Žiwjenja Swjatych.

Po rjedże cyrkwinſkich ſtawiznow

ſpiſał

♣Handrij Duěman.♠

♣Zešiwk IX.♠

♣W Budyšinje♠ 1872.

♣Z nakladom towaŕstwa SS. Cyrilla a Methoda.♠

♣W kommissii J. E. Smolerja.♠

<pb n="545"/>

Janowe cźěło bu zboka Baſiliska hrjebane a zdaloka khwataſche lud k joho
pohrjebej. We lěcźe 438 bu cźěło ſwjedźeńſcy do Konſtantinopla
pſchewjezene a 27. januara we pſchitomnoſcźi khěžora Theodoſia
pohrjebane. Pozdżiſcho buchu joho powoſtanki do Roma pſchenjeſene, hdźež
we vatikanſkej cyrkwi pod wołtarjom ſwjatoho Chryſoſtoma wotpocžuja.

Jan Chryſoſtomus je wjele prědowanjow a druhich piſmow po ſebi
zawoſtajił, kotrež, wſchitke joho ponižnoſcź, wucženoſcź a wulku
znatoſcź ze ſwjatym piſmom wozjewjeja.

Swjaty Hieronymus, měſchnik, cyrkwinſki wucžeŕ; 30. ſeptembra.
Hieronymus[1]⁾ běſche we Stridonje we Dalmatii wokoło lěta 331
narodźeny. Nan Euſebius njeběſche runje woſobny, ale tola doſcź
ſamožity, a nałožeſche wjele na wucžbu ſwojeju ſynow Hieronyma a
Pauliniana. Kſcheſcźanſkaj ſtarſchej jimaj zahe pobožnoſcż do wutroby
zaſchcżěpjeſchtaj. Doma mějeſche Hieronymus ſławnoho Donata za wucžerja
we zapocžatkach wědomoſcźow a nawukny doſpołnje grichiſku a łacźonſku
rycž, a wuznamjenjeſche ſo pſchez wurycžnoſcź. Tola pohanſki wucžeŕ
hajeſche jeno wonkownu pſchiſtojnoſcź. Pſchez to wucžby pobožneju
ſtarſcheju dale a bóle do zady ſtupachu.

Dowuknjenja dla bu Hieronymus do Roma póſłany. We prěnim cžaſu ſwojoho
pſchebywanja we tutym ſwjatym měſcźe wopytowaſche z dobrymi towaŕſchemi
podzeḿſke pohrjebniſchcźa božich martrarjow, zo by ſo pſchez jich
pſchikład zahorjował. Ale bȯrzy woliwkny a pocža bože ſłužby zakomdźecź,
a ſwětne zmyſlenjo joho bóle wobknježeſche. Woſebje mějeſche duch
hordoſcźe na nim wulku móc.

Hdyž běſche młodźenſke lěta dokonjał, pod ſo po tehdomnym waſchnju k
wjetſchomu wudoſpołnjenju na pucźowanjo do cuzych krajow. Sławne běchu
tehdom wucženiſchcża we Gallii. Wſchitke te wopyta Hieronymus. Tam
kupowaſche a wotpiſowaſche wjele knihow.

Wokoło lěta 370 pſchińdźe do Triera. Tudy zaſy prjedawſche lěpſche
zmyſlenjo we nim wotcucźowacź pocžinaſche. Hieronym poduſchowaſche
hordoſcź a chcyſche ſebi puſtniſke žiwjenjo wubracź. <pb n="546"/>Swoju
kedźbnoſcź pſchi wukujenju złožowaſche nětko woſebj na ſwjate
piſmowſtwo.

Na to dźěſche do Akwileje k zaſłužbnym mužam a bu pſche nich we ſwojich
prědkwzacźach wobkrucźeny. Běchu to duchow# a mnichowje we klóſchtrje,
kotryž běſche ſo tudy njedawno załoži# Hieronym pſchebywaſche we tutym
klóſchtrje, zo mohł ſo ſwobod niſcho wědomoſcźam podawacź. Tola tam
dołho njewoſta, al z nam njeznatych winow tam woteńdźe. Najſkerje ſta ſo
to joh ſotry dla, kotruž chcyſche na dobrym pucźu zakitacź a
wobkrucźecź.

Zaſy wrócźi ſo do Roma, hdźež běſche prjedy ſwjatu kſchcźeṅc# doſtał.
Tola njenamaka tudy měr a cźichotu, kiž pytaſche.

Tak poda ſo z někotrymi towaŕſchemi na pucź do narań ſchich krajow.
Wſchudźom wopytowaſche puſtnikow a druhe pſche pobožnoſcź wuznamjenjene
woſoby, ſo by ſo po nich wudoſpołnjał Jeno ſwoje knihi a něſchto pjenjez
wza ſebi z Roma ſobu. W# puſcźinje Chalcis dźěleſche ſo wot ſwojich
towaŕſchow a pſchebywaſche tam ſchtyri lěta we cžitanju nabožnych knihow
a we pokueźenju.

Tudy joho wſchelake khoroſcźe napadowachu a ſpytowanj# tyſchachu.
Hieronym ſam wo tym piſche: „Z bojoſcźe pſched helu ſym ſo do tutoho
jaſtwa zaſudźił. Moje woblicžo je pſche# poſcżenjo zblědnyło, ale
požadoſcźe rozhorjeja wozymnjene cźěło. Moje mjaſo běſche pſchez
pomorjenjo kaž morwe: ale žadoſcź horjeſche ſo z połnym płomjenjom.
Dokelž nihdźe pomocy namakacź njewjedźach, padnych Jězuſej k nohomaj a
macžach jej ze ſylſami. Swoje ſpjecźiwe mjaſo potłócžowach pſchez
poſcźenjo po cyłych tydźenjach. Druhdy žałoſcźach wodnjo a w nocy bje#
pſcheſtacźa, a cźepjech ſo tak dołho na wutrobu, hacž Bóh wichoram
porucži a mojej duſchi zaſy měr wrócźi. K modlenju wuzwolach ſebi
najſkradźniſche kuty, zo bych rozpjerſchenjam cźeknył. Bóh je mój ſwědk,
zo ſym po pſchelecźu wjele ſylzow z napjatymaj wocžomaj k njebju hladał
a ſo do cžródow jandźelow pſcheſadźeny zdał.“

K pomorjenjam pſchidawaſche Hieronym wuknjenjo hebrejſkeje rycže wot
kſchcźenych Židow. To dźěſche jara cżežcy. Wjacy krócź chcyſche
pſcheſtacź. Tola zbožownje pſchewiny wobcźežnoſcźe a pſchecźiwnoſcźe. We
tutym cžaſu wotrjekny ſo cžitanja ſwětnych piſmow a cžitaſche cźim
kedźbnifcho a pobožniſcho ſwjate piſma.

We tutym cžaſu naſta we Antiochii pſchi wuzwolenju bis#opa <pb
n="547"/>rozſchcźěpjenjo a tomu pſchiwdachu ſo błudne wucženja, kotrež
Hieronymej žiwjenjo wobcźežowachu. Tehdom piſaſche bamžej Damaſej dwaj
liſtaj, ſo by joho wuſudźenjo doſtał, ſchto ma we tutej wěcy po
katholſku wěricź.

Nětko wrócźi ſo do Antiochije, hdźež bu wot patriarchi Paulina wokoło
lěta 377 za měſchnika wuſwjecźeny. We ſpocžatku drje běſche ſo Hieronym
napſchecźo tomu ſpjecźował, ale ſkóncžnje tola do toho zwolicź dyrbjał.
Po ſwjecźiznje woteńdźe do Paleſtiny a pſchebywaſche dlěſchi cžas we
Bethlehemje a pſchehladowaſche a pſchepytowaſche měſtna, wo kotrychž
běſche něſchto we ſwjatym piſmje piſane.

We lěcźe 380 pucźowaſche do Konſtantinopla, hdźež běſche Hrehoŕ
Nazianſki biſkop a joho we zrozemjenju ſwjatoho piſma wuwucžowaſche.

Zaſy wrócźi ſo na to do Paleſtiny, ale bu bórzy do Roma žadany. We lěcźe
381 poda ſo tam na pucź, a woſta pola bamža Julia, kotromuž běſche za
radnika we najwažniſchich naležnoſcźach. Woſebje mějeſche na liſty
wotmołwjecź, kotrež biſkopowje do Roma ſcźelechu.

Swjatoſcź žiwjenja, wucženoſcź a wurycžnoſcź pſchihotowachu jomu cžeſcź.
Zemjenjo a duchowni ſebi pola njoho powucženjo pytachu. Hieronym
nawjedowaſche tež mnohe kſcheſcźanſke žónſke na pucźu k zbóžnoſcźi.
Woſebje nadobywaſche wudowa Marcella pod joho nawjedowanjom we
zrozemjenju ſwjatoho piſma.

We lěcźe 384, hdyž hiſchcźe we Romje pſchebywaſche, wuda napſchecźo
błudnym wucženjam Arianow piſmo wo wobſtajnym knježniſtwje
najzbóžniſcheje knježny Marije.

Hieronym běſche cžaſto pſchiležnoſcź měł, napſchecźo nahramnoſcźi,
njepóccźiwoſcźi a hordoſcźi Romjanow prědowacź. Toho dla mějeſche tam
wjele ſkradźnych njepſchecźelow. Cźile pocžachu po ſmjercźi bamža Damaſa
khrobliſcho ze łžu a hanjenjom napſchecźo mjomu wuſtupowacź. Hieronym
dźěſche njepſchecźelam z pucźa a poda ſo we auguſcźe 385 z bratrom
Paulinianom a někotrymi towaŕſchemi na pucź. Najwoſobniſchi ludźo joho
hacž na łódź pſchewodźachu.

Srjedź zymy pſchińdźe do Jeruzalema. We nalěcźu (386) pucźowaſche do
Egipta, ſo by tam ſwoju wědomoſcź wudoſpołnił. Wrócźiwſchi ſo zaſy do
Paleſtiny, bydleſche we Bethlehemje. Tudy natwari jomu ſwjata Paula
klóſchtyr a Hieronym pſchihotowa z njej dom za pobožnych pucźowarjow.

<pb n="548"/>

Hieronym wjedźeſche tudy krute žiwjenjo. Hubjena draſta kryjeſche joho
cźěło. Cžorny khlěb a zeliſchcźa běchu joho cyroba. Stajne dźěło,
piſanjo a cžitanjo wupjelnjeſche joho cžas.

Pſchi tym wudoſpołnjeſche ſo we hebrejſkej rycži a njezacpějeſche, wot
młódſchich wuknycź. Pilnje pſchepytowaſche cyrkwinſke ſtawizny, kotrež
za jara wažnu wědomoſcź dźeržeſche.

Hieronym piſaſche někotre rycže napſchecźo błudnikam Lueiferianam. We
lěcże 392 wuda piſmo k khwalbje knježniſtwa napſchecźo Jovinianej. We
tutej knizy ſpomina tež na nježenjeńſtwo duchownych. Bórzy na to
piſaſche liſt wo winowatoſcźach duchownych. Piſma pſchecźiwo Origeniſtam
a Pelagianam wobſwědcžeja joho wucženoſcź a zahorjenoſcź za cyrkej božu.
Tež piſaſche wukładowanja ſwjatoho piſma, a byrnje khory był,
njewotpołoži tute dźěło.

Swjate piſmo pſchełožowaſche do łacźonſkeje rycže, z pſchirunanjom
dotalnych pſchełožkow, kotrež běchu khětrje rozdźělne. Hižon we Romje
běſche we lěcźe 382 tute dźěło zapocžał a dokonja je we lěcźe 407. Tak
běſche cyłe ſwjate piſmo pſchełožił z wuwzacźom tych dźělow, kotrež we
hebrejſkej rycži njemějeſche. Joho pſchełožk bu wot cyrkwje pſchijaty a
płacźi we naſchim cžaſu pod mjenom „Bulgata.“

We ſwojich dźěłach bu Hieronym pſchez Pelagianow zatorhnjeny, kotſiž we
lěcźe 417 dźiwju cžródu do Bethlehema póſłachu, zo bychu klóſchtry
znicžili, kotrež pod Hieronymowym nawjedowanjom ſtojachu. Twarjenja
buchu ſpalene a mniſcha a knježny dyrbjachu rozcźěkacź. Hieronym lědma
ze žiwjenjom cżekny. Hdyž běſche tele pſcheſcźěhanjo pſcheſtało, wrócźi
ſo Hieronym zaſy k ſwojim dźěłam.

We lěcźe 420, 30. ſeptembra, bu ze zwjazkow ſmjertnoho cźěła wumoženy a
joho cźěło we Bethlehemje we powoſtankach joho klóſchtra pohrjebane.
Pozdźiſcho buchu joho koſcźe do Roma pſchenjeſene.

Swjaty Porfyrius, biſkop; 26. februara. Porſyrius běſche ſo wokoło lěta
352 we Theſſalonichu narodźił. Woſobnaj a bohataj ſtarſchej daſchtaj
joho we wědomoſcźach wuwucžowacź. Pſchi zakitanju wěry pomhaſche jomu
dobra znatoſcź ze ſwjatym piſmom. We žadoſcźi, cyle Bohu ſłužicź,
wopuſchcźi Porfyrius, we lěcże 378, pjecź a dwacycźi lět ſtary,
pſchecźelow a kraj a wuzwoli ſebi puſcźinu Skete we Egipcźe za
pſchebytk.

<pb n="549"/>

Hdyž běſche pjecź lět krute klóſchtyrſke žiwjenjo wjedł, doſta
dowolnoſcź, zo ſmě do Paleſtiny hicź. Blizko Jordana wuzwoli ſebi hórſku
jamu za wobydlenjo a pſchebywaſche tam pjecź lět. Hdyž joho ſtrowoſcź
pſchi tym cżerpjecź pocža, dyrbjeſche do Jeruzalema woteńcź, hdźež, na
kij ſo zepjerajo, wſchědnje měſtna wopytowaſche, kiž běchu pſchez
knjezowe cżerpenjo poſwjecźene. Z wulkej wobcźežnoſcźu khodźeſche po
trjepjenach, a njebjerjeſche poſkicżenu pomoc, prajicy: „Woſtajcźe mje.
Dokelž ſym ſem pſchiſchoł we nadźiji, zo wodacźo ſwojich hrěchow
doſtanu, njeby ſo mi pſchiſtało, hdyž by mje ſchtó podepjerał. Próca, z
kotrejž po tutych ſkhodach khodźu, ſnadż mi pomha, božu ſmilnoſcź
doſtacź.“ Wſchědnje poſylnjeſche ſo pſchez cyrobu ſwjatoho woprawjenja.

Jenu ſtaroſcź hiſchcźe mějeſche Porfyrius, a ta jomu njepokoj
cžinjeſche. Swoje kubła njeběſche hiſchcźe pſchedał a khudym rozdźèlił.
Toho dla porucži zpſchecźelenomu młodźencej Markej, zo by do
Theſſalonicha ſchoł a joho kubła pſchedał. Za tſi měſacy ſo tutón z
wuwikowanymi pjenjezami zaſy do Jeruzalema wrócźi. Mjez tym běſche ſo z
Porfyriowej ſtrowoſcźu nahle pſcheměnjenjo ſtało. Markus njemóžeſche ſo
na joho ſtrowoſcźi a cžerſtwoſcźi dodźiwacź. Porfyrius jomu rjekny:
„Njedźiwaj ſo na mni, ale na njeſkóncžnej miłoſcźi mojoho Zbóžnika,
kotryž tak lohcy zahoji, ſchtož cžłowjekowje za njezahojne dźerža.“

Markus ſo wopraſcha, kak je ſtrowoſcź zaſy doſtał. Porfyrius jomu
wotmołwi: „Hdyž mějach pſched ſchtyrcycźimi dnami najwjetſche boloſcźe,
wlecžech ſo na kalvarſku horu. Tam mje ſłaboſcź napadny. Mjez tym mějach
ſcźěhowace widźenjo: Běſche mi, hako bych Knjeza na kſchižu wiſacoho
widźał a zboka njoho na druhim kſchižu pokutnoho mordarja. Dha prajach
Jězuſej: Knježe, ſpomń na mnje we ſwojim kraleſtwje. Knjez póſła mi
pokutnoho mordarja na pomoc. Tón mje wot zemje wuzběhny a kazaſche mi,
zo bych k ſwojomu wumožnikej ſchoł. Hdyž běch k njomu pſchiſchoł, ſtupi
Jězus ze kſchiža, mi prajicy: Wzmi tute drjewo a khowaj je. Ja
poſłuchach, wzach kſchiž na ramjo a njeſech jón někotre krocžele. We
tutym wotcucźich a njejſym wot khoroſcźe ſchto wjacy pytnył.“

To Marka ze ſpodźiwanjom napjelni a chcyſche wot nětka pſchi Porfyriu
woſtacź. Porfyrius rozdźěli wuwikowane pjenjezy khudym we Paleſtinje a
Egipcźe a žiwjeſche ſo ze ſwojim rucžnym dźěłom. Markus z wotpiſowanjom
wjacy zaſłužeſche, hacž <pb n="550"/>mějeſche trjeba a chcyſche zbytk z
Porfyriom dźělicź, ale tón nicž njebjerjeſche.

Hdyž běſche Jeruzalemſki biſkop wo kraſnych pocžinkach Por# ſyriowych
ſłyſchał, wuſwjecźi joho za měſchnika a dowěri jom# we lěcźe 393
ſtražowanjo Jězuſowoho kſchiža, kotryž běſche pobožn# khěžorowna Helena
zaſy namakała. Porfyrius běſche tehdom 4# lět ſtary. Pſchi měſchniſkej
ſłužbje ſwoje prjedawſche krutobn# žiwjenjo we poſcźenju a modlenju
pokracžowaſche.

Hdyž běſche we lěcże 396 biſkop we Gaza wumrjeł, wobroc# ſo duchownſtwo
a lud na ceſarejſkoho biſkopa Jana z próſtw# zo by jim nowoho biſkopa
ſtajił. Tutón zaſy póſła k jeruza# lemſkomu biſkopej a žadaſche wot
njoho, zo by jomu měſchnik Porfyria póſłał, z kotrymž chce ſo wo
někotrych wěcach wuradźo wacź. Biſkop da jomu ſydom dnow cžaſa k
pucźowanju. Pſche woteńdźenjom rjekny Porfyrius Markej: „Pójmoj, bratſe,
hiſchcź junu ſwjate měſtna wopytacź a zbóžnikowy kſchiž pocžeſcźicź
Dołhi cžas je wjacy njewohladamoj.“ Dokelž jomu Mark nje dorozemi,
prajeſche dale: „Zańdźenu nóc je ſo mi Knjez zjewi a mi prajił: Daj
pokład kſchiža naſpjet, kiž bu tebi dowěrjeny# Chcu tebi njewjeſtu dacź,
kotraž je khuda a zacpěta, ale ſwojej# pobožnoſcźe a póccźiwoſcźe dla
khwalobna. Prócuj ſo, zo by j# rjenje wudebił, pſchetož, hacž runje
khuda, je tola moja ſotra. — To je, ſchtož je mi Jězus poſlednu nóc
zjewił. Boju ſo, z# budu z hrěchami druhich cžłowjekow wobcźeženy, mjez
tym zo n# zapokucźenju ſwojich dźěłam. Ale božej woli dyrbju
poſłuchacź.“

Porfyrius wopyta z Markom ſwjate měſtna a modleſche ſ# dołho ze
ſylzojtymaj wocžomaj pſched wěrnym kſchižom Jězuſowym; potom jón zamkny
a poda klucž biſkopej a wuproſy ſeb joho žohnowanjo. Nazajtra woteńdźe z
Markom a tſjomi towarſchemi. Sobotu pſchiṅdźe do Ceſareje a rycžeſche z
biskopom wo duchownych wěcach. Potom jomu biſkop zjewi, zo je joho za
biſkopa we Gaza wuzwolił. Zrudźeny ronjeſche Porfyrius wjele ſylzow,
hdyž bu ſwjecźeny.

