pėtra.

32 ſtronow za ſchjėſć kroſchkow.

Budyſchińe ẃedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

C̉žiſchčžane pola C. G. Hiecki.

Jutrničžka.

Nowiny za Serbow.

2. Liſt. 8. Wulkoho Róžka. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ł kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Pſchazna pjėſničžka.

(Dalſchi kruch.)

Zda ſo ćžehńe po tym džiėłi;

ſchtož ſy warił, wukińeſch,

pſcheńčžny kłós po ržanym ſywi

domoj khowaćž ńemóžeſch.

Tak tež džjėło, pſchaza datej

džeržeńe a ŕjanoſć płatej,

a ſchat wſchjėdny, kemſchacy

je tež na to podomny.

Wzmićže da ſej ródńe tŕene

džjėło ḿechke, łókniwe,

z pazdžeŕjow bydž wuŕedžene,

žwaki rózno ſkołbane;

heẃak pſchedženo ńej duſchne,

k wikam ani k tkańju wuſchne;

pjėkne tež ńej ſchkoŕene,

abó mało ẃerćžene.

Schtož my ſchwarne dokońjamy

z ruku ſwjėrnej, wuſtojnej,

na tym čžeſć a radoſć mamy,

a tež tyje k wužitkej;

napraſkaćž pak piſchćžel, potačž,

paſma ńepołne ſnadž motaćž;

to, to hrjėch a hańba je,

žane tyćže ńeńeſe.

Duž da ſwoje prawo dajmy

čžeſnej pſchazy, nadobnej;

k tkańju potom namotajmy

tẃerdu nićž, kaž konopej;

da ſo tkalc a płótno ſmjėje,

a naſch dobytk ſobu kćžjėje,

zo nam ſchórcuch, koſchulka

wjėſćže budže pſchipódła.

Pŕed hačž wotcojo ſu ſpali

Iſraelſky ze ſḿerćžu,

da ſu hižo draſty tkali,

ſydali za kudžełku.

Pohanſtwi tež w Serbſkim kraju

ſu tež bałe, kaž ćži praju,

wot lenu a wot pſchazy

pſchipołnicy-dračžicy.

Po tym pſchaza ńej tak młoda;

po wſchjėch krajach, ludach je

znata, ẃjac hačž kozy-broda,

kiž na polu módra kćže.

Sŕedža ſwojich pŕoznych žrancow

a tych zabledženych žwancow

kralowny a fėrſchčžiny

pſchadłe ſu, kaž zonimy.

<pb n="6"/>

Kńeža, kralojo tež khodža

pſchadli ćžeńkim džjėlanym,

pſchelčžow prócu čžeſćža, rodža

pſchi žiẃeńju bohatvm.

Tŕeńja jich a rub na blida

ńezaćžjėri žana žida,

tak zo nitka džjėlana

ſwoje kńežſtwo wobkhowa.

(Kónc pſchichodńe.)

Don Di♣è♠go Leon, Schpanſki General.

Diego Leon bjė zawjėſće naljėpſchi rajtarſki General wo cełym wójſku
Schpanſkim. Wſchitke ſwoje ḿeno a wſchu ſwoju doſtojnoſć, tež titul
Grofy z Belaſcoain, je ſebi wón wójńe a bitwach zaſłužił. Zkróbły a
wuſchikny na końu, mlody (wón bjė 37 ljėt) a nahłeje wutrobnitoſćže,
mjėje che wón wo ſwojim waſchńju, ſwojich počžinkach, wowſchjėm ſwojim
čžińeńju ha woſtaẃeńju njėſchto tak młódne, tak leſne, tak nadobne, kaž
ćži ſtari Schpanſcy Rytyrojó (Ryćžerjo); a tehodla lubowaſche jeho kóždy
wojak, wyſoki a nizki. Jeho khróbłoſćže a tež jeho błyſchćžatej, bohaćže
ze ſljėbrom a ze złotym wuſchiwanej draſty dla ḿenowaſche jeho ceło
wójſtwo „Schpanſkoh Murata“; dokeliž tónlej młody, ŕjany a leſny General
Napoleonowy, kotryž, jako toholej wulkeho khejžorowy ſwak, tež ſedym
ljėt Neapolſki kral poby, ruńe tak wutrobńe bjėdžeſche a tuſamu pychu wo
ſwojim woblečžeńju pokazowaſche. Najbóle khodžeſche wón Huſarſkej
draſćže. Na čžakoẃe (wojerſkim kłobuku) noſcheſche wón pſchecy wyſoke,
dołhe ṕero, po kotrymž jeho wo bitwach hižo wotnazdala zpóznawachu. A
tónlej ŕjany, młody, duſchny, kraſny wojerſki wyſchi, na kotrehož ceła
Schpanſka z radoſćžu zhladowaſche: wón dyrƀeſche jeneje ſḿerćže wumŕećž,
kotruž jomu zawjėſćži nichtó popſchał ńeby. Maria Chryſtina, pŕedy
Schpanſka kralowna, a nėtkojfcheje kralownej maćž, by loni wotſajdžena a
ze Schpanſkeje wupokazana, dokeliž jeje podańjo pod jeje kralowańu teje
ſwobodnoſćže a zprawnoſćže ńenamakachu, kotruž žadachu. Ale talej žónſka
ńepſcheſtana ſo prócowaćž, a wſchitko nałožowaćž, kak by zaſy kńezſtwo
wo Schpanſkej doſtała. Tomu jo ji kóždy ſrjėdk duſchny doſćž, a byrńe to
ſta ludži wo žiẃeńo pſchińeſło; haj ani za ſwojoh džjėſćža ſtrowotu a
žiẃeńo ſo wona ńeboji, joli zo ji njėdže kuſčžičžk nadžjėje ſo miſchkri.

Tak wona tež zańdženu nazymu njėkotrych wojerſkich wyſchich nawabi, zo
ſo woni napſchećžiwo njėtſiſchom krajnom zaſtojnikej, generalnom
Regentej Eſparterej, ſo nenadžicy zṕerajo zewzbjėhnychu, a wo njėkotrych
krajinach Schpanſkeje tamnu žónſku za kralownu wuwołachu. Najprjėni
zčžini to General Lepold O’Donnel wo tym mjėſćže Pampluna, džež tu nóc
wot 1. do 2. Oktobra njėſchto ſtów wojakow jeho za ſwojoh ẃednika, a
Chryſtinu za Schpanſku kralownu wuzna. Dokeliž pak Chryſtina ẃedžeſche,
zo Diego Leon nic jeno po wojakow jara lubowany, hale tež kruty
ńepſchećžel Eſparterowy bjėſche: da wuzwoli wona jeho za ẃedžićžeŕa
cełeho toho zṕedžeńja. Dołhi čžas bjė wón čžiſćže napſchećžo temu a
ńechaſche ſo ji podaćž; a zda ſo, zo jemu Chryſtina ſama ẃjac hačž jeden
liſt piſaćž dyrƀeſche, pŕedy hačž wón do leho zwoli.

Wonaj pak bjėſchtaj ſej z O’Donellom tak wotryčžałaj, zo nydym hačž
poẃeſćž wo Pamplunſkeho zṕerańja do Madrida (prjėńe mjėſto Schpanſkej,
džcž kralowna bydli) dóńdže, Diego Leon z pomocu prjeńeho regimenta
Kralowſkej Gardy a njėkotrych druhich młodu kralownu Iſabellu z mocu z
kralowſłoh hrodu wuẃeſćž a do tajkich krajinow póſłaćž budže, džež
Chryſtinſke wójſka ſteja, zo bychu woni potom wo jeje ḿeńe kralowaćž a
Chryſtinu <pb n="7"/>zaſy do kraja powołaćž móhli. Eſpartera myſlachu
woni pſchitym do ſwojeje mocy doſtaćž, habó k tomu pſchinućžićž, zo by
ſwoje regentſtwo wotewdał. Sedmoh Ołtobra ẃečžor pſchi ćžmičžcy zeſtupa
ſo prjėni regiment Gardy do hromady, zawoła: „vivat Iſabella Kralowna, a
Maria Chryſtina ńech regiruje!“ a ćžehniſche do hrodu. Hale jow ſo jim
njėkotſi Hellebardaŕo (wojacy z dołhimi ſchpiſami) napſchećžo ſtupichu,
a hačžruniž jich woprjėdka ẃjac ńebjė, hačž 18 muži, da woni jich tola
tak dołho wot kralowſkich ſtwów wotdžeržachu, hačž jim druzy wojacy
napomoc pſchindžechu. Njėtk by te ńemjėrne wójſko pſchemóžene, jeho
wyſchi ćžeknychu, kaž ſchtó móžeſche, a rano wokoło tſjóch podachu ſo
wſchicy, kiž ſchćžen wo kral. dwoŕe ſtejachu, na dwjė ſćžjė muži z
njėkotrymi wyſchimi, a bychu wſchicy jećži.

Diego Leon bjė tež ćžeknył a to na końju; hale wón ńepſchindže dale hačž
do mjėſchka Colmenar. Tam padže wón tym Huſaram do rukow, kotrychž
Eſpartero wupóſłał bjė tych ćžekńenych wyſchich złójičž. Ćži ẃedžichu
jeho runypućž do Madrida, džež nydym wojerſki ſud 12. a 13. Oktobra
’romadu zwołany a wón k ſḿerćži zaſudženy by. Ljėdom bjė telej poẃeſtwo
do mjėſta ſo rozejſchło, da počža ẃele woſobnych a njėtſiſchemu
kralowańu jara pſchećželniwych muži jeden podruhim proſtwy za jeho
žiẃeńo do najwyſchoh krajneho ſuda ſłaćž, kiž tamne wotſudžeńe hiſchćže
pokrućžićž mjėjeſche. Njekotryžkuliž pſchećžel toh nadobnoh młodoh
wojaka poda ſo tej luboj nadžiji, zo budže jemu knajḿeńſchom žiẃeńe
woſtaẃene; ćžim bóle, dokeliž tež bez tamymi ſedyḿjomi generalami, kiž
jeho pŕedy wotſudžichu, tſjo za jeho žiẃeńe byli bjėchu. Najwyſchi
krajny ſud nimale cełu nóc radu džeržeſche, a napoſledku tola tame
wotſudžeńe wobkrućži. Njėtk by wone Leonej pſchipoẃedžene, a jomu
praẃene, zo dyrbi ſo za 24 ſchtundow k ſḿerćži hotowy mjėćž. Jena
nadžėja ſchćžen jemu woſta; Epartero móžeſche ſnadž tolej zaſudžeńe
zaničžićž; prawo ktemu wón mjėjeſche. Hale wón to nezčžini; bojeſche ſo,
zo by ceło mjėſto napſchećžo ńemu zewſtanyło; dokeliž kóždy telej
zṕedžeńe za Mariu Chryſtinu hańeſche, a prawda žadaſche ſḿerćž toho, kiž
by za ẃednika wuznaty. 15. Oktobra popołnju jenej by Don Diego Leon
zatſyleny. Do poſleńeho wokamikńeńa wobpokaza wón tu wutrobnitoſćž a
nadobnoſćž, kotruž wſchicy na nim lubowachu. Swoju błyſchćžatu Huſarku
draſtu woblečženy ſtupi wón mjėrńe a be’wſcheje ſtruchłoſćže na te
mjeſto, džež wón wumŕećž mjėjeſche; a zwótrym, krutym hłoſom ŕekny wón
tym, kiž wokoł’ ńeho ſtejachu: „Vivat Konſtitucia! Vivat Iſabella druha!
Mój lud ja ženi ńejſym pſcheradžił. Wojacy, ja ſym was huſto
komandirwał. Tež wo tymlej wulkim wokamikńeńu komandirju ja: Tſylćže!“ —
Wone rjaſny, a wo ſwojej kreẃi ležeſche jeden z tych najnadobniſchich
muži naſcheho čžaſa.

Pſchjėſadne a ſolotwjowe ŕjadki čžiſte.

Hans. Kmótſe, kaha wy to tola čžinićže, zo maćže pſchecy tak wot trawy a
druheho ńeŕjada čžiſte pſchjėſadne ŕjadki? Pola ḿe pak žane dopljėćže
ńeje a to mam pſchezy z tymi žonami tajku haru!

Ṁerten. To je ſnadna wjėc, luby ſuſodo. Dyž je pſchjėſada wutorhana,
zryju ja nydom ŕjadki a woſyju tam hejduſchki abó tež kolija; to
pſchińeſe zas wužitk na tymſamym mjėſćže a zdžerži ḿi pſchjėſadničžku
čžiſtu. Woſtajiſch pak ty ŕjadki ńehnute ležo, da wudyri tam bórzy trawa
najnich, ta ńeſe ſwoje ſyḿjo, te wupada a dyž njėtk naljėto zeḿju
pſcheryjeſch, da je to traẃe a wſchemu ńeŕjadej haklej praje zhołdowane
a zpoljėkane.

Hans. To ſo da myſličž. Ale wokoło kórkow, dyž je ſolotej wurjėzana,
nehodži ſo tola žana hejduſch abó kolij woſyćž!

<pb n="8"/>

Merten. To tež tŕeba ńeje. Pŕedy hačž ſo ſolotẃja wutreba, dyrbja kórki
hižom wobkopowane byćž; to haćži hižom wokolnej mólčžkej traẃe. Je potom
ſolotẃja čžiſćže prećž, lej, da zćžaham ja wokolnu zeḿju k’kórkam, kiž
hižno khjėtro wulke ſu, bliže a wyſche hoŕe, kaž ſo kał a bjėrny
wobkopuja. Kórki ſedža potom na tajkich wóſokich haćženjach abó brohach
ſŕedža wo ſwojej ŕebičžcy, zo pſchiliwana abó deſchćžowa woda zwotmachom
wotbjėžečž ńemóže.

Hans. Haj lejćže, to bydžich ſo ja pŕedy dohladać móhł. Kulirjėpa, kał a
bjėrny ha toho runja bychu heẃak hižon bez wobkopowańja roſtłe, ale
pſchez toſame mori ſo trawa a wokolna zeḿja zčžini ſo jim ḿechka a
ḿelna, koŕeńe ſo we ńej lóžo rozkładuja, deſchčžik lóžiſcho nutsćžehńe,
a to tyje. Haj ſchak haj, to ſo jeden p checo ńedomaſaſch, čžohodla ſo
njėſchto ſtańe abó ſtaćž dyrbi. Wóndano, mój kmótſe, bjėch ja na łucy
pſchi ſyno khoṕeńju. Ja ſej pomyſlich, ſchto je to tola džjėła a
broẃeńja; jutſje budže hačžnajŕeńſchi džeń, wot roſy ńebudže habyn
ničžo, dokelž wjėtſik pſcheduwa; ńehmóhli to ſyno pſchez nóc ležo
woſtajićž, kajkež leži a tulej prócu ſej zalutowačž? Njė, to ńeńdže,
khopićž dyrbiſch; khopenach dyrbi ſo ſyno poparićž, da potom lóžo ſkńe,
ńepari ſo domach tak pſchemóžńe, džerži ſo ljėpe a je ſtroẃſche.

Ḿerten. To ſo wjė, luby kmótſe, tak je! A ſchtóž ma tu ſranu pſchazku na
łukach, dyrbi haj tſi ſchtyri dny ſuſchićž, wobroćžećž a khopićž, dokelž
pſchazka pſchez to dočžiſta (na próki) wuſkńe, ſo rozrybuje, pſchepańe a
potom mało ſchkodži.

Hans. Haj, to je kwjėri podomne; tajke ſyno ſkót potom wjėſćže ẃele
radſi jė. Borſchčan.

Smjėſchk.

Tak tež wo Bórowſkej. Kazanſkej krajińe dawa ſo kóždom motewŕetom
njėſchto ṕeńez do ruki, zo by na pućžu do ńeƀes hłodu abó pićža ńeztra#.
Nedawno wumŕe tam jeden bohaty kupc, a jeho žona jom ſto rublow (rubl je
njėſchto pſchez nórt) do kaſchćža pſchipołoži; a potym jeho pohŕeba. To
zhoniwſchi njėkotſi paduſchi jeho necy wuhŕebachu, wotčžinichu kaſchčž,
wzachu jemu te ṕeńezy; a ſadžichu jeho ruńe hoŕe kaž wulkoh hólca; do
prawej ruki pedachu jemu karty a do ljėwej ſchkleńčžku wina, a
zawodžechu zaſy wſchitko z wilkej piłnoſćžu, a ćžeknychu. Nydym
rozſchjėrichu woni po cełoj wokołnoſći tu poẃeſć, zo tón mordwy wo hroẃe
jara ńekmane a ńerodne žiẃeńe ẃedže. Ceła woſada zhromadži ſo na
kherchoẃe, hroẃ by wotewŕeny, a hlej tu ſedžeſche naſch kmótſch drjėmajo
a ṕeńezy bjė pſchjėrał a pſchepił. Wſchitko ſo džiwaſche, a žanemu ſo to
jara ńeluƀėſche. Duž wza zwóńk naſchoh ẃeſołoh mužika za ruku, a
napominaſche jeho dołhi čžas, zo by ſwoje žiẃeńe poljepſchił, a njėtk
tajke ſwjėtne tryſki woſtajił, kiž ſo jemu jara „wólbyrńe“ pſchiſteja.
Potom dachu jemu druhe ṕeńezy a hrów by zaſ’ zaḿetay. Ale druhi džeń
rano poẃedaſche hižo ceła ẃes, zo je tón mordwy kupc zaſy wſchitke
pſchečžinił; dokeliž ćži paduſchi bjėchu tam zaſy ḿelčžo pobyli. Nydym
by te hrozne hrjėſchne mužiſchćžo zaſy wuhŕebane, dokeliž pak wón na te
wčžorawſche napominańja poſuchał ńebjė, da zeſtupi ſo jeden habó ſchjeſč
muži z kijėmi a z kolikam wokoło ńeho, wobwroćžichu jeho z krjƀetom hoŕe
a perichu jeho tak dołho, hačž bjė wón modry kaž ſlóẃka a pſchedžjėłamy
kaž z’nidličžka. Tak ſo nadžijo, zo budže ſo njėtk poljėpſchićž,
połožichu joh zaſy do hrowa; ṕeńezy pak jemu žane ſobu ńedachu, dokeliž,
prajachu woni to by rjėkało, jeho k ńekmanſtwu zaẃeſć’ jemu ṕeńecy ničžo
wuſchne ńejſu. Chcemy junu tak zpytaćž.“ A lej wot toholej čžaſa žana
ſkóržba ẃjac pſchećžiwo ńemu ſłyſchećž ńeby; wón bjė ſo poljėpſchił.

Budyſchińe ẃedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

C̉žiſchčžane pola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

3. Liſt. 15. Wulkoho Róžka. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. tſch, k. p. ćžahnyćž; ł kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Pſchazna pjėſničžka.

(Dokónčžeńe.)

Na to ſebi ẃele wedža

pſchelčže zteho čžeſćene.

Hólcy tež je zẃeſ’lićž chcedža

z paleńcom, kiž dobry je.

Ale wſchitkón luby palenc

napoſledk je hrozny walenc;

pſchelčža ſtrózba pſchiſljėńja

radſiſcho wot khofeja.

Haj k półpſchazy ćžopłe piwo,

pak khofej ńech pluſkoce;

komuž pak ſo woſtudžiło

ćžopłej ſtwi, ńech wubjėhńe,

džež te zymne wjėtry duja

a te hłódne ẃelki wuja:

ńech nam praji zawjėrno,

kak je ſo jom lubiło.

Bórzy budže wuhotajo

kóždy dójſtwy pſchibjėžećž,

pſchi khachlach ſo wohŕewajo

tebi taklej wotmłoẃećž|:

Khwalćže wonka, bydžćže nutska,

bórniž cybali wot pucka —

Cžopłej ſtwi nas ńeſtara

hłódny ẃelk a čžjėſkanca.

Wſchelke, wulke dŕe je džjėło,

pŕedy hačž ćži zeſchije

ſchwalčža habó krawc na ćžjėło

woblečžeńe płatowe.

Z kolebki pak hačž do hrowa

kóždy ſo do płatu khowa,

duž tež jara zdobńe je,

zo ta naſcha pſchaza kćže.

Wučžeſćićž pak ńemóžemy,

jeje wažnoſć wupoj’daćž;

duž k najḿeńſchemu da chcemy

khwalobńe ju zakhowaćž:

Walčžki ſchćžeńkow, k płótnu trjėbne,

ćžeńke, pačžoſne a zhrjėbne,

praja: „Nebydž zadſṕena

„pſchelčža tež ta najḿeńſcha.

Borſchčžan.

Bohaty a Khudy.

Starych čžaſach, dyž ſchćže Bóh luby kńez tam a ſem ſam zńebes dele
pſchikhadžowaſche a z čžłoẃekami na zemi wokoł khodžeſche: lej da ſta ſo
tež njėdy, zo wón ẃečžor žaneje hoſpody ńedóńdže a nóc jeho wonka
napadže. Po khwili nadeńdže wón dwjė khjėži; ta na ljėwej ſtrońe dróhi
bjė <pb n="10"/>wulka a kraſńe wutwaŕena; ta na prawej pak mała a
huƀena; a ta wulka ſłuſcheſche jenemu bohatemu, ta móličžka pak jenemu
khudemu mužej. Da ŕekny Bóh luby kńez ſam p#chi ſebi: Temu bohatemu
ńeńdu ja wulkeje ſchkody načžinićž; po ńeho chcu ſo nuts kłapaćž. Tón
bohaty ſlyſchiwſchi, zo njėſchto ſo do jeho duri dobywa, wotčžini wokno
a wopraſcha ſo toh cuzomnika, ſchto wón pyta? Tón kńez jemu wotmlowi:
„Ja ćže proſchu, ho poduj ḿe tu nóc!“ Tón bohaty wobhladowaſche toh
cuzoh pućž wnika wo wſchjėch bokow, wot ṕjaty hačž do ẃerſchka, a
dokeliž Bóh luby kńez wo ſchpatnej draſće thodžeſche ani tajki ſo
zdaſche, kiž by ẃele ṕeńez mjeł: da wijeſche tón bohaty ńeplech zhłowu a
praẃeſche: „Ja Ẇas ńemóžu hoſpodowaćž; moje komory ſu połne zelow a
ſymeńja, a chcył-li ja kóždeho hoſpodowaćž, kiž jewlej na drózy do
mojich wrotow bucha, da móhł ja ſam bórzy po božim khljėƀe hičž. Džičže
dale, mój pſchećželo!“ A ztymi ſłowami zapraſny wón ſwoje wokno, a tón
kńez ſtejeſche zaſy ƀez hoſpody.

Da zawróćži ſo Bóh luby kńez a džjeſche k tej małej #hjćžcy, a
kłapaſche. Nydym wotewrichu ſo duŕe a tón khudy mužik proſcheſche jeho:
„Stup nuts do mojeho ſchpatneho domu, a woſtań pſchi mni, pſchetož wone
je ſo zaćžmiło a dženſa ty ńemóžeſch dale hićž.“ Tajkelej ſłowo polubi
ſo Bohu kńezej a wón zańdže nuts; teho khudeho žona pak witaſche jeho z
ruku, a praẃeſche: „Čžiń, kaž by doma był; ẃele my ſami nimamy; ale
ſchtož my zamóžimy, to z wutroby rad z tobu džjėlimy, woz je k luboſći
wot nas!“ A khwatajcy ſtaẃi wona hornyčžk kulkow (bjėrnow, nepli) na
wóhniſchćžo, a dóž ſo wone waŕjachu, podóji wona ſwoju kózku; zo by ſo
jich luby hóſć tež čžerſtweho mlóka napićž móhł. A dyž bjė rub
pſchjėſtrjėty, da ſydže ſo Bóh luby kńez k nim, a jėdžiſche z nimi, a ta
ſchpatna jėdž ſłodžeſche jemu jara; dokeliž wón widžeſche ẃeſołe
wobličža wokoło ſo a ſłyſcheſche lubozne ryčže. A dyž bjėchu pojėdli, da
poẃedachu ſej woni wot toho a tameho a weſelachu ſo jeden nad druhim.
Dož pak bjėſche čžas lehnyć, da kiwny ta žona na ſwojeho muža a ŕełny
melčžo kńemu: „Luby Jakuƀe, ſchto mjėniſch, ńechamoj ſej mój ſłańjo
dójſtwy zčžinićž, a ńech ſo wón do naj łoža lehńe, zo by trochu
wotpočžnył; wón je ceły džeń ſchoł, a to je zprócny!“ — „Haj, haj, moja
Khata (wotmłowi wón), ja chcu jomu to prawićž!“ A džjėſche k tomu
kńezej, a proſcheſche joho, joli by chcył, zo by ſo do jeju łoža lehnył,
a jeho ſtawy deŕe wotpočžnyli. Ale Bóh luby kńez ńechaſche tymaj
ſtarymaj ludžičžk maj jej ḿechke łožo wzaćž a wobaraſche ſo ze wſchej
mocu; wonaj pak ńepſcheſtaſchtaj joho proſyćž, hačž ſo wón jeju woli
poda, a do jej łoža zańdže; wonaj pak lehnyſchtaj ſo na ſłańjo. A rano
zahe wſtažeſchtaj wonaj a waŕeſchtaj jemu ſnjėdaćž. Dyž pak bože
ſłónčžko z wokńeſchkom nuts kukaćž počža, da wſtaže tež tón kńez a
džjėſche knimaj dele a ſnjėdaſche z nimaj. A po ſnjėdańu wza wón ſwój
kijeſchk a wzbjėhny ſo, ſwój pućž dale hićž; w durjach pak hiſchćže
zaſta a ŕekny: Dokeliž ſtaj wój tak dobroćžiwaj a pobožnaj, da
wuproſchtaj ſej tſoje, a ja chcu wamaj je daćž!“

Da ŕeknyſchtaj tej khudaj: „ſchto móhłaj bóle žadaćž hačž wjėčžnu
zbóžnoſć, a zo bychmój wobaj, tak dołho jakož tulej na ſwjėćže
khodžimój, ſtrowaj a čžerſtwaj woſtałaj a naj’ wſchjėdny khljėb wo mjėŕe
a pſchezjenoſći mjėłaj; njėſchto tſećže ſej ja ńewjėm wuproſyćž.“ — „A
ńechałaj da wój ŕjanu nowu khjėžu za tulej ſtaru?“ praſcheſche ſo Bóh
luby kńez. A ſmjėjo wotmłoẃi tón dobry mužik, haj, dy by to ſchło, to by
jemu lubo było. A z jenym ſłowom dopelni tón kńez jej žadańe; wón
pſchewobroćži jej ſtaru zpadacu khjėžku wo nowe, kraſne a wyſoke twa<pb
n="11"/>reńſchćžo, a pŕedy hačž móžeſchtaj wonaj ſo jemu z wutroby
podžakowaćž, woteńdže wón, a džjeſche dale.

A ſchto tón bohaty? — Ach temu ’ſchćže ſo jara hubeńe zeńdže. (Zkónčžeńe
pſchichodńe.)

Sknadž a wróbel.

Pſchirunańe.

Poſłuchaj jeno, praji ſknadž k wróblej, kak ẃele ŕeńſcho, haćž mój, tola
tamlej tón ſyłobik zpjėwa; a woni tež praja, zo je bewſchjėmi ptačžkami
pola čžłoẃekow haćž najlubowaniſchi.

Newidžiſch ty pak tež, wotmolwi wróbel, zo je wón bewſchjėmi ptačžkami
tež na mńe najpodomniſchi? Wón je po prawym znaſcheje wróblec ſwójby, a
mój mój hiſchćže dženſniſchi džeń kajž najbliſchej wujej a najljėpſchej
bratraj.

Jo, jo! ŕekny ſknadž, ale čžohodla da ty tež tak ŕeńe nezpjėwaſch, kaž
wón?

Ach, ſchto zojėwańe tu a zpjėwańe tam, wotmolwi wróbel, ńewidžiſch da,
kak wón ze wſchjėm ſwojim wukhwalenym z pjėwańom ſebi hiſchćže žanu
ŕeńſchu ſukničžku zaſłužił ńeje, haćž ja mam!

Temulej wróblej je ẃele ludži na ſwjėćže podomne, dyž pſched nimi
njėk#ho pozbjėhńeſch a pokhwaliſch.

Borſchčžan.

Liſćžowe dŕewo a čžorne dŕewo.

Pſchirunańe.

Liſćžowe ſchtomy džachu njėdy k čžornemu dŕewej: Pokorej ſo pſched nami;
laj, kak wele wóſche nas čžłoẃekojo waža naſcheho ŕjaneho kłódneho
liſćža a młódniſcheje zelenoſćže dla! „Haj, ŕekny čžornedŕewo, ale wy ſo
jeno tym dobrym ljėtnym čžaſu zelenićže, tak zo ja tedom pſchećžiwo wam
ſo ḿeńe byćž zdam; dyž pak tón zły zymſki čžas pſchińdže, ńeſteju ja
pornjo wam zedŕene a čžorne kaž khoſchćžo; ale woſtawam za to kóždy
čžas| jenak zelene.“

Njėſchto ḿeńſcha, ale wobſtajna khwalobnoſć je ljėpſcha, dyžli ta
ẃetſcha, ale načžaſna.

Borſchčžan.

Smjėſchk.

Kóždy wjė, kak njėkotražkuliž žónka — woſebna habó ńewoſobna — hižo žri
ha tſchepoce, dyž prjėńju nohu do woza ſtaji; kak wona ſchkrjėčži ha k
Bohu ſo woła, dyž žane koleſko hačž jenoj prjėčžny porſt wóſche druheho
ſo zbjėhńe. Ha dyž ſo wozyčžk tróſchku na jeden bok kiwkńe — Ach mój
luby Božo! kak ćžežcy kleſńe naſcha kulojta pań dele na ḿechku zemičžku,
kak tkaje wona z rukomaj a nohomaj, kak pſcheƀera ſo wo ſwojich ſukńach
a ſukničžkach, ſchórcach, ſchórcuchach a rubiſchkach! Schtó, ja was
proſchu, ſchtó, kiž tolej njėdy ſobu wohladał je, ſchtó móžeſche ſo
ſmjėchow zdžeržećž?

Jena, tajkalej bojazliwa pani a kulowata kńeni z naſchoh kraja ńedawno
do Ćžoplic, jenej woſobnej kupele w Čžechach, ſe ẃezeſche. Kóždy wjė, zo
ze Sakſkej do Ćžoplic ẃedže ŕjana kaḿeńjowa dróha (njėkotſi Serbja tomu
dynkej „Schuſej“ rjėkaja,) a zo potajkim žaden ſtrach ńeje, tam z tych
horow dele jėćž. Ale naſcha luba krajanka tola praẃe ńewjėŕeſche. A kak
hakle ſo wona ſtróži, dyž wo poſleńej wſy jenoh njėdže 16 habó 17
ljėtneho pachołka za pohončža dóſta. Oyrkotajo a ze zubami klepotajo ſo
joh wona wopraſcha, hačž móže tola deŕe jėzdžićž?

„Ja jėzdžićž? (wotmłowi wón) To ſo wjė! Sće da zabyła, moja kńeni, kak
ſym was loni tam delka na tu zelenu łučžku zróćžił?“

<pb n="12"/>

Nowe waſchńe, butru džjėłaćž. Hačžruniž trochu ſpodžiwno, da woſtańe
tola wjėrno, zo wo Amerikſkej, a to wo Kanada tſiljėtne hólčžata butru
džjėłaja. Kak jo to móžno? — Wo naſchej łubej Serbſkej ſo njėkotražkuli
džówka doſć wuhuza a naẃerga, aby (džež ma pičžołku) doſć ſo wuẃerćži a
naẃerćži, haćž ji pót koſchlu a lejdo pſchemačža: pŕedy hačž za butranku
wońećž póčžńe. Kak dyrbjał to tajki hólčžec móc? — Ta wjėc jo jara
lohka. Tamnych krajach je ẃele końi, a kóždy muž tam rady na końju
zjėzdžuje. Haj tež te małe hólčžatka maja na tym ſwoje ẃeſelo, kaž po
nas, dyž pohončž ẃečžor ducy z role to bohoh Mikwałſchka abó Handrika na
bróznika „ſchmajſńe“ a joh ſobu „do wody“ wozḿe. Hale tſi ljėta ſtary
hólčžik móhł dele zpanyćž, a móhło ſej ńebožatko džjėrku do łójčžki
dyrićž abó ſnadž ſo tež zarazyćž. Tohodla kupi jomu nank dŕeẃanoh konika
z wulkim ſchjėrokim bŕuchom, ale bez nohow. Do toholej wulkoh bŕucha,
kiž ma nutſi ſwoje ŕebła, nalije maćž rano ſwoju ſḿetanu a dže won do
trawy. Wokoło džeẃećži naſch młody prync ſtańe. Jeho prjėńe je: na końja
a: hot, hi, ſchwójdy!“ koleba ſo wón na nim a ẃeſeli ſo, hačž jomu
ſukničžka zady wotljėtuje. A maćž ſo tež ẃeſeli, dyž domoj pſchindže,
dokeliž jeje butričžka je hotowa.

(Amerikanſki Puf.) W Amerikanſkich nowinach namkaja ſo huſto tajke
poẃedančžka, zo tež tón najńerozomniſchi je wjėrićž ńemóže. Tajkalej
ſmjėſchna łža rjėka pa Amerikanow: „Puf.“ Tak ſtejeſche ńedawno wo jenym
Nju-Jorkſkim (New-York-ſkim) piſḿe, zo je tam jeden moleŕ jene znaḿjo
namolował, kajkež ſchćže nidy na ſwjėćže, haj tež wo ſtarej zemi widžećž
było ńej. Iden młodženc daſche ſo jemu molowaćž, ha telej jeho
wotznaḿeńe je ſo tom mužikej tak deŕe radžiło, zo ſej kóždy, kiž je
wohlada, nydym myſli, zo toho młodženca ſamoh pſched ſobu ſtejo widži.
Njėkotryžkuli, ńewedžiwſchi, zo ma wotznaḿo pſched wočžomaj, je hižo
započžał z nim ryčžećž. Hale to hiſchćže ńej doſć; te znaḿjo jo tomu
młodžencej tak podomne, zo dyrbi ſo jomu (tomu znaḿeńju) kóždy tydžeń k
najḿenſchom dwójcy broda truhaćž!

Zmólka.

W 2 liſće na 8. ſtrońe, prjėńej połojcy ma za te ſłowa: Tak, tež wo
Bórowſkej“ rjėkaćž: „Tak tež mordwi ’raja a pija. Wo Róſowſkej,
Kazanſkej a tak dale.

Najnowſche pačžeṙjaze Knihe za khat#lſkich Serbow:

Jėzuſowa Wincza, to jo: modlitarſ ke ha ſpėwarſke Knihe, wo kotrėchž ſu
k namkańu rańſche, ẃetžorne, kemſchacze ha ſpoẃedne Pačžere, tež
Litanije ha Kėrluſche na ſchelake Tžaſė toho ſzewoho Lėta. Z nowa
wondata z Dowolnoſczu teje duchowneje Wóſoknoſcze. w Buduſchńe 1836. kl.
8. ♣XVI.♠ 416. k doſtańju na Dachantſtẃe za nórt; Welleŕec kńiherńi za 8
now. ſljėbrn.

Budyſchińe ẃedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

C̉žiſchčžane pola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

4. Liſt. 22. Wulkoho Róžka. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ł kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Wojeŕſki zpjėw.

(’Łós: Wo ničžo ſo ja ńeſtaram.)

1. Schto čžerẃeni ſo nazdala

A pſchebłyſkuje woſŕedža?

To ŕeni ſu tragunaŕjo,

To ſu Prync Jana Serbojo!

2. Schto zeḿja žri a čžepeta,

Schto woła tam „hura! hura?“

To muſcy ſu tragunaŕjo,

To ſu Prync Jana Serbojo!

3. Schto lećži tam tak pſchez polo

A zadſpi kulow ńeẃedro?

To khróbli ſu tragunaŕjo,

To ſu Prync Jana Serbojo!

4. Schto ſapa khróbło zatraſchne

A z mečžom ćžežkim zehraẃe?

To hrózbni ſu tragunaŕjo,

To ſu Prync Jana Serbojo!

5. Schto je, kiž ſchćžjėpa železo,

A čžaſće ruba zabrunčžo?

To ſylni ſu tragunaŕjo,

To ſu Prync Jana Serbojo!

6. Schto ſu ćži ḿjaſo rubaŕjo,

Kaž dóſtali ſu pſchiḿeno?

To zakſcy ſu tragunaŕjo,

To ſu Prync Jana Serbojo!

7. Schto ćžehńe z bitwy dobytej

A ſwoje rany khwali ſej?

To ſerbſcy ſu tragunaŕjo,

To ſu Prync Jana rajtaŕjo!

Borſchčžan.

Bohaty a Khudy.

(Zkončžeńe.)

Rano, pozdže wſtany tež tón bohaty; a ljėdom bjė wón k woknej dójſchoł,
da wuhlada wón ŕjane nowe twaŕeńe tam, džež bjė pŕedy huƀena, zadſpjėta
khjėžka ſtała. Kajke wón to wočži rozdžeraſche! Newjėſty, ſchto ma to
byćž, a ſam ſebi ńewjėŕjo, zawoła wón ſwoju žonu a ŕekny: Žona, žona,
hladaj tola! ſchto da to rjėka? Wčžera ẃečžor ſtejeſche tam čžorna
mazana pakoſnica; a dženſa zyboli ſo tu hród! Skočž tam tola khėtſy k
nim, a wopraſchej ſo, ſchto ſo ſtało je? Žona tam džjėſche a praſcheſche
ſo za wſchim; a tón khudy muž poẃedaſche ji, kak bjė zańdženy ẃečžor
jeden cuzy pućžownik knimaj pſchiſchoł, <pb n="14"/>jeju wo hoſpodu
proſył, a kak wón rano na dalſchi pućž ſo zbjėhnywſchi jimaj tſoje
žadańe dowolił bjė: wjėčžnu zbóžnoſć, ſtrowotu a wſchėdny khlėb tudy za
cełe žiẃeńe a za jeju ſtaru khjėžlu tajke ŕjane wulke wobydleńe. Na
tajkelej poẃeſtwo džiwaſche ſo ta žona žałoſńe jara, a wupoẃeda wſchitko
ſwojemu mužej. „Ach, ja móhł ſo roztorhaćž zḿerzańom, (praẃeſche tón);
dy bjėch jeno tolej tola ẃedžał; tón cuzy je tež pola ḿe pobył, ale ja
ſym jeho wotpokazał!!“ — „Da khwataj jeno, mój mužiko, radžeſche žona, a
woz ſej końja; wón ſchćže ńemóže daloko byćž; ty džeſch jeho bórzy
dóſćžahnyćž, a zawjėſće wón tež tebi tſoje žadańe dowoli.“

Da ſkočži tón bohaty na ſwojoh końja a ćžjėŕeſche za Bohom kńezom; a
ryčžeſche leſńe a lubozńe z nim a praẃeſche: Ach ńewoz mi to tola za
zło, ja chcych ćže wčžera wutrobńe rady hoſpodowaćž, ale lej, wo tón
čžas, haćž ja jeno klučž do khjėžinych duri pytach, bjė ty hižo
wotejſchoł, a ja ćže nidže ẃjac namkaćž ńemóžach. Ale dyrbjał-li ty zas
njėdy jow do naſchej ſtrony pſchińćž, da dyrbiſch zawjėſće po ḿe
woſtaćž.“ — „Haj, haj (wotmłowi jomu Bóh luby kńez), joli zo dy zaſy ſem
pſchińdu, da chcu ćže wopytaćž.“ — „Hale kak da by było, mój luby
pſchećželo (praſcheſche tón bohaty dale) ńeſmjėł da ſebi ja tež tſi
wjėcy wuproſyćž, kaž mój ſuſod?“ — „Ow ju (wotmłowi Bóh tón kńez) to ty
ſmjėſch, ale to ćži ničžo dobre ńepſchińeſe; tebi je ljėṕe, zo ſej
čžiſće ničžo ńežadaſch!“ Ale tón bohaty mjėńeſche, zo jo wón mudry doſć;
a zo dže ſej zawjėſće tajke žadać, ſchtož dže jomu wužitne Na to ŕekny
Bóh luby kńez: „Nó da jėdž domoj, a tſoje požadańe, kiž ty zechceſch,
budže ćži doṕelńene!“ —

Weſele zawróćži tón Bohaty ſwojoh konika, a jėdžiſche zṕet domoj, a
myſleſche ſem a tam, ſchto by ſebi dobre požadał. Wo cełych tychlej
myſlach puſchćži wón cugle z ruki, a jeho kóń počža ſkakaćž a ſo
znoſchowaćž, zo jemu móžno ńebjė, ſwoje myſle w hromadu zebraćž. Da
rozḿerza ſo wón na końja a ŕekny z hnjėwom: „Nó zo by ſej ty tola na
mjėſće ſchiju zwinył, džiwi rapako!“ A ljėdom bjė wón te ſłowo wuprajił:
blauc! da ležeſche wón na zemi a jeho kóń mordwy podnim, kaž by joh bože
ńeẃedro zarazyło. A duž by jeho prjėńe požadańe doṕelńene.

Dokeliž pak bjė wón ſkupy a ńechaſche ſedło a paſy a te druhe reḿeńe
zhubićž, da zrjėza je wón z końja, pójſny je ſamom ſebi na khribet, a
džjėſche pjėſchi domoj. Jeho džjėn ſchćže ta nadžjėja ćžeſcheſche, zo
móže ſej tola ſchćže dwjė wjėcy žadaćž, a ſpjėſchńe ſtupaſche wón dale.
Hale dyž wón bóle do pjėſkow pſchińdže a próch ſo jemu woko nohow
ḿeleſche kaž poṕeł, a pſchipołniſche ſłónčžko hoŕefche a na jeho ’łowu
dele paleſche; da počža jomu tak ćžopło byćž a te ſedło joh tak do
khriƀeta tłóčžeſche, zo ſo wón bóle a bóle rozḿerza a rozhnjėwa. A
pſchecy ſo wón na ničžo ńedopómni, ſchtož by ſej požadał. Mjėneſche wón:
njėtklej je maſch! to by duſchne było! — da zezda ſo jemu tola nydym zas
tak ſchpatne a ńewažne, zo je wón zańecha. Da pomyſli ſej wón tak ſam
pſchi ſebi: Kak deŕe ma ſo tola moja žona doma; wona ſedži wo khłódnej
ſtwi a da ſej ſwój woƀed praẃe ſłodžićž. To joh čžiſće rozńemdri na ńju
a wón ani ńezoni, kak ſo jemu te ſłowo wuſuže: „Da chcył ja tola, zo by
wona doma na tymlej ſedle ſedžała a z ńeho dele zljėſć ńemóhła, radſjo
hačž zo dyrƀju ſo ja jowlej tak z nim dračžowaćž!“ — A ljėdom bjėchu
telej ſłowa z erta, da tež by z nimi te ſedło z jeho khriƀeta, a wón ſo
domaſa, zo by tež jeho druhe žadańe doṕelńene. —

<pb n="15"/>

A njėtk hakle by jomu hórco, a pót ſo po joho čžole dele lijeſche, a
zaſtyſkniwy počža wón bjėžećž, zo by jeno domoj dójſchoł a tam ſo do
kućžika ſydnył, a ſej rozmyſljał, ſchto wulke ma ſej k tſećžom požadaćž;
dokeliž (prajeſche wón pſchi ſebi) darmo ja tola tajkulej wobćžežnoſć
ńemóžu na ſo wzaćž; ſwojoh końja ſym žno tež zhubił ale to ničžo woto,
moje tſećžo požadańe budže to wſchitko ſto króćž narunaćž.“ — Hale mój
luby Božo, dyž wón dom dońdže a ſtwine duŕe wotčžini: ach ſchto
dyrƀeſche wón tu wohladaćž. Sŕedž ſtwy ſedžeſche jeho žona na ſedle a
ńemóžeſche dele a wołaſche a žałoſćeſche z celej ſchiju. A wón bjėžeſche
ji na pomoc a ćžahaſche ju a zbjėhaſche ju, ale to bjė wſchitko podarmo:
Bydž zmjėrom, moja žónka; ja chcu ſej wſchitke bohaſtwa z cełeho ſwjėta
wuproſyćž a tebi je podaćž; bydž proſchena, woſtań jenoj ſedžo!“ Wona
pak wotmłowi: Schto pomhaja mi bohaſtwa cełeho ſwjėta, dyž dyrbu ja
jowlej na tym ſedle ſedžećž: twoje hłupe žadane jo ḿe na ńe ſadžiłe;
wone dyrbi mi tež zaſy z ńeho zpomhaćž.“ — A tak rad abó ńerad —
dyrƀeſche wón proſyćž, zo by wóna zaſy ze ſedła dele móhła. A Bóh luby
kńez jemu tež tulej tſećžu próſtwu dopelni.

J. P. Jórdan.

Zajacy a druhu džiwinu wot kału, džećžeła a. t. d. z lóchkim
wotdžeržećž.

Ẃele pomocnych wjėcow je tu a tam čžińene, žito, kolij, kał aby džećžel
zajacam a druhej džiwińe wobróćž, ale ničžo ńeje cylje a dołho pomhało,
tak zo nócne wachowańe, kotrež pak wulcyſchńje wobćžežne je, ſo haćž
dotal jako najwjėſćiſcha pomoc wopokaže. Jena woſebna, zpytana, zawjėſta
a łóchka wobora je pečža talej: Wzmi ſebi tſi abó ſchtyri hornyki, zatym
hačž jich ẃele po pola dołhoſći a ſchjėrokoſći tŕebaſch, napelń kóždy
njėdžė tſi porſty wóſoko z pſyčžim ńeŕjadom a pſchimjėſchanym ſtarym
twarožkom, zmjėſchej to a potom dolij te horncy haćž dopół zwodu a zmućž
tu wjėc zaſo z kijeſchkom. Na to zaŕebaj telej ſḿerdžace hornyki po
kromach twojeho pola, dži dys a dys won a zmućž tolej ſḿerdžadło znowa.
To čžini tej džiwińe pečža tak ńezńeſliwu ſḿerdžeńcu, zo ſo wjėſći
ſwojeho ſchkodučžińeńja na tajkim wobarnowanym polu woſtaji.

Z powoſtajenych piſmow jeneho ſtareho hajńka.

Borſchčžan.

Sakſonſka a mjėſto London. Naſche ſakſonſke kralowſtwo ma 143 mjėſtow a
3270 wſów. Dyby ty wſchitke telej mjėſta a wſy dohromady zeſuwał a jich
wobódleŕow do nich zeſadžał; da by London mjėł. Wot Dŕeždžan do Biſkopic
maſch 8 ſchtundow hićž, za tón čžas by ljėdom wruny pućž wot jenoh kónca
Londona k druhemu dójſchoł. Daſch ſo ty cełe naſche ſakſonſke wójſtwo
dohromady zeſtupaćž, pėſchkow ha jėznych (Rajtaŕow) a Artilleriju: da
hakle ty tejko ludži wohladaſch, kejkož je w Londńe nócnych wajchtaŕi;
t. r. 12 tawzyntow.

Smjėſchk.

(Lohka pomoc.) Wučženi ludžo a ſpiſowaŕjo nimaja lohcy ẃele ṕeńez. Tak
ſo tež džjėſche baſnikej Saint-foy, kiž bjė ſebi wo Angliſkej — pſchez
kraſne pjėſničžki a druhe ſpjėwańja wulku čžeſć a dobre ḿeno ale mało
zamožeńja zaſłužił; haj nic tomu doſć, wón ſchćže mjėjeſche khjėtŕe ẃele
dołha pa cuzych ludži. Tak bjėſche wón jenemu kupcej ſto złotych
winojty. Dołhi čžas tón kupc za nim khodžeſche, ale jeho nidže ńenańdže.
Tola ſchtož ńezbožo ńecha, jene rańjo zańdže Saintfoy k jenemu łazeńkej,
zo by ſej dał brodu truhaćž; <pb n="16"/>a ljėdym bjė jemu łazeńk na
jene lico mydlo namórał, da ſtupi tež tón kupc dójſtwy. „Nó, kńeže,
njėtklej dŕe du ja moje ṕeńezy doſtaćž!“ bjėchu jeho prjėńe ſłowa. Cele
bez zaſtróžeńja wotmłowi Saint-foy: „Nechali Wy tak dołho wotčžaknyćž,
hačž dže ḿe tónlej pſchećžel wottruhačž?“ — „Ach praẃe rady“ ŕekny tón
kupc. — „Wy ſće mój ſwjėdk, łazeńko, wón chce tak dołho čžakaćž, dóž
džećže ḿe Wy wotruhaćž.“ A z tymi ſłowami zkočži Saint-foy ze ſwojoh
ſtólčžka, wótŕe ſej te mydło ze ſwojoh lica, wza ſwój kłobuk, a džjėſche
dale.

(Módre woko.) Ńedawno zeńdže ſo jene ńedžjėlſke popołńjo njėſchto ludži
do jenej korčžmy. Woni hrajachu a pijachu a bjėchu ẃeſeli, kaž to ſtara
pjėſničžka praẃi; a bóle k ẃečžoru, dyž bjėchu ſo nahrali a napili a
njėkotſi tež ſo wopili, da počžachu ſo hadrowaćž a napoſletku bychu
puki. Kukečžanſki Klepora bjė ſo tež khjėtŕe wotunkał, a dokeliž wón
najẃetčžu haru ćžjėŕeſche, da pſcheklepachu jeho nadobńe a ćžiſnychu joh
wón. Kukečžanſki plampačž bjė tam tež pódla był, a dyž nazajtra
Kleporowoh ſyna zetyka, ŕekny wón k ńemu: Nó wčžera je wo Džjėrawej
Kobeli (tak rjeka tamna korčžma) jara ẃeſele „cu-ſchło.“ — „Ach, wone je
pſchi ſamym doſć było (wotmłowi tamy); naſch nan je tam lėdym z módrym
wokom wotejſchoł.“

Naſcha Jut’ničžka.

My ſmy naſchim nowinam ḿeno: „Jut’ničžka“ (t. j. jutna abó rańiſcha
hwjėzda) dali; a to nic bez zamoſa. Kaž jutnica na raniſchim ńebju
hoŕeſtupajo ẃeſołu ſwjėtłoſć a čžerẃene zera wuwodžuje, kaž jutnica
wſchitko ze ſpańa wołajo božeho ſłónca jaſnu kraſnoſć na ńebeſa
wuzbjėhuje, zo ſo ſwjėtły boži džeń pſched naſchimi wočžemi zyboli a
nowe žiẃeńe wo koždeho ſtwoŕeńa žiłach ćžečže: tak ma tež naſcha
Jut’ničžka, na rańſchim ńebju naſcheho Serbowſtwa wuſtupowajo ẃeſołu
ſwjčtłoſć a čžerẃene zera na naſche łužiſke hona wukinyćž, tak ma tež
naſcha Jut’ničžka, wſchitkich Serbowſtwa pſchećželow ze ſpańja wołajo
nowu kraſnoſć a jaſny bjėły džeń naſcheho ludu pſchihotowačž. To je
naſche žadańe; na to budžemy my wſchitku ſwoju prócu nałožowaćž.

Dokeliž nam njėkotſi praẃe dozrozemili ńejſu, da wuſtaẃimy ſchćže junu,
kak móža ſo naſche nowiny dóſtaćž:

Kóždu Sobotu wudawa ſo pół liſtna abó 4 wulke ſtrony. Wudawańe pak je
dwojake: jene na rjanej, bjėłej paṕeŕe a druhe na tróſchku hubeńſchej a
ḿeńſchej, Schtóž Jut’ničžku na tej bjėlſchej paṕeŕe žada, zapłaćži wo
Welleŕec kniheŕńi pół toleŕja, a dóſtańe ju tam kóždu Sobotu pſchez cełe
pół ljėta. Komuž pak je to ẃele, a chce ſej kóždy liſt woſebje kupićž,
tón dyrbi ſo z tej ḿeńſchej paṕeru zpokojićž. Dokeliž pak ma pół ljėta
26 Sobotow, da wučžini to 13 ſtar. ſljėbrnow, a nima tajki wotƀerak
potym žaneho wužitka.

Dale proſchu tež wſchitkich tych, kiž naſche nowiny na poł ljėta
woteƀeru, zo bychu ſwoje ḿeno, wobydleńe, zwotkelž ſu, a ſwój ſtaw,
ſchtož ſu, mi ſkeŕe a ljėṕe wedžećž dali; pſchetož jich ḿena budža
wotčžiſchćžane a k zjawnemu wozjeẃeńju naſchej Jut’ničžcy pſchipołožene.
Ẃedžićžeŕ.

Budyſchińe ẃedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

C̉žiſchčžane pola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

5. Liſt. 29. Wulkoho Róžka. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ł kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Kwalba kuŕeńja.

Kurićž trubku tobaka,

To je kraſna dobrota;

Kurićž wulcy ſtrowe je,

To je wſchitkim wjėdomne.

Jėſć a pićž ſo lubuje,

Kuŕeńe pak porńjo dže;

Sam džjėd, kiž pół zemi je,

Trubku hiſchćže lubuje.

Wulcy ludžo ku ŕjachu

Wſchticy ſwoju trubćžičžku;

Trubka mužam pſchiſteji

A jich zdebi woſebi.

Duſchne holčžo ńerodži

Wo muža, kiž ńekuri,

Želi pak ſo trubćžičžka,

Poſmjėwka ſo lubćžičžka.

Dže je ŕeńſche towarſtwo,

Hačž pſchi trubcy žołteho?

Schtóž ſej zomnu zaželi,

Je mój pſchećžel namjėſći.

K džjėłu trubka kmana je,

Lóſcht a mocy pozbjėhńe,

A ńech ẃedro hrozne je,

Pacham jeno, da wſcho dže.

Dyž ſej trubku zapalu,

Woſtudu z ńej zakuŕju,

A tež hłódnym kuntworam

Pućže z kurom pokazam.

Hłód a lačžnoſć ńejima

Nydom teho kuŕeŕja;

Drjėmańe tež zaćžjėriſch,

Dyž ſej jenu zaſmoliſch.

Syli myſli hłóbokej,

Zažel jeno trubku ſej;

Dyž ſej jenu zaklepaſch,

Pſchipad ljėpſchi doſtawaſch.

Schalka ſłodži najljėṕe,

Dyž ta trubka pódla je;

K piwej jenu wuželićž,

To ſej ńedaj nimo hićž.

<pb n="18"/>

Wečžor džjėło hotowe

Mjėrna trubka krónuje,

A#chtóž ju praj’ lubo ma,

Wozḿe ſej ju do łoža.

Borſchčžan.

Žid wo ćžerńjach.

Z Grimmowych baſničžkow.

Jeden bur mjėjeſche ſwjėrnoh a džėławoh wotročžka, tón jemu hižo tſi
ljėta ſłužeſche, a ńebjė ſchćže žaneje zdy doſtał. Duž wumyſli ſej tež
njėdy, kak džjėn to tola tŕeba ńej, zo dyrbjał wón ſwojemu kńeze čžiſće
darmo ſłužičž; a ſtupi ſo pſched ńeho a ŕekny: „Ja ſym Wam ſwjėrńe a
piłńe ſłužił tón ceły dołhi čžas; a duž ſo njėtk wot Was nadžiju, zo
džećže mi daćž, ſchtož mi pſchiſłu#cha.“ — Tón bur pak bjėſche ſkupy
ńeplech a wedžiſche, zo tón pachołk dobroćžiwoh ducha je; a wón wza tſi
nowe ṕeńežki, a da je jemu, na kóžde ljėto jeden nowy ṕeńez, a
pſchiſtawi: Jow maſch, to móžeſch deŕe z pokojom byćž.“ — A tón pachoł
mjėńeſche, Bóh wjė kak wulke bohaſtwo ma, a myſleſche: Ach, čžomu
dyrƀjał ſo ja dałe drjėćž a prócowaćž; njėtk móžu ſej tola tež ſwoju
dobrotu zčžinićž, a prózny a ẃeſoły pobyćž!“ A tykny ſwój wułki ṕeńez do
začžka a džjėſche pſchewſche hory a doły.

A dyž wón tak wo polu ſwój pućž dale džjėſche ſpjėwajo a juſkajo, da
zetyka wón jenoh małoh mužika, kiž ſo joho wopraſcha, čžohodla tak
ẃe#oły je. — „Ach — ſchto dyrbjał ſo ja rudžićž! Strowy ſym, a mam
žałoſńe jara ẃele peńez, a ńetŕebam ſo wo ničžo ſtaraćž; ſchtož ſym ſej
nalut’wał, mam wſchitko pſchi ſebi.“ — „A kajke da je twoje zamožeńe?“
„Tſi cełe nowe ṕeńezy!“ — „Ach, daj tola mi te tſi nowe ṕeńezy, ja ſym
khudy huƀeny mužik.“ — Tón wotročžk pak bjė dobroćžiwa duſcha, a ſmjėli
ſo nad tym khudym, a da jemu cełe ſwoje bohaſtwo. Ŕekny pak te mužatko:
„Dokeliž ſy ty čžiſteje a miłeje wutroby, da wuproſch ſej tſi wjėcy, za
kóždy ṕeńežk njėſchto, ſchtož twoja mysł požada!“ Z tym bjė naſch
pachołk ducy zpokojom, mjėńeſche, zo ſu wjėcy wſchudžom ljėpſche dyžli
ṕeńezy, a ŕekny: „K prjėńjom žadam ſej ptačžu flintu, kiž wſchitko
tŕechi, ſchtož ja wotmjėŕju; k druhom huſle, dyž je na ńe zadžjėłam,
dyrbi wſcho rejwaćž, ſchtož je ſłyſchi; k tſećom, za čžož ja ludži
proſchu, ńeſmedža mi zapoẃeſć.“ — A wotmłowi tón mužik: „Wſcho je ćži
dowolene!“ a da jemu huſlćžku a tſylbičžku, a džjėſche w bože ḿe.