Srjedu wjecžor pſchińdźe do ſwojeje woſady, hdźež mějeſche pohanſtwo
hiſchcźe pſchemóc. Wot kſcheſcźanow bu witany, wot pohanow hidźeny. Tele
hidźenjo pſchibjeraſche, hdyž teſame lěto wulka ſuchota naſta, a někotre
měſacy ſo wjacy njedeſchcźowaſche. Pohanjo pytachu winu toho we
biſkopje, kotryž je hněw bohow na měſto pſchinjeſł. Pohanjo ſwojich
bohow ſydom dnów dołho z woporami cžeſcźowachu k wuproſchenju deſchcźa,
ale podarmo. <pb n="551"/>Suchota pſchibjeraſche a hižon pocžinaſche ſo
hłód pokazowacź. Porfyrius porucži ſwojej woſadźe woſebite poſcźenjo a
modlenjo a pſchebywaſche z woſadu cyłu nóc we modlitwje. Na zajtra źěchu
wſchitcy, na 280 kſcheſcźanow, do njedalokeje cyrkwje wjatoho Timothea.
Hdyž chcychu ſo do měſta wrócźicź, namakachu wrota wot pohanow
zamknjene. Kſcheſcźenjo zaſtachu a połachu ſo nutrniſcho k Bohu. A hlej,
zdobom pocža ſo ſylnje deſchcźowacź. Tež pohanjo ſpóznachu we tym ruku
božu a wołachu: „Khryſtus je dobył. Wón je Bóh.“ Muohoſcź pohanow ſo
#ſcheſcźanam pſchizamkny a cźehnjeſche z nimi do cyrkwje, zo bychu ſo
Bohu za hnadne wuſłyſchenjo dźakowali. Sto a ſchěſcź a ſydomdźeſacźo
pohanjo wobrocźichu ſo k kſcheſcźanſtwu. Porfyrius jich wucžeſche a
wudźěli jim kſchcźeńcu a firmowanjo. Na kóncu lěta ſo zaſy ſto a pjecźo,
a bórzy na to ſchtyri a ſchěſcź dźeſacźo wobrocźichu.

Woſebje tele pſchiſtupy k kſcheſcźanſtwu zbudźowachu złoby zaſakłych
pohanow. Kſcheſcźenjo buchu ze zaſtojnſtwow wuzamknjeni a wjele hanjeni.
Porfyrius ſo pola khěžora wobcźežowaſche, kotryž pohanſke temple we Gaza
ſpowalecź daſche. Pſchibójſke znamjenja buchu rozbite a pſchiwěrſke
knihi ſpalene.

We lěcźe 403 twarjeſche Porfyrius nowu cyrkej, k kotrejež běſche
khěžorka Eudokſia wjele marmora a pyſchnych ſtołpow dariła. Za pjecź lět
bu tale cyrkej dotwarjena. Na dnju poſwjecźenja buchu khudym bohate
jałmožny wudźělene. Pohanow ſo wjacy a wjacy pſchizamkaſche ſłužbje
žiwoho Boha. We lěcźe 420, 26. februara bu fwěrny biſkop do wěcžnoſcźe
wotwołany.

Swjaty Cyrill alekſandriſki, patriarcha, 28. januara. Cyrill běſche wot
Boha powołany, zo by potajnoſcź Jězuſowoho wocžłowjecženja zakitał we
cžaſu, hdźež błudniſtwo napſchecźo tutej wucžbje najbóle zakhadźeſche.
Wot młodoſcźe wuwucžowaſche ſo pod nawjedowanjom ſwojoho wuja,
alekſandriſkoho biſkopa Theofila we zeznacźu ſwjatoho piſma a
cyrkwinſkich podawiznow. Tež we ſwětnych wědomoſcźach běſche derje
nazhonjeny.

We lěcźe 412 bu za patriarchu we Alekſandrii wuzwoleny. Hnydom pocža
krucźe napſchecźo novatianſkim błudnikam, kaž tež napſchecźo Židam
wuſtupowacź, kotſiž běchu ſebi ſurowoſcźe napſchecźo kſcheſcźanam
dowolili. Hdyž Neſtoriowe błudniſtwo napſchecźo Khryſtuſowej cžłowjeſkej
naturje ſo rozſchěrjeſche, piſaſche <pb n="552"/>Cyrill Neſtoriej, zo by
joho zaſy k wěrnoſcźi wobrocźił. Hdyž běſche na cyrkwinſkej
zhromadźiznje Neſtoriowa wucžba hako błud dopokazana, napominaſche
Cyrill Neſtoria podarmo k podcźiſnjenju pod wěrnoſcź. Toho dla bu we
lěcźe 431 we Efeſu cyrkwinſka zhromadżizna wotdźeržana a Neſtorius z
biſkopſtwa wotſadźeny.

Khěžor daſche Cyrilla zajecź, ale puſchcźi joho bórzy zaſy. Hdyž běſche
ſo we oktobru 431 zaſy do Alekſandrije wrócźił, dźěłaſche na to, zo
tamny błud do joho woſady pſchiſchoł njeby. We lěcźe 444, 28. januara
wumrje tutón ſwěrny bědźeŕ. Bamž Coeleſtin cžeſcźeſche joho z mjenom:
„zakitaŕ cyrkwje a wèry, a katholſki wucžeŕ a wěrnje japoſchtołſki muž.“

Swjaty Proklus, arcbiſkop; 24. oktobra. Tutón běſche we Konſtantinoplu
rodźeny. Młody hižon bu cyrkwinſki cžitaŕ. Pſchi tym ſo we wědomoſcźach
wudoſpołnjeſche. Khwilu běſche ſwjaty Jan Złotohort (Chryſoſtom) joho
wucžeŕ a mějeſche joho za ſwojoho piſarja.

Pod arcbiſkopom Attikom bu za arcbiſkopa we Cycikus we Hellesponcźe
wuſwjecźeny. Tola wobydlerjo ſo joho pſchikhadej ſpjecźowachu, dokelž
nadwjeŕchnoſcź konſtantinopelſkich arcbiſkopow njepſchiſpóznawachu.
Tohodla woſta Proklus we Konſtantinoplu a doby ſebi we prědowanjach
ſławne mjeno.

Po Siſinniowej ſmjercźi we lěcźe 427 chcychu joho někotſi za arcbiſkopa
měcź, druzy pak běchu napſchecźo tomu. Tak wuzwolichu Neſtoria, kotryž
bórzy do błudniſtwa zapadny. Proklus pocža we lěcźe 429 napſchecźo njomu
prèdowacź a dopokazowaſche, zo ſwjatej Mariji pſchiſłuſcha mjeno „macźer
boža“. We lěcźe 431 bu Neſtorius wotſadźeny a joho ſcźěhowaŕ Makſimian
wumrje za tſi lěta.

Nětko bu Proklus za arcbiſkopa we Konſtantinoplu wuzwoleny a wodźeſche
błudnikow z dobrym na prawy pucż. Joho piſma rycža najbóle wo wěcach,
kotrež błudnikowje zacźiſkowachu.

Hdyž we lěcźe 447 zemjerženja lud ze ſtrachom napjelnjowachu a lud z
měſta cźěkaſche, pſchewodźeſche jich Proklus, zo by jich tróſchtował a z
nimi ſo modlił. Woſebje daſche jim ſpěwacź: „Swjaty Božo! ſwjaty a ſylny
Božo! ſwjaty a njeſmjertny Božo! ſmil ſo nad nami.“ Na tule modlitwu
pſcheſtachu rženja. Wot toho cžaſa ſpěwaja ſo we narańſchej cyrkwi tele
ſłowa na božej mſchi prjedy ſcźenja.

<pb n="553"/>

We lěcźe 447, 24. oktobra, bu Proklus z cžaſnoho žiwjenja wotewzaty.

Swjaty Flavian, arcbiſkop; 18. februara. Flavian běſche měſchnik a
pokładnik konſtantinopelſkeje cyrkwje. Po ſmjercźi ſwjatoho Prokla bu za
arcbiſkopa tutoho měſta wuzwoleny. Dwórſki zaſtojnik Chryſafius běſche
napſchecźo njomu njepſchecźelſcy zmyſleny a pohnu khěžora, zo by pſchi
ſwjecźiznje dar wot Flaviana žadał. Flavian póſła jomu žohnowany khlěb
hako znamjo pokoja a pſchecźelſtwa. Chryſafius běſche woſobniſchi dar
wocžakował a cžinjeſche tohodla poroki. Arcbiſkop jomu wotmołwi, zo ſu
pokłady cyrkwje k druhim wěcam poſtajene, hacž k daram za bohatych.

Flavian běſche na cyrkwinſkej zhromadźiznje we lěcźe 448 Eutychowe błudy
zacźiſnył a tež bamžej Leonej wo tym piſał. Na koncilu we Efeſu we lěcźe
449 wobcźežowaſche ſo na ſwětne zakitanjo błudow. Za to bu wot
roznjemdrjenoho Dioſkora wo zemju cźiſnjeny a poteptany a na to do
Lydije do cuzbniſtwa wotehnaty, hdźež za tſi dny wumrje.

♣h)♠ Debjeṅſtwo cyrkwje we Africy.

Swjaty Hawſchtyn (Auguſtin), biſkop, cyrkwinſki wucžeŕ; 28. auguſta.
Swjaty Hawſchtyn je pſchikład wěrnych pokucźerjow, ſławny zakitaŕ wěry,
mócny ſchwikaŕ błudarjow, jaſna hwězda Jězuſoweje cyrkwje. We Tagaſte,
njedaloko Hippona we Africy, narodźi ſo wón 13. novembra 354 wot
ſprawnejú, ale nic bohateju ſtarſcheju. Joho nan Patricius běſche pohan
a jara k nahłomu hněwej nakhileny. Tola pſchez mudre nawjedowanjo
mandźelſkeje Moniki bu bóle a bóle ſkludźeny a dóſta pſched ſmjercźu
ſwjatu kſchcźeṅcu.

Hawſchtyn zabłudźi ſo we zažnej młodoſcźi wot dobroho pucźa a wužiwaſche
wſchitke žadoſcźe ſkaženeje wutroby. Macźeŕ Monika rozwucžowaſche joho
we kſcheſcźanſkich wěrnoſcźach a pſchiwucžowaſche joho pacźerjam. Hdyž
běſche joho ſtraſchna khoroſcź napadnyła, pſchihotowaſche joho macźeŕ na
kſchcźeńcu; ale hdyž běſche ſo ſmjertny ſtrach zhubił, bu joho
kſchcźeńca zaſy wotſtorcžena — k najwjetſchej zrudobje macźerje.

Dokelž mějeſche Hawſchtyn dobre dary, daſche joho nan we ſwětnych
wědomoſcźach rozwucžowacź a chcyſche jomu pſchez to pucź k cžeſcźi a
bohatſtwam pſchihotowacź. Hawſchtyn ſo pſchi <pb n="554"/>wuknjenju
wotwlakowaſche, dokelž mějeſche na dźěcźacych hra# wjacy ſpodobanja.
Najprjedy joho bojoſcź pſched cźělnym khoſta# njom pohanjeſche,
pozdźiſcho pſchida ſo hordoſcź, kotraž ſebi khwalb# pſched towaŕſchemi
žadaſche. Khłóſchcźenjo zawjedźe joho k nje# ſwěrnoſcźam, kotrež k woli
towaŕſchow wobeńdźe. Zo by khoſtanjam cźeknył, njebojeſche ſo łžě. Tak
zakorjenjeſche ſo złe d# joho wutroby, hdyž hiſchcże we nanowym domje
pſchebywaſche.

Hdyž běſche Hawſchtyn doma ſpocžatki wědomoſcźow nawuknył, bu k
dalſchomu wudoſpołujenju do blizkoho měſta Madaura póſłany. We
ſchěſnatym lěcźe wrócźi ſo zaſy domoj # woſta lěto pola ſtarſcheju. Nan
ſo wjele wo njoho njeſtaraſch# a macźeŕne napominanja buchu zacpěte. We
złych towaŕſtwach bu do njecžiſtoty zawjedźeny a cžłowjeſkeje khwalby
dla pytaſche njekhmanoſcźe ſwojich towaŕſchow pſcheſahnycż.

Wokoło lěta 370 dźěſche Hawſchtyu do Karthagina a wuknjeſche z wulkej
zahorjenoſcźu rycžniſtwo. Hordoſcź joho pſchi tym pohanjeſche. Złe
pſchikłady joho tam hłubje a hłubje do lóſchtaŕſtwa zacźahowachu. W
tutym cžaſu zhubi ſwojoho nana pſchez ſmjercź.

Hawſchtyn cžitaſche rady piſma pohanſkich pěſnjerjow. Pſchi dalſchim a
hłubſchim pſchepytowanju njeſpodobachu ſo jomu póhanſke piſma doſcź,
dokelž tam ženje nicžo wo Jězuſu njenamaka, kotrohož mjeno běſche wot
małoſcźe ſem někajku ſpodźiwnu mó#nad nim wobkhowało. Toho dla zapocža
ſwjate piſmo cžitacź, ale njenamaka žane prawe ſpodobanjo na nim. Bórzy
zapadny do manichejſkich błudow, kotrež joho na dźewjecź lět ſlepjachu.
Lóſchtaŕſtwo a hordoſcź běſchtaj wina joho pada. Pozdźiſcho wón ſam wo
tym takle piſa: „To ſu hłowne wotnohi złóſcźe, naſtate z korjenja
žadoſcźe za knježenjom, widźenjom a zacžuwanjom: pak z jedneje tutych
žadoſcźow, abo z dweju, abo ze wſchěch tſjóch. A to ſo ſtawa, hdyž
wopuſchcźiwſchi Tebje, kiž ſy žórło žiwjenja, tebje, jenicžkoho, wěrnoho
ſtworicźerja a wjedźicźerja wſchoho ſwěta — połni ſebicžneje hordoſcźe
we někajkim dźěle ſwěta joho jebacžnoſcź lubujemy. Toho dla tež ſo jeno
pſchez ponižnu pobožnoſcź k Tebi wrócźamy, a Ty rjedźiſch nas wot złych
pſchiwukow, ſy hnadny hrěcham wuznawacych, a wuſłyſchiſch zdychi
putanych, a wotwježeſch zwjazki, z kotrymiž ſmy ſo ſami zwjazali. ...
Pytach z hordoſcźu, ſchtož móže ſama ponižnoſcź namakacź. Błazyn ſebi
myſlach, zo ſo lecźicy horje znjeſu, ale padnych na zemju.“

<pb n="555"/>

Tola tež Manichejowje joho njeſpokojichu. Hordźachu drje ſo, zo maja za
jenicžkoho wjednika rozom, a běchu tola połni njerozoma. Wukładujo ſwoju
mudroſcź, wudawachu ponižne wěrjenjo katholikow za hłupoſcź.

Dwacycźi lět ſtary běſche Hawſchtyn we wſchitkich wotdźělenjach
wèdomoſcźow dowuknył. Wopuſchcźiwſchi Karthago, wrócźi ſo do domowiny a
załoži tam wucžeṙnju za rycžnikow. Macźeŕ Monika, kotraž běſche ſwěrna
dźowka katholſkeje cyrkwje, płakaſche na joho zabłudźenja a proſcheſche
bjez pſcheſtacźa Boha wo joho wobrocźenjo. Wona njechaſche z nim za
tymſamym blidom ſydacź, tak dołho hacž wón błudam hołdowaſche. Ale
wſchitko běſche podarmo. Tak proſcheſche biſkopa woſady, zo chcył wón z
jeje ſynom ſpytacź. Tón pak měnjeſche, zo k tomu hiſchcźe prawy cžas
njeje, dokelž joho duch nětko hiſchcźe rozwucženjo do ſo njebjerje.
„Woſtaj joho, jeno proſch Boha za njoho. Wón ſo ſam dopyta, kak wulki je
joho błud a bjezbóžnoſcź.“ Ze ſylzojtymaj wocžomaj macź bóle
proſcheſche, zo by tola ſchoł a z jeje ſynom porycžał. Biſkop jej
wotmołwi: „Dźi! tak wěrnje hacž ty žiwa ſy: móžno njeje, zo by ſyn
tutych ſylzow zahinył.“ Monika wza ſebi to hako ſłowo z njebjes k
wutrobje. Tola lěta ſo hiſchcźe minychu, prjedy hacž ſo jeje žadoſcź
dopjelni. Wona pak njepſcheſta njebjeſa z próſtwami a ſylzami naběhowacź
za ſwojoho ſyna, kotrohož bóle lubowaſche, dyžli ſo ſamu.

Hawſchtyn mějeſche pſchecźela, z kotrymž běſche někotre lěta hromadźe na
ſchulach był a kotromuž ſo cyle dowěrjeſche. Toho běſche tež do ſwojich
błudow nawabił. Na khorym łožu ſo tutón zaſy wobrocźi a Hawſchtyn
chcyſche to wuſměſchecź. Tón pak jomu wotrycža, zo joho pſchecźel njeje,
jelizo z tajkimi rycžemi njepſcheſtanje. Hdyž běſche tutón pſchecźel
wumrjeł, zaja Hawſchtyna njewuprajna boloſcź. Joho wutroba nihdźe
změrowanjo njenamaka, wſchudźom joho wobraz zemrjetoho pſchecźela
pſchewodźeſche. Doma bu jomu wſchitko pſchecźiwne. Toho dla dźěſche zaſy
do Karthagina, hdźež ſo joho boloſcź po cžaſu zaſy změrowa. Tam załoži
wucžeŕnju za rycžniſtwo a dóſtawaſche wjele ſławy.

Hdyž běſche Hawſchtyn 29 lět ſtary, pſchińdźe wuwołany manichejſki
biſkop Fauſtus do Karthagina. We rozrycžowanjach z nim dopózna Hawſchtyn
niłkoſcź błudaŕſkeje mudroſcźe; katholſka wěrnoſcź pak běſche jomu
pſchecźiwna, a tak wón woſta, ſchtož běſche, a cžakaſche, hacž by
něſchto ſpodobniſche njenadeſchoł.

Połny dwělow a njewěſtoſcźe wobzamkny Hawſchtyn wokoło <pb n="556"/>lěta
383, zo do Roma póńdźe. Tam wjacy cžeſcźe hladaſche# Chcyſche ſkradźu
woteńcź, ale macź wo tym zhoni, a proſcheſch# joho, zo by woſtał. Hdyž
wón do toho njezwoli, chcyſche won z nim hicź. Ale Hawſchtyn we nocy
cźekny a macź joho nazaj# tra rano podarmo pytaſche. Tak podwojeſche
tola ſwoje próſtw# za njoho.

W Romje wobkhadźeſche Hawſchtyn zaſy z Manichejemi# Bórzy ſkhorje cźežcy
a měnjeſche zo na to wumrje. Po cžaſ# pak zaſy wotkhorje a wucžeſche
rycžniſtwo z wjele poſpěchom # ſławu, ale tež z wjele zawiſcźu.

W tutym cžaſu bu Hawſchtyn za wucžerja rycžniſtwa d# Majlanda žadany a
dźěſche tam a bu cžeſtnje witany. W Majlandźe zezna ſo z biſkopom
Ambroſiom, kotryž joho wucženoſcźe dla cžeſcźeſche. Hawſchtyn pytaſche
we Ambroſiu ſławnoho, wucženoho pſchecźela, a nic prědarja wěrnoſcźe;
pſchetož njewěrjeſche, zo móhł pola katholikow wěrnoſcź namakacź. Z
wcźipnoſcźe poſłuchaſche na joho prědowanja, zo by jich rjanoſcź
wobdźiwał. Tola woſta jomu někotrežkuli ſymjeſchko we wutrobje — k
pozdźiſchomu zeſkhadźenju. Joho duſcha bu pſchecy bóle zaměſchana a
zamucźena, a njewěſtoſcź pſchiběraſche. W tutej njewěſtoſcź# wobrocźi ſo
na měſchnika Sympliciana a zjewi jomu ſwoje nutskowne bědźenja.

Hawſchtyn mějeſche pſchecźela Alipia. Junu jej woſobny a bohabojazny
Afrikan Pontitian wopyta a powjedaſche jimaj za blidom wſchelake ze
žiwjenja ſwjatoho Antonia, a pſchiſpomni zo je pſchecžitanjo joho
žiwjenja tež joho k tomu pohnuło, ſ# ſwěta wotrjec. Tele powjedanjo
mócnje na Hawſchtyna ſkutkowaſche. Wón pocža ſo ſwojeje ſłaboſcźe a
njewobſtajnoſcźe hańbowacź. Hdyž běſche Pontitian woteſchoł, rjekny
Hawſchty# Alipiej: „Schto dha my cźerpimy? ſchto je to? ſchto ſo
wotwlakujemy? Njewucženi ſtawaju a torhaju njebjo na ſo, — a my ze
ſwojej zmjerzłej wucženoſcźu — hlej, kak my mjaſej a krjeji hołdujemy a
hańbujemy ſo ſcźěhowacź, dokelž ſu tamni prjedy ſchli?“

Na to woteńdźe do zahrody a Alipius za nim khwataſche. Daloko wot domu
ſo ſynyſchtaj a Hawſchtyn złobjeſche ſo we duchu na ſebje ſamoho. Swoje
nutskowne bědźenjo wón takle wopiſuje: „Běch krucźe cžwilowany, a
mócniſcho dyžli hewak, ſkoržach na ſo. Wijach ſo we ſwojich putach, zo
bych je rozłamał; ale dźeržachu mje, byrnje jeno ſłabje. Ty, o Božo!
pohanjeſche <pb n="557"/>mje z krutej ſmilnoſcźu do tajnoſcźe mojeje
wutroby. Ty podwojeſche kſchud bojoſcźe a hańby, zo ſo njebych zaſy
zawrócźił, a ſłaby zwjazk z nowa krucźiſcho zwjazał. Prajach ſebi pſchi
ſebi: hlej, nětko ſo ſtanje, nětko ſo ſtanje! — Z tutymi ſłowami ſtupich
z Tobu do zwjazka. Hižon chcych je dokonjecź, a tola je njecžinjach. Do
ſtaroho žiwjenja drje zaſy njezapadnych, tola běch blizko na tym.
Wodychnych, z nowa mocy napinach, a ſkoro tam běch, ſkoro je dźeržach. A
tola tam njeběch, tola je njedźeržach, a njewěrjach ſebi ſmjercźi
wotemrjecź a žiwjenju žiwy bycź. Wjacy zamožeſche napſchecźo mi złe
pſchiwucženjo, dyžli njepſchiwucžene dobre. Cžim bóle ſo cžas bližeſche,
hdźež chcych nowy cžłowjek bycź, cźim bóle ſo hrózbowach..... Mi ſo tež
pokazowaſche póccźiwa doſtojnoſcź zdźeržomnoſcźe, wjeſoła mje wona
kiwaſche a wupſcheſcźeraſche ſwojej pobožnej rucy, zo by mje pſchijała.
Telko hólcžatow běſche tam a holcžatow, mnozy z młodoſtnych lět a
wſchelakeje ſtaroby, a tež wudowy a zeſtarjene knježny. A jich
zdźeržomnoſcź njeběſche njepłódna, ale płódna macźeŕ dźěcźi, to je
radoſcźow, kotrež běſche podjała. Z poſměwknjenjom mje zdźeržomnoſcź
napominaſche: ty njedyrbjał móc, ſchtož cźi a te? Zamoža dha je cźile a
tele ſami ze ſo, abo nic wjele wjacy we Bohu ſwojim Knjezu? Knjez jich
Bóh je mje jim dał. Schto zepjeraſch ſo na ſo a nimaſch podpjery? Zeprěj
ſo na njoho a njeboj ſo. Wón njewotſtupi, zo by ty padnył. W dowěrje
zlehń ſo na njoho; wón tebje wozmje a zahoji. — Hańbowach ſo, zo
hiſchcźe na bladne ſchcźuwanja poſłuchach a ſo komdźicy dliju. — Zaſy mi
zdźeržomnoſcź prajeſche: Zamkń ſwoje wucho pſched ſwojimi njecžiſtymi
ſtawami na zemi, zo bychu ſo bychu ſo pomoriłe. Te tebi radoſcźe
wopowjeduja, ale nic hako zakón knjeza, twojoho Boha.“

Sylniſcho pſchiběraſche wichor we Hawſchtynowej wutrobje. Sylzy pocžachu
ſo z wocžow ronicź. Hawſchtyn ſtany a woteńdźe wot Alipia, lehny ſo pod
figownju a płakaſche njetajene ſylzy. Z hłubokoſcźe wutroby
zdychowaſche: „Kak dołho hiſchcźe, o Knježe, budźeſch ſo hněwacź?
Njeſpominaj na moje wobeńdźene złóſcźe.“ — Dopomniwſchi ſo na ſwoju
njewobſtajnoſcź, porokowaſche ſebi ſamomu: „Kak dołho dha? dźenſa abo
jutſe? cžoho dla nic nětko, cžoho dla nic we tutej hodźinje na kónc
mojeje hańby?“

Mjez tym zo tak pſchi ſebi rycžeſche a z rozkatej wutrobu płakaſche,
ſłyſcheſche ze ſuſodnoho domu cuny hłós, kiž ſpěwajo <pb
n="558"/>prajeſche: „Wzmi a cžitaj! wzmi a cžitaj!“ Hawſchtyn pocž#
myſlicź a ſo dopomnjecź, hacž ſnadź hólcžata pſchi ſwojich hrach tajke
ſpěwaja; ale wutroba jomu prajeſche, zo je to hłós z njebja.

Tak wrócźi ſo zaſy tam, hdźež Alipius hiſchcźe ſedźeſche # hdźež běſche
liſty ſwjatoho Pawoła ležo woſtajił. Wotewriwſchi knihu cžitaſche, na
cžož ſo najprjedy dohlada: „Nic we wožrałſtwach a wopiłſtwach, nie we
lěhwach a njehańbitoſcźach, nic we zwadźe a zawiſcźi — ale woblecžcźe ſo
Knjeza Jězuſa Khryſtuſa, a njecžińcźe ſebi ſtaroſcź wo cźěło w joho
žadoſcźach.“ (Rom. 13, 13. 14.)

Pſchi tychle ſłowach padny pruha božoho ſwětła do joho wutroby a zahna
cźěmnoſcź dwělow a njewěſtoſcźe. Hawſchtyn njecžitaſche dale, ale
zacžini knihu a wupowjeda Alipiej, ſchto běſche ſo ſtało. Alipius
chcyſche tamne ſłowa ſwjatoho piſma wohladacź, a wohladawſchi je,
cžitaſche dale: „Słaboho we wěrje wzmicźe horje.“ To na ſo nałožeſche a
pſchiſtupi bjez komdźenja pſchecźelowym zamyſłam.

Hromadźe dźěſchtaj k macźeri Monicy, kotraž běſche pſched něſchto cžaſom
za nim do Majlanda pſchiſchła. Tej wupowjedaſchtaj wſcho, ſchtož běſche
ſo podało. Monika ſo zradowaſche a khwaleſche božu hnadu.

Hawſchtyn běſche dotal za to dźeržał, zo žiwjenjo móžne njeje bjez
cźělnych a mjaſnych wjeſelow. Zaſtupiwſchi do katholſkeje cyrkwje,
wobzamkny, zo chce póccźiwe žiwjenjo wjeſcź a chcyſche tvhodla do
mandźelſtwa ſtupicź, dokelž ſo jomu jeno mandźelſka cžiſtoſcź móžna
zdaſche. Monika běſche jomu njewjeſtu zhladała, kotraž ſo tež jomu
ſpodobaſche. Tola po někotrym cžaſu wotmyſli ſebi Hawſchtyn, zo chce we
doſpołnej cžiſtoſcźi žiwy woſtacź a nazhoni na ſebi ſamym wěrnoſcź
tamnoho ſłowa: „My ſo za wěcami prócowacź njewěrimy, nic toho dla,
dokelž ſu cźežke, ale zdadźa ſo nam cźežke bycź, dokelž khróbłoſcźe
nimamy, je zapocžecź.... Schtóž zapocžina, je hižon połojcu dokonjał.“

We ſwjatej radoſcźi nad tym, zo je ſwoje puta rozłamał, dźakowaſche ſo
Hawſchtyn Knjezej: „Kak lubozne bèſche mi na dobo, hdyž ſłódkoſcź
podarmoſcźow woſtajich. Kajka radoſcź běſche mi, hdyž ſo toho
wotrjeknych, ſchtož zhubicź běch ſo prjedy bojał. Ty ſy je wote mnje
wzał, o wěrna a najwyſchſcha luboznoſcź. Ty ſy je wote mnje wzał, a na
jich měſto ſy Ty ſtupił, kiž ſy lubozniſchi, dyžli wſchitka požadoſcź,
kiž ſy jaſniſchi dyžli wſchitke ſwětło, wyſchſchi dyžli wſchitka cžeſcź.
Hižon běſche duſcha wuprózdnjena <pb n="559"/>wot ſtaroſcźe za cžeſcźu a
kubłami a za radowankami mjaſnych požadoſcźow, a wjeſele rozrycžowach ſo
z Tobu, kiž ſy moja jaſnoſcź, moja bohatoſcź, moja zbóžnoſcź, mój Knjez
a mój Bóh.“

Hawſchtynowe wobrocźenjo běſche ſo w auguſcźe abo ſeptembrje 386 ſtało,
hdyž běſche wón we dwě a tſicytym lěcźe. Woſtajiwſchi zjawne wucžeŕſtwo,
woteńdże Hawſchtyn na kraj a pſchebywaſche tam z macźerju a někotrymi
pſchecźelemi, a dźěleſche ſwój cžas mjez modlenjom a wuknjenjom. Zo by
wſchitke požadoſcźe pomorił a ſo k nowomu ſtworjenju we Khryſtuſu
pſchihotował, da ſo do krutoho pokucźenja a kedźbowaſche na wſchě
pohnuwanja wutroby. Želnje wopłakowaſche zabłudźenja prjedawſchoho
žiwjenja, a proſcheſche Boha, zo by joho rany zahojił: „O mój Božo, cyła
moja nadźija wotpocžuje na Twojej pſchewulkej ſmilnoſcźi; daj mi, ſchtož
porucžeſch, a porucžej mi, ſchtož chceſch. Ty porucžeſch zdźeržomnoſcź;
ale dokelž wěm, zo nichtó zdźeržomny bycź njemóže, khiba zo je Bóh da,
dha běſche hižon mudroſcź, zo wěm, cžeji dar to je. Pſchez zdźeržomnoſcź
ſo zhromadźimy a zjenocźimy we Tebi, wot kotrohož nas wſchitko druhe
wotwjeduje. Pſchetož mjenje lubuje Tebje, ſchtóž zboka Tebje hiſchcźe
něſchto lubuje, ſchtož njemóže Twoje dla lubowacź. O luboſcź, kiž ſo
pſchecy horiſch a ženje njewuhaſnjeſch, zahoŕ mje, o Božo, Ty moja
luboſcź!“

Hłowny pſchedmjet joho modlitwow běſche cžiſtoſcź wutroby a luboſcź k
Bohu. Boha chcyſche ze wſchěmi mocami, we kóždym wokomiku žiwjenja, a
pſchecy bóle lubowacź, zo by nakhwatał cžas, hdźež joho njeběſche
lubował. „Pozdźe Tebje lubuju, Ty ſtara a nowa kraſnoſcź; pozdźe Tebje
lubuju. Ty běſche zo mnu, ale ja njeběch z Tobu. Ty wołaſche, a wołaſche
z mócnym hłoſom, a Ty pſchetorhny moju hłuchoſcź. Ty ſo mje dótkny, a ja
ſo ze žadoſcźu za Twojim pokojom zahorich.“

Runje tak ſpodźiwua bu Hawſchtynowa ponižnoſcź, wo kotrejž wſchitke joho
piſma ſwědcža, woſebje wobſkoržowanja a wozjewjenja wſchěch ſwojich
zabłudźenjow. — Wulka poměrnoſcź we jědźi a picźu pomhaſche ſobu
požadoſcże cźěła kludźicź.

Po rańſchej modlitwje pſchekhodźowaſche ſo Hawſchtyn z pſchecźelemi a
rozrycžowaſche ſo z nimi wo bójſkich wěcach.

K zwarnowanju cžiſtoſcźe zdalowaſche ſo wobkhada ze žónſkimi a
wotproſchowaſche Bohu wſchěduje ſwoje zrudne zabłudźenja, a ſpěwaſche z
nutrnoſcźu Davidowe pſalmy.

<pb n="560"/>

Na zapocžatku poſta w lěcże 387 dźěſche Hawſchtyn zaſ do Majlanda, zo by
do tych zaſtupił, kotſiž ſo na kſchcźeńcu pſchi hotuja. Jutrownu ſobotu,
28. hapryla, bu wot biſkopa Ambroſit kſchcźeny. Lědom wukſchcźeny, wotby
wón wſchitkón njeměr njepokoj dla zaṅdźenoho žiwjenja.

Bórzy na to wobzamkny Hawſchtyn, zo ſo do Afriki wróc# a puſtniſkomu
žiwjenju poda. Ducy wopyta z macźerju a něko # trymi pſchecźelemi Rom a
pſchebywaſche tam dlěſchi cžas. W# Oſtii wumrje joho macź, cžohož dla
tam dlěje woſta a takle w# ſcźěhowacym lěcźe ſwój pucź do Afriki
naſtupi. We ſeptembru 38# pſchińdźe do Karthagina a bydleſche tam pola
prawnika Inno# centia. Potom woteńdźe z pſchecźelemi na krajne kubło we
Ta# gaſcźe a pſchebywaſche tam tſi lěta. Po tutym cžaſu dari ſwoj# kubło
cyrkwi z tym wuměnjenjom, zo ſo jomu kóžde kóžde lět# telko woteda,
ſchtož by k nuznomu zežiwjenju za ſo a ſyna Adeo# data trjebał. Tam
wjedźeſche klóſchtyrſke žiwjenjo po wuſtaw# kach, po kotrychž ſo
hiſchcźe nětko rjad Auguſtinow złožuje.

Pozdźiſcho załoži Hawſchtyn klóſchtyr za žónſke a pſchepod# nawjedowanjo
tohoſamoho ſwojej ſotſe; wot nich wón woſebj# khudobu, poſłuſchnoſcź,
woſamocźenoſcź, cžiſtoſcź a ponižnoſcź ža# daſche.

Hawſchtyn pſchepytowaſche rady ſwjate piſma, kotrež joh# ſpodźiwanjom
napjelnjachu. Tak pſchebywaſche tam tſi lěta w# měrje. W tym cžaſu dóſta
wot woſobnoho zaſtojnika próſtwu# zo chcył do Hippona pſchińcź a ſo z
nim wo naležnoſcźach duſch# rozrycžecź. Bjez bojoſcźe poda ſo Hawſchtyn
na pucź. Jun# zaſtupi tam do cyrkwje — a lud joho pſchimny a k biſkope#
Baleriej dowjedże, žadajo, ſo by jomu rncy napołožił a joho z# měſchnika
wuſwjecźił. Hawſchtyn ſo ze ſylzami wobaraſche njechaſche cźežke
zaſtojnſtwo, na ſo wzacź, ale dyrbjeſche do toh# zwolicź a dóſto wokoło
lěta 390 měſchniſku ſwjecźiznu. Wuſwjecźeny proſcheſche wo dowolnoſcź,
zo móhł ſo we ſamocźinje na měſchniſke dźěło pſchihotowacź.

Tak woſta we Hipponje a nekotſi joho klóſchtyrſcy towarſchojo
pſchebywachu z nim. Tudy załoži z pomocu biſkopa Baleri# nowe
klóſchtyrſke zjenocźeńſtwo, kotrež běſche we wucženoſcźi a ſwjatoſcźi
pycha cyrkwje, a z kotrohož je wjele biſkopow wukhadźało.

Hako měſchnik njepſcheſta Hawſchtyn ſłowo bože prědowacź a poſłucharjo
buchu cžaſto hacž do ſylzow hnucźi, hacž runje wón <pb n="561"/>hle
jednorje a bjez wucženych pſchiměſchkow rycžeſche. Druhdy wón wſchědnje,
a to tež dwójcy prědowaſche, byrnje khorowaty był. Pſchi tym njeběſche
wón ſpokojom, hdyž khwalbu dóſta, ale hdyž ſo ludźo polěpſchichu.
Wſchelake ſtare, ale njekſcheſcźanſke waſchnja buchu pſchez njoho
wukorjenjene.

Junu ſo Hawſchtyn we prědowanju tak zamyli, zo wo zapocžatej wěcy dale
prědowacź njemóžeſche. Toho dla pſcheńdźe k něcžomu druhomu a dokóncži
tak ſwoje prědowanjo. Hdyž za blidom rycž na tele zamylenjo pſchińdźe,
rjekny wón, zo ſnadź je Bóh tele zamylenjo póſłał a joho na něſchto
druhe dowjedł, ſchtož móhłe někajku duſchu dobycź. — Bórzy na to
pſchińdźe pſchekupc k njomu a wuzna, zo je ſo dotal błudniſtwa dźeržał,
ale pſchez poſledni dźěl wóndańſchoho prědowanja ſo wo prawoſcźi
katholſkeje wěry pſcheſwědcžił. Wón woſtaji ſwoje pſchekupſtwo a bu
pobožny klóſchtyrſki duchowny.

Biſkop Balerius wuzwoli ſebi Hawſchtyna za ſwojoho pomocnika a wudźěli
jomu we decembru 395 biſkopſku ſwjecźiznu. Hižon lěto na to wumrje
Balerius, a Hawſchtyn bu joho ſcźěhowaŕ.

We ſwojim domje njecźeŕpjeſche Hawſchtyn tež nětko žanu pychu, tola
dźeržeſche na dobry porjad a cžiſtotu. Hdyž něchtó w joho pſchitomnoſcźi
dobre mjeno ſobucžłowjekow ranjeſche, napominaſche joho Hawſchtyn a
woteńdźe wot njoho. Joho duchowuſtwo jědźeſche z nim a dyrbjeſche z cyła
jednory rjad žiwjenja wjeſcź, kaž wón. Napſchecźo khudym běſche darniwy.
Zahorjenoſcź za duchowne zbožo woſadnych běſche tak wulke, zo wón cžaſto
prajeſche: „Njecham bjez was zbóžny bycź. Schto žadam? cžoho dla rycžu?
cžoho dla ſym biſkop? cžoho dla ſym na ſwěcźe, je-li nic, zo bych we
Jězuſu Khryſtuſu žiwy był, ale to z wami. To je moja žadoſcź, moja
cžeſcź, moja radoſcż, moja bohatoſcź.“

Hawſchtyn njezacpějeſche towaŕſtwo njekatholikow, a bjerjeſche jich ſobu
za blido; zjawnych hrěſchnikow pak ſo ródnje zdalowaſche.
Njepſchecźelſtwa a zwady wujednaſche z wulkej mudroſcźu a luboſcźu. Rady
wopytowaſche ſyroty, khorych, zrudnych.

Hawſchtyn běſche po cźěle ſłaby a khorowaty, ale we wſchitkim ſcźeŕpny.
Tak prajeſche: „Hacž runje cźeŕpju, je mi tola derje, dokelž ſym, a
dokelž Bóh chce, ſchtož ſym. Njechamy-li, ſchtož wón chce, zaſłužimy
khoſtanjo, dokelž wón njemóže nicžo cžinicź a dopuſchcźicź, ſchtož by
ſprawne njebyło.“

W naſtupanju ſwjatoho woprawjenja khwali wón waſchnjo <pb
n="562"/>wſchědnoho woprawjenja a mjenuje japoſchtołſke poſtajenjo, j# z
natſch wutroby dóſtawacź.

K wukorjenjenju a wotwobrocźenju błudow nałožeſche wulk# prócu,
rozrycžowaſche ſo z pſchecźiwnikami a piſaſche powucžac# piſma. Ze
ſłowom a piſmom wojowaſche napſchecźo Manichejam# Donatiſtam,
Priſcilianiſtam, Origeniſtam, Arianam, Tertullia# niſtam, Jovinianiſtam,
Židam a pohanam. Woſebje napſchecź# Donatiſtam mějeſche wjele dźěłacź,
kotſiž běchu ſo w Africy ta# jara rozſchěrili, zo mějachu tam na 500
biſkopow. Hižom Hipp běſche wot nich pſchewzate, a dowolachu ſebi
napſchecźo katholi# kam wſchitku ſurowoſcź a bjezbóžnoſcź. Hdyž
Hawſchtyn na# pſchecźo nim prědowaſche, chcychu joho ſkóncowacź. W lěcźe
40# dyrbjeſche wón ſwětnu pomoc napſchecżo Donatiſtam žadacź, kotſi#
wokołnoſcź Hippona zapuſcźachu. Wón pak wucžeſche, napo# minaſche z
dobrym, modleſche ſo za nich a płacźeſche zło z do# brym. Pſchez to
mnohich za wěru doby.

Po ſławnym rozrycžowanju, kiž mějeſche ſo 1. junija 411# a ſcźěhowace
dny we Karthaginje, a hdźež woſebje Hawſchty# błudnikow pſchedobywaſche,
wrócźichu ſo Donatiſtojo z cžródam# do Jězuſoweje cyrkwje. Tu zebrachu
ſo někotſi zaſukli błudnikoj# a morichu we Hipponje měſchnika Reſtituta,
druhomu wocži wu# kałachu, a ruku złamachu. Złóſtnikojo buchu popadnjeni
a ſudźeni Hawſchtyn ſam pak za nich wo žiwjenjo proſcheſche.

Hdyž we ſpocžatku pjatoho ſtotytka Pelagius ſwoje błudn# wucženjo
rozſchěrjeſche, prědowaſche a piſaſche Hawſchtyn w lěcź# 412 napſchecźo
joho zabłudźenjam. Tež wſchelake biſkopſke zhromadźizny zacźiſnychu tute
błudne wucženja, kotrež herbſki hrěch # hnadu božu naſtupachu: prějachu
herbſki hrěch a wucžachu njetrěbnoſcź božeje hnady. Jich wucžba
cžinjeſche ludźom žiwjenj# lóchke a doſta pſchez to wjele wuznawarjow.
Hawſchtyn běſch# tež tudy mócny zakitaŕ cyrkwje a njebojazny wojowaŕ z#
wěc božu.