Naſch pachołk pak, dyž bjė wón predy ẃeſoły był, da bjė njetkoj hiſchćže
džeſaćž króćž ẃeſelſchi. A wón ńendžiſche daloko a zetyka jenoh ſtaroh
žida. A bjėſche tam tež jeden ſchtom, a na ſchtoḿe horka čžiſće na
ẃerſchku ſedžeſche mały ſchkowrončžk a ſpjėwaſche a ſpjėwaſche. „Džiw,
wulki džiw! Schto tola tajkelej zwjėŕjatko ńemože! Bych-li je mjėł, ẃele
bych za to dał!“ — „Jolizo dale nićžo ńej; tón dže bórzy delka!“
wotmłowi jemu tón pachołk, zbjėhny ſwoju tſylbu, a zatsyli toh
ſchkowrončžka, zo wón po ſchtoḿe dele padže. „Džićže a zbjėhnćže joh!“
Pod ſchtomom pak roſćechu ćžerńe, a tón ſchkowronćžk bjė ruńe do nich
nuts panył. A mój žid zaljėze do tych ćžerni a dyž bjė wón wóſŕedža,
wozny mój pachołk ſwoje huſličžki a huſle-huſle-huſličžki! huſlowaſche
wón, hačž hudženc wotljėtowaſche; a mój žid počža rejwaćž a ńemjėjeſche
mjėra a ſkakaſche pſchecy bóle a bóle; te ćžerńe pak roztorhachu jeho
draſtu, a kałachu a drapachu do ńeho wot wſchich bokow, hačž wón na
cełym ćžjėle kraẃeſche. „Bože <pb n="19"/>dla bydž proſcheny (wołaſche
wón wo ſwojim kerku), pſcheſtań ze ſwojim piſkańjom; ſchto da ſym ćž# ja
načžinił?“ — „Ty ſy ludži doſć wo ebał a wudrjėł! (wotmłowi naſche
ẃeſołe pacholo) to jecži ruńe ſtrowe!“ a zapiſka nowy ſkok. Da počža mój
židžik z cełej ſchiju rjėſchćžećž a proſyćž a lubeſche jemu tójſchto
ṕenez, by-li wón pſcheſtał Ale to bjė naſchom pachołej wſchitko jara
małko; wón jeho tak dołho cwjėlowaſche, hačž jom tamó ſto tołſtych
ſchjėſnakow flubi, kiž bjė wón ruńe jenemu kſcheſćijanej wudrjėł. Dyž
naſch ẃeſoły herc tejko ṕeńez wohlada, pſcheſta wón piſkaćž, wza tu
ćžežku móſcheń a džjėſche ẃeſele a za ničžo wo ničžo ſwój pučž dale.

Hale tón žid mjėjeſche tež ſwoje krupy wo ’łoẃe; ćželnahi a rozdrjėny a
rozdrapany wuljėzy wón z tych zabitych ćžerńi, a myſłeſche ſem a tam,
kak by tomu ſchwerakej tulej ſchibałoſć zaſy wotrunał. Z jenym dobom
zbjėhny ſo wón, a džjėſche k jenom ſudnikej a ſ koržeſche, zo je jemu
njėkajki pſcheḿeńk ńewinowaćže jeho ṕeńezy zebrał a joh pſchipodla tak
nabił, zo jė phi a hańba; a praẃeſche, zo je wón na raḿeńju flintu a na
ſchiji huſle wiſajo mjėł. A duž wupóſła ſudnik ſwojich zbjėrcow a
druhich póſłow, zo bychu toh wotročžka popanyli, džežkuliž by było. A
woni joh bórzy zajachu a pſchiẃedžechu jeho pſched ſudny ſtół. Da
pſchińeſe tón žid ſwoju ſkóržbu, zo je wón jemu ṕeńezy zebrał. Na to
wotmłoẃi tón wotroćžk: „Njė, ty ſy mi je ſam dał, dokeliž ſym tebi
ſchtučžku zapiſkał.“ A duž počžeſchtaj ſo wuryčžowaćž a ſo hadrować
pſched ſwojim ſudnikom; tón pak ſo rozḿerza a zaſudži toho wotročžka
kſḿerćži na ſchibeńcy. Jomu pak bjėſche to wſchitko k ſmjėcham; dokeliž
wón deŕe ẃedžiſche, ſchto dže jemu pomhaćž.

(Z kónčžeńe pſchichodńe.)

Pſchećželſtwo.

(Parabola po Krummmacheu.)

Dwaj młodžencaj, pſchećželej kaž njėdy Damon a Pithias, wzaſchtaj ſo
jene leſne rańjo za rucy, a ẃedžeſchtaj ſo won do lėſa. To pak bjė
naljėto a Bože ſłónčžko pſchez ſchtomow huſte liſćžo ſwjėćžeſche na jeju
ſchćžežku, jako by na młódnoſć a zelenoſć teje trawy kukało, kiž ſo pod
jeju nohach zhibowaſche. A dyž tak khodžeſchtaj, laj da ŕeknyſchtaj
wonaj jeden k druhemu: „Pytajmój ſej znaḿjo naſcheho pſchećželſtwa! Kak
lubo je čžloẃekej, wo njėčžim, ſchtož zwonka ſeƀe widži, woje nutsnite
žiẃeńe a počžućže woznaḿeńene wohladaćž.“

„Lej, tamlej te khmelowo hałzy!“ ŕekny jeden; „kak wone wokoło toh
młodoh dubika ſo wija! Kraſńe a we młódnej zelenoſći ſteji wón kaž leſna
meja woſŕedža wſy, wot ẃeſołych hólcow a holcow z prjėnimi hałžkami
zelenej brjėzycy wobwita! Kipry a zhibićžiwy khmel pak jón wobjima a
pſchima, jako by znim w hromadu zroſć chcył. Bez tejelej podṕery by wón
zpanył do zeḿe zbity!“ — A taj młodžencaj pohladnyſchtaj jeden na druhoh
a praẃeſchtaj: Rjane je te zmamjo a leſńe debi čžerſtwa zelenoſć tón
kruty dub. Tak noſy a pozbjėhuje kruty a mócny teho, kiž ſwoju kiproſć a
łahodnoſć ſam wzńeſć ńemóže, a wobeju zjėdnoćži a pſchekraſni luboſć.
Rjany, lubozny zẃjazk! Ale pſchećželſtwa znaḿo — to wone ńeje!“ —

Lej, tamlej pod hórku pſchiẃjazuje wincaŕ winowe wotnožki za klonowy
ſchtom. Mudry pſchiẃjazk! Kruty ńeſe te zhibićžiwe a wužitne, zo by ſo
čžloẃekej najkraſniſchi napoj zpłodžił. A naſche ſchklency ſo naliwaja z
ẃeſołoſćemi a z radoſćemi. Džak, wutrobny džak za tajkelej <pb
n="20"/>džjėło! — „Ale ńeje to zẃjazk wot čžloẃečžej ruki ẃjazany?“
praẃeſchtaj taj młodžencaj. „Wužitk je joho zamós! A kak lohcy móhłe te
winowe hałzy, z ćžežkimi kićžemi napójſchane, wotnohi tajkeho młodoh
ſchtomika złamaćž! Kak lochcy móhłe jich ſchjėroke woṕena klonowe liſćo
poduſyćž! — Ŕjane je telej znaḿjo: je to znamjo zjednoćžeńja čžloẃečžich
morow wo jenym kraju pod jenym kńezſtwom a ẃedžeńjom, zo by kóždy
ſwojeje prócy wunoſchk wo mjėŕe a pokoju wužiwał. — Ale pſchećžełſtwa
znaḿjo — to wone ńeje.“ —

„Dweju pſchećželnych duſchow zẃjazk nima znaḿenja wo ńebeſach ani na
zemi!“ tak žałoſćeſchtaj taj młodžencaj a ſylzy ſtupachu do jeju wočži.
A ruńe ſtejeſchtaj wonaj wo zjednoćženym khłódku dweju młodeju dubikow.
A ljėdom doh-, ladaſchtaj ſo wonaj na tejlej dwej ſchwižnej, moſerojtej,
młódnej ſchtomikow: „kak kraſńe zroſćenej!“ ŕeknyſchtaj wonaj na dobo.
Jeju koŕeńe ſu b’ez ſobu zawite a zaroſćene, jeju ẃerſchkijenak
wyſoke-naćžahuja ſo w hromadže k ńebeſam hoŕe! Tak wonaj hromadže
ſtejitaj napſchećžiwo wichorej; a by-li wón na nimaj dobył, lej — wonaj
byſchtaj hromadže panyłaj. Ńeje to znaḿjo naſcheho pſchećželſtwa?“ — A
ḿelčžo ſebi wotmłoẃicy wobjėſchtaj ſo wonaj ze ſwjėrnej luboſću wo
khłódku tejulej mužſkeju dubikow.

J. P. Jórdan.

Smjėſchk.

Jeden paduch ducy na ſchibeńcu proſcheſche za tu nadu, zo bychu jemu
ſchćže dowolili, jenu fajfu (trubku) tobaka wukurićž. Dokeliž pak wón
jara pomałku kuŕeſche, da by jemu na poſledku pſchikazane, zo ma ſo
nydym k wojƀeſcheńu pſchihotowaćž. Wažńe a pomólčžku połoži wón ſwoju
trubku (fajfku) na bok a džjėſche mjėrńe po zkhodže hoŕe. Ljėdom bjė wón
hoŕe dójſchoł, da zawoła ſo delka: „Pardon! (t. r. wodaćže)“. Khwatajcy
bjėže che wón zaſy dele, ’rabny ſwoju fajfku a ŕekny ſo ſmjėjo: „Pſchi
celych žortach bjė mi nimale haſnyło!“

Wo Angliſkej (abó Jandželſkej) placaja jara ſchjėroke a kulwate
twarožki, wulke kaž na kńežim dwoŕe ſchkla. Jenom Angličžanej, kiž bjė k
ſwojemu pſchećželej k woƀedu proſcheny, podachu po jėdži tež jeden ceły
tajkilej twarožk. „Dže dyrbju jón načžinićž?“ wopraſcha ſo tónlej
pſcheklepany čžłoẃečžk. —

„Džež chcećže!“ — wotmłowi tón pſchećželny hoſpodaŕ. — „Džež chcu? —
Jano, woz tónlej twarožk a dońes jón kemńe domoj; tam chcu jón ja
načžinaćž.“ —

Demonax, jeden hrekſki mudrak (ale nic mudrowačžko) by wot njėkeho, kiž
chcyſche toholej rozomnoh muža k ſmjėcham mjėćž, praſchany, ẃele puntow
kura ſo nakuri, dyž jeden ſto puntow dŕewa zpali. „Wuwaž poṕeł; a ſchtož
ḿeńe ſto puntow dóſtańeſch, je kur!“ wotmłowi Demonax.

Budyſchińe ẃedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

C̉žiſchčžane pola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

6. Liſt. 5. Małeho Róžka. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ɫ kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Suſodžinka.

Suſodžinka

Kńezſka Minka,

Zhorda wuſtupowaca;

Hładka móſchka,

Lóžka nóžka

Bjėžiſch mi kaž kurwota.

Suſodžinka

Wuropinka,

Ŕjana ſy mi, łahodna;

Zróſtna hałžka,

Schwižna ſchwupka,

Kńežna młoda, nadobna.

Suſodžinka!

Kruta ſpinka

Pjėkńe wſchak ćži pſchiſteji.

Bruna ’łóſka,

Bjėła ſchijka

ńezadžjėła luboſći.

Suſodžinka,

Khatyržinka,

Schto ſo na mńe ſmjėwkujeſch?

Čžoho wina,

Runa ſćina,

zo tak na mńe mikoceſch?

Suſodžinka

Pſcheco klinka,

ſpjėwa ſej wot luboſće;

ſchto to rjėka,

zo ſo ſchćžjėka

z woknom połna radoſće.

Suſodžinka,

Porcelinka!

To mi ńeje waſchńja dła —

Wutrobičžku

z nahłej ſchkrjėčžku

zahori ſej tujawka.

<pb n="22"/>

Micholatko,

Ńebožatko!

duž da tola huzaj ſo!

Čžeſaj, hładkuj!

Truhaj, zćžahuj!

Zo ńezhubi lubka ſo!

D ......

Žid wo ćžerńjach.

(Zkónčžeńe.)

Smjėjo a z krutej wutrobnoſću dzjėſche wón po zkhodže hoŕe, a hižon
chcyſche jemu kat (dračž) ſchtryk wokoło ſchije zadžernyćž; da počža wón
na jene dobo: kńeže ſudniko, dowolćže mi moju poſleńju próſtwu!“ — „Joli
zo ty ſwojoh žiwenja ńežadaſch, da je ćži dowolene!“ — Njė wo žiweńe ja
ńeproſchu; ale dajćže ſchćže jenoj jene rónčžko na mojich huſlach mi
zapiſkaćž!“ — A tón žid tam tež pódla ſtejeſche, a dyž wón tohlej
wuſłyſcha, zawoła wón z cełej ſchiju: „Bože dla, bydžćže proſcheni,
ńedowolćže to, jeno tohlej nic!“ — Ale ſudniſtwo na tym zawoſta: ſchtož
je dowolene, to je dowolene! „A woni džjėn ńemóžachu joho proſtẃe ſo
zapoẃeſć; dokeliž wón mjėjeſche te prawo, zo by wſchjė jeho žadańe
dopelńene. Da ſchkrjėčžeſche tón žid, kaž by na koliku tſjał:
„Pſchiẃjazajćže ḿe knjėčžomu! Ach Božo, moj Božo!“ Naſch pachołk pak wza
ſwoje huſličžki, a ſchmórny jedyn raz po trunach; a lej, da zatſchaſe ſo
wſchitko, ſudnik, a piſaŕjo, a zbjėrcy a ſchibeńca, wſchitko, a nichtó
tu ńebjė, kiž bjė židžika móhł pſchiẃjazaćž. A wón ſchmórny druhi kroćž;
da puſchćži jeho kat a počža ſo ẃerćžićž; a dyž wón njėtk ſwjėru zapiſka
a hudženc hudžeſche, hačž wſcho ſchćžerčžeſche: da zebra ſo wſchitko,
ſudniſtwo, zbjėrcy, žid a te cełe tſchródy tych, kiž bjėchu na
pſchihladawańe pſchiſchli, a počža ſo ẃerćžećž a rejowaćž, kaž wrótne.
Woprjėdka bjėſche to praẃe ẃeſele, kóždy ſo ſmjėjeſche a bjė deŕe
zpokojom z tajkim ńenadžitym hercowańjom; ale dyž to zaden końc wzaćž
ńechaſche, a woni ani dycha doſrjėbaćž ńemóžachu, a zaẃerćženi do kulow
padachu kaž muchi; da počžachu woni žałoſńe jara wołaćž a jeho nutńe
proſyćž, zo by tola pſcheſtał, a jich z lutymi rejemi ńezkóncował. Wón
pak ſej da ńajpŕedy wot ſudnika ſlubićž, zo ſmjė ſwobodńe dale hićž, a
tež te ſto ſchjėſnakow ſej zkhowaćž. Potym zawoła wón na toh žida:
„Paduſche, praj, dže ſy te ṕeńezy wzał! praj, hewak ja ńepſcheſtanu
piſkaćž!“ — „Ja ſym je kra’nył, (wotmłowi tón žid, zo je wſchitcy
ſłyſchachu), ja ſym je kra’nył, a ty bjė je zprawdu zaſłužił.“ — Na
telej ſłowo zpuſchćži naſch wotročžk ſwój hudženc, a piſkańja a rejwańja
by na jene dobo kónc; toh žida pak ’rabnychu, a pojſnychu joh na mjėſće
za joho paduchſtwo.

J. P. Jórdan.

Doktor Wſcho – wjėm.

Jeden khudy burik, z ḿenom Rak, ẃezeſche z dwjėmaj wołomaj poł ſahi
(lohtera) dŕewa do mjėſta, a pſcheda je jenom Doktorej za tſi toleŕe. A
wón te ṕeńezy dóſta ruńe tedom, dyž tón Doktor po wobjeda ſedžeſche. A
dyž naſch burik wohlada, kak dobre wón jėdžiſche a kajke wino wón
pijeſche, da polubi ſo to jeho wutroƀe a wón bjė tež rady tajki Doktor
był. Duž woſta wón chwilku ſtejo, a wopraſcha ſo napoſledku, hačž ſo wón
tež ńeby móhł Doktora zčžinićž. „O to je boŕzy hotowo <pb
n="23"/>(wotmłowi Doktor); Kuṕ ſej najpŕedy A-B-C, džež je prjėdku praẃe
wułki honačž; potym pſchedaj wóz a woły a kuṕ ſej draſtu a wſchitko
druhe, ſchtož k Doktorſtwu ſłuſcha, k tſećžom daj ſebi wulku čžornu
taflu wudžjėłaćž a ze złotymi piſmikami na nju napiſaćž: „Ja ſym Doktor
Wſcho-wjėm“ a wyſche ſwojich duŕi pojſnyćž.“ A tón bur wſchitko tak
zčžini, kaž by jemu kazane. Krótki čžas potym bychu jenemu bohatemu
mužej ṕeńezy kra’ńene; a wón ńeẃedžiſche ſwojoh paducha namakaćž. Da
poẃedachu jemu tež wo Doktoru Wſchowjėmu, kiž tam a tam bydli, a dokeliž
wſcho wjė, tež to ẃedžećž dyrbi, dže ſu jeho ṕeńezy woſtałe. Duž da tón
bohačž do woza zapſchahnyćž, jėdžeſche won do tej wſy, džež naſch burik
bydleſche, a praſcheſche ſo, hačž je wón Doktor Wſchowjėm? —

„Haj, tón ja ſym!“

„Nó, da pój ſobu a zaſtaraj mi moje ṕeńezy!“

„O haj, ale moja žona dyrbi tež ſobu.“

Tón kńez bjė z tym zpokojom, wza jej wobeju do ſwojeho woza a ſobu do
mjėſta. Wo tón čžas pak bjė ſo pół’ńjo pſchibłižiło a rub bjė
pſchjėſtrjėny, a tón bohačž pſcheproſy ſwojoh Doktora k woƀedu.

„Ale moju jonu tež ſobu!“ ŕekny Wſchowjėm a ſyže ſo z ńej za blido. Dyž
pak prjėńi ſłužownik ſchklu piwoweje zopy (abó poliwki) z cokorom a
małymi rozynkami naſypanej, na blido pſchińeſe, da ſtorěži naſch Rak
ſwoju žónku z łohćžom a ŕekny: „Gerſcha, to by jeden!“ a mjėńeſche ztym
„jeden ſłužomnik,“ zo by joho žona kedžbowała, ẃele ludži tón woſebny
kńez ma. Tón ſłužomnik pak myſleſche, zo je Doktor z tym praẃićž chcył:
to je jeden paduch; a dokeliž wón woprawdže ſobu kranył bjėſche, da
ſtróži ſo wón žałoſńe a ŕekny wonka k ſwojim ſobu-ſłužomnikam: „Ach nam
ſo huƀeńe póndže, Doktor wſcho wjė, wón mi ŕekny, zo ſym ja jeden z tych
paduchow.“ A wſchitcy ſo jara bojachu. Tón druhi ſłužomnik ani nuts hićž
ńechaſche, tajki ſtrach wón mjėjeſche; ale wone ničžo ńepomhaſche. Kaž
tón ze ſwojej ſchklu ſwińjacoh mjaſa z ćžornej juſchku nuts pſchińdže,
ſtorčži naſch Wſcho - wjėm zaſy ſwoju žónku: „Gerſcha, to by druhi!“ A
tón ſo naſtróža, hačž na cełym ćžjėle tſchepotaſche a bjėžeſche won a
wupoẃeda wſchitko tym druhim. A runiž tak zeńdže ſo tež tſećžomu, kiž
mjėjeſchė miócyjahły ze ſchkŕenej butru polate. Burik zaſy ŕekny:
„Gerſcha, to by tſećži!“ Schtwórty ſłužownik pſchińeſe jenu zawodžetu
ſchklu a tón kńez ŕekny k tomu Doktorej: „No njėtkoj pokaž mam ſwoje
wedžećžo, ſchtož wjėſch, a zhudaj, ſchto tejlej fchkli je?“ — Bjėchu pak
tam waŕene raki. Njėtk počža burikej ćžjėſno byćž a wón ńewedžeſche, kak
ſej pomhaćž. A wo cełej tej bojoſćži, zo ſo wſchitka jeho kraſnoſć ſnadž
z tymlej jenym wopraſcheńjom zkónčži, zaby wón na ſwoje nowe ḿeno a
ŕekny ſam za ſo ale tola khjėtŕe wótſe: „Ach ty bohi Rako!“ Ljėdom tón
kńez te ſłowo „rako“ wuſłyſcha, ŕekny wón cele zpodžiwany: „Schto? raki?
— Haj raki tu ſu, mój pſchećželo; a dyž ty to wjėſch, da tež wjėſch, dže
moje ṕeńezy ſu.“

Tón ſchtwórty ſłužomnik pak ſo žałoſńe jara naſtróža, a kiwny temu
Doktorej, zo by won pſchiſchoł. A dyž tón won pſchindže, wuznachu ſo
woni wſchitcy ſchtyŕjo, zo ſu te ṕeńezy kra’nyli, a prajachu, zo chcyli
jomu radži wſchitko do ru<pb n="24"/>kow daćž; a jemu hiſchćže jara ẃele
ṕeńez pſchiwdaćž, dy by jich wón ńepſcheradžił; dokeliž heẃak by jim wo
žiẃeńe ſchło. A woni joh tam doẃedžichu, džež bjėchu te ṕeńezy zkhowane.
Z tym bjė naſch Doktor zpokojom, a džjėſche zaſy nuts a ŕekny: „Kńeže,
njėtklej chcu ja do ſwojich knihi pohladaćž, dže te ṕeńezy tſja,“ Tón
ṕjaty ſłužownik pak chcyſche tež rady ſłyſchećž, kak mudry tón Doktor
je, a hačž wón woprawdže wſcho wjė; a duž zaljėze wón do ṕecaka. Tamón
pak ſyže ſo a wotčžini ſwój A-B-C, a wobroćžeſche a pytaſche ſwojoh
honačža, a dokeliž wón joh tak z jenym dobom ńenamaka, prawi wón: „Ty tu
tola ſy, a dyrbiſch won, byr’ńe tež ńechał.“ Tón pak wo ſwojim ṕecaku
myſłeſche, zo wón joho mjėni, a ſkočži ceły naſtróžany won a ŕekny: „Tón
tola duſchu wſchitko wjė!“ A dyž bjė Wſchowjėm ſwojoh honačža namkał,
wza wón toh kńeza za ruku, a ẃedžiſche jeho na te mjėſto, džež bjėchu te
ṕeńezy zahŕebane; ale ńeprawi jemu žaneho ſłowa, ſchtó je kranył
bjėſche. Tak dóſta wón wot ńeho a wot tych ſłužownikow ẃele ṕeńez, a je
njėtk bahaty a jara wułowany a khwaleny muž.

J. P. Jórdan.

(Puf.) Wo Penſylvanii, Amerikſkej krajińe, bjė ſo ńedawno jeden kupc na
pućžu khjėtŕe jara nazymnił. Ljėdom wón domoj dóńdže, da počžachu jemu
mandle zaćžekaćž, a wón by dybawy, zo ſkoro ryčžećž ńemóžeſche. Khjėtſy
póſła jeho žona po Doktora, dokeliž pak tón doma ńebjė, da pſchiẃedžechu
łazeńka. Widžiwſchi, zo jow na poſlenju džjėrku piſkaja, joli-zo wón
krute ljėkarſtwo ńewozḿe, pſchińeſe tón łazeńk-Doktor ſchklenčžku wody,
do kotrejež bjė wón Salpeter rozčžinił. Wot Salpetra ſo čžłoẃek poćži, a
to bjė temu khoremu jare ſtrowe a zpomóžne było. Ale naſch Doktor bjė
jemu tejko Salpetra zawdał, zo khoremu wo łožu ze wſchjėch bokow pót
wudyri, a za pół ſchtundy tejko wody wot ńeho wubjėža, zo ſo wón bohi
ńebožatko! wo tejlej wodže zatepi.

Najnowſche Serbſke knihe.

Ljėtſa wujſchłe ha wo Welleŕec kniherńi kdoſtańu ſu:

Mały Sserb aby Sserſke a Njemſke Rosmłowanja

a. t. d. ſpiſane wot J. E. Ssmolerja. ♣XVIII.♠ a 163 ſtronow w 8. za tol
er. Knižka za Serbow, kiž njėmſki, a za Njėmcow, kiž ſerbſki wuknyćž
chcedža.

Serſke Pėſničžki

zezbjėrane a Serbſkim hólcam a holcam kzẃeſeleńu wudate wot
Čžėſchčžanſkich Wićžazec Pėtra. 32 ſtronow za ſchjėſć kroſchkow.

Budyfchińe ẃedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

Ćžiſchčžane pola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

7. Liſt. 12. Małeho Róžka. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ł kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Dwjė ſtarej čžjėſkej pjėſničžcy.

1. Schkowrončžk.

Pljėje holčžo konoṕe,

płačže w kńežej zahrodže.

Schkowrončžk ſo ju wopraſcha,

Ĕžohodla je zrudniwa?

Kak móhła ẃeſoła byćž,

mólićžki mój ſchkowrončžko!

Wzali ach ſu luboh mi,

na hród tẃerdy doẃedli.

Bych-li ṕerko mjėła ja,

liſćik bych jom’ piſała.

Ty mólićžke ptačžatko!

by z nim k ńemu zlećžało!

Nimam ṕerka, nic woṕena,

zo bych liſćik piſała:

tak joh poſtroẃ ſpjėwajo:

zo ja za nim rudžu ſo.

2. Kokuličžka.

Lej! wo polu dubik ſteji,

na dubiku kokuličžka.

zakukwaſche, zapłak’waſche,

zo ſo mińe nalečžo.

Kak by zraẃiło žitko w polu,

by-li nalećžo zwoſtało?

Kak jabłučžko wo zahrodže,

by pſchec ljėćžo zwoſtało?

Kak wo bróžni kłoſy ḿerzli,

by pſchec nazymu zwoſtało?

Kak by holečžu ćžežko było,

by pſchec ſamo zwoſtało?

(Z Kral. ruk.) J. P. Jórdan.

Schtóż ſo Bohu dowjċri, kruty dom ſej natwari. Poẃedančžko.

Hanka bjė jenitke džjėćžatko khudej, ale bohabojaznej ſtarſchej. Jeje
luby nan bjė ſo ji <pb n="26"/>jara zahe ze ſwjėta minył. Jeje zprócniwa
ha pobožna maćž pak wo ſwojim wudowſtẃe ńewotpočžwaſche anic wodńjo ani
nocy, zo mó’ła ſamu ſo ha ſwoju lubowanu džówčžičžku zežiwićž. Woſcbńe
pak ju wona hoŕe ćžehńeſche wo džjėćžacej bohabojoſći: „Pſchetož (ŕekny
wona huſto k ni) ja ſym khuda, lubo džjėćžo! ha ńemóžu čži njėdy ẃele
zawoſtaẃićž; joli zo pak ſo ty Boha bojiſch ha jomu ſtajńe ha ſwjėrńe
ſłužiſch; da fy ty bohata doſć; dokeliž potom je ńebeſki Wótc twój nan
ha wobſtaraŕ.“ —

Dyž bjė Hanka dwanaćže ljėt, zkhoŕe jeje maćž jara ćžežey. Ha ruńe tedym
tež boži woheń wówſy wuńdže, kiž tak khjėtſy woko ſo łójeſche, zo wot
cełej wulkej wſy ničžo ſtejo ńewoſta, dyžli njėkotre huƀene bróžńe.
Hanka mjėjeſche ljėdom khwile, ſwoju bohu maćž z płoḿeńja won ’rabnyćž
ha ju do jeneje tych zdžeržanych bróžni dońeſć. Ceła jeje draſta ha
wſchitke druhe jej zamožeńčžko, wſchitko ſo z jeje khjėžku ſobu zpali.
Tu bohu khoru žonu pak napažechu ſtróžele, ha nazymńeńo wo tej zymnej
bróžni ju tak pſchėwza, zo wona hižon na druhi džeń wumŕe.

Njėtk bjė naſcha Hanka zawjėrno khuda ha wot wſchitkej čžloẃečžej pomocy
wopuſchćžena ſyrota; pſchetož nichtón wo celej wſy ńechaſche habó
ńemóžeſche ſo nad ńej ſmjėlićž: „Mó ſami žanoh wobódleńa jacy nimamó,“
ſłóſcheche wona wſchudžom praẃićž; „ńech tebi Bóh tón kńez pomha!“ —
Schto chcyſche, ſchto mjėjeſche njėtk ta boha, huƀena holičžka
započžečž? — Po proſcheńu khodžićž ſo wona hańbuwaſche, ha džjėłaćž
ńemóžeſche; dokeliž bjė hačž ſem jenoj do Schule khodžiła. Płakajo poda
ſo wona k hrowej ſwojeje maćžeŕe, ha žałoſćiwſchi wopuſchćži jón wona;
žałoſćiwſchi wopuſchćži wona te wupaleńſchćžo ſwojoho domu, ha džjėſche
prečž, ńewedžiwſchi, dže, k komu? Daloki, daloki pućž bjė wona
pſcheſchła, do jenoh ljėſa bjė dójſchla, a tam ſo zabludžiła. Wečžor ſo
hižo pſchibližeſche, a wone by pozdže, ha pſchecy ’ſchćže ſo ji nidže
žaden wukhad z toho ljėſa ńepokaza. Zrudna wo wutrob’e, muežna na ćžėle,
ha ’łódna — pſchetož wona cely džeń ničžo jėdła ńebjė — lehny ſo Hanka
zpody jenoh ſchtoma k wotpočžńeńju, ha — wuſny. Z prjėnim rańja ſwitańom
wona zaſy wotućži, ha njėtk hakle widžeſche wona ceło ſwoje hubenſtwo
pſched ſobu; a jeje duſcha ſo zaſtyſkny: „Ach mój Božo ha mój kńeže!
(zdychny wona k ńeb’ju hoŕe); ceły ſwjėt je ḿe wopuſchćžił; ja tu ſteju
ſamulutka, dałoko wot ludži, woſŕedž džiwej zwjėriny a wo puſtym, nahim
ljeſu: Božo, mój Božo, wſchitka pomoc jo ḿe wopuſchćžiła: chceſch da tež
ty ḿe wopuſchćžićž?“ — A tróſchku wolóžena pſchez ſwoju modlitwu,
džjėſche wona pomólčžku dale, pytajo wokoło ſo hladajcy, hačž ńebó trajž
njėkotre jahodki namakała, zo mó’ła tola k najḿeńſchom njėſchto pojėſc;
pſchetož wona bjė ńepomjėrńe ’łódna ha chcyſche ſo ji žałoſńe jara pićž,
tak zo dyrbjała heẃak nimale zawutlićž. Dyž wona tak džjėſche, da lej na
jene dobo wuſłóſcha wona ńedaloko wot pućža njėſchto ćźeſchcy ſtonaćž;
khwatajcy ſkočži wona na tu ſtronu, z džež tón ’łós pſchińdže, ha namaka
tam jenu liſchku ležo, kotraž mjėjeſche nohi pſchetſylene ha ſo z mjėſta
hibnyćž ńemóžeſche. Z miłoſće hnuta wobhlada wona toh khoroh ljeſnoh
ſtwoŕeńa rany a zaẃjaza je z mochom ha z trawu, tak deŕe hačž ſo
hodžeſche.

Ha dójž ſo wona tak wo te zwjėŕjo ſtaraſche, zhladowaſche wone lub’e na
ńju, kaž by ſo ji džak’waćž chcyło, ha wuſuhwaſche ſwój jazyk, kaž by
ſej cyrobu žadało. A z wutrobnym požarwańom zdychny Hanka: „Bohe
zwjėŕjatko, twoje rany dŕe móžach ćži ja zaẃjazaćž; hale cyrobu ćži daćž
— to ja huƀene, wopuſchćžene holčžatko <pb n="27"/>ńezamóžu; pſchetož wo
tejlej džiẃińe ſnadž ſchćže ſama ’łodu wumrjėju.“ — Ha ljėdom bjė wona
telej ſłowa wupraẃiła, da padže jene mordwo jehńjatko ruńe pſched tu
liſchku z lofta dele. Poſtróžena zbjėže wona ſwojej wočži ha wuhlada
jenoh wulko krahonca wóſche ſeb’e, kiž bjė te jehńjo njėdže z’rabnył, a,
dokeliſch bjeſche je daloko ńes’ a jeho mučžne pazory tu ćžežu jac
wobdžeržećži ńemóžachu, bjė je jowlej dele puſchćžićž dyrbjał.

Melčžo, ha wſchitko, ſchtož bjė ſo tu ſtało, pilńe ſej rozmóſliwſchi,
pſchihlad’waſche Hanka, kak ta liſchka tu požadanu cyrobu žadoſćiẃe
póžeraſche. Njėtklej wučžu wona polóžny troſcht wo ſwojej zaſtyſkńenej
wutrob’e, a zdychowaſche k ńebju hladawſchi: „Njė, mój Božo, ty ḿe
ńemóžeſch wopuſchćžićž, ńemóžeſch mi zawutlićž daćž, kiž ty te huƀene
džiẃe zwjėŕjatko tak wótcowſcy naſyćžeſch!“ — Ha dopomni ſo tež na jene
zpjėwančžko, kotrež jeje ńebo maćž tak huſto we ſtruchłóch a zrudnych
ſchtundach bjė zpjėwała. Wona padže na ſwoje kolena a zazpjėwa z
pobožnoſću a z połnej dowjėrnoſću na Bójſku pomoc:

„Lej te ptačžki tam wo Loftach,

„Lej te lil’je na polu:

„Ryba w wodže, zwjėŕjo w ljėſu

„maja ſwoju cyrobu:

„Duž ſo dowjėŕ, čžłoẃečže!

„Bohu, kiž ćže lubuje.“

Ha liedom bjė Hanka te poſleńe ſłowa wuzpjėwała, da pſchibjėža jeden
wulki pos zezady ńeje ha wali ſo na tu liſchku; a nydym za nim
wuſtupiſchtaj dwaj mužej wo zelenych draſtach zezady khójnow won; jeden
bje hajńk a druhi zdaſche ſo joho kńez bócž. Wonaj bjėſchtaj tu liſchku
natſyliłaj a njėtk ju potajo po jeje krawej ćžjėŕi hačž na telej mjėſto
dójſchłaj.

(Zkóńčžeńe pſchichodńe.)

Naſch čžas.

Wo Anglickej (Jandželſkej) je njėtklej wulke kmótſiſtwo było. 26tym
zańdženeho mjeſaca by w Windſor, kralowfkim ljėtnym hrodže ńedaloko
Londona, młody prync kćženy. Rano zahe hižo wzbudži zwońeńe a tſylene
wſchitkich wobydleŕjow mjėſchka Windſora, a wſchitke te tawzynty ludži,
kiž bjėchu na tónlej wulki džeń ſo zhromadžili. Woko džeẃećži
započžinachu wozy do hordu ſo ćžiſchćžećž a do jėdnaćži bjėchu wchſitke
mjėſta z ludom napelńene. Po jėdnaćžich wotewrichu ſo tež duŕe do
Sẃjatoh Juŕjoweje kapałki, a jow zkhadžowachu ſo najwóſchi zaſtojnizy
Anglickoh kraleſtwa a wſchitcy woſebni hoſćžo, kiž bjėchu dowoleńe
doſtali, tom kćženu pſchihladowaćž. Wołtaŕ bjėſche kraſńe, ale nic
wóſche mjėry wudyƀeny, a pſched nim na purpurowym ſomoćžanym ſtólčžku
ſtejėſche kćženičžka, złota ſchkla, z kraſnymi znaḿeńjami wudyƀena, do
kotrcjež pſchi ſamej kćženicy wodu z rjėki Jórdana we Izraelſkim kraju
čžerpanu linychu. Pećžo biſkopojo a ńjėſchto druhich wyſokich duchomnych
bjėchu tam, za nimi pſchindže kralowna Viktoria, jeje muž Prync
Albrecht, a druzy woſebni kńeža; a zcſtupachu ſo na jenej ſtrońe; jim
napſchećžo pak ſtejachu ſcheſćžo kmótſja, bez nimi najprjėni Bramborſki
kral. Wſchitko bjė hačž nanajkraſniſcho wuhotowane a pobožna ćžiſchina
kńežeſche wo cełej kapali, dyž Arcbiſkop kanterburſki te mało džjėćžatko
do ſwojich rukow wza, a potym je wokrepiwſchi te ſłowa wupraẃi. „Ja
kćžiju ćže, Albrechto Eduardže, wo ḿeńe Boha Wótca, a Syna, a Ducha
Sẃjateho, Ameń.“ —

<pb n="28"/>

Ljėnja pſchel’čža.

Jenej ẃeſcy bydleſche muž, kotrehož žónka bjė ſo tak ljėńjoſći podała,
zo ſo jej žeńe ničžo džjełaćž ńechaſche. Schtož wón jej pſchazy
wotdžjėli, to wona ńenapſchedže; a ſchtož napſchedže, ńezmota, ale
woſtaji je na potačžach. Swaŕeſcheli pak potom muž, bjėſche tola ze
ſwojej hubu pſchecy prjėńja, a prajeſche: „Kaha dyrbju motaćž, dyž
motedła nimam; ljėz tola pŕedy do ljėſa, a wurubaj mi jene.“ — „Joli to
wina (džeſche muž), chcu nydym do wólſchičžkow hičž, a ćži jene
wurubaćž!“ Te žoniſchćžo pak bojeſche ſo, zo móhł wón motedło pſchińeſć
a ju ſamu z nim tróchu pſchemotaćž; a zo by potom ſpjėſchńe pſchaſć
dyrƀjała. Tak ſebi rozmyſliwſchi dopomńi ſo wona khjėtſy na njėkajku
leſć, a bjėžeſche ḿelčžo za mužom do ljėſa. (Zkóńčžeńe pſchichodńe.)

Smjėſchk.

Zh#d#ne. Jeden wojak, dobra duſcha, hale nic pſchez mjėru mudry, mjeſche
ńedawno wachu pola rodu wo ♣B♠., džež jeden cuzy Wojewoda bydleſche.
„Wojewoda? Bóh wjė kajke je to zwjėŕjo;“ mjėńeſche wón ſam pſchi ſebi; a
nichtó tež jomu dale ńepraji, zo je to wulki, wulki kńez, ẃetſchi hačž
fjėrſchta, a nimale ſchtož kral; dokeliž won Kralowſke wójſka wodži.
Jemu bjė pſchikazane, dyž kńez nimo póńdže zo dyrbi preſentirowaćž, t.
r. ſwoju flintu do rukow wzaćž a jeho z tym po wojerſku poſtrowićž.
Wokoło hrodu pak bjė wſchitko ḿelčžo, a daloko a ſchjėroko žana duſcha k
widženju. Wojakej bjė ſo w ſmerćž woſtudžiło a wón ńewedžiſche, ſchto
započžećž. Ducy ſem pak bjė ſej za ſljė’n kroſch dobreje kołbaſy a całtu
kupił. „Ach njėtk tu tola nichtó ńepſchińdže,“ praẃeſche wón ſebi a
ſtaẃi ſwoju flintu na bok, wučžeže ſwoju kołbaſu a całtu, a počža jėſc.
Wón bjėſche ruńe najljėpſchim džjėle, da ſtejeſche z jenym dobom jeden
cuzy muž wo zelenej draſće pſched nim. „Schto ty jėſch?“ — „Nó,
zhudajćže wſchak tola!“ — „Kruṕjanu kołbaſu?“ — „Njė, ljėṕe!“ —
„Hoẃjazu?“ — „Njė, hiſchćže ljėṕe!“ — „Dobru?“ — „Haj zhudane!“ — Tón
žortniwy wojak ſo Wojewodej polubi, a wón ŕekny ſmjėjo: „Hale njėtklej
zhudaj ry, ſchtó ja ſym.“ — „Hajnik?“ — Njė, ljėṕe!“ — „Zeḿjan?“ — „Njė,
hiſchćže ljėṕe!“ — „Abó Wojewoda ſam!“ — „Zhudane!“ — „Nó da pſchimćže
mi khjėtſy moju kołbaſu a tulej kulku całty; dokeliž ja mam pſchikazńju,
dyž Wy pſchińdžećže, zo dyrbu preſentirowaćž.“ —

Najnowſche pačžeṙjaze Knihe zo khatólſkich Serbow:

Jėzuſowa Wincza, to jo: modlitarſke ha ſpėwarſke Knihe, wo kotrėchž ſu k
namkańu rańſche, ẃetžorne, kemſchacze ha ſpoẃedne Pačžere, tež Litanije
ha Kėrluſche na ſchelake Tžaſė toho ſzewoho Lėta. Z nowa wondata z
Dowolnoſczu teje duchowneje Wóſoknoſcze. w Buduſchńe 1836. kl. 8. ♣XVI.♠
416. k doſtańju na Dachantſtẃe za nórt; Welleŕec kńiherńi za 10 now.
ſljėbrn.

Budyſchińe ẃedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

Ćžiſchčžanepola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

8. Liſt. 19. Małeho Róžka. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej; ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ł kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Wóčžko.

Mało mi twarenčžko

wulke ma bydlenčžko.

Na zemju ſtajene,

na ńebjo złožene;

ljėdoma widžiſch je,

do ńeb’es doſahńe.

Twarenčžku wokńcſchko

na wulke ſedliſchćžo!

ſwjėtłoſć w nim ſwjėćžaca,

po ſwjėćže ſapaca.

Z mólićžkoh kućžika

pruhi du do ńebja.

Wokńeſchku wuhladko

zdobńe ſo zyboljo;

wuhladko k duſchičžcy,

pućžik do wutroby.

Z ducha ſo žórli mi

zprawnoſć pſchez kukačžki.

Cune mi ſyḿeſchko

kraſne je znaḿeſchko,

duſchi ſo hiboce;

ńewinowatoſće

dych mi najčžiſćiſchi

wóčžku ſo zaćžiſchćži.

Dawa mi ſyḿeſchko

ńeb’eſke kſchidleſchko,

ljėtajo ſchjėroko,

ljėtajo daloko

ſahajo do ſwjėta,

ze ſwjėta do ńebja.

Pſchez zeḿe hłubokoſć

na hwjėzdow wóſokoſć,

z mróčžneje ćžėmnoſće

do jaſnej ſwjėtłoſće:

čžini ḿe mudreho,

čžini ḿe ſwobodnoh.

Kryte za mikančžko

leži te twareńčžko;

pod lohkej tſjėſchičžku

we wažnym domičžku

ſahńe mi myſličžka

ze zeḿe na Boha.

Sapace płóḿeſchko

žiẃenja ſljėboro;

<pb n="30"/>

hoŕjo mi polóži,

radoſć mi poſłódſi,

wedže ḿe pſchez zrudnoſć

na lutu ẃeſełoſć.

Domaſchka.

Na wažniſche Podawki Serbach.

Stajńe ſu Serbjo tu čžeſnu kwalbu mjėli, zo zpomńećže ſwojich wótcow we
džakomnej wutroƀe wobkhowaja, zo jich wutroby ſo rozhoŕja, dyž njėſchto
wot ſkutkow ſtarych pŕedomnych ſłyſcha Schtó je ſej pak hačž dotal prócu
wzał, zo by Serbam ſtarych čžaſow kraſnoſć wopifał, zo by Serbam wopoń
edał, kak wutrobićže a muſcy jich wótcojo ſo pſchećžiwo cuznikow napadam
wobarali, kak woni haklej po dołhim zrudnym bjėdženju panyli a kak woni
jenož pſchez tweŕdu, železnu wobſtojnoſć we wótcowſkim waſchnju ſerſke
waſchnje a ſerſku ryč zdžerželi ſu: ſchtó je to hačž dotał Serbam
poẃedał? Hiſchćžen žadyn ſerſkich ſynow do ſtarych ſtarodawnych piſmow
hladał ńeje, zo by ſwojemu ludej poẃedžił, zo je tež naſch lud čžaſy
ſwojeho k ćžėjenja mjėł. Tehodla, lubi Serbjo, chcu ja wam z krótkimi
ſłowami hiſtoriju najſtarſchich łužiſkich Serbow ſobu džjėlićž.

Zwotkel ſu Serbja pſchiſchli.

Wſchit#e ludy Ewro#ejſkich zemjow džjėlja ſo do tſjóch wułkich #adow: do
romanſkeho, do njėmſkeho a do ſłowjan keho (ſlawſkeho). K romanſkemu,
rjadej pſchiſłuſcheja Brancowscy, Schpanscy, Portugiscy a Włóscy
(Itałscy); k njemſkemu pak naſchi Njėmcy, Angliccy (Jendželscy),
Holandiscy, Schwedojo a Danscy. Wobaj rjadaj wopſchijetaj woko 60
milionow ćžloẃckow. Tſećži ŕjad, a k temu ſłuſchamy tež my Serbjo, rjėka
ſłowjanſki. Słowjanſti rjad wopſchija łužiſkich Serbow, Serbow we
Turkowſkej, Iliro - Serbow, Ruſowſkich, Polakow, Ěžechow, Bulharſkich,
Dalmatſkich a druhich, wſchitko hromadže woko 75 milionow: Kóždy Serb
rjėka tehodla na te ſame waſchnje Słowjan (njėmſcy Slave), kaž Sakſcy
tež Njėmcy rjėkaja; a Serbjoz ſ teho widža, zo woni ńeſteja tak cyle
ſami bez bratrow we ſwjėći. Polacy, Ěžeſcha ſu ruńe tak krejni bratſja
naſchich Serbow, kajž bramborſcy a ſakſcy Njėmcy bez ſobu jeneho ſplahwa
ſu. Słowjanſke narody bydljachu pak, kaž najẃetſchi hiſtorikojo
dopokazali ſu, najſtarſchich čžaſach we tej wulkej krajińe, kotraž
započžiwſchi wot adrjatſkeho hačž do baltiſkeho morja (njėmſcy Oſtſee),
a wot Łubja (Lubjo Elbe) hačž do Wolgi, najwetſchej ruſowſkej rjėki, ſo
rozpſcheſćera. Hižom pſched narodženjom naſcheho Kńeza ḿenuja ſtare
ſtawizny Slowjanow zḿenom; Windi, Wendi w njėtſiſchim pólſkim kraju.
Dwaj ljėt ſtotytkaj po narodženju Chryſtuſowym započžachu naſchi
ſłowjanſcy wótcojo wot baltiſkeho morja ſo zbjėhaćž, zo bychu dale do
wečžora a do półdnja ćžahnyli a ſej nowy kraj k wobydlenju pytali. Zo
naſchi Serbjo ljėćže 495 po Chryſtuſu hižom Łužicach ſedžachu, da ſo
njėtkoj wopokazaćž. Serſki lud pak ńebjėſche ſtarych čžaſach tak mały
kaž njėtkolej, wón bjė tedom ſylny a wobydleſche rozſchjėrene krajiny:
wot Wódry (Oder), hačž do Saly a zady ńeje a wot čžėſkich horow hačž do
baltiſkeho morja kńežachu Serbſcy kralikojo. Cyły ſerſki ſplahw
džjėleſche ſo ḿenujey do tſjóch wulkich narodow, do naſchich Serbow, kiž
cyłu Sleziſku, Sakſonſku, Thuringſku, wobej Łužicy a połojcu
Braniborſkeje wobſedžachu; do Weletow, kiž Braniborſke Marki a Pomorſku;
a do Bodriſkich, kiž Meklenburgſku a Holſtenſku wobydljachu. Jenož my
Serbjo ſmy ſo hačž dotal hiſchćžen pſchećžiwo wſchitkim napadam
zdžerželi. Bodriſcy ſu zańdženym ljėtſtotytku zahinyli; 1757 by jim <pb
n="31"/>Wuſtroẃe we Hanowerſkej poſleni raz wo jich ryčži prjėdowane.

Pſchichodnje dale.

Kɫoſopolſki.

Schtóż ſo Bohu dowjėri, kruty dom ſej natwari.

(Zkónčžeńe.)

Hanka bjė ſo teju dwej muži trochu poſtróžiɫa. Hale tón woſobniſchi
ſtupi pſchećželniẃe k ni a praſcheſche ſo jeje, kak jo tu do toh łubokoh
ljėſa pſchŕſchła, a ſchto je tu zpjėwała? Jeho lubozne ſłowa pſchiwdachu
ji tróſchku ẃjac khróbloſće, ha wona jomu počža poẃedaćž wſchitko,
ſchtož bjė ſo z ńej ſtaɫo, kak bjė ſwoju mačž lubwaɫa, a kak potom ju
zhubiɫa ha tu do toholej džiẃjoh puſtoh ljėſa pſchiſchła bjė; ha
płakajcy proſcheſche jeho, zo by ſo nad ńej ſmjėliɫ. Tón kńez, jeden
zeḿjan ze ſuſodſtwa ha pſchitym čžɫoẃek dobreje ha ḿechkeje wutroby, bje
cele hnuty pſchi tymlej poẃedańju a z miłoſću pſchjėwzaty, khjėtſy
pomaſny wón do ſwojeje hajńkſkeje móſchny a poda tej holičžcy njėſchto k
jėdži ha wza ju potem ſobu na ſwój hród. Jow wón pſchiporučži, zo bó
wona wſchelake doḿjace ha žońjace džjėła ha wobſtarańja nawukła; ha
ſtaraſche ſo za ńju z wułkej luboſću kaž prawó nan — čžas ſwojoh
žiẃeńja. Ha lej tak tež ſo na Hancy zwjėrnoſći, ſchtož mó tak huſto wo
ſchuli ſlóſchimó, a wo ſẃjatym piſḿe namakamó:

Schtóž ſo Bohu dowjėri,

Kruty dom ſej natwaŕi.

Budyſchńe. Buk.

(Z Lipſka.) Pa nas je ſo njėſchto młodych Serbow zeſchło a „Serbſke
towarſtwo“ wuſtaẃiɫo, z tym zamoſom, zo bychu wſchitcy towarſchojo
tejelej zhromadnoſće kóždy tydžen k najḿeńſchom jeden ẃečžor ſo
zkhadžowali a tak ſwoju maćžerſku Serbſku ryčž pſchez rozmɫoẃeńe a
poẃedańe ljėṕe wuwuklt a dowukli. Woni ſu b’ez ſobu prjėdkſtojićžerja
(präſeſa) a liſtownika wuzwolili; a zo bychu wjac towarſchow dóſtali, a
lóže tež druhich ſłowjanſkich ludow ryčže nawuknyćž móhli, ſu tež tſjóch
cuzych Sɫowjanow, jeneho Serba ze póɫdniſchej Serbiſkej, jeneho Bulhara
a jeneho Polaka do ſwojeje zhromadnoſće ſobu wzali. Jich b#eſady ſu
ẃeſołe a pſchećželne, pſchińeſu kójždemu njėkajki wużitk.

Toholej towarſtwa zaſtojnikaj ſtaj ſebi zamóſliɫaj najljėpſche pjėſńe,
baſńe a baſničžki, kiž hačž dotal wo Serbſkej ryčži napiſane ſu,
zhromadžićž a je z ɫaćžonſkimi piſmikami wo nowoſerbſkej orthografii
(kaž ju Smolerjowe „Serbſke pjėſničžki“ a Jórdanowa ryčžnica — Grammatik
der wendiſch-ſerbiſchen Sprache — maja) z napiſkom: „Nowo-ſerbſke baſńe
a pjėſńe,“ ſkeŕe a ljėṕe wotćžiſchćžećž daćž. Peńežny wunoſchk z tejelej
knižki ma ſo do wjėſtoh kapitała hromadžićž, wot kotrohoż bychu nowo
ſcrbſke knihe za naſch lud ſo ćžiſchćžcli. Dokeliž pak wſchitke ſerbſke
poeticke (baſnicke) wudžjėłanja hačž dotal žanemu znate ńej#u, da
proſcha ſo wſchitcy, kiž tajke abó ſami wudžjėwali ſu, abó wot druhich
wotpifane maja, zo bychu je knajḿeńſchom do Jutrow toholej ljėta pſchez
Welleŕec Kniherńju Budyſchińe na ẃedžerja toholej tydženika zapoſłali, a
woſobńe pſchimjėnili, wot koho ta abó tama pjěſeń abó baſnja je, a hačž
ſo ḿeno jeje zpiſarja wozjewićž dowoli. Džakomńe budže wſchitko
pſchiwzate, a ſwojim čžaſu wo tychlej liſtach wozjeẃene.

Schto noweho?

Wójna Anglickich z Chineſkimi počžina bóle a bóle wažna byćži. Ljėdom zo
ſu Anglicke wój<pb n="32"/>ſka wulku kuru (inſlu) Anwy z njėſchto
druhimt ḿenſchimi wzali, da ſɫyſchimy zas, zo ſu znowa jich łodže a
wójnſke čžoɫmy wažnu kupu Čžuſan do ſwojej mocy doſtali. 1. Oktobra
namakachu woni tu wele kanonow a napelńene ſkɫady a Magaziny wojeŕſkich
potŕebnoſćow. A zaſtup wojakow, ſchtož jich tŕeba bjė, tu zawoſtawiwſchi
khwatachu woni dale a 10. Oktobra bjėchu hižo pa mjėſta „Chinhai“ pſchi
wulećžu rjėki Ningvo do morja; tu bjėſche wulki Arſenal (twaŕernja za
ɫodže a wulke wójnſke čžołmy) a bohata nadobižna druhich, za wojnu
potŕjėbnych wjėcow nahromadžena a zakɫadžena. Angličženjo napažechu
telej krute mjėſto znahła (ze ſchturmom) a za njėſchto ſchtundow bychu z
kńezom na nim. Chinezoẃe ſu ẃele ludži pódla z’ubili, bez nimi ẃele
Mandarin w (woſobnych zaſtojnikow). Kejžorſki Kommiſſar, kiž mjėjeſche
telej mjėſto zakitaćž, chcyſche ſo ze zrudnoſće zatepićž a dyž jemu to
ńedachu, wza ſej ſamowolńe žiẃeńe. Angličženjo dachu jara ẃele wojakow a
woſobnych Chinezow zezatſylećž a porubaćž; tak hačž ſo mjėſto z kreẃe
čžerẃeńeſche. Z toho naſtróžachu ſo Chineſcy ẃojacy tak, zo, dyž
Angličženjo 13. Oktobra pſched mjėſto Ningpo pſchindžechu, bjėchu
wſchitcy Mandarinoẃe a druzy wojacy rozćžjėkali. Tak woni tež te Mjėſto
wobſadžichu.

Ale wo Afghanſkej (kraju wo Azii) je ſo Angličžanam zrudńe zeſchɫo. Jow
ſćahuja ſo Anglicke wójſka ſem a tam; Brigada Generalnoh Majora Sale by
na ſwojim pućžu do Hinduſkej (džež Angličženjo kńeža) huſto a čžaſto wot
zṕeranych Afghanow ṅadpańena, ha ljėdoma, zo móžeſche ſo do Džellalabadu
dobyćž. Ljėdom poẃeſć wo jeho bitwach z Afghanſkimi hokjanami do Kabula
(prjėnjoh mjėſta Afghanſkoh) dońdže, da zezbjėhny ſo wſchitko pſchećžiwo
Anglickom kńežeńju ſo zṕerajo wot jenoh kónca kraja k druhemu. Jenoj
pſchipóɫdne krajiny ſu hiſchćže zmjėrom. Džeſaćž abó jėdnaćže wojerſkich
wyſchich, kiž bjėchu ruńe wo mjėſce Kabule, by zaražene. — Wſchjėm
Anglickim wójſkam, kotrež do Hinduſkej domoj ćžežechu, bu poručžene,
nydym ſo wróćžićž a tym zawoſtajenym bratram na pomoc hwataćž. To pak ſo
lohcy do nalećža ſtaćž ńebudže, dokeliž njėtklej žane wójſko pſchez
ſnjėhowe hory pſcheńćž ńemóže. Tak ſu njėtk Angličženjo na dwjėmaj
mjėſtomaj wot Afghanow woblehńeni: Wo Kabule, džež General Elphinſtone a
Sir William Macnaghten ze ſwojimi wojakami woſŕedž mjėſta wo krutym
ljėhẃe (Lager) ſo napſchećžo ńepſchećželow napadej tak dere wobaraja,
hačž moža. A wo Džellalabadu, džež jim Afghanoje tež žaden džeń mjėr
ńedadža, tak zo ſu hižo kule a próch (pulver) niḿale roztfyleli, a žanu
ſchtundu wjac ſej wjėſći ńejſu, hačž ſo ńeńdža podaćž dyrbećži. Ale woni
maju nadžiju, zo za njėkotre dny ſto tawzynt Patronow (kule a kulki z
próchom) z Lahory dóſtanu, z jeneho Angličžanam zpſchećželneho mjėſta,
džež Sikhojo bydlja.

Zańdženu Sobotu ſu žita Budeſchińe płaćžiłe:

Rož 2 tol. 10 nſl. tež 2 tol. 7 1/2 nſl.

Pſcheńca 5 = — = — 4 = 15 =

Ječžḿen 1 = 20 = — 1 = 17 1/2 =

Wows 1 = 7 1/2 = — 1 = 5 =

Hróch 2 = 17 1/2 = — 2 = 15 =

Jahły 5 = 15 = — 5 = 12 1/2 =

Budyſchińe ẃedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

Čžiſchčžane pola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

9. Liſt. 26. Małeho Nóžka. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ɫ kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Hoberſki had.

Poẃedančžko.

(Po J. J. Kerni.)

♣I.♠

„Wjėſće da, zo je Perunec Jan ćžeknył?“

„A to ſu hɫupe biady, to nidy wjėrno ńeje!“

„Nó ja ńewjėm, ſtara Schoɫćžina je mi to ruńe poẃedžiɫa.“

„Ach ta wjėčžńe njėſchto nowoh wjė; to dže ruńe tak dere wjėrno, kaž
tedom wot Wićżazec Marinoh kwaſa! To je ſtara plepotawka, kiž ničžo
ńewjė, hačž ludżi do ryčži a bladow pſchińeſć.“

Tak rozryčžowaſchtaj ſo dwaj Gubinſkaj mjėſchćžanaj, kiž bjėſchtaj ſo
jene ńedžėlſke ranjo na torhoſchćžu zetkałaj. Mez tym pſchiſtupi jeden
tſećži k nimaj, rjany čžerẃeny licaty mužik z kulwatym bŕuſchkom; wón
hižo wedžiſche, wot čžoh bjė ryčž, dokeliž ceɫe mjėſchko poẃedaſche wot
Perunec Jana a dale ničžo; duž poſẃjėdci jimaj a ŕekny: „Haj, haj, Jan
je pŕečž a Bóh wjė, hačž džemy joh ſchtó wjacy wohladaćž! Ja ſym wčžera
ẃečžor z kńezom Kowaŕjom ſamym ryčžaɫ, a wón je mi Janowy poſleni liſt
pokazaɫ, kak ŕeńe, kak leſńe džakowaſche ſo wón ſwojom dobroćžerej!
Schkoda tajkoh duſchnoh pachoła. Kóždy joh tak lubowaſche, kaž bratra,
kaž ſyna; ale wón ńebjė zpokojom. To pak pſchińeſe te wjėčžne wukńeńe, a
ležeńe we knihach; wón ženi ze ſwojim klamarſtwom zpokojom ńebjė, a
žadaſche wyſche won! Ale njėtk dže z dobom kónc!“

„Schtó chce to praẃićž, luby ſuſodže, Jan je dobra duſcha ha mudra
hłowa; ha tajkom čžloẃekej ſo lohcy nidže hubeńe ńendže. Schtó wjė,
kajkeho džemy joh zaſy wohladaćž!“

Tak ryčžachu, tak myſlachu tſjo mjėſchčženjo wo Janowym wotendženju, tak
ryčžeſche, tak myſleſche ceɫo mjėſto.