Hdyž běſche za cyrkej dołhi cžas ſwěrnje dźěłał a ſtarob# joho tłócžicź
pocža, wuzwoli ſebi Hawſchtyn w lěcźe 426 młodoh# měſchnika Eradia za
ſwojoho pomocnika. Tak chcyſche tež cža# dóſtacź, zo móhł ſwoje piſma
hiſchcźe junu pſchehladacź a pſcheporjedźecź.

W lěcźe 421 běchu ſo Bandalojo pod wjednikom Genſerichom do Afriki
nawalili a wobeńdźechu žadławe ſurowoſcźe. Powalachu <pb n="563"/>měſta,
kóncowachu wobydlerjow, pſcheſcźěhachu cyrkej. Bože domy buchu wurubjene
a znicžene.

Hawſchtyn žarowaſche z ludom a proſcheſche Boha, zo chcył borjo
ſkóncžicź, abo joho ze žiwych wotewzacź. Lud wón k pokucźe napominaſche.
W meji 430 bu Hippon wot Bandalow woblehnjeny a 14 měſacow dołho
tyſcheny. Hawſchtyn bližeſche ſo ſmjercźi, zymica joho pſchimny a wón ſo
na ſmjercź hotowaſche a žadaſche z wjeſołoſcźu, zo by ſkerje a lěpje k
Bohu pſchiſchoł. Wokoło njoho zhromadźenym prajeſche: „Kajku luboſcź
macźe k Jězuſej, hdyž ſo bojicźe k tomu dóńcź, wo kotrymž prajicźe, zo
joho lubujecźe? O moji bratſa! njedyrbjeli ſo my haṅbowacź prajicź, zo
joho lubujemy, je-li pſchiſtajamy, zo ſo bojimy, wón móhł pſchińcź? — —
Potom budźemy ſo ze wſchěmi mocami ſwojoho ducha a ze wſchěmi zacžucźemi
ſwojeje duſche z nim zjenocźicź, budżemy joho widźecź a lubowacź a
khwalicź. — — Njepſcheſtawam płakacź, hacž wón pſchińdźe a ja pſched
njoho ſtupju. Žadoſcź za nim wucźiſchcźi mi ſrjedź zwjeſelenjow abo
cźeŕpjenjow ſwěta ſylzy.“

Krucźiſcho dyžli hdy wón pokucźeſche. Daſche ſebi 7 pokutne pſalmy na
ſcźěnu napiſacź, zo by je pſchecy pſched wocžomaj měł. We 76. lěcźe
ſwojeje ſtaroby wuſny wón 28. auguſta 430, a běſche 40 lět we ſłužbje
cyrkwje pſchebył. Swoju rjanu knihownju běſche wón ſwojej cyrkwi
wotkazał.

Po wudobycźu a zapuſcźenju měſta pſchelutowachu arianſcy Vandalojo row
ſwjatoho biſkopa. Joho powoſtanki buchu wokoło lěta 508 do Sardinije
pſchinjeſene a w lěcźe 722 we cyrkwi ſwjatoho Pětra we Pavii pokhowane.

Swjaty Alipius, biſkop; 15. auguſta. Alipius běſche z bobreje ſwójby we
Tagaſcźe, narodnym měſcźe joho pſchecźela Hawſchtyna. W Karthaginje
khodźeſche z nim na wucžbu a zaplecźe ſo z nim do Manichejſkich błudow.
Po woli ſtarſcheju dźěſche z Karthagina do Roma k wuknjenju prawiſtwa a
dóſta tam woſobnu ſłužbu. Po Hawſchtynowym pſchikhadźe pſchizamkny ſo
jomu a ſcźěhowaſche joho do Majlanda, hdźež buſchtaj za wěru dobytaj a
387 wot Ambroſia kſchcźenaj.

Do Tagaſta ſo wrócźiwſchi załožiſchtaj tam pobožne towaŕſtwo, w kotrymž
tſi lěta pfchebywaſchtaj. Na to pucźowaſche Alipius do Paleſtiny, hdźež
Hieronyma wopyta. Domoj ſo <pb n="564"/>wrócźiwſchi, bu w lěcźe 391 za
biſkopa we Tagaſcźe wuſwjecźeny, a běſche ſylny pomocnik pſchecźela
biſkopa Hawſchtyna pſchi wojowanju napſchecźo błudnikam. Joho tež bórzy
na pucź do wěcžnoſcźe ſcźěhowaſche.

♣i)♠ Martrarjo boži we Perſii.

Po ſmjercźi Sapora ♣II.♠ (w lěcźe 380) mějeſche cyrkej we Perſii něſchto
cžaſa měr, a to pod Artakſerkſeſom ♣II.♠ (4 lěta), Saporom ♣III.♠ (5
lět), Baranneſom (11 lět). Po tutych doſta knjejſtwo Jezdedźerd
(Isdegerd) ♣I.♠ (wot 400 hacž do 420). Tón běſche kſcheſcźanam najprjedy
pſchikhileny; tola běſche biſko# Abdas we lěcźe 418 perſiſki tempel we
Suba ſpowalał, zapocž# ſo pſcheſcźěhanjo z nowa. Woſebje wuznamjenjeſche
ſo ſcźěhowacy kral Barannes (Batram) ♣V.♠ (wot 428—438) we ſurowoſcźach.
Kſcheſcźanam bu koža ze žiwoho cźěła drjena, druzy buchu z piłami
rozrězani. Khěžor Theodoſius pſchewiny joho we wójnje a kral dyrbjeſche
ſlubicź, zo kſcheſcźanow na pokoj woſtaji.

Swjaty Hormisdas, martraŕ; 8. auguſta. Jedyn z najſławniſchich woporow
tutoho druhoho pſcheſcźéhanja běſche Hormisdas. Joho nan běſche
wokrjeſny bohot krajiny. Kral daſche ſyna pſched ſo pſchiwjeſcź a
žadaſche, zo by Jězuſa zaprěł.

Hormisdas wotmołwi: „Je-li bych twojim porucženjam poſłuchał, bych Boha
rozhněwał a zakoń ſprawnoſcźe a luboſcźe pſcheſtupił. Schtóž pak ſebi
zakoń najwyſchſchoho Knjeza pſcheſtupicź wěri, njeby tež ſwojomu kralej,
ſmjertnomu cžłowjekej, dołho ſwěru dźeržał. Hdyž njeſwěra napſchecźo
kralej najſurowiſchu ſmjercź zaſłuži, ſchto drje na toho cžaka, kiž ſo
Knjeza cyłoho ſwěta wotrjeknje?“

Tale wotmołwa zahna krala do wjetſchoho hněwa. Wón wza Hormisdej
zamoženjo a wotſadźi joho ze ſłužby, haj, zebra jomu wſchu draſtu a
wotſudźi joho, zo dyrbi wojeŕſki ſkót wodźicź.

Po někotrym cžaſu joho kral zaſy wohlada, kak běſche wot ſłónca wopaleny
a zapróſcheny. Daſche joho zaſy k ſebi pſchiṅcź a da jomu draſtu,
prajicy: „Woſtaj tola ſwoju twjerdu hłowu a wotrjekń ſo cżěſlowoho
ſyna.“

Hormisdas roztorhny dóſtatu draſtu, prajicy: „Skhowaj <pb n="565"/>ſebi
ſwój dar, z kotrymž chceſch mje k wotpadej wot wěry nawabicź.“

Kral daſche joho wotehnacź a Hormisdas wobzamkny ſwoje žiwjenjo na
ſwjate waſchnjo we lěcźe 420.

Swjaty Maharſapor, martraŕ; 27. novembra. Tutón běſche perſiſki wěrch a
za wěru jara zahorjeny. We Izdegerdowym pſcheſcźěhanju bu z
kſcheſcźanomaj Narſom a Sabutakom jaty. Tutaj dobyſchtaj po wſchelakich
cžwělach martraŕſku krónu. Maharſapor bu po někotrych ſnadniſchich
pſcheſcźěhanjach na cžwělidło wupinjeny, a na to do jaſtwa cźiſnjeny,
hdźež dyrbjeſche ſo tſi lěta bědźicż a woſebje hłodu tradacź. Po tſjóch
lětach bu zaſy pſched ſudnika wjedźeny, ale woſta jenak wobſtajny we
wuznawanju. Tohodla bu do hłubokeje jamy cźiſnjeny a jama z wjeŕcha
zatykana. Tam ſo zaduſy. Kſcheſcźenjo namakachu joho tam morwoho, ale
klecžo a z jaſnocźu wobdatoho. To ſo ſta we lěcźe 431.

Swjaty Jakub, martraŕ; 27. novembra. Jakub běſche z Beth-Zapeta rodżeny,
woſobny, bohaty, wobdarjenoho ducha, we woſobnej ſłužbje a pola krala we
cžeſcźi. Kralej k woli wón wěru zaprě. Macź a mandźelſka ſo nad tym
rudżeſchtaj a Boha wo joho nakazanjo proſcheſchtaj. Po Izdegerdowej
ſmjercźi jomu liſt piſaſchtaj, prajicy: „Dawno wěmoj, zo ſy ſo luboſcźe
njeſmjertnoho Boha wotrjekł, zo by kralowu luboſcź, a cžeſcź a kubło
tohole ſwěta wobkhował. Ale ſchto je nětko tón, kotrohož pſchecżelſtwo
ſy ſebi tak droho kupił? Jomu je ſo ſchło, kaž kóždomu: njeje nicžo
wjacy hacž próch. Wot njoho nimaſch žaneje pomocy wjacy hladacź; wón
tebje pſched wěcžnymi cžwělemi wobrócź njemóže. Woſtanjeſch-li we ſwojej
złóſcźi, zatama tebje boža ſprawnoſcź do khoſtanja, w kotrymž ſo twój
pſchecźel hižom namaka. Mój njechamoj z tobu nicžo wjacy cžinicź měcź.“

Liſt joho tak ſtróži, zo Jakub z dwora woteńdźe. Kral pak joho pſched ſo
žadaſche. Jakub wuzna, zo je kſcheſcźan. Kral ſo na to rozhněwa a
wopominaſche jomu dobroty, kotrež běſche jomu nan wopokazował. Jakub
jomu wotmołwi: „Hdźe je tutón kral nětko? ſchto je wón?“

To krala bóle rozmjerza, tak zo jomu ſurowu ſmjercź hrožeſche. <pb
n="566"/>Jakub rjekny: „Kažkuli wumru, ſmjercź je jenož ſpanjo Jeno zo
bych ſmjercź ſprawnoho wumrjeł.“

Kral prajeſche: „Smjercź njeje žane poſpanjo, ale napjelnuje z hrózbu
tež kralow a mócnych.“

Jakub: „Haj, ſmjercź je hrózba kralam a wſchitkim, ki# Boha zacpěja;
pſchetož nadźija bjezbóžnych zahinje.“

Kral: „Schto, ty nas bjezbóžnych mjenujeſch; a tola ſo t# ani ſłóncu ani
měſacej ani wodźe ani wohenjej njemodliſch?“

Jakub: „Njehanju was, hdyž wo was rjeknu, ale praju tym, zo wy
ſtworjenjam dawacźe, ſchtož ſtworicźerjej pſchiſłuſcha.“

Kral powoła ſudnikow a wyſchſchich zaſtojnikow, zo by ſ# z nimi wo joho
ſmjercźi radźiło. Cyłe měſto hromadźe běžeſch# zo by pſchihladowało.
Kſcheſcźenjo ſo za njoho modlachu. Hdy# bu na wotprawniſchcźo
pſchiwjedźeny, wobrocźi ſo Jakub k ranj# a poklakny ſo k modlitwje.
Wojacy rozkładowachu pſched ni# cžwělny naporjad a napominachu joho k
poſłuſchnoſcźi napſchecź# kralej. Pſchihladowarjo wołachu na njoho, zo
by ſo tola k zdacź# ſwojeje wěry wotrjeł.

Jakub pak prajeſche: „Smjercź we najſtraſchniſchich cžwě# lach je ſnadna
wěc, hdyž ſebi tam wěcžne žiwjenjo wukupiſch# Schto ſo komdźicźe? cžoho
dla njewukonjecźe dóſtatu porucžnoſcź?“

Katojo zapocžachu ſwoje zrudne dźěło a wotrěznychu jom# najprjedy palc
praweje ruki. Pſchi tym ſo Jakub modleſche „Mój Wumožniko, wzmi tule
hałzu ze ſchtoma. Tutón ſchto# drje zahinje, ale něhdy ſo zaſy zazeleni
a budźe z kraſnoſc# krónowany.“

Sudnik, ze ſobuželnoſcźu hnuty, rjekny jomu: „Sy doſ# za ſwoju wěru
cžinił; njedaj ſwoje cźěło po kruchach rozrězacź Sy bohaty. Daj dźěl
bohatſtwow khudym na zbožo ſwojej duſche. Njewumrjej na tajkele
waſchnjo.“

Jakub wotmołwi: „Winowy pjeńk je w zymje kaž morwy W nalěcźu zaſy
wožiwi. Cžoho dla njedyrbjało cžłowjekow cźěło, byrnje na kruchi
rozrězane, zaſy wožiwicź?“

Hdyž bu jomu druhi porſt wotrězany, rjekny Jakub: „Moj# wutroba ſo
wjeſeli a mój duch ſo zraduje; a tež moje cźěł# budźe bydlicź bjez
ſtracha. Wzmi, Knježe, tež tule druhu hałzu.“

Tak ſo dźakowaſche, hdyžkuli bu jomu porſt wotrězany. Hdyž běchu
wſchitke porſty z rukow a nohow zrězane, rjekny Jakub: „Nětko, hdyž ſu
hałzy ſpadałe, porubajcźe tež ſchtom. Njedajcźe ſo pſchez želnoſcź
wotdźeržowacź; pſchetož moja wutroba <pb n="567"/>ſo zraduje we Knjezu,
a moja duſcha je pozběhnjena k tomu, kiž lubuje małych a nizkich.“

Tak buſchtaj jomu rucy a nozy wotrubanej, mjez tym zo wón Boha
khwaleſche. Skóncžnje padny tež joho hłowa. To ſo ſta 27. novembra 421.

Swjaty Benjamin, diakon, martraŕ; 31. měrca. Diakon Benjamin bu wot
krala do khoſtanja wotſudźeny. Najprjedy joho njeſmilnje bijachu a na to
do jaſtwa cźiſnychu, Hdyž běſche tam lěto pſchebywał, bu na próſtwu
romſkoho póſłanſtwa puſchcźeny, tola z wuměnjenjom, zo by žanoho Perſana
we kſcheſcźanſkej wěrje njerozwucžował.

Benjamin pak khroble prědowaſche a njebojaznje wucžeſche. Hdyž bě to
kral zhonił, daſche joho popadnycź a hrožeſche jomu. Benjamin ſo joho
wopraſcha: „Schto by ty wo ſwojim ſłužowniku myſlił, kiž by zaprěwſchi
pſchilubjenu ſwěru, k twojim njepſchecźelam pſcheſchoł?“

Kral jomu nicžo na to njewotmołwi, ale daſche jomu pod nóhcźe rukow a
nohow a do cźěła hozdźow nabicź a ſkóncžnje kóncžojty kolik pſchez njoho
pſchehnacź. Tak wumrje Benjamin w lěcźe 424.

♣k)♠ Poſwjecźenjo někotrych ſławnych cyrkwjow.

Cyrkwje a jich ſwjecźenjo. Kaž dołho ſu cžłowjekojo ua zemi, buchu
wołtarje twarjene, zo by ſo na nich Bohu woprowało. Tele měſtna buchu za
ſwjate dźeržane. Abel, Noe, Abraham zhromadźichu ſo cžas wot cžaſa ze
ſwojej ſwójbu wokoło wołtarja, zo bychu Bohu ſwoju ſłužbu cžinili.
Abraham naſadźa lěſk wokoło wołtarja we Berſabe, zo by tam ſwjata
cźiſchina knježiła, kotraž myſle k Bohu pozběhuje. — Jakub ſtaji we
Bethel kamjeńtny wołtaŕ k wopomnjecźu na miłoſtne zjewjenjo bože. Wón
žałbowaſche kamjeń z wolijom, pomjenowa tute měſtno „dom boži“ a ſlubi
Bohu dźeſatk ſwojoho wobſydſtwa.

Bóh porucži Židam, zo dyrbja ſtan ſluba natwaricź a wołtaŕ ze złota za
kadny, a druhi za palny wopor pſchihotowacź. Wſcho to bu z wolijom
žałbowane. Pozdźiſcho bu pſchez Salomona kraſny templ natwarjeny a
poſwjecźeny.

We prěnſchich lětach kſcheſcźanſtwa mějachu wěriwe we ſwojich domach
jſtwy, hdźež ſo k modlenju a woporej zhromadźowachu <pb n="568"/>(1 Kor.
11, 22.), n. pſch. we Jeruzalemje w domje Jana Marka (Jap. ſtaw. 12,
12.). Tajke měſtno mjenowaſche ſo zhromadźizna, cyrkej. Kóždy tajki dom
mějeſche ſwojoho duchownoho prědkſtejerja. Tola bórzy twarjachu ſebi k
božim ſłužbam woſebite domy, abo pſchetwarichu dotalne twarjenja do
cyrkwjow.

Tute cyrkwje buchu na ſcźěhowace waſchnjo twarjene: wołtaŕ běſche na
rańſchej ſtronje, hłowne durje běchu k wjecžoru. Wokoło cyrkwje běſche
dwór, z murju wobdaty. W dworje běſche ſtudźeń k rjedźenju. Pſched
cyrkwinſkimi durjemi běſche pſchitwark za pokutnikow.

Wotdźělenjo cyrkwje pſchi durjach běſche za katechumenow, t. j. za tych,
kotſiž ſo na kſchcźeńcu pſchihotowachu. Žónſke mějachu ſwoje woſebite
wotdźělenjo zady mužſkich. Ławki w cyrkwjach žane njemějachu, ale lud
klecžeſche abo ſtejeſche.[2]⁾

We wołtaŕnej měſtnoſcźi běſche wołtaŕ, biſkopowy trón a ſydła
měſchnikow. Zawěſchk dźěleſche tute wotdźělenjo wot ludźaceje cyrkwje.

Zaſtarſku běchu wołtarje z drjewa. Bamž Sylveſter poſtaji, zo dyrbja
kamjeńtne bycź. Wyſche wołtarja khowaſche ſo Bože Cźěło we Hołbju abo
pyſchnej kſchińcy.

Bjez dowolnoſcźe biſkopa njeſmědźeſche ſo žana nowa cyrkej załožicź. K
poſwjecźenju zhromadźichu ſo najbóle wokołni biſkopojo. Cyrkej bu po
mjenje Swjatych pomjenowana a pod wołtaŕ abo joho ſrjedźny kamjeń
powoſtanki martrarjow połožene.

Pſchez bamža Sylveſtra ♣I.♠ bu nadrobniſcho poſtajene, na kajk waſchnjo
ma ſo cyrkej ſwjecźicź.

Dźeń poſwjecźenja cyrkwje bu kóžde lěto ſwjedźeńſcy wopominany.

Poſwjecźenjo baſiliki „Salvatora (Zbóžnika), 9. novembra. Hdyž běſche ſo
khěžor Konſtantin kſcheſcźanſtwu pſchikhilił, twarjeſche wón wſchelake
cyrkwje k kſcheſcźanſkim božim ſłužbam. Najwoſobniſcha z nich běſche we
Romje na horje Cälius, hdźež běſche hród woſobnoho radnika Publia
Laterana ſtał, kotrohož běſche Nero ſkóncowacź dał. Pſchez ſwoju
mandźelſku Fauſtinu dóſta Konſtantin tutón „Lateranowy“ hród do ſwojoho
wobſedźeńſtwa <pb n="569"/>a natwari tam cyrkej, kotraž bu Fauſtinina
abo Konſtantinowa baſilika mjenowana. Tale cyrkej bu pſchez bamža
Sylveſtra ♣I.♠ k cžeſcźi „Zbóžnika“ poſwjecźena. Pſchitwarjena
kſchcźeńſka khapala doſta mjeno ſwjatoho Jana kſchcźenika, kotromuž
běſche tež druhi wołtaŕ we cyrkwi poſwjecźeny. Tele poſwjecźenjo ſta ſo
9. novembra.

W Romje běſche to prěnja cyrkej, kotraž bu zjawnje ſwjecźena. Swjecżenjo
bu kóžde lěto wopominane.

Na ſcźěnje běſche rjany wobraz Zbóžnika. Hłowny wołtaŕ běſche z drjewa.
Swjaty Pětr běſche jón prěni wužiwał a po nim woprowachu bamžojo na nim.
Sylveſter ſtaji jón do tuteje cyrkwje a poſtaji, zo na nim nichtó božu
mſchu dźeržecź njeſmě, hacž bamžojo.

Khěžor zaſtara tule cyrkej z wulkimi dokhodami a poda jej domy a kubła
we wſchelakich krajinach. Wón ſam bu we tutej cyrkwi kſchcźeny.

Pſchi tutej cyrkwi bydlachu bamžojo pſchez wjele lět ſtotytkow. Po cžaſu
ſo wona najbóle „k ſwjatomn Janej we Lateranje“ mjenowaſche.

Hdyž běſche tale cyrkej we běhu cžaſow pſchez wohenje, njepſchecźelſke
zapuſcźenja a zemjerženja do rozpadankow pſchiſchła, bu pſchez ſtaroſcź
a prócu bamžow zaſy wuporjedźana, ponowjena a w lěcźe 1726 pſchez bamža
Benedikta ♣XIII.♠ z nowa poſwjecżena.

Poſwjecźenjo cyrkwjow ſwjateju japoſchtołow Pětra a Pawoła, 18.
novembra. Druha cyrkej we Romje je Vatikanſka, pod mjenom ſwjatoho
Pětra. Po martraŕſkej ſmjercźi bu cźěło ſwjatoho Pětra na měſtnje
martraṙſtwa, na vatikanſkej hórcy pohrjebane: běſche to pſched murjemi
měſta, njedaloko židowſkoho pſchedměſta. Pozdźiſcho buchu joho koſcźe na
Kallikſtowe pohrjebniſchcźo pſchenjeſene.

Powoſtanki ſwjatoho Pawoła khowachu ſo pſchi drózy do Oſtije. Wot
prěnich cžaſow ſem běſchtaj tejle měſtnje pſchede wſchěmi druhimi
najbóle wopytanej, tež we cžaſu pſcheſcźěhanjow.

Woſmy dźeń po ſwojej kſchcźeńcy dźěſche khěžor Konſtantiu row ſwjatoho
Pětra wopytacź a wotpołoži tam ſwoju krónu. Poklaknywſchi ſo ronjeſche
ſylzy, wury něſchto zemje a wotnjeſe 12 korbow pjerſchcźe k cžeſcźi
ſwjatych japoſchtołow. Tak bu twarne měſtno wottykane a twarjenjo ſo
zapocža. Bamž Sylveſter <pb n="570"/>ju 18. novembra poſwjecźi.
Kamjeńtny wołtaŕ bu z khriſmom žałbowany a poſtajene, zo dyrbja w
cyrkwjach jeno kamjeńtne wołtarje bycź.

Pod hłowny wołtaŕ cyrkwje ſwjatoho Pětra buchu powoſtanki wobeju
ſwjateju japoſchtołow khowane.

Tež tale cyrkej bu z kubłami wobdarjena a do njeje wjele złotych
ſudobjow nawdatych. Hdyž běſche dodźeržała, pocža ju bamž Julius ♣II.♠ w
lěcże 1506 z nowa twaricź a Hórban ♣VIII.♠ ju 18. novembra 1626 znowa
poſwjecźi.

Tónſamy khěžor zapocža cyrkej k cžeſcźi ſwjatoho Pawoła na měſtnje joho
martraŕſtwa twaricź a Sylveſter ju poſwjecźi. Hdyž běſche ſo tale cyrkej
w lěcźe 1823 wotpaliła, bu wot 4 bamžow z nowa natwarjena a 10. decembra
1854 wot bamž# Piusa ♣IX.♠ we pſchitomnoſcźi wjele biſkopow poſwjecźena,
kotſiž běchu ſo k wozjewjenju wucžby wo njewoblakowanym podjecżu
ſwjateje Marije we Romje zhromadźili.

Poſwjecźenjo cyrkwje ſwjateje Marije „na ſnězy,“ 5. auguſta.
Najwoſobniſcha cyrkej ſwjateje Marije we Romje je cyrkej k ſwjatej
Mariji na ſnězy abo tež Liberiowa baſilika mjenowana, dokelž bu pod
bamžom Liberiom zapocžata.

Stawizna jeje załoženja je pak tale: W Romje běſche woſobny měſchcźan
Jan ze ſwojej mandźelſkej žiwy. Dokelž žanych dźěcźi njemějeſchtaj,
kotrymž móhłoj ſwoje zamoženjo wotkazacź# poſwjecżiſchtaj ſwoje
wobſedźeńſtwo knježnje a macźeri božej Mariji, a proſcheſchtaj ju z
wobſtajnymi modlitwami, zo by jimaj na někajke waſchnjo zjewiła, na
kotry ſkutk chce tónle dar nałoženy měcź. Jeju z dobrej wutrobu cžinjene
ſluby a próſtwy najzbóžniſcha knježna Marija hnadnje wuſłyſcha a z
dźiwom wobkrucźi.

W nocy 5. auguſta napominaſche macźeŕ boža we ſnje Jana a joho
mandźelſka kóždoho woſebje, zo byſchtaj na měſtnje, kotrež ze ſněhom
potruſchene wohladataj, cyrkej natwariłoj a na mjeno knježny Mariji
poſwjecźicź dałoj. Tak chce wot njeju za herbinu poſtajena bycź. W
tejſamej nocy, hdźež je w Romje hewak wulka horcota, běſche ſněh na dźěl
hórki Eſkwilin padnył a njetajeſche.

Jan zjewi ſwój ſón bamžej Liberiej, kotryž wobkrucźeſche, zo je ſo jomu
teſame zjewjenjo ſtało. Toho dla dźěſche we ſwjatoſtnym pſchewodźeńſtwje
luda a duchownſtwa k hórcy, kotraž běſche <pb n="571"/>w lěcźe ze ſněhom
pſchikryta. Tam bu cyrkej wottykana a za pjenjezy pobožneju mandźelſkeju
natwarjena a wot bamža Sikſta ♣III.♠ poſwjecźena. Do tuteje cyrkwje bu
bethlehemſke žłobjo ze ſlěbornym znamjenjom Jězus-dźěcźatka pſchenjeſene
a hody k cžeſcźenju wuſtajane. W khapali tuteje cyrkwje namaka ſo tež
ſwjecźo ſwjateje Marije, kotrež je ſcźenik ſwjaty Lukaſch pſchihotował.

Wozjewjenjo ſwjatoho Michała, arcjandźela, (8. meje) a poſwjecźenjo
cyrkwje k joho cžeſcźi, 29. novembra. Swjaty Michał je prědkſtejeŕ
paradiza a jandźelſcy krajenjo joho cžeſcźuja. (3. ♣antiphon. 2. Noct.♠)
Wjele wulkich wěcow powjeda ſo wo arcjandźelu Michale, kotryž je
wutrobnje dokonjał we bitwje dobycźo.

Knjez ſedźeſche we wyſokim trónje a wſchě njebjeſke wójſko ſtejeſche
jomu k prawicy a lěwicy. (2 Khron. 18, 18.) A Serafim wołachu jedyn k
druhomu, prajicy: „Swjaty, ſwjaty, ſwjaty je knjez, Bóh wójſkow; cyła
zemja je połna joho hordoſcźe.“ (Iſai. 6, 3). A jandźeljo modlachu ſo
Bohu, prajicy: Amen. Žohnowanjo a jaſnoſcź a mudroſcź, a dźak a cžeſcź a
móc a ſylnoſcź budź naſchomu Bohu wěki na wěki. Amen. (Pot. zjew. 7,
12.)

A hlej na njebju ſo zjewi wulki cžeŕwjeny zmij, kiž mějeſche ſydom
hłowow a dźeſacź rohow, a joho wopuſch cźehnjeſche za ſobu tſecźi dźěl
njebjeſkich hwězdow (Pot. zjew. 12, 3. 4.). A wón prajeſche we wutrobje:
do njebjes chcu ſtupicź wyſche hwězdow božich; ſwój trón chcu powyſchicź
a bydlicź na horje zakonja. Wyſche wyſokoſcźe hwězdow chcu ſtupicź a
Wěrſchnomu budu podobny. (Iſai. 14, 13. 14.)

A naſta wulke bědźenjo w njebjeſach. Michał a joho jandźeljo wojowachu
ze zmijom, a zmij wojowaſche ze ſwojimi jandźelemi. A naſta wulka
cźiſchina we njebjeſach, hdyž zmij z arcjandźelom Michałom wójnu
wjedźeſche. (Pot. zjew. 12, 7.), A woni njewobſtachu a jich měſto njebu
wjacy we njebjeſach namakane. Tamny wulki zmij, ſtary had, kiž djaboł a
ſatan rěka, bu wuſtorkany a na zemju cźiſnjeny a joho jandźeljo buchu z
nim póſłani. (Pot. zjew. 12, 8. 9.). Do hele bu wlecženy do hłubokeje
łuže. (Iſai. 14, 15.). Cžwěluje we wóhnju a ſchwablu a kad jich cžwělow
ſo pozběhnje wěki na wěki. (Pot. zjew. 14, 10. 11.)

Michał pak ſo pſched woblicžom Knjeza hordozny wopokaza, a toho dla je
joho knjez z kraſnoſcźu wobdał. (2. ♣antiph. 2. Noct.♠)

<pb n="572"/>

Kaž Michał něhdy za wuzwoleny lud boži wojowaſche (Dan. 10, 13.), tak
khwata wón ludej božomu na pomoc a ſtej# hako podpjera ſprawnych duſchow
(2. ♣resp. 3. Noct.♠) a joho cžeſcźowanjo pſchinoſcha ludam dobroty.
Hdźežkuli ma ſo něſchto ze ſpodźiwnej mocu ſtacź, tam ſo arcjandźel
Michał ſcźele. Hak# zakitaŕ cyrkwje wón jeje njepſchecźelow poražecź
pomha a njeſ# jej měr. Tohodla proſy cyrkej: „Jandźel pokoja, Michał,
njech z njebjes do naſchich wobydlenjow pſchińdźe, zo by hako ſkutkowaŕ
měra wopłakowanja hódne wójny do hele zahnał.“

Na ſudny dźeń powjedźe wón duſche cžłowjekow pſched ſudny ſtoł: „We
tutym cžaſu ſtanje Michał, wulki wěrch, kotryž zaſtupuje ſynow twojoho
luda; a pſchińdźe cžas, kajkiž njeje by wot tehdom, hdyž ſo ludy
zapocžachu, hacž dotal. We tutym cžaſu budźe wozboženy twój lud a kóždy,
kotryž je zapiſany we knihach žiwjenja; a kotſiž ſpja we próſche zemje,
wotcžucźa a to jeni k wěcžnomu žiwjenju, druzy pak k hańbje, kotruž
budźeja pſchecy widźecź.“ (Dan. 12, 1. 1.) Swjate piſmo a podawizny tež
wobkrucźeja, zo je ſo arcjandźel ſwjaty Michał cžłowjekam cžaſto zjewił.
A toho dla ſo na wſchelakich měſtnach wopomnjecźo tutoho podawka
ſwjecźi, a cyrkej joho hako ſwojoho zakitarja cžeſcźuje. Hdyž běſche
Gelaſius ♣I.♠ bamž (492—496), ſta ſo we Apulii (we Italſkej) na wěrſchku
hory Gargan wulke zjewjenjo arcjandźela Michała. Ze ſtadłow, kiž ſo na
horje Gargan paſechu, běſche ſo byk wotběžał a pytachu joho dołho.
Skóncžnje namakachu joho na zapocžatku ſkalneje dźěry wiſacoho. Jedyn z
tych kiž pytachu, tſěli z kłokom za nim, zo by joho zatſělił, ale kło#
ſo zawrócźi a zlecźa do toho, kiž bě jón wutſělił. Z toho ſo tak
nabojachu, zo ſebi nichtó k tamnej dźěrje dóńcź njewěrjeſche. Tohodla ſo
Sipontsſkoho biſkopa wo radu praſchachu. Tón poſtaji na tſi dny
poſcźenjo a modlenjo, zo by wot Boha ſo wujaſnjenjo ſtało.

†) Wot Boha je wón poſtajeny hako poſoł za ſprawne duſchu (1. ♣ant. 3.
Noct.♠), hako wěrch nad duſchemi, kiž maja ſo do njcbjes wzacż (♣ant.
Laud.♠) a Bóh je jomu duſche ſwjatych pſchepodał, zo by wón je
pſchewjedł do paradiza a zradowanja (2. ♣resp. 3. Noct.♠)

Swjaty Michał, khorhojnik, prědkſtejeŕ paradiza, kotrohož zaſtupna
modlitwa do njebjeſkoho kraleſtwa wjedże (1. ♣resp. 2. Noct.♠) wuwodźa
duſche wotemrjetych wěriwych z cžiſcźa a ſtaja je do ſwjatoho ſwětła.
(♣Offert. Miss.♠)

Hako pomocnika we ſmjertnym bědźenju proſy cyrkej ſwjatoho Michała:
„Hordozny wěrcho Michale, zakitaj nas we bědźenju, zo njebychmy zahinyli
we zatraſchnym ſudźenju (♣Gradual.♠)

<pb n="573"/>

Po tſóch dnach prajeſche arcjandźel Michał biſkopej, zo je tamne měſtno
pod joho zakitom a zo je wón pſchez tamny podawk pokazał, zo ma ſo tam k
joho a jandźelow wopomnjecźu Bohu ſłužicź. Toho dla poda ſo biſkop z
wobydlerjemi k tamnej dźěrje a do njeje zaſtupiwſchi namakachu, zo je na
cyrkej podobna. Toho dla tam bože ſłužby dźeržecź pocžachu a bu tute
měſtno pozdźiſcho z wjele dźiwami pſchekraſnjene. Tele zjewjenjo pak
běſche ſo w 8. meje ſtało, a tehdom ſo tež joho wopomnjecźo ſwjecźi.

Pozdźiſcho (we zapocžatku 7. ſtotyka) ſta ſo tež we Romje na hórcy
Cirkus zjewjenjo arcjandźela Michała a bu tam 29. ſeptembra wot bamža
Bonifaca cyrkej k cžeſcźi ſwjatoho Michała poſwjecźena. Na tutym dnju
ſtawa ſo we cyrkwi wopomnjecźo wſchitkich jandźelow božich.

67.

Cžas pſchecźahowanja ludow we najwjecžornych krajach hacž k Muhamedej.
445—622.

♣a)♠ Romſcy biſkopojo.

Swjaty Leo ♣I.♠ (Wulki), bamž, cyrkwinſki wucžeŕ; 11. hapryla. Leo
běſche z Toskanſkeje ſwójby, ale w Romje rodźeny. Zahe ſo we ſwětnych
wědomoſcźach wudokonja, ale to běſche jomu pſchihot na bójſke
wědomoſcźe. Tak wón we jednej rucy bróń wědomoſcźe a wěrnoſcźe
zjednocźeſche.

Do duchownſtwa zaſtupiwſchi bu Leo arcdiakon romſkeje cyrkwje a pomocnik
bamža Coeleſtina, a wotkrywaſche tajenu pokutnoſcź pelagianſkoho
Juliana, kiž chcyſche we cyrkwi, ale tež we ſwojich błudach woſtacź.
Pozdźiſcho bu wot bamža do Gallije póſłany, zo by wojeŕſkej wjednikow
Aetia a Albina wujednał. Hdyž tam hiſchcźe pſchebywaſche, wumrje ſrjedź
julija 440 bamž Sikſtus. Romſke duchownſtwo wuzwoli Leona joho
ſwjatoſcźe, mudroſcże, wucženoſcźe a rycžniwoſcźe dla na prěnje měſto w
cyrkwi a cyły ſwět z nadźiju na njoho pohladowaſche. Z Roma <pb
n="574"/>dźěſche póſłanſtwo k njomu, zo by joho do Roma pſchiwjedło Tola
hakle za 40 dnjow móžeſche tam pſchińcź a bu z radoſcźu witany.

Dźewjecź a dwacytoho ſeptembra 440 bu na ſtoł ſwjatoh# Pětra ſadźeny.
Nutrnje wuproſchowaſche ſebi hnadu a pomo# Wěŕſchnoho. Cźežke běchu
cžaſy, hdyž wón wjedźenjo cyrkwje d# rukow wza, ale wón ſo njebojeſche,
dokelž na Boha dowěru ſtajeſche. Njebojaznje wojowaſche napſchecźo
błudam; cžaſto ſa# ludej prědowaſche, piſaſche wjele liſtow wo wěrje.
Tak wó# wjele njewěriwych k wěrnoſcźi wobrocźi a wſchelakim błudaŕſtwam
móc a knjejſtwo wotewza.

Po pſchedobycźu Karthagina we lěcźe 439 wot Vandalo# běchu mnozy
Manichejowje ſkradźu do Roma pſchiſchli a cžinjach# zwonkownje kaž
katholikojo, hewak pak ſo ſwojich žadławych błu# dow dźeržachu. Tak n.
pſch. wucžachu, zo je wino wot złoh# ducha ſtworjene. Toho dla ſo wina
zdalowachu, a hdyž z wěriwymi k ſwjatomu woprawjenju dźěchu,
njebjerjechu ſchtałtnoſc# wina. W ſpocžatku to nichtó kedźbu
njemějeſche, dokelž běſch# kóždomu do wole date, pod kotrej
ſchtałtnoſcźu chce ſwjate woprawjenjo wužiwacź. Hakle w lěcźe 443
pſchińdźe tele jich cžinjenjo na zjawne a bamž Leo nałožeſche mócne
ſrědki, zo by wěriwe ſtadło pſched nakaženjom zwarnował. Powoławſchi
zhromadźiznu biſkopow, měſchnikow a wyſchſchich krajnych zaſtojnikow
žadaſche wjednikow Manichejow na zhromadźiznu, zo bychu tam ſwoju wěc
rozeſtajeli. Pſchi tym ſo pokaza, zo maja zboka wo# pacžnych wucžbow tež
wſchelake žadławe pocžinki. Jich piſm# buchu ſpalene, a kotſiž ſo
ſwojich błudow zaſukle dźeržachu, buch# z kraja wuhnacźi. Někotſi ſo
želnje zaſy z cyrkwju wujednachu.

Hdyž khěžor Theodoſius ♣II.♠ pſchecźiwo biſkopej, ſwjatom# Flavianej
wuſtupowacź pocža, piſaſche jomu Leo liſt, we kotrym# prajeſche:
„Porucžerjo! ty dyrbiſch biſkopam ſwobodu k zakitanju cyrkwje woſtajicź.
Wěra tola woſtanje, byrnje cžłowjekojo napſchecźo njej ſwoje mocy
napinali. Ty dyrbiſch cyrkej zakitac# a tych ſkludźicź, kotſiž chcedźa
jeje pokoj kazycź; potom Khryſtu# tež twoje knjejſtwo zakita. Ja ſo
boju, zo wohladam, kak ſ# bože wjecźenjo na twoju hłowu wuſypnje.“

Mjez tym bližeſche ſo hrožace njezbožo Romej. Attila, kral pohanſkich
Hunnow, wobrocźi ſo po wulkich dobycźach we Aſii na nawjecžorne kraje.
Ze ſwojimi rubježnymi cžródami zapuſcźeſche měſta we Gallii. Wot
romſkoho wjednika Aetia <pb n="575"/>zbity, wali ſo we lěcźe 453 z
nowymi mocami do Italije a cžinjeſche ſurowoſcźe we pſchedobytych
krajinach a měſtnach. Khěžor Valentinian ♣III.♠ njewěrjeſche ſebi, jomu
z wójſkom napſchecźo ſtupicź, a toho dla cźehnjeſche Attila bjez
zadźěwka na Rom. Wobydlerjo proſchachu bamža, zo by ſchoł a joho
ſurowoſcź změrował.

Leo dźěſche z dwěmaj zaſtojnikomaj Attili napſchecźo a nadeńdźe joho we
Ambuleju pola Ravenny. Attila pſchija joho z pſchecźelnoſcźu a pſchez
joho rycžniwoſcź hnuty ſlubi krajej měr, je-li chcedźa jomu lětny dawk
dawacź. Joho wjednikojo ſo na joho podwolnoſcźi dźiwachu a praſchachu ſo
joho, cžoho dla je cyle napſchecźiwo ſwojomu waſchnju žadanja romſkoho
biſkopa tak ponižnje dopjelnił? Attila jim wotmołwi: zo je, hdyž Leo
rycžeſche, někoho w duchownſkej draſcźe zboka njoho ſtejecź widźał, kiž
jomu ſmjercź hrožeſche, je-li po joho woli njecžini.

Toho dla zaſtaji Attila ſwoje njepſchecźelſtwa a woteńdźe bórzy na to
pſchez Alpy do Panonije. Na dompucźu pſcherazy ſo jomu krej a wón wumrje
(w lěcźe 453.)

Leo ma zaſłužbu, zo je ſurowoho dobycźerja změrował, kotryž ſo hrózba
ſwěta a prut boži mjenowaſche. Tak běſche bamž ſam dokonjał, ſchtož
wulke wójſka njezamožachu. Leo bu w Romje z wulkej radoſcźu wſchěch
witany.