Jan bjėſche dobry, lubozny mɫodženc. Pŕedy dyžli móžeſche ſwojoh nanowe
ḿeno wuŕec, woſyroćži, a jeho maćż wołhudži. Ale pſchi wſchitkej ſwojej
khudob’e ſtaraſche ſo wona tola wulcy jara za rozwučžene a
wudozpołnoſćene ſwojeho ſyna; dokeliż bórzy wo nim ducha namaka, kiž
pſchez ſwoju khudobu ſo pozbjėhowaſche, a myſl, kiž na tym ſo ńeſtaji,
ſchtož po ćžjėli mjėjeſche: dokeljž jeho duſcha pſchebywaſche we wſchich
ſtronach ſwjėta, a bjė deŕe widžećž, zo wón tam wumŕećž ńebudže, džež
bjė ſtaɫa jeho kolebka. A <pb n="34"/>dyž čžas ſo pſchibliži, zo
dyrb’eſche ſej wjėſty ſtaw žiwenja wuzwolićž, da zhoni haklej, kak
wobćžežna je khudoba, dokeliž čžuj#ſche, zo bjėchu ſwoje duchowne mocy
ẃetſche, hačž zo by je dyrbjak wo maɫym mjėſći ſwojeho naroda nałožećž.

Jan mjėjeſche zaſtupnika (Vormündu), dokeliž bjė ſyrota; temu wupoẃeda
wón wſchitke ſwoje myſle a žadanja. Tón dobry mužik mało ſo ńedžiwaſche,
ſɫyſchiwſchi, zo chce Jan daloko do ſwjėta won; ale pſchi tym zawoſta,
zo dyrb’eſche Jan pola ńeho klamarſtwo wuknyćž! Tak zańdžechu njėkotre
ljėta; Jan bjėſche ſwojemu kńezej poſluſchny a čžińeſche wſchu jeho wolu
z luboſću; a zdaſche ſo, każ by ſo jemu wo tymlej nowym ſtaẃe a žiẃenju
lubićž počžałe. Ale Jan to čžińeſche z džakownoſće k ſwojej maćžeri a
ſwojom zaſtupnikej; wo wutrob’e pak roſćeſche ſtyſkniwoſć a žadoſć za
cuzymi, za dalokimi krajinami.

Wo tychlej čżaſach ſta ſo, zo jenoh wulkeho kupcowy pućžownik, kiž za
ſwojoh kńeza z jenoh mjėſta do druho) ćžahaſche, tež k Janowom kńezej
pſchińdže; a wopoẃedowaſche ſwoje daloke pućžowanja, kajkich krajach bjė
pobył, a kak bjė ńedawno hakle, dyž by łodž abó čžoɫm, na kotrymž ſo
ẃezeſche, z wichorom złamany, kaž pſchez džiw ſwoje žiẃeńe zdžeržaɫ.
Tohlej ſłyſchećž bjė njėſchto za naſchoh Jana; jeho wutroba pukotaſche
pſchi kóždym ſłoẃe. Nazajtra woteńdže pućžownik, ale tež Janowy mjėr a
pokoj. Ponižńe ſtupi wón pſched ſwojeho zaſtupnika, a naproſchowaſche
jeho, zo by jemu ěžas dowukńenja zpuſchćžiɫ.

„Džiwny hólćže (wotmɫowi kńez Kowaŕ), je ſo ćži dobrych dnów tak nahle
woſtudžiɫo?“

„Waſchu dobroćžiwoſć, kńeže Kowarjo, žeńe a žeńe zabyćž ńebudy. Ale ja
žadam za ẃetſchim ſwjėtom, hačž naſche ćžėſne muŕe wobzanknu. Pola was
ſym ja klamarſtwo nawuknył; ja pak žadam, kupc byćž. Poručžćže ḿe temu
kńezej, kotrehož pućžownik pola nas bjė. Ja Wam — dali Bóh — žaneje
hańby načžinićž ńebudu.“

„Moje džjėćžo (džeſche kń. Kowaŕ), tón druhi čžas chcu ćži rady
zpuſchćžićž, dokeliž ty ničžo ẃjacy nawuknyćž ńemóžeſch: ale wot ſo
puſchćžićž ćže ńemóžu, to ſej ńezamyſl. Hlaj, Jano, ja ſo wo twoje
ljėpſche ſtaram; ja ćže lubuju, woſtań pola ḿe. Bydž mi ſwjėrny, kaž
dotal: za džeſaćž abó pjatnaćže ljėt moja Marka wotroſće: woſtańeſch -
li jeje hódny, dam ćži ju za mandželſku; a ty ſy widženy muž. Jano,
tŕebaj rozoma; jeden wróbel we rucy je ljėpſchi nežli džeſaćž na
tſjėſche. Woſtań doma ha žiẃ ſo z čžeſtnoſću.“

„Wy ſće nadobny muž (džeſche Jan) a zo mnu deŕe mjėnićže. Hale dajćže mi
ćžahnyćž, zo bych ẃele nawedžiɫ.“

„Twojoh bledženja! (wotmɫowi kń. Kowar, trochu hnjėwny.) Schto da
ńewjėſch? Wopomń’, kejko na tobaku zaſłužu; rozmyſl ſej, ſchto druhich
wjėcow rozpſchedam. Jejo! ńebydž mudriſche hačž kokóſch!“

Jan ſo wotḿelkny; potom pak džjėſche k ſwojej maćžeŕi, a zjewi jej
wſchitke ſwoje doɫho potajene žadanja. Maćž pak bjė je hižo pŕedy
zrozemiɫa: „Luby ſyno (džeſche wona), ty dyrbiſch ſej deŕe wobhladaćž a
pſchemyſlićž čžeſć, džakomnoſć a ludžace poſudžowańe. Druzy bychu ztym z
pokojom byli, ſchtož ćži kńez Kowaŕ ſkićži. Ty ſy džewjatnaćže ljėt a
maſch połne ljėta; doſć zo móžeſch njėſchto jako muž rozomńe
wobzamknyćž; wuzwol ſej wjėſtyčžas, a potym zaſy zo mnu poryčž.“

Dokeliž čžnjeſche, zo ma maćž prawo, a ſo ẃeſeleſche, zo je jeho
mužſkoſći tak wažnu wjėc dowjėriła, wobzankny, zo chce radſjo hiſchćže
ljėto čžakaćž, haćž ſo wohańbićž a ńehódny byćž, jejneho dowjėrenja.

Jako bjė ljėto zajſchło, bjė Jan ćžim krućžiſcho zamyſlił, daloko do
ſwjėta ſo podaćž.

<pb n="35"/>

„Ty ſy ſej to wuzwolił (džeſche maćž), a ja ćže ńemóžu a ńecham
#džeržowaćž: kaž - zo budže ćži k zbožu. Moje žohnowańe ćže pſchewodža.
Ńech zbywaſch, ſchtožkuliž móžeſch — ńezabydž žeńe zo maſch maćž doma,
kiž dže za twoje zbože, ẃjac pak za zdžeržeńe twojeje zprawnoſće a
čžeſtnoſće Boha proſyćž. Dyrbjała-li ćže dy zaſy wohladaćž, da čžiń, zo
bych to z ẃeſoɫoſću móhla, tak zo ćže — a byrńe tež proſcheŕja — tola
ńewinwateho a zprawneho do ſwojich rukow wozmu.“

A płačžo zezbjėra maćž wſchitko najdróžſche a najljėpſche z pŕedawſchich
čžaſow, zo by jemu ſobu daɫa. Jan pak ničžo ńewza, hačž jeden wuſchkojty
toleŕ, chćženſke zwjazańe ſwojeho kmótra, na kotrymž piſane ſtejeſche:
„Deŕe temu, kiž ẃeſelo na ſwojich džjėćžoch dečžaka.“

„Radſjo chcyɫ ja dŕe#o kaɫacž, (džeſche Jan) haj radſjo po proſcheńu
khodžićž, hačž bych tomulej napiſmej hańbu zčžinił. Hale te druhe ja
ńetŕebam, hlej luba maćžė, ſchtož mi nuzne je, ſym ſej z piſanjom
zaſłužiɫ. Dyž ty w ćźichim mjėŕe ſpaſche, da ſedžach ja po ſwojeho
blidka, a prócowach ſo z ẃeſoɫoſću na to, zo bych tebi njėdy ſtarańa
ńečžiniɫ.“

A dyž bjė Jan ſwój pućž do Hollanda naſtupił, nameka ſo, zo bjė połojcu
ſwojeho zamoženja ḿelčžo do jeneje kſchińe ſu’nył, z jenym piſmičžkom,
zo by jemu maćž tu ẃeſełu myſl woſtaẃiɫa ha popſchaɫa, zo móhla ſej ztym
dobrotu zčžinićž. Pſchipoɫoženy bjė tež liſt kń. Kowarej, džež ſo jemu
Jan za jeho dobroćžiwoſć praẃe wutrobńe džakowaſche. Ale te zamelčžeńe
kń. Kowarja jara rozḿerza; wón nic jeno tu bohu maćž pſchez mjėru
naſwari, ale rozpſchėſćžjėra tež tu poẃeſt, zo je Jan wot ńeho ćžeknył.

(Pſchichodńe dale.)

Łužan.

Ljėnja pſchel’čža.

(Zkónčžeńe.)

Jako wón na ſchtom zaljėzł bjė, zo by ſej haɫzu wotrubaɫ, ſuny ſo wona
za kerčžki, džež jej widžećž ńebjė, a zawoɫa:

„Schtóž motedɫa ruba, zemrjėje,

„a ſchtóž pak mota, zahińe.“

Muž ztuli wuſchi, a fekerku na khwilu zpuſchćžiwſchi myſleſche ſej,
ſchto ma to rjėkaćž: „Ah — praẃi wón napoſledku ſam pſchi ſebi — ſchtoha
je byɫo: — to je ćži tak wuſchomaj klinčžało, ńečžiń ſej prózneje
bojoſće tohodla!“ — Duž wza znowa ſekeru a chcyſche rubaćži: — ale lej —
tu ſo zaſy wotdelka zawoła:

„Schtóž motedla ruba, zemrjėje,

„a ſchtóž pak mota, zahińe!“

Wón zaſta a poda ſo do ſtrachow; hroza joh pſchjėwza, a hłóboke myſle
jeho wutrobu zrazychu. — Jako pak ſo khwila pominy, zmuži ſo wón zaſy,
’rabny za ſwojej ſekeru, a chcyſche rubnyćž. — A lej — na dobo
zaſchkrjėčža ſo delka, tſećži króćž a wotſiſcho, dyžli pŕedy:

„Schtóž motedła ruba, wumrjėje,

„a ſchróž pak mota, zahińe!“

To jemu doda, a jeho wutrobitoſć bjė pik —, khwatajcy čžołpaſche wón ze
ſchtoma dele a bjėžeſche dom. Žona pak kejſkaſche jenym ſkoku po
pobočžnych ſchćžežkach, zo by pŕedy ńeho dom pſchiſchła. A dyž wón
dojſtwy wſtupi, ceɫy zpɫóſcheny a ztraſcheny, čžińeſche wona kaž ničžo z
teho a wopraſch#ſo jeho: „Nó, ńeſeſch mi praẃe duſchne mo#“ — „Njė
(wotmɫowi wón), ja widžu, zo z tym motańom ničžo ńebudže“ a wupoẃeda
jej, ſchta ſo djėn z nim ſtaɫo bjė, a woſtaẃi ju z teho čžaſa na pokoj.

Bórzy pak počža muža ta domjaca ńerodnoſć zaſy ḿerzaćž: „Žona (zarjėſka
wón jene pondžele <pb n="36"/>rano), to je tola phi a hańba, zo to
pſchedženo takleń ležo ſo wala.“ — „Wjėſch ty ſchto, luby mužiko,
dokeliž ſo namaj tola žanemu motaćž ńecha, da zaljėz ty hoŕe na hubju, a
ja chcu ćži deleka ſtejo potačže hoŕe ḿetaćž, a ty ḿetaj mi je dele, a
da budže žmót (chćžeńk).“ — „To móhɫo ſnadž hićž!“ wotmɫowi muž, a duž
zčžińeſchtaj tak a dyž bjėſchtaj hotowaj, ŕekny wón: „Pſchedženo je
zmotane, njėtk dyrbi ſo tež warićž!“ — A naſcha žónka ſo zaſy zaſtróži;
tola pak zamórčža: „Haj, jutſe rano chcemój je zwarićž!“ ale myſleſche
ſem a tam, ſchto by znowa ſkućžićž móhɫa. Rano ſtany wona, zatepi, tykny
pak do kotoɫa nic pſchedženo, ale njėſchto kudželi džjėɫa, a ſtorčži jón
k wóhńej. Nato pſchiſtupi k mužej, kiž ſwoje džjėło džjėɫaſche a ŕekny:
„Ja dyrbju mały kuſk woteńćž; wſtań bez tym a hladaj za tym pſchedženom,
wone po wóhńja ſteji, a mjėj je deŕe kedžbu; pſchetož zpjėwa-li khapon
(honačž) a ty ńekedžbujeſch, da zwari ſo cełe pſchedženo na džjėło. Muž
ńechaſche ničžo zkomdžićž, połoži ſwoje džjėɫo a bjėžeſche k njėſći
(khachlowej džjėri). Ručže wućžcže kótlik, a hladaſche: — ale luby Božo,
tu ńebjė ničžo, hačž kula džjėla. Wón ſo ſtróži, hačž wſchón
tſchepotaſche. Ale tu ńebjė žana pomoc. Po khwilcy pſchińdže žona,
widžeſche to a ſwaŕeſche kaž ńemdra. Wón pak ſo wotḿelkny, a woſtaji
ſwoju žonu njėtk wjėčžne narokoj.

(Z Grimm. baſń.)

Smiėſchk

Džjėſchtaj dwaj pacholaj do Kukec na kermuſch. Z wečžora ſo wróćži
chtaj, a Jan dže che ẃeſely k maćžeri: „Jurij ničžo neje krydnył: ja pak
bjėch ſkoro njėſchto krydnyɫ.“ Łužan.

Zańdženu Sobotu ſu žita Budeſchińe płaćžiłe:

Nož 2 tol. 10 nſl. tež 2 tol. 7 1/2 nſl.

Pſcheńca 5 = 5 = — 4 = 17 1/2 =

Ječžḿen 1 = 22 1/2 = — 1 = 17 1/2 =

Wows 1 = 7 1/2 = — 1 = 5 =

Hróch 2 = 20 = — 2 = 17 1/2 =

Jahly 5 = 15 = — 5 = 12 1/2 =

Khana butry 11 nſl. 3 now.

We Wellerec kniheŕni Budyſchińe jerjowej haſy ſu wujſchłe a ſo tam
pſchedawaja:

J. P. Freſeuinßa Knihi wot Spowedzje a ßwjateho Wotkaſanja, wot J.
Kiliana. 25 Nſijėb.

Abendmahlsreden

von Karl Gottlob Hergang, ♣Dr. ph.♠ broſch. 17 1/2 Ngr.

Allgemeines Hotiz-Taschenbuch

auf jeden Tag des Jahres 1842. geb. 10 Ngr.

Budyſchińe ẃedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

Ćžiſchčžane pola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

10. Liſt. 5. Mjėrca Rožka. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej; ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ɫ kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Hoberſki had.

Poẃedančžko.

♣II.♠

Puſchćženy a ſwobodny naſch mɫodženc pod wſchelakimi wobćžežnoſćemi do
Haga pſchińdže. Tudy jeneho pſchećžela ſwojeho ńebo nana nadeńdže; a to
bjė jeho zbožo. Dokeliž ljėdom bjė temu rozkładɫ, čžohodla je
pſchijſchoɫ, a wopokazaɫ, zo je njėſchto hódne nawuknył; da džeſche tón
ſtary: „Do Indije potajkim chceſch, mój luby młody pſchećželo? Ktam chcu
ćži dopomhaćž. Ja njėſchto zamožeńa wobſedżu a nam do naſchich
rańſchoindiſkich płowańjow a jėzdženjow tejž njėſchto praẃićž. Hale ty
dyrbiſch ſej jene wuḿeńeńe lubićž daćž, pŕedy hačž móžu, ſchtož žadaſch,
dopelnićž.“

„Kóžde!“ džeſche Jan, „tež te najćžeſche, jeno zo ḿe wot mojeho
zamyſlenja ńewuzankńe.“ —

„Njė ale bliže ćže k ńemu pſchiwedže. Pſchetož ja ćži radžu, zo by
khwilu jow zawoſtaɫ a to dowuknył, ſchtož hiſchćže ńewjėſch: a budu ćži
mjėſto wobſtaraćž, kotrehož kńez z cełym znatym ſwjėtom pſchekupuje: tam
móžeſch ty wele nawedžićž. Mjėńiſch, zo tahlej rada . . . .“

„Je moje žadańe a ẃeſele, zapany Jan, a ztɫóčži džakomńe ruku ſwojeho
dobroćžela. Ha tón ſłowo džeržeſche. Hiſchćže do ljėta bjė Jan wſchitko
nawuknyɫ, ſchtož ſo wot kupca žada, ha pućžowaſche z prjėńim
rańſchoindiſkim plaweńom do teho tak žadaneho kraja, ha ẃeſeleſche ſo,
dokeliž bjė jemu jeho ſtary pſchećžel tojſchto zamoženja ſobu dał.

Zbožomńe pſchińdže młodženc do rańſcheje Indije; pſchez ſwoje wedžiwoſće
a poručženja zpſchihotowa ſej wažne a čžeſtne ſłužby; pſchez ſwoju
pjėknu wutrobu doby wele pſchećželow a za woſomnaćže ljėt wſchitke
kraje, kiž Hollandžiſcy wobſedžachu, wohlada ha pózna. Dokelž jeho duch
pſchecy za wyſokim, cuzym, ńeznatym a nadžiwnym ſtejeſche, da možeſche
ſo tam na tajkich ńepſchehladomnych wjėcach wokſchewićž. Z tym bjė naſch
Jan zpokojny a ńehnėwaſche a ńerudžeſche ſo, zo bjė za woſomnaćže ljėt
jenož mało bohaſtwo dobył, hačžruničž druzy Europejeńjo ſo tam podawaja,
mjėnjo, zo tamnej ſtroni za ſljėborom a zlotom jenož pſchimaćž tŕebaju.
Tola bjėſche wot druheho ljėta ſem kojždy čžas ſwojemu dobroćžiwemu
pſchećželej a ſwojej lubej maćžeŕi njėſchto póſlał, dyž lódže wróćžno
płowachu. —

<pb n="38"/>

Gubinčženjo bjėchu teho ćžekńeneho ńekmanika (kaž Jana ḿenowachu) dawno
zabyli. Woni wedžichu ſwoje jenajke, ſtajne žiẃeńe, kaž dy pŕedy;
pſchedawachu końe a woły; kupowachu žito a krupy; tkajachu ſchtrympy a
džjelachu rukajcy. Hale jene ranjo laj da bjė na jene dobo cełe mjėſto
kaž pſchewobroćžene: nichtó ničžo wjac ńedžjėłaſche, kóždy naćžahowaſche
ſwoju ſchiju a wuhladowaſche z duremi a zwoknami won; kupcy zpuſchćžichu
ſŕedž torhoſchčža ſwój ſkót a hladachu wotewriwſchi huby, jako ſchwarna
póſtna khorejta ha zady ńeje ſchjėroki poɫny nakładženy wóz z mjėſtowymi
wrotami nuts pſchijėdže, pŕedy kotrehož młody pyſchńe zwobwlekany mór
bjėžeſche, za Perunec wudowu ſo praſchejo.

Kaž woheń rozejndže za khwilku hačž do najpoſleńeho kućžika ta poweſć:
Perunec Jan je zaſy pſchijſchoɫ, ma čžródu mórow a telko zloteho a
ſljėbora ſobu, zo možeja końe ljėdom ćžahnyćži. Žaden pak ſo
ńewopraſcha: Ma – da pſchi wſchim tym tež tajku wutrobu ſobu, kotruž
móže jeho ſtara zprawna maćž z ẃeſeɫoſću na ſwoju pſchitɫóčžićž! Schtóž
pak by pola zaſy-wohladanja ha zpóznaćža pódla był, ſchtóž by
pſchekhwataneje maćžerny ẃeſoly hɫós ſɫyſchaɫ, jako wona ſwojemu lubemu
ſynej do rukow paže; ſchtóž by teho ſyna radoſtne woko widžiɫ, dyž wón
ſwoju čžeſtnu mačž wopſchija — temu ńeby na dwoje ſchɫo, tón ńeby
khybowaɫ, hačž bjė Jan ſwoju zprawnu wutrobu zakhowaɫ, abó nic.

Jako bjėchu Gubinčžeńo zaſy tróſchku k rozomej pſchijſchli,
popſcheſtawachu wot jeho bohaſtwa poẃedaćž, ale za to kóždy njėſchto wot
jeho móra bajeſche ha wot teho rub’eſchka, kotrehož róžk bjė ſleṕe ze
zaka wuljėzɫ, bledžeſche, byrńež by jene pſchecy hɫupiſche hačž druhe
było.

Po maćžeri bjėſche jemu ſwój ſtary čžeſtny zaſtupnik najlubſchi. Tehodla
jeho prjėńeho wopyta, a by pſchezmjėru lubozńe powitany. „Ja pſchińdn
(džeſche) wam dóɫholjėtnu ńeprawdu wotproſyćž: ńezapoẃedžćže mi waſchu
luboſć a wzmićže moju džakomnoſć.“

„Jano, luby hólčže!“ zawoła kńez Kowaŕ z dobroćžiwej wutrobu. Hduž pak
ſo dopomńi a praẃeſche wažńe: „Drohi kńeže Peruno, tu čžeſć a te ẃeſele,
Was . . . .“

„Nic tak!“ džeſche Jan, woſtańćže po ſwojeho ſtareho waſchnja, kiž ḿe
zẃeſeli: ḿenujćže ḿe „Ty“ a jenož „Jano.“ Ja džjėn ſym hiſchćže ćžiſće
tónſamy, jenož wot ſɫćnca kuſk wobruńeny.“

„Hale tola wulki muž a kńez (džeſche Kowaŕ) a daloko pſchez ſwjėt. Ja
ſym wjėſće wjėrno hižom huſto myſliɫ, zo za tak wele ljėt žaden popeŕ a
druhe wjėcy ńedoſtanu, kotryž tónhlej kńez ńeby rukach pomjėɫ. Neje to
wjėrno?“ —

„Woſtajćže to, džeſche Jan; praẃćže mi radſjo, kajke ẃeſele, kajku
zrudžbu ſće mjėli; wſcho do wſchoh, kak z waſchej cełej khjėžu ſteji,
kotruž ja hiſchćže tak rady za ſwój dom džeržu.“

Dokelž bjė ſo wupraſchowaćž započžał, ńebjė dŕe bórzy zaſy pſcheſtaɫ,
by-li mɫóda žónſka dójſtwičžki ńeſtupiła ha z tymaj ſłowčžkomaj „luby
nano“ k. Kowaŕej ſo ńewobroćžiɫa.

„Znajeſch tuteho kńeza, Maŕka? Hlaj to je naſch ſtary Jan . . . . . .
njė wſchak, kńez Perun, chcu praẃićž, kotryž do rańſcheje Indije
džjėſche, kiž ty hiſchćže kolebcy ljėhaſche, a kotrehož maćž čże čžaſto
powučži.“

Półnaſtróžana Maŕka džeſche: „Kńez Perun?!“ a ſtuṕi dozady.

Ale Jan bjė tak dobročžiwy, ryčžeſche tak leſńe a pſchećželńe ze ſwojim
ſtarym kńezom, wupraſchowaſche ſo Maŕki tak lubozńe pa to pa tamo, zo
jeje ceɫa ſtrachliwoſć, kiž bjė wo prjėnich ſɫowach na ńej k widženju,
po krótkim čžaſu ſo miny a wona <pb n="39"/>z Janom poẃedaſche a ſo
ſmjėjeſche, kaž ze ſtarym znatym.

K druhim ſuſodam Jan jenoj porjėdko pſchikhadžowaſche; woni ſo jemu
ńelubjachu, dokelž po nich teje wutrobneje luboſće ńenamaka, kaž pa
Kowaŕec. Za njėkotrym čžaſom kupi wón pſched mjėſtom wonka jenu khėžu,
tuſamu, kiž bjė jeho ńebo nan mjėɫ, da ju ḿelčžo wutwarićž a ju čžiſće
tak wudybićž, kaž bjė pŕedy njėdy była. Jene ńedželſke popoɫnjo
pſcheproſy won kń. Kowarja ha jeho Maŕku k ſebi, a dyž bjėſchtaj wonaj
khwilku wo eho ſtarym wobydlenju pobyłaj, da wza wón ſwoju maćž za ruku,
a ẃedžiſche wſchėch t#jóch pſched mjėſto won do teje nowopſchihotowanej
khėže. Wſchitcy ſo džiwachu, dokeliž bjė ſo to ḿelčžo ſtało, a ta boha
ſtara maćž padže ſwojemu ſynej wokoł ſchije a płakaſche z ẃeſoɫoſće;
dokeliž njėtk ƀjė wona zas wo ſwojim ſtarym doḿe, a ſchtož ſej ſwój žiwy
džeń ńebjė wjac žadaćž wjėriła, by njėtk tak ńenadžicy dopelńene.

Tež tej dwaj hoſćaj ſo ẃeſeleſchtaj; a kńez Kowaŕ ſo bóle a bóle
pſchepokaza, kak mudry a rozomny, a kak bohaty Jan z Indiſkej domoj ſo
wroćžiɫ bjė. Marka pak, te lube holčžatko, ńewobroćži ſwojej módrej
wóčžcy wot Jana; a dyž Perunowa płakaſche, da tež ji ſylzy do wočžow
ſtupichu; a tola wona ńeẃedžiſche čžohodla. Hale jeje wutrobičžka
kłapaſche huſćiſcho a kóždy kłap ryčžeſche kaž ſchčžebotaca ſróka, do
jeje duſche: „Jan! Jan! Jan!“ —

Hale tež Janej bjė ſo ta lubozna holičžka polubiɫa; huſćiſcho a
huſćžiſcho pſchikhadžowaſche wón ke Kowaŕecom a k nėkomu druhemu žeńe
ńezańdže. A Perunec maćž a ſtary Kowaŕ zo ẃeſeleſchtaj nad ſwojimaj
džjėſćžomaj. Ale wſchitke telej ẃeſelo doɫho ńetrajeſche.

(Pſchichodńe dale.)

Schto nowcho?

Wo ẃele krajach ſtaja ſo kralowſka wóſchnoſć napſchećžo temu, zo dyrƀeli
tež mjėſchčženjo (birgarjo) a burjo ſo pſchez ſwojich zapóſɫanych
(Depntirte) wo to ſtaraćž ſmjėćž, ſchtož; ſo pfchi kńeženju a ẃedženju
kraja ſtawa. Jeno maɫo je tajkich krajow, džež mataj tej dwaj nižſchej
ſtawaj abő ſchtantaj, mjeſchčžanſki a burſki, tajkelej prawo, kiž ſo
„konſtitucia“ ḿenuje; wone ſu: Anglicka, Francozſka, Schpanſka, a
njėkotre ḿeńſche njėmſke kraleſtwa, bez tymi tež naſcha luba Sakſka,
kotraž je wo ljėćže 1831 ſwoju konſtituciu dóſtała. Tajku konſtituciu
maja tež wo Pórtugalſkej; a hačžruniž tola wjėc ſama pokazuje, kak ẃele
dobroh to jenemu krajej pſchińeſe; da je tam tola ẃele tajkich, kiž z
tym zpokojom ńejſu. Najhórſchi bez tymi je kralowſki dwór ſam, a ceɫe
zemjanſtwo, kotrehož móc pſchez konſtituciu wjėčžńe zpańe, kaž jemu tež
pſchiležnoſć ſo wozḿe, tak ſo wobohaćžićž, kaž pod ſamowolnym
kraleſtwom. Pſchez nich, to je pſchez zemjanow a kralowſki dwór, je
ńedawno nowe zṕerańe napſchećžiwo konſtitucijnej krajnej radže, kotraž
njėtk we Portugalſkej kńežuje, ſo zbjėhnyłe, a žada wot kralownej a jeje
miniſtrow, zo bychu tulej radu a cełu konſtituciju zaničžili, a po
ſwojich ſtarych prawiznach, kaž wone wo Dom Pedrowej Charćže wupiſane
ſu, wo kraju kńežili. Telej zṕeranja započžinachu ſo hižo ſem a tam wo
prjėnich dnach toholej ljėta. Najhóŕe pak bjėſche 7. Januaria wo mjėſće
Oporto, džež zṕerani wſchitkich Konſtitucynych zaſtojnikow wotſadžichu a
druhich wuzwolichu, kiž maja po ſtarych kralowſkich kaznjach a
prawiznach kńežićž. Tajki ńemjėr a tajka ńerozomnoſć je zrudžiwa a
zrudna; zrudniſcho pak hiſchćže je, zo ani kralowſki dwór ani
Konſtitucyna rada wo Liſboc <pb n="40"/>(Liſſabońe) k rućže a mócńe ſo
napſchecžiwo tajkim ńerjadnoſćam a hrozńoſćam ńezbjėhńe.

Te francozſke železne dróhi (Eiſenbahn) wot kotrychž ſo tak ẃele
poẃedaſche, budža najſkeŕe na boku woſtaćž. Schkoda, zo tajki nadobny
lud, kaž Francozojo, pſche; ſwoju ńewobſtajnoſć tež tónlej pućž k
wobohaćženju a wudozpoɫnoſćenju kraja zhubićž dyrbi.

Kak wo Hannoverſkej (jenym njėmſkim kraju) khodži, pokaže ſo też z tych
pſchemjėńenjow, kotrež ſo tam znowa z wojokami ſtaćž maja. Wo
Hannoverſkej; tam budže wjac hacž 3000 pjėſchkow a wo 8 Schwadronow
jėznych abo Rajtari wóſche njėtkojſchej lićžby wuzbjėhane, a za tych dže
kraj półdra milliona toleŕ za ljėto wjac pɫaćžićž dyrbećž.

Za to pak ſu Róſojo 62,000 wojakow wotpóſłali, kaž ſo z jich wupiſkow
pokaza; woprawdže pak je jich jeno 25,000 domoj pſchiſchlo, dokeliž čži
druzy bychu do druhich Regimentow zapóſɫani, zo u njėtk te poɫne.

Hnjėw a ńepſchećželnoſć Anglickich a Amerikan kich džeń wote dnja róſće.
Angliccy kral wſcy zaſtojnicy ſu Amerikanſlu łodž z ḿenom: „Kreola“
wzali a tych ńewolnikow (Sklawow), kiž na ńej bjėchu, woſwobodžili. Za
to žadaja Amerikanojo, zo dyrbja Angličženjo jim wſchitku ſchkodu
zarunaćž, kiž jo Amerikanam pſchez to ſo ſtala; a tych ńewolnikow jim k
zaſudženju pſchipoſɫacž, kiž ſu ſwojich kńezow na tamnej łodži zabili.

Tež wo Turkowſkej ſo Angličžanam praẃe ńečžini. Turkojo ńechadža
dowolićž, zo by Alerander do Jeruſalema za biſkopa poſtajeny był; woni
boja ſo, zo by wo tamnych krajach kſcheſćijanſtwo ſo rozſchjėriło.
Anglicki poſoł Stratford Canning po nich tež lubowony ńeje, a tok móhɫo
jemu khėtŕe ćžeſcy panyćž, Biſkopa Alexandra do Jeruſalema pſchiknyćž,
hačž runiž tón ſamy hižon wo Beyrut w Syriſkej ſo hoŕe džerži.

W Londońe pɫaćžt ſo za jene ſchkórńe (ſchtifle) 36 ſchillingow (wjac
hačž 12 toleŕ); wo Paryžu zas 28 frankow abó njėſchto wjac hačž 7 toleŕ.
To je khjėtŕe wele wjac, hačž pela nas, ale za to ſu tajkelej ſchkórńe
tež ẃele ljėpſchej kože, a ŕeńſcho wudžjėłane.

Zańdženu Sobotu ſu žita Budeſchińe plaćžiłe:

Rož 2 tol. 10 nſl. tež 2 tol. 7 1/2 nſl.

Pſcheńca 5 = 5 = — 4 = 17 1/2 =

Ječžḿen 1 = 20 1/2 = — 1 = 17 1/2 =

Wows 1 = 7 1/2 = — 1 = 2 1/2 =

Hróch 2 = 20 = — 2 = 17 1/2 =

Jahły 5 = 15 = — 5 = 12 1/2 =

Khana butry 11 nſl. 3 now.

Ljėtſa wujſchłe ha wo Welleŕec kniherńi kdoſtańuſſu:

Serſke Pėſničžki

zezbėrane a Serbſkim hólcam a holcam kzẃeſeleńu wudate wot
Čžėſchčžanſkich Wićžazec Pėtra. 32 ſtronow za ſchjėſć kroſchkow.

Budyſchińe ẃedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

Čžiſchčžane pola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

11. Liſt. 12. Mjėrca Róžka. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ɫ kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Hoberſki had.

Poẃedančžko.

♣III.♠

Zo ſo wo cełym Gubińe wot ničžoh dale ńeryčžeſche dyžli wot Jana, kń.
Kowarja ha Marki to wjė ſo ſame. Wſchitcy džiwachu ſo na Janowym
bohatſtẃe; a dyž njėtk mjėnjachu, zo hačž na próſchk wedža, kełko ma
žamoženja, zapanychu na to, kak a zwotkel je jo dóſtał. Zo je ſej jako
kupc po čžeſći jo zaſlužiɫ, to klamaŕjo a džjėɫaẃi ludžo ńepſchidachu.
To bjė ſo dyrbjaɫo po jich myſli hinak ſtaćž; ale tak zo nichtó wot toh
rady ńeryčži a wobſedžeŕ ſam tež ničžo ńepraẃi. Čžehodla, dy by je
poćžeſći mjėł, kń. Perun ničžo ńepſchečžińi? Čžehodla ſej pſched mjėſtom
khjėžku kupi a ju ſḿerć droho zapɫaćži, a we mjėſći khjėže ńerodžeſche?
Jeničžcy tehodla, zo bjė ſwój nan tam bydiił, nebjė žaden hoſpodaŕſki
Gubinčžan toleŕja ẃjacy zapɫaćžił! A Jan bjė dwójcy tak ẃele daɫ, ſchtož
bjė winojta. Wele peńez z luboſćek nanej, a najbóle, dyž bjė hižom dawno
wumrjėɫ, zwudawaćž, to ſo jim džiwne, b'ezſwjėdomne rozḿetowańe a
pſchečžińeńe zdaſche. Čžehodla bydleſche ſam ze ſwojej maćžerju a
pſchepytowaſche wukrajne trawiſka ha kopſchiwy, kaž ludžo jeho
pſchemórſke zela ḿenowachu, ha kotrež jich ljėkaŕ ſam ńeznajeſche?
Čžehodla ńechaſche wot ſwojeho džjėɫa ha žiweńja we Indiſkej ničžo
poẃedaćž, dyž džiėn wſchak tola Gubinčžeńo ljėṕe hačž wón wedžichu, zo
je pſchećžiwo ẃjazy hačž jenemu krokodilej a noſorohej wojował,
ludžižračžkam huſto nimale na roženi tſjaɫ a. t. d.? Radſjo bjėchu te
najńewjėŕniwſche lžė jemu za zɫo ńemjėli, bjėſche=li jenož poẃedaɫ.
Nichtó pak meńe hačž wón ńeryčžeſche. Zło ſwjėdoḿe, praẃachu, čžini, zo
nikoho ſobu ńewozḿe, dyž ſo wuchodžuje; zo do najzadniſchich kućžikow
łazy, jako na nowonamakane kupy, hačžruniž bjėſche je jako hólčžec
ćžjėmnej nocy móhł namakaćž? Schto ẃjacy, praẃjachu, widži tam, dyžli
druzy čžeſtni ludžo? Wón je wjėſće wele duſchniſche nadejſchoɫ a
wohladaɫ. Mjėr z hɫowy a z wutroby tajkeho muža ńedyrbjał wokeńć, kotryž
kaž ſonaŕ najpuſćiſche mjėſta wopytuje. Schtóž duſchi mjėr nima, hinak
hačž Kajn, ńemjėrńe a ńezbožomńe žiwy byćž ńemóže. A nichtó ſo ńebjė
džiwaɫ, dy bjė Jan ſkoro zaſy do ſwjėta ſchoɫ. Jow ſo zaſy widžiſche,
kak ńeprawo kubɫo ńetyje.

<pb n="42"/>

Takhlejćže Gubinčżeńjo myſlachu a ryčžachu, a džiwa doſé, zo ſo
mjėſćžanſka rada do teho mjėſchečž ńezapočža, dokelž tež ſcheptachu, zo
je njėkoho zkóncował. —

Byrńež ſo Gubinčžeńjo ſtajńe a pſchezmjėru prócowachu, jeho čžeſć a
dobre ḿeno poḿenſchićž, da Jan tola nićžo wo tym ńezhońi. Schtóž jeho
ſleṕe trechi, ſo jara dobry čžińeſche a ſo jemu pſchilizowaſche,
hordžeſche ſo, zo je njėſchto duſchne pola ńeho ſɫyſchał, a
pſchiſlodžowaſche ſo, dyž z nim ryčžeſche, na ſwojeho ſuſoda. Ze
zacpećžom ſo Jan bóle a bóle wot tajkich ludži ńekmanoſće
wotwobwróćžeſche. Jeno kńezej Kowaŕej wopokazowaſche dla ſtareje luboſće
zjawnu a wotewŕenu wutrobu; čžehoždla tejž tón dobry mužik tym hoɫym
poẃeſćam praẃe newjėreſche, ale pſchecy praẃeſche, dy by jeno Jan ſam a
z dobrej wolu ſwoje zajndžene žiweńe wobjaſńił a kak ſo wſchitko ma,
zrozlɫadował. Tajkehlej jeho žadańe pak ſo ſkeŕe dopelńi, hačž bjė ſo
nadžał.

Jeden ẃečžor pſchińdže Jan ke Kowaŕecom, a pſchińeſe Marcy, za kotruž
krutu luboſć wo ſwojej wutrob'e čžujeſche, rjanu nuchawku ze ſwojej
zahrodki. Marka ſo jemu podžakowa, hale tak zymńe, tak zrudńe, haj tak
bojazliẃe; zo ſo Jan naſtróža a wſchitke te leſne ſɫowa zaby, kiž
chcyſche ji wupoẃedaćž; a pŕedy hačž móžeſche ſo wón wopraſchečži, ſchto
ji je, bjė wona zejſtwy won. Kńez Kowaŕ pak, kiž bjė tohlej wſchitko
widžaɫ, a jeju myſle zhudał, ſyny ſo k Janej a wupoẃeda jemu wſchitko,
ſchtož ludžo wot ńeho ryčžachu, a pſchiſtaji: „Ja to wjėrićž ńecham a
ńemóžu, a ńebudu; ale tej holcy ńej móžno, wſchitke telej bledženja z
hɫowy wzaćž, a hačžruniž tež wona Wam wſchitko dobre pſchidſpėwa, ha
ničžemu temu ńewjėri; da ńemóže tola tež zaſy ſo čžiſće do mjėra
podaćž.“ —

„Džiwna, zpodžiwna wjėc to“ ŕekny Jan, „kak ſo to do hromady hodži! (a k
ſwojom ſtarom pfchećžełej ſo wobroćžiwſchi) Dowjėrćže mi! pſchińdže
čžas, a to bórzy,! zo budže kóždy wjėrnoſć zhoničž. Wjėrćže mi, ja ſym
ńewinowaty.“ A ſylzy ſtejachu wo jeho wočžach, a khwatajcy zbjėže ſo, a
džėſche domoj.

(Pſchichodńe dale.)

Schto noweho?

Pórtugalſke zṕerańe za zaẃedžeńe Dom Pedrowej Charty je ſo tež hačž do
Lisboy (Liſſabona) zćžahnyɫo. 10. Febr. zbjėže ſo hromada ludu a
mjėſchčžanow, a počža wot kralownej a jeje miniſtrow wołaja a herekajo
žadaćž, zo bychu Dom Pedrowu Chartu za krajnu prawiznu wzali. Kralowſkim
wojakam tež ńedjė wele wjėrićž, dokeliž ſem a tam bjė morkotańe, a
ńezpokojnoſć ſɫyſchećž. Konſtitucijni miniſtyrjo zeńdžechu ſo khwatajcy
do zhromadžizny a wobzanknychu napoſledku, ze ſwojich miniſterſtwow
wuſtupićž a kralownej wſchitku móc do rukow podaćž. Kralowna jich žadańe
nadńe pſchiwza, póſla nydym po wójwodu abó Hercoga Terceiru, a poda jemu
wójnſke miniſterſtwo a preſidentſtwo miniſterſkej rady. Tohlej je
dozpołne a poſleńe dokazańe, zo kralowſka wóſchnoſć na telej waſchńe
konſtituciju zaćžiſnyɫo a potłočžiła je. — Schpanſki Regent Eſpartero,
widžiwſchi telej ńerozomnoſće a zṕerańe wo Portugalſkej ſlubi, zo ničžo
napſchećžẃo Schpanſkej ńezapočžnu. Ale hižo ſu woni njėkotrych
ſchpanſkich ńepſchećželow Eſpartera do ſwojich wójſtwow <pb n="43"/>za
wóſchich wzali a General Ramon Narvaez, rozńe znaty, dokeliž zańdžene
nazymjo wo Andaluzyſkej zatraſchne zṕerańe pſchećžiwo Eſparterej
pozpytał bjė, je ńedawno na čžoɫḿe do Anglickej pſchepɫował zo by ſo
ztam nydym do Portugalſkej pſcheẃez, džež ma wyſoke mjėſtó wójſtwe
ſlubene. Ra to je ſchpanſke kńežerſtwo, Eſpartero a jeho miniſterojo
wſchitkim wójſkam, kiž bliže pa Portugalſkich poḿezew abó hranicow
ſteja, pſchikazaɫo, hačž do najdalſchich mjėſchkow a wſow, kiž hižo z
portugalſkimi ḿezuja hromadu zčžakowaćž.

Z Petrohrodu (Petersburga w Róſowſkej) dopiſuje ſo, zo ſu ńedawno
njekotrym korpsralam kheižorſkej Gardy liſtaj bez ḿenow a podpiſmow
pſchipoſlane byli, wo kotrychž ſo wot nich žadaſche, zo bychu ſo
napſchećžiwo ſwojemu knejſtwu zṕedžili. Z wótrymi ſwarenjami na
kejžorowu krutoſć by jim nazpomńene, kak hubeńe ſo jim pɫaćži, kak
ſurowje jich wóſchi z nimi zakhadžeja, kak ẃele jich ſwoju ſłužbu
zhubićž budže, dyž dže tejko wojakow rozpuſchćžene a. t. d. Ale ćžilej
ſłužomniky ſwojeho kńeza podachu te liſty ſwojim wóſchim, a dyž to
kejžor Mikɫawſch (Nikolaj) ſɫyſcheſche, zẃeſeli ſo wón na tejlej
ſwjėrnoſći; ale da tola tež wſchitko pſchepytowaćž, ſchtó by tajkelej
liſty piſaćž móhł

Róſowſka, Rakuſka, naſcha Khejžorſka, Oeſterreich a Bramborſka wóſchnoſć
ſu ſo zjenoćžiłe, zo chcedža Angličžanam dowoličž, wſchitke čžołmy a
łodže na morju pſchepytowaćž, hačž wo nich žadni ńewólnicy (Sklavojo) k
pſchedawanju ńejſu, zo bychu jich ſwobodnych puſchćžili. Wele tajkich
čžoɫmow ceɫe ljėto po morju płowa, kiž čžornych, Negrow, wo Afrikanſkej
nakupuja a jich ẃele dróſchoh do Amerikanſkej pſchedawaju; Telej hrozne
pſchekupowańe, džež ſo boži lud kaž ſkót pſchedawa, je dawno hańba za
wſchitke kſcheſćijanſke ludy, kotrež wo koždym čžloẃeku znamje bože a
wukuṕeńca kryſtuſowoh čžeſćža. Tak je to zjenočženje k wuhubenju
tajkeholej ſchpatneho a wohidnoh pſchekupowanja jara khwalobne; ale hačž
doceła mudre, to my ńechamy prawićż. Angličženjo maja hižo njetkoj wulku
nóc na morju, a pod Napoblonom žno ńemóžeſche jim na łodži nichtó ſo
ſtajićž; pſchez telej prawo pak, zo ſmjedža woni wſchitke łodže a
čžoɫmy, kiž ſo jim na morju ńeprawe zezdanu, pſchehladowaćž a
pſchepytowaćž, ſu woni celje a ſamilutcy kńeža na wſchitkich morjach. A
to druhim krajam a ludam jara zpomožne ńeńdže. Tohodla tež Francowzka
konſtitucijna „komora“ napſchećžo temu ſo zeṕera, a ſchtó wjė, ſchto ſo
tam ſtańe. Amerikanſcy pak ſu čžiſće pſchećžiwo temu, nic tak jara, zo
Afrikanſkich ńemólnikow tŕebaju, hačž, dokeliž Angličžanam tajku
pſchemoć na morju dowjėerićž ńemóža.

Wot Anglickej kralownej a Branborſkoh krala je nowe evangelſke
biſkopſtwo wo Jeruſaleḿe wuſtaẃene, a prjėni biſkop ♣Dr.♠ Alexſander z
Londona by poſlenych dńach Janitarija z wulkej pychu a kraſnoſću do
ſwojeho biſkopſtwa zaẃedženy. Njėtk dže fo pokazaćž, ſchto bdža Turkojo
ktemu prawićž; dokelž zyokojom ztym hižo dawno ńejſu.

Zṕedžene Afghanſkeho ludu pſchećžiwo Angličžanam džeń wote dnja
pſchibera. Ludej je naryčžane, kaž ſo zda, zo chcedža Angličžerjo jeho
wjėru wuhubićž; a tohodla počžina wſchitko napſchećžo nim ſtawaćži; nic
jenoj wo Afghanſkej ale tež wo ſamej Induzkej, kiž hižom dawno
Angličžanam podćžiſńena je. Z kralowſtwa Aud piſche ſo, zo tež tam ſo
wſchitke pſchećžiwo Anglickim wyſchnoſćam a kńezam ſo zbjėhnyło je, a wo
kralowſtẃe Nepal ſo lud zbjėhra a pſchima ńemjėrnje za ḿečže a bróń.
Pſchi wſchim tym je ńewjėſte hačž ſo tež Birmanoẃe na druhej ſtrońe
pſchemjėrńje wulkeho In<pb n="44"/>dizkeho kraja, kiž hakle pſched
krótkim Angličžanam celje podćžiſńeni ſu, zaſy zṕrožićž ńebudža; tymlej
bjėdžerjam wójnu lubowacym ńej ẃele wjėrićž. —

Liſchka pſyčžej koži.

Jena liſchka namka ſej njėdy wuharowanu pſyčžu kožu a weſeleſche ſo jara
na ſwojim namkanju. „Aj, to je ńepodomne zbožo, džeſche wona, tu kožu
chcu ſo nydom woblec a dówſy bjėžećž džež ſu dwory a zahrody połne kur’
a huſ’, žadyn pſyk mi ńebdže ničžo čžinićž, dokelž jeho ruńećža ſym a
žadyn čžloẃek ḿe ńebudže značž a mi za žiwenjom ſtejcčž, wele ſkeŕe ſo
bojećž; to budže mi tola prawa pomazka!“ — Wona ſo woblečže a bjėžeſche
ztroſchtńe do prjėńeho dwora a čžuchaſche tam za kurymi a huſymi. We tym
pſchindžechu ludžo zkhjėže, wuharowachu ſylńe na nju, nečžinjachu ji pak
dale ničžo. Wona puſchćži ſo do druheho dwora. Tam ſo deŕe nichtó na nju
ńedohlada, jako ruńe za jenej kokoſchu zkradžu po bruſchi ljėzeſche a ſo
hižom woblizowaſche, kak dobra budže. Ale tón ńemdry rećžaſnik Zultan ſo
namjėſći na nju wotorže. Liſchka ſebi myſleſché, zo ji tón tola ničžo
čžinićž ńebudže, dokelž wona tež pos je; duž jeho dočžaka a počža:
„Pſyčžko, luby pſyčžko, ńečžiń mi tola ničžo, laj ja wſcha k ſym tež
pſyk a nic njėdžen liſchka, tajka bezbóžna liſchka, kaž druhe, kiž kury
dworach łója. Kiba zo zwoliſch (pſchiſtaji bóle ḿelčžo) da chcemój ſo
džjėlićž.“ — „Hoho! (ŕekny Zultan) to by mi było, twoja wuryčž a tajke
zamolẃeńe ćže pſcheradži“ — a bewſcheho džiwanja na parſchonu a ſlubeńe
doſaže ju za ſchiju a pſchekuſa ju tak, zo na mjėſće ležo woſta. „O,
džeſche ta liſchka ſlakajo, ja heẃak pſchewſcho mudre, leſne ſtworeńe,
kak ſym ſo ja truhnyɫa; mudrych ja zjebach, ale hłupi ḿe krydžechu. O na
tu nehjěblowanu zprawnoſć!“ — Borſchčžan.

Ingenieur Beyſe poẃeda wo njėmſkim čžaſopiſu: „Köllner Organ,“ zo je won
ńedawno pſchez Tunnel wo Londońe bez wſcheho ſtracha pſcheſchoɫ (je to
pućž zpady rjėki Themſe wuryty a tak ſchjėroki, zo budže tam pućž za
wozy a dwjė ſchćžežcy za ludži, to wſchitko pak zpody wody a
wuẃelbowane). Murja cełeho toholej wulkeho twareńſchćža je tak daloko
hotowa, zo jenoj na jenym koncu hiſchćže tón żelezny zkit ſteji, kiž
zemju hoŕe džerži, zo ſo dele ńeſypńe; a tež tón budže bórzy won wzaty.
Wulka pſchiprawa (Maſchine) z. mocu 24 koni zćžahuje wſchitko wodu, linu
a pjėſk hoŕe a puſchčža kaḿeńe, dŕewo, a druhe ktwaŕenju trjėbne wjėcy
da Tunnela nuts. Skora budža tež, pućže a ſchćžežki z kaḿeńemi poſypane
a wubite, a tak tónlej kraſny natwar hotowy.

Zańdženu Sobotu ſu žita Budeſchińe płaćžiłe:

Rož 2 tol. 7 1/2 nſl. tež 2 tol. 5 nſl.

Pſcheńca 5 = 2 1/2 = — 4 = 17 1/2 =

Icčžḿen 1 = 20 = — 1 = 17 1/2 =

Wows 1 = 7 1/2 = — 1 = 2 1/2 =

Hróch 2 = 20 = — 2 = 17 1/2 =

Jahły 5 = 15 = — 5 = 12 1/2 =

Khana butry 11 nſl. 3 now.

Budyſchińe ẃedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

Ćžiſchčžane pola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

12. Liſt. 19. Mjėrca. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ɫ kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Hoberſki had.

Poẃedančžko.

♣IV.♠

Wo Kowareć doḿe je wulke ẃeſelo; hromada hoſći ſedži wokoło blidow, jė a
pije a je ẃeſoɫa; dokeliž dženſa je Marcyny narodny džeń. Khofej,
tykancy, wino, ṕečžeńe — wſchoho je doſć; a wſchitke huby ſo ćžumpaja pa
z jėdžu, pa z babotanjom. Wſchitko bjėſche ẃeſoło, jeno dwaj nic. Kńez
Kowaŕ khodžeſche ſem a tam a kazaſche wſchitkim hoſćam jėſć a pićž a ſej
nic kazaćž daćž; ale jeho čžoło bjė zmorſchčžene a na jeho wočžach bjė
widžećž, zo je njėſchto wopaki. — Marka, te lubozne holčžako, ſedžeſche
bez ſwojimi towarſchkami; ale wona ſo ńeſḿjėjeſche tak z cełoj duſchu,
kaž heẃak. Dokeliž jeden luby hóſć tu ńebje, a tola bjė tež wón ſlubił,
zo pſchińdže; a bjė hižo pozdže.

Jako jeho hižom ẃjacy ńedočžakowachu a zo ńepſchṙńdže, wſchelake wono
bledžachu, da ſo nadobo duŕe wotewŕichu, a Jan ſtuṕi, ſwoju mačžeŕ za
ruku, a wot ſwojeho móra ſćjėhowany, do z hromadžizny.

„Nó da tola njėtko, a tak pozdže!“ džeſche ſmjėjo kń. Kowaŕ, „ſkoro
mjėńjachmy, zo waj pſchi tym hroznym ẃedŕe ńewohladamy.“

„Naju pſchiſtupeńe do tuteje bohateje zhromadžizny ſmój jenož tehodla
tak zdljėjiɫój, džeſche Jan z krutym hɫoſom, hačž bjėchmój
pſchemyſliłój, ńebudže=li Gu bińe narodny džeń wotſwećženy pſchez
pſchitomnoſć tajkeho muža, kotryž je, kaž wſchitcy praẃja, njėkoho
zkóncowaɫ, a móža = li ćži tu zhromadženi z čžloẃekom khwilu
pſchebywaćž, kotryž po jich myſlach ſḿerćž zaſɫuži.“ —

Nahle melčžeſche wſchitko hačž nanajćžiſchiſcho. Mužojo hladachu za
ſwojimi trubkami (abó fajfkami), kiž ſo zdobom ẃjacy žehlićž ńechachu,
žony čžerẃene hačž do wuſchow, ſwoje wočži na khofejowe ſchalki
zɫožichu.

„Ńeſudž nas tola wſchitkich tak do hromady, zajakowaſche kń. Kowaŕ
tróchu zmućženy, ja k pſchikładej bjėch hužo wot prjėneho wokomikneńa
ſem ńewjėrny Domaſch, kaž móže ćži kńez Wobza wobſwjėdſićž, kotryž mi
prjėni njėſchto ńeduſchne wo tebi praẃeſche.“

„Wam potajkim, džeſche Jan, kńez Wobza, mam ſo dla tych hroznych a
žadɫawych poẃeſći džakowaćž, kotrež ſu ſo rozſchjėŕiɫe do ludži, a ...“

„Nedžiwajćže, zapany Wobza zajakujo, ja jeno ſym ... tak ſo ryčžeſche
... kaž = zo ſym wopaki zrozemił, ſchtož kneńi Mnowojazykowa ...“

„Doſć je, doſć!“ džeſche Jan mile, kiž bjė hužo dawno widžaɫ, kak
Mnowojazykowa temu ſtaremu bledžakej kiwaſche, zo by ju ńepſcheradžiɫ.
„Ja ſo wam džakuju, zo ſće ḿe kroćžel bliže pſchi<pb n="46"/>ẃedli k
žórłej teje zełhaneje poẃeſće. Njėtk, luba kneńi, mjėli wy mi wſcho
rozjaſńićž a zrozkłaſć. Wy ſo podarmo proſyćž ńedaćže.“

„Ćžim ljeṕe, dyž je ta poẃeſć zelhana (ſchćžckotaſche Mnowojazykowa,);
da móžećže teho za wumy leŕja džeržec, kiž ruńe njėtklej z duŕemi
zaſtuṕi.“

„Thorry! mój mór? džeſche kńez Perun: to je ńemóžno, to by była prjėńja
łža we rćži teho hólca.“

(Na pſchipoɫoženej paṕeri dale.)

Schto noweho?

Anglicke wójſka wo Afghanſkej bychu wot 1. hačž do 17. Nov. zaſobu wot
ſwojich ńepſchećželow nadpadani. Snjėha, dla ńemóžachu wone žaneje
pomocy ſo nadžećž a wokoɫo nich ſtejeſche 15 — 20,000 ńepſchećželow:
Draſta a jedž nidže ńedoſahaſche, a pſchi tym bjechu hiſchćže do dweju
hromadow rozdžjelene. Wſchjech do hromady bjė 6000 muži, ale jena
poɫojca ſteji ſŕedža mjėſta wo jenėj Citadelli, a druha nimale dwjė
ſchtundže wot nich wo krutym ljėhwje; mez wobimaj bjėži hɫuboka hórſka
rjėka. 20. Nov počža hrozny loft byćž, dokeliž wokolo ljėhwa ležeſche na
džeſaćž tawzynt mordɫych, ńepoŕebanych. Wo ljėhwje ḿjejachu doſć pólwera
a kulow, wo Citadelli pak jich počža zbrachnyćž. Duž 19. Nov. zpytachu
njėſchto tych wjėcow do mjėſta pſcheẃeſć; ale móſt pſchez rjėku bjė tak
hubeny, zo ſo na kóncu zaſy wróćžichu. Z toho čžaſa bjėchu nimale kóždy
džeń bitwy. Jeden džeń ćžiſchćžachu ſo tajke hromady Afghanow
napſchečiwo Citadelli, za anglicke kanowy do jich rjadow kaž Alleje
wurubowachu. Na tych dnju by 6 anglickich wyſchich zabite a 30 bóle a
ḿeńe ſrańene. Na druhi džeń pſchińdžechu Afghanoẃe ze ſamſnej džiwjoſću
a jeno wulke ſnjėha padanje zkónčži te zatraſchne zaćžepanje. 25. Nov.
pſchińdže Mohammed=Akhbar=Khan ktym zṕeranym Afghanym; Angličzenjo
mjėnjachu, zo dže tonlej Doſta Mahomeda, jich pſchećžela, ſyn ſwojich
podanow zmjėrićž a jich (Angličžanow) wumóc; ale nje, jich napady bychu
džeń wotednja hórſche. 6. Dec. zpyta ſo zaſy njėſchto municije (kulow a
prochu) do Citadelly pſchiknyčž; ale to ſo ńeradži, a wſchitko ṕadže
Afghanam do rukow. 9. Dec. mjėjachu wo ljėhẃje jeno na tſi dny hiſchćže
jeſć. Nepſchećžel mjėjeſche 5000 jėznych, koni a dwójcy tejko pjeſchkow.
Z kónca Novembra ńebjechu Angličženjo ſkoro ničžo dale jėdli, hačž
konjace mjaſo, a njetk bjėchu nimale ſchitke konje wot cełej kavalleŕije
zarjezane. Njetk počžachu ſo z ńepſchećželom rozryčžowaćž, zo by jim
dowolił, ſwobodne prečž ćžahnyćž. Tón pak žadaſche, zo dyrbja
Angličženjo ſwoje brónje a tſylby podačž, jim Doſta Mahommeda do rukow
dačž, a ſlubićž, zo ceɫy Afghanſki kraj wopuſchćža; zo pak bychu to
džerželi, da maja wſchjech wožeńenych, wſchich z jich žonami za žawdak
Afghanam ha tak dolho woſtajićž, hačž budža wſchjė Anglicke wójſka z
Afghanſkej. To Angliccy wojacy horje ńewzachu, a tak započža ſo 13. Dec.
zaſy ſtare bjėdženje. Wo prjėdka porazychu Angličženjo Afghanow
khjėtrje, a wzachu jim tójſchto jėdže; ale 23. Dec. bychu zaſy jara z
bićži. Njėtk počžachu zaſy wulke rozryčžowanja. Runje na hody
pſchińdžeſchtaj Akhbar=Khan, Afghanow ẃedžeŕ a Angliccy Sir M’Naghten w
hromadu; po prjėnych ſłowach počža Akhbar M’Naghtena dele čžinićž, a
zjenym dobom wutſyli piſtolu na njoh’, a dyž prjėni raz ńetrechu ſdruhej
runje do wutroby, zo wón na mjeſće morwy padže. Tajkelej wohidne
čžińenje widžiwſchi, ſkočži Anglicki wyſchi Trewor k nimaj na pomoc, ale
wón by z teſakami porubany. To wſchitko ſta ſo na jenym mjėſće; zady
teho bje Akhbar melčžo, Afghanſkich wöjakow zkhował; ćži ſkočžichu njetk
won, a wjachu tej dwej druheju Anglickich wyſchej.