Tola pokoj dołho njetrajeſche. Khěžorka Eudokſia pytaſche napſchecźo
ſwojim njepſchecźelam pomoc we Africy a žadaſche wot Genſericha, krala
arianſkich Vandalow, zo by ſo do kraja walił. Bjez komdźenja wón jeje
žadoſcź dopjelni a cźehnjeſche na Rom. Ducy ze ſurowoſcźu ludźi
pſcheſcźěhaſche a cyrkwje kóncowaſche. Tež jomu dżěſche Leo napſchecźo a
proſcheſche, zo by měſto pſchelutował a ſwojim wojakam krjejpſchelecźo a
zapalenjo zakazał. Genſerich ſlubi, zo chce žiwjenjo wobydlerjow
pſchelutowacź. Schtyrnacźe dnjow bu we měſcźe rubjene a wjele
wobydlerjow jatych wotwjedźenych. Leo ſo za tutych jatych ſtaraſche a
ſcźeleſche do Afriki měſchnikow za nimi, kotſiž mějachu jich duchowne
naležnoſcźe zaſtaracź.

K poduſchenju wſchelakich ſo rozſchěrjacych błudow powoła Leo we lěcźe
451 koncil do Chalcedona, hdżež ſo 630 biſkopojo zhromadźichu a
Eutychiowe, Dioskorowe a Neſtoriowe błudne wucžby zacźiſnychu.
Poſtajenjo tutoho koncila buchu wot bamža Leona wobkrucżene.

Hdyž běſche tule wěc zrjadował, wobrocźi Leo ſwoju kedźbnoſcź <pb
n="576"/>na porjedźenjo a zaſytwarjeujo cyrkwjow, kiž běchu w#
njeměrnych, wójnſkich cžaſach zapuſcźene. Pſchi tym wón po# mocnikow
namaka, kotſiž wot ſwojoho zamoženja rady k tom# woprowachu.

Dwacycźi lět, 10 měſacow a 28 dnjow běſche wón w# ſwjatoſcźi a z
paſtyŕſkej ſtaroſcźu cyrkej božu nawjedował, hdy# bu 11. hapryla 461 do
wěcžnoſcźe wotwołany. Cyrkej ma p# nim wjele kraſnych piſmow, kotrež
joho pobožnoſcź a wulku wu# cženoſcź wobſwědcžeja. W lěcźe 1744 je bamž
Benedikt ♣XIV♠ poſtajił, zo ma ſo Leo hako „wucžeŕ cyrkwje“ cžeſcźowacź.

Swjaty Hilarius, bamž; 10. ſeptembra. Hilariow# wótcny kraj běſche
Sardinija, a joho nan rěkaſche Kriſpin. Hak# diakon romſkeje cyrkwje bu
wot bamža Leona na efeſinſku cyr# kwinſku zhromadźiznu póſłany. Hdyž tam
alekſandrinſki biſko# pſchez hroženja a namocowanja njehódne ſkutki
cžinjeſche, móžeſch# Hilarius lědom cźeknycź a pſchińdźe pſchez wjele
ſtrachotow z bože# pomocu pſchewodźany zaſy do Roma. Hdyž běſche bamžej
po# wjeſcź wo tamnych podawkach podał, wobkrucźi bamž wuſtajenj#
napſchecźo błudnikam.

Po Leonowej ſmjercźi bu Hilarius 12. novembra 461 z# bamža wuzwoleny. Na
joho porucžnoſcż zeſtaja Viktorin p# hłubokich pſchepytowanjach cžas
jutrow, kotrež běchu ſo dot# wſchelako ſwjecźiłe. Hilarius poſtaji tež
porjad pſchi ſwjecźenj# biſkopow a zakaza pſcheſydlenjo na druhi
biſkopſki ſtoł. Tež za# kaza wón pſchedawanjo cyrkwinſkich kubłow a
wobſedźenſtwow# khiba po pſchepytanju a wuradźenju cyrkwinſkeje
zhromadźizny#

W novembrje 465 bu pod joho wjedźenjom zhromadźizn# biſkopow we Romje
dźeržana. Hdyž Filotheus z Macedonije# zepjerajo ſo na pſchecźelſtwo
khěžora Anthemia, w Romje błu# daŕſke towaŕſtwo zarjadowacź poſpyta,
napominaſche Hilarius khě# žora tak krucźe, zo tutón z pſchiſahu ſlubi,
zo błudarja wjac# zakitacź njezechce.

Wjele ſtaroſcźe złožowaſche Hilarius na wutwarjenjo a wudebjenjo
cyrkwjow a pſchiſporjeſche knihownje. Tež wón dwaj nowaj klóſchtraj we
Romje załoži. Na pſchezjednoſcź a ſwjatu horliwoſcź duchownych wón bjez
pſcheſtacźa dźěłaſche a napominaſche jich, zo bychu jenicžcy to pytali,
ſchtož je Khryſtuſowe.

Dźeſatoho ſeptembra 467 woteńdźe wón zbóžnje do wěcžnoſcźe.

<pb n="577"/>

Swjaty Simplicius, bamž; 2. měrca. Simplicius běſche z pobožneje ſwójby
we Tiburje (Tivoli) rodźeny; joho nan rěkaſche Kaſtorius. Pobožnoſcźe a
mudroſcźe dla bu we Romje do duchownſtwa pſchijaty a běſche pycha
tohoſamoho. Dowěra k njomu běſche tak wulka, zo bu po ſmjercźi ſwjatoho
Hilaria 25. februara 468 za bamža wuzwoleny a 5. měrca wuſwjecźeny.

Tehdy běchu za kſcheſcźanſtwo zrudne cžaſy. Skoro wſchitcy ſwětni
wěrchojo běchu pak do njewěry, pak do błudow zapadujeni. Někotryžkuli
biſkop běſche napſchecźo cyrkwi w njepoſłuſchnoſcźi a wěriwomu ludej k
pohórſchkej. Kſcheſcźanſke žiwjenjo a dobre pocžinki hladajcy
woteběrachu. Zdaſche ſo, hako by ſo kſcheſcźanſtwo ze zemje zhubicź
chcyło. Wójnſke ludy cźahachu po krajach a ludy ſo napſchecźo
wyſchnoſcźam zběhachu. Rom padny do rukow Odoakra, krala Herulow, kotryž
ſo w lěcźe 476 w Romje za krala wuwołacź daſche. A tón běſche pſchecźel
arianſkich błudow a njepſchecźel katholikow.

W tym cžaſu ſo Simplicius hako ſwěrny paſtyŕ ze wſchej kedźbnoſcźu
ſtaraſche, zo bychu ſo ſchkodowanja cyrkwje zamjezowałe a zarunałe. Ze
ſpodźiwnej poddatoſcźu njeſeſche ſam wſchitke pſchecźiwnoſcźe. Z
krutoſcźu wuſtupowaſche napſchecźo někotrym cžłowjekam, kotſiž běchu we
Alekſandrii a Antiochii biſkopſke ſtoły na ſo ſtorhnyli a Eutychiowe
błudniſtwo rozſchěrjachu. Simplicius njedowoli jim, cyrkwinſke
zhromadźizny dźeržecź, a wuzamkny tutych namócnikow z cyrkwje a
zakitaſche prawych biſkopow we jich prawach.

Prěnjoho měrca 483 wobzamkny ſwoje ſwjate žiwjenjo a pſcheńdźe do
njebjeſkeje radoſcźe.

Swjaty Feliks ♣III.,♠ bamž; 25. februara. Feliks běſche z woſobneje
romſkeje ſwójby a bu po Simpliciowej ſmjercźi, 6. měrca 483 za bamža
wuzwoleny. W joho cžaſu běſche Rom wot arianſkich Herulow wobſadźeny a
khěžor Zeno podpjeraſche błudaŕſkoho patriarchu we Konſtantinoplu.
Feliks pak joho z krutej wobſtajnoſcźu ze zhromadźeńſtwa wěriwych
wuzamkaſche a zacźiſny joho poſtajenja. Tež Pětra Fullona wotſadźi z
antiochiſkoho patriarchata. Wot Akacia, konſtantinoplſkoho patriarchi,
žadaſche, zo by do Roma pſchiſchoł a ſo ſkóržbow dla zamołwjał, kotrež
běchu napſchecźo njomu pola japoſchtołſkoho ſtoła cžinjene. <pb
n="578"/>Hdyž pak tutón na cyrkwinſku zhromadźiznu njepſchińdźe, bu hako
błudaŕ z cyrkwje wuzamknjeny.

Feliks porucži, zo ſo cyrkwje pſchez nikoho ſwjecźicź njeſmědźa hacž
pſchez biſkopa. Zaſykſchcźenjo wón pod cźežkim khoſtanjom zakaza. — W
Romje natwari wón cyrkej ſwjatoho Agapita. Pod joho knježeŕſtwom bu
cźěło ſwjatoho Barnaby a wotpiſk ſcźenja ſwjatoho Mateja na kupje Cypry
namakane.

Schtyri a dwacytoho februara 492 Feliks do wěcžnoſcźe pſcheńdźe.

Swjaty Gelaſius, bamž; 21. novembra. Po ſmjercźi bamža Felikſa ♣III.♠
ſcźěhowaſche na ſtoł ſwjatoho Pětra Gelaſius. Zahorjeny za wobkrucźenjo
a rozſchěrjenjo wěry zakitaſche wón z wulkej wědomoſcźu a njebojaznej
khrobłoſcźu prawa cyrkwje a japoſchtołſkoho ſtoła a dźěłaſche napſchecźo
poſpytam błudnikow a rozſchcźěpnikow. Pſchez joho ſtaroſcź ſo
duchownſtwo pſchiſporjeſche a cyrkej mócnje nadobywaſche.

Hdyž ſo měſtej hłód bližeſche, ſtaraſche ſo bamž za doſahacu cyrobu a
wotwobrocźi wjele horja wot wobydlerjow.

Gelaſius zahna wſchelake pohanſke ſwjedźenje, kiž buchu hiſchcźe wot
wſchelakich ſwjecźene. K pozběhnjenju božich ſłužbow wón wſchelake
cyrkwinſke ſpěwy zeſtaja. Pſchecźiwo błudnikam zakitaſche wón zapis
ſwjatych piſmow.

Zhoniwſchi, zo ſu hiſchcźe ſkradźni Manichejowje w Romje, porucži wón w
lěcźe 496 woprawjenjo pod woběmaj ſchtałtnoſcźomaj. Tak woni wjacy z
katholikami k božomu blidu hicź njemóžachu, dokelž wino hidźachu a ſo
joho zdalowachu.

Po ſwěrnym dźěle wón 21. novembra 496 wumrje.

Swjaty Symmachus, bamž; 19. julija. Ze Sardinije rodźeny, bu Symmachus
do romſkoho duchownſtwa pſchijaty a ſłužeſche hako diakon. Po ſmjercźi
bamža Anaſtaſia bu we lěcźe 498 wot wjetſchoho a wyſchſchoho dźěla
duchownſtwa we Konſtantinowej baſilicy za bamža wuzwoleny. To ſta ſo
ſchtwórty dźeń po Anaſtaſiowej ſmjercźi.

Woſobny zaſtojnik Feſtus, podpłacźeny ſłužownik khěžor# Anaſtaſia a
zakitaŕ entychiowych błudow, ſcźeže mjeńſchi dźěl duchownſtwa na ſwoju
ſtronu a cźi wuzwolichu na tym ſamym dnju arcměſchnika Ławrjenca za
bamža. Cyrkwi hrožeſche rozkora, ale <pb n="579"/>pſchez mudroſcź a
kſcheſcźanſku ponižnoſcź Symmacha bu tónle ſtrach wotſtronjeny. Wón
powoła cyrkwinſku radu do Roma, na kotrejž běſche 73 biſkopow a 67
měſchnikow pſchitomne. Tam bu w naſtupanju bamžoweje wólby poſtajene, zo
dyrbi z cyrkwje wuzamknjeny bycź, ſchtóž by za bamžowe žiwjenjo někomu
hłós pſchi nowej wólbje pſchilubił abo na někajkej zhromadźiznje wo
tutej naležnoſcźi rycžał. Za prawjewuzwolenoho bamža ma tón płacźicź,
kotryž ma wjetſchinu hłoſow.

Ławrjenc ſo tutym poſtajenjam podcźiſny a bu za biſkopa we Nuceria
ſtajeny. Tola po cžaſu daſche ſo Ławrjenc zaſy nawabicź a wuſtupowaſche
hako bamž a rycžeſche wſchelake ſkóržby na Symmacha. Tohodla bu we lěcźe
501 rada do Roma powołana a Symmachowa njewinowatoſcź dopokazana.

Tež khěžor Anaſtaſius ſkoržeſche na Symmacha, zo je manichejſkim błudam
pſchikhileny. A tola běſche znate, kak wjele běſche Symmachus k zahnacźu
tutych błudow ſkutkował. Tak jomu na wſchě móžne waſchnjo zadźěwki
pſchihotowaſche.

Symmachus wjetſchi dźěl ſwojich dokhodow k tomu nałožeſche, zo by jatych
wukupował a tych podpjerał, kotſiž běchu wěry dla do cuzbniſtwa
wukazani. Wurubjene cyrkwje wón z trěbnej nadobu a cyrkwinſkim
naporjadom zaſtara.

Po ſwěrnym paſtyŕſtwje wón 19. julija 514 wumrje a bu we Vatikanje
pohrjebany.

Swjaty Hormisdas, bamž; 14. auguſta. Hormisdas mějeſche ſwój dom we
Kampanii. Joho nan rěkaſche Juſtus. Zaſtupiwſchi do ſłužby cyrkwje, bu
wón diakon romſkeje cyrkwje. Po Symmachowym wotemrěcźu bu wón 27. julija
514 z hłoſami wſchitkich wuzwolerjow za bamža wuzwoleny.

W tutym cžaſu běſche cyrkwi tajkoho nawjedowarja trjeba, kiž by cźežke
wěcy khroble zapocžał, a zapocžate krucźe hacž do kónca wuwjedł. A tajki
muž běſche Hormisdas.

Pſchi zapocžatku joho bamžowſtwa běſche wjetſchi dźěl kſcheſcźanſtwa pod
knjejſtwom dźiwich a błudowěrnych knježerjow. Cyrkej ſama běſche we ſebi
rozſchcźěpjena, dokelž ſo narańſcha cyrkej wot nawjecžorneje dźěleſche.
Za wóſom lět tutón Boha połny muž pſchez ſtajnu prócu a bože
požohnowanjo ſwojich dźěłow tak daloko pſchiwjedźe, zo ſo narańſcha
cyrkej, kiž běſche na 80 lět we hroznym rozſchcźěpku dźělena, zaſy z
romſkej cyrkwju zjenoſcźi <pb n="580"/>a wěrywuznacźo podpiſa, kiž
běſche wot bamža pſchez póſłanſtwo pſchipóſłane. Po tutym zjenoſcźenju
bu tež afrikanſkim biſkopam dowolene, ſo zaſy do ſwojich woſadow
wrócźicż.

Hormisdas dóſta wot Klodoweja, krala Frankow, kotryž běſche ſo kſchcźicź
dał, pſchez ſławne póſłanſtwo złotu, z drohimi kamuſchkami wudebjenu
krónu, a to na znamjo ſtajneje poſłuſchnoſcźe a wěry.

K wukorjenjenju błudow daſche tutón bamž piſma Manichejow ſpalicź. Wón
ſam piſaſche wjele liſtow, z kotrychž je joho wulka zahorjenoſcź za
rozſchěrjenjo wěry, znajomoſcź ze ſwjatymi piſmami a wulka wucženoſcź
widźecź.

Hewak ſo wón tež pſchez darniwoſcź napſchecźo khudym a cyrkwjam
wuznamjenjeſche.

Scheſtoho auguſta 523 wón do njebjeſkeje wótcžiny woteńdźe.

Swjaty Jan ♣I.♠ bamž, martraŕ; 27. meje. Jan běſche ſyn Konſtantina a
měſchnik romſkeje cyrkwje. Z hłoſom wſchěch duchownych bu na měſto
zemrjetoho Hormisdy w lěcźe 523 za bamža wuzwoleny.

Tehdom běſche Italia we mocy gothiſkoho krala Theodoricha, kotryž ſo wo
wukazy khěžora Juſtina njeſtaraſche, kiž běſche porucžił, zo dyrbja
Arianojo katholikam zaſy jich cyrkwje wrócźicź. Tež hewak Theodorich lud
wſchelako pſcheſcźěhaſche.

Bamž dźěſche ſam z póſłanſtwom do Konſtantinopla, zo by tam pomoc
dóſtał. Bóh pſchekraſnjeſche joho pucź z dżiwami. Khěžor dźěſche jomu z
wulkim pſchewodſtwom napſchecźo. Hdyž bamž ze złotymi wrotami do
Konſtantinopla cźehnjeſche, wuproſy wón pſched wocžemi cyłoho luda
ſlepomu cžłowjekej widźenjo. Hdyž běſche ſwoju naležnoſcź z khěžorom
wujednał, wrócźi ſo zaſy do Italije. Hnydom piſaſche wſchitkim italſkim
biſkopam liſty, a porucži jim, zo dyrbja cyrkwje znowa poſwjecźicź,
kotrež běchu jim Arianojo zebrali.

To ſo Theodorichej njeſpodobaſche a wón Jana leſtnje do Ravenny
wabjeſche, cźiſny joho do jaſtwa, kiž bě połne njerjada, a woſtaji joho
bjez jědźe. Hižom za někotre dny podleža bamž tutym pſcheſcźěham a
wumrje 27. meje 526 we jaſtwje. Joho cźěło bu z Ravenny do Roma
pſchenjeſene a w cyrkwi ſwjatoho Pětra pohrjebane.

<pb n="581"/>

Swjaty Feliks ♣IV.♠ bamž; 30. januara. Feliks, z božej hnadu nadobnje
wobdarjeny duchowny, bu po martraŕſkej ſmjercźi bamža Jana, ſwojeje
ponižneje pobožnoſcźe a jednoroſcźe dla 27. julija 526 za paſtyrja
cyłeje cyrkwje wuzwoleny.

Tehdom knježeſche w Italii Theodorichowy naſtupnik, Athalarich. Hacž
runje Arian, ſtaraſche ſo tutón wo cžeſcź a nahladnoſcź romſkoho ſtoła.
Tak wobkrucźi wón po žadoſcźi romſkoho duchownſtwa, ſchtož běſche hižon
ſtare waſchnjo, zo, hdyž ma ſchtó ſkóržbu na někoho z romſkoho
duchowuſtwa, dyrbi najprjedy bamžowe wuſudźenjo ſłyſchecż hicź. Bamž
dyrbi ſam mjez ſkóržbnikomaj wuſudźicź abo wěc pſchichodnomu ſudniſtwn
pſchepodacź. Schtóž pak by takle cžinicź zakomdźił, ma ſo na pjenjezach
pokhoſtacź.

Feliks zacźiſny a zaſudźi bjezbóžnu pſchezwažnoſcź tajkich, kotſiž ſo po
dóſtacźu měſchniſkeje ſwjecźizny do waſchnjow ſwětnoho žiwjenja podachu.
K ſpěchowanju božeje cžeſcźe natwari wón cyrkej ſwjateju Koſmy a Damiana
a wobnowi wotpalenu cyrkej ſwjatoho Saturnina.

Khudym běſche wón darniwy pomocnik a pſchecźelny tróſchtaŕ bědnych.

Pozběhnywſchi nahlad japoſchtołſkoho ſtoła wumrje wón 12. oktobra 530.

Swjaty Agapit, bamž; 20. ſeptembra. Agapit běſche arcdiakon we Romje,
ſwojim narodnym měſcźe. Pſchez njewſchědnu wucženoſcź a derje zrjadowane
dobre pocžinki ſo pſched druhimi tak wuznamjenjeſche, zo bu po ſmjercźi
Jana ♣II.♠ 4. meje 535 za bamža wuzwoleny. Wſchitcy dobri ſo na joho
wólbje zwjeſelichu. Wón pak tež ſwoje wyſoke zaſtojnſtwo zaſtejeſche, zo
běſche widźecź, zo je Bóh joho wuzwolenjo nawjedował. We ſtarych piſmach
na njoho z najwjetſchej khwalbu ſpominaja a mjenuja joho „póſła
ſprawnoſcźe, ſcźeńſku trubu, katholſke ſudobjo, muža, pſchez pobožnoſcź
a dźiwy wuznamnoho“, z kotrymiž Bóh joho hordźinſke póccźiwoſcże a
ſwjatoſcź japoſchtołſkoho žiwjenja pſchekraſnjeſche.

W joho zawoſtajenych piſmach ſu wucžby katholſkeje wěry rozeſtajane,
prawidła cyrkwinſkeje cżahnitby rozpiſane a wſchě wotrjady paſtyŕſkeje
ſtaroſcźe wupjelnjene.

Hdyž ſo khěžor Juſtinian napſchecźo Theodatej, kralej we Italii
knježacych Gothow, hotowaſche, dźěſche Agapit do Konſtantinopla, <pb
n="582"/>zo by hrožacy ſtrach wotwobrocźił a naležnoſcźe d# rjada
ſtajił.

Hdyž běſche 2. februara 536 do Konſtantinopla pſchiſcho# bu wot khěžora
cžeſcźownje powitany. Tam chcyſche Anthima# kiž běſche z njeprawom na
patriarchiſki ſtoł we Konſtantinopl# pſchiſchoł a ſo błudnych wucženjow
dźeržeſche, wotſudźicź a wot# ſadźicź a na joho měſto wěriwoho biſkopa
ſtajicź. Tež za wſche# lake druhe biſkopſke ſtoły chcyſche dobrych
paſtyrjow wobſtaracž# Po wjele wuradźowanjach a wobcźežnoſcźach
zarjadowa wón tut# naležnoſcźe k zbožu cyrkwje, hacž runje mócna ſtrona
tomu wſcho# móžnje zadźěwaſche. Tež chcyſche wón cyrkwinſku zhromadźiz#
biſkopow do Konſtantinopla powołacź, ale wón prjedy ſkhorje wumrje tam
17. hapryla 536. Joho cźěło bu do Roma pſche# wjezene a w cyrkwi
ſwjatoho Pětra pokhowane.

Swjaty Silverius, bamž, martraŕ; 20. junija. Hdy# běſche Agapit we
Konſtantinoplu wumrjeł, bu Silverius n# romſki ſtoł wuzwoleny a 8.
junija 536 wuſwjecźeny. Joho w# cženoſcź a ſwjatoſcź pomhaſche jomu
wjele pſchi zahanjenju błu# daŕſtwow. Sylnoſcź joho ducha wopokazowaſche
ſo we zakitanj# naležnoſcźow, kotrež běſche Agapit poſtajił. Wón
njedowo# Anthimej, patriarchiſki ſtoł we Konſtantinoplu naſtupicź, hacž
runj# joho khěžorka Theodora ze wſchej mocu polěkowaſche. Z ty#
Silverius hněw tuteje žónſkeje na ſo ſcźahny a wjedźeſche derj# kak ſo
jomu powjedźe a zo wo žiwjenjo póńdźe.

Theodora chcyſche druhoho arcdiakona Vigilia za bamž# ſtajicź a porucži
wojeŕſkomu wjednikej Beliſarej, zo by Silver# z Roma wotehnał. Tón drje
ſo toho wobaraſche, ale ſkóncžn# měnjeſche: „Khěžorka porucža; ja dyrbju
poſłuchacź. Zahinjenj# Silveriowe njemóže ſo mi pſchiſpěcź. Wona njech
to na ſud# dźeń zamołwja.“

Tak pytachu wopacžne ſkóržby na njoho, wzachu joho d# jaſtwa,
wuſlecžechu joho bamžowſku draſtu a pychu a woblecžech# klóſchtyrſku
draſtu. Wozjewiwſchi jomu, zo je wot ſwojeje d# ſtojnoſcźe wotſadźeny,
póſłachu joho do Patara we Lycii do cuzb# ſtwa. Biſkop tohole měſta wza
joho zakit na ſo a dźěſche ſam khěžorej Juſtinianej a rozeſtaja jomu
cyłu naležnoſcź. Khěž# porucži, ſo dyrbi ſo bamž zaſy do Roma dowjeſcź.
Ale nj# pſchecźelſka ſtrona joho na pucźu popadny a na kupu Palmar# <pb
n="583"/>wotwjedźe, hdźež Silverius po wjele wobcźežnoſcźach 20.
ſeptembra 538 z hłodom wumrje.

Swjaty Hrehoŕ Wulki, bamž, cyrkwinſki wucžeŕ; 12. měrca. Hrehoṙ, kotryž
bu ſwojich wulkich ſkutkow a docpětych póccźiwoſcźow dla „Wulki“
pſchimjenowany, běſche ſo w lěcże 540 we Romje narodźił. Joho nan
Gordian běſche wyſoki zaſtojnik a mějeſche wulke kubła. Po narodźe
tutoho ſyna wotrjekny ſo nan ſwětneje ſłužby a mandźelſtwa a ſtupi do
ſłužby cyrkwje. Mandźelſka Sylvia zwoli do toho a poda ſo ſama cyle
ſłužbje božej.

Hrehoŕ wuknjeſche we młodoſcźi ſwětne wědomoſcźe. Schtyri a tſicycźi lět
ſtary bu wot khěžora Juſtina ♣II.♠ za najwyſchſchoho zaſtojnika w Romje
poſtajeny. Tola to joho k hordoſcźi njewabjeſche, dokelž běſche wot
młodoſcźe ſem nawuknył, ſebi njebjeſke kubła najwyſche wažicź. Rady
wobkhadźeſche z duchownymi a klóſchtyrſkimi woſobami, wopytowaſche
cžaſto cyrkwje a modleſche ſo tež doma wjele.

Po nanowej ſmjercźi załoži ze ſwojoho zamoženja 6 klóſchtrow we Sicilii
a zaſtara je z trěbnymi dokhodami. Tež w Romje w ſwojim domje na horje
Skaurus, njedaloko cyrkwje ſwjatoho Handrija. W tutym klóſchtrje wón ſam
w lěcźe 575 klóſchtyrſku draſtu pſchija a pſchiwucžowaſche ſo pod
nawjedowanjom Hilariona a Makſimiana klóſchtyrſkomu žiwjenju, a to z
tajkej krutoſcźu, zo pſchez wjele poſcźenja žołdkowu khoroſcź doſta. Na
próſtwy pobožnoho mnicha Eleutheria doſta zaſy ſtrowoſcź.

Junu dźěſche Hrehoŕ w Romje po torhoſchcźu a wuhlada tam rjanych
njewólnikow na pſchedań wuſtajenych. Na praſchenjo, z wotkel a kajkeje
wěry ſu: zhoni, zo ſu z Britanije a hiſchcźe pohanjo. Zdychujcy wón
rjekny: „Schto? tak rjane ſtworjenja ſměłe we mocy djaboła woſtacź? a
tak rjane zwonkowne bjez božeje hnady bycź?“ — Hnydom dźěſche k bamžej
Benediktej ♣I.♠ a proſcheſche joho, zo by duchownych do Britanije
póſłał. Hdyž ſo nichtó tajkomu dźěłu podwolicź njechaſche, poſkicźi ſo
Hrehoŕ k tomu a proſcheſche wo dowolnoſcź k tajkomu pucźej. Doſtawſchi
dowolnoſcź, poda ſo z někotrymi towaŕſchemi hnydom na pucź. Hdyž to lud
zhoni, zhromadźichu ſo a proſchachu bamža žałoſcźicy, zo Hrehorjej njeby
woteńcź dał. Bamž powoła joho naſpjet a Hrehoŕ poſłuchaſche.

<pb n="584"/>

Bórzy po ſwojim nawrócźe bu za kardinal-diakona wuſwje# cźeny a dóſta
wulki podźěl pſchi zarjadowanju cyrkwinſkich na# ležnoſcźow. Wot bamža
Pelagia bu hako japoſchtołſki póſłan# do Konſtantinopla k khěžorej
Tiberiej póſłany. Hacž runje b# wot toho cžeſcźownje pſchijaty, woſta
tola hako jednory mnich žiwy# Patriarcha Eutychius běſche wo wěrnym
horjeſtacźu cźěłow wo# pacžnoſcźe piſał. Hrehoŕ joho tak pſchepokaza, zo
khěžor patriarchow# piſmo do wohnja cźiſny. Eutychius ſo ponižnje
wěrnoſcźi pod# cźiſny a na ſmjertnym łožn (w lěcźe 582) we
pſchitomnoſcź# khěžora, za ſwoju ruku pſchimnywſchi, prajeſche:
„Wuznawam# zo wſchitcy w tutym mjaſu zaſy ſtanjemy.“

W lěcźe 584 bu Hrehoŕ zaſy do Roma powołany a wje# ſeleſche ſo, zo móže
zaſy we ſwojim klóſchtyrje we ſwjatym po# koju žiwy bycż, zdaleny wot
ſtrachotow ſwěta. Bórzy bu z# prědkſtejerja tutoho klóſchtyra wuzwoleny.

Hdyž běſche bamž Pelagius w lěcźe 590 na mór wumrje# bu Hrehoŕ po
žadoſcźi wſchitkich za joho naſtupnika wuzwoleny# Chcyſche drje tule
wyſoku ſłužbu wot ſo wotwobrocźicź a wo# baraſche ſo, wólbu pſchijecź.
Tohodla ſpyta z měſta cźeknyc# ale wuſtajene ſtraže tomu zadźěwachu. Tak
ſo Hrehoŕ pſchehotowa, cźekny ſkradźu a khowaſche ſo we zeḿſkej
prózdninje# Hdyž ſo wuzwolerjo k Bohu modlachu, wozjewi jim Bóh pſche#
wóhnjowy ſtołp měſtno, hdźež ſo joho ſłužownik khowaſche. Nětk# ſo
Hrehoŕ dale njewobaraſche a bu 3. ſeptembra 590 we cyrkw# ſwjatoho Pětra
ſwjecźeny.

Hdyž běſche ſo powjeſcź wo joho wuzwolenju roznjeſła, ſcźelechu jomu ze
wſchěch ſtronow zbožopſchecźa. Wón pak ze ſylzami wotmołwjeſche: „Wſchě
ſłódkoſcźe pokoja ſym zhubił. Zwon# kownje ſo zda, zo ſym pozběhnjeny,
ale nutskownje ſym wopadny# Njemějach druhoho zaměra, hacž myſle na
cžaſne wěcy cyle w# ſebje zdalicź, zo bych jenicžcy na njebjeſke kubła
ſpominacź móh# Dokelž ſebi na zemi nicžo nježadach a nicžoho ſo
njebojach, my# ſlach ſebi hižon, zo ſym nade wſchitko zeḿſke
pſchezběhnjeny# Nahły wichoŕ je mje hrabnył a na dobo do błudniſchcźow a
ſtra# chotow zanjeſł.“ Zaſy w druhim hiſchcźe piſche: „Sym z bo# loſcźe
cyły potłócženy, zo móžu lědom rycžecź. Mój duch je cžornej cźmu
wobdaty. Wſcho ſo mi zrudne zda. Wſcho ſo m# pſchecźiwi, ſchtož ſo hewak
cžłowjekam ſpodoba.“ A w liſcź# ſwjatomu Leandrej piſa: „Njemóžu ſwoje
ſylzy ſtajicź, hdyž n# měrny pſchiſtaw pomyſlu, z kotrohož ſu mje
wutorhli. Moj# <pb n="585"/>wutroba žada kruty kraj wohladacź, wot
kotrohož ſym nětko tak zdaleny. Lubujeſch-li mje, podpjeraj mje ze
ſwojimi modlitwami.“

Hnydom pſchi naſtupjenju zaſtojnſtwa ſcžini Hrehoŕ wſchelake wužitne
poſtajenja, woſebje w zarjadowanju cyrkwinſkoho ſpěwanja.

Hako wótc khudych ſtaraſche ſo za jich potrěbnoſcźe a to z tajkej
pſchecźelnoſcźu a luboſcźu, zo kóždoho wutrobu zwjeſeleſche. Na
zapocžatku kóždoho měſaca rozdźěleſche žito a druhu wſchědnu potrjebu
mjez khudych, kotrychž mjena mějeſche zapiſane. Tež poſtaji wón
woſebitych zaſtojnikow k zaſtaranju khudych. Wſchědnje wot ſwojoho blida
cuzym abo khudym ſobudźěleſche. Za to joho junu Khryſtus z Jandźelom we
ſchtałtnoſcźi cuznika hako hóſcź wopyta. Jatych kſcheſcźanow wón
wukupowaſche a napominaſche biſkopow, zo bychu toſame cžinili.

Na wjele měſtnach wokhablenu katholſku wěru wón zaſy wobkrucźi a
dźěłaſche ſprócniwje na zaſydobycźo błudnikow, a to nic ze złym abo ze
ſwětnej mocu a cžaſnymi ſrědkami, ale z dodrym a z duchownej brónju
pſcheſwědcženja. Tola zakitaſche wěrnoſcź ze wſchej krutoſcźu. „Ja dołho
pſchihladuju. Hdyž pak dlěje pſchihladowacź njeſměm, wobrocźi ſo moja
ſcżeŕpnofcź do krutoſcźe a njeboju ſo žanych ſtrachoſcźow.“

Króna joho pocžinkow běſche ponižnoſcź, a tak zacpějeſche ſo jako
najſnadniſchoho cžłowjeka a hubjenoho hrěſchnika. „Rady chcu kóždoho
poſłuchacź, kiž chce mi moje njedoſtatki wozjewicź. Jeno tych mam za
ſwojich pſchecźelow, kotſiž mi ſrědki pokazuja, z kotrymiž móhł ſwoju
duſchu wudoſpołnicź.“ Tak mjenowaſche ſo „ſłužownika božich
ſłužownikow,“ kotrež mjeno ſu ſebi po nim wſchitcy bamžojo wobkhowali.

W joho hrodźe njeběſche žana pycha, ale za to podpjeraſche wón
wobdarjenych młodźencow we wuknjenju.

Błudy Donatiſtow we Africy a Arianow we Spanii wón poduſy a wobrocźi
Gothow k prawej wěrje.

W lěcźe 596 póſła wón měſchnikow do Britanije, mjez nimi ſwjatoho
Hawſchtyna, kotryž běſche prědkſtejeŕ klóſchtra, kotryž běſche wón
załožił. Pſchez njoho ſta ſo wjele wobrocźenjow.

Hordoſcź konſtantinopelſkoho patriarcha Jana wón ze ſwojej ponižnoſcźu
pſchewiny. Khěžora Mauritia wotwobrocźi wot zakonja, z kotrymž běſche
ſwojim wojakam zaſtupjenjo do klóſchtyrſkich rjadow zakazał.

Swoje poſlednje lěta wón we khoroſcźach pſcheby, a wumrje <pb
n="586"/>12. měrca 604. Pſched ſmjercźu běſche dźěl ſwojich ležomnoſcźo#
k wudźerženju wěcžneje lampy we cyrkwi ſwjatoho Pawoł# wotkazał.

Swjaty Deusdedit (Bóhdał), bamž; 15. novembr# Po ſmjercźi Bonifacia
♣IV.♠ woſta japoſchtołſki ſtoł 5 měſacow 12 dnjow prózdny. Skóncžnje bu
na njón Deusdedit wuzwo# leny. Tón běſche Romjan a ſyn Schcżěpanowy a
dotal pod# diakon romſkeje cyrkwje był. Nadobne pocžinki a wulka ſwja#
toſcź běchu wocži wſchěch na njoho wobrocźiłe. A wuzwolerj# njehladachu
na dotalne zaſtojnſtwo, ale na hódnoſcź a ſwjatoſc# kotraž ſo tež we
nizkoſcźi jaſnje ſwěcźi. To běſche prěni króc# zo bu poddiakon za bamža
wuzwoleny.

Hłowna ſtaroſcź tutoho bamža złoži ſo na duchownſtwo, ko# trež běſche
wſchelako poſchkodźene a pomjeńſchene. Wón je roz# množi a zaſy na
prjedawſche ſłužby ſtaji a jich měſta z trěbnym# dokhodami zaſtara.

Wobſchěrniſche powjeſcźe wo joho žiwjenju ſu zhubjen# Jeno to ſu nam
podawizny zakhowałe: Hdyž běſche po wulki# zemjerženjach wuſad wudyrił,
wopytowaſche wón ſam khorych# Junu jenoho wobja a wokoſchi, a pſchez
božu hnadu tutón w# ſadny hnydom ſwoju ſtrowoſcź zaſy dóſta.

W lěcźe 618 dokonja Deusdedit ſwoje cžaſne žiwjenjo.

♣b)♠ Swjecźi biſkopojo we Gallii.

Swjaty Nikaſius, biſkop, a joho towaŕſchojo, martrarjo# 27. novembra.
Nikaſius běſche biſkop we Rheimſu we Gallii # tym cžaſu, hdźež běſche
kraj a lud we bohatoſcźi žnjow pſch# prózdnotu a druhe mjaſne wabjenja
hněw boži napſchecźo ſe# wubudźił. Kedźbny paſtyŕ wjedźeſche pſchez bože
zjewjenjo prjed# zo joho ſtadłej zahubjenjo hrozy. Staroſcźiwy a
njewuſtawa# wón lud k prawej pokutnoſcźi napominaſche. Ale dobre ſym#
joho napominanjow pak na ſkału zatwjerdźenych wutrobow, p# mjez cźernje
bohatſtwow a lóſchtow padaſche, kotrež joho móc p# duſchowachu.

Tak khwataſche hrožace khoſtanjo na nich. Cžródy Vandalo# walichu ſo na
měſto a Nikaſius wjedźeſche, zo budźe měſto wóhnjom zapuſcżene. Toho dla
proſcheſche Boha za lud w# <pb n="587"/>ſmilnoſcź, zo by naſtawaca
ſmjertna tyſchnoſcź a cźělna ſmjercź tola nic k zaſudźenju duſchow, ale
k wodacźu hrěchow ſłužiła, hdyž prawej wěrje we ſpytowanjach ſwěrni
woſtanu. Hdyž běſche biſkop lud napominał, zo bychu ſmjercź za
Khryſtuſowu wěru khroble pſchewzali, dźěſche ſam do cyrkwje, kotruž
běſche ſam k cžeſcźi najzbóžniſcheje božeje rodźicźeŕki natwarił. Tam
wón cžakaſche a Bohu ſwoje žiwjenjo porucžeſche. Njepſchecźeljo walichu
ſo do templa a wotrubachu biſkopej hłowu.

Sobu z nim cźerpjeſche joho ſotra knježna Eutropia, kotraž ſo k
zakitanju cžiſtoſcźe a k wudoſpołnjenju póccźiwoſcźow pſchecy k ſwojomu
bratrej dźeržeſche. Dźiwje ludy chcychu ju jeje rjanoſcźe dla
pſchelutowacź, ale wona jich złoby wabjeſche, jim prajicy, zo za tajke
ſurowoſcźe w krótkim cžaſu bože wjecźenja nazhonja. Tak bu za wěru a
cžiſtoſcź morjena.

Tež mnozy druzy tehdom cźerpjachu, kiž ſo na napominanja biſkopowe tak z
luboſcźu k Bohu zahorichu, zo ſwoje žiwjenjo khroble za katholſku wěru
woprowachu.

Ale mordarjow napadny nahły ſtrach a dachu ſo do cźěkanja, ha cž runje
ſo nichtó za nimi njecźěrjeſche.

Na cźěłach martrarjow, kiž hiſchcźe pohrjebani njeběchu, buchu w nocy
njebjeſke ſwětła widźane a lubozny ſpěw ſo tak dołho ſłyſchecź daſche,
hacž njeběchu pohrjebane.

Swjaty Makſimus, biſkop; 27. novembra. Makſimus běſche ſo we Dekomer we
Gallii narodźił. Bohabojaznaj ſtarſchej jomu hidżenjo złóſcźe zahe
zaſchcźěpiſchtaj. Wot młodoſcźe nawukny wſchu njeprawu žadoſcź
potłócžecź. Z lětami dobre pocžinki pſchiběrachu. Joho lubozne woblicžo,
cźicha myſl a pſchecźelnoſcź napſchecźo kóždomu dobychu jomu luboſcź
tych, kotſiž joho znajachu. Najradſcho woſtawaſche doma we modlenju,
cžitanju a wuknjenju.

Skóncžnje pſcherubny wón wſchitke zwjazki, kotrež joho hiſchcźe ſwětej
pſchiwjazowachu: rozdźěli ſwoje kubła a dźěſche do klóſchtyra Lerins,
kotryž tehdom ſwjaty Honorat nawjedowaſche. Tudy wón doſpołnoſcź
klóſchtyrſkoho žiwjenja zezna a nawukny a bu za prědkſtejerja we
klóſchtrje wuzwoleny, hdyž bě Honorat we lěcźe 426 za arcbiſkopa we
Arelacźe (Arles) wuſwjecźeny. Pod joho nawodom nadobywaſche klóſchtyr a
mniſcha Makſima rady poſłuchachu. Dar dźiwow złoži powſchitkownu
kedźbnoſcź na njoho <pb n="588"/>a pſchikhadźeſche tam wjele ludźi,
kotſiž chcychu joho widźecź # z nim porycžecź.

Hdyž chcychu joho za biſkopa we Frejus měcź, wopuſchcź# Makſimus na
někotry cžas ſwój klóſchtyr a bydleſche w lěſu tu# teje kupy a wrócźi ſo
hakle potom zaſy do klóſchtyra, hdyž běſch# tam nowy biſkop ſtajeny.