Najwóſchi Anglickei miniſtr, R. Peel, ma ẃele ńepſchećželow; wjac hačž
ſto króćž ſu jeho hižo pa <pb n="47"/>tym pa druhim mjeſće, a to ſredž
mjeſta zpalili, to rjeka, jeho znamjo; kak rady bychu tež jeho zpalili,
dy bychu móhli.

Wo Łyońe (francozkim mjėſće) ſu ſo ſtare piſma wot Kejžora Napoleona
namakali, wo kotrychž won njėſchtožkuliž wupiſał je, ſchtož tedom
wukniſche. Zpodnožńe ſteje wo jenej tajkej knizy mez druhim tež: „S.
Helena maɫa kupa (infla).“ — Bjė ſej tedom ſchtó myſliɫ, zo dže wón na
tejlej maɫoj kuṕje njėdy wumrećž dyrbećž.

Wo Schpanſkej ma konſtitucija tola pſchecy pſchećželow; tak ſteji wo
Madridſkich, jo ſu ſo wo Algarbiſkej zjawnje napſchećžo Petrowej Charćže
zpjedžili, a zo je 1300 muži wojakow ſo za konſtituciju wuznali.

Meklenburgſki = Schwerinſki Wulki wojwoda (Großherzog) je ſo 7. Mjėrca z
teholej hrjėſchnoh a hubenoh žiẃenja do jenoh ljėpſchoh a ẃeſeliſcho
pominyɫ.

Z Berlina piſche ſo zo ſtaj ſo w Petrohrodu (Peterburg) w dwaj
regimentaj khejžorſkej Gardy zṕedžiɫaj, ale zo ſtaj nydym wot tych
druhich tam ſtejacych wojakow porubani; pſchitom, prawi ſo, je tež
dwacyćži wyſchich moŕene.

Serbſke a čžėſke pjėſničžki.

Pjſnė čeſkeho narodu (pjėſńe čžėſkeho narodu abó ludu) ſebral (zebrał)
Jaromjr Erben. Praha 1841.

Pjėſnički hornych a delnych Łužiſkich Serbow. Wudate wot Leopólda Haupta
a Jana Ernſta Smolerja. Grymi 1841.

Nadobo wudawataj dwaj bratrowſkej ludaj, Čžeſcha a Serbojo, ſwoje
pjėſničžki, kiž jene druhim tak podomne ſu kaž ſotra ſotſe; džiwne to
zendžeńe! Wone ẃedže nas k tomu, zo my wo wobeju zbjėrkow nadobo
njėſchto prawimy. Čžeſke pjėſne wudawa kn. Erben w Prazy, a ma jich ẃele
nahromadženych. Tež pŕedy ńeho ſu čžėſke pjėſničžki wudawane,
najljėpſcha zbjėrka je wot Kń. Čelakowſkeho, kiž by ńedawno wot
Branborſkej wóſchnoſće do Wraclawy (Breslau) za wučžerja ſłowjanſkich
ryčži powołany. Wo jeho tſjóch knižkach ſu čėſke pjėſńe ze ſwojim
hłoſom, potom tež pſchełožene pólſke, ſerbſke, ſlowacke (wo Wuherſkej,
Ungarſkej) iliroſerbſke, róſowſke a druhe pſchiwdate. Erben pak
ńewudawa, ſchtož jeno čžtſte čžėſke, a budže jich tež tak wele, kaž wo
Čelakowſkeho zbjėrcy; teɫko nowych je wón ſam nahromadžiɫ a jeho
pſchećżelojo. Hɫoſy rak budža woſeb’e wudate po. J. Hoffmanna w Prazy, a
maja ſo bórzy rozdawaćž.

Hinak je náſcha ſerbſka zbjėrka naſtała. Wot ńeboćžičžkoh kńeza Antona
bjė wo knihowni horneho Lužiſkoh towarſtwa wjėdomnoſćow wo Zhorłecu
njėſchto delnjo=ɫužiſkich ſerbſkich pjėſničžkow zapołožene. Jich leſnoſć
a luboznoſć nawabi Sekretarja abó liſtownika teholej towarſtwa, kń.
Haupta k tomu, zo wón njėkotre wo teholej towarſtwowym piſḿe:
„Lauſitziſche Monatsſchrift“ z njėmſkim pſcheɫoženjom wotćžiſchćžećž da.
„A ljėćži 1836 (tak prajitaj tej dwaj wudawarjej) wuſtaji tež horne
Łužiſke towarſtwo myto poł ſta toleri za najljėpſche zbjėrki a podwoji
tuto ljėćži 1837. Na to zeńdžechu ſo ſchtwore zbjėrbi, kiž pſchez dwjė
ſći pjėſničžkow wopſchijachu. Žane pak ńemóžachu to wuſtajene myto
doſtaćž, dokelž žadyn dobywaŕ te wuſtajene prmjėńenja čžiſće doṕelnił
ńebje a to podate jenož jako twarina tajkich zbjėrkow byćž móžeſche,
kajkež ſo po prawym žadachu. Tym tſjóm wuberni chim bó Acceſſit
pſchicpėte, ſchtož jeden dobywaŕ zacpi, jedyn druhi rak, kńez Jórdan
Prazy, horjewza a za to ſwoje zbjerki Zholerſkemu towarſtwu pſchepoda.
Tón ſobuwudawaŕ tychlej zbjėrkow zjenoćži ſo pozdžiſche z pomńenym
ſekretarjom, kiž ze ſwojimi zbjėrkami delnych Łužiſkich pjėſničžkow tež
wo to wuſtajene myto dobywał bjė, a ſtowarſchi ſo z nim k wudawanju tych
pjėſničžkow, kotrež z ẃetſcha ſam ludu z erta pil<pb n="48"/>nje
napiſaɫ, kotrež ſekretar zhromadžił a heẃak lubi pſchećżelo podali
bjėchu. Ličžba wſchich taklej zhromadżenych pjėſničžkow ſtupa pſchez
ſchtyri ſta. Z tych ſu njėdže 200 horne Łužiſke, 150 pak delne Łužiſke.
Jeno njėſchto maɫo nimaju ſwoje hłoſy Prjėni džjėl zbjėrkow budže
hornych Łužiſkich, druhi pak delnych Łužiſkich Serbow pjėſnički
wopſchimnyćž. Spjėwarjow a ſpjėwaŕkow ḿena, z kotrychž erta tu te
pjėſnički ſɫyſchach a napiſach, ſmój mój, tak daloko hačž zhońenju
bjėchu, wóſche kóždeje pjėſnički ſtajiłoj, pſcheco pak tola to
krajomſtwo poḿenowaɫój, džež domach ſu. Njėdže potrjebne pſchipomńenja
budža telej pjėſnički zćžėhowaćž a ryčžne a hiſtoriſke wułoženja, wele
wſchelajkoſćow, tež pſchirunanja z podobnymi pjėſničkami Njėmſkich a
Sɫowjanſkich narodow wopſchijećž. Wóſche teho budže tež woſebne
wopiſanje njekotrych pomńećža hódnych woſebnitoſćow, naɫóžkow a
waſchnjow Serſkeho ludu, jeli nuzne, z wotznaḿenjami, pſchiwdate. Mój
budžemój Serbow wuznaḿenite draſćenje, jich pſchazu, kermuſchu, kwas,
ſchćizny, poŕeb, jich reje a hercne pſchiprawy, a wſchitko to ſwjėru a
zrozemliẃe wopiſaćž, ſchtož ſwojeje woſebnitoſće dla wopomńenja hódne
je. Heẃak budža hiſchćže tež zbjerki z jich baſničžkow, bamžičkow a
pſchifɫowow pſchiſtajene.“ Tajkilej wudžełk dweju pſchećželow naſcheho
ludu zajɫuži wutrobny džak; a budžetaj = li wonaj wſchitko to ſlub'ene
wuẃeſé, da dža jeju ḿena pola wjėrneho Serba wóſche ſtaćž, hačž te
njėkotroh’žkuliž piſaka a knihi=wudawarja, kiž „zwar“ a „hegen“ a
„habyn“ jara ſo prócowachu, a „tolla“ maɫo džaka a ḿeńe wužitka
„warbowachu.“ Dokeliž jow je wjėrne žórlo ſerbſkeje ryčže, kiž wo žanej
ſuchoćže ńewuſakńe.

Leſna rjanoſć naſchich pjėſničžkow je deŕe póznata, ſchtó by był wo
celych Serbach, kiž by ſej žeńe ńezazpėwał: „Schło jo holčžo trawu žńećž
—“ abó; „Pſchijeł je z Miſchna wulki pan“ abo „Jėł je hólčžik na
hermank“ a toho runja? Schtó by ſo z radoſću ńedopomnił, kak ẃeſele
klinčži ſerbſkich holčžatow ſpjėwańe nalėto, dyž wo polu žita plėja, wot
kotrychž naſch čžeſćowny kń. Waɫda njėdy pſchi Młóńkec kwaſu tak
zaſpjėwa:

„Wſchitko klinčži wuſchomaj,

„a ſo lubi wočžomaj!“

Ale to my tež wo Čžechach namakamy; tež tam naſchi bratſja a naſche
ſotry zpėwaja hłoſy, kiž z naſchimi ſo runaja; tež tam zaſɫóſchi
pſchećžel Sɫowjanſtwa, woſebńe pak naſch łužiſki Serb, ſɫowa a
zpjėwaničžka, kiž ńenadžicy jeho wutrobu hnuja a jeho duſchu ze
začžućžemi napelńja, zo ſo jemu zda., jako by wón khodžiɫ po domjacych
honach, a ležaɫ wo domjacych hajach, a ſedžaɫ pod ſtarej Praſchicu, a
pytał po ſtarych hrodžiſchčžach; zo ſo jemu zda, kaj by ſo zpodžiwny ſon
jemu džał; dokeliž to je hinajſchi kraj, ale nic cuzy; druhi lud, ale
nic ńe, naty; wón džjėn ryčži jeho ryčž a ſpėwa jeho lubozne zpėwy. —
Tajki ſon džijeſche ſo mi, dyž ja telej lube, nadobne, bratrowſke
zpėwančžka do rukow wzach, a moja duſcha widžeſche wſchitke te lubowane
hona, te leſne kraje, čžėſke hory a ſerbſke doɫy, wo kotrychž ja nėdy
tak ẃeſele, a tak ſtruchle khodžach, wona widžeſche je wſchitke, dokeliž
jich znamjo žeńe ńepſchińdže z mojeje wutroby.

J. P. Jórdan.

Zańdženu Sobotu ſu žita Budeſchińe płaćžiłe:

Rož 2 tol. 7 1/2 nſl. tež 2 tol. 5 nſl.

Pſcheńca 5 = — = — 4 = 17 1/2 =

Icčžḿen 1 = 20 = — 1 = 17 1/2 =

Wows 1 = 7 1/2 = — 1 = 2 1/2 =

Khana butry 11 nſl. 3 now.

Budyſchińe ẃedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

Ćžiſchčžane pola C. G. Hiecki.

Hoberſki had.

Poẃedančžko.

Nato wupraſchowaſche teho młodeho ſɫužomnika, kotrehož bjė rańſchej
Indiji jako ſyrotu k ſebi wzaɫ a „Thorry“ poḿenowaɫ, a na kotrymž ſo ta
zhromadžizna ruńe tak jara kaž na jeho wotmolweńjach zradowaſche, dokelž
nicſɫowčžka ńerozeḿjachu. Tón hólčžec pak ryčžeſche Malajiſcy.

Nadobo ſo pſched ſwojim kńezom poklakny a jeho rucy na ſwojej tołſtej
hubi tloćžeſche. We hłoſu a waſchńu ležeſche tak zjawna luboſć a
džakomnoſć, zo bychu wſchitcy namjėſći hnućži. Napoſledk da jemu Jan
ſtanyćž a džeſche po Gubinčžanſkej ryčži: „Wjėŕju ćži, dobry Thorryo. Ja
bjėch dŕen ſej myſlićž móhł, zo je ćži Mnowojazykowa wopaki zrozeḿiɫa.
Hale pſchichodńe radſjo melčž cele.“ Tón hólc ſwojej rucy pſchez kſchiž
na łono połoži, ſo pokɫani a woteńdže.

„Hale ja pſchecy meńe zrozeḿećž počžinam, džeſche kń. Kowaŕ, ſkeŕe bych
ſej zwjėrił, Thorryowe babotańe wopſchijećž, dyžli to, ſchtož je kń.
Mnowojazykowa temu pachoɫej wotłakaɫa.“

„Ta wėc, luby pſchoćželo, zapany Jan, wot kotrejež je mój ſɫužomnik
njėkotre ńezrozemliwe ſɫowa wuryčžał, kotruž pak ſu hiſchćže
ńerozomniſcho zapſchijeli, ſluſcha k najnadžiwniſchim a najbolozniſchim
podawkam mojeho žiweńa, ha tohodla rady wot neje ńepoẃedam. Ta ſtawizna
pokazuje na ſḿerćž mojeho najnadobniſcheho, najljėpſcheho pſchećžela,
kotremuž mam wſcho džakowaćž, ſchtož mam a wobdžeržu. Dokelž pak, pſchez
Thorryowu ſɫočžiwoſć a žońjacu ćžionoſć zrańena ha ze ɫžemi zmjėſchana,
hrozy, zo móhɫa mojemu dobremu ḿenej ſtraſchna byćž, da ſym ſebi a
ſwojej dobrej maćzeŕi winojty, zo pokryw wotkryju a wam zrozkɫadu, kak
ſym tajke zamóžeńe dóſtaɫ, kotrež dŕe k najẃetſchim naſcheho kraja
ſłuſcha.

Pŕedpoſljėnim ljėćži mojeho pſchebywańja tamnich rańſchich ſtronach —
započža Jan — ḿe Indiſki zaſtojnik do Timora póſɫa, zo bych njėkotre
ńezpokojnoſče a zaẃedańja tamniſchich Europiſkich pſchekupcow
zpſchepytowaɫ a móhł = li, wurunaɫ. Hačžruniž wſcho deŕe džjėſche, da
dyrbjach tam tola dljėje woſtaćž, hdyžli bjėch ſo nadžał. Tak ſo ze
wſchelkimi ludžimi zpóznach. Moje zbože pak hiſchćže ljėṕe zo mnu
mjėńeſche, dokelž mi tudy mojoh jeničžkeho pſchećžela napſchećžiwo
pſchiẃedže, kiž z runoſću ſwojeho waſchńa ha pokhileńow, ze zprawnej,
zpytanej ſwjėrnoſřu, z nadobnoſću wutroby a wſchelakimi wedžiwoſćemi
hačž nanajljeṕe to byćž zaſłužeſche. Mój bjėchmój krajnikaj, a wón ſo
Skaɫnik ḿenowaſche. Čžim ljėṕe jeho nadobnoſće zpóznawach, ćžim
ńewotdžerliwiſcho buch hnuty, bliſko pola ńeho ſtaćž a ſo z nim
zjednoćžićž. Nėkotre mile wot mjėſta bjė jeho kubło. Kaž huſto ſwojeho
ŕjada (habó hamta) dla móžeſche, poda ſo tam, zo by wotpoćžnył. Tam
mjėjeſche tež mału kulojtu khjėžičžku na hórcy. Waje (abó palmy)
kołowokoło ſtejachu.

Tudy Skaɫnik hježo njėkotre dny pſchebywaſche, a ja bjech ſlubiɫ, po
zkónčžeńju wažneho a nuzneho džjėɫn jeho ſćjehowaćž. Dokelž, džeń pŕedy
pſchińdžech, hačž bjėch poſtaẃtł, da mi džiwno nebjė, zo mi napſchećžiwo
ńepſchińdže a tež nutſka ſo ńenamaka.

„Te ŕjane rańe je jeho kaž heẃak na tu hórku wuwabiɫo,“ praẃeſche mi
Saheb, jeho ſtary wotróčžk.

„Po tajkim ſwojej khježičžcy? ſo ja wopraſchach.“

„Pſchod chwilu ſym tam jeho piſaceho woſtaẃiɫ“ by wotmolẃene.

Myſljo, hačž bych na ńeho čžakaɫ abó jeho we tej małej khjėžcy ńenadžicy
wopytał, zlehnych ſo na wrótniſchćžo, zwatkelž móžach na hórku a khjėžku
zhladowaćž. Tak te waje ſej wobhladowajo, <pb n="50"/>zdaſche ſo mi, zo
njėkajki wuroſt widžu, kotryž bjė mi tehodla nadžiwny, zo ſu tehlej
ſchtomy heẃak ćženke a wyſoke. Schtož widžich, runaſche ſo toɫſtej
haɫozy, kotraž ſo ſpóchi hibaſche, hačžruńež wjėtſik tak mało
poduwaſche, zo liſće na druhich ſchtomach ſo ńehibny. Skoro pak ſo mi
tež zezda, zo te hibańe wot wjėtra ńepſchińdže, ale wot ſamſneje wole
žiweho ztworeńja, dokelž ſo pak do teho, pak do druheho boka hnujejche,
druhdy ſo k zeḿi pokhili, druhdy pak zaſy ſo zchowa do hałozow. Ja ſej,
ſchto to je, ńemóžach wumyſlićž.

Hduž Saheb ke mni pſchiſtuṕi z njėkotrymi ſpjėſchńe pſchihotowanymi
wokſcheweńemi. Ja jemu na tamny ſchtom pokazach a wopraſchach ſo, hačž
mohɫ mi to wukɫaſć a rozjaſnićž. Ljėdoma bjėſche tam z wótrym wokom
pohladnył, da započža z cełej ſchiju rėjičž, karan jomu z rukow wupaže,
ſḿertna bljėdoſć poćžahny jeho wobličžo, a b'ezmócny zaſtona: „Anakonda!
My ſmy zhubeni!“

Ja ſo ńemóžach dohladaćž, ſchto bjė ſo temu heẃak tak rozemnemu a
wutrebitemu mužej ſtało. „Božedła, ſtary! ſchto ćži je? Schto je z
Aanakondu?“ praſchach ja naſtróžany.

„Wróćž ſo!“ napoſledk zawoɫa „hdyž pſchez próh wuſtupiſch, maſch wjėſtu
ſḿerćž. Ach mój bohi kńez! moj bohi kńez! Wſchitke wrota ha wokency
dyrb'ja ſo zawrjėćž a zanknyćž a khjėža byćž kaž wopuſchćžena. Nato
zawrjė wrota.

„Dopomń ſo, bohi ſtary!“ jemu ryčžache. „Schtó je Anakonda, z kotrejž ḿe
naſtróžeſch. Ja džjėn ničžo widžił nejſym hačž hałozu, kiž džiwńe ſo
hibaſche!“

„Brahma (haby Bóh) ſo ſmil!“ wón žałoſćeſche: „ſchtož ty za hałozu
maſch, kńeže, je hoberſki had (Rieſenſchlange) najſtraſchniſchi na
naſchej kupi, a rjėka pola nas Anakonda. Kaž ſy widžiɫ, hraje b’ez
hałozami, a wije ſo, hdyž chce na zeḿu tſylićž za ſwojej zratwu. Ach moj
bohi kńez! Jej wón ćžeknyćž ńemóžo! Wo jeho žiweńe je ſo ſtaɫo!

Nepoſɫuchajo na moje dalſche ryčžeńe a praſcheńe, lećžiſche tón ſwėrny
ſɫužomnik, zo by khjėžu pſched tej hrožacej ſtrachotu zachował. Bez
dycha wróćži ſo ke mńi wot jeneho wuhlada, z kotrymž móžeſche ſo to
kulojte twarenčžko deŕe pſchewidžićž. Dokelž bjėchu tam duŕe a wokna
zawŕene, rekny Saheb: „Džak bydž Bóhu! Žiwy je! to rozſudžu ze
zamkńeneje khjėžki. Mój Kńez je dyrb’jał zahe doſć teho ſtraſchneho
ńepſchećžela pſchibližeńe pytnyćž.“

Tak je zakhowany, praẃjach ja ha hdyž budže ſchtundu aby hódžinu
woblehńeny, ta waka prečžpoćžehńe.“

„Ty ſo moliſch, kneže! a zdaſch ſo tu wulku ſtrachotu ńeznaćž,“ zapadže
Saheb. Hdyž Anakonda na ſchtomowym ẃerſchku, kaž widžimoj, hraćž póčžne,
da tam dny a tydżeńe woſtańe, hdojž ji nadžija ńezpańe, zo móhła ſwoje
rub’enſtwo doſahnyčž.“

„Stary! zawoɫach, ty to pſchezbjėhujeſch a a mjėńiſch, zo ſym tajki
ḿechkuſchk, kiž by ſo bojaɫ ɫažaceho zwjėŕećža. Ha kaž=zo ſy ſo zmolił.
Khjėtſje, Sahebo! ńech ſo mužſka čželedž zebeŕe; chcemy pſchećžiwnikej
khróble pſched wočži ſtuṕićž!“

„Kneže! ſchto ſej myſliſch!“ zajakowaſche Saheb z rukomaj na łonu
zkſchižowanymaj, pońižńe proſcho: „Teſame ḿeno Anakonda tak daloko
doſaha, zo kóždemu tuzemcej a krajomnikej kreẃ žiɫach čžec zaſtańe. Ha
ja ſo ńejſym zmoliɫ a zjebał, pſchetož hižom dwjėkróćž ſwojim žiweńju
ſym ju ruńe tak bliſko wohladał; ale wobaj razaj nic tak zatraſchńe
wulku, kaž dženſa. Naſcha kupa by ſkoro prózna była ha puſta, ńebychu=li
tajke zwjėrjata jara porjėdke byle, abó ńebychu=li heẃak we
najńepſcheljėžliwiſchich huſćinach pſchebywałe. Ja ńebych wedžił, kak je
ta jow pſchijſchła, khiba zo je ju wulka woda z ćjėmnych ſkałow
wotńeſɫa.“

(Pſchichodńe dale.)

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

13. Liſt. 26. Mjėrca. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ɫ kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Hoberſki had.

Poẃedančžko.

Bez tym bjėchmój zaſy k wuhladej pſchiſtuṕiłój; ja wućžežech ſwoje
točžene ſchklency (dale=widžeŕc) a móžach z nim te nadžiwne
ztwoŕeńſchćžo a ceɫu jeho ńepjėknu ŕjanoſć zwobhladowaćž, tak zo
ſtrachowańe a zpodžiwańe ſo we mni zbudži, dokelž džė ŕjanoſć a
ſtrachnoſć pódla ſo ſtejitej. Pſchecy hiſchćže ſo tón had hoŕe a dele
hnujeſche, pak jara pomałku, pak tak ſpjėſchńe, zo dohladać móžno ńebjė.
Druhdy hłopyſch za ẃerſchk ſchtoma zadžerny a ſo we wulkim koli,
dółhorozćehneny, hɫuboko dele puſchćži, zo jeho ſchjėroka runa hłowa ſo
nimale zeḿe dótkny; druhdy zas ſo wajinym liſću zkhowa: pak ſo po
ſchtomi dele hnu, pak woſta jeho zadnica za koreńe zwita, b’eztym hačž
ſo te druhe ćžjėło traẃi daloko rozćžahowaſche abó zaſy hłowu koɫowokoło
wobẃertowaſche. Tehodla ja móžach jeho kraſnu barbu wobhladaćž. Myſlčže
ſej błyſchčžace, huſte ſchupizny, kotrež ceɫe ćžjėɫo wobdawaju ha
pſchećžiwo kóždemu nadpadej zakhowaju. Na nažołt=zelenej hɫoẃi ſŕedž
nopa je čžorne mjėſto a małe ſmužki ćžahnu ſo bljėdožoɫte k licam dele.
Teje barby ṕerſchćžeń wije ſo wokoɫo tyła, jako pas, a na wobimaj
bokomaj je bruni ſchkit. Čžorne pſchikryćže ze zezarubowanej kromu
zmahuje ſo hačž k kribetej, džež ſo na wobimaj bokomaj wuzke ḿjaſobarbit
koła započžnu a na nabjėli bŕuſchi pſcheſtanu. Bahoročžerwena barba je
na ceɫej zwerchomnoſći ńeŕjadomńe rozſyta ha rozpróſchena, tak zo woko
ſo zaſleṕi a zabłudži, dyž ſɫónco na ńju poſwjėćži a had ſo jenož
troſchku hibńe.

Bóle pak hačž na tych pſchebłyſkowatych barbach, ſo na tym zpodžiwſch,
zo bjė te traſchidɫo tak tołſte, kaž horkach mužaca noha. Ńehladawſchi
na to, rozſudži Taheb, zo je dyrbjaɫ tón had doɫho jara hɫódny byćž,
dokelž bjėſche pſchezmjėru dołhi. Hewak bjė byɫ po ſwojej doɫhoſći
hiſchćže wele toɫſchi. Nadobo te zwjėriſko ſo kolebaćž pſcheſtawſchi a
pa koreńjow ſwojeje waje lejžo, hlowu kaž poſluchajo, k woknam teje
kulojteje khjėžki pozbjėhowaſche.

Mi wutroba džiẃe pukotaſche. Hačž dotal bjėch myſlił, zo je mój
pſchećžel pŕedy wujſchoł a wſcho zezačžińjaɫ: ale njėtko zrozemich, zo
te zwjėŕjo jeho čžujeſche.

Hnuty pſchez tu ſtrachotu ſwojeho pſchećžela tſylich ja ha wjėſće bjėch
do hɫowy tŕechiɫ, ale - had ſo nic kuſka ńehibny, zo by był zrańeny.
Ach! zaſtona Saheb, ja dŕen wedžiſch, zo twoja iſylba Anakondži ničžo
ńezčžińi. Zdaloko je jejna ſchupiznojta koža ńezrańiwa.”

Zdobom zjeẃi ſo z jenej wokencu wulke liſtno bjėłeje paṕery, na kotruž
bjė mój pſchećžel Skałnik ſwojej khjėžičžcy napiſaɫ:

<pb n="52"/>

„Zpytajćže kóždy ſrjėdk, zo byſchćže mi pomhali, heẃak dyrbu tu
zahɫódnyćž: pſchetož tón had wele ńedžjėl ležo woſtańe, džež ſchto k
žrańju ćžuje.”

Khrobły pak džjėch ja ktym druhim ſlužomnikam a k tym, kotrychž bjėch
ſobu pſchiwedɫ, a praẃach: Pſchećželjo! nic jeden ńeje b’ez wami,
kotremuž tuteje khjċže kńez ńeby był pſchećžel a dobroćżel. Njėtk, dyž
jeho ſḿerćž wobljėhuje, dyrbimy jemu ſwoju luboſć wopokazaćž. Zebeŕćže
ſo, ſchtóž jeho lubuje a ma zprawnu wutrobu. Nemjėjmy tónlej ſtrach za
ničžo. My mamy brońe, pſchemoć, rozom a wedžo. Čžim khróbliſcho joh
pſchimamy, ćžim meńe ſtrafchny nam budže. Z weſełoſću ja ſwoje žiweńe
zwažu, zo bych jatemu pomhaɫ. Schtóž je ſwjėrny, tón ſo zmuž a ſćjėhuj a
pój za mnu khrobliẃe!”

Z tych ſchjėſnaćže pſchitomnych ſłužomnikow poſłuchaſche tón jeničžki
ſtary Saheb. Ćži druzy ſej ſcheptachu, zo je to błudnoſć a ńemudroſć, dy
bychu Anakondži do wotewŕeneje klamy bjėželi.

Dokelž=da heẃak nichtó ſobu ńeńdžiſche, mój dwaj ſamój ńebjėchmój ničžo
wóčžińiłaj: tehódla woſtachmój. Wſchitcy pak khjėži započžachmy
pſchezmjėru žaloſńe jara harowaćž a ze wſchitkich woknow nadobo za hadom
tſylećž, zo bychmy jeho naſtróželi. Hale traſchidlo hrajeſche ſwoju hru
a na nas ani ńekedžbowaſche. Po ńedoɫhej khwili bjėchmy b’ez wužitka ha
wuzbytka próch (abó pólver), drób (ſchrót) a kulki wurſyleli.

Druhi ſnadž wužitniſchi ſrjėdk mi njėtk do myſli pſchińdže, z kotrymž
pak dyrbjach hačž do nocy čžakaćž. Dopomnich ſo, zo je zaſleṕjace
ſwjėtɫo nocy lawy a tigry hižom huſto zahnalo, a wobzanknych tehodla, zo
chcu ze Sahebom zpytaćž, haćž móhɫi ze zapalenymi walčžkami dŕewa teho
hada naſtróžećž. — Nóc by, a kolowokolo ćžiſchina. Jeno naſch
ńepſchećžel druhdy liſću ſchrótowaſche. — Saheb bjė walčžki
pſchihotowaɫ, a tak džjėchmój ze ſchjėſć druhimi ſɫužomnikami pſchez
kerćžki: wón ńeſeſche latarničžku. z kotrejž chcychmy je zapalićž, a duž
pſchez machańe z tym wóhnjom a pſchez wolańe a ſchkrjėčžeńe te zwjėŕjo
pſchekhwataćž a zaſtraſchićž. Hižom widžichmy zmjėrneho a
b’ezſtaroſtneho pſchećžiwnika, hale, Božo pomhaj, ćži druzy bjėchu ſo
bojazni poćžḿe wotkranyli. Njėtk tam ſtejach ze ſamym Sahebom, a mi
nebje deŕe wokoɫo wutroby. Tón ſwjėrny ſrary pak ſo nezatraſchi a
ſcheptaſche mi: „Čžehodla dyrb’jałoj ſo na tych truchłych a bojaznych
ḿechkuſchow hnjėwaćž! Pój, kneže, zczẃjazajmój walčžki pódwu hromadže.
Tak ſo woheń zdwoji a poẃetſchi, ha Anakondu zaćžjėŕimój.” — Zdobom
zapalichmój. — Had nam wotmolẃi z ropotatym ſchrotowańjom we werſchku
ſchtomowym, jako chcył hałožku wo hałožku zrozlamowaćž. Anakonda, pak z
bojoſću, pak z hnjėwom, ſo zatraſchńe wijo, waleſche ſo, zwercha po
ſchtomach, tak zo ſo čžaſechu, kaž z wichorom. Tež ſɫyſchachmój hwizdace
ſyčžeńe, a z jejnych wočži pɫoḿjo jako błyſk ſapaſche.

„Wróćžmój ſo kneže, ſcheptny mi Saheb, zda ſo, zo chce te ztworenſchćžo
na naju zlećžićž. Hduž ćžeknychmój z wóheńjom machajo a traſchńe wujo.
Ljėdom bjėchmój duŕje zankɫój, da had ze ſchtoma zljeziwſchi do tamnych
kerčžkow ſo waleſche. —

Dyž rano zaſwita, Saheb kemni pſchibjėžiwſchi woɫaſche: Ja hiſchćže junu
zpytnu jeho wumoc. Zatraſchna je Anakonda, dóž je hɫodna: naſyčženu pak
móže žona zkóncowaćž. Ja chcu ſwoje žiweńe zwažiiž a naſch ceły ſkót ji
napſchećžo hnaćž: tak dže twój pſchećžel wumoženy.” —

„Hale, džach, kak chceſch, Sahebo, k rodžt pſchinćž, dyž dže je khjėtro
daloko a tón nepſchećžel ton ceɫy pućž pſchewidži. Dyž z khjėže
wuſtupiſch, ćže popańe.”

Saheb pak chcyſche ſo wot hɫowy hačž k noham z Kokoſowym liſćom
wobtykaćž a zpſchikrywaćž, dokelž na pućžu k ródži tajke ſchtomy
ſtejachu. „Ja to praẃe veŕe rozeḿju: wo ſwojej mɫodoſći ſym taklej buſto
ſlony (abo belefanty) zjebał.”

<pb n="53"/>

Za khwilku bjėſche hačž nanajzpodžiwniſcho wobtykany a zawity. Mi
ńedaſche ſobu hićž, dokelž jemu ničžo ńepomhaſche, mi pak ſtraſchne
bjėſche. Z tſchepetanjom a ſtrachom zhladowach ja za nim. Druhdy ſo mi
tež z wočžow zhubi, dyž po ſchty ŕjóch ljėzywſchi pak wotpoćžujo, pak
ńepytniwje ſo hnujo ze zelenym liſćom ſo zrunowaſche. — Napoſledk bjė k
dworej pſchiſchoɫ. Anakonda ſo b’ez tym traſchńe wijeſche na wajacych
ẃerſchkach. To tež. Saheb widžiſche a ſtany, dyž ſo tón had do koła
pſchećžiſny, hoŕe, zo by wotanknyɫ. Hale z dobom Anakonda deletſyli, zo
by jeho zapahnyɫa. Ja ſo pſchezmjėru naſtrožach. Toła pak tež Saheb bjė
tón ſtrach pytnyɫ: a kaž koćžka ſpjėſchny, pŕedy hačž te zwjėŕiſko k
muŕi pſchjndže, bjė tón ſwjėrny ſɫužomnik po tych wyſokich wrotach
hoŕezljėzɫ a na tamny bok dele ſkočžiɫ. Tón had z pozbjėhńenej ſchiju a
ſyčžatym jazykom wokoło muŕe ɫažeſche, zo by džjėru namakaɫ a jeho
popanyɫ. Wo Sahebi ničžo ńewidžach a ńeſłyſchach. Mój ſtyſk bjė
ſḿerćžwulki. Schto=ha tam čžińeſche, dyž bjė tola nutska? Bjė ſnadž ſo
ze ſkokom zrańił? bjė ſo zarazyɫ?

(Zkóučženje pſchichodnym liſće.)

Schto noweho?

My hižo njėdy prawjachmy, zo Francozſka woſchnoſć ničžemu napſchećžo
ńeſtupa, ſchtož by Eſparterej a njėtſiſchom ſchpanſkemu kńežerſtwu
ſchkodžiɫo. Kralowna Chryſtina bydli wo Parižu, a ẃele druhich
ſchpanſkich wojakow ſo tam zdžeržuje. To ſu Eſpartero jeho miniſtrojo
derje naɫožićž wedželi. Woni ſu haj bóle poẃeſć rozſchjėrili, zo chcedža
ſo karliſtojo (pſchećželo ſchpanſkoh prinea Karla, kiž je tež ze
Schpanſkej wuhnaty) a Chriſtinſcy (Chryſtiny Kralownej pſchećželo)
zjenȯćžićž a whromadže Eſpartero a njėtſiſche kńežerſtwo wotſadžićž;
ſchpanſkŕ lud pak žada mjėr a pokoj, a dyž ſo jemu tajke wjėcy poẃedaja,
da počžina wón bole a bóle Karliſtow a Chriſtinſkich hidžičž.
Rozomniſchi pak tajkim ryčžam lóchcy ńewjėri, dokelž woboji dwoji ſu
ſtari a najzakwiſchi ńepſchećželo. Chryſtinſcy ćži ſu Karliſtow ze
Schpanſkej wubili, a to jim ćži tak bórzy ńezabudu. Tola ſchpanſka ńej
čžiſće mjėrna, a Francozſka wóſchnoſć ſćele dwjė wulkej wójnokej łodži
na ſchpanſke pobrohi do Kataloniſkoh morja.

Anglicke wójſka wo mjėſće Kabul Afghanſkej ſu zabite a rozṕerſchene.
Bórzy po tym hańbitym zabićžu M’Naghtena, kiž ſmy wo 12. liſće
wopoẃedali, doſtachu Angličženjo wot Afghanow ſlub’ene, zo jeli zo Kabul
wopuſchćža, móža ſwobodnje k ſwojim pſchećželnym wojſkam ſo zčahowaćž.
Ljėdom pak bjėchu woni z mjėſta won, da wobſadžichu je Afghanojo, a
počžachu ćžahce Anglicke wójſko wot wſchitkich bokow napadowaćž, a tak
by jeden wojak po druhim moŕeny, Hačž dotal wot cełych 6000 muži nichtó,
ſo namakaɫ ńeje, haćž jeden ljėkaŕ (Doktor), kiž je zwulkej nuzu a
ſtrachoſću melčžo k Angličžanam dójſchoɫ, a te poẃeſtwo pſchińeſɫ. Tak
da by nutsnita ſtrona Afghanſkej wot Anglickich wučžiſćena, a woni maja
ju zaſy znowa z mečžom a wóhnjom ſej podćžiſnyćž.

Ludki.

Starym čžaſu wo naſchich ſerbſkich Łužicach Ludki kńežachu. Kaž pak ẃele
ludži dyž je njėſchto nowe wujſchɫe, na to ſwari a ſo hnjėwa, zo ńeſḿe
pſchi ſwojim ſtarym waſchnju zawoſtačž, a dyrbi tajkim nowinkam pſchi
wuknyćž; tak tež Ludki zwoprjėdka nowowumyſlene zwony zńeſé ńechachu a
jich hɫos ſłyſchećž ńemóžachu. Mez najs prjėnſche zwony ſɫuſcha pak tón
wo wulkim Bukoẃe pola Hródka delnej Łužicy. A ruńe tam bje jara ẃele
Ludkow. Bukoẃenjo bjėchu ljėdom njėſchto raz pozwonili, da zhromadžichu
ſo Ludki zo bychu tamny zwón a wſchitke wokolne zrozbijeli. Wurychu ſebi
wulki kulojty kaḿeń, a chcychu znim na tón zwón hoŕe. Dokeliž pak bjėchu
jara małe <pb n="54"/>ztwoŕenćžza, ńemóžachu tajke čežke brjėmjo
pozbjėhnyćž; pſchi tym pak ſwoje mocy tola tak pſchez mjėrn napinachu,
zo woſɫabnychu a ſkoro zwotemŕechu. Da njėtk nidže wjac k widženju
ńejſu. Tón wuryty kameń pak ſchćže doɫhe čžaſy tam pod Bukowſkich Retkec
woknami ležeſche, a by haklej pſched njėdže pjatnaćže ljėtami, dyž tam
pińcu ryjachu, do zeḿe zakopany. Łužan.

Khapon a ſróka.

Stary a ſcheperawy khapon (honačž) ſtejeſche pſchi ſchkličžcy bjėrnow
pſched khjėžu a pak wołaſche kury kſebi, pak ſam jėdžiſche. Bjėſche pak
runje wulki ſnjeh a zyma a duž počžachu ſo tam hłódne wróblje nydom
kńemu towarſchićž; tež jena hɫódna ſróka z ponoſchka dele
pſchihladowaſche. Tón khapon tam pak bjėſche ńepopſchaty zly khadla a
ńedaſche žanemu wróblej bliſko. Po khwili pſchilećži ta ſróka dele, ſyže
ſo kuſk nazdala a počža ryčžećži: „O khapońe, kajki ſtaroſčiwy muž ty
tola ſy za twoje žony, kak luboſće doſtojny! kajki wutrobity, rjany
mlodženc ty ſy, kajka to pycha a kmaſnoſé twojeho ŕeḿenja a ṕerjow,
kajke z wotrohami wobrónene nohi ty jeno tola maſch! To teb’e wulcyſchńe
zdebi; ale kak ja tebe wobžaruju, kajka to ſchkoda, zo twojich hewak
pſchiſtojnych wotrohow dla kničžom khodžićž ńemóžeſch.” — „Oho, to žno
wjėrno ńeje, ŕekny khapon, ja móžu kaž zemjan hićž, hladaj jow!” a z tym
džjėſche wón zhordom wuſtupajo wulki kruch wot teje ſchkličžki prejěž.
B̍eztym pſchiſkočži ta ſróka, rabny bjėrnu ze ſchkličžki a lećžiſche na
tſjėchu. Tón zjebany khapon hladaſche ḿerzacy za ńej a dikotaſche: „O ty
tajka hewajka khwaleŕſka paduſchnica, tak žno mi ńedyrbi nichtó wjacy
pſchinćž!” —.

Kaž tutón khapon, tak da ſo doſz bohačžkow a nadutych wot hłódnych
khwaleŕſkich liſchčžakow zjebaćž. Borſchčžan.

Za wozebeńè.

Lóhcy móhlo ſo ſtaćž, zo je ſej tu zymu tón abó tamón njėſchto zwozebiɫ.
Po nas napſchećžo temu tŕebuja kožu wot huſacych nohow bez pazorami. Ale
wſchudžom ſo to ńehodži pſchipoɫožićž, je tež doɫhi čžas trjėbny, pŕedy
hačž ſo boloſć mińe. Tohodla ńech ſteji jow druhi ſrjėdk, kiž ſnadž ḿez
Serbami hačž dotal znaty ńeje. Rozdŕebkhljėbowu ſródku praẃe na dróbne,
zčžiń ju do hornčžka a liń na nju kiſaɫa tak ẃele hačž jo kwaŕenju
trjėbne; pſchiſypń toɫčženeho Alawnu, ſchtož ſo ćži nuzne zda, 2, 3, abó
4 luthy; a ſtaj to kwóhńej a waŕ tak dołho, hačž ſo huſte kaž koɫmaz
nawari. Tolej njėtk namazaj toɫſto na płatowu lapku, a kɫadž je na tu
wozebenicu tak hórce kaž wutraćž móžeſch. Dyž tróſchku wuſtudń da
pſchemjėń ſtary pleſtyr z nowym ćžopɫym, a ti 8, 12, abó tež 16
ſchtundow zaſobu.

Za tobakarjow.

Schtó by wjėriɫ, zo wo tobaku, kaž wón naroſće, pŕedy hačž ſo ſuſchi,
wari a dale pſchedžjėɫa, jar, wótry jėd ſo namaka; a tola ſu hižom
wučženi mu žojo ze zelenych woṕenow tajku juſchku wucydžili, zo ſu z
jenej krepku ſrjėńe wulkoh pſa za dẃjė abo tſi minuty morili.

Zańdženu Sobotu ſu žita Budeſchińe płaćžile:

Rož 2 tol. 7 1/2 nſl. tež 2 tol. 5 nſl.

Pſcheńca 5 = — = — 4 = 17 1/2 =

Ječžḿen 1 = 20 = — 1 = 17 1/2 =

Wows 1 = 7 1/2 = — 1 = 2 1/2 =

Khana butry 11 nſl. 3 now.

Budyſchińe ẃedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

Cżiſchčžane pola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

14. Liſt. 2. Haperleje. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ɫ kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Syłobiki.

Syɫobiki ſpjėwaja,

ſyɫobiki zljėtuja

po zelenych haɫozach,

po liſćojtych wotnožkach.

Wot čžoho wſchak ſpjėwaja

wot fwitanja do ćžmićža? —

Z wotkeł rjanu pjėſničžku

ſwoju ſobu pſchińeſu? —

Swoju luboſć zpjėwaju,

ſwoju radoſć wuŕeknu,

kaž ſo čžloẃek zẃeſela,

dyž ſej zbože namaka.

Za rjanoſću naljėtnej’

z cuzby pſchindu dalokej;

khwala — poɫne ẃeſela —

ſwoje rjane bydlenčžka.

Spjėwajćže mi pjėſnićžku,

ſyłobiki, ẃeſołu;

ńeludane ẃeſelo

z duſchow duſcham dawa ſo.

Bn.

Hoberſki had.

Poẃedančžko.

(Z kónčženje.)

Po dobrej khwili ſo te ćžežke železne wrota powočžińichu, a naſch ſkót,
kiž dwaj dnaj nebjė ničžo žraćž krydnył, ſo wuwalowaſche. Anakonda bjė
ſo mi z wočžow zhubiɫa. — Młody ćžėlc, ſwoju ſwobodu začžuwſchi,
bjėžeſche na tu hórku, džež ta kulojta khjėžka ſtejeſche, a ſo ſtuṕi pod
waje. Anakondu ńemóžach pytnyćži.

Zdobom ſo werſchkach zbjėhny wjėtropodomne ſchrótowańe, a kaž blyſk ta
hłódna łaka ze ſwojim čžjeliſkom na te ſkočžo deletſyli. Rujo a rejo
zpytowaſche ćžėlc ćžeknyćž a ćžehniſche tež wjėrno ſwojeho pſchećžiwnika
njėkotre kročžele za ſobu; ale podarmo. Pſchetož tón had ſo wokoło ńeho
zwobwijowa a jeho tak tłočžeſche, zo jachlo zpany. Anakonda ſo jemu k
hłoẃi hoŕewijeſche, rozdaji ſwoju ſchjėroku klemu a zahŕeba do ńeje jeho
hłowu, a zaduſy jeho na tak nadžiwne kaž traſchne waſchńe.

Wokoło pſchipoɫnja bjėſche te ḿjaſo zežrała, ha z napelńenym a nadutym
bŕuchom lehny ſoproſta do trawy. — Njėtk lećžich ze ſwojimi ludžimi na
te zwjėriſko, tſylich a trechich je bliſko zpody woka. Zńemdŕeny ſo tón
had pozbjėhny; kóžda barbowa ſmuha jeho blakojteje kože ſo bóle hoŕićž
započža. Hale ſtanyćž, na mńe ſkočžićž abó ſo na waju wróćićž, bjė jemu
ńemóžno. — Wſchitcy do ńeho peŕichu juſkajo a wołajo a tak by b’ezmócny
pſchećžiwnik wot ſwojich truchɫych a ḿechkich ńepſchećželow zkóncowany.
—

Ja njėtk ktej kulojtej khjėžcy bjėžach a woɫach: „Skaɫniko, wotewŕ! ty
ſy wumóženy!” — Podarmo! nutska bjė njėmo a ćžicho. Duž dach duŕe <pb
n="56"/>rozbičž: a lej — tu ležeſche mój bohi pſchećžel na khonopoju kaž
zmorɫy dla lačžnoſće a pary a dyma, kiž ſtwu napelni. Na moju pſchikazń
by won dom ńeſeny, pſched Khjėžu ſtaẃeny, a pſchińdže napoſledku pſchez
zymnu wodu a druhe ſrjėdki a zaradžeńja zaſy k ſebi.

„Zapɫaćž ćži twoja wutroba!” džeſche Skałnik ḿe na ſo ćžehńjo; ja ćži
myta dačž ńemóžu za to, ſchtož ſy nademnu čžińił. Woſtań mi wobſtajny
pſchećžel a mjej zo mnu, ſchtož wobſedžu.

Mi jenož tón najmenſchi džjėl twojeho džaka ſɫuſcha, luby Skalniko!
wotmolẃich ja. Wele nadobniſcha wutroba je to wumyſliła a ſo do
ſtrachoty podaɫa. Saheb ſam je twój wumóžeŕ. Jeho rozom mi jeničžki pućž
pokaza, a ze ſtrachom ſwojeho žiweńja mi ſkładnoſć daɫ to počžinićž,
ſchtož by mi móžno.”

„To je jeho wutrobi podomne, džeſche Skaɫnik, dže=ha je tón ſwjėrny
ſtary?”

Njėtk hakle ſo dohladach, zo tón zprawny ſɫužomnik tu ńebjė, pŕedy bjėch
džjėła, prócy a muznoſće dla na ńeho zabyɫ. „Dže je Saheb?” wopraſchach
ſo. „Wot rańja jeho ẃjacy ńejſmy widžili” by wotmolẃene.

Mi by ſtykno. „Jemu je ſo njėkajke ńezbože ſtaɫo, heẃak ſej ńeby wzaćž
daɫ, pola wumóžeńa ſwojeho kńeza pódla byćž.” Tak ſej ja pomyßlich. Wot
teho čžaſa, kiž bjė wón pſchez te železne wrota ſkočžiɫ, jeho nebjėch
ẃjacy wohladaɫ. Tam dyrbeſche byćži. Tam tehodla lećžich bóle, hačž
džjėch. Wrota ſtejachu woteẃŕene: nidžen Saheb.

„Sahebo! woɫach ja, pój! Twój kńez a my ſmy wumóženi! Skałnik žada ćže
wohladačž a ſo ćži podžakowaćž za ſwoje zdžeržeńe.”

Wſchitko ćžiſche, ćžiſchinko; jenož ćželko tam ze ſłabym hłoſom
b'ećžeſche; ja zaſtupich a Božo pomhaj! tu ležeſche Saheb, tón ſwjėrny
wumóžeŕ, ńehibajo ſo na ſɫómi a khrjėṕeſche we poſleńim ſḿertnym
bjėdžeńju. Wobej nozy bjėſche ſej zɫamał. Ze ſchtorhanymi ſɫowami
móžeſchemi hiſchćže praẃićž, zo je ſej pola padńeńa ſćehni rozrazyɫ,
khwilku b’ez myſli poležał, potom po rukomaj ljėzywſchi ródžine durje a
te železne wrota wotewŕiɫ. Na pomóc dŕen bjė woɫał; nichtó pak we tej
hari jeho ńeſɫyſchał. Z ńewuŕekńitymi boloſćemi wróćži ſo na ſwoju
ſɫómu. Hoŕjaca zyma wza jemu rozom, a po dobrej khwili ſwoju duſchu
ſpuſchćži.

Skałnik b’eztym pſchecy bóle a bóle woſłabńeſche, tak zo ſo zwažićž
ńeſmjėdžich, jemu Sahebowu ſḿerćž p chipoẃedžićž. Tehodla praẃjach, zo
ſym jeho do mjėſta po ljėkarja poſɫaɫ: z wečžora pak dach teho nadobneho
morweho zahŕebaćž pod tymi wajemi, džež bjė tón had zakhadžał. — Skałnik
knaſchej boloſći a ſtyſknoſći pſchecy bole woſłabni; tak zo ljėkaŕ
poručži, zo dyrbi do mjėſta, džež móhł byćž ljėṕe wothladany. Dyž bjėch
jeho wjėcy zaſtarał, džjėch za nim, a pſchińdžech ruńe ſchćže čžaſa
doſć, zo bych ſwjėdk jeho ſmerćže. Jara mócna hłownica habó hoŕjaca
khoroſć (Nervenfieber) naſta ha zbywa tak nahle, zo mojemu pſchećželej
jenož tak wele čžaſa wyſche woſta, mi pſched mjėſtowym khomandantom,
duchownym a ljėkarjom ſwoje cełe zamožeńe wotkazaćž.

Dyž bjėch po teɫko zrudobe zaſy trochu ſo zmjėrowaɫ, bjė mi lubo, zo
mjėjach tełko zamóžeńja, kotrež moju najkhrobliſchu nadžiju daloko
pſchetrechi: tola pak zradowaćž ſo ńemóžach, dokelž bjėch zhubiɫ ſwojeho
pſchećžela, ſwojeho jeničžkeho. —

Woſomnaćže ljėt bjėch Indiji pſchebył a wſchitko wohladaɫ. Moja wutroba
ſo žedžićž počža do wótcnoho kraja ha doma, ha žadaſche ſo prečž z teje
ſtrony, džež bjėch to najnadobniſche a najlubſche pohŕebał.

Potajkim zezbjėrach a zebrach ja te mi pſchipańene zamoženje. Thorrja,
najmłódſeho ſyna Sahebowoh, wzach ſobu, wróćžich ſo do Batavije, džež
bych na moje žadańe ze ſłužby puſchćženy, a płaẃjach z ńeſćerpliwoſću
pſchecy roſcacej do Europy. Za nimale ſchtyri mjėſacy bjėch zaſy na
tẃerdej zemi a tſi nedžjėle pozdžiſcho pſchilećžich do rukow mojeje <pb
n="57"/>maćžeŕje a do mojeho narodneho mjėſchka, džež ſu ḿe tak ńemile
ſudžili a hańili.” —

Jako bjė kń. Perun zkónčžił, a wot ſwojeho zpodžiwańja Gubinčžeńjo
tróchu wodychnyli, jemu wſchitcy zbože pſchejachu. Dokelž pak njėchto
praẃeſche, zo poprawym je tola Thorry wina tych zɫych ryčžow, da
wotmłowi Jan:

„Da ſće ſo zapleſć a jećž dali wot hada pſchiſlodžeńa, kotryž jako
Anakonda ze ſwojeje khowanki na rubenſtwo tſyla a z tajkimi pjenami
zańeſchwarńi, kotrež wjėrnoſć zrańja. Pſchećžiwo tajkim hadam, kiž hroža
čžlowſku wutrobu a duſchu zatlóćžićž a zkóncowaćž, ńeje žane ljėpſche
zaradžeńe, haćž Sahebowa zprawnoſć a nadobnoſć. Ńech ſo ze ſwojimi
nadžiwnymi myſlemi a začžućžemi tak dóɫho naduwaju, hačž ſo napoſledk
puknu. —”

Nichtó ničžo ńewotmolẃi, a Mnowojazykowa, kiž hewak rada ze ſłowami
ſuwaſche a kuſaſche, ſo zbɫudži a pſchećželeſche ſo k Janowej mačžeri.
Wón pak bjė ſam za ſo žiwy a ſo jenož pokaza, dyž a džežkuliž móžeſche
druhim wužitny byćž a zpomócny.

Łužan.

Schto noweho?

Wo Wallachiſkej, jenym kraju ſredž Turkowſkej a Róſowſtej je khjėtŕe
ńemjėrnė; tamny krajny kńez, Ghika, je jara maɫo wot ſwojich poddanow
lubowany. Najbole na ńeho ſu Wallaſcy Bojaroẃe (t. r. wulcy zeḿjenjo).
Woni ſu ſo hižo pſchećžiwo ńemu pa turkowſkoh kejžora wobćžežowali, a
ſwarja zjawnje na ńeho a hanja jeho. Tak je ſo tež lud napſchećžo ńemu
zbjėhnyɫ a poſlenich dnach Februaria zebra ſo wo mjėſće Braila wulki
ropot. 22. Febr. wečžor zhromadži ſo wulka ſyɫa ludu pſched mjėſtom a
ćžehniſche z howkom a woɫanjom na wojerſke kaſerny, džež bjė ẃele
flintow, pulvera a kulkow nahromadžene. Tu pſchijėdže jeden wojerſki
wyſchi do Kaſernſkoh dwora. Na jene dobo tſyli njėchto do ńeho, a druhi
zakłó joh z teſakom. Njėkotſt wojacy, kiž won pſchibjėžachu bychu tež na
mjėſće zabićži. Njėt pak zhromadži ſo cełe wójſtwo, a započža ſo kruto
bitwa. Njėſchto ludži by moŕene a ćži druzy rozṕerſchichu ſo na wſchjė
ſtrony; a 15. by jich jatych. Tak by telej zpjėranje pomjėrene, ale
tohodla ſchŕž ńezpokojno će kónc ńeje. Wele je tajkich, kiž čžiſ
hinajſche kralowanje wo kraju žadaja, a ktemu ſchćžen dže njėkotry tajki
wečžor trjėbny. Žel pak je kóždemu pſchećželej čžłoẃeſtwa, dyž tajke
zrudne powjeſće ſłyſchi; woſobnje pak nam, kiž my naſchich bratrow na
tajke waſchnje morićž widžimy. Dokeliž pſchi tymlej z ṕeranju bjė tež
ẃele Bulharow a ćži ſu Sɫowjenjo kaž my a naſchi bratſja. Ze wſchoh teho
pak je widžećž, kak ńemjėrne a ńewjėſte wſchitke te kraje ſu, kiž pod
turkowſkim kejžorom ſteja. Tež wo Serbiſkej, kraju ſŕedž Turkowſceja
Awſtŕiſkej (Oeſterreich) počžina ſo bóle a bóle mućžićž. Turkojo ſu
wſchitke pomezy toholej kraja wobſadžili, a nichtó ńewjė, k čžemu.

Nedawno je ſo prawje pokazało, ſchto železne dróhi, zjenoćžene z
parowymi wozami (Dampfwagen) a parowhmi čžoɫmami (Dampfſchiffe) zamoža.
Pŕedy tŕebachu wójſtwa ſchtyri ńedžele, dyž mjėjachu wot Glasgowa do
Portsmoutha (dwjė mjėſći wo Angliſkej) dońćž. Njėtk ẃeze ſo ceły
Regiment na parowy čžołm z Glasgowa do Liverpoola, ztam pak na železnicy
(železnej drózy) pſchez London do Portsmoutha, a to wſchitko za — 38
ſchtundow.

Na dwanaćže ljėt ćžepu ſo Francozojo wo Algierſkej z Arabſkimi. Njėtk
haklej počžina talej zatraſchna wójna ke kóncu ſo ćžahnyćž. 10. Mjėrca
je do Pariza powjeſć dójſchła, zo je General Bugeaud, kiž tam wójſtwa a
kralowanje ẃedže, z Arabiſkimi kralikami a wojerſkimi ẃedžićžeŕemi
zwjazk mjera a pokoja ſej ſlubiɫ; tak zo Francozojo Algierſki kraj
doſtanu a wobdžerža, a Araboẃe te ſtrony, kiž njėtk wobſyna, wobkhowaja
pod Francoſkej wóſchnoſću.

Je to na čžo podomne!

Ńeſyſche njėdy muž z bljėdym woblečžom a ſcheſcheratymi ɫoſami ze
ſwojeje khjėže zawjazan <pb n="58"/>poɫny mjėch won a mjėjeſche myſle
jón na pućž wonćžiſnyćž. Nimo tam džjėſche ſwjaty Jan, lubowany
wučžomnik naſcheho zbóžnika a praſcheſche ſo: „Schto da maſch, bórčžaty
mužo, tym mjėſche, zo chceſch jo na pućž wučžiſnyćž?” — „Achdžeſche muž,
ja ſo z mojej žonu jara wulcyſchnje wadžu, duž ſym jeje a mój rozom do
tuteho mjėcha tyknył, zawjazaɫ a ńeſu joń wonćžiſnyćž.” — „O mój luby,
ŕekny ſwjaty Jan, róćž ſo zaſy nuts, ſadč waju rozom zmjėcha won,
wzmitaj kóždy ſwój džjėl zaſy kſebi a potom z tykaj waju wobeju zɫoby a
ńekmanoſće do teho mjėcha a te ćžis won.” — „Zteho budže zćžežka ſchto,
ŕeknu tón muž k ſwjatemu Janej; dokelž to wſcho do jeneho mjėcha
nutsnepóńdže a tak dołho ńejſmój mój zawjėſće pſchez jene, zo bychmój te
ſcheṕetawe złoby a ńekmanoſće do wjacy mjėchow ztykałój; powoſtańe=li
pak ſchto wot naju ńewućžiſńene, laj, da wjėſch, zo jedyn čžert druheho
pſcheco zaſy nuts woła.

Borſchčžan.

Zańdženu Sobotu ſu žita Budeſchińe płaćžiłe:

Rož 2 tol. 10 nſl. tež 2 tol. 7 1/2 nſl.

Pſcheńca 5 = — = — 4 = 15 =

Ječžḿen 1 = 20 = — 1 = 15 =

Wows 1 = 10 = — 1 = 5 =

Khana butry 13 nſl. 8 now.

Lubi Serbja!

Prjėnje tſi mjėſacy abó ſchtwórćžina ljėta je ſo za naſchu Jut’ničžku
minyla. My ſmy ſo prócowali, Wam podawaćž, ſchtož by Wam lubo a zpodobne
było. Hale započžatk je wſchudžom čžežki; tež my ſmy to jara, jara
zhonili a bóle my te wudate liſty pſchehladńemy, bóle widžimy, zo ſchćže
nam ẃele prócy a džjėła naſtawa, joli chcemy wſchitko to wuẃeſć, ſchtož
je naſche ſamych wutrobne žadanje. Ale naſcha nadžija ńezpadńe; nowi
džjėɫaćžerjo fu nam naſtali, a wot dobrych pſchećželow ſmy my zhonili,
ſchto je ſo Wam najljėpe lubiɫo, za čžim Wy najbóle žadaćže.

Kaž wo zańdženych budžemy Wam tež wo pſchichodnych liſtach nowe zpjėwy a
baſnje, poẃedančžka a teho runja podawaćž; najbóle pak džemy ſo wo to
ſtaraćž, zo byſchćže Wy wjac politickich nowinkow wot wójnow,
zeṕeranjow, ropota a teho runja, ſchtož ſo wo ſwjėćže ſtawa, doſtali; a
zo byſchćže tež do Waſchoh burſkoh hoſpodarſtwa a domjacoh žiwenja
njėſchto wužitne a zpomóžne nawukli. Tak ńeńdžemy my prócy ani peńez
lutowaćž, zo bychmy Wam k ẃeſelu a k wužitkej dopomhali, a nadžijemy ſo,
zo džećže Wy naſche prócowanje pſcheželnje horjewzaćž. Naſchej
Jut’ničžki wudawa ſo kaž hačž dotal, koždu Sobotu poł liſtna abó 4 wulke
ſtrony. Wudawanje pak je dwojake: jene na rjanej, bjėłej paṕeŕe a druhe
na troſchku hubeńſchej a ḿeńſchej. Schtóž Jut’nničžku na tej bjėlfchej
paṕeŕe žada, zapɫaćži wo Welleŕec kniheŕńi pól toleŕja, a dóſtańe ju tam
kóždu Sobotu pſchez cele póɫ ljėta. Komuž pak je to ẃele, a chce ſej
kóždy liſt woſebje kupičž, tón dyrbi ſo z tej ḿeńſchej paṕeru zpokojičž.
Dokeliž pak ma pól ljėta 26 Sobotow, da wučžini to 13 ſtar. ſljėbrnow, a
nima tajki wotberak potym žaneho wužitka.

Dale proſchu tež wſchitkich tych, kiž naſche nowiny na poł ljėta
woteberu, zo bychu ſwoje ḿeno, wobydleńe, zwotkelž ſu, a ſwój ſtaw,
ſchtož ſu, mi ſkeŕe a ljėṕe wcdžećž dalė; pſchetož jich mena budža
wotčžiſchćžane a k zjawnemu wozjeẃeńju naſchej Jut’ničžcy pſchipoɫožene.
Ẃedžićžeŕ.

Budyſchińe wedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

Čžiſchčžane pola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

15. Liſt. 9. Haperleje. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ɫ kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Pſchećželſtwo.

Pod ſłóncom zakhódne wſcho je

A kwilku lubi ſo;

Te waſchnja dženſa kwalene

Su hańba za ljėto:

Schtož wjėčžnu čžeſć pak wobkhowa,

To ſu mi ſwjėrne pſchećželſtwa.

Po zymſkej ſmerćži kćjėjata

So ɫuka wobnowi;

Kerk nahi znowa dobywa

Te mɫódne kudžerki:

Schtož ſtajny kćjew pak zakhowa:

To ſu mi ſwjėrne pſchećželſtwa

Lóſcht žadoſćow najſyłniſchi,

Po čžaſu zemrjėwa,

Hekla, Vezuv[1]) ſo dopali

A hwjezdy haſchuja:

Schtož pak ma ſtajne pɫómenja:

Je luboſć wjernoh’ pſchećželſtwa.

Te duby tẃerde, wyſoke

Po čžaſu wopróchnu,

Haj Libanon ſam žaruje

Wo cedru kralowſku:

Schtož čžaſej pak ſo ńepoda:

To ſu mi ſwjėrne pſchećželſtwa.

Najtẃerdſja ſkała puka ſo,

Ju woheń pſchemóže,

Pak čžlowſka móc; tež kapajo

Ju krepka wotmóje:

Schtož z nadbjėhow pak pſchibywa:

To ſu mi ſwjėrne pſchećželſtwa.

Sḿerćž njėdy pomina ſwój dóɫ,

A pſchećžel pokrepi

Ze ſylzami tón luby rów,

Džež jeho pſchećžel ſpi:

Schtož ſamo ſmerćž pak ńetorha:

To zwjazk je ſwjernoh’ pſchećželſtwa.

Duž khwalmy ſebi wyſoko

Schtož je tak ńehnute,

Schtož naſche zemſke podroſtwo

A wjėčžnoſć wopſchimńe:

A najŕenſcho ńech zakćžiėja

Te wjėrne, ſwjėrne pſchećželſtwa! —

Bn.

Hwjėzdy.

Dyž ty wodnjo pod ńebeſa won ſtupiſch, wuhladaſch tam wóſche ſebe wulku
ſwjėcu wiſajo, do <pb n="60"/>kotrejež ty ani ſwoje wočži pomurićž
ńeſmjėſch. Pozbjėhńeſch pak ty nocy ſwoje wočži na tón modry wobłuk, kiž
nad tebi ſo wznoſchuje, lej da ſu tam milliony kraſnych móličžkich
ſwjėčžkow rozſyte, na kokrychž twoje woko luƀoznje wotpočžuje, kotrychž
miłe wóčžka na tebe dele kukaja, kaž ńebeſke jandželki, kiž čžłoẃekow
duſche na zemi paſu. A woboje, ſɫónco a hwjėzdy wopoẃeduja ćži luboſć
teho, kiž je wſchitke ſtwori tebi k ẃeſelu a kwužitku. Ale kajke
začžućže jima twoju wutrobu, dyž pſchi naljėtnym wečžorn mjėſaca bljėda
ſwjetroſć na twoju duſchu zpaduje. Lej, wón tam ſteji kaž ſchtruchɫy
paſtyr ſŕedža ſwojich błudžacych wowcow. Ludžo poẃedaja, zo je mjeſac
błjėdy, ńezbožomny mlodženc, kiž z ńewuŕeknitej luboſću za ſwoju žonu,
ſłónco, hori a nóc jako nóc za ńeju khwata, zoby ju doſćahnyɫ. Ale jeho
próca je podarmo; wón ju ńedóſćehńe a jeho ńewokſchewi zpodžiwna
kraſnoſć jeje błyſchćžateho čžoɫa. A tola ſo jom druhdy poradži, zo wón
jeje wobličžo wohladńe. Ale ſchto ſo ſtańe? — Wona wobroćži ſwoje jaſne
woko na ńeho, horda kaž kralowna, jeje pruhi ſapaja do ńeho, kaž wótre
mečže: a wón — wón zbljėdńe, jeho miɫe woko zpańe, jeho wutroba je
pſchekɫóta, a tſchepetajo haſńe jeho ſwjėtɫoſć pſched krajnej jaſnoſćy
kralowneje woblečža. A tehodla je jeho woko tak bljede, a jeho woblečžo
tak želniwe, tak tužniwe, tak žedžiwe, pſchetož wón žada, a rudži ſo, zo
ńedóſtańe. Tak poẃedaju ludžo; a ſchtó chcył prawićž, kejko woni prawje
ryčža, kejko wopaki. My pak pozbjėhujemy wjėrniwje ſwoje wočži horje ke
ſɫóncu, k hwjėzdam a mjėſacej wo zrudnych a ẃeſołych dnach; dokeliž ztam
beŕe naſcha wutroba miłe poćžeſchenje we ńezbožu, a nadobne wokſcheẃenjè
wo weſelu. A zpodžiwamy ſo nad tymi ſkutkami, kiž tam ſo ſtawaja;
dokeliž tež tam (tak my wjėrimy) bydlja čžlowſke wutroby, kiž zɫe a
dobre čžuja a z weſelom a ze zrudobu ſo pohnuwaja; runje kaž my
čžlowekojo tu na naſchej zemi. Tež naſcha zemja je tajka hwjėzda, kaž
te, kiž woſche nas wohladamy. Dwojake pak ſu telej hwjėzdy: ſtejace, kiž
ze ſwojeho mjėſta ſo ńehnuja, kaž kpſchikɫadej naſche ſɫónco; bɫudžace,
kiž wokoło druhich wo dołhim ſchjėrokim kole ſo ẃerčža, kaž mjėſac a
naſcha zemja, kiž wobaj wokoło ſłónca ſwoje koła ćžahatej.

J. P. Jórdan.

Hiſchćže njėſchto za wozebenje.

My ſmy wo 15 liſće naſcheje nowiny zhonili, z čžim móže ſo wozeb’eńe na
nohach, rukach, a druhich ſtawach ćžjėła zahnaćž. Hiſchćže lóži ſrjėdk,
hačž my tam wopoẃedachmy, wužiwa ruſowſki lud, džež zwozebenje ẃele
huſćiſche je, hačž wo naſchich, ćžopliſchich krajinach. Tam wozmu ljėćže
dozraẃenu kórku, rozkraja ju na ſchtwórćžiki abo bjėrtelki, zwuberu
zorna, a wuſuſcha mjaſo a bjeliznu na ſłóncu. Talej zeſuſchena ſkora
chowa ſo hačž do zymy. Dyž je ſej ſchtó ſchto zwozabiɫ, da namočži ſo
wona wo ćžopłej wodže a połoži ſo tak ze ſwojim nutsnitym, mjaſowym
bokom na zwozebenicu. Po chwilcy pſcheſtańe boloſć a pomalu zhubi ſo tež
wſchitka zaćžekanca a čžerẃenoſć.

Schto noweho?

Wo Turkowſkej počžina zaſy wſchitko bóle a bóle ſo zmjėrowaćž. Izzet
Mehemed Paſcha, kiž njėtkoj Wulki Veziėr, kruty, ſurowy muž a ſwój luda
jeho waſchnje wyſche wſchoho lubowacy, je wſchitko pozpytowaɫ, zčžimž
móhł ſwój kraj zaſy do rjada zeſtajićž, tak zo by jemu cuza pomoc wjac
trjėbna ńebyła. Ale jeho prócowanje je maɫo wužitka pſchińeſɫo; wſchitcy
woſebni Turkoẃe ſu napſchećžo ńemu, dokeliž je jim zakazaɫ woſebnych
draſtach khodžičž a hromady ſłužownikow mjėćž; čžohodla woni haćž dotal
na wſchjė zɫe a dobre waſchnje ṕeńezy hromadže honićž dyrbja <pb
n="61"/>chu. Póſɫam cuzych krajow, jako Anglickemy, Ruſkemn,
Francozſkemu, Awſtriſkemu kiž wot ſwojich krajnych kńezow do
Konſtantinopola wupóſɫani ſu, ſo wón tež ńelubi, dokelſž wón jich rady
ńepoſłucha a čžini, ſchtož a kaž ſo jemu zezdańe. Tak je kónc jeho
kńežowanja wjėſty; a. dyby Konſtantinopolſki Divan (najwóſcha Turkowſka
regirowaca zhromadnoſć) ẃedžał, koho na jeho mjėſto wuzwolićž, da by wón
hižo wotſadženy byɫ. Najſkeriſcho budže Akif Paſcha, pſchećžel Chosrewa
Paſchowy (kiž z Ruſkim Carom najbliže znaty je), Izzetowe mjėſto
dóſtaćž.

To pokaže ſo hižo wo Siriſkej. Dwaj ludaj ſtaj tu, kiž ńepſchećželnje
ſebi napſchećžo ſtejitaj: Dŕuzojo a Maronitojo. Cžilej ſu najbćłe
khatolſcy kſcheſćijenjo a džerža ſo ſwjėrnje k Francozam, kiž jim wo
wſchitkej muzy pomhaju. Tami (tak prawi ſo) maja Angličžanow kſwojim
pſchećželam. Izzet Paſcha bjė Omera Paſchu za Guvernera do Siriſkej
poſtajiɫ; ztym pak ńebjėchu ani Druzojo ani Maronitojo z pokojom.
Ewropſcy póſɫojo wo Konſtantinopolu radžachu tohodla, zo by tam Omer
ńebyɫ póſɫany. Jich rada bjė podarmo. Njėtk pak, dyž je Izzet ſwoju
pſchemóc zhubił, ſłyſchi ſo, zo budža Druzojo a Maronitojo, kóždži
fjėrſtu a kńeza ze ſwojoh ludu dóſtaćž, kiž by na nich kńežiɫ; daloke
pak a druhe podawanje za Turkowſkoh Khejžora, budže Muſtapha Paſcha jako
Seraſkier (t. r. Dawki — zƀjėraŕ) hromadžićž.

Wójna ruſkeho Cara abó khježora z Kawkazſkimi horakami — Ěžerkeſſami —
ma ſo telej naljėćžo z nowej krutoſću a zaſakɫoſću započžećž. Car chce,
zoby telej krajomnoſće ſkerje a ljėpje zmjėrene a podćžiſńene byɫe, na
to zo by wón potom wotſiſcho a krućžiſcho Angličžanam wo Afghanſkej
napſchećžiwo ſtupićž móhł.

Wſchelkizny.

Kń. Ludewit Schtur, rodženy Słowjak z Wuherſkeje, bjė ljėćži 1839
naſchich hornych Serbow wopytał. Tute wopytanje je wón we Čžjėſkich
nowinach, kotrež maja napiſmo „Čaſopis Čeſkeho muſeum“ jara ŕenje
wopiſał. Wón poẃeda tam, kak je ſo jeho wutroba zẃeſeliɫa, jako je
naſchich Serbow wohladał a zo jich hiſchćže tak wele je. Dale ryčži wón
wot teho, zo je kń. ♣Dr.♠ Klina, mjėſchěžanſkeho radneho kńeza, kń.
Łahodu, duchomneho Khołmi, kń. Seilerja, duchomneho Łazu a kń. Smolerja,
ſchulſkeho wučžerja, wopytaɫ a pſchi tym nazhonił, zo ſu tućži mužojo
ſwjėrni Serbjo, kotſiž wſchitcy ze Serbſkim ludom a Serbowſtwom derje
mjėnja. Heẃak khwali wón tež prócowanje Budeſkeho Serſkeho towarſtwa,
ſpómni na kand. Smolerja Wanaka a Kruſchwicu a wyſche teho na Budeſkeho
mjeſchčžana z ḿenom J. Mužik, z kotrymž bjė z Dreždžan do Budeſchina
jėł. — Z Čžjėſkeho ſu Schturowe wopiſanje loni do Iljėrſko-Serbſkeho
pſchełožiłi a ljėtſa tež do Pólſkeje a Róſowſkeje ryčže we
Pólſko-Róſowſkich nowinach „Jutrzenka“, t. j. Jut’ničzka. Na tajke
waſchnje ſu njėtk ćžiſami, kotrychž Schtur ḿenuje, po wſchitkich
Słowjanſkich krajach a to we ſamej ewropiſkej Turkowſkej znaćži a my
ſpóznajemy z teho, zo ſo tych, kotſiž ſo za Serbow ſtaraja, ńezabydže,
ale zo woni ſwoju khwalbu dóſtanu, dyrbjaɫo ſo to tež najprjódcy we
cuzych krajach ſtaćž. — Schtur wobzankńe ſwoje wopiſanje nimale z tutymi
ſlowami: Łužicy! ja widžich waſchich krajanow, widžich waſche ſwjate
zbytki. Wone wotberaju a mohɫe ſo ſnadž k ſwojemu wutupenju bližićž.
Zmužćže ſo tehodla! Spóznajćže z pſchiklada zahińenych bratrow (to je:
prjėdawſchich Miſchonſkich, Wojgtlanſkich, Anhaltſkich, Limborſkich,
póɫnócnych Bramborſkich a druhich Serbow), zo tež wam podomny dońt (Los)
naſtawa, jeli zo ſo ńepſchimaćže z cylej duſchu namjėrkow, kotrež wam
waſchi wótcojo a zemŕećži bratſja zawoſtajichu. Zakitajčže narodne
pokɫady a wukhowajćže je k lėpſchej pſchichodnoſči!“ Serboſlaw.

<pb n="62"/>

Dyž kruwy po dejėnja kopaja.

Wele kruwow ma to hrozne waſchnje, zo, tak khjėtſy hačž ſo z dojnej
dónčžku k ńej pſchibližiſch, poćžnu kopaćž, to huſto tak, zo cełe mɫoko
wućžepu. Jeden bur wo B. mjėjeſche tež tajku kruwu, wot ńeje móžne
ńebjė, ani krepki mɫóka dónčžcy wobdžeržećž; a tola bjėſche runje talej
kruwa najljėpſcha dójka wo ceɫej ródži. Schkoda tajkeholej ſkoćžećža,
ale ſchto pomhaſche, wón dyrbjėſche ju pſchedaćž. Kupi pak ju jeden
zahrodnik, kotrehož žona, zprócna a džjėɫawa, wo mɫódſich ljėtach ſama
tam po fɫužbach ćžahała, a to a tamo nawukła bjė. Ljėdom bjė ſo prjėńe
pſchipołdnjo pod nju ſynyła, da počža kruwa kopaćž a bićž, hačž wſchó
praſkaſche. Jeje muž ſo wulcy zaſtróži a mjėńeſche, zo je wot pſchekupca
(abó handlerja) zjebany. Ale ta pſcheklepana žona wedžiſche dobru radu;
wona ſkočži ze ſtólćžka, wza jene ſtare zoworſchćžo, womačža je prawje
jara z wodu, połoži je kruwje do kſchiža — a lcj ta ſtejeſche kaž ṕenk.

Butru najli pje woſelićž.

Naſche ſerbſke hoſpozy wedža derje butru ſeliž, dyž ju do ſmjetankow
kładu; a tola ſo tež tej najmudriſchej zeńdže, zo ſo ji tón abó tamón
ſmjetank zkazy. Huſto je wina na hornyku, huſto na butſe ſamoj, huſto
zas na druhich wjėcach, kiž ſo abó ńeznaja, abó zpóznaćž ńeḿoža. Schtóž
pak chce wjėſty byćž, zo ſo jemu butra ńezkazy, tón woz: 2 džjėlej ſele,
1 džjėl bjėłoh’ tołčženoh cokora, a 1 džjėl Salpetra, a pſchemjėſchej to
wſchitko ſwjėru a pilńje do hromady Wot tejelej mjėſcheńcy wozḿe ſo na
kóžde póɫ khany (na kóždy punt) butru dwaj lutaj, tak zo ſchtóž tſi
khany butry kladže, dwanaćži lutow tejlej mjėſcheńcy do nich ſypnyćž ma.
Dyž je to lej wſchitko dcrje pſchedžjėɫane a pſchemjeſchane da kɫadže ſo
potom do ſmjetanka. Po 3 abo 4 ńedželach móžeſch tajku butru hižo
načžećž. Wona je wele ljėpſcha a ſłódniſcha, hačž žana druha. A radžimy
my kóždej hoſpozy, kiž to wjėrićž ńechała, zo by knajmjenſchom z jenej
abó tež jeno z pół khanu zpytaɫa, wona budže zhonićž zo tež z Jut’ničžki
njėſchto hódne ſo nawuknyćž hodži.

Nowe knihi.

Bórzy po jutrach wuńdže Budeſchini we Welleŕec knihowni „Mały
Njėmſko-Serbſki ſłownik“ ſpiſany wot J. E. Smolerja. Wón wopſchimńe
najnuzniſche ſɫowa, heẃak tež ḿena wſchitkich Łužiſkich mjėſtow a wſów a
we pŕedyryčži krótke wuɫoženje noweho Serbſkeho prawjepiſanja.

Zańdženu Sobotu ſu žita Budeſchińe płaćžiłe:

Rož 2 tol. 7 1/2 nſl. tež 2 tol. 5 nſl.

Pſcheńca 5 = — = — 4 = 15 =

Ječžḿen 1 = 20 = — 1 = 15 =

Wows 1 = 10 = — 1 = 5 =

Hróch 2 = 20 = — 2 = 17 1/2 =

Jahły 5 = 15 = — 5 = 12 1/2 =

Khana butry 13 nſl. 8 now.

Budyſchińe wedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

Ćžiſchčžaue pola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

16. Liſt. 16. Haperleje. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ɫ kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Horda Morawanka.

(Naſpómńenje.) Wobydlerjo Maryſkeje, jeneho kraja, Čžėſkej k ranju
ležaceho, ḿenuja ſo Morawanjo, a ſu tež ſlowjanſki lud, naſchi bratſ#a.
To pokaže ſo tež z jich pjėſničžkow, kiž ſo z naſchimi jara huſto ſɫowo
do ſłowa runaja. Schtó ńeby ſo na naſchu: „Wſchitcy panjo z wójny
ćžahnu“ dopomnił, dyž tulej z Maryſkeje ryčžu pſchełoženu (wo Lipſkej
Nowinje ſtej#cu) pjėſničžku wohlada:

W poli ſchjėrokim — na doli

kruſchewi ſteji,

Pod kruſchwinu kameń leži,

kameń leži.

Pod kamenjom perſchćžeń złoty,

zo ſto złotych.

Pſchez tón perſchćžen trawa roſće,

zeleni ſo.

Po tej trawje pawy khodža,

perka zhubja.

Stań, holečžo, ſtań na ranjo,

zbjėraj perka do wjėnaſchka.

A pſchijėɫ k nam z Rakuſkej[2]) njėmc:

„Daj holečžo daj ſwój wjėnc!“

„Pŕed’ hačž bych jón njėmcam dała,

radſi bych jón rozſykaɫa,

čžornym konjom zežraćž dała.

Wratſławſke Serbſke towarſtwo.

Schtož je pſchemóc Serbam wzała,

Swobodnoſć zaſ’ dobywa;

Schtož je narodnoſć jim daɫa,

Kraſniſcho njėtk zakćžiwa.

Hižom njėkotryžkuliž džiwaſche ſo, zo je naſch Serbſki lud, kiž dłjėhe
dyžli tawzynt ljėt z Njėmcowſtwom wojuje, tola hiſchcže Łužicacy tak
ſylny zawoſtał, kaž jeho naſchich dnach widžiſch. Teho wina a pſchičžina
bjėſche pak dŕe ƀez druhim wjėſće to, zo bjėchu Łužicy nimale ṕećž ſtów
ljėt khjėtro ſwobodne a zo móžachu na prawiznach, pod kotrymiž ſo pak
temu pak tamemu podachu, tẃerdže a krućže džeržećži. Pſchetož krajneho
zemjanſtwa dla, kotrež ƀez wóſchnoſću a ƀez ludom ſtejeſche,
ńeſmedžiſche najwóſche Njėmſke kńejſtwo tak ze Serbami zakhadžećž, kaž
drudže, džež jeho ſamowolnemu kńeženju ničžo napſchećžiwo ńebjėſche,
džež ſo tehodla pſchez ſurowe zakazanje Serbſkeje ryčže krótkim čžaſu
Serbowſtwo zhubi. Dawaſche-li Serb ſwoje dawki, bjėſche ponižny
pſchećžiwo Njėmcam a wukńeſche Njėmſki, da jemu tola tež dopuſchćži<pb
n="64"/>chu, Boha Serſki khwalić a Serſki ſpjėwaćž. Tak bjėſche
polityſka ſwobodnoſć tedomſchemu Serſkemu wotročſtwu k nadobnizni! Tola
nic tahlej ſama je naſchu ryčž hačž do dženſniſcheho dnja wukhowaɫa;
pſchetož doſć bjėſche tych wjėcow, kotrež Njėmcowſtwo džeń wote dnja
pſchiſporjachu a Serbowſtwo do prócha potɫóčžowachu, a z woſtajenjom
wſchitkeho druheho chcemy jeno na to ſpómnićž, zo kóždy wučžeŕ ſwoje
poručžene Serſke džjėćži Njėmſku ryčž wučžeſche, jim Njėmſke liſty
piſaćž a Njėmſke čžitaćž aby lazowaćž dawaſche. To ma tež kóždy za
njėſchto prawe, wulcy wužitne a za Serba nuzne ſpoznaćž, ale dže, ńech
je na wſy aby mjėſći, dže bjėſche wučžeŕ, kotremuž bjė pſchikazane byɫo,
zo by Serbow we jich pſchinarodženej ryčži rozwučžowaćž mjėł? Schtóž
ſchto tajkeho čžineſche, podawaſche Serbam tutu potŕebu nic ſwojeje
pſchiſɫuſchnoſće, ale jenož bože dła. Komuha pak bože dla dawamy?
Proſcheŕej. Haj, byrnje ſo praji, zo Serbach jara mało tajkich ludži
namakaſch, da mamy ſo tola wuznaćž, zo bjėchmy na wſchitkim, ſchtož by
Serbowſtwu ſpomóžne byćž móhło, žałoſnjė jara khudži. Tola, ńedžiwajmy
wjacy na tute čžaſy! Wone ſu, da-li Bóh, nimo. Džeń ŕeńſcheje a
ẃeſelſcheje pſchichodńoſćė bywa a kwjėtki miɫoje ſćerpliwoſćė
zakćjėwaju. Nech je Saſkim aby Bramborſkim kraju, wſchudžom je Serb
ſwoju hódnoſć nadobył a we wobimaj kraleſtwomaj ſo tež za jeho
naẃedžitoſć ſtaraju. Ńeje to čžeſće doſtojne, dyž tu wotpuſchća, zo
ſḿedža ſo Serſke nowiny ćžiſchćžećž, dyž tam Sɫowjanſkich ryčžow
wučžeŕſki ſtół załoža a krajne zemjanſtwo Serbow podṕera, zo bychu ſo we
ſwojej ryčži wudopołnoſćili. Na mjėſto zahidnoſćė ſtupi dobroćžiwoſć a
ćžorna ćžma pſchemjėnja ſo do bjėɫeho dnja.

Tola ſchto bjėſche to, z čžohož Serbowſtwo k ſwojemu wobſtejenju pſcheco
njėſchto mocow pſchiƀeraćž móžeſche? Po mojim zdaćžu najbóle te Serbſke
towaŕſtwa, kotrež tam a ſem naſtachu. Tute zdžeržachu ƀez naſchimi
naẃedžitymi krajomnikami Serbſkoſe a tak z ẃetſcha tež Serbſku narodnoſć
we Łužicach. Schtož naẃedžićži čžeſća, to lud wyſoko waži. Tuto widžiſch
najzjawniſcho, dyž horne a delne Łužicy ƀez ſobu pſchirunaſch. Hačžruniž
Delanach ſkoro tejko Serbow bydli, jako poła nas, da budžeſch ƀez
hornymi Serbami tola ſto króćž wjacy knihi a horliwoſće namakaćž, dyžli
tam. Delni Serbjo pak tež nihdy žane towaŕſtwa ńemjėjachu, kotrež bychu
ſo wo to ſtarałe. Schako hiſchćže žanej Serbſkej cyrkwinſkej agendy
nimaja a kaž ſo pſchi ſwjatej božej mſchi Łaćžonſki čžita, tak podawa
wele duchomnych liturgiju we Njėmſkej ryčži. Delni Serbjo hiſchćže, Bohu
žel, pſcheco drjėmaja, nochcedža hiſchćže wotućžićž, nochcedža ſtanyćž,
zo bychu džjėłali na polu ſwojeje narodnoſće, pɫody dom khowali a ſwojim
Sɫowjanſkim bratram ſobudžjėlili. — Ljėći 1716 zaɫoži ſo Liṕſku Serbſke
prjėdaŕſke towaŕſtwo a wobſteji hiſchće dženſniſchi džeń. Pozdžiſcho
nafta temu rune Witemberku, zahiny pak, jako tamny uniwerſytet z Halſkim
zjenóčžichu. Nowiſchich čžaſach naſta wokoło jutrow 1838 Wratſlawi
(Breslau) tajke towarſtwo, pſchi ſpočžatku ljėta 1839 ſta ſo toſame
Budeſchini, a ljėtſa ſu Lipſku pódla ſtareho prjėdarſkeho hiſchćže
Serbſko-Sɫowjanſke załožili. Schtož pak Wratſlawſkeho Serbſkeho
towarſtwa naſtaćje a wobſtaćje naſtupa, da ma ſo to tak:

Jutry 1836 pſchińdže J. E. Smoleŕ, rodženy Serb, na Wratſlawſki
uniwerſytet. K ńemu pſchiwdachu ſo bórzy ćži Serbjo, kiž tam
ſtudjėrowachu: A. Bulank a F. Schneider z Kulowa, ſtudentaj podjanſkeho
duchomſtwa; K. Warnač z Kulowa, ſtudenta prawa; G. Markus ze Zakrjowa,
Delni-Łužičžan, ſtud. ewangelſkeho duchomſtwa. Woni nahnućžichu jeho
bórzy, zo ſo z nimi k rozwučžowanju we Serbſkej ryčži zjenoćži a wón bjė
k temu ćžim ſkerſcho hotowy, dokelž bjėſche hižom <pb n="65"/>1832[3])
na Budeſkim gymnaſyju tajke zjenoćženje zaɫožiɫ a toſame hačž do teho
čžaſa ẃedł. Wratflawſcy Serbjo ſkhadžowachu ſo po tym kóždy tydžeń
dwójcy, ſo ſwjėru we ſwojej maćžernej ryčži ſpytowajo. Pſchi tym
nahromadžichu woni njėſchto knihi, kotrež jim jich prócowanje z džjėlom
khjėtro polóžichu, z djėlom pɫódniſche ſčžinichu. Tehodla wažichu ſebi
tónlej ſwój pokɫad jara wyſoko, wobžarowachu pak pódla teho čžaſto, zo
budže ſo po ſwojim woteńdženju wſchitko lóhko doſć zaſo rozṕerſchićž.
Kóždy myſleſche njėtk na to, zo by njėſchto wunamakał, ſchtož by tajkemu
ſkaženju zadžjėwało. Bydžichu ẃedželi, zo bjėſche ſo pod ẃedženjom kńeza
prof. Purkinjeho pſchez Mateckeho a druhich Polakow „Słowjanſke
towarſtwo“ zaɫožiło, da bychu wjėſće temu pſchiſtupili: tak pak zda ſo
temu to, tamenu wono, ale žanemu ſo powſchjėchne ſpodobanje ńedóſta,
hačž Smoleŕ na poſledku wuſtaji, zo by dŕe najljėṕe było dy by ſo z
dowolenjom akademiſkeho ſenata „Serfke towarſtwo“ zaɫožiɫo a jeho
wobſedžeńſtwa ſo pod zakitanje uniwerſytetu poſtajiɫe. Njėtko džjėłachu
wſchitcy na tym, zo by ſo to ſkeŕe ljėṕe wuwedło. Dokelž pak Wratſlawju
najbóle jara mało Serbow ſtudjėruje, haj ſnano byćž móhło, zo by tam
druhdy čžiſće ŕenje žadyn ńebyɫ, da dyrbeſche ſo na to myſlićž, kak by
tahlej ńeduſchnoſć tym dyžkuliž do Wratſɫawja pſchindžacym Serbam
najḿenje wadžiɫa. Duž zdaſche ſo to za najljėpſche, dy by ſo tajke
towarſtwo zaɫožiɫo, kotrehož ſtawy bychu nie jeno Serbſey ale tež
Njėmſcy Łužičženjo byćž móhli-To wobzanknychu pfched hodami 1837. Smoleŕ
wotryčža potom tu wjėc hiſchćže dale z A. Röslerjom ze Zholerca, ſtud.
filoz., a tón, ſam Njėmc, nawabi tójſchto ſwojich Njėmſkich krajnikow,
zo tež pſchiſtupichu a po jutrach 1838 „towarſtwo za Łužiſke ſtawizny a
ryčže“ załožichu. Tuto wopſchimńe ſchtyri ſekeyjony (wotdžjėlenja):
Serbſki, Njėmſki, hiſtoriſki a geografiſki. Wyſche teho, zo móže Serbſki
ſekcyjon tſećžinu wſchitkich wynoſchkow k ſwojej nadobizni nałožićž, ſu
jeho najwoſebniſche wuſtawki tajke:

Wotpohladanje Serbſkeho ſekcyjona je: Serbſku ryčž, piſmowſtwo a
narodnoſć na wſchitkich jich ſtronach zapſchijećž a pſchepytowaćž.

To dyrbi ſo ſtaćž pſchez grammatykalne prócowanja, pſchez čžitanje a
rozmɫowenje, pſchez prjėdowanje we Serbſkej ryčži, pſchez zhromadžowanjo
narodnych pjėſničžkow, baſničžkow, bamžičžkow a pſchiſłowow a
napiſowanje kotrychžkuliž woſebnitoſćow Serbſkeho ludu.

Tehodla ſkhadžuja ſo ſtawy Serbſkeho ſekcyjona kóždy tydžeń poſtajenym
čžaſu, čžitaja po rjadu, ſchtóž ſu napiſali, rozrifuja a rozſudža to
hromadže a rozryčžuja ſo Serbſki.

Wſchitke wudžjėłki a zbjėrki maja ſo do knihow, kotrymž je napiſmo
„Serbſka nowina“ ṅawdate, zapiſaćž. Kóždy ſtaw ma dale bóle za tym
honić, zo by najwoſebniſche Słowjanſke ryčže nawedžił.

Je-li zo chce žadyn Njėmſki Łužičžan do Serbſkeho ſekcyjona ſtupićž, da
dyrbi jemu to dowolene byćž a za jeho rozwučženje we Serbſkej ryčži
budže ſtajnje ſtarane.

Za ẃedženje cyɫeho ſekcyjona wuzwolja ſtawy ſtarſcheho, kiž ma tež
protokol Serbſki a Njėmſki ſpiſaćž. (Zkónčženje pſchichodnje.)

<pb n="66"/>

Schto noweho?

16. Mjėrca rano woſymich porodži Portugalſka kralowna Donna Maria
čžorſtwoh a mocnoh prynca. Na póɫ džewećži pſchipowedowaſche hrimacy
zwuk Kanonow, kiž wo mjėſće a na bliſkich čžoɫmach wo rjėcy Tajo pſched
mjėſtom tſylachu, telej radoſne podaćže ceɫemu krajej. Woſoka
nedželničža bjė ſtrowa a čžerſtwa. Swjaty wótc wo Roḿe (Bamčž) budže,
wot Kralownej pſcheproſchemy, k mótrićž a jeho poſoɫ Capaccini jeho
mjėſto zaſtaćž.

Wo Schpanſkej započžinaja ſo nowe pſchekory. Infant (kralowſki ſyn,
kralowičž) Don Francisko de Paula kotremuž hačž dotal mjėſto Burgos k
wobydlenju pſchipokazane bjė, je ſo ńa Regenta Gſpartera wobrožił z
proſtwu, zo by tež wón te politicke a mjėſchćžanſke prawa wužićž ſmjėł,
kotrež koždy tež najniſchi Schpanjak wužiwa; jeho džerženje wo Burgos
ztym ſo ńehodži. Eſpertero da kralowičžej (to r. Infant) wotmɫowićž, zo
móže wón wſchudže bydlićž, jeno nic wo Madridže a tſicyćži ſchtundow
wokoło teholej mjėſta. Z tym Francisko zpokojom ńebjė, póſɫa tehodla
Grafa Parſenta k Eſperterej, kiž temu wupraji, zo, je-li Regent to
ńedowoli, ſchtož wón žada, kralowičž ſej wotmyſliɫ je, jeho wuzwolenje k
wupóſlanemu do Senata wot Madridſkich mjėſchčžanow horje wzaćž; tak zoby
Eſpartero jemu dowolićž dyrbjał do Madrida pſchinćž. Tón wotmłowi, kak
ſo wón teho ńeboji, a zo drje by to khjėtro ćžežto jemu zbyćž móhło:
Njetk naɫožuje Parſent a jeho pſchećželo wſchitko, zo bychu Franciska do
Senata pſchikli. Bez tym pſchihotuja ſo woni k wudawanju noweho čžaſnoh
piſma pſchecžiwo Esparterej a za Donna Franciskowe Ṕeńezy. Wyſche
tehoćžiſchćža woni tež druhe piſma a knižki, džež ſo Regent a ceɫe
kńežerſtwo hacž nanajhórje hani a hidži. Pſchiwſchm tym nezbožu je to te
najhorſche, zo Eſpartero žanych ṕenez wrucy nima, a ńewjė zdže je wzaćž.

Wóſche tychlej ſu pak tež druzy ńepſchećželo Schpanſkej naſtali. Te
dolhe wójny wo kraju, te hromady ludu, kiž bychu wupokazane abó k
ſchtrafe z ćžehńene, ſu, kaž ſu móhli, rozćžėkall do ljėſow a do hór, a
dokeliž ſo zwaćžićž ńeſḿedža, njėdže zjawnje ſo pokazaćž, da rubja a
zabiwaja wſcho, ſchtož jim do rukow pańe, zo bychu jeno ſwoje žiwenje
zpžeržećž móhli. Tak čžahaja ceɫe hromady rubežnikow a zabičžkow z jenej
krajiny Schpanſkeje do druhej.

Wallachiſke zṕedženje, kiž wo 14. liſće wopiſachmy, je njėtk z kónčžene
a doceɫa pſchepytane. Brajla mjėſto bjė woprawdže wo wulkim ſtrachu, a
bjė zṕėdženym do rukow panyło, dyby jich wojerſki wóſchi Boteano tak
dołho horje ńezdžeržał, hačž jemu druzy wojacy na pomoc pſchindžechu.
Njėtk ſu wednika celohe zṕeranja popanyli a do Bukareſchta (prjėnjoh
mjėſta Wallachiſkej) zezankanoh póſɫali. Wón je Bulhar, a wučži ryčže.
Wón je ſo wuznał, zo ſu jeho pomocnicy po celej Turkowſkej mo Euroṕe a
po pſchipoɫdnich krajinach Ruſowſkej rozṕerſcheni. Najbóle ſu to
Grekojo, kiž wſchudžom tajki ńemjėr a tajke zṕedženja započžinaja.

Zańdženu Sobotu ſu žita Budeſchińe płaćžiłe:

Rož 2 tol. 7 1/2 nſl. tež 2 tol. 5 nſl.

Pſcheńca 4 = 27 1/2 = — 4 = 12 1/2 =

Ječžḿen 1 = 20 = — 1 = 15 =

Wows 1 = 10 = — 1 = 5 =

Hróch 2 = 20 = — 2 = 17 1/2 =

Jahły 5 = 15 = — 5 = 10 =

Khana butry 13 nſl. 8 now.

Budyſchińe wedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

Ćžiſchčžane pola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

17. Liſt. 23. Haperleje. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ɫ kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Kruwarſka pjėſń.

Paſće ſo, kruwki, napaſće

na trawcy zelenej;

za hory Bože ſłońčžko dže

a khwata k wečžorej.

Wſchak zalećžiɫe daloko

ſu čželčžki kałate:

Duž, kruwki, paſće pjėknje ſo,

dom ſkoro póńdžećže.

Dyž roſa delje padajo

na trawu krepkuje,

za wami póńdu praſkajo —

ńech ſchćže ſo zaſmjėrkńe.

Mjėj domoj, moje ſtadɫo ſo —

zuk pada z daloka,

zo domoj ćžėrja kruwarjo

a ducy praſkaja.

Doſć ſyte ſće džens na paſtwi,

čžas je ſo domoj hnaćž.

Do-mo-do-mo-ho, kruwičžki,

Do-mo-ho zaſpjėwaćž.

Was hatku wó wſy napowam,

ſlónčžko je horiło.

Na bróſchku ſtejo zapraſkam:

Do-mo-ho, ſtadleſchko.“

Bn.

Wratſławſke Serbſke towarſtwo.

(Zkońčženje.)

Wot 5. pražnika (Juliuſa) 1838 hačž do 26. Małeho Róžka džeržeſche
Serbſki ſekcyjon 132 zhromadžiznow. We tutych złožichu jeho ſtawy
najprjódcy ſwoju pilnoſć na to, zo ſwoje elementarſke prócowanje po
Seilerjowej grammatycy wedžichu, heẃak pak ze Serbſkeho do Njėmſkeho a z
Njėmſkeho do Serbſkeho pſchełožowachu, Serbſke pjėſnje ſpjėwachu,
znoſcheńki deklamjėrowachu a dys a dys pjėſnje, baſnje, pſchiſłowa a
teho runja do „Nowiny“ zapiſowachu. Pſchede-wſchitkim wobzanknychu pak,
zo dyrbi ſo dotalne ponjėmčžene a Serbſkeje ryčžė duchu napſchečžiwne
piſanje wopuſchćžićž a zo ma ſo pſchichodnje z tej wot Smolerja za
Serbſki jazyk pſchipraẃencj orthografiju piſaćž. Tuta je taſama, kotraž
ſo we tych wot Smolerja wudatych Serbſkich pjėſničžkach (z Njėmſkim
pſcheɫoženjom wot Hawpta) namaka a je na tu, kotruž we naſchej Jutničžcy
mamy, jara podomna, ale be - wſchitkich tych Njėmſkich pſchimjėſchkow,
kotrymž ſo hiſchćžen tutych nowinach holdowaćž dyrbi. Kńez Jordan je ſam
za ſo a ničžo wot Wratſlawſkeho wobzankńenja ńewedžiwſchi nimale toſame
piſanje we ſwojej Serbſkej mɫownicy (Prazy 1841) nałožił. A ſchtóž
ńepſchećžel Serbow a jich dalſcheho wobſtaćža byćži ńecha, ſchtóž ẃele
wjacy ze Serbowſtwom derje mjėni a žada, zo by naſche piſmowſtwo hódne
mjėſto ƀez Slowjanami <pb n="68"/>dóſtało, tón dyrbi ſo wo pſchiſporenje
poŕedženeje orthographije ſtaraćž, dokelž nam wona druhich
ſpſchećželenych ryčžow nawukńenje na podžiwne waſchnje polóži a naſchej
literaturi pućje a dróhi do wſchitkich Słowjanſkich krajow wotewri. To
pak je nam tŕeba. Pſchetož kaha móže naſcha literatura hinak zakćjėwaćž,
kiba pſchez to, zo tak piſamy, zo budža tež druzy Sloẃenjo naſche knihi
lóhko zrozemićž a tehodla ſkeŕſcho je kupowaćž?

Hačž do nazymy 1840 bjėchu ſo ćži zjenoćéni Wratſławcy drje tež pſcheco
wo to ſtarali, zo bychu njėſchto z druhich Slowjanſkich ryčži nawuknyli,
ale dokelž je hiſchćže žadyn bez nimi ńe rozemeſche a tež na knihach
pobrachowaſche, da wohladowachu ſo wo zwonkomnu pomoc. Ta dóſta ſo jim a
to poɫnej mjėri. Pſchetož kńcz ♣Dr.♠ Purkinje, profeſoŕ Fizyologije,
ryćžeŕ z rjadu čžerẃeneho hoŕeła, tón wſchitkim horliwym Sło wjanam
derje znaty, jara widženy a wuƀernje wu čženy muž, ſkićži jim po ſwojej
pſchinarodženej darniwoſći ruku, zo by jich ẃedł k zeznaćžu wukrajnych
bratrow. Wón poručži jim ſwoju na Słowjanſkich knihach bohatu knihownju
a wyſche teho zeńdu ſo Wratſławſcy Serbjo kóždy tydžeń, zo bychu pola
ńeho rozwučženje we Čžiėſkej, pódla teho tež we Pólſkej a druhich
ryčžach mjėli.

Stawy Serbſkeho ſekcyjona bjechu dotal: Smoleŕ, Bulank, Schneider, K.
Warnač, Markus, Prätorius z Wojeŕec, T. Warnač z Kulowa, Waŕko z Bjėłeje
Wody, Räda z Dołheje Borſchće, Welan ze Slepeho a khwilu tež dwaj
Njėmcaj: Röſler a Knotha ze Zholerca. Starſchi bjėchu: Smoleŕ, T.
Warnač, Welan, Waŕko. Nowina wopſchimńe khjėtru ličžbu zbjėrkow a
wudžjėɫkow, bez druhim tež pſchełoženje Schmidoweho powedančzka
„Jutrowne jejka“ a „Boži ẃečžor“. Prózninach (Ferijach) ſu wſchitcy
pilnje po Serbach pućžowali, zo bychu ſwój lud a jeho potrėbnoſće dale,
bóle zeznali a ſo tak z čžaſom na to pſchihotowali, ſchtož wótcny kraj
žada. Po jutrach budža ćži towarſchojo kóždy mjėſac dwójcy Wratfɫawju
Serbſki prjėdować.

Kńez Smoleŕ, wučžeŕ Łazu, pſchipóſla wudžjėłk „Hornich Łužiſkich Serbow
waſchnje pſchi žeńenju“, kn. duchomny Seileŕ njėkotre ſpjėwy a
znoſcheńki, kń. kandidata Wanak njėſchto pjėſnjow a Serbſkich
pſchiſlowow. Serbſke knihi darichu kn. duchomny Seileŕ, kń. prof. ♣Dr♠
Purkinje, kń. J. Kollar, duchomny Peſći Wuherſkej, ńebohi kń Lubenſki,
Lipčanſke Serbſke prjedarſke towarſtwo a Budeſke Serbſke towarſtwo.

Džak lubozny a wutrobny džak bydž wſchitkim dobroćžel#m Wratſɫawſkeho
Serbſkeho towarſtwa!

A taž je naſcha kruta nadžija, zo budža mocy Wratſlawſkich, Budeſkich a
Lipčžanſkich Serbow džeń wote-dnja pſchidywaćž, tak mamy tež to za
wjeſtoſć, zu budže narodnoſćė ſwjaty woheń zahorićž wutroby naſchich
Serbſkich bratrow, kiž Prazy a Barlini pſchebywaja, a jich tak kmanych
ſčžinićž ke wſchitkim požadanjam Serbowſtwa ha jeho pſchichodnoſćė. —
Daj to Bóh!

Wratſlawju wo Mjėrcu 1842.

Serboſław (Sm. leŕ).

Łučžlany Pjėtr.

Starych čžaſach bjė bohaty holan a mjėjeſche tſjóch ſynow, Pjėtra, Jana
a Jurja. Jan bjė mudry, Juri pſcheklepany a Pjėtr tajki trochu
hłupikoj#y. Tehodla mſėjeſche Jan domjace džjeɫo wobſtaraćž, Juri
wožeſche wulje, žito a tehorunja do mjėſta; hłupy Pjėtr pak dyrbeſehe wo
Łučžlanej komorcy ſedžećž a džeń wote dnja łučžło rubaćž. Tak džjėɫaſche
koždy ſwoje džjėɫo a bjė wſchitko derje a duſchnje. Njėdy. pak
pſchijėdže Juri tež z mjėſta a poẃedaſche, kak bjė ſłyſchaɫ, zo dže ſo
Hanka, ta młoda kńežničžka wo ſchklenčžanym rodže, ženićž, a zo bjė
jejny nan tehodla wſchitkich wokoɫnych kńežich k wulkemu zjėzdženju za
ſchtyri <pb n="69"/>ńedžele powolał. Schtóž na poſtajenym dnju prjeni na
ton ſchklenčžany hród horje pſchijėdže, tak bjė wón wuprawił, tón dyrbi
rjanu Hanku kńežničžku za žonu doſtaćž. Schklenčžany hród pak ležeſche
na tak wóſokej a nahlej horje, zo ſo tam nichtó ani za tſi dny
póſchtyrjom horje wudrapaćž ńemožeſche, wele ḿeńe wobdžeń na konju horje
zjėćž. Nan a Jan pſchipoſkowaſchtaj ſwjėru, ale Pjėtr — hačž runjež
hɫupy — tež. Jan ŕekny: „Ja ſwoje brunaki za cele ſchtyri ńedžele z
ródže ńewućžahnu, to dyr’ ja tež ſobu byćž.“ „A ja tež ſwojom čžornom
pleſakej ſẃećzićž dam, a dyrbjał tež pećžoch kupcow mojoh wula zhubičž“
— pſchiſtaẃi Juri. Njėtk bjė wulke džjeɫo a wuſchparanje ceɫym domje.
Nan, Juri a Jan, ćžahachu z jeneho mjėſta do druhoh a kupowachu nowe
haćž nanajŕeńſche ſedla, bɫyſchćžate z moſazom wubite a z hadžacymi
wóčžkami wuſadžane huzdy a paſy na konje; čžorny ſomot a pruhojty
ſchorlach ſami za ſo. Krawcy pſchihnachu ſo do domu a ſchi achu kraſne
„Kabaty“[4]) z čžerẃenym poſpódkom a ze zybolatymi ſchnórkami
wobrub’ene. Najẃetſcha. ſtaroſć pak bjė jim wo konje; woni je w ẃerlu
čžeſachu a dawachu jim tam pſchemjėrnu „picu“[5]*) zo možachu ju ljėdom
zkóncowaćž. Hłupy Pjėtr pak ſedžeſche wo ſwojej komorcy a rubaſche
ɫučžło. Pſchi jėdži pak pſchipoſkowaſche wón jich hordym ryčžam a
zdaſche ſo jemu melčžo jary dobro. Dokeliž pak tami tſjo tak nuzne
mjėjachu, da dyrbeſche Pjėtr tež Janowe džjėlo ſobu zaſtaraćž. A runje
tolėj jemu wele zpomha. Jeden wečžor wo ſchtwórtym tydženju pſched tym
zjėzdžowanju mjėjeſche hlupy Pjėtr ſyno thopićž; a lej tu jeho pſchjėwza
tajka mučžnoſč a zprócnoſć, zo ſo wón pſcheto do jeneho khoṕena lehny a
— wuſny. Noch bjė tolſta ćžma, kaž by kolmaz kidaɫ. Na jene dobo počža
njėſchto wot toh khoṕena žraćž, džež Pjėtr ſpaſche. Tón nydym wotućži a
wuhlada jenoh zrjėbca pŕedy ſo ſtejo. Doɫho ſej ńemyſljo ſkočži wón
horje a popaže ho za huzdu; konik ſo ſtróži a počža cofaćž, kaž chcył
ćžeknyćž. Ale Pjėtr joh tẃerdže doſć džeržeſche a ŕekny khjėtrjė wótſje,
dokeliž z trochu hnjėwom: „A wergaj ſo, krokawa, abó ńewergaj ſo, ja ćže
tola ńepuſchćžu. Moji bratſja za tſi dny na ſchklenčžany hród pojėdu, a
mi ſobu ńedadža, dyž konja mimam; ale njėtk tam na tebi pojėdu.“ — Na to
wotmłowi jemu tón konik kaž dy bjė wjėčžnje ryčžećž mohł, tak zo ſo
Pjėtr malo ńezpodžiwa: „Haj, ty tam pojėdžeſch; hale puſchćž ḿe
njėtklej, a ja ćži ſlubju, zo ḿe ty džens za tſi dny ẃečžor tulej zaſy
namakaſch, ŕenje wobſedowaneho a z blyſch ’žatej draſtu za tebe ſamoh.“
Pjėtr ńewedžiſche ſchto započžečž; tajkoh leſnoh konika puſchčžićž, to
bjė ſtraſchno; a toła zas ſwojej mazanej łučžlanej khaṕe na ſchklenčžany
hród jėćž, to ſo tež derje ńehodžeſche; na poſletku pomyſli wón, kak
bychu jemu ſwoji bratſjo toh konika nydym wzali, dy by joh wdom
pſchiwedł; a tak — puſchćži ſwojoh zrjėbca na račžki. Te druhe tſi dny
rubaſche Pjėtr ſwoje ɫučžlo. Tſećži džeń ẃečžor — bjėſche to pſched tym
wulkim zjėzdžowanjom — wuhotowaſchtaj ſo tej dwaj mudračžkaj tak
pyſchnaj, hačž ſo wſchitko na nimaj zyboleſche. A brunačžkowe nohi
rajachu zo ſo móhɫ rec zeḿe ńedótkachu; tak zo ſej Jan hakle dolho
žanychwotrohow ńepſchipiny, a Juri radoſtnje a hordoznje juſkaſche.

Pjėtr ńewedžiſche, kak jemu by; wſchitcy bjėchu tak wuwoblekani, a wón
ſam — čžornej, mazane khaṕe! Wſchón wrótny ćžjeŕeſche wón won na ɫuku;
ale Božo mój! tu ńebjė žaden zrjebe. Z ńemdroſću a ze zlobami lehny ſo
Pjėtr za rokotowy kerk, dokeliž bjė ſyno hižon dom zebrane. Ljėdom, pak
bjė tréſchlu z drjėmnył, da wuſlyſcha ŕehotanje a wuhlada rjaneho,
wobſedowaneho konja a na nim błyſchćžatu je ſljėbrom a złotym wuſchitu
draſtu ležo. Z ẃeſoloſću rabny wón za nim a wobuwaſche ſo traž džeſaćž
króćž zaſpóchi kholowy wopaki a ſkakaſche a ſpjėwaſche a juſkaſche, a
konik ktemu ŕehotaſche hačž hajk a doly klinčžachu. Rano pak z prjėnimj
zerami <pb n="70"/>ſtejeſche wón hotowy a ſkočži na ſwojoh konika a
jėdžiſche z ẃele druhimi młodymi kńežimi ke ſchklenčžanemu hrodu. Jeho
draſta bjė najbohaćžiſcha be wſchjėmi a jeho konik ſkakaſche a
ćžjėŕeſche hačž ſchkrjė wotljėtowachu, tak zo bórzy wſchjė druhe
pſchjėſćėže, a pſchez hory a doły, ſkały a tymeńſchćža pſcheljėtowajo na
poſledku po ſchklenčžanej hoŕė kaž na ponoſchk runym mjėre horje
bėžeſche Na ẃerſchku bjėchu ſchjėroke złote wrota; te ſo jemu z wulkim
ropotom wotčžinichu: a pſched jeho wočžomaj ſtejeſche — cełe rono ludži.

(Pſchichodnje dale.)

Schto noweho?

Anglickej počžina ſo poweſć wot ńezboža jeje wójſkow wo Afghanſkej bóle
a bóle rozſchjėrićž a do ludu pſchenćž. Byli to jeničžke ńezbožo byɫo,
da by regentſtwo wulku nuzu mjėło ze ſwojimi podanami, dokeliž da bychu
jeho pſchećžiwnicy wſchitko nałožowali, zo bychu R. Peelej (njėtſiſchom
prėnjom miniſtrej) a jeho ſobuminiſtram cełu winu na ſchiju pójſli. Tak
pak ma telej ńezbožo wele druhich ſobu: wo Chineſkej ſu Angličženjo
ńerozomnje wójnu započželi, kotrejež kónc nichtó pŕedy widžećž ńemóže;
dokeliž Chineſke kraleſtwo ze ſwojimi poddatymi krajemi ma na 4 ſta
millionow wobydleŕ; tajku ńeſkónčžnu mnohoſć ludu pſchedobyćž, je
ńemožno. Wóſche toho maja Chineſojo tajku wuſtojnoſć do wſchitkoh, zo,
hačžruniž hačž dotal jich wojacy jenoj z teſakami a ſchkitami (Schilder)
z kłokami (ſchipami Pfeile) a wobɫukami wobróńeni ſu, woni tola za poɫ
ljėta hižo kanony a flinty a cełu bŕoń, kaž ju Ewrope ſ#oanglicky wojacy
maja, tež mjėćž móža. Kanony hižo ſu woni leli, a z nimi tſylićž to
nawukńe jich limawy rozom za krotki čžas. Nadpadnu Angličženjo jeden
kraj, da zćžehńe ſo wſchitko dale do nutſnitych ſtronow, a ńepſchećžel
nima haćž jenož hołu zemju bez płodow a prózne mjėſta be# wobydlerjow.
Na tajke waſchnje móže ſo Chineſka wójna do wjėćžnoſće dljėhićž a
ńebudže jej žaden kónc. — Hale Angličženjo maja hiſchćže wjac ńezboža.
Wo Syriſkej ſu Druzoje čžiſće ńezpokojom znimi a wo Konſtantynopolu nima
jich wupoſɫany nimale žanej mocy. Wóſche teho naſtawa jim wo Ameriſkich
ſwobodnych krajach wetſcha ńepſchećželniwoſć a zawiſć, kiž pſchi dobrej
ſkɫadnoſći traž tež zmjėrom woſtaćž ńetŕebaɫa. Tak nawala ſo wot
wſchitkich bokow ńezbožo na Anglicku; ale to jeje lud ńeſtróži; jow
pokaže ſo kraſny plod jich ſwobodnoſće a konſtitucyjſkoh žiwenje. Wo
Parlamenćže (ſchtož po nas krajna zhromadnoſć, Landtag) rjėkaſche, zo
dže Afghanſka wójna ſama na 100 millionow toleŕ žadaćž; toho pak ſo
nichtó nezboja; zćžim wetſchej mocu dyrbi ſo ta wóma ẃeſć (rjėkaſche) a
kóždy budže z ẃeſoloſću ſwój poſleni peńežl na wołtaŕ ſwojeho domocoſtwa
pſchińeſć, je-li zo to kraja potrjėbnoſć woprawdže požada. Tajka je
Anglicka, tajcy jeje wobydlerjo, wulcy, kraſni, ńepſchemóžiwi — dokeliž
ſwobodni, ſwoji.

Słoẃanſka Piſemnoſć.

Kń. Daucha je we Nr. 15. naſpómńenych Čžjėſkich nowinach 10 Serbſkich
narodnych pjėſničžkow z Čzjėſkim pſchełoženjom wotćžiſchčžećž dał.

Zańdženu Sobotu ſu žita Budeſchińe płaćžiłe:

Rož 2 tol. 10 nſl. tež 2 tol. 5 nſl.

Pſcheńca 5 = — = — 4 = 15 =

Ječžḿen 1 = 20 = — 1 = 15 =

Wows 1 = 10 = — 1 = 5 =

Hróch 2 = 15 = — 2 = 10 =

Jahły 5 = 15 = — 5 = 10 =

Khana butry 11 nſl. 3 now.

Budyſchińe wedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

Ćžiſchčžane pola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

18. Liſt. 30. Haperleje. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ɫ kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Na Serbſku Łužicu.

Rjana Łužica,

zprawna, pſchećželna,

mojich Serbſkich wótcow kraj,

mojich zbóžnych ſonow raj,

ſwjate ſu mi twoje hona.

Bitwu bijachu

horcu, železnu,

nėdy ſerbſcy wotcojo,

wójſke ſpjėwy ſpjėwajo. —

Schtóha poj’da waſche ſpjėwy?

Zrudny ſyłobik

ma njėtk Hromadnik[6])

ſowa ſuta z Praſchicy,*)

ma tam ſwoje ſchkaɫoby. —

Horje, ſchto wój pómnitej!

Boha čžorneho[7]*)

ſtare kraleſtwo

rapak njėtko wobydli;

ſtary moch ſo zeleni

na ſkale, kiž wołtaŕ bjėſche.

K ɫuda nadobi

ńejſu zhudali

tamni ſtari hudaćy

dóſtatk Serbow pſchichodny. —

Čžas njėtk ńepraſchany wjėſchćži.

Cžaſo pſchichodny,

budžeſch zakćžjėćž ty? —

O zo bychu z twojeho,

Klina wujſchli mužojo

hodni wjėčžnoh wopomnika.

(Z Lipſkej ſerbſkej nowiny.) Bn.

Łučžłany Pjėtr.

(Zkońčženje.)

Njėtk ŕekny jim Pjėtr: „Bože ḿe!“ a zawroćži ſwojoh konika, tón pak
neſeſche jeho zaſy na tu łuku, džež zandženu nȯc ležałlbjėſche a rekny
tam zaſtajo: „Džens za tſi ńedžėle pſchindž zaſy ſem, a ja tu tež budu!“
a fuk-by prečž jako wjatſik. Njėtk khwataſche Pjėtr dom a rano zahe
ſedžeſche hižo zaſy wo, ſwojej komorcy a rubaſche ɫučžło. Njėdy wokoło
pȯɫnja hakle tamnaj dwaj bratraj dom pſchih<pb n="72"/>naſchtaj, zrudnaj
a pojſchicy hubu a łowu. „To je wamaj runje ſtrowo!“ myſleſche Pjėtr
pſchi ſebi; „wȯj ſo mij wjėčžnje ſmjėjetaj, wȯj hordakaj! Njėtklej mȯhł
ſo ja wamaj tež ſḿećž; ale (pomyſi wȯn dale) wonaj mȯhłoj ćži lohcy
wzaćž, ſchtož ſy doſtaɫ, radſjo jimaj ničžo ńepokaž!“ A z khowa zeger do
wučžlanych peńkow a wobali ſej porſt z perſchćženjom do lapki, kaž by ſo
zrjėzał.

Pola jedže poẃedaſchtaj Jan a Juri nanej a maćžeri wele wot teho
zjėzdžowanja a džeſchtaj. Tȯn na tym ryzy-bruniłu tóla zatraſchnje
bćžiſche, hacž tak ſchkrje wotljėſowachu. „Jan pſchiſtaji: Naſch
brunačžk bjė tež pſchecy bez prjėnimi, ale na poſletku tola wſchitke te
ſchkaloby a rjėčžki wjac dopſcheſkakowaćž ńemóžefche. To bjė prawje ze
ſchkodu, wſchitkim jėznym ſo mȯj konik tak lubeſche; wſchitko khwaleſche
jeho leſne nȯžki a ſwjėćžate pleca!“ Pjėtr pak pſchipoſkowaſche a nichtȯ
na ńeho ńekedžbowaſche: na kȯncu ŕekny Hilža: „Pjėtre, ty wčžera doma
ńebjė: ſy ſnadž ty tež pſchihladowaɫ?“ —

„Pſchihladowaɫ ſym, haj; ale tȯn prjėni jėznik, tón mjėjeſche wſcho
hinajſcho konja a wele renſchi kabat; tȯn ſo błyſchćžeſche kaž z ćžiſtoh
złotoh.“ A tak rozmɫojachu ſo wo to a tamo, a bychu radwedželi, ſchto to
był bjė. Pjėtr pak žanon ſłowa ńepraji, ale ſo jim melćžo ſmjėjeſche.

Tſećži rano pſchijėdžo jene dobo rjana pyſchna žońſka do dwora a
praſcheſche ſo za łučžlanym hrodom. Stary Mikɫawſch a Hilža ničžo wo
tajkim hrodžu ńewedžicy zawoɫaſchtaj Jana a Jurja dȯjſtwy; a dyz jȯn tež
taj ńeznajeſchtaj, poſletk tež hɫupopjėtra. Ljėdom wȯn doſtupi, da
zpȯzna joh tež ta kńežna, hačž runiž hjė wȯn ſwojim mazanym žiwicojtym
kabaćže, a wopraſcha ſo khjėtſy, na jeho zawjazany porſt pokazajo:
„Schto ſy ſej zćžiniɫ, zo maſch porſt wobwaleny.“

„Ach, z tupej ſekoru ſym trochu ſo ſchkrabnyɫ, a njetk kuſk tučžnoh na
njȯn poɫožiɫ!“ zbȯrbota Pjėtr.

Ta kńežna ſo wotmelkny a jėdžiſche dale.

Za tſi ńedžėle puſchćži ſo Pjėtr jeden wečžor zaſy won na łuku wo ſwojim
mazanym kabaćže. Sredž nocy zahbjėkny ſo z jenym dobom wulki klinkot a
brinkot; rjany, ze z łotym a z čžerwenym ſomotom wubity knezſki wȯz
zeſchtyrjomi konimi pſchihna na ɫuku, a ſtary mužik ſkočži z neho a
počža zaſparneho Pjėtra cybaćž a wołaćž, zo by ſo tu kraſnu draſtu, kiž
wȯn jom pſchińeſe, woblek, a do toh kralowskoh woza ſo ſynył, z tym
jeničžkim wumjėńenjom, zo by kȯždeho proſcherja horje wzał, kotrehož
ducy nadeńdže. — Jako bjė Pjėtr njėdže milu pućža pojėł, zetka kromeho
pućžownika, kiž jeho wo jalmožnu proſcheſche.

„Schto ty ſy?“ praſcheſche ſo Pjėtr.

Ja ſym mojoh džjėla wulki pičžk!“

„Da ſyń ſo zady horje, ja du ćže tŕebaćž!“

Njėdže zaſy bjė wȯn milu pućža pſchejėł, da pſchindže jemu mužiſko
napſchećžo, kotrehož delnja huba hačž pod brodu dele wiſaſche, a pſchecy
bjė hornja tež tak doɫha, zo delnju pſchikrywaſche; brjuch pak mjėjeſche
wȯn, kaž ma kńežich dworach wo delencach khachlonk, wȯn woteſtawaſche
tak daloko, zo bjė jeho horne ćžėɫo ſo znak zezibatwalo tajkeje ćžeže
dla, a tola dyrbeſche ſo wȯn pſchecy bojećž, zo kȯžde woka mikńenje na
nȯs pańe tohodla mjėjeſche wȯn koleſko a na nim podſtawu, na kotrejž tȯn
leſny, kulowaty bru#chk ležeſche, dyž naſch toɫſty džjėſche.

„Schto ty ſy, luby pſchećželo, zo z tajkim džiwnym koleſkom pod bŕuchom
jėzdžiſch?“ wopraſcha ſo Pjėtr.

„Ja ſym wulki jėčžk, a wjėčžnje ɫȯdny!“

„Da ſyń ſo zezady horje, ja du ćže trjebaćž!“ Runje tak zetyka wȯn
hiſchćže jeneho bjėhoka, jenoh jara ſylnoh z bjėhaka a wulkeho woɫaka a
wza jich wſchitkich ſobu. Z tajkim ludom jėdžeſche njėtk Pjėtr weſele
ſpjėwajo a juſkajo k ſwojej ńeweſće. Wokoło ſł’onca z khadženja
pſchińdže wȯn <pb n="73"/>njėdže milu wot hrodu. Jow wuhlada wȯn doɫhi
rynk kraſnych pozɫoćžanych wozow, kiž po runym wujezdženym pućžu jeden
za druhim ke ſchklenčžanemu hrodu horje ſo ćžehnichu. By-li wȯn za nim
jećž chcyɫ, do ńebjė ani za tſi dny do hrodu pſchiſchoł, tak wele jich
bjė, wȯn pak dyrbeſche tam hiſchćže dženſa. Tak winy ſo jeho pohončž na
bok a jėdžeſche po ljėſnym pućžiku a pſchijėdže bȯrzy haćž k ſtopej
ſchlenčžanej hory. Jeho błyſkotate konje rubachu wjenym ſkoku do tej
hładkej hory, hačž ſchkrjė wotljėtowachu; ale na jene dobo dyrbjachu
tola ſtejo woſtačž, dokeliž tu bjė pućž ze ſchtomami zametany. Schto
njėtk započžećž? Pućžik jė na dwacyćži ɫȯchćži hluboki a tak wuzki, zo
mȯžeſche tam ljėdom jeden wȯz jėćž. Zawroćženjo bjė z cela ńemožne.
Strach a bojoſc zaja Pjėtrowu wutroba. Ale nydym za woɫa tȯn ſylny
zbjehaŕ: „Chćžeſch-li, Knežeda ja pućž wuḿetam!“ A ſkočži z woza a
funkaſche z tymi tołſtymi ſchtomami kaž naſche hȯlčžata z kamuſchkami a
zelenymi jabłučžkami hačž hałzy a werſchki wotljėtowachu. Tak pſchijedže
Pjėtr pſched wečžorom k rotam ſchleknčžaneho hrodu, kiž ſo jemu nydym
wotewrichu. Z horcej luboſću a ńewureknitym ẃeſelom wza wȯn tu leſnu
ručžku, kotruž jemu jeho kraſna ńeweſla da, a won chcyſche ji runje
wokoło ſchije panyćž a ju tak prawje z ceɫej mjėru wokoſchećž a hubu
daćž, dyž jeje uam pſchiſtupė a z krutym a wotrym hłoſom tak joh powita:
„Njė njė mȯj pſchećželo, tak daloko ſchiže nejſmy. Ja chzył ćži moju
džowku rady za žonu daćž, ale najpŕedy dyrbu ćže ljėpje pȯznaćž. Moja
džȯwka a ja ſmoj doɫho ſym a tam jėzdžiły a za łučžlanym hrodom ſo
praſchałej; ale nichto namaj wo nim prawićž ńeẃedžiſche. Moja džowka
drje je ńadawno pachoła widžala, kiž bjė wulcy jara na tebe ſpodobny,
ale jeho draſcićžka bje ak mazana, a jeho džjėło tak z podžiwne, zo to
ty ſam ljėdoma byćž ſy mȯhɫ. Tohodla dam ćži ja ſchtwore džjėło k
džjėlanju, jeli zo ty je derje wuẃedžeſch, da zpȯ naju ćže za hodnoh
muža a nawoženju mojeho lubowanoh džjėzća. Je-li pak nic da mohła ſo
twoja ſchćžipnoſc zljė wupɫaćžićž.“

(Zkónčženje w pſchichodnym.)

Nedawno je prazy njėmſka kwižka znapiſom: „Ueber den gegenwärtigen
Zuſtand der böhmiſchen Literatur und ihre Bedeutung. Von Leo, Grafen von
Thun. 1824. Kronberger.“ Wujſchła, kotraž wopȯmńemu ẃjėc tak dozpoɫnje a
wot wſchitkich bokow wopiſche a wobjaſni, zo ju my wſchitkim porućžime,
kiž ſo wo piſmowſtwo naſchich čžjėſkich bratrow trȯſchku poſtaraja.
Čžjėſke piſmowſtwo wot khejžorſkej wȯſchnoſće wo ničžim ſo ńewuzbſėha,
to je tam runje kaž pa nas; ſchtož chce njėſchto za ſwoj lud čžinićž,
ńedȯſtańe žaneho myſɫ a jeho proca jenej tomu dobro pſchińeſe, za
kotrehož wȯn džjėła. A to je prawje; ſchtȯž ſwȯj lud lubuje, ze ſwjėrnej
duſchu jȯn lubuje, tȯn ńehlada na ſwȯj wužitk abȯ wunoſchk, kiž mȯhł ze
ſwojoh džjəła mjėćž; wȯn pſchineſe ſwoju duchownſcu mȯc, wſchjė ſwoje
wedžo a poznacže na wołtaŕ ſwojeho luda a ſwojej narodnoſće, a wje, zo
wo duſchi ſwojeho bratrow ſebi pómnik natwari, twerdžiſchi hačž kamen,
krućžiſchi hačž železo: luboſć ſwojeho ludu a džak pſchichodnych
ſplakow. Tak čžjeſcy ſpiſowarjo, tak naſchi Serbſcy.

Wyſoko čžeſćeny Leon wopiſuje z wȯtrymi ſɫowami z kajkimi nuznoſćemi
čžeſcy ſpiſowarjo bjėdžićž majo, a kak woni pomału tola tak daloko
pſchiſchli ſu, zo jich narodnoſć krućže ſteji, kaž ſtary Wyſchehrȯd a
ſtoljėtne duby čžeſkich horow, ſchto njėtk jich prjėnje a wulke džjeło
je, ſchto woni wo čžloẃeſtwu dopelnićž maja kak woni ſo za ſwojim
ſłowjanſkich bratrow ſtaraćž a jim pućže pokapićž dyrbja, na kotrychž my
wſchitcy njėdy te jene wulke dokońećž budžemy. Wȯn wopowjeda, kak maja
ſo naſchi čžjėſcy bratſja pſche<pb n="74"/>ćžiwo ſwojej khejžorſkej
(awſtriſkej) wȯſchnoſći zadžeržećž, ſchto woni wot rȯſowſkoh Carſtwa
doćžakaćž, čžoho ſo nadžećž, čžoho ſo bojećž mȯža. Je to zawjėrno jeno
znajwažniſchich knižkow, kiž doɫhe ljėta wujſchłe ſu, a kojždy
Słowjanſtwa pſchećžel budže je z weſołuſću a z ńezkȯnčžnym wužitkom
pſchelazowaćž.

J. P. J.

Schto noweho?

Młody Pȯrtugalſki prync, kotrohož kmotſja ſu Romſki Bamuž, jeho Sw., a
pŕedawſcha kńežerka Pȯrtugalſkej, Dońa Maria Iſabel, je tełej ḿena pſchi
ſwojej ńedawniſchej kćženicy - doſtał: Dom Jono Maria, Fernando, Pedro
de Alcantara, Miguel, Rafael, Gabriel, Leopoldo, Carlos, Antonio,
Gregorio, Franciſco de Aſſis, Borja, Gonzaga, Fėlis de Braganca a
Bourbon, Sare-Coburg-Gotha. Bjėda jeho kmȯtrej, kiž je wſchitke telej
ḿena z łowy prawićž dyrbjał! Bjėda jeho pjėſtbučži a pjėſtončžam, dyž
dža jeho ḿenowaćž chcyćž. Kak ẃele ljėṕje je to tola po nas Serbow. Tȯn
rjeka: Pjėtrko, Jurko, Janko, Michaɫko, a druhdy tež Matiko, a Motſko, a
Hanſko a Hanſlko! Ńeje to ẃele krotſjo a mudriſcho?

Angličženjo mȯhli ſo najljėpje Afghanſkeje wȯjny zminyćž, dybychu tam
žanych nowych wojſtwow ńepȯſłali; dokeliž nićžo Afghanow w hromadu
ńedžerži, hačž hidženjo a hnjėw pſchećžiwo Anglićžanam, kotryž po
wſchitkich Afghanow jenak zatrankny a džiwi je. A tak khjėtſy pak haćž
dža wſchitcy ńepſchećželojo z kraja, da budže jeden ſplań na druheho
panyćž a zaćžepaćž a rubićž, ſchtož dže mȯžnoſći. Ale to Angličženjo
zčžinićž ńebudža, kȯždy džeń wuzbjėhaja ſo nowe wȯjſtwa, kiž do
Afghanſkej a do Chineſkej pȯndu; a tak budže wo wſchjech bokow wojna a
zabičže.

Chineſojo maja hižo kanony a druhe po nas tŕebowane tſylby a bronje, haj
tež krute mjėſta woni twarja, a to z pomocu njėkotrych cuznikow
(Hollandſkich) kiž jich to wučža. Ale to jim ničžo ńezpomha, haj ſkerje
wjazy zeſchkodži. Dokeliž njėtk mjėnja woni, zo mȯža wſchitko to, ſchtož
Ewropejſcy, a pȯndža runje do wȯhnja, ale tu dže ſo nydym pokazaćž, zo
woni z tajkimi bronjemi tſylećž a započžečž ńemȯža, a to budže jich
ſchnjė zahubićž.

Angliſke wȯjſka wo Chineſkej nimaja wjac hacž ſchtyrjoch muži, kiž bychu
Chineſku ryćž a Angliſku rozemili; dwoj ſtaj Angličžanaj, jeden njėmc
(njėmc dyrbi tola tež wſchudžom byćž!) a jenoh rodženoh Chineſu. Tȯn
dȯſtańe za ljėto woko 4000 toleŕ; ale zo to ma wjėſte, zo jeli zo
Khineſam do rukow pańe, najzatraſchniſcho ſḿerćž na neho čžaka.

♣Dr.♠ Welk Sćjėpanowićž Karadžićž, kotryž je Iljėrſko-Serbſke pjėſničžki
wudaɫ, dóſta wóndano wot Roſowſkeho khježora za pſchepóſłanje ſwojich
knihi wulku zɫotu medalju.

Zańdženu Sobotu ſu žita Budeſchińe płaćžiłe:

Rož 2 tol. 10 nſl. tež 2 tol. 5 nſl.

Pſcheńca 5 = — = — 4 = 15 =

Ječžḿen 1 = 20 = — 1 = 17 1/2 =

Wows 1 = 10 = — 1 = 5 =

Hróch 2 = 15 = — 2 = 10 =

Jahły 5 = 15 = — 5 = 10 =

Khana butry 11 nſl. 3 now.

Budyſchińe wedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

Ćžiſchčžaue pola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

19. Liſt. 7. Meje. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ɫ kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Weſna ńeẃeſta.

Sym Serbow Serbſke hołečžo,

mi Hanka rjėkaja;

A weſ’lje ſebi ſpjėwajo

mam ſpjėſchnoſć do džlėła.

Dyž ſchkowrončžk ranko zaſpjėwa,

mi ſpjėwa k ſtawanju,

a jėdu-li do džećžela,

z nim ſpjėwam na pſchemó.

Na ḿezu jėzdžu zelenu,

ſerp tupy wótſju ſej,

A žnyju trawku roſojtu

na ḿezy kwjėtkojtej,

A dyž ſo ručžka womačža

wo trawcy roſotej,

mi perſchćžeń mój ſo blyſkota

na ručžcy na mokrej.

Tón perſchćžeń mam wot lubeho,

rjaneho pachoɫa,

k nam, wečžor dyž ſo zaſmjėrkło,

mój luby pſchikhadža.

Sym zyḿe k nowej koſchulcy

a k płatej napſchadła;

płat dawno je žno natkany,

pɫat tŕebam ńeweſta.

Tež perje je wſcho wudŕene

na dołhich wečžorach,

duž poſleſchćža mam hotowe

we mojich komorkach.

Za čžerweny bant na ɫowi

chcu mjėćž wjėnc rućžany,

maćž budža čžjėpcow kupićž mi

za drohe peńezy.

Mi druſchćžićž budža holečža,

te weſne towarſchki,

a budže kwaſna hoſćina

pſchez tſi dny zaſpóchi.

Bn.

(Ze „Serbſkich Pjėſničžkow“ ſtr. 252.)

Łučžłany Pjėtr.

(Zkońčženje.)

„Ja ſym dał pečžwo khljėba ṕec (rekny ſtary kńez dale), dwanaćže
pokrotow, kȯždu wo dwanaćže puntow, za tebe a za twojich ludži; to dyrbi
za tſi dny zjėdžene byćž.“ Toho ſo Pjėtr <pb n="76"/>neſtrȯži; jėdnaćže
wza tȯn wulki jėdžk, a perencu zjė Pjėtr z tymi druhimi; a tak ńewoſta
za tſećži džeń ani prȯſchka

To ſlyſchiwſchi ŕekny tȯn ſtary kńez k Pjėtyrej: „Ja ſym zpokojom z
tobu; lej pincy ſteji war piwa wo dwananaćže bjėrtylow, njėtk z pytaj da
tež to, a wupij je za tſi dny!“ — „To ma ſo ſtaćž!“ wotmłowi Pjėtr,
pſchipokaza jėdnaćže bjėrtelow ſwojemu pičžkej, a dwanaty zkhowa za ſo a
za ſwojich druhich ſłužownikow. Piwo ńebjė ſlepo, a temu jedžkej
chceſche ſo na tȯn druhi Kljėb jara pićž, žaden džiw, zo bjė te piwo
hižo na druhi džen wokoɫ wečžora nimale wupite, a žana duſcha wopita.

Na tym zweſeli ſo tȯn ſtary kńez wulcy jara, a bjė Pjėtrej zawjėſće
tſećže z pytanje z puſchćžiɫ, ńebyli joh nuza tež k tomu pſchinahła. Tej
mɫodej kńežničcy bjė ſo Pjėtr wulcy jara polubiɫ, a wona joh lubowaſche
z cełoj wutrobu. Te ćžežke z pytwanja, kotrež jeje nan Pjėtrej nawda,
bjėchu ju zaſtyſkniłe a z bojoſću napelniłe, zo ſnadž jeje lubowany je
ńedopelni. To ju jara ſrudžeſche, a wona płakaſche a cychnowaſche tak
dolho hačž ćžežcy zkhori. Bojazliwy nan zawoła wſchjėch mudrakow,
hwjėzdarjow a wedžakow k ſebi a praſcheſche ſo nutnje, ſchto by tej
holčžcy pomhaćž mȯhło. Wſchitcy z jenoćžichu ſo wo tym, zo by jeničžky
woda ze „Stroweje ſtudnje“ ju zaſy wuſtrowićž mȯhła. Strowa ſtudnja pak
bjė ſto mil pućža daloka wot ſchklenčžanoh hrodu, a ležeſche woſredža
wulkeho ljėſa, do kotrehož ze wſchjech ſtron kraſne, z kaḿenjom wubite
drȯhi (Schuſſeje) wedžichu. Ale ſchtȯ by tulej po wodu hićž mȯhł? To bjė
kńeznička dawno wumrjeła, pŕedy hačž by ſchto z tam zaſy pſchiſchoł.
Wſchak pak mjėjeſche Pjėtr hiſchćže jene zpytanje wutračž. Jeho da
tehodla kńez zawoɫaćž, a poručži jemu, zo ma za dwanaćže ſchtundow karan
čžerſtweje wody ze „Strowej ſtudnje“ pſchińeſć; heẃak je jeho łowa
prećž! —

Khjėtſy ručže pȯſła Pjėtr ſwojeho bjėhaka; za tſi ſchtundy bjė tȯn hižo
pola ſtroweje Studnje, bjė pak tola trochu jary bjėžaɫ a ſo mučžniɫ,
napi ſo tehodla teje kraſneje ſwjėtɫeje wody a ſyže ſo na brožk, zo by
troſchłu wotpočžnył. Džeſaćž ſchtundow bjė nimo a jėdnata hižo ke kȯncej
bjėžeſche. Pjėtr ſtejeſche pod wrotami ſchklenčžaneho hrodu, a
hladaſche, haćž bjėhak nidže ńepſchińdže. Ale tu ńebjė ſchjėroko a
daloko ničžo wot ńeho widžećž. Na jene dobo dohłada ſo Pjėtr, zo wȯn
pſchecy ſchćže pola ſtroweje ſtudnje ſedžeſche a ſpaſche. To ſtrȯži ſo
wȯn wulcy, zawoła pak khwatajcy ſwojeho woɫaka, a poručži jemu, zoby na
ńeho zawoɫał, zo ma khwataćž. Tȯn ſtupi won pſched wrota, poɫoži wobej
dłȯni k hubje, tak zo bjė kaž ſchjėroka troſka, a zawoła: „Wſtań a
khwataj!“ „To tak z cełoj ſchiju, zo ceɫa zemja zarža, wo ſchklenčžanym
rodže ſo ſćjėuy pukachu, młoda kńežničžka z łoža wupany a tomom pa
ſtudnje ſo ljėwe wucho pukny. Naſtrožany bjėhak ſkočži horje, rabny ſwȯj
k aran a počža tak z nohami won ſahaćž, hačž ſo z pjatami do zadka
ćžepiſche, a rjėki a horki pſcheljetowaſche, a jom wɫoſy na ɫowje
hwizdachu. Wpoſlenim wokomikńenju dȯ dwanaćži ſtejeſche wȯn po wrotow
ſchklenčžaneho hrodu a poda Pjėtrej ſwȯj Karan. Z weſełoſću rabny tȯn a
ńeſeſche jȯn k ſwojej ńeẃeſće. Jow je ta woda, moja najlubſcha, kiž dže
ćže wuſtrowićž!“ —

„Haj, ja ſym hižo ſtrowa, dyž widžu, zo ſy ty ſwoje zpytanja tak mužnje
wuẃedɫ! — Jow maſch moju ruku, a pȯj zomnu k wołtarej!“ A napi ſo dwȯjcy
z toh karančžka, ſkočži horje, bjė ſtrowa a ẃeſola, a padže Pjėtrej
wokoɫo ſchije. Kwaſne ẃeſelo bjė pſchez mjėru wulke; cełe čžrȯdy ludu a
dołhe rynki wozow ćžahachu ſo ke ſchklenčžanemu hrodu, a bjė jėſć a pićž
— kaž tomu ŕec — na kwaſu. Nichtȯ pak oſchi wſchim tym nuzniſcho
ńemjėjeſche hačž Pjėtrowy jedžk a pičžk. Jeju bruchej ńebjėſchtaj k
dopelnenju a roſćiſchtej hladajcy.

<pb n="77"/>

Doma pak ſtary Mikɫawſch a Hilža płakaſchtaj a rudžeſchtaj ſo, dokeliž
ńewedžeſchtaj, dže ſo Pjėtr zhubił bjė. „Bohe džjėćžo!“ rekny Hilža;
„wȯn bjė wjėčžnje tak dobroćžiwy a čžineſche, ſchtožkuliž mjėjeſche
kazane. Ale tamaj dwaj ſtaj joh tak krjudowaɫej, zo je ćžeknyćž dyrbjaɫ.
Ach moje lube, moje najlubſche džjėćžatko!“ — Jan a Juri pak bjėſchtaj
melčžo, a porokowaſchtaj ſej wo ſwjėdoḿju, zo ńejſtaj po bratrowſku z
nim čžiniłaj. „Mȯj ſmȯj joh tola khjėtrje jara pſcheſćžjėhaɫaj, a to
ńebjė prawje. Wȯn je dyrbjaɫ ćžeknyčž!“ — „Ale mȯj Božo! (wotmłowi Juri)
čžohodla da je tak hłupy, zo wſchitko čžini, ſchtož jomu ŕekńeſch! Wȯn
džjė mȯhł wo ſwojej łučžlanej komorcy ſedžećž, a wo wſchjė druhe džjėło
ſo neſtaračž!“ — „Ale to tola prawje ńebjė!“ — Tak ryčžeſche jeden a
druhi po ſwojim waſchnju a bjėſche zrudoba a želniwoſć wo ceɫym domje.

Tſi ńedžėle trajeſche kwas a hoſćina wo ſchklenčžanym dworje. Njėtk pak
by wſchitko pſchihotowane a Pjėtr wezeſche zo ze ſwojej leſnej žȯnku na
ɫučžlany hrȯd. Hanka bjė poɫna ẃeſela a lubozne rȯže kćžejachu na jeje
ličžkach a ſłȯnčžna jaſnoſć błyſchižeſche ſo na jeje čžole. Jeje nan bjė
Pjėtrej ſchjėſć wuhlo - čžornych koni, Hancy pak ſchtyri kwjėćž - bjėłe
a ſydym wȯſokich wozow z ńeweſćinſkim kubɫom daɫ. Tak wezechu ſo woni a
jėdžichu do jich noweho domu. Pjėtr ẃedžiſche drje, zo ſwoj łučžlany
hród dale ničžo ńej, hačž mazana, hubena, z hlinu wobmjėtana a z ṕenkami
a ćžjėſkami napelńena łučžlana komorka, ale wina duch a luboſće mȯc bjė
jeho tak pſchewzaɫa, zo ſej wón na to ani z jenym ſłowom ńepomyſli; na
pućžu pak da wȯn na jene dobo wſchjėm wozam zaſtaćž, ſkočži dele,
bjėžeſche k ſwojej Hancy, kiž wo prjėnym wozu ſedžeſche a wza ju do
ſwojoh, a poručži ſwojemu pohončžej, ſwoje koniki trochu bȯle pohańećž.
Njėk pozbjėhnychu ſo te koniki a ćžjėrjachu z wjėtſikom, a to, kaž bychu
hinak ńemȯhɫe — runje na tu ɫuku, džež bjė Pjėtr prjėni wečžor ſyno
khopił. Pjėtr ſo ljėdoma z pȯzna na tejlej łucy; ceła ɫuka bjė
pſchemjėńenaj ze zady, dzež te khopeno ležaɫe bjė, wo kotrymž bjė wȯn
njėdy ſpaɫ, ſtejeſche kraſny muŕowany nowy hrȯd; pſched nim bjė wulke
zelene mjėſto, a woſredž ńeho wulka kulejta hȯrka, na kotrejž rȯže a
wſchelake cuze a domjacy hačž nanajkraſniſcha kwjėtki kćžjėjachu. Kerki
pak a ljės, kiž na wobimaj bokoma ɫuki ſtał bjė, bjėſche njėtk do rjanej
zahrody ze ſadowym ſchtomami a rjanymi wuteptanymi a z pjėſkom
wuſypanymi ſchćžežkami a pućžemi pſchewobroćženy. Z wrotow pak wuſtupi
tȯnſamy ſtary mužik, kiž bjė jom pſched ńedžėlemi wȯz a draſtu k ſlubej
pſchiwełz, a ŕekny k ńemu: „Lej tu teho wſcheho ſy ty knez, a móžeſch tu
bydlićž, kaž ſo ćži ſpodoba. To wſchitko dȯſtańeſch ty za to, zo ſy
mojej pſchikazni poſuſchny był.“ A z tymi ſłowami z hubi ſo wȯn a nichtȯ
joh wjacy ńewohlada.

Mikławſch a Hilža a jeju ſynaj ſo wulcyſchnjė džiwaſchtaj, zwotkel na
jich ɫucy na jene dobo tak kraſny hrȯd naſtaɫ bjė. Wele bȯle pak
džiwaſchtaj ſo wonaj, dyž za njėkotre dny rano zahe kraſne kaž
złotobɫyſchćžaty wȯz do jich dwora pſchijėdže a z ńeho woſebny kńez a
jara rjana kńeni wuſkočžiſchtaj; dyž tȯn kńez tymaj ſtarymaj z
džjėćžacej luboſću wokoło ſchije padže a jeju wokoſchowaſche a „dobry
nano!“ „luba maćže!“ jimaj rjėkaſche. Kak ſtrȯžiſchtaj ſo Jan a Juri,
dyž wonaj wo tymlej kńezu ſwojoh bratra, Pjėtra, zpȯznaſchtaj!
Tſchepotajo paſcheſchtaj wonaj na ſwoje kolena, a proſcheſchtaj jeho za
wodaćže. Ja wamaj wſchitko woddam; to jeničžke pak wot waju žadam, žo
wȯj za tſi ljėta žaneho ſtopa do mojich hrodow ńeſtupitaj!“ (a kſwojimaj
ſtarſchimaj ſo wobroćžiwſchi:) Waj pak proſchu ja, pójtaj a wužijtaj
zomnu, ſchtož mi zbože a luboſć teho ſtaroh wobradžiła je.

(Z Lipſkowſkej nowiny.)

<pb n="78"/>

Cygani.

Wo čžėſkim piſḿe „Wlaſtimilu“ (1841. ♣II.♠ dž. ♣I.♠ zwj.) wopojẃeduje
Boh. Pichl ſwoje pućžowanja po Cžechach, a prawi tam, kak tež njėdy do
Cyganow, kiž po wulkich čžėſkich ljėſach ſem a tam ſo ćžahaja,
pſchiſchoɫ, a tam tajkelej poẃedančžko wot zawinomanja Cyganſkeho ludu a
započžatka jich hubeneho, a ńemjėrneho žiẃenja ſɫyſchał je. My je po
jeho ſłowach ſobu džjėlimy a proſymy, zo by kóždy je pomólčžku lazowaɫ,
a pilnje ſebi rozmyſljał, ſchto pſched wočžomaj ma.

Starych, njėdawſchich čžaſach mjėjachu tež Cygani ſwoiu wótcnu zemju, a
ẃeſelachu ſo pod dobrymi kralemi ze ſwojeho zplaha pſchez mjėru
zbožomneho žiẃenčžka. To bjėſche lubozna krajina a najbóle požohnowany
pas ſwjėta na brohach rajſkeje rjėki Gangeſa; nidžen na cyɫym ſwjėćži
ńekćžjėſche kwjėćž tak kraſńje a ńewońeſche tak lubozńje; pſchetož wona
napowaſche ſo z Gangeſowymi kaž mjėd ſlódkimi wodami, a nidžen nad zemi
ńeſwjėćžeſche ſɫónco tak jaſnje, pſchetož ſtajnje rozpſcheſćjėraſche ſo
demantowe ńebjo nad tymlej kraju. Cyły narod zradowaſche ſo poɫnym zbožu
a ćžiſchej zbóžnoſći, a ńeznajeſche ani procy ani potu. Woni pɫakachu
jenož ſylzy wo ſɫodkoſći ćžečžaceje wutroby, jako je rano ſmólna khójna
pɫaka, dyž ju zɫote rty prjėneho žadnje wočžakowaneho ſłónca wokſchewja.
Jich kročžel bjė ɫoſkaca reja metelow na naljėtnich, ɫukach ze zɫotymi k
ſchidłami poljėtowacych, a jich ſłowa ẃeſola pjėſničžka ſchkowrončžkow
pod ńebjom módrojtym. A jim ńebje treba, ſo pſchez domjace hory
wukhadžowaćž, ani po cuzych krajach ćžahahaćž. Ale jich mlodemu kralej
ńechaſche ſo wjacy lubićži wo radoſćiwym kraju, b’ez ſwojim zbóžnym
ludom, a jeho duſchi nawſta hrjėſchne žadanje ze ſɫóncom do cuzeho kraja
ſo puſchćžićž, a daloke ludy a jich ńeznajomne waſchnja a nałóžki
poznaćži. Nabrawſchi ſej ſylneho a póſcheho towarſtwa, ńekedžbowaſche na
płačž ſwojich drohich poddanow, a poda ſo pſchez hory do ńeznateho
ſwjėta. Ale to nebje požohnowany kraj Cyganow, ani zbóžny wo radoſći
plowacy lud; bjėſche to puſćina wopuſchćžena a prózna kaž proſcherjowa
dłóń, a narod bjėdny a woſyroćženy, jako by jemu jeho Bóh był wumŕeɫ A
kralowa wutroba ńepokhili ſo k miɫoſći pſchećžiwo bohemu ludu, al’e
napelni ſo zhordoſću a póchu na ſwój wel’e zbožomniſchi kraj.

(Zkónčženje w pſchichodnym.)

Nic jara.

Pomhaj Bóh, hólco! — „Nic wjac hólc.“ — Kaha tom’? — „Sym ſej žonu
wzał.“ — To bjė derjė! — „Nic jara derjė.“ — Kaha tom’? — „Druzy mi k
ńej łažachu.“ — To bjė zljė! — „Nic jara zljė.“ — Kaha tom’? — „Jedyn
ſej tam ſti ſta toleŕ woſtaji.“ — To bjė derjė! — „Nic jara derjė.“ —
Kaha tom’? „Kńeža mi je wzachu.“ — To bjė zljė! — „Nic jara zljė.“ —
Kaha tom’? — „Dwanaće brjėmjow pſcheńcy mi za ńe dachu.“ — To bjė derjė!
— „Nic jara derjė.“ — Kaha tom? — „Myſchjė mi ju zeſchrótowachu.“ — To
bjė zljė! — „Nic jara ſljė.“ — Kaha tom’? — „Sej dwanaće ſwini
wukormich.“ — To bjė derjė! — „Nic jara derjė.“ — Kaha tom’? — „Žona ſo
mi ſchmaɫcu zatepi.“ — To bjė zljė! — „Nic jara zljė!!“ —

Serboſław.

Zańdženu Sobotu ſu žita Budeſchińe płaćžiłe:

Rož 2 tol. 10 nſl. tež 2 tol. 5 nſl.

Pſcheńca 5 = 5 = — 4 = 20 =

Ječžḿen 1 = 20 = — 1 = 17 1/2 =

Wows 1 = 10 = — 1 = 5 =

Khana butry 12 nſl. 5 now.

Budyſchińe wedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

Ćžiſchčžaue pola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

20. Liſt. 14. Meje. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ɫ kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Krȯtki pſchehlad

Serſkeho piſmowſtwa.

Wot Serboſɫawa.

Prjėńe rono.

Započžatki Serſkeho piſmowſta a jeho pſchibywanje hać do ljėta 1767.

Hlajćže da njėtk wy mužojo, čžeſćeni bratſja a lubi, Serſkeje ryčžje
woſebnoſć, bohaſtwo, rjanoſć a khwalbu! Póznajćže wukńenja nuznoſć, zo
byſchćže wy čžiſćiſcho wučžićž, Spokojićž, zẃeſelićž, wodžićž a paſć
móhli kńezowe ſtadɫo. — Tehodla zmužćže ſo, ſtawajćže, bratſja! ńedajcže
cylje Naſchej woſebnej ryčži delje do prócha ſpanyćž, Nedajćže zahinyćž,
zahnaćž, — pſchimajće, pomhajćže horje, Paſajćže ledžby a z kwatom
rjėzajćže ſchwižniſche ṕera!

Serſk. ryčžje zam. a khwalba.

Möhn.

Kaž ſo pola njėkotrych Słowjanſkich ludow pſchez to, zo cyrkwjach a
ſchulach krajnej ryčži ſwoje prawo dachu, nvrodne piſmowſtwo (Literatur)
zaɫoži, tak ſta ſo tohlej tež na najwobſchjėrniſche waſchnje pola
Serbow. Pſchetož tućži, ſkoro ſtajnje poddani Njėmſkim wȯſchnoſćžam,
kotrež jim, jeli zo ſo ſwojeje Serſkeje narodnoſćje (Nationalität)
ńewotŕeknychu, žane ẃedžo (Kunſt) nawuknyćž, žane ẃedžeńſtwo
(Wiſſenſchaft) zeznaćž ńedachu, dyrbjachu ſebi tež ſkoro haćž do połojcy
ſchjėſnateho ſtotetka lubićži daćž, zo jim božu ſłužbu we cuzej ryčži
džeržachu a wſchitku narodnu (national) ſchulſku wučžbu wot nich
zdalowachu. Zo pſchi tajkim zakhadženju pſchećžiwo Serbowſtwu nichtȯn
Serſki ńepiſaſche, to ſo lȯhko doſć ſpȯznaćž da, haj we knihach
Njėmſkich ſpiſowarjow, kiž tehdom žimi bjėchu, namaka ſo tam a ſem ta
myſličža wuprajena, zo budže drje Serſka ryčž njėkotrych ljėtach čžiſćje
ŕenje wutuṕena a wukoŕeneńa. To myſlachu ſebi pȯdtłȯčžerjo naſcheje
ryčžje pſched 300 ljėtami, a tola ſo hiſchćže pſcheco Serſka ryčž ryčži;
to myſla ſebi pſchećžiwnikojo naſcheje narodnoſćje tež dženſa, ale po
300 ljėtach budže ſo hiſchćže tak derje Serſki ryčžeć, kaž njėtko. — Kaž
bjė pak haćž do tamnych čžaſow wſchelakoſć narodnoſćje wſchitkemu
narodnemu pſchibywanju Serbowſtwa zadžjėwaɫa, tak <pb n="80"/>zapałoži
wſchelakoſć myſlje we nabožnych wjėcach to #rń ſchko, z kotrehož naſche
piſmowſtwo zeſkhadža, dale bȯle roſćeſche, zakćjėwaſche, dys a dys dobre
płody płodžeſche a naſchich dńach, hdžež woſebna narodna horliwoſć
toſame pſchehrjėwaćž počžina, hiſchćže ljėpſche a kraſniſche płody
pſchińcſć zechce. — Tola hladajmy, kak je ſo to wſchitko cowaɫo.

Te pſchemjėńenja, kotrež pſchez tu z Wittenberka wukhadžara wučžbu we
wſchitkich khſcheſćijanſkich krajach naſtachu, ſpodobachu ſo tež bȯrzy
njėkotrym Serſlim duchomnym. A dokelž ćžiſami božu ſlužbu wo Serſkej
ryčži džeržećž počžachu, da bjėchu tež krȯtkim čžaſu k temu hnućženi, zo
bȯle na Serſku ryčž džiwachu a ſo wo nju pſchecy z ẃetſchej pilnoſću
ſtarachu. K temu nawabichu jich pſchede wſchukim Serſke prjėdowanja, a
dokelž bjėſche tež tŕeba, zo bychu ſo wjėſte bibliſke rona, (Periode,
Abſchnitt), kotrež je cyrkej za kȯždu ńedželu wuſtajiɫa, pſcheco jenak
čžitaɫe aby lazowaɫe a zo bychu ſo pſchj woſebnych duchomnych ſłužbach
tež ſtajnje teſame modlitwy ſpjėwałe, hduž ſta ſo, zo ſebi tute ſkoro
kȯždy we Serſkej ryčži napiſa. Tak napiſachu ſebi najpŕedy wſchitko to,
ſchtož ſćeńſkich knihach mamy, a hewak tez te ſłowa a ryčžje, kotrež ſo
pſchi chćžency, pſchi ſpoẃedži a t. d. praja. A jako tež po čžaſu z
mɫodym Serſkim ludom kȯždu ńedželu njėſchto znajwoſebniſchich ſtawow
khſcheſćijanſkeje wjėry pſchepytowaćž počžachu, da dyrbjachu ſebi tež
tajkeho rozwučžowanja dla Khatechismus do Serſkeho pſchełožićž. Dokelž
pak tȯn tak, tamȯn hinak a kȯždy po ſwojim zdaćžu pſchełožowaſche, da
naſta z teho woſebnje tym pak tu pak tam ſɫužacym čželadnikam wobćžežna
ńewjėſtoſć we tym, ſchtaž bjėchu nawuknyli. Tehodla žadachu wſchitcy, zo
by Khatechismus byɫ, kiž by ſo wſchudžom nałožićž dał. Tohlej žadanje ſo
dopelni. Pſchetož Wacław Worech (Wenceslaus Warichus), duchomny Hodžiju,
da ljėćži 1567 Serſki Khatechismus Budeſchini na ſwjėtɫo wunćž. To fu te
prjėhe knihje, kotrež we Serſkej ryčži ćiſchćane mamy. — Tak pſchindže
pomoc, jako Serbowſtwo najẃetſchu nuzu ėžerpićž mjėjeſche a jako hižom
khjėtro dolhi čžas Serbach nimalje wſchitke duchomne zaſtojnſtwa
Njėmſkim duchomnym poručžowachu, tak zo ſo Serbam ſkoro žane roſwučženje
we nabȯžnoſći (Religion) ńedȯſta; jako to, ſchtož duchomny rozemićž
dyrbi, jenož tełko Serbam nawuknyćž dachu, zo tućži pſchi ſpoẃedži,
kotruž Serbjo na tajke waſchnje jenož jedyn krȯćž za ljėto wotpoɫožićž
mȯžachu, k zaſtupowanju Njėmſkeho duchomſtwa ljėdom doſahachu; jako
tehodla hańenje a pſcheſćjėhanje naſcheho Serbowſtwa z najhorſchej
krutoſću we cylym kraju kńežeſcye: pſchewobi ći ſo wſchitko z jenym
dobym tak jara, zo ſo koždy džiwaćž dyrbeſche.

(Pſchichodnje dale.)

Straſchny woheń wo Hamburgu.

Hamburg, jene z najwetſchich mjėſtow ceɫeho Njėmſko, je nimale do
poɫojcy zpalene. Tajkich wóhnjow je, dóž ſteji, Bohu džak, mało byɫo.
Swobodne mjėſto Hamburg leži wot kpoɫnocy njėſchto kwečžoru, ńedaloko
wulećža Łubja do półnócneho morja, a je najẃetſche pſchimyrſke mjėſto wo
ceɫym njėmſkim kraju. Viſche pak ſo wotóholej wóhnja tak: Nȯc pſched
ſwj. ſtpjėćžom zańdženy ſchtwórtk pſched tydženjom, 5teho Meja, nocy
ſredž 12 a 1. wundže jehej khjėži wo haćženſkeje haſy (Deichſtraße)
woheń. Wot wečžora dujeſche khjėtry wjėtſik a doɫha ſuchota pomhaſche k
tomu, zo woheń borzy hačž do bliſkich magazinow, džež pɫaty, baɫmjace a
druhe lóhcy ſo palace wjėcy ležachu, ſo rozda a rano hižo njėkotrych
haſach džėɫaſche. Z bliſkeho mjėſta Altona pſchijėdžechu njėkotre
tſykawy (ſchprycy) a z jich a z Hamburgſkich pomocu bjėſche popoɫdnju
nimale tak daloko, zo bjė woheń móhɫ poduſcheny byćž. Na jene dobo pak
<pb n="81"/>zapali ſo tȯrm ſuſodneje cyrkwje po ſwj. Mikławſcha; wſcha
prȯca, tȯnhlej woheń zaduſyćž bjė podarmo. Njėdže ſchtundu ſtejeſche wȯn
ceɫy wo wȯhnjn kaž wulki, do ńebes wyſoki wȯhniwy ſtołp, a padže wokoło
pećži z wulkim ropotom dele na cyrkeẃ ſamu; kotraž ſo tež nydym zapali a
z tym wſchitke khjėže wokoɫo ſo ſobu popaže. Najhorje pak bjė to, zo bjė
wo njėkotrych z pŕedy naſpȯmńenych magazinow wolij a ſpiritus ležaɫ, tón
bjė do kanalow wubjėžaɫ a dokeliž to k rozeznaćžu ńebjė, by tolej wſcho
hromadu na te palace khjėže tſykane; pſchəz to roſćeſche wobeń widžicy a
paleſche ceɫy nȯc, tak zo bjė ńebjo na 15 mil wokoło krejčžerẃene kaž
pɫomjo. Dwjė nocy a ceɫy džeń bjėchu ćži ludžo, kiž po tſykanja a wodu
lećža bjėchu, džjėɫali, a hiſchćže žana rada a žana pomoc. Pjakk na
ranjo leže drje ſo wjėtſyk trochu, a kóždy nadžijeſche ſo, zo budže
njėtk mȯžno, woheń potɫočžićž. Ale njė. Nydym z ranjom zaduhny wjėtfik z
nowa wot połnja a ćžjėreſche ceły woheń na druhu ſtronu mjėſta, kiž hačž
dotal ničžo zpytała ńebjė. Za pȯɫdra ſchtundy ſtejeſche jene abȯ woſom
haſow wo pɫȯmenju a najŕenſche kaḿenite khjėže pałachu ſo, kaž
ſchindžele. Strožele, woɫanca, kſchik, hara, zpadanje khjėži, ćžjėkanje
ludu, wozy, kiž draſty a wſchelake wjecy wȯn pſched mjėſto wožo, hromady
ńekmaneho ludu, kiž krańe, ſchtož jom do ruki pańe, hoɫk, hrimot a
woheń, a wſchudžom a na wſchjėch końcach hoŕjace pɫȯmjo — Schtȯ mȯhɫ to
wſchitko wopiſaćž. Hubenſtwo a ńezbože je bezkȯnčžne, ńewumjėriwe. A
pſchiwſchim tym traje ſuchota, hacž runiž čžorne mročžele na ńebeſach
wiſaja; ale žana krepka dele ńepańe. Wjac hačž poł ſta ludži je zabite,
zpalene, wot zpadacych rjadow a kaḿeni pobite.

K zahaćženju wȯhńja ſu ceɫe haſy z polverom rozpukali, abo tak pobili a
rozḿetali; ale podarmo, woheń ſkaka zjenej haſy do druhej a džež jȯn
potepja, tam zbjėhńe zo za ſchtundu z nowa. Noć wot pjatka na ſobotu
bjėſche zaſy zatraſchniſcha haćž žana druha. Woheń bjė ſo pjatk popołnju
pomału hačž k hoŕje pſchibližił, džež cyrkeẃ ſw. Pjėtra ſtejeſche. Tulej
wuhajićž bychu wſchjė mocy naložene. Rynki tſykawow ſtejachu tam a
lijachu wodu wot wſchitkich bokow. Dyby ſo talej cyrkeń zdžeržećž mȯhła,
do by cely tamȯn džjėl mjėſta pſched wohnjom z khowany byɫ. Wečžor
ſlyſcheſche ſo wulke tſyleńje, a kanony Danſkej artillerije, kiž bjėchu
na pomoc powołana, poćžepachu wſchitke khjėže a twareniſchćža, kiž móhɫo
woheń na tamnu horu pſchineſć. Nocy zapali ſo tȯrm njċfchto krȯćž; ale
pſchecy zaſy by woheń poduſcheny. Do koła wokoło paleſche ſo wſchitko, a
ɫono ſapaſche, kaž pecy; ztȯrma a z cyrkẃe, kiž bjėſchtaj zmoſazam a z
koporom krytaj, kapaſche želiwy kow dele kaž woda. Pſchez to pak by tež
kȯnc wſcheho lećža na ńe; ſobotu dopoɫnja wokolo džewećže ſtejeſche na
jene dobo ceły tȯrm wo wȯhnju a za njėkotre ſchtundu bjėchu tež wſchitke
druhe domy tohylej krucha mjėſta popalene.

Wokoɫnoſć mjėſta, pſchikopy, wolle a druhe wupalene abȯ zelene mjėſta,
džež woheń wjacy pſchinćž ńemȯžo, ſu napelńene zkhudymi a bohatymi
ludžimi; ſwoje draby a wſcho, ſchtož ſu pɫomenju wutorhli, wokoło ſo
ležo, čžakaja wſchitky na jėdž a khljėb, kiž hižo pobrachowaćž počžina.
Schtóž mȯže, noſy ſwoje zamoženčžko won pſched wrota: ale wozy abȯ konjė
a teho ruja ńejſu kdȯſtaćžu. A bjėda temu, kiž by te ſwoje ſamo ležo
woſtajił. Hromady ńekmaneho ludu ćžahaja wſchudžom wokoło a beru, ſchtož
nadeńdu. Hižo ſu njėkotrych tajkich popanyli kiž ze poſmolenymi palacymi
mjėchćžemi, ze ſɫomjanymi a druhimi palacymi wjėcami wokoɫo khodža a na
mjėſtach, džež ſo žadyn woheń ńepokaza, zapaluja, dokeliž woni bychu
chcyli zo by ſo ćełe mjėſto zpaliłe. Wo ṕenežnicy Hamburgskej Börſe leža
delka wo pincach žerdže zčžiſtoh ſljėbra a zɫoteho, kiž pſchez jene
zelezne wrota do wody ſo podmurićž móža. Pſchi započžatku wȯhnja bjė ſo
to ſtało, a tak bjė tame wulke zamožene wukhowane. Na to zbjėhny pak ſo
hromada tajkeho ńekmaneho ludu, a chcyſche telej bohaſtwa wurubićž. Ceɫe
tſchrȯdy žeńdžechu ſo, a tu nebjė žana pomoc, haćž zo kartačžemi do nich
tſylećž počžachu, haćž ſo wſchitko rozperſchi. Jeneho tajkeho, kiž
chcyſche z poſmolenymi wjėchćžemi zapalećž, łȯjachu dȯlho, a wón
bjėhaſche po khjėžach wokoɫo a zkakaſche z jeneho ponoſchka na druhi; na
poſledku pak by <pb n="82"/>popańeny a rozzłobeny lud roztorha jeho na
mjėſće do ſchtyrjoch kruchow. Njėkotrych druhich da mjėſchčžanſka rada
ſredž haſow wojbeſyćž, zo bychu drnhich wot traſchili: Wſchitcy mužojo
ſu pa wohnja a lija a ſykaja z wodu; žony pak wobwachuju te mjėſta, džež
hewach wojacy ſteja, pſched rozpuſchćženym ludom a ćžahaja z wulkimi
kijemi a z flintami, kaž wojacy na wachu. Najhórſchi je tȯnlej ńekmany
prak ludu. Hɫȯd počžina ſo tež pokazowaćž; a žaden ṕekaŕ ńemóže ṕec.
Nedželu dopoɫnja hakle jo ſo poradžiɫo, najẃetſchi woheń podduſyćž;
woẃſchjch bokow bjėchu ludžo, końe, ſykawy a bowy najſchłe na pomoc. Z
Berlina ſu tſi regymenty wojakow wupóſłane, a z Magdeburka tſi ſta muži
Pionirow Bramborſki kral je nydym 20,000 toleŕ póſłał k prjėńej pomocy,
a wele wozow z khljėbom je hižo na pućžu. Pa nas Lipſku, hromadži ſo na
wſchich mjėſtach, a pȯndželu džjėſche po želežnej drȯzy 15,000, a wutoru
zaſy 26,000 puntow pečženeho khljėba do Hamburka. Pſchi tym poẃjeda ſo,
zo budža te budy kiž jow cuzi kupcojo na mſchi maja, zo wo nich
pſchedawaja, tež po želežnicy do Magdeburka a potym po parowym ćžołḿe do
Hamburka pſchepoſłane, zo bychu bozy ludžo tola pod nahim ńebjom ležećž
ńebrebali. Tež peńezy ſu hižo z Lipſka tam póſłane, a jara wele naſchich
kupcow, kiž majo tam ſwoje zakɫady (magaziny) ſu hižo ńedželu a pondžele
do Hamburga, zo bychu wedželi ſchto ſu z hubili a kak móža ſchćže ſchto
wuhajićž. Blizko na tſicyćži haſow, połojca ſŕedžinoh mjėſta je zpalena;
a ſchkoda, kiž je tonlej woheń načžinił, ſtupa na ſto millionow toleŕ.
Na dwaj tawzyntaj khjėžow je popałene a njėdže pȯɫ ſta tawzynta ludži
nima jėſć ani pići ani bydlićž.

Wjėſćžiſcho, khjėtſiſcho a wjac butry nadžjėłaćž.

Naſche hozpozki maja huſto nužu, zo ſo butra ńedžjėła, woſobnje zymje,
dyž dyrbja kruwy ſykanje a ſɫomjane walčžki žraćž. Zo by to načžińene
było aby njėſchto druhe tajke, to drje ujėkotražkuli wjac ńewjėri. Ale
tola je čžaſto ćžežko prawu winu teho wupytaćž. Dyž da ſo butra ṅecha a
ńecha wudžjėɫmćž, da z pomho druhdy ſchćžeṗjo Alaunu, kiž ſo do ſmetany
ſypńe. Schtȯž pak chze wjėſćiſcho hićž, zčžiń to taklej: Dyž je wudejene
mloko dwanaćže ſchtundow mjėrnje pincy abó džež drudžež poſtaɫa, da woz
wȯn njėdže pjaty džjėl wot hoŕjeka a wotliń to do ſmjėtanoweha hornyca.
Jo-li tejko ſmjetany nahromadžene, hačž k jenemu butru - džjėłanju
doſahnył, da wozḿe ſo na kóžde 24 kan ſmjetany jeden Lut toɫčženeho
Alawna a 4 kany kiſałeho mlóka, wſchitko to ſo w hromadu pſchemjėſcha h
ſtaji ſo k newulkemu wóhnju, haćž je wſchitko liwke, jeno zo by horce
ńezbyło. Potom ſtaji ſo zaſy nabok, haćž wuſtudńe; a tak ſo na poſledku
kińe do butrobaſa, a džjėɫa po ſtarym waſchnju (wo ſtejacym butrobaſu z
tačželu, abó tež wo pičžołcy, kaž njėtk huſto maja). Tak dȯſtańeſch, kaž
to jara wele krȯćž zpytane je, za ſchjėſć minutow zawjėſći rjanu čžiſtu
butru, a to dwójcy tak wele kaž heẃak.

Zańdženu Sobotu ſu žita Budeſchińe płaćžiłe:

Rož 2 tol. 12 1/2 nſl. tež 2 tol. 7 1/2 nſl.

Pſcheńca 5 = 5 = — 4 = 20 =

Ječžḿen 1 = 20 = — 1 = 17 1/2 =

Wows 1 = 10 = — 1 = 7 1/2 =

Hróch 2 = 15 = — 2 = 10 =

Jahły 5 = 15 = — 5 = 10 =

Khana butry 12 nſl. 5 now.

Budyſchińe wedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

Cżǐſchčžane pola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

21. Liſt. 21. Meje. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ɫ kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Krȯtki pſchehlad Serſkeho piſmowſtwa rc. (Zkońčženje.)

Miſchnu dopomni ſo najwȯſcha duchomna wȯſchnoſć na to, zo je Budeſke
Dachanſtwo tehodla zaɫožene, zo bychu Serbjo z ńeho Seṙſkich duchomnych
dȯſtali a pſchikaza hewak wſchitkim duchomnym, kotſiž Serſki
ńerozemjachu, zo bychu ſebi, jeli zo ſwoje zaſtojnſtwo wotedaćž
nochcedža, ſtajnje Serſkich zaſtupnikow džerželi. Samych Łužicach
počžachu ſo krajne ſtawy (Landſtände) wo Serbowſtwo ſtaraćž. Pſchetož
pola tych Serbow kiž bjėchu ſebi noweje wjėry waſchnje wuzwolili, bjė ſo
žadanje po Serſkich duchomnych tak poẃetſchiło, zo radſjo zwȯńkow,
piſarjow a ſamych burow k cyrkwinym zaſtojnſtwam powołaćždachu, hačž zo
bychu ſwojich Njėmſkich duchomnych dljėhje čžeŕpiłi. Dokelž pak z teho
tola druhdy njėſchto wohidnėho naſta, dha mjėjachn krajne ſtawy na to
myſlićž, kak bychu ſo pſchichodnje Serbam ſkeŕe ljėṕe dobri duchomni a
wučžerjo dȯſtaćž mȯhli. Woni pſchikazachu tehodla najpŕedy wſchitkim
kńejſtwam a duchomnym, zo bychu tych, kiž ſo z jich pod danow a woſady k
ſtudjėrowanju hodža, tež ſwjėru k temu napominali, haj woni wobzanknychu
na poſledku, zo dyrbi ſo za Serbow woſebna woſoka ſchula załožićž.
Mjėſto Lubij chcyſche k temu ſwoje kloſchterſke khjėžje a khjėtry ljės
darićž a ſlubi hiſchćže to a wono, zo krajne ſtawy ljėćži 1570 k
Rȯmſkemu khjėžorej Makſymilijanej ♣II.♠ pȯſoɫſtwo pȯſlachu, zo bychu
teho jeho dowolenje dȯſtali. Ale ljėdom bjėchu wotpȯſɫani khjėžorej
ſwoju próſtwu wupoẃedali a wot ńeho poluƀenje wſcheho dobreho nadobyli,
jako Lubiju tajki woheń wuńdže, zo ſo ſkoro cyɫe mjėſto wotpali. To bjė
wina, zo ſo dokońenje tajkeho kraſneho wotpohladanja wotſtorkowaćž počža
a dokelž hiſchćže pſchi - wſchitkim dlihćžu ćži, kotſiž ſo najbȯle
ſtarachu, wotemŕechu, da druzy wjacy krućže na to ńemyſlichu, a tak,
bohu žel! cyły ſkutk ńewuẃedženy woſta. Tón wužitk mjėjachu pak tola
Serbjo z teho, zo jich njėtk Łužicach na wſchitke wučžene ſchulje
ƀeŕechu a ƀez druhim tež wučžinichu, zo dyrbitaj na Miſchonſkej wȯſokej
ſchuli dwaj rodženaj Serbaj pſchezo wučžbu, jėdž a bydlenje darmo
doſtaćž.[8]) Najẃetſcha nadobizna bjė pak ta, zo Serſka ryčž tajku
čžeſć, jako nehdy pŕedy, we cyłym kraju doby a zo žadanje po Serſkich
knihach džeń wote - dnja pſchiberaſche. Tak pſchikaza Saſka wȯſchnoſć,
jako zhoni, zo ſuperindenta, kiž njėſchto Serſkich cyrkjow pod ſobu
mjėjeſche, Serſki ńerozemi, zo bychu jemu Serſkeho duchomneho za
pomocnika ſtajili. To <pb n="84"/>ſo tež bȯrzy ſta, - a je drje tež
wjėſćje naſchich čžaſach wſchudžom tak. — Woŕechowy khatechismus wuńdže
1594 druhi krȯćž. Ljėćźi 1610 daſche Handrij ♣Thiraeus,♠ Mužakowſki
duchomny, khatechismus po tamnej ryčži ćžiſchćžećž a to pod napiſmom:
♣Enchiridion Vandalicum.♠ Haćž do ljėta 1767 je wſcho do hromady 35
wſchelakich khatechismuſow a khatechetyſkich knihi na ſwjėtło wujſchło.
Wot biblije ńebjėchu pak ſchjėſnatym ſtotetku hiſchćže nićžo
ćžiſchćželi. Haklej 1627 daſche Rehoŕ ♣Martinus,♠ duchomny Pȯrſchicy,
ſydom pokutnych pſalmow ćžiſchćžećž. Wȯn je tute ſwoje knižki dwanaćžim
ſwjėrnym Serſkim duchomnym k čžeſći (widmen) ſẃećžił. Tućži bjėchu:
Handrij Koṕen, duchomny Hrodžiſchćžu; Juri Kranc, duchomny Barćži,
Handrij Kocor, duchomny Klukſchu, Daniel Bjėrlink, duchomny Hućžini,
Hadam Marko, duchomny Budeſchinku; Jan Loja, dnchomny Minakali, Pjėtyr
Bɫaža, duchomny Borſchćži; Kaſchper Ẃelan, duchomny Bukecach; Wacław
Woŕech, duchomny Hodžiju; Krȯlmus Brjėzynk, duchomny Ẃelećžini, Mjėrćžin
♣Sub. caſius,♠ duchomny Wóſpórku a Jurij Pan, duchomny Maleſchecach.

(Zkónčženje w pſchichodnym.)

Schto noweho?

W Hamburgu je ſo ſkładow abȯ magazinow ḿenje zpaliło, haćž druhich
khjėži; najwjacy je kraſnych wulkich twarenſchćžow zpalčne, kiž bjėchu
ḿenje wobydlene. Woheń wupytowaſche nimale jeno bohatych Kaž je ſo
njėtko naličžiɫe (narachnowaɫe), da je ſo wowſchim 2368 khjėžow a
ſkɫadow zpaliɫe. Cerkeẃ ſwj. Mikwaɫſcha a ſwj. Pjėtra ſtej wobej jara
khudej, a budže tehodla ćžežko, jej zaſy natwariéž. Wo Ham a Horu,
blizko pa mjėſta wudawa ſo kȯždy džeń za 2000 ludži ćžopɫa jėdž; je to
„Pomhace towarſtwo,“ tak zo wobydlerjo khljėb a teho runja, kńez tamych
wſȯw pak mloko dawa. Jeden bohaty kupc, Salomon Heine, kiž je pŕedy ſam
„dom za židowſkich khorych“ natwariɫ, wudžjėla tam kȯždy džeń 1000
pȯrtionow jėdže, je tež 100,000 Markow Banko najwóſchom pomhacom
towarſtwu čžiſtich ṕenez a jeden Million na zapiſmach daɫ. Wo bliſkim
mjėſće Altona doſtawaja tež tſi tawzynty jėſć, A tak ſo wſchitko
prȯcuje, tej pſchemjėrnej nuzy k pomocy pſchinćž.

Hrozniſche a zatraſchniſche ńezbože pak, hačž te wo Hamburgu, je ſo
ńedawno na železnicy z Verſailla do Pariſa ſtało. Meje je wo Verſaillu
wulke zhromadženje, dokeliž tam prjėni krȯčžna nowe ljėćžo wodowe
maſchiny a pſchiprawy wodu ſykaćž pȯčžinaju. Kraſne ſu telej pſchiprawy,
a ta hra, kotruž tu woda wo wſchelakich hraje nawabi kȯžde ljėo
tſchrjȯdy ludy, zo ſo tu z khadženja. Tež ljėca bjė ſa to z taɫe. Z
Pariſa bjė tam žaɫoſnje wele ludu najſchɫo. Na poł ſchjėſći jė'džiſche
jeden tajki pſchahw (18 wozow) z dwjėmaj lokomotivomaj (wozy na kotrychž
ſo para z wody pari a potom koɫa ẃerćžj)-jeden prjėdku a druhi zezady —
z Verſailla do Pariſa. Na pućžu zaſtanje na jene dobo prjėni lokomotiv;
zadń pak ſtorčži z ceɫym wotmachow do tych wozow, kiž pŕedy ńeho
bjėžachu, tak zo prjeni wȯz zady prjėńeho Lokomotiva ze zeleznych
ſchinow won wuſtorčženy na bok ſo wali, Tóhlej ſtork pak bjė tak nahły,
zo ſo Zprjeńeho a ze zadńeho Lokomotiva wohen a žehliwo wulo wuſypny, na
to zapali ſo druhi, tſećži a ſchtwórty wóz (prjėni ležeſche na boku); a
wot druhich by wele zlamane a rozbite. Duričžka pſchi tychlej wozach pak
bjėchu zezamkane, a tak ńemóžachu ludžo ani won zeſkakaćž. Na
woſymdžeſat čžłoẃekow pećža je ſo zpaliɫe, tak zo ničžo wot nich wóſche
ńeje, hačž proch a koſće Jeden Bramborſki jara ſylny muž rozbi jene
tajke durje, a wundže tak ze ſwojej žonu z toh palacoh - woza. Druzy
wubichu wokna a ſkakachu pſchez ńe won. Tak tſjo ſchtudenčži, kiž
hromadže durje wubichu <pb n="85"/>Jeden zahćžiſny ſwoju žonu z woknow
won, a ſkočži za ńej. Jeden ſchewc ſedžeſche wo jenym zaćžińenym wozu a
wſchitcy woko ńeho ſo hižo palachu a njėkotſi bjėchu popeɫ; tež jemu
ńebjė žana rada, da paže na jene dobo wozowy ẃerſch delė, dokeliž bje ſo
zpaliɫ, wón ſkčži horje na rjadu a ze wſchjėch bokow wopalene padže na
poɫ mordɫy na zemju dele. Jeden ſtary wojak, kotrehož bjėchu žiweho
ztych palacych wozow wućžahnyli, mjėjeſche jenu ruku zlamunu a wulku
džjėru do’lowy, hačž zo jemu kreẃ bez wočži bjėſche. Njėkotfi chcychu
jemu pomhačž, wón pak ŕekny: „Woſtajćže ḿe, pomhajćžə radſiſcho mojemu
ſynej, mojemu bratrej, taj ſtaj tež wo tymlej wozu!“ Ale wobaj bjėſchtaj
hižo zpalenaj. Jeden młody čžɫoẃek ŕenje zhotwany bjėhaſche ceɫy wečžor
wokoɫo, a wołaſche ſwojoh nana, ſwoju maćž a ſotry; wſchitcy bjėchu
zpaleni a won ſam bje pſchez to rozom zhubiɫ. Jena žona wo ſchtwȯrtym
wozu chcyſche z woknow won ſkočžićž; rucy a ɫowa a poł ćžjėła bjė hižo
won; dwaj mužej ſkočžiſchtaj k hi a chcyſchtaj ju won zćžahnyćž; ale
wona bjė toɫſta, a te wokno wuſkež tak ńebjė mȯžno, ja wudrjėćž; tak
ztykny wona rucy, modleſche ſo a paže zaſy do pɫomenja. Nan a maćž a
džewećž wotroſćenych džjėćži zpalichu ſo hromadže wo jenym wozu. Jeden
kupc z Pariza, widžeſche, kak by jeho džowka wot hromadu ſtorčženych
wozow rozḿećžena, a Žona wo wóhnju zpalena; wón ſam by zpodžiwńe
zdžeržany, ale zhubi ſwȯj rozom. Jena chcyſche z woknow wuſkočžićž,
jeden muž bjėžeſche ji k pomocy a bjė ju zawjėſće won wućžahnył, ale ćži
kiž wo wozu nutſka bjėchu, pojſnychu ſo za jeje nohi, zo bychu tež ſobu
wućženhńeni byli, a tak zpalichu ſo wſchitcy.

Po krótkim čžaſu pſchindžechu drje njėkotre wulke ſykawy napomoc; ale
wone ſo zdaſche, kaž by woheń pſchez tu naſykanu wodu ſchćže roſtɫ.
Plȯmjo pak bjė tak džiẃje, zo wotceɫych ludži z prjėneho woza ničžo
wóſche ńewoſta, ſchtož by čžɫȯẃečžu ſchtaɫtnoſć mjėło, hačž jene Zonjaca
noha. Wot 600 ludži, kiž ſo na tymlej pſchahwje ẃezechu, je ſo wokoło 70
zpaliɫe. Woſtatki jich ćžjėłow, koſće, ruki, nohi abó teho runja ſu na
jenym mjėſće wo Parizu wuſtajene, zo bychu pſchećčelo tych zpalenych
wopytowali a potom ſwojich lubych zahŕeboćž daćž mohli. Ale wetſcha
połojca wot nich je do popeła zpalenc, a tak zwóhnjom pſchedžjėɫana, zo
ſu ſwoju ćžɫoẃećžu ſchtaɫtnoſć wobkhowali ale do čžorneho wula
pſchewobroćženi tež k pȯznaćžu ńejſu. Wele tawzynt ludž’i zkhadžuje ſo
džeń wotednja na telej mjėſto, a płačžicy a žaɫoćicy woteńdž’e
njėkotryžkuliž z połojčžnej nadžiju koz pſchiſchoł je.

Tajke ńezboža ńejſu ſo bołhi čžas ſtałe, dwjė ſoboćže zaſobu bjė naſcha
zrudna winwatoſć, tajke horjo a nuznoſće wopoẃedowaćž. My ſo nadžijemy,
zo pſchichodny tydžeń nas Boža wola pſched tym zakhowaćž budže. —

Wſchelkizny.

Kaž ſo naſchich čžaſach Słowjanske ſplahi zaſo počžinaja zeznawaćž a
ſebi jeli móžno we duchomnych wjėcach pomocne byćž, tak ſtawaſche ſo to
tež hižom pſched wele ljėtami. Pſchetož my čžitamy we knižkach, kotrež
fu 1767 Budeſchini ćžiſchćžane a cyrkwinſke ſtawizny naſchich hornych
Serbow wopſchimnu, zo ſtaj zańdženym ſtotetku dwaj Sɫowjakaj z
Wuherſkeje pola nas duchomnaj byɫaj. Tak ſteji na ſtroni 112:

Jan Kolar, Krentſin-Hungarus, bjėſche wot 24. małeho róžka 1743 duchomny
Wochozach a pſchindže do Jabɫońca pola Mužakowa po ſẃedženju ſwjateho
Michała 1746.

Jurij Petermann, Pukanz-Hungarus, rodženy 10. Mjėrca 1710, by ljėćži
1738 z duchomnym we Delnym Wujezdže, pſchindže 1741 za kapłona do
Wjėtaſchowa Delnich Łužicach, ljėćži 1747 pak za duchomneho Ězjėſkeje
woſady Dreždžanach.

Serbosław.

<pb n="86"/>

Kńez Dubrowſki, ẃedžićžeŕ, Rȯſynſko-Pȯlſkich nowinow; Jut’ničžka (Pȯl:
Jutrzenka, Rȯs: Denica) praji we prjėnym liſci ſwojeho čžaſoweho piſma:
„Nedawno dȯſtach z Wratſławja wot kń. Purkinja liſt, kotrymž mi poẃeda
wot wydawanja Łužiſko-Serſkich nowinow pod ḿenom: Jut’ničžka a pod
ẃedženjom kń. Jȯrduna. To je hnžom ſchtworta Jut’ničžka we Słowjanſtwu
(Hjėrſko-Serbſka, Čjėſka a Rȯſynſko-Pȯlſka). My witamy Serſku ze wſcheje
wutroby! „— Tym ſamym čžiſli da wȯn tež krȯtke wuɫoženje prjėńeho
zwjazka Serſkich pjėſničžkow a khwali je wulcyſchnje. —

Serboſław.

Krajne ſtawy[9]) Bramborſkich hornych Łužicow ſu naſchemu horliwemu a
džjėɫawemu Smoleŕej njėſchto ṕeńez darili, zo by ćžim dljehe Wratſɫawju
pſchebywaćž a ſo tam Serſkeje ryčzje dla we druhich Słowjanſkich ryčžach
ćžim bȯle wudoſpoɫnoſćićž mȯhɫ. Woni wobzanknja ſwȯj miłoſćje połny
liſt, kotryž pſchi tehlej ſkładnoſći Smolerej pȯſłachu, z tutymi
ſłowami:

„Z wulkim a wjėrnym ſpodobanjom ſmy my zhromadžene krajne ſtawy Waſche
prȯcowanje wo Serſku ryčž zeznali. Jako znamjo tuteho naſcheho
ſpodobaujo pȯſćelemy Wam, dokelž naſche krajne ṕeńežownje k podṕeranju
tajkich prȯcowanjow haćž dotal hiſchćže ničžo ńeſkićžuje, to, ſchtož
ſami ƀez ſobn za Was ſkɫadowachmy a nahromadžichmy“, a t. d. Z teha
možeja Serbjo ſpȯznaćž, zo naſche krajne zemjanſtwo, byrnyćž ſkoro cylje
Njemſke a ponjėmčžene, tola na Serbow ńezabydže, jeli zo ſo ſami
ńezabydža; zo nochze (kaž tam a ſem bledža), zo by naſche Serbowſtwo
zahinylo, ale zo ſo wele wjacy wo jeho wobſtaćje a pſchiſpoŕenje ſtara a
kȯždemu, kiž toſame čžini, wjėſćje ſwoje ſpodobanje na tym wopokaže a
wopokazaćž budže. —

Kɫoſopȯlſki.

Pſchećžiwo molam.

Naſchi Serbja maja huſto kožuchi. Njėkotry drje tam a ſem ńedželu
kemſchi kožuſche dže a wuryčži ſo ztym, zo bychu jȯn hewak mole zežraɫe.
Tehodla kȯždemu, kiž chce ſwȯj kožuch pſched molemi wukhowaćž, radžimy
tȯnlej ſrjėdk: Wȯn woz’ ſej železowoh Vitriola (Eiſenvitriol) pa
klamarja, ſchtož tŕeba je, roztopčž jȯn trochu poſuſcheny, a naſypaj z
nim koſmy ſwojeho kožucha, hale nic tołſto, tola pak praje bez koſmy
nuts, by proch na ſamej koži leži. To tajkeho kožuſchu ſo žana mola
nezabɫudži; a nazymu, dyž chceſch ſo jon zaſy woblekaćž, do maſch jȯn
hȯdnje a prawje pilnje wuklepaćž.

Zańdženu Sobotu ſu žita Budeſchińe płaćžile:

Rož 2 tol. 17 1/2 nſl. tež 2 tol. 12 1/2 nſl.

Pſcheńca 5 = 7 1/2 = — 4 = 24 =

Ječžḿen 1 = 25 = — 1 = 20 =

Wows 1 = 10 = — 1 = 7 1/2 =

Hróch 2 = 15 = — 2 = 10 =

Jahły 5 = 17 1/2 = — 5 = 12 1/2 =

Khana butry 12 nſl. 5 now.

Budyſchińe wedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

Cżǐſchčžane pola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

22. Liſt. 28. Meje. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ɫ kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Krȯtki pſchehlad Serſkeho piſmowſtwa rc. (Z końčženje.)

Po tym zjewichu ſo pak po krótkim, pak po dljėjſchim čžaſu wſchitke
knihi ſwjatheho piſma Tak wuńdze pſchez prȯcu Michała Brancela,
duchomneho Budeſtecach, ſćenje ſwjateho Matyja a Marka, a dokelž tehdy
hiſchćže wſchitke Serſke piſmiki ńemjėachu, kotrež trjėbne bjėchu, da
daſche je za ſwoje ṕeńezy lećž. Brancel bieſche tež ſw. Pawoɫowe liſty
na Rȯmſkich a Galatyſkich pſcheɫožił a tute daſche Khaternja, ſwobodna
pani (Freiin, Baronin, Barowa) Gersdorfowa 1693 ćžeſchćžićž a rozdawa je
Serbam. Jurij Mathaei wuda 1710 Syracha z njėkotrymi khy luſchemi a
Handrij Smoleŕ, Neſwačžilſki duchomny, daſche 1729 wſchitke pſalmy
ćžiſchćžećž. Salomonowe knihi pſchełoži Ch. Leonhard, Habakukowe a
Maleachowe pak Zacharias Bjėrlink. Nowy zakoń, kotryž bjė Brancel
pſchełožiɫ, daſche 1706 hižom pomńena ſwobodna pani Gersdorfowa na ſwoje
ṕeńezy ćžiſchćžećž a daŕeſche kȯždej cyrkwi a ſchuli dwaj ekſemplaraj.
Cyɫe ſwjate piſmo wnńdže hakhlej 1728. K jeho wudaćžu bjėchu ſo: Jan
Langa, Milanſki; Matyj Jokiſch, B́elſki; Jan Ěžech (Böhmer), Budeſteſki a
Jan Wawer, Bukečžanſki duchomny, zjenoćžili a kȯždy pſchełoži njėkotre
bibliſke knihi. Hdyž bjėchu kruch pſchełožili, da zeńdžechu ſo z ẃetſcha
Budeſchini, hdžež kȯždeho džjėło hromadžjė pſchehladachu. Jich
zhromadžizny trajachu ſkoro pſchecy tſi dny a woni mjėjachu tychſamych
wot 1716, hdžež započžichu, haćž do ljėta 1727 hdžež dokonichu, ṕećž a
ſchtyrcyćži. Podla Čžjėſkeje a Pólſkeje bjėchu tež ſtaru Sɫowjanſku
bibliju k wuradženju mjėli a doſtachu wot krajnych ſtawow ſto toleŕ
myta. 1742 wuńdže druhe wudanje. Na hnućje Lužiſkich ſtawow bjėchu hužom
tež ńedželſke epiſtolje a ſćenja pſcheɫožene a 1695 ćžiſchćžane; teho
runja tež Saſka cyrkwinſka agenda 1696 a to wot 6 duchomnych. Ćžiſami
bjėchu: ♣M.♠ Pawoł ♣Praetorius,♠ wȯſchi Budeſki kapɫon, Tobias
Čžuderlij, Łazowſki; Jan k. Krügaŕ, Milanſki, Jurij ♣Mathaei,♠
Kholmjanſki duchomny a Michał Radca, kapɫon Budeſkeje Serſkeje woſady.
Paćžeŕſkich knihi wuńže haćž do ljėta 1767 ſydom a dwacyćži. Jene
bjėſche ſwobodny pan Hales, Jeńdželſki pȯſoł Barlini, ćžiſchćžećž a ƀez
Serbow rozdawaćž daɫ. Pȯſtylow aby prjėdarſklich knihow ličžimy (zählen)
haćž do tutehe čžaſa ſchtyri. Ljėci 1710 wuńdžechu na napominanje
krajnich ſtawow prjeńe Serſke ſpjėwaŕſke knihi. Hužom pomńeni duchomni:
♣Praetorius. Mathaei♠ Wawer a heẃak hiſchće Jan Haɫuž (Aſt), Budeſki
Serſki duchomny, bjėchu te we wſchitkich <pb n="88"/>Serſkich woſadach
ſpjėwane khyrluſchje zbjėrali a jich dwjė ſći a pėćž nahromadžili.
Tutych ličžba (Zahl, Summe,) bjė ſo haćž do ljėta 1776 nimalje na ſydom
ſtow pſchiſporiɫa a to we 13 wudanjach, kotrež wobſtarachu: Jan Wawer
1719, J. G. Böhmer 1732, 1734, 1736, 1739, 1740, 1741, 1744. Pſchi
wydanju, kiž 1745 wuńdže, pomhachu J. G. Kühn, Klukſchanſki: J. Ch.
Langa Budeſki; Jan Hobjan, Lubijſki a Jan Pech, Budeſki duchomny, a
growa (Graf) Gersdorf, tehdomſchi najwȯſchi Łužiſki zaſtojnik,
podṕeraſche jich prócowanje na wſche waſchnje Potom daſche Hadam G.
Schirach, duchomny Budeſchinku, 1756, 1759, 1762, 1764 a 1767 tute
ſpjewaŕſke knihi na ſwjetɫo wuńćž. Khyrluſchje bjėchu jemu podawali: J.
Böhmer, M. Fr. Zimmermann, J. Hȯrčžanſki, N. Herſen, J. G. Schuman, J.
Spanka, C. S. C. G. Schneider a M. M. Janaſch. 1739 dȯſtachu naſche
ſpjėwaŕſke knihi to napiſmo, kotrež hiſchce maja: Bohu k čžeſći a Serbam
k wužitku. — Tajkich knihow, kiž na cyrkwinu hiſtoriju džiwaja,
wuńdžeſchtej jenož dwjė. Prjenja Serſka čžitanka (Leſebuch) wuńdže 1671
a prjeni Serſki ſłownik 1693 z napiſmom: ♣De originibus linguae
Sorabicae tomi IV.♠ to je: Schtwore knihi wot naſtaćža Serſkeje ryčžje,
a ſpiſowaŕ je A. Brancel, duchomny. Jurij A. Swȯtlik, duchomny kńez na
Budeſkim tachanſtwu, daſche 1721 Łaćanſko-Serſki ſlownik na ſwjėtło
wuńć, z napiſmom: ♣Vocabularium Latino-Serbicum.♠ — Jan H. Ticinus,
rodženy Kulowi, daſche pod poḿenowanjom: ♣Principia linguae Wendicae,♠
Prazy 1697 mału ryčžnicu (Grammatik) ćžiſchćžećž, druhu pak 1689
Zacharias Bjėrlink, kotrejž: ♣Didascalia Vandalica♠ naŕekny; ẃetſchu
ſpiſa Jurij ♣Mathaei♠ a wuda ju 1721. Pſchi poſledku mamy hiſchćže
ſpomnićž na knihi: ♣Dr. J Franckii hortus Lusatiae, plantarum in Lusatia
superiori et inferiori crescentium, latine, germanice, sorabice
Budissae♠ 1594; t. j.: ♣Dr.♠ Frankowa ſahroda zelow, kotrež hornych a
delnych Łužicach roſća, z jich Łaćanſkimi, Njėmſkimi a Serſkimi ḿenami.
— Wſchitkich Serſkich knihi je tutym čžaſowym roni, hdyž jich wudanja
ńeližimy, njėhdže 104 wujſchɫo. —

Schtož njėtk tu, we wſchitkich tuhlej poḿenowanych knihach naɫoženu,
ryčž naſtupa, da je taſama lȯhko zrozeḿenju a ſkoro wſchudže prawa
Serſka; jenož to ma my wuſtajićž, zo pſcheložerjo Njėmſke ſlowčko: der,
die, das a ein, eine na ńewužitne waſchnje pſchez Serſke: tȯn, ta, to a
jedyn, jena, jene pſcheɫožichu a ſwoje piſma z tutym cuzym pſchidawkom
zańeŕedžichu; pſchetož Serſki lud tohlej ſłowo we tym naſtupanju, kaž je
je Njėmc tŕeba, nima a nepraji, a ſchtȯž toſame tak, jako naſchi
pſchełožerjo z ẃetſcha piſaja, nałožuje, tȯn ńeryčži čžiſtu, ale
ńeſchwarnu ponjėměženu Serſku ryčž. — Schtož pak orthografiju naſtupa,
kotruž we wſchitkich tutych knihach a knižkach naɫožichu, da piſachu wo
prjėdka po Čzjėſkim prawjepiſanju a podjanſcy ſpiſowarjo ſu po
Ticinuſowym pſchikɫadži haćž do dženſniſcheho dnja ſkoro čžiſćje ŕenje
pſchi tym woſtali; ewangelſcy dachu ſo pak pſchez Z. Bjėrlinka k temu
zaẃeſć, zo jeho ponjėmčženu orthografiju nawzachu a ſu haćž do nowſchich
čžaſow tak piſali. Schto je to naſchemu Serbowſtwu wadžiło a kaha je
Serſke piſmowſtwo po ljėćži 1767 pſchiƀeraɫo, to chcu pſchichodnje
wopiſaćži ſpytaćž; tȯn krȯćž pſchiwdam jenož hiſchćže liſt, kotryž
Budeſteſki duchomny, Michał Brancel, Róſynſkemu khjėžorej, Pjetrej
Wulkemu, jako tȯnhlej 1697 do Sahkeje pſchindže, ze ſwojimi do Serſkeho
pſcheɫoženymi knihemi pſchepoda. Wȯn ma ſo tak:

Wyſoce Rozjaſńeny a jara Mȯcny Car, nihdyńepſchewińeny Khjėžor a Wulki
Kńez.

Witaj k nam! witaj k nam Waſcha Carſka khjė<pb n="89"/>žorſka majeſtoſć
a kraſnoſć! Waſcheho wyſokeho pſchichoda zẃeſela a zraduja ſo Ewropiſke
zemje, woſebnje Njėmſki kraj a wjėſćje tež naſcha Saſka. Móſkwi je
zakazane, zo nihdy ńeſmedža ze ſwojeje zemje, tež nic pſchez ſwoje ḿezy
pſcheſtupićž; da wſchak Waſcha majeſtoſć ſebi žaneje prȯcy, tež žanych
ṕeńez ńeje lutowała, ale we wyſokej perſoni pſchijdže ſem do naſchich
krajow k nam pohladaćž. O Saſka, a woſebnje wy Drždžany, ty kraſne ſydło
naſcheho miɫoſćiweho wuzwoleŕſkeho Ẃeŕcha (Kurfürſt) a Kńeza B́edricha
Awguſta, tak dołho jak Drždžany ſteja, kotrež mjėſto Serbja ſu twarili,
ńeje teho ruja čžeſćje ſo doſtało, zo by tón wulki Car a wulki Kńez,
kotryž z wele milionami poddanow naſchu Serſku aby Sarmatyſku rečž
rečži, k nam pſchichadžaɫ. O kak je ſo Waſcha majeſtoſć ponižaɫa a
pokoriɫa! Ćži wučženi piſcha, zo Carojo a Wulcy Kńeža ſwȯj započžatk
maja wot khjėžora Awguſta aby džjėn wot jeho bratrow a blizkich
pſchećželow, kotſi we Rȯſynſkej aby Moſkowityſkej ſu kńežili. Čžech,
Lech a Rus, tſjo bratſja, ſu tež we ljėćži Khryſtuſowem 500 z wele
tawzyntami čžlẃekow do tutych Sarmatyſkich zemjow pſchijſchli a
załoženje ſčžinili tych tſjoch kraleſtwow, jako ſu Čžjėſka, Pȯlſka a
Róſynſka aby Moſkowityſka. Čžech ze ſwem ludom bydleſche Čžjėſkej zemi,
Lech ſo ſydleſche do Pȯlſkeje, Rus pak do Rȯſynſkeje. Waſcha Carſka
majeſtoſć je wulki kńez, Wy knežićže a ſće z kralom we Kazan a Aſtrachan
a maćže pod ſobu na 18. ẃeŕchomſtwow (Fürſtenthum): Wy maćže rozkazaćž
haćž do Perſyſkich a Medyſkich ḿezow. My wjėmy z hiſtoriſkich knihow, zo
Moſkowityſki Car we wſchitkich ſwojich krajach a zemjach ma Grichiſku
khſcheſćijanſku wjėru a wučžbu.

Ja Waſchej Carſkej majeſtoſći ponižnje pſchipoẃedam, zo my Serbja tuhdy
we Saſkej mamy tu japoſchtoɫſku wjeru a wučžbu: proſym Was pokornje, Wy
chcyli tute na Serſku rečž wote-mńe pſcheɫožene ſwjate knihi z hnadu
wzaćž a ſobu do Moſkowityſkeje pſchińeſć, tak zo bychu Waſchi poddanjo
widžili, zo ſo we naſchim Saſkim wuzwoleńſtwu (Kurfürſtenthum) prawa
japoſchtolſka wjėra a wučžba zjawnje wučži a prjėduje.

Waſcha Carſka majeſtoſć ńech ſo wot boha derje ma!

Budeſtecy 1697.

Michał Brancel.

Dwórſki hnój.

Jara ẃele naſchich burow je hižo zpytała, kak wužitny dwȯrſki hnȯj na
pola je. Woni nawožuja hromady zelenych dorncw abȯ hliny do dwora a
dadža temu wot nalećža haćž do nazymja ležećž, dojž wſchitko pſchehnije.
Druzu zas twarja hnojowe hromady na ḿezach a po brohach, a mjėnja, zo
ſame pſchehnićže dornow, liny a hnoja to wſchitko wučžini. Ale to je
wopaki. Kȯždy hnoj ſo bȯle abȯ ḿeńe pari, to kȯždy wje. Wo telej paŕe
pak, kiž z hnoja wuſtupuje, je ńajwjacy teje maſoty, kiž polej płȯdnoſć
dawa; wowčži hnȯj pari ſo najbȯle, wȯn tež je polam najljėpſchi. Tahlej
wuſtupaca para dyrbi ſo tehodla, ſchtož mȯžno je, hromadžićž. Ale kak?
to ſo praſcha. Para je lohki loft, la z čžim ju ɫojićž? — Pſchez
wſchelake pozpytowanja ſu napoſledk na to pfchijſchli, zo ma ſo hnȯj,
dyž we hnojowej jamje leži a na hromadu wukidany je a ńemȯže ſo khjėtſy
doſć won wuweſć, zo ma tajki ſo parjacy hnȯj zlohka ze zemju abȯ linu
pokłaſć. Z deſkwanej karu nawozy ſo lina nidže tſi coly wyſoko na hnȯj:
a za tſidny je wona hižo tak z hnojowej maſotu napelńena, zo mȯže ſo
druha hlina horje nawozyćž. Pomalu pſchemjėny ſo cela hlina do hnȯja, a
tajki hnȯj je tak tučžny a mazniwy, zȯ ljepy hnoji, hačž žadyn druhi.
Poſpytajćže to jenojž!

<pb n="90"/>

Schto noweho?

Tež wo Steyŕe, mjėſl’e wo Awſtriſkej (Oeſtreich) je wulki woheń był.
Tſećžeho dnja Meje popołnju wokoło ſchtyrjoch wuńdže we pſchedmjſće
Steyrdorfe woheń, a rozſchjėri ſo, wot žaɫoſneho wjėtra naduhwany, z tak
zatraſchnym khwatkom pſchez ceɫe telej pſchedmjėſto, zo ńebje mȯžno jȯn
na žane waſchnje poduſyćž, hačžruniž wſchitko ſo naɫožowaſche, ſchtož
krukomaj bjė. Rano (w)ſchjėſći bjė 243 twaŕeni popalene. Wotpaliłe je ſo
nimale najkhudſchi džjėl wobydlerjow mjėſta; bjėchu to lućži kowarjo,
kiž filki, hozdže, mečžowe a nožowe breńty a teho ruńja kowachu.

Za Hamburgſkich wotpaleny je jara wele peńez najſchɫo. Naſch kral je
16,000 Luid’orow (80,000 tol.), mjėſto Frankfurt na Majńe a Hanover
kȯžde po 100,000 tol., mjėſto Bremen 140,000 toleŕ daɫe; z Anglickej a z
Pariza a ze wſchich bokow ſu wetſche a ḿeńſche ſummy pſchiſchłe, Ale
nuza tež je pſchemjėrnje wulka; ceɫa ſchkoda rozńeſe ſo wóſche hačž 200
Millionow Banko (njėdže 100 Million. tol.) a bližko na 40,000 wobydleri
teholej bohateho a kraſneho mjėſta bjė ſwoje wobydlenja, ſwoje zamoženje
a t. d. zhubiɫe a pſchebywaſche njėkotre dny pod nahim ńebjom.

Madrid. Bjė to 2. Meje ljėta 1808, dyž dwaj mɫodej wojerſkej wȯſchej z
Artillerije, z menom Daviz a Velarde, zpomocu hromady wutrobnitych muži,
prjenju khoroj ſwobodnoſće wo mjėſta Madridowych haſach portajiſchtaj.
Murat, francozſki General, ſtejeſche tedom z wulkim wojſkom wo Madridže.
Ale woni ſo ńeſtrožichu pſchemocy ſwojich ńepſchećželow. Swobodnoſć jich
domowſtwa a wótcneho kraja, a wuhubenja cuzeho pſchahwa bjė jich zamos;
a z ńewureknitej khrȯbɫoſcu poſtajichu woni wo jenej z najẃetſchich
haſow mjėſta njėkotre khanony, a počžachu nydyw tſylenje na wulku
hromadu wȯjſtwa, kiž jim napſchećžo ſtejeſche. Francozoje, hačžruniž po
ličžbje wele mȯeniſchi, ńeznajo pak ličžbu a hromadu ſwojich
pſchećžiwnikow, mjenja, zo je jich wulka hromada, a zo ſu ſami wot
wſchich bokow wobklucženi; dadža jim znaćž, zo chcedža ſo jim podaćž.
Taj dwaj wȯſchej bližitaj ſo, zo byſchtaj znimi wſchitke wumjeneńja
wotryčžaɫej, francozſkim rjadäm. Ale ljėdom bjėſchtaj blizko doſć, da
zaržachu tſylby a tawzynty kulkow poŕebachu teju dweju wutrobneju muži.
Bez Madridčžanami zbjėhńe ſo ſtrach a ńeporjad, wſchitko ćžjėka a
rozbjėhńe kaž pluhi z wjėtrow rozdute. Francozojo, zńemdŕeni ha tajku
ńepoſɫuſchnoſć ſwojich poddanow, napadnu na wobydlerjow Madrida a morja
za začžepaja wſcho, ſchtož jim napſchećžo ſtupi. Na haſach a wo domach,
haj wo cyrkwjach Božich a na kherchowach ćžečže krej kaž woda po
lijency. Zatraſchna bjė zaſakłoſć Francozow. — Ale poweſć wot tejelej
ſurowoſće rozſchjėri ſo bȯrzy po cełoj Schpanſkej a hnjėw a hidženje
pſchećžiwo cuznikam roſćeſche kaž woheń pſchi wjėŕe. Nydym wſtany
Schpanſki lud wo wſchich krajinach a to bjė započžatk teje zatraſchneje
ſchpanſkeje wójny, kotraž na poſledku Francozow ze Schpanſkej wuhna a
Napoleonowe kńejſtwo zkónčži. Wo Madridže pak by 2. Meja narodny ludu
ſẃedžeń; dokelž z toho dnja piſche ſo Schpanſkeho narodu ſwobodnoſć.
Ćži, kiž tońlej džeń padžechu, woſobnje pak taj dwaj wóſchej, byſchtaj
zpalenaja jeju poṕel do Urnow zhromadženy a jako Schpanſkeho ludu
ſwjatoſć zkhowany; pozdžiſcho bychu telej Urny na lampo de la Lealtad
(jenej runińe pola Madrida) porebane, a woſobny poḿnik na hrów tychlej
ſwjatych muži poſtajeny; dokeliž ſwjato je a kraſno, za ſwȯj lud moŕeny
byćž a pozdžiſche potomſtwo zakhowa ſwjate dopomńećžo tajkeho ſkutku wo
džakomnej wutrob’e. Tež my Serbojo mamy tajkich muži kiž njėdy za
naſcheho narodu ſwobodnoſć bjėdžachu a ſwoje žiwenje ji k woporu dachu!
Ale ſchtó jich praji bez rami, tychlej muži? a ſchtó khwali jich kraſne
čžiny? Naſcha winwatoſć je jo, jich wopomńećže čžeſćićž; a my chcemy to
wo pſchichodnych liſtnach naſcheje Jut’ničžki.

Jut’ničžka wudawa ſo tež na nowe pȯł ljėta tak, kaž hačž dotał; a
proſymy wſchjėch, kiž ſo wo Serbowſtwo ſtaraja, tež na nowe pȯł ljėta ju
woteberaćž. Na pȯł ljėta płaćži ſo wo Łužiſkej (Hornej a Delńej) pȯł
tolerja, wo wſchjėch druhich krajach pak ſchjeſnak, t. j. 16 ſtar. abȯ
20 now. ſljėbr. abȯ Gulden ſljėbra. Tež mȯže ſo talej nowina pſchez
poſty doſtawaćž a budže jeno njėſchto maɫo drȯžſcha. Redaktor.

Budyſchińe wedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

Cżǐſchčžane pola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

23. Liſt. 4. Junjuſa. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ɫ kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Nitra.

Słowjacſka pjėſeń.

Pſchełožena

pſchez Serboſlawa.

Po

hornej Serſkej ryčži.

Nitra, luba Nitra, ty wyſoka Nitra:

Hdžeha ſu te čžaſy, kotrychž ty ſy kćjėła?

Nitra, luba Nitra, ty Sɫowjanſka maćjė!

Pohladam na teƀe, dyrbju zapłakaćži.

Ty ſy była njėhdy wſchitkich krajow hłowa,

Kotrychž bjėži Dunaj, Wiſła a Morawa.

Ty ſy była bydɫo krala Swjatopłuka,

Jako je kńežiɫa jeho moćna ruka.

Ty ſy byɫa ſwjate mjėſto Methodowo,

Jako naſchim wȯtcam wučžił bože ſlowo.

Cyɫa twoja khwalba rozpadankach leži:

Tak ſo čžaſy mjenja, tak ſwjėt tutȯn bjėži.

Po

doɫnej Serſkej rjėey.

Nitra, luba Nitra, ty huſoka Nitra:

Žoga ſu te caſe, kȯtarych ſy kwitɫa?

Nitra, luba Nitra, ty Słowjańſka maſchji!

Pogljėdam na tobe, derbju zapɫakaſchji.

Ty ſy była njėga ſchyknych krajow głowa,

Žož ſe tocy Dunaj, Wiſɫa a Morawa

Ty ſy byɫa bydɫo krala Swjėtopuɫka,

Ako jo knjėžiła jogo mocna ruka.

Ty ſy byɫa ſwjėte mjėſto Methodowo,

Ako naſchym woſchcam hucył bože ſɫowo.

Cela twoja chwalba rozpadańkach lažy:

Tak ſe caſe mjėńe, takdga ten ſwjėt bjėžy.

Nitra, Wuherſke mjėſto. Dunaj, Wiſła, Morawa tſi rjėki a rjėkaja
Njėmſki: Donau, Weichſel, Maſch, Swjatopɫuk, njėhduſchi Sɫowjanſki kral.
Method, Sɫowjanſki japoſchtoɫ.

Ziwenja pſchemjėṅenja.

Džjėćžo.

Naſch ſwjėt je ſwjėt pſchemjėńenja: to nam prjėduje ceła ſtwoŕba.
Pyſchne rȯže nalećža wotpadaja a zwjadnu; zrałe płody ljėćža ſo
wotžnywaja a wotſchćžipuja, zelene liſće ſchtomow narymu zbljėdńe a
zahine, a zyma ze ſwojej ſchjėdžiwej ’łowu napoſledk wſchitko k tẃerdemu
ſpanju pſchikryje. — Tak tež je z namiaznaſchim žiẃenjom: z kolebki
ſtupimy my do ljėtow ſwojeho <pb n="92"/>nalećža, džcž nam wſchudžom na
wſchjėch polach a pućžach naſcheje mɫodoſće leſne rȯže džjėćžaceje
ẃeſołoſće zakćžjėwaja, a kȯždy džeń z ńewinowatej ruku wot nas ſo
ſchćžipaja a k rjanemu wjencu naſcheho žiwenja ſo wija. Ale kaž we
wjėncu rjana kwjėtka bȯrzy zahińe, tak zańdu tež z khwatkom weſela
naſcheho džjėćžatſtwa. Holčžka ńewije wjacy ſwoje wjėncy, a hȯlčžik
kładže ſwoje hračžki na bok; pſchetož raniſche zera, mɫodeho rȯzo ma
počžinaja z ćžjėmneje nocy jeho ducha wuſtupowaćž. Z horzym zadanjom, z
pobožnej dowjernoſću zpȯznawataj wonaj ſwjėtne a ńebeſke; a weſelitaj ſo
hižo dołho na tȯn džeń, džež prjėni krȯćž do ſchulje pȯndžetaj. Z
wutrobu, z duſchu podataj ſo wonaj do ruki ſwjėrneho wučžerja, kiž by
jeju brachi a pokhilenja dobroćžiwje k ljepſchemu ẃedɫ, kiž by jeju
ſɫaboſć, kiž by jeju ńewin’watoſć ze ſchkitom wjernoſće a prawdoſće
wobdał; a z cełej dowjėrnoſću wiſytaj wonaj na woblečžu, na waſchnju, na
ſlowje a ſkutku ſwojeho miſchtyra. —

Mɫodžene, Knežna.

Naſche dny pak lećža kaž mroćžele, a nichtȯ ńepytńe, dže woſtanu. Čžas
wſchjėdneho rozwučžowanja wućžekńe džjėſću pod rukomaj; a ńenadžicy ſo
teho a ljėdoma to pytnywſchi ſteji wone z prjėnym ſtopom na prozy
druheho rozdžjėlenja ſwojeho žiwenja. Ze zrudobu pohladńe wone hiſchćže
junu dozady a rozhladuje ſo wo rjanym, ale zandženym kraju ſwojeho
džjėćžatſtwa, kotrehož leſne rȯže, kotrehož ńewin’wate ẃeſela ženje ach
ženje zaſy ſo ńewrȯćža. Z džakownoſće, z luboſće ſylzami wobkŕepi wone
ſchulu, tulej ſwjatnicu ſwojeje młodoſće, kotraž — pſchez ẃele ljėt jeho
ducha wſchjėdny dom — jemu njėtk tak luba, tak droha byćž počžina. Z
ńepſchirunanymi začžućžemi, kaž pſchećžel, kiž pſchi khorym, ſḿertnym
łožu ſwojeho, we žiwenju tak lubowaneho towarſcha k poſleńemu: „Dobru
nȯc!“ ruku da: tak dawa tež džjėćžo pſchi ſwojim woteńdenju ze ſchulje
ſwojim ſobutowarſcham, ſwojim ſobuwučžomnikam, kiž z nim weſele a
zrudobu, rjane a tyſchne dny džjėlachu, ze ſtyſknoſću a ze ſylzami ruku;
pſchetož wone ńewjė, dy a dže ſo ſo z nimi zaſo wohladaćž ma. Z
ńewureknitej zrudobu wopuſchćži džjėćžo, kiž wo poſlenim zdychńenju na
ſḿertnym ɫožu ležo po Božej ńedorahnitej radže tad wele do čžaſa telej
ſwjėtne z ńebeſkim pfchemjenićž dyrbi, wopuſchćži tych, kiž ze
wſchitkimi darami ćžjėɫa a duſche je wobdarichu, wſchitke jeho ſtopy z
pilnoſću wobwarowachu, wſchitke jeho ſlaboſće a zmólki z luboſću a ze
ſmjėlnoſću pokrywachu, kiž nocy a wo - dnjo ze ſtrachom pſchi jeho
khorym ɫožu ſydowachu, a wſchitke jeho požadanja a potŕeby z wutrobnej
wolniwoſću dopelnjachu. Runje z tajkej’ zrudobu wopuſchćži tež (ſchuler)
wučžomnik teho, kiž jemu tejko rjanych, tełko požohnowanych ljėt
zaſtaraŕ, wućžeŕ a wȯtc bjėſche a mało ḿenſchu luboſć, maɫo ḿeńſchi džak
zaſɫužuje — a da jemu poſleni krȯćž tu ruku, kotruž wȯn wſchjėdnje z
džakomnej luboſću dóſtał bjė. — Rozwučženy a jako rozomny čžloẃek
pſchińdže njėtk mɫodženc abȯ džȯwka do zhromadžizny zroſćenych, a jako
doſtojny ſtaw do kſcheſćijanſkeho towarſtwa, Pŕedy bjė wȯn džjėćžo bez
wole a poznaćža, njėtk je čžɫowek a ma ſwȯj rozom, ſwoje žadanje, ſwoju
mȯs, ale tež ſwoju win’watoſć. Schtož jemu haćž dotal ſchula bjė, tȯ
dyrbi njėtk cerkeẃ, prjėdowanje, Boža ſɫužba byćž. Jow hakle ma ſo jemu
cełe žȯrło kſcheſćijanſkeho zpožnaćža wotewrećž: jow hakle jeho wutroba
z luboſću, z ponižnoſću, z dowjėrenjom a z prawdoſću a kȯždej druhej
pocćžiwoſću ſo wudybećž; jow hakle ’rota wjėčžneho žiwenja ſchjėroko ſo
wotewrėćž a kraſnoſć kńeza ſo pokazaćž. — Tola kaž cuzomnik wo cazym
mjėſći — začžuwa ſo tež mɫodženc we tymlej nowym žiẃenju woprjėdka cuzy
me ſwojej wutrobe, ńezpȯznaty, ńepytneny, ńewidžany. Wučžeŕ a poſuchar
widžitaj ſo tež tu; ale ſtejita <pb n="93"/>ſej zdaloka. A pſchiwſchim
woſtawa wućžomnik tak zymny, ńehnuty, ńejimany; dokeliž ńewidži wjacy
wotcowſke pſchikhilenje, ńeſɫyſchi wjacy tak dobroćžiwe woſebe -
napominanje, woſebe - pokazowanje a nawodžowanje na wſchich pućžach a
ſtruſchnych podawkach ſwojeho žiwenja. A tola pak čžim ḿenje ſo wȯn
zpſchećželićž mȯže z tym ſchtož wokoɫo ńeho je, ćžim bȯle započžina ſo
jeho wutroba horićž, ćžim horciſcho začžuwaćž, ćžim ſpjėſchniſcho
pſcheliwa ſo jeho kreẃ, tak zo by - li možno byɫo, by ceły ſwjėt chcyɫ
wopſchijećž wo ńewuprajniwym zaćžućžuw, wo ńewurekniwej žadoſći. Wȯn
pyta mjėr we ſwjėrnym towarſtwje: — tola ach dže namakaćž towarſcha, kiž
by wſchitke a kȯžde zaćžućže, wſchu myſł, wſchjė požadanje a zachcyćže z
nim džjėličž mȯhł? — A towarſtwa zwjazk, je wȯn ſchto druhe, nežli
mjeſacowe ćiche, zbóžniwe ſwjėtɫo pſchi khɫȯdnym ẃečžoru pod naljėtnym
ńebjom? Młodženca wutroba pak žada ſłȯnca želiwe pruhi, kiž do jeho
wutroby ſapajo hrjėjacy woheń horceje, wjėćžneje luboſće zapala. Kaž
zynk jeneje klinčžaceje truny druhu ſobu klinčžaku zatſchaſe a
zaklinčži; tak tež młodženca wutroba druhu wutrobu, ſwoje druhe „ſam ſo“
namaka, kiž celje a do ceła nutſi z nim ſo runa. Pſchetož kaž k
zakćžjėwatej liliji bliži ſo ſtra, ſchiwy młodženc k holečžu, nadobnej
kńežničžky, ſwojej wuzwolenej, poɫny ſtyſkniweho ſtrachu. Nuzywate
pokhilenje, horze nućženje jeju zahoŕene wutroby, jeju klinčžace truny
zaklinćži, jenak je zaklinčži, tak zo huſte ſo - widženje, huſte
rozmłojenje najŕeńſche, najwóſche, najſẃećžiſche towarſtwo čžłowſkeho
žiẃenja — ſwjėrnu luboſć — natwari a wȯſche mrȯčželi do knihi čžłowſkich
pȯtajnoſći z wȯhniwymi piſmikami zapiſche. Wot tajkej mɫodženſkej
luboſće zpjėwa Schiller, wulki njėmſki baſnik, tulej baſeń:

Cune nućže, ſɫȯdka nadžija

prjėńej młodej luboſće,

Duchej ńebjo ſo wotewrja,

wutroba žri z radoſće.

Ach, zo by kćžjėɫ nam na wjėčžne

čžas kraſny prjėńej’ luboſće.

(Zkónčženje w pſchichodnym.)

Schto noweho?

24. Apryla poda Monſignor Cappaccini, Bamžowy poroł po portugalſkeho
dwora, jeje Majeſtoſći kralowej Donńje Mariji, pſched z’romadženym
dworom (dworjanſtwom, t. j. kralowej zaſtojnikami a druhimi ludžimi kiž
po kralowſkeho owora ſu) kraſne zwjazanje, kotrež Bamuž ſwojemu mȯtkej
(pȯrtugalſkom Infantej) zvwjaza. Bjė to etrurſka Vaſa (kraſnje
wudžjėlany a wumolowany nop), z kotrejež kćžjėjaty rȯžowy kerk (z luteho
zɫoteho pyſchnje wurjėzany) wuſtupuże. Telej zwjazanje je wjac hačž 6000
toleŕ winojte. Dyby tola kȯždy kmȯtr tajke zwjazanje ſwojemu mȯtkej daɫ!
Da bych ja tež njėſchto tajke mjėl. Tak pak my dale ničžo ze wſchoh toho
nimamy, hačž pſchihladanje abó pſchipoſkowanje.

Wo Angliſkej (nic pak kaž njėkotſi naſchi Serbja chcedža, Jendželſkej
abȯ Jandželſkej, dokeliž tam nejſu lućži Jandželojo, kaž my z teholej
widžimy, ale Angliſcy tam ſu, Anglia, Anglaiſe, Anglik, Angličžan) wo
Angliſkej potajkim, je nižſchi lud pſchemjernje z dawkami čžiſchćženy.
Tak je wo njėkotrych krajinach, najbȯle pak wo mjėſtach, džež je wele
fabrikow, huſto tajka nuza, zo tawzynty ſo ſami zežiwićž ńemȯža a
tehodla wot jaɫmožny ſo zdžeržuja. Najwetſcha wina teho je, zo we
Angliſke Parlamenćže (to ſchtož pa nas krajny ſejm, krajne
zhromadženſtwo, Landtag) nichto wo tȯnlej lud ſo ńeſtara, a tak za ceɫy
kraj o dawki kaznje a pſchiporučženja dawaja, kiž tónlej džė
wobydlerſtwo najbȯle potločža. Ale tȯnlej toɫk je naſchich čžoſach tak
wzroſtɫ, zo mȯžno ńeje, dale jȯn zńeſć, tehodla ſu ſo towarſtwa
zeſtupali kiž <pb n="94"/>wot krajnej wóſchnoſće žadaja zo by ſo to
pſchećžiniło, a wſchitke te prawa a prawizny ludu zaſy ſo daɫe, kotrež
jemu zemjanſtwo a krajne ſtawy (Landſtände) wzaɫe ſu. Dokeliž pak ſu
telej prawizny wo jenym ſtarym dokumenćže zapiſana, kiž „Charta“ rjėka,
kak ḿenuja ſo ćži, kiž telej prawizny za lud žadaja, „Chartyſtowe“.
Ćžilej Chartyſtoẃe ſu nedawno ſwoje žadanja wo wulkim wopiſḿe do
Parlamenta dońeſli. Bjėſche to wulke, pſchemjėrnje ſchjėroke a doɫhe
piſmo, džež prjȯcy wſchitke cžeže a ſkȯržby ludu wopiſane, potom pak
ḿena wſchitkich tych podpiſane bjėchu, kiž telej wobčžeznoſće
wotwobroćžene žadaja. Druheho dnja Meje bjėſche ſo wele tawzynt tychlej
Chartyſtow Londońe zejſchlo. Rano zahe hižo poćžachu ſo woni
zhromadžowaćž a wokoło jenej pſchipoł’nju bjechu ćži wuzwoleni, kiž
mjėjachu telej wopiſmo do Parlamenta doneſć. Ze wſchich kȯncow Angliſkej
a Schottyſkej (Schottland) pſchindžechu wupȯſɫani (Deputirte) — bjėſche
jich 191 — a hrimotace woɫanje ludu a tſchaſenje a khilenja tawzynttow
khoroji powita jich. 16 ſylnych muži wza tu hobrſku (rieſig) peticiu (t.
r. požadanje) na ſwoje ramenja a ćžehniſche pſchez najbȯle ludnjate haſy
Londona k Parlamentowej khjėži. Za nimi ſtupachu tami 191 wupȯſłani.
Wſchitke wokna wo khjėžach, nimo kotrychž woni ćžehnichu, bjėchu
napelńene z ludžimi, kraſnje wuſchite khoroje zmahowachu ſo wo
wſchitkich domach a woknami won; rože a wſchelake kwjėtki a zelene
hałožy ſypachu ſo zewſchjėch ſtronow na telej hȯdne a doſtojne
wupȯſlanſtwo. Peticia ſama bjė z bantami a druhimi wotrymi barbami
kraſnje wupyſchena, a z ńeje dele wiſaſche paṕera, na kotrež, wulkimi
cyframi ſtejeſche: „3, 317, 702“; tejko Angličžanow bjė ſo pod telej
wopiſmo podpiſałe. Peticia džjėſche najprjėnja; za ńej ńeſeſche ſo wulka
wuhlo-ćžorna khoroj z napiſmom: „Moŕenje woɫa wo zprawnoſć. 16. Aug.
1819“, a na druhim boku z wotznaḿeńenjom teho zkȯncowanja wele
Chartyſtow, kiž buchu na tamym dnju moŕeni. A zady ńeje ńezkȯnčžna
mnohoſć khorojow a khorojčkow ze wſchelakimi napiſmami: „Zprawnoſć je
wȯſche dobročžiwoſće!“ — Kȯždy čžɫowjek je ſwobodny rodženy. Bȯh je
wſchjėm čžɫoẃekam jenajke prawa daɫ; ach zo bychu tola čžloẃekojo
wedželi, tolej ſwoje prawa pſchećžiwo koždej ſamopoſchnoſći a tyranſtwu
wobronićž!“ a druhe teho runja wupraẃenja. — Wokoɫo 3. dȯndžechu woni k
Parlamentſkemu domu. Ale lej tu ńemȯžachu tu wulku paṕeru z duŕemi nuts
pſchiknyćž; dyrbjachu ju pŕedy hromadu zawalićž. Tu by wona hoŕje wzata
a pſchitomnym wupȯſlanym lazowana abȯ čžitana.

Słowjanſtwo.

Sɫowjanſke ludy, (do kotrychž my hižo njėdy mo tychlej nowinach Čžechow
z Morawanami a Słowjakami wo Wuerſkej, Polakow, nas Serbow a Kaſchubow,
potym zaſy Serbow wo Awſtriſkej a Turkow kej a Rȯſow lićžachmy abó
rachnowachmy) wzbjėhaja ſo bȯle a bȯle a žadaja wetſche pėznacćže ſamych
ſo, a wjėſćiſchu znatoſć pola druhich ludow, ſwojich ſuſodow. Tehodla je
podpiſany wedžićžer Serbſkej Jut’ničžki zamyſlił, mjėſacne piſmo wo
njėmſkej ryčži pod ḿenow: „Slaviſche Revue“ wudawaćž; a to tak, zo
koſchichodnej Michalſkej Wullej Mſchi (Meſſe) prjeni zwjazk na pokazane
wuńdže, a potom z prjėnym Januarom, Mjėrcom, Mcju, Juliom, Septembrom a
Novembrom kȯdy mjėſac tajki zwjazk wo 4 oktavn. liſtnow (Bogen) ſo
rozdawa. Wobſahnyćž budže talej „Revue“ wſcho ſchtoz ſłowjanſtwo
naſtupaj, jeho wedžećža a wiėdomſtwo, hiſtoriju, geographiju (žemju -
wopiſanje) ethnographiu, a teho runja; woſebnje pak Słowjanſkich ludȯw
literaturu abȯ piſmowſtwo: t r. wſchjė knihe, nowiny, čžaſne piſma a. t.
d. budža mo tymlej mjėſacniku wopoẃedana a wozjawńene. Zo by ſo wſchich
kȯncach ſchjėrokej dalokej Słowjanſkeje zhoniło, ſchto hačž nanajdalſchi
bratſja čžinja, ſchto chcedža, ſchto žadaja. Podpiſuje ſo na tulej Revue
wo koždej dobrej knihorńi.

J. P. Jȯrdan.

Budyſchińe wedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

Cżǐſchčžane pola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

24. Liſt. 11. Smažnika. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. ṗ. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ɫ kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Serbſke towarſtwo w Lipſku woznami ze zrudnej želnoſću wſchjėm Serbſkim
towarſtwam a lubym Serbam, zo je Bȯh tȯn kńez po ſwojej ńedoſahnitej
radži zpȯmńenemu towarſtwu jeneho z jeho najwažniſchich ſobuſtawow
wotewzaɫ. Juri Kukanče, rodženy z Pitolije wo Makedonii, džež jeho nan z
kupcom je, wumre w zandženym mjėſacu wo Peſchćži, mjėſće Wuherſkej
(Ungarn). Bjėſche tudy ljėkarſtwa ẃedžo nawuknył, a džeſche z wulkej
nadžiju domoj, zo budže tam woſtrowićž a ſwojich bratrow, Bulharow, na
Sɫowjanſtwa pućže nawodžićž. Ale Werſchny bjė jemu hinak woſudžiɫ. —
Mjėr jeho koſćam! — Bratrowſka ſylza na jeho rȯw!

Bjėdżenje wo krónu.

K najſurowiſchim a najbȯle tyranſkim kralam Perſije ſɫuſcha Iſoegerdes.
Jenadwacićži ljėt bjėſche ſwojich poddanow kŕudowaɫ, jako ſḿerćž jeho
wotwoła, ha zawoſtaẃi ſyna, kiž Bacharam Gur rjėkaſche. Tȯn bidžiſche
dyrbjał po ſwojim nańe kralowaćž; ale Perſojo, dopomniwſchi ſo ſtareho
pſchiſlowa: „Jabɫuko daloko wot ſchtoma ńepańe“, wuzwolichu na jeho
mjėſto woſebneho Perſu, Keſru z ḿenom, wot kotrehož zprawnych a
čžeſtnych nałožkow a luboſće k ludej mȯžachu ſo miłeho kńeženja nadžećž.
Dyž ſo to ſta, bjė Bacharam Arabiji: tola pak bȯrzy zhoni, zo ſu druhemu
kralowſki ſtȯɫ pſchepodali. Hačž nanajrozhnjėwaniſchi wulke wȯjſko
zezhromadžowa, chcyjo pſchez hrȯnjow móć ſwoje prawa dȯcṕićž a Keſru
zahnaćži. Hižom bjėſche pola Perſiſkich ḿezow, hdyž ſo dȯpomńi, zo ma
tȯnſamy wele pſchećželow, a zo budže dyrbećž byćž wele krwjė
pſchelateje. Tehodla wumyſli ſrjėdk, zo mȯžeſchtaj ſo zwadženaj bez
wȯjny zjednaćž. Po jeho radži mjėjcſche ſo kralowſka krȯna połožićž na
maɫu hȯrku we wyſokych wobhrodžeńjach, hdžež bjėſchtaj wulkej lawaj
zawŕenaj, kotrymajž dyrbjachu njėkotry čžas ničžo žraćž ńedaćži, zo
byſchtaj ſo prawje wuhłȯdniłȯj a rozńemdriłȯj. Kotremuž teju bjėdžeŕjow
by ſo radžiɫo, krȯnu z teho ſtraſchneho mjėſta wzaćž, dyrbjaɫ Perſiſkej
kralowaćž. Keſra bjė z tym zpokojom, a bu džeń poſtaẃeny, na kotrymž
mjėjeſche ſo ta zwaha wuẃeſć. Tedym ſȯ zhromadžichu wſchitcy krajni
wulcy, zo bychu tajku zpodžiwnu hru widžili a pſchichȯdnemu kralej
hoɫdowali. Heẃak tež tſchrȯdy pſchihladowaŕjow z ludu pſchińdžechu połni
dočžakanja, kotry dže krȯnu dȯſtaćži. Cel’e napoſlėdku Bacharam a Keſra
<pb n="96"/>pſchiſtupiſchtaj, wobaj b’ez brȯńi: pſchetož ńebrȯńenaj —
tak bjė wučžińene — dyrbeſchtaj lawjacu bitwu zpytaćž. Bacharam Keſru
wab’eſche, zo by po krónu ſchȯł, a z nej ſwoju ’łowu wopyſchił. Keſra
pak: „Ja hižom“, džeſche, „wobſynu kralowſki ſtȯł: al’e ty hakl’e maſch
po tu krȯnu hićž, kotruž pſchezmjėru žadaſch. Ničžo ńewotwolwiwſchi
khrȯbły Bacharom pſchez wobhrodžeńja pſchelećži. Ńemdŕe taj hłódnej
lawaj na ńeho ſkočžiſchtaj, a kud ze kſchikom woznameni ſwoju ſtaroſć,
zo mȯhɫ tȯn ſylnik byćž pſchewińeny. Hal’e Bacharam ſo na nej’ z
rychłoſću, wutrobitoſću a mocu waliwſchi wobeju zadaẃi. Z pſcheradoſtnym
wokȯm krónu zbjėhny a zhorda na łowu ſtaẃi. Pſchihladowaŕjo ẃeſel’e
woɫachu, a Keſra z krajnymi wulkimi k Bacharamej khwataſche a jako
praweho kńeza Perſije poztroẃi. Tȯn pak panowaſche potom dwacyćži ljėt k
zbožu ſwojeho ludu, a wumŕe (441) wote wſchitkich jara žel’eny a
žarowany.

Sḿertny ſtrach Pólſkeho krala, Stanſława Poniatowſkieho.

Staniſław Guſta Poniatowſki, z najŕeńſchich muži ſwojeho čžaſa, bje 7eho
Požneńca abȯ Septembra 1764 pſchez Rȯſſowſku bróń na Pólſki kralowſki
ſtȯł pſchijſchoɫ, a mjėjeſche ſo tehodla z Rȯſſami pſchećželićž. Bjė pak
wele Polakow jemu napſchećžiwnych kotſiž z Francozami džeržachu. Ćži
wobzanknychu: jeho we ſwojim mjėſći Warſchawi jećž a do ljėhwa k
„Zjenoćženym“ do Čženſtochowa zaẃeſć. Najprjėńi b’ez zpſchiſahanymi, kiž
chcychu tajke zwažne wȯno wuẃeſć, bjėchu Strawinſky, Lukawſky a
Koſinſky. Ćži ſo z jena tſtćjećži mȯcnymi a wutrobitymi mužemi
zjenoćžichu a ſkradžu wobſadžichu kȯncaj haſy, pſchez kotruž mjėjeſche
kral wėſty džeń hićž. — Bjėſche tſećžeho Liſćopada abȯ Novembra, ćžmowej
a wjėtrojtej nocy, jako Staniſław ſo wot wečžeŕe pola ſwojeho wuja
Cžartoriſkieho wrȯćžeſche, jeno wot maɫo ſwojich ludži pſchewodženy.
Jėznikaj ze ſmolinami bjėſchtaj zpŕedy woza ha ſchjėſćo jȯn hladachu,
wot njėkotrych zeḿjanow ẃedženi. Na ſkhodženkomaj wozoweju duričžkow
ſtejeſchtaj pažej abȯ woſobnaj ſlužomnikaj, zady na wozu hejdukaj a
pjėſchkaj. We wozu kral ſedžiſche a jeho generalny adjutant a młody
pſchećžel. Ljėdym bjėchu do wuzkeje haſki ńedaloko Čžartoriſkioweho
hrodu pſchijſchli, da by na pohončža zawołane: „Zaſtań.“ Dokelž
ńepoſłuchaſche, by pſchez njėkotre wutſylje na zeḿu waleny. Hduž ta ceɫa
čžroda wȯz nadpany, a ſchtož ſo wobaraſche, na teho bu tſylane. Kral
dyrbeſche z woza. Jedn teju hejdukow, mȯcny muž, b’ez nich ſkočžiwſchi,
wojowaſche za ſwojoh’ kńežeŕja, na ſwȯj ſtrach ńehladajo, wutorže jeho
jich rubežniſkim rukam, wopſchimny, a tak z nim panywſchi jeho
pſchikrywaſche. Tudy namaka ſwoju ſḿerćž. Tež tón druhi hejduka bu
zatſyleny, jedn paža podteptany a końe zrańene. — B́eztym bjė tȯn
adjutant ćžeknyɫ a do Čžartoriſkioweho hrodu bjėžał, zo by kralej pomȯc
pſchiẃedł. Tam pak bjė zankńene a nichtó ńewotewŕi. — Dokelž kral
widžiſche zo wobarańje ničžo ńepomha, ſyny ſo, kaž ćži zpſchiſahani
chcychu, na konja ha bu wot Koſinſkieho z 10 druhimi jėznikami ẃedženy.
Pſched Warſchawu bjėſche pſchjėrȯw, pſchez kotryž kral ṅȯchcyſche a ſo
komdžeſche, mjėnjo, zo jemu z mjėſta pomȯc pſchińdže. Hale pſchez puki z
teſakow bu k temu nućženy. Strawinſky kruch zady nich ćžehniſche.

Jako bjė ſo kralowſkim hrodži tahlej poẃeſć rozzejſchɫa, ſo wſchitcy
naſtrožachn, myſljo, zo je kral zkȯncowany: mapoſledku pak ſo tola
prȯcowachu zhonićž, kak - da z nim ſo ma. Jeho čžrij, krwawy roziſylany
kožuch, kotryž bjėſche pola pſchjėrȯwa zhubił, pokaza rubežnikow pućž. —
Kralowy kȯń bjė wokhroḿił: tehodla jemu druheho dachu a ſchkorńe a
pɫaſchćž (abȯ mantl). <pb n="97"/>B́eſtym bjė Lukawſky daloko do prjėdka
ha Koſinſky, hewak tak rozomny a rozmyſly muž, newedžiſche, hdže dyrbi.
Napoſletk wobzankny do Bielan zjėćž, kiž poɫdra milje wot Warſchawy
leža, džež bjėchu njėkotſi zeḿenjo wȯz za krala pſchihotowali. Nȯcna
ćžma, padacy ſnjėh a harowacy wjėtr jich z pućža zmȯlichu. Skoro ſo
Rȯſſowſcy wojacy pſchibližichu. Koſinſkiowi 4 pſchewodžeŕjo ćžcknychu, a
wȯn bjė ſam z kralom. — Njėtko chcyſche Poniatowſky zpytaćž hačž mȯhl
ſebi Koſinkieho dobyćž a ſwobodu dȯſtaćž. Tehodla ſo wopraſcha: „Džeha
ḿe ẃedžećže?“ — „„Do ljėhwa zjenoćženych k naſchemu marſchallej
Pulawſkiemu,““ bu wotmolẃene. „Ja chcu ſo kralowſkeho ſtoła wotŕec, dyž
nimam luboſć ſwojeho ludu: al’e čžohodla tak zo mnu zakhadžećže?“ —
„„Dokelž ty, wotpraẃi Koſinſky, ńepodjanſkim (abȯ ńekathȯlſkim) pomhaſch
a jim wele prawow dawaſch. My ſmy pećždžeſaćžo, kiž ſmy pſchiſahali a
džens rano bože wotkazanje wot biſkopa na to dȯſtali, zo bychmy ćže tutu
nóc zjenoćženym pſchepodali.““ Dyž tak ryčžeſche, wučžiſći ſo hwėzda ha
rozjaſńi khwilku ćžjėmnoſć. Jako ſo to ſta, džeſche kral: „Widžiſch bože
ſudy? Dyž ſwoje zkhrȯbleńje wupraẃiſch, padaju hwjėzdy z nebja, jako
traſchne znameńja teho bójſtwa, kotrež ſy džens rano po ſwjateho
woɫtaŕja zrudžił a rozhnjėwaɫ. Nejſy tež ty mi ſwjėrnoſć pſchiſahał,
pŕedy hačž ſy ſo dał k temu zaẃeſć, twojeho krala pſcheradžićž? Boži
hnjėw budže tych trechićž, kiž ſu ſo tajkej ńeprawdži podali.“

Tehlej ſɫowa zaẃedženeho, ale nic złeho Koſinſkieho mȯcnje hnuchu, kak
zo poɫny rozkaćža pſched krala klakny, wo miɫoſć a wodaćže proſcho, a ſo
praſcheſche, kak mȯhɫ jemu pomhaćži. Kral ſlubi, zo ſo mu ničžo zɫo
ſtaćž ńedyrbi, hejzoli jemu pomha. „Khwatajmój kruch,“ džeſche, „duž z
końi zljėzemȯj a pſchimaki hromadu zẃazamój. Taj po drozy pobjėhńetaj a
ćži zpſchiſahani za nimaj. Mój pak ſo do hlinoweje jamy mi deŕe znateje
zkhowamój, haćž ſu wſchitcy nimo. Potom ḿe do bliſkeho mlyna
pſchińeſeſch. Bȯh budže ćži pɫaćžićž, dyž ſwojemu kralej pomhaſch!“ —

Koſinſky bjė ke wſchemu zwȯlny a jeho do tamneho mɫyna wedžiſche, džež
bu kral jara derje horjewzaty a wothladany, dokelž zymnica jeho
čžaſeſche. Duž žadaſche hólčžeca, kiž by jemu do Warſchawy k pſchećželej
liſt ńeſł. We nim pak tohlej z woɫojnikom (Bleiftift) napiſane
ſtejeſche: „D žiw je mi z rukow mojich mordaŕjow pomhaɫ. Ja ſym we młyni
ńedaloko Lagienki, ſym zrańeny, nic pak traſchnje. Póſćelćže mi ɫazenka,
wojakow a wȯz. Moje zdžerženje ńeſmjėdža zahe zhońičž.“ Jak bjė tȯn
hȯlčžec z tym liſtom, kiž dyrbeſche generalej Kokceji daty byćž,
wotejſchoɫ, wotſali ſo tež mɫynkowa, ha Koſinſkiy klaknywſchi k jeho
ɫožej džeſche: Spi derje, mȯj kralo, ja budu twoje žiweńje tak ſwjėru
zakhowaćž zpytaćž, kaž tȯn hejduka, kotrehož pomhach zkȯncowaćž. — Rano
ſchtyŕjoch Kokceji tu paṕerku dȯſta a nydym z wojakami pſchindže.
Mɫynkowa połna ſtrȯželi pſchibjėža ha proſcheſche, zo by ſo zkhował. Wȯn
pak ju zmjėrowa, prajicy, zo ćži wojacy pſchindu jeho zakhowaćž. Jako
general z ljėkaremi zaſtuṕi, da hakle ſo młynkecy dohladachu, kajkeho
woſobneho hoſća bjėchu nocowali. — Po ṕećži kral zaſy do Warſchawy
ćžehniſche. Lud khwataſche ze wſchjėch ſtronom ze palacymi ſmolinami na
haſu, pſchez kotruž mėjeſche kral pſchińćž, a wołaſche: „Dołho ńech žiwy
je naſch kral!“ — Wele zpſchiſahanych bjėſche popahnenych a zjenoćženym
jich paṕery a piſma wzate. Te buchu kralej na druhi džeń pſchepodate,
jako jemu rada ha wulcy hoɫdowachu. Tón pak zmjėrom ſtanywſchi je ćžiſny
do ṕecakoweho wȯhńja z tymi ſɫowami: „Na tychhlej paṕerach ſteja ćži
napiſani, kiž chcychu moju ſḿerćž. Ja ſej nežadam, ſwojich nepſchećželow
póznaćž.“ Tuto zčžińi, zo jich wele, kiž bjėchu ſo ſobu zpſchiſahali, ſo
zhanibowachu a rozkachu, druzy pak <pb n="98"/>jeho z džiwańjowu z
luboſću wobpſchijachu. — Sudnicy pak tak mili nebjėchu: pſchetož tym
dopokazanym winowatym 10 teho Požńenca 1773 tam, džež bjėchu pſchez
pſchjeroẃ ſkakali, ’łowy zwotrubowaćz dachu, haćžrunjež kral za nich
proſcheſche. Jeno Koſinſky ńeby zkóncowany, a doſtwaſche kȯžde ljėto
ŕjanych peńez, kotrež dyrbeſche Benadkach abó Venedigu pſchečžinećž.
Młynkecy bychu kralowſcy zapɫaćženi: tak tež pſchećželjo teho ſwjėrneho
hejduku, a bu jemu džež bjė panyɫ, pȯmńik ſtaẃeny. Kralowe džiwne
zdžerženje pak, kaž dolho bjėſche žiwy, kȯžde ljėto cyrkẃjach ſẃećžachu.

Łužan.

Schto noweho?

Poſleńeje Meje popoɫnju 6. jėdžeſche Angliſka kralowna Victoria wo jenym
mozu ze ſchtyrimi konimi do ſwojeho palaſta Bukingham, dyž na jene dobo
pſchi pućžu ſo jena piſtolija zaſwjėćži, wone pak ſo jeno wotpali, ale
ńetſyli, pſchez to by kralownej žiwenje zdžeržane, kiž žno huſto na
telej waſchnje w ſtraſche bjė. Ludžo kiž wokolo ſtejachu, wuhladachu to,
a młody 23 ljėtny čžłoẃek bjė ſa kralownej tſyliɫ, a to na tym ſamym
mjėſće, džež pſched dwjėmaj ljėtomaj wjėſty Oxford to ſamſne zpyta Nydym
by tež tȯnlej zɫoſnik popańeny a do jaſtwa ſadženy. Kralowna pak ńezhoni
nićžo wo tym a dyž ji doma Pryne Albert, jeje muž, wulki ſtrach
wuwupoẃe, z kotrehož z božej pomocu wujſchɫa bjė, da ńeſtrȯži ſo ničžo
jara. Nazajtra pak jezdžėſche runje tonſamy čžas wo Bukinghamſkim parku,
kaž kȯždy džeń, jako by ſo nićžo nowe ńeſtaɫo. Tawzynty ludu pak
zhromadžichu ſo wo telej wulkej zahrodžec, a wozjewichu ji ſwoje ẃeſelo,
zo je ſwojemu ludu zdžeržana. Mjėſto London pak wupȯſła ceło poſołſtwo
do kralownej, kiž by jej zbožo pſchałe (winſchowałe) za jeje zdžerženje.

Wo Parizu wumŕje Boinod, njėdawſchi rozrjadnik wo francozſkim wojſtẃe,
jeden z naiẃetſchich pſchećželow Napoleona. Navoleon bjė wot ńeho
vrawiɫ: „Bych - li ja lutych tajkichlej ſɫužomnikow mjėɫ, da bjech ja
francozkeho ḿena čžeſć po ceɫym ſwjėćže rozńeſł. A tola bjė Boinod
navſchećžiwo temu, zo chcychu Napoleona konſulej na čžas žiẃenja
zčžinićž, a wȯn ſam jeden ſtajeſche ſo napſchečžo temu. „Schto jeden mój
itakſki pſchećžel (bjė to po italſkej wójńe) vrawi: Njė? — Ha, to je
Boinod .... ẃȯn tehodla woſtańe mój ſwjėrny ſłužomnik.“ — Tež
wuzhjėhńenju Napoleona ke khejžorej bjė ſo Boinod pſchećžiwił, a tola
bjė wȯn z nim na kupu (inſlu) Elba ſchoɫ do wuhnanſtwa. Dyž bjė Napoleon
wóſchi General italſteho wȯjſko, da pȯſɫa njėdy Boinodej 100,000 frank.
za to, zo bjė jenu wojerſku wjėc derjė wuẃedl. „Wobydlerjo, wotmɫowi
jemu Boinod „ja ćži ńepfchiznaju prawiznu, zo by ty na tajke waſchnje
ṕenezy naſcheje republiki (Francozkeje) rozdawaćž ſmjėɫ. Ale moje
wȯjſtwo čžerpi, ja ſym te ṕeńezy na jeho potrjėbnoſće wuɫožiɫ.“ —
Napoleon ńezaby jemu telej wotpokazanje ženi, a zapłaćži jemu to po
ſwojim waſchnju: wȯn wuſtaji Boinodej wo ſwojim teſtamenćže khjėtru
ſummu za namjėrk.

Zańdženu Sobotu ſu žita Budeſchińe płaćžiłe:

Rož 2 tol. 20 nſl. tež 2 tol. 15 nſl.

Pſcheńca 5 = 7 1/2 = — 4 = 25 =

Ječžḿen 2 = 2 = — 1 = 27 1/2 =

Wows 1 = 15 = — 1 = 10 =

Hróch 2 = 15 = — 2 = 10 =

Jahły 5 = 17 1/2 = — 5 = 12 1/2 =

Khana butry 10 nſl. — now.

Budyſchińe wedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

Cżǐſchčžane pola C. G. Hiecki.

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

23. Liſt. 17. Smažnika. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ɫ kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Dẃernickowi hulanojo.

Schtȯ jako wjėtr wichora,

dyž rano ljėdym zaſwita,

Pſchilećži na końju?

Ńeznajećže tych ſylnikow,

Ńepſchewińliwych wojakow

We rucy lebiju?

Dẃernickowi hulanoẃe

Noſcho zmah’wace khoroẃe.

Schtȯ nepſche #ćžela kſchiwda je

Najẃetſcha! ſchtó ho zražuje

Pak tam pak zaſy tu?

Schtȯ-ha, dyž traſchnje bija ſo,

za Pȯlſku ſwjėrnje wojujo

Dopomha k dobyćžu?

Dẃernickowi hulanoẃe

Noſcho zmah’wace khoroẃe.

Schtȯ kita mȯcnje Wurſchawu?

Schtȯ ńepſchećželow pobiju

Po Wiſlje ſwobodnej’?

Schto dobyćža wjėnc na hłowi

Tak do wóhnja ſo ẃeſeli

Kaž holečžo do rej’?

Dẃernickowi hulanoẃe

Noſcho zmah’wace khoroẃe.

Schtȯ pańe pak za wȯtcowſku,

Tak rady, w rucy lebiju,

dyž džeja do ſḿerćže?

Schtȯ, dyž ſo wočži zankaju,

Dže: „Sḿertnu boloſć nečžuju

dyž Warſchawa mi kćže?“

Dẃernickowi hulanoẃe

Noſcho zmah’wace khoroẃe.

Ha praſchujecže-li dy ſo

Po rȯwa Diebičžoweho:

„Schtȯ teho dorudžił?

Schtȯ jemu krȯnu kńežeŕſku

Wotewzaɫ jaſnje błyſchćžaſu?“ —

Bych tak wam wotmłoẃiɫ:

Dẃernickowi hulanoẃe

Noſcho zmah’wace khoroẃe.

Ha wótcowſka ſwobodžena

dyž dobyćža džak poſwećža

Swoj’m ſynam nadobnym

A wojakow wſchjėch wupyſcha,

Schtȯ-ha najẃetſchu khwalbu ma

Tam klini we wȯtcnym?

Dẃernickowi hulanoẃe

Noſcho zmah’wace khoroẃe.

Ha jelizo kȯnc Pȯlſka ma,

Kiž njėtk ſo (bjėda!) ponuŕja,

Zhińe-li narodnoſć, —

dyž nichtȯ nic ſo ńezmuži

<pb n="100"/>

A wȯtcowſku ńeſwobodži:

Zkhowaju ńeſḿertnoſć

Dẃernickowi hulanoẃe

Noſcho zmah’wace khoroẃe.

Łužan.

Pólſka a Polakoẃe.

Njėdawſche pólſke kraleſtwo pfcheſćeraſche ſo wot karpatſkich hor do
baltyſkeho morja (Oſtſee), a wot Wodry (Oder, rjėka,) hačž za Dńepr, a
wobſchimny wſchitke te krajiny, kiž njėtk ze wſchelakimi ḿenami ſo
ḿeńuja a pod a wſchelakimi werſchnoſćemi ſteji. A to: pod Awſtriſkej
(Oeſtreich): Haličž abȯ Gallicya a Lodomeriſka (pſchez 14 ſtȯw
kwadratowych mil z wjac hačž poɫpjata milliona wobydleŕi). Pod
Branborſkej ẃerſchnoſću: Wulke Wojwodſtwo (Großherzogthum) Pozńanſke
(536 kwad. mil a 1,170,000 wob.); ſtare Pruſko (Alt-Preußen) na
baltyſkim pomorju (1178 kwad. mil a 2,150,000 wob.); tež Slezko abȯ
Schlezynſka, njėdy ceła (741 kwad. mil a 2,600,000 wob.), pozdžiſchich
čžaſach pak ranſcha połojca, kiž znjėtſiſchim pȯlſkim kraleſtwom ḿezuje.
Pod Ruſkej (rȯſowſkej) ẃerſchnoići pak: njėtſiſche kraleſtwo pólſke
(2331 kwad. mil a 4,150,000 wob.), dale te njėtk tak poḿenowane
Guvernementy abȯ krajimy: Wilno, Grodno, Witebſk (Litwa), Mohylew, Minſk
(Biała (bjėła Rus) Biaɫyſtok, Wolyń, Podol (7600 kwad. mil a pſchez poɫ
džewjata mill. wob.). Wſchitko dohromady njėdže 26,000 kwad. mil a 23
millionow wobydleŕi Prawda, zo telej krajiny tedom, dyž pod polfkim
kńejſtwom bjėchu, ńebjėchu tak ludnate abȯ wobydlene, a pſchi tym
ńebjėchu tež wobydlerjo wſchitcy Polakoẃe ale wo Haličžu bjėchu
Ruſynoẃe, wo Pruſkej Pruſakoẃe a Njėmcy; wo Litẃe Litawſcy a wo Biaɫej
Ruſi Bjėɫo-Roſoẃe. Tola pak bjė Polakow najwjacy a jich narodnoſć
pſcheſćėraſche ſo bȯle a bȯle, a wſchjė telej krajiny bychu ſnadž
naſchich čžaſach bȯle ḿenje ze Polakami wobydlene byɫe, ńebjėſche - li
Boži woſud to hinak woſudžiɫ.

Pȯlſke kraleſtwo bjė njėdy Republika, abó ſwobodny kraj, kotrehož kral
ńeje ludu ani zeḿe kńez. Zemjanſtwo, pólſki Schlachta ḿenowane, bjė
ſwobodne, a wo ſwojim „fejḿe“ (pa nas Landtag) rozpraẃeſche a ẃedžeſche
kraj. Schlachta dawaſche kazńe a wupiſowaſche dawki a rozrjadowaſche
wſchjė prawizny a naležitoſće kraja. Schlachta wuzwȯlowaſche tež krala,
dyž jedyn wumŕe a a ſudžeſche jeho čžinenje a započženje. Dokeliž pak
bjė Schlachta horda a ſwojewolna a ſamopaſchna, da bjė wjėčžna hadrija a
zwada, zloſć a zawiſć ḿez ńej; a dokeliž Schlachta poddany lud
podtɫóčžowaſche a zatraſchnje a furowje z nim zakhadžeſche, da
wopuſchćži tež lud Schlachtu, dyž cuzi z wotmachom na kraj ſo walichu, a
ńepſchezjenoſć ſchlachty wužiwſchi do ſtarej ſwobodnej Pȯlſkej ſo
rozdžjėlichu. Awſtriſka, Branborſka a Róſowſka wȯſchnoſć rozebrachu
Pȯlfku, a wzachu kóždy ſwȯj džjėl wot ńeje, ljėčži 1772, a mały kruch
kraja woſtajichu ſwobodnym Polakam, kȯtrehož hɫowa nijėjeſche „kral“
byćž, wot ſtajnej zemjanſkej rady ẃedženy. Talej rada pak zazbjėhny
ſwoje ſtare pſchekory a ſamopaſchnoſće, a tak rozebrachu nazpȯmńene tſi
ẃerchi Pȯlſku druhi kroćž (1793). Na to zbjėhny Koſciuſchko ſwobodnoſće
khoroj, zo by ceɫe Pȯlſko wuſwobodžiɫ, a Ruſa jeho pſchemȯ (1795) a tak
rozebra ſo Pȯlſka tſećži króćž. Tola pak woſta pſchecy ńjėſchto
ſwobodneho kraja pod ſwojim kralom. Dyž pak pod Napoleonom tež tȯnlej
kruch kraja ſo zbjėhny a wſchjėch pȯlſkich bratrow k zjenoćženju pod
ſwoju khoroj zawoɫawſchi pſchećžiwo Ruſam a Njėmeam bjėdžowaſche, da
zaſtupi do Polakow wutroby nowa nadžija ſwobodnoſće; ale jeno na
khwilku. Napoleona hwjėzda haſny, a zńej zapadže tež Pȯlſka ſwobodnoſć
do prȯcha. Wjdenſki (Wienſki) Kongres pſchipokaza Pȯlſke kraleſtwo
Ruſkemu <pb n="101"/>Carej a wot cełeje wulkeje Pȯlſkeje ńewoſta ničžo,
haćž mjėſto Krakȯw a jeho wokołnoſć, 23 kwad mil a 132,000 wobydlerjow.
To rjėka ſwobodno mjėſta, ale Ruſa, a Rakuſchan (Awſtriſki) a Bramborſki
tłȯčži je ze wſchich ſtronow; a Krakȯw a zpadaniny jeho kralowſkich
hrodow bljėdnuja a hinu, kaž čžerẃena kwjėćž, dyž mrȯz jeje ziły
pſchežrał je.

J. P. Jȯrdan.

Mjėrćžin Zurbano.

Wo najwetſchej khjėži cełeje Alawy, jenej wſy tſi mile zezady Vittorie,
znatoh Schpanſkeho mjėſta, bjėſche poſlenich dnach ljėta 1837 jene abȯ
30 abó 40 ludži hromadu ſo zejſchlo do jeneje wulkeje dołheje ſtwy, kaž
tamych krajinach huſto ſo namekaja. Wȯſredža ſtejeſche wulke blido a
pſchi nim hrajeſche 12 abȯ 15 muži kharty. Bjėſche to hižo po pȯlnocy,
deſchćž a wichor tſchaſeſche z woknami a nahke tſyli ſo ńedaloko z
flinty. Wſchitko poſkočži a poſkaſche; dokeliž pak wonka wſchitko zaſy
woćžichny, hrajeſche ſo dale. Brzy na to klepaſche ſo njėſchto do
wrotow, njėkotſi zkočžichu k małemu wokńeſchku a wołachu: „Schtȯ tu?“
„Pſchečžel“, wotmłowi ſo wonka z wažnym hłoſom. Džowka wotewri, a
dȯjſtwy ſtupi rȯłnik wo draſće, kajkejž burja wo najbliſchich wſach
khodža. Z ruku za ſwoju mėcu pſchimnjo, poſtrowi wȯn pſchitomnych,
dokeliž pak mjėjeſche ſo runje pokazaćž, ſchto dobydže, da ſo nichto wo
ńeho dale neſtaraſche. Wȯn pſchiſtupi hačž k blidej. Sedym khartow
bjėhižo wućžehńene, a tola hra ſchćže nic zkȯnčžena. Na jene dobo ćžiſny
tón cuznik pſchez ramjo jeneho zaſtojnika peńez na blido: „Schtyri realy
na deleńka!“ (Bjė pak to hra, zo dyž wjėſty pſchikryty khart z hudaſch,
dobydžeſch.) Wſchitko ſkočži horje pſchećžiwo temu burej a tȯn kiž
peńezy zaſadžił bjé, wo kotrež ſo hrajeſche, ŕekny ze hrožacej krutoſću:
„Ty ſy pozdže pſchiſchoł — njėtk dyrbu po złotym ſadžećž. Młody, nahły
Oficjėr ſahny po te peńezy, zo by je cuzom bez wočži ćžiſnił. „Woſtajćže
je ležo, pſchećželo“ zawola tón bur, „abȯ ja wam waſche kraſne
brodžićžki wotrjėznu!“ — Pozdže je, prawićže wy? Chudemu čžłowekej
nechaćže potajkim dowoličž zo by tež njėſchto dobył. Hejda nȯ! Kopo! (ja
ſadžu na tȯn khart tejko peńez, ſchtož wo banku, peńežnicy, je)“ —
Tajkałe khrȯbłoſć rozḿerza wſchjėch hačž nanajbȯle; wſcho zeſtawa a
wołaſche na ſtrȯžu. (Strȯža jė njėmſke wacha, tehodla tež ẃes ſtrȯža na
njėmſki Warthe, ſchtož tak wele hačž wacha.) — „Zmjėrom! ani z mjėſta;
ſchtož ſo hibńe, je morẃy!“ zakſchikny tȯn bur a podepŕe ſo na na ſćjėnu
a rozwiny ſwoj mantel, zo ſo jeho ceła broń a dołha ručžnica - flinta
pokaza. „Ja ſem Mjėrćžin Zuŕbano!“ —

(Zkónčženje w pſchichodnym.)

Łučžlany Pjėtr.

(Zkońčženje.)

Jow wotčžakowaſche jeho młoda nadobna, kraſna knežničžka ze ſljėborom,
złotym a drohimi kameńemi bohaćže wupyſchena, ze ſwojim nanom a cełej
tſchrȯdu ſłužownikow. Z ẃeſołym a luboznym wȯčžkom ſwjėkowaſche ſo wona
ha ńeho, a nan praſcheſche ſo jeho pſchećželniwje: „Z wotkak ſy ty,
Kńeže, a kajke je twoje ḿeno a twȯj ſplah.“ —

„Ja ſym z wučžlaneho hrodu!“ wotmłowi Pjėtr krȯtko a khjėtſy.

„Z wučžlaneho hrodu? — To je zpodžiwny hrȯd, a ńeſłyſchane ḿeno! — Ale
ty, nadobny kńeže, budžeſch jeho khwalbu borzy po cełym ſwjėćže
rozſchjėrićž!“ — Tohodla proſchu ćže, zo by za tſi ńedžjėle zaſo k nam
pſchijėł a myto ſwojeho ryćžerſkeho zadžerženja pſchi tym wulkim
zjėzdžowanju dȯſtał — z ruki mojeje džowki. Zo pak <pb n="102"/>bychmy
ćži pokazali, kak wulcy tebe čžeſćimy, da wzmi tulej njėſchto wot nas z
dobroćžiwoſću a z pſchećželnej wutrobu!“ A poda jemu złoty zeger a ta
młȯdna kńežničžka, kiž jemu tak ſwjėru do wočžow hladaſche, tykny jemu
złoty perſchćžeń z drohimu kaḿeńemi kraſnje wuſadžany na porſt, a ŕekny:
„Woz tolej, moj čžeſćowany, k dopomńenju na ſwoju ńeweſtu!“ —

Neple, bjėrny, kulki.

Wone ſo njėtkoj ſadžeja. My naſchich Serbow na to ſpominamy, zo bychu je
jara do kruchow ńerjėzali, dokeliž wone hewjak wſchitke zhnija. Najhorje
je to wo mokrych ljėtach; a dyž pſchi bjėrny - ſadženju deſchćžik dže,
da maſch wjėſte, zo wjac hačž połojca rjėžanych nepli ćži nezkhadža.
Kedžbujćže na to.

We Pȯlſkich nowinach, kotrež maja ḿeno: „Rȯčžniki Krytyki literackiej“ —
počžinaja tež druhdy na naſche Serbowſtwo ſpominaćž. Tak khwali ſo tam
we No. 3. 1842 Jȯrdanowa Serſka Gramatyka, we No. 17 ryčži ſo prawje
pjėknje wot naſcheje Jut’ničžki a we No. 19. 20 poweda ſo to a wono wot
naſcheje literatury a ƀez druhim tež wot hȯdnoſćje a rjanoſćje Serſkich
pjėſničžkow.

Serboſław.

Schto noweho?

Angliſcy rybakojo ſu we mjėrnym Okeańe woſym hačž dotal ńeznatych kupow
(inſlow) najſchli. Wone ſu khjėtŕe wulke, płȯdneje zeḿe, a z ludžimi
wobydleńe. Ćžilej wobydlerjo ſu pečža wele hinajſchi nežli jich ſuſodža,
na blizkich pŕedy znatych kupach, a jich domy, bydlenje, a žiẃenje tamym
jara ńepodobne.

General de Borgono je 200 ſchpanſkich duchomnych wo Włȯſkej (Jtalſkej)
hromadu naẃedł, kiž chcedža z nim do Chilie a Buenos-Ayres (dweju krajow
wo Ameriſkej) hićž; tež wo Peru (Ameriſkej) je tak ẃele duchomnych
trjėbne, zo je ceło poſołſtwo na pućžu do Rȯmu, Bamža proſyćž, zo by jim
duchomnych póſłał. Tam ſu pećža cełe krajiny, džež ſo za ljėto jenoj
jeden krȯćž duchomny pokaže, zo tam božu mſchu džerži, kćžije, ſpoweda a
bože wokazanje podawa.

Wo Syriſkej pokazuje ſo znowa mȯr, tak zo ſu ludžo za džeń ſtrowi a
mordwi. Maronitojo a Druzojo ſteja tež napſchećo ſebi a njėkotre
tawzynty Albaneſow jo Turkowſki Guverńer Omer-Paſcha ſobu pſchiẃedł, tak
hrozy temulej kraju njėtkoj wſchjė ńezbožo, wójna, khoroſće a mȯr, hłod
a zaćžepanje.

Zańdženu Sobotu ſu žita Budeſchińe płaćžile:

Rož 2 tol. 15 nſl. tež 2 tol. 10 nſl.

Pſcheńca 5 = 7 1/2 = — 4 = 25 =

Ječžḿen 2 = — = — 1 = 25 =

Wows 1 = 15 = — 1 = 10 =

Khana butry 10 nſl. — now.

Jut’ničžka wudawa ſo tež na nowe pȯł ljėta tak, kaž hačž dotał; a
proſymy wſchjėch, kiž ſo wo Serbowſtwo ſtaraja, tež na nowe pół ljėta ju
woteberaćž. Na pȯł ljėta płaćži ſo wo Łužiſkej (Hornej a Delńej) pół
tolerja, wo wſchjėch druhich krajach pak ſchjėſnak, t. j. 16 ſtar. abȯ
20 now. ſljėbr. abó Gulden ſljėbra. Tež mȯže ſo talej nowina pſchez
poſty doſtawaćž a budže jeno njėſchto mało drȯžſcha. Redaktor.

Budyſchińe wedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

Cžiſchčžane pola C. G. Hiecki.

<pb n="103"/>

Jut’ničžka.

Nowiny za Serbow.

26. Liſt. 25. Smažnika. 1842.

S wupraj kaž nėmſke ſſ, k pſchikładej: ſuſod; z kaž n. ſ, k. p. zwón; čž
kaž n. tſch, k. p. čžorny; ćž kaž n. dtſch, k. p. ćžahnyćž; ł kaž n. w,
k. p. kał; y kaž podjanſke é, k. p. ſyry.

Mužica.

„Z ćžjemnoh’ ljėſa wuſtupuje ſkała,

Na ſkału wuſtuṕi Serſke holčžo,

Wobhlada krajiny na wſchjė ſtrony;

Zamućži ſo wot krajinow wſchitkich.

Zaſtona ze płačžom hołbijacym.

Sedži dołho, a dołho ſo mućži.“

Nato horje zeb’eŕe ſo zpjėſchnje

A te ſłowa ŕekne k pſchećželnicam:

Ow džȯwčžata ſotrowſkich wutrobow,

Popłakujćže, pȯpłakujćže zo mnu:

Ja ſo ńerudžu wo złoto, ſljėbro,

Ani draſtu kraſnowužiwanu,

Ani tež ſo ńeſtaram wo ſtarſchej’

Dobroćžiwej’, droholubwaneju,

Ani ńeboju ſo wo pachoła,

Moju ſylnȯ wutrobitu radoſć.

Hal’e hlaj! do kraja cuzy pſchińdže,

Z cuzymi ſłowami rozkazuje,

Naſchu narodnoſć potłoćžićž pyta,

Zakhadža ńečžlowſcy z krajnikami.

Naſche kubła je nam z mocu zebrał,

Dyrbimy džeń wote dńja roboćžićž:

Žanej prawdy nic ńenamakamy,

Słabiſcheho ſylniſchi podnuŕi.

Hlajćže! dla tej’ ńeprawdy ſo tyſchu,

A ſo rudžu, zo nejſym ja pachoł.

Ach ḿe bohe holečžo a ſłabe!

Aj płakajćže zo mnu, zo ja džȯwčžo!

Hewak ſchła bych džiweje do wȯjny,

Nepſchećželam pokazała pućže,

Narodnoſć nam naſchu zakhowała,

Prawdu zaſy pomhała załožićž,

Wȯtcowſkeje ḿezy rozſchjėŕiła,

Wrȯćžiła ji ſtaru khwalbu, ſławu:

Dobyćžowu waju[10]) bych noſyła:

Ńeſḿertne by kćjėło moje ḿeno!

Aj wy mužojo, aj wy zbožomni,

Kiž ſće ſḿerćž podejſchli bitwi ſwjatej!

Ach zo ja bych towaŕſchićž ſo mȯhła

Z wami, ſkutki, kajkež wy, wuẃedžo.

Łužan.

Liſt Jndijana na ſwojeho krala.

Mȯj kralo, na twoju pſchikazń ſym ſo podał do Jendželſkeje, ſydła
naſchich najmȯcniſchich ſuſodow. Dokelž wopiſmo teho ludu žadaſch, da
ćži je pſchipȯſćełu.

Hdyž bjėch na kraj wuſtupił, pſchińdže woſobny muž ke mni wot kupineho
kńeza wotpóſłany <pb n="104"/>ḿe powitaćž. Jako temu zwupoẃedowach, zo
ſym pućžowajo wele dla wjėtra ha wichora zpytaćž dyrbjał, praẃeſche, zo
jemu to jara žel čžińi. Pſchi tym ruku na moju wutrobu połvži a zdruhej
ḿe pſchimny, wobžarowajo, zo je ſo mi tak zejſchło. Hale za khwilku jo
ſo do njėkajkeje ŕjady na pućžu lejžazeje zakopnych; duž ſo tȯn miły
kńez k druhemu wobwrȯćžiwſchi počža z cełej ſchiju ſḿećž a zpomni moju
nelepoſć.

Potom ſo ze mužom pȯznach, kiž woznameńjowaſchė, zo by ſo ẃeſelik,
mȯhł-li mi ſchto k wołi zčžińićž. Ja jeho proſchach zo by mi moje
nakładžeńa ńeſć pomhał. Wȯn pak ſo mi wuſḿjawſchi to ſwojemu ſłužomnikej
poručži.

Bydlach najreńſchim džjėli mjėſta, džeń wote dńa mnȯhoſć ludži widžo.
Neſłyſchach ničžo hačž ſakrowańe a zeleńe, ſwareńe, haneńe, newidžich
ničžo hačž ſtorkańe, torhańe, bićže; a pſcheſtawſchich zakhadžećž ludžo
ze wſchjėch ſtronow poztrowjachu. Ljėdy bjėch ſedom dńow ſwojim bydleńu
pobydlił, da hoſpodaŕ pſchiſtuṕiwſchi ze poſmjėſchliwym wobličžom: „Mȯj
kneže,“ džeſche, „tŕebajćže moju khjėjžu kaž ſwoju a čžińčže ſchtož ſo
wam dobre zda.“ Po tajkej dowolnoſci dach na druhi džeń ćžjėſli ſćjėnu
we mojej ſtwi wottorhaćž, dokelž bjė mi mała. Zdobom hoſpodaŕ hnjėwny
pſchiſtupiwſchi zakhadžeſche, zo ſtwu kȯucuju; a dyrbjach ſo namjėſći
wotſalićž.

Tȯn čžloẃek, k kotremuž njėtk ćžehnich, bjė hiſchćže dwȯrniwiſchi a
pſchecželniſchi, hačž prjėńi. Moja ceła khjėjža, džeſche, a wſchitko
ſchtȯž tu widžićže, je k waſchej ſłužbi. Wutrobńe zẃeſeliwſchi ſo
tajkeho podńeſėńa, najmjėfći jene z tych ŕjanych zercadłow (ſchpiheivw),
kiž na ſćjėnach wiſachu, zawalich, zo bych tebi póſłał. Hal’e hlaj! tȯn
muž bu hiſchćže hnjewniſchi a chcyſche ḿe daćž do jaſtwa ſadžićž,
dokelž, praẃeſche, bjėch ſo namjeŕjał jeho wobkrahnyćž.

Za krȯtki čžas buch k jara woſebnemu kńezej k wobjėdu proſcheny. Jako
bjėchmy powobjedowali, tȯn praweſche, hejzoli ſchto žadam, tŕebam jenož
poručžićž: wſcho budže mi k ſłužbi. Na blidži pak ſtejeſche kraſny
čžaſnik (zeger); a ja proſchach, zo bychu mi tȯn tak dołho zpoſchćžili,
hačž mjėſći pſchebywam. Ničžo ńewotmolẃiwſchi, ničžo ẃjacy zo mnu
ńeryčžachu.

Buch k kralej zwołany. Nelicowani mužojo reńe zdraſćeni ſo pſched nim
pokoŕjowachu a ḿenowachu dobroćžiweho, miłeho; zady khribeta pak
hańjachu a ſwaŕjachu.

Džiwni ludžo wobydleŕjo teje kupy. Słyſcho jich, ńeby ty hinak wjėŕił,
hačž zo wſchitcy ſu ljėkaŕjo, pſchetož ſpochi ſo praſcheja: „Kak ſo
maćže? Namakaćže ſo deŕe?“ Najſmjėſchniſche je waſchńe, kiž maju pola
blida. Napelńa ſchklencu, pozbjėhneja, prajujcy, zo na moju ztrowoſć
pija. Tola pak ḿe nuzowachu telko pićž, zo bydžich zkhoŕił, bjėch-li
jich poſłuchał. Pijachu tež na twoju ztrowoſć; kotruž pak džjėn toła
ſkeŕſcho wot twojeho mȯcneho ćžjėła hačž wot jich pſcheńja dočžakamy. Ja
ſym tychlej ludži ſyty a ničžo bȯl’e ńežadam, hačž ſo k tebi wrȯćžićž,
mój kralo, zo bych ćži hłupoſće a naſmjėſchliwoſće Europanow
zwupoẃedował.

Krawc a ſlón. (Smjėſchk.)

We Suraćži we Rańſchoindiſkej du ſlȯn (aby helefanta) k napowańju
ćžjėŕeny a pſchińdže k domej krawca, kotryž pſched khjėjžu ſedžiſche ze
ſchklu jablukow. Swȯj nȯs aby pȯſk rozćahnywſchi ſlȯn jene po druhim do
klamy tykaſche. Krawc chcyſche ſwoje jabłuka radſjo ſam ſjėſć a kałty
jemu do pȯſka. Słȯn pak praẃeſche: Prrrrrm! woteńdže k napowańju a ſo
napiwſchi ſwój nȯs zaſy z wodu napelni. Jako ſo wrȯćiwſchi k krawcej
pſchińdže, ruńe pſched ńeho ſtupi a jemu tu wodu ƀez-wočži duny.

<pb n="105"/>

Wot teho ſłona mȯhli ludžo njėſchto nawuknyćž a dyrbeli, chcedža-li ſo
tola hdy ẃečžićž, druhim tak zapłaćžićž kaž wȯn, da ńebychu cel’e
zpuſchćžili, ale nohi a rucy bychu cełe woſtałe. Wſchako ſu ludžo ẃjacy
hačž ſlȯn.

Parabola.

Wedžiſche čžloẃek Syriſki ſwojeho welbl’uda (haby kamejla). Nadobo ſo to
zwjeriſko ſpóſcha ha rozńemdri, tak zo dyrbeſche ẃodžeŕ ćžeknycž a ſo do
bliſkeje ſtudńe zkhowaćž. Ljėzo pak do neje ſo wobſuže, al’e doſahany
kerk zboka wuroſćeny. — Hoŕepohladowajo, welbl’udowu traſchnu hłowu
widžiſche; delepohladowajo, wotewŕenu klamu zmija. Teho pak doſć nebjė;
hiſchćže tſećža ńeduſchnoſć ſo ſjewi: čžorna myſch a bjėła hryzajo
kuſaſchtej koreńe teho kerćžka, kotrehož ſo džerzeſche. Myſchi
torhaſchtej, hŕebaſchtej, ryjeſchtej, točeſchtej tak zo ſo ṕerſchćž
del’eſypotaſche. — Byrńež we tajkejhlej ſtrachoſći, bojoſći, nuzy, tȯn
muž toła počža jahodki ſchćžipaćž z teje jėžiwki, kiž na nej wiſaſche,
zabywſchi ńemdrneho welbl’uda, klamurozdajaceho zmija, ṕerſchćžkidacej
myſchcy. Jahody bjėchu ſłȯdke, a pominy ſo jemu wſchitka ſtaroſć. —

Praſcheſch-li ḿe, ſchtȯ je tȯn b’ezrozemny muž, kiž mȯže takhlej zabyćž
wſchitkeje bojoſće, da wjės: tȯn čžłowek ty ſy; poſłuchaj. Zmij we
hłubini klamu rozdajacy je „ſḿerćž“; hrožacy welbl’ud „ſtyyſk a nuza“.
Ty ſy, kiž dyrbiſch ſredž žiweńa ha ſḿerćže wiſaćž. Tej koreńohryzancy,
kiž ćže žadatej ſḿerćži pſchepodać, ſtej „džeń a nóc.“ Bjėła ſkradžu wot
wečžora haćž do rańa hŕeboce, čžorna pak wot wečžera haćž do rańa. Ha z
tajkej ſtrachoſću wobdaty zabydžeſch tola hrožaceho welbl’uda, zmija
łakaceho, myfchi hŕebotacej, jeno — zo ty mȯhł hiſchćže pola rȯwa
khoſchćžićž a wužiwac ſłódkich jahodkow.

(Pſchełož.) Łužan.

Zpytajćže.

Hdyž chcedža Serb’jo pokazaćž, kak lȯhcy mȯžeja tež ćžežke hrónčžka
wuprawićž, ŕeknu: Džeẃećž króćž kołowok’ło rokotowoh’ kerka; aby: Chcemȯ
temu naſchemu młynkej te koło džeẃecžadžewećždžeſatkrȯćž
kołowokołowobłopatkowaćž a zaſy doloławokołowotwobłopatkowaćž a ſej rucy
ńewobžiwicojčžićž.

Łužan.

Jut’niczka 1842. 1. pół ljėta

Baſńe, zpjėwy, pjėſničžki

Pſchazna pjėſničžka. B—na Liſt. 1. 2. 3.

Wojeŕſki zpjėw. B—na Liſt. 4.

Kwalba kuŕenja. B—na = 5.

Suſodžinka. D—ki = 6.

Dwjé ſtarej čžėſkej pjėſničžcy. Jȯrdana = 7.

Wočžko. Domaſchki = 8.

Syłobiki. B—na = 14.

Pſchećželſtwo. B—na = 15.

Horda Morawanka = 16.

Kruwarſka pjėſń. B—na = 17.

Na ſerbſku Łužicu. B—na = 18.

Ẃeſua ńeweſta. B—na = 19.

Nitra. Serboſlawa = 23.

Dẃernickowi hulanojo. Łužana = 25.

Mužica Łužana = 26.

Poẃedančžka, Smjėſchki

Rȯžowy pupk. Jȯrdana Liſt. 1.

Wopiły kńez = 1.

Don Diėgo Łeon. Jórdana = 2.

Rȯſowſcy mordli raja a pija = 2.

Bohatyha khudy. Jórdana = 3. 4.

Skuadž a Wrȯbel. B—na = 3.

Liſćowe dŕewo a čžorne drewo. B—na = 3.

Bojazna žónka = 3.

Puf = 3.

Lohka pomoc. Módre woko = 4.

Žid wo ćžernjach = 5. 6.

<pb n="106"/>

Pſchećželſtwo. Jȯrdana Liſt. 5

Smjėſchki = 5.

Doctor wſcho-wjėm = 6.

Puf = 6.

Schtȯž ſo Bohu dowjėri, kruty dom ſej natwari. kń. Buka = 7. 8.

Ljėnja pſchelčža. D—ki 7. 8. 9.

Zhudane! = 7.

Hoberſki Had. Łužana 9. 10. 11. 12. 13. 14.

Liſchka pſyćžej koži. B—na = 11.

Khapon a ſrȯka. B—na = 13.

Je to načžo podomne = 14.

Łučžlany Pjėtr 17. 18. 19. 25.

Nic jara! = 19.

Straſchny woheń Hamburgu = 20.

Bjėdženje wo krȯnu. Łužana = 24.

Staniſław Poniatowſky. Łužana = 24.

Mjėrćžin Zurbano = 25.

Krawc a ſlȯn. Łužana = 26.

Parabola. Łužana = 26.

Hoſpodarſke wjėcy.

Pſchjėſadne a ſolotwjowe rjadki čžiſte Liſt. 2.

Nowe waſchnje butru džjėłaćž = 3.

Zajacy a druhu džiwinu wot kału wotdžeržeć 4.

Za wozebenje = 13.

Za tobakarjow = 13.

Hiſchćže za wozehenje = 15.

Dyž kruwy po dejenja kopaja = 15.

Butru najljėpe woſelićž.= 15.

Wjėſćiſcho, khjėtſiſcho a wjac butry nadžjelaćž 20.

Pſchećžiwo molam = 21.

Dwȯrſki hnȯj = 22.

Neple, bjėrny, kulki = 25.

Nawučžne

Sakſonſka a mjėſto London Liſt. 4.

Najwažniſche podawki Serbach = 8.

Londonſki Tunnel Liſt. 11.

Serbſke a čžjėſke pjėničžki. Jórdana = 12.

Ludki. Łužana = 13.

Wſchelkizny = 15.

Hwjėdy. Jȯrdana = 15.

Wratſlawſke ſerbſke towarſtwo Serboſława 16. 17

Thun wot Čžechow piſmowſtwa = 18.

Cygani = 19.

Krȯtk pſchehlad Serbſkeho piſmowſtwo ♣I.♥ rono. Serboſława 20. 21. 22.

Wſchelkizny = 21.

Žiwenja pſchemjėńenja. Dažinſkehó = 23.

Pólſka a Polakoẃe. Jórdana = 25.

Serbſtwo ſpominane we nowinach; „Rȯčžniki Krytyki literackiej.
Serboſława = 25.

Ńeznate kupy wot Angliſkich rybakow nadeńdžene 25.

General Borgono = 25.

Mȯr we Syriſkej; nepſchecželſtwa = 25.

Liſt Jndijana na ſwojeha krala. Łužana = 26.

Zpytajćže. Łužana = 26.

Dopiſowanja

Lipſke Serbſke towarſtwo Liſt. 8.

Njėmſke čžaſowe piſmo za Słowjanſtwo = 23.

Jan Kukanče, ſobuſtaw Lipſk. ſerbſk. tow. † = 24

Zańdženu Sobotu ſu žita Budeſchińe płaćžiłe:

Rož 2 tol. 15 nſl. tež 2 tol. 10 nſl.

Pſcheńca 5 = 7 1/2 = — 4 = 25 =

Ječžḿen 2 = — = — 1 = 25 =

Wows 1 = 15 = — 1 = 10 =

Hróch 2 = 15 = — 2 = 10 =

Jahły 5 = 17 1/2 = — 5 = 12 1/2 =

Khana butry 10 nſl. — now.

Budyſchińe wedžene wot J. P. Jórdana. Wudawane wot Welleŕec kniheŕńe.

Cžiſchčžane pola C. G. Hiecki.

[1] ) Hekla na Islandſkej kuṕe wo połnócnym morju; Vezuv wo Italſkej abó
Wółſkej: dwjė hoŕe, kiž čžas wot čžaſa woheń ze ſo ſapatej.

[2] ) Rakuſka, to je Khejžorſka, Awſtriſka, Oeſterreich.

[3] ) S. bjė tehdom 15 ljėt ſtary a wučžomnik druheje (njėtk
ſchtwórteje) klaſy. Stawy tuteho zjenoćženja bjechu: Bulank z Kulowa;
Heinold, Jäkel, Jakub z Budeſchina; Jurak ze Schekee, Kſchižank z
Móſchec; Kanig z Bukec; Salowski z Kulowa; Schołta z horneho Wujezda;
Schuſter ze Žornoſykow; Span z Wjėtaſchowa; Wanak z Neſwačžidła; Welan
ze Slepeho. Njekotrych z nich znajemy dženſa jako horliwych Serbow, —
ale ſu tež ćži druzy ſwojej narodnoſći ſwjėrni woſtali a ſtaraja ſo wo
to, ſchtož bjė tehdy jich wutrobne požadanje?

[4] ) Delnjo-łužiſke ſlowa; kabat: mužaca ſuknja; pica: jėſć a pićž.

[5] *) Delnjo-łužiſke ſlowa; kabat: mužaca ſuknja; pica: jėſć a pićž.

[6] ) dwje ſtarej Uužiſkej horje; džež njėdy naſchi wótcojo ſo
zhromadžowächu, ſwojim Boham |ſłužićž, a za dobówſtwa wo wójnach
pſchećžiwo ſwojim ńepſchećželam ſo džakowaćž.

[7] *) Ěžorny Bóh, ſtary ſerbſki pſchibóh, kaž bjė pa naſchich wótcow
wyſócy čžeſćeny.

[8] ) Schtóha njėtk mjėſto Serbow tutu dobrotu wužiwa?

[9] ) Landſtändojo.

[10] ) Palme.