Sydom lět běſche wón ſwój klóſchtyr nawjedował, hdyž b# za biſkopa we
Riez (Regium) wuzwoleny. Zhoniwſchi wo tute# wólbje, cźekny wón, ale bu
namakany a dyrbjeſche do wólby zwo# licź. Lud joho wjeſele witaſche.

W nowej ſłužbje wobkhowa wón tola włoſanu draſtu po# kutnikow a běſche,
ſchtož ſo hodźeſche, po klóſchtyrſkim porjedź# žiwy, a wobkhowa luboſcź
k khudobje, ducha pokuty a modlenja# Ze ſcźerpnoſcźu zjenocźeſche wulku
ponižnoſcź.

Wón běſche ſobu na cyrkwinſkich zhromadźiznach we Riez (# lěcźe 439), we
Orange (we lěcźe 441) a w Arelacźe (w lěcź# 454) a wumrje 27. novembra
460.

Swjaty Mamert, biſkop we Viennje; 11. meje. Mame# ſcźěhowaſche ſwjatoho
Simplicia na biſkopſkim ſtole we Viennje# a ſłuſcheſche mjez
najpobožniſchich a najwucženiſchich biſkopo# galliſkeje krajiny. Bóh
joho pſchez dar dźiwow cžeſcźowaſche#

Kraj mějeſche tehdom wjele cźerpjecź: wójny a wſchě nje# zboža, kiž z
njeje ſcźěhuja, wohenje, zemjerženja; dźiwje zwěrjat# wodnjo wſy a měſta
traſchachu. Junu we Viennje wulki wohe# wudyri a wſchě haſchowanjo
běſche podarmo. Biſkop ſo modleſch# a woheń pſcheſta. Na to biſkop lud k
pokucźe a porjadnom# žiwjenju napominaſche. Jutrownicžku lěta 469 w nocy
zaſy taj# woheń wudyri. Mamert pſched wołtarjom klecžo wuproſy, z# woheń
na dobo na ſpodźiwne waſchnjo haſny.

W tutej nocy běſche biſkop wobzamknył, zo chce kóžde lět# tſi dny pſched
božim ſtpěcźom pobožne wobkhady dźeržecź, a roz# hněwanoho Boha wo
ſmilenjo proſył. Na tutych wobkhada# ſo pſalmy a druhe modlitwy ſpěwachu
a z poſcźenjom ſo pokut# noſcź zbudźowaſche.

Tele wobkhady rozſchěrichu ſo bórzy po cyłym ſwěcźe a dźerž ſo hiſchcźe
nětko we kſchižownym tydźenju.

Mamert dokonja ſwoje zeḿſke pucźowanjo w lěcźe 477.

<pb n="589"/>

Swjaty Lupus, biſkop; 29. julija. Lupus běſche z woſobneje lothringſkeje
ſwójby. Młody wón ſwojoho nana zhubi, Wuj ſo za njoho ſtaraſche a daſche
joho we wědomoſcźach rozwucžecź. Lupus bu hako prawnik daloko znaty, a
woženi ſo z Pimeniolu, ſotru ſwjatoho Hilaria z Arelata. Hdyž běſchtaj 6
lět we ſwjatym mandźelſtwje pſchebyłoj, wobzamknyſchtaj, zo chcetaj
doſpołniſche žiwjenjo naſtupicź a ſo ze ſwěta do božeje ſłužby podacź.

Rozdźěliwſchi khudym wjetſchi dźěl kubłow, dźěſche Lupus do klóſchtyra
Lerins, zo by ſo we klóſchtyrſkim žiwjenju wudoſpołnił. Nic dołho po tym
bu za biſkopa we Troyes žadany, a zwoli jeno njerady do toho. Hako
biſkop wón dotalny kruty žiwjeńſki porjad njepſcheměni, ale we poſcźenju
a druhej krutoſcźi cźěło pomorjeſche.

Hdyž ſo Pelagiowe błudy we Britanii rozſchěrjachu, buſchtaj na
biſkopſkej zhromadźiznje we lěcźe 429 Lupus a German k wukorjenjenju
błudow póſłanaj. Pſchez modlitwy a prědowanja ſo jimaj poradźi,
błudaŕſtwo w krótkim cžaſu poduſycź.

Wrócźiwſchi ſo zaſy k ſwojomu ſtadłu, ſtaraſche ſo Lupus za poddatych
wěriwych a porjedźeſche jich pocžinki a wrócźi wjele na pucź hrěcha
zabłudźenych k pokucźe a ſprawnoſcźi.

W tutym cžaſu Attila Galliu zapuſcźeſche. Hižon běſche wjele měſtow
wudobył a cźehnjeſche na Troyes. Lupus ſo za ſwój lud k Bohu modleſche a
po cyłych dnjach z poſcźenjom a druhimi dobrymi ſkutkami proſcheſche.
Hdyž za to dźeržeſche, zo je Boha naproſył, woblecže ſo ſwoju biſkopſku
draſtu a dżěſche Attilej napſchecźo, a duchownſtwo joho pſchewodźeſche.
Pſched ſobu daſche kſchiž njeſcź. Stupiwſchi pſched krala Hunnow
wopraſcha ſo joho Lupus, ſchtó wón je? Attila wotmołwi: „Sym prut boži.“

Lupus: „My wſcho bjerjemy, ſchtož nam Bóh ſcźele. Syli pak ty prut, z
kotrymž nas Bóh ſchwika, dha ſo na kedźbu bjeŕ, zo by wjacy njecžinił,
hacž ſo wſchohomócnomu ſpodoba.“

Attila ſlubi, zo měſto Troyes pſchelutuje. Tak wotcźahny ze ſwojimi
cžródami do runiny pola Mery, hdźež bu wot romſkoho wjednika Aetia
zbity. Na cźěkanju žadaſche Lupa k ſebi a proſcheſche joho, zo by joho
hacž k pomjeznej rěcy Rhein pſchewodźał a pſchez ſwoju pſchitomnoſcź
dalſche njezbožo wot njoho wotwobrocźił. Lupus to cžinjeſche a pſchi
dźělenju porucži ſo Attila do joho modlitwy.

Wojakam ſo to njeſpodobaſche a ſkoržachu, zo je Lupus njepſchecźelam
pſchi cźěkanju pomhał. Toho dla bu z woſady <pb n="590"/>wuhnaty. Lupus
wza ze ſcźeŕpnoſcźu tónle kſchiž na ſo. Ale# bórzy jomu dowolichu, zo
ſmě ſo zaſy wrócźicź. Hdyž bě 52 lět# w cyrkwinej ſłužbje pſchebył,
wobzamkny w lěcźe 478 ſwoje žiwjenjo zbóžnje.

Swjaty Remigius, biſkop; 1. oktobra. Remigiowaj ſtarſchej, Emilius a
Cilinia, bydleſchtaj na hrodźe Laon w zemjanſkej pyſche a kſcheſcźanſkej
póccźiwoſcźi. Tam ſo jimaj w lěcź# 439 Remigius narodźi. Dźěcźo mějeſche
dobre dary a wuznamjenjeſche ſo hako młodźenc pſchez pilnoſcź we
wědomoſcźach, zahorjenoſcź za wěru a póccźiwoſcź žiwjenja. Cžaſto ſo do
jſtwy# zamkny, zo by ſo njemyleny modlicź mohł.

Dokelž ſo za najwjetſchej doſpołnoſcźu prócowaſche, wopuſchcź# nanowy
hród a poda ſo na wopuſchcźene, woſamocźene měſtno# hdźež běſche jeno
Bóh ſwědk joho pomorjenjow.

Po wuprózdnjenju biſkopſkoho ſtoła we Rheimſu bu Remigius, hacž runje
běſche hakle 22 lět ſtary a ſo wobaraſche, ſwojich zaſłužbow a
duchownych darow dla za biſkopa wuzwoleny# Joho najwjetſcha ſtaroſcź
běſche nětko powucženjo dowěrjenoh# luda, wobrocźenjo hrěſchnikow,
dobycźo błudnikow a pohanow# Joho prědowanja běchu tak mócne, zo joho
„druhoho Pawoła“ mjenowachu. Te hnujachu a womjehcžachu najtwjerdſche
wutroby# Schtož wón prědowaſche, dopjelnjeſche najprjedy ſam we žiwjenj#
a běſche woſadnym žiwy pſchikład.

W tutym cžaſu knježeſche mjez Frankami Klodwig. Hac# runje pohan, běſche
tón napſchecźo kſcheſcźanam dobry, a cžeſcźeſch# biſkopow, woſebje
Remigia. Hdyž běſche něchtó z joho wojako# z cyrkwje we Rheimſu złote
ſudobja kradnył, porucži Klodwig# zo dyrbi je zaſy dacź, a hdyž paduch
to cžinicź njechaſche, pſche# kłó joho kral ſam.

Klodwig běſche ſo w lěcźe 493 z Klotildu woženił, kotra# jara za
kſcheſcźanſtwo dźěłaſche a tež krala za wěru dobycź py# taſche. Tón drje
dowoli, zo ſmědźa ſo jeju dźěcźi kſchcźicź, al# ſam njechaſche nicžo wo
kſchcźeńcy ſłyſchecź.

Hdyž Klodwig napſchecźo Swevam a Allemannam na wój# cźehnjeſche, kotſiž
běchu ſo pſchez Rhein do joho kraja walil# prajeſche jomu Klotilda na
pucź: „Ty na wójnu cźehnjeſch# Chceſch-li dobycź, dyrbiſch ſo k Bohu
kſcheſcźanow wołacź. Wó# ſam je Knjez na ſwěcźe. Hdyž ſo z dowěru k
njomu wobro# <pb n="591"/>cźiſch, njemóže tebje nichtó pſchewinycź, ale
ty pſchedobudźeſch njepſchecźelow a byrnje cźi ſto napſchecźo jednomu
ſtali.“

Pola Zülpicha ſo bitwa zapocža. Najprjedy buchu Klodwigowi pěſchcy
poraženi, a tež jězdni pocžachu cźěkacź a wójſko ſo wjacy ſtajicź
njechaſche. W najwjetſchej nuzy dopomni ſo kral na Klotildźine ſłowa, a
pozběhnywſchi wocži k njebju, prajeſche: „O Khryſchcźe, kotrohož
Klotilda Syna žiwoho Boha mjenuje; ja wołam ſo k Tebi wo pomoc. Podarmo
ſym ſwojich bohow proſył: woni nicžo njezamoža. K tebi ſo nětko wołam a
wěrju do Tebje. Wumož mje z rukow mojich njepſchecżelow a budu ſo
kſchcźicź dacż we Twojim mjenje.“

Lědym běſche ſwoju próſtwu wuprajił, a joho wójſko zapocža ſo zaſy
hromadźicź a zrjadowacź. Bitwa bu wobnowjena a njepſchecźel pſchewinjeny
a k dawkam pſchimocowany. To ſta ſo w lěcźe 496.

Wot tutoho cžaſa myſleſche Klodwig krucźe na pſchihotowanjo kſchcźeńcy.
Hižon na dompucźu daſche ſo wot ſwjatoho Vedaſta we kſcheſcźanſkich
wěrnoſcźach rozwucžowacź a powucži kóždu pſchiležnoſcź, zo by we
wuknjenju pokracžował. Hdyž Klotilda to zhoni, powoła biſkopa Remigia,
zo by z nim kralej napſchecźo khwatała. Hdyž ſo zeńdźeſchtaj, rjekny
Klodwig: „Klodwig je Rěmcow pſchewinył, ty pak ſy Klodwiga pſchedobyła.
Za cžimž ſy ſo tak naležnje prócowała, je ſo ſtało: moja kſchcźeńca
njebudźe dołho wotſtorkowana.“

Klotilda prajeſche: „Bohu budź dźak za tute dwoje dobycźo.“

Remigius pokracžowaſche, krala rozwucžecź a pſchez modlenjo, poſcźenjo a
pokucźenjo na kſchcźeńcu pſchihotowacź. Zo by tež ſwojomu krajej teſame
zbožo pſchihotował, powoła kral woſobniſchich poddanow k ſebi a zjewi
jim ſwoju naležnoſcź. Wſchitcy rady do toho zwolichu a prajachu:
„Wotrjeknjemy ſo morwych pſchibohow a budźemy njeſmjertnomu Bohu
ſłužicź.“

Remigius a Vedaſt pſchihotowaſchtaj tež jich na kſchcźeńcu.

Hody dyrbjeſche ſo zhromadna kſchcźeńca wſchitkich ſtacź. Wſchelacy
biſkopojo ſo tohodla we Rheimſu zhromadźichu, zo bychu wažnomu ſkutkej
pſchitomni byli. Remigius wjedźeſche krala, a kralowna a lud joho
ſcźěhowaſche, litanije ſpěwajo. Pſched dupu rjekny biſkop: „Pokhil ſwoju
hłowu, hordy Sikambrje! wotrjekń ſo toho, cžomuž ſy ſo dotal modlił; a
ſpal, ſchtož ſy hako boha cžeſcźował.“

Po kralu bu joho ſotra Albofleda a 3000 Frankow kſchcźenych.

<pb n="592"/>

Klodwig załoži we wſchelakich krajinach cyrkwje a napominaſche ſwojich
poddanow, zo bychu wěru pſchijeli.

Hdyž ſo Klodwig w lěcźe 509 na wójnu napſchecźo Alariche# hotowaſche,
póſła jomu Remigius piſmo, w kotrymž joho w# dobrym knježenju
rozwucžeſche. Mjez druhim piſaſche tam# „Wuzwol ſebi rozomnych mužow za
radźicźelow. Tak wobkrucźiſch ſławu ſwojoho knjejſtwa. Cžeſcźuj
duchownſtwo. Swojom# ludej budź wótc a zakit. Wolóžej, ſchtož je móžno,
dawki # wobcźežnoſcźe, kotrychž je trjeba k lěpſchomu kraja. Tróſchtuj #
podpjeraj khudych, zežiwjej ſyroty, zakitaj wudowy. Njecźer# žane
potłócžowanja. Twój hród budź pſchecy wotewrjeny, z# by kóždy z twojich
poddanow ſebi prawo pytacź móhł.“

Pod Klodwigowym zakitom rozſchěrjeſche Remigius kraleſtw# bože we kraju
Frankow. Pſchez móc dźiwow zahanjeſche póhanſk# wołtarje. We wyſokej
ſtarobje powoła cyrkwinſku zhromadźiznu# zo by Arianow zaſy z cyrkwju
wujednał. Po ſławnym ſkutko# wanju woteńdźe wón 13. januara 533 na
wěcžny wotpocžin#

Swjaty Cäſarius, biſkop; 27. auguſta. Cäſarius běſch# w lěcźe 470 ſwětło
ſwěta wohladał. Joho ſtarſchej běſchta# pſchez pobožnoſcź a bohabojoſcź
znataj. Hižon we ſwojim ſedmy# lěcźe běſche tak darniwy, zo wot ſwojeje
draſty khudym dawaſche# Dokonjawſchi wuknjenja, wobzamkny Cäſarius, zo
ſwět wopuſchcź# Wóſomnacźe lět ſtary bu pſchez biſkopa Sylveſtra we
Chalo# do ſłužby cyrkwje pſchijaty. Za dwě lěcźe woteńdźe k abt#
Prokariej w Lerins a wudoſpołnjeſche ſo tam we klóſchtyrſki# pocžinkach.
Dokelž bu wot někotrych ſwojeje krutoſcźe dla wo# ſkoržowany, běſche
toho dla cyle za ſo žiwy we pokucźenju # modlenju. Evorius, biſkop we
Arelacźe (Arles) wuſwjecźi joh# za měſchnika a poda jomu nawjedowanjo
nowoho klóſchtyra, k# tryž běſche na kupje we rěcy Rhone załožił. Tſi
lěta ſkutkowaſch# Cäſarius tudy.

Po Evoriowej ſmjercźi bu mocowany, ſo w lěcźe 501 # biſkopa wuſwjecźicź
dacź. Tehdom běſche wón 30 lět ſtary.

Hako biſkop wón ſpěw pſchi božich ſłužbach zrjadowaſch# Swoje dokhody
nałožowaſche k podpjeranju khudych. Njedźe# a ſwjate dny wón dwójcy
prědowaſche, dźěłaſche napſchecźo zł# ſcźam a wopacžnoſcżam a
pokazowaſche pucź k póccźiwoſcźam.

Załožiwſchi we Arelacźe knježnjacy klóſchtyr, ſpiſa knježna# <pb
n="593"/>žiwjeńſki porjad, kiž modlitwu a dźěło naſtupowaſche. Wone
ſchijachu a wuſchiwachu za cyrkej a za khudych a wotpiſowachu knihi.
Pſchi dźěle bu cžitane.

W lěcże 506 běſche Cäſarius pſchedſyda cyrkwinſkeje zhromadźizny we
Agde, a 529 we Orange, hdźež buchu wſchelake błudy zaſudźene.

W tehdomnych njeměrnych cžaſach bu Cäſarius pſchecźelſtwa njepſchecźelom
wobſkoržowany a z měſta wuhnaty, ale bórzy zaſy domoj powołany. Wón
jatych wukupjeſche a khorych zaſtaraſche.

Theodorich, kral narańſchich Gothow, daſche joho jatoho do Ravenny
wotwjeſcź, ale bu, hdyž biſkop pſched njoho ſtupi, tak naſtróžany, zo
biſkopej bohate dary poda. Tón pak je pſcheda a khudym rozda.

Z Ravenny dźěſche Cäſarius w lěcźe 513 do Roma a bu wot bamža Symmacha
cžeſtnje powitany. W ſcźěhowacym lěcźe wrócźi ſo zaſy do ſwojeje woſady
a paſeſche ſtadło hiſchcźe dołhe #ěta z njewuſtawacej ſwěru. Hdyž
cžujeſche, zo ſo jomu ſmjercź #liži, daſche ſo do ſwojeje cyrkwje
donjeſcź a wumrje 27. auguſta 542.

♣c)♠ Swjecźi biſkopojo we Britanii.

Swjaty Patrik (Patricius), biſkop, japoſchtoł Irlanda; 17. měrca.
Patrik, kiž ſo japoſchtoł Hibernije (Irlanda) mjenuje, bu na kóncu
ſchtwórtoho ſtotytka we Wulkej Britanii narodźeny. Joho nan běſche
Kalfurnius a macź rěkaſche Koncheſa a běſche pſchiwuzna Měrcźina
Turonſkoho.

Patrik bu hako hólcžec wot njepſchecźelow popadnjeny a do Irlanda
pſchewjedźeny, hdźež dyrbjeſche ſkót paſcź. Hižon teh#om pokazowachu ſo
na 16lětnym hólcžecu pokazki pſchichodneje ſwjatoſcźe. Połny wěry,
bohabojoſcźe a luboſcźe k Bohu ſtawaſche wón zahe w nocy, a modleſche ſo
we ſnězy, dźeſchcźu a horcocźe. Tak ſo pſchiwucži, wſchědnje ſo 100
krócź wodnjo a 100 krócź w nocy k Bohu pomodlicź. Hdyž běſche ſchěſcź
lět w #uzbje jaty był, poradźi ſo jomu ſkóncžnje, zo móžeſche z jatoſcźe
cźeknycź. Lědym běſche 2 lěcźe doma pſchebył, bu znowa jaty; ale za dwaj
měſacaj móžeſche ſo zaſy domoj wrócźicź.

Do duchownſtwa pſchijaty, poda ſo wón ſwjatomu cžitanju. Tež pucźowaſche
po Gallii, Italii a wſchelakich kupach tyrhenſkoho morja. Wot Boha k
japoſchtołſtwu we Irlandźe napominany <pb n="594"/>a wot bamža Cöleſtina
k tutomu ludej póſłany, dóſta wón biſk# ſku ſwjecźiznu. Mnozy drje jomu
wotradźowachu, ale wón dźěſ# zo by póhanſtwo zahanjał. Wobcźežnoſcźe a
dźěła, a pſcheſ# hanja buchu joho podźěl, ale pſchez pomoc božu
namakachu j# prědowanja dobru rolu, hdźež ſłowo bože ſkhadźeſche a pł#
njeſeſche.

We cžaſu, hdyž ſo tam kſcheſcźanſtwo zakorjenicź pocža, w# ſo ſuſodny
wěrch Korotich do kraja a mordowaſche a bjerje# wobydlerjow do jatoſcźe.
Hacž runje kſcheſcźan, pokazowa# tónle wěrch we žiwjenju a zadźerženju
mało kſcheſcźanſtwa. Pa# piſaſche jomu napominanja, ale podarmo: wěrch
hanjeſche kſ# ſcźanſke powucženja. Toho dla bu Korotich ze wſchitkimi,
ko# běchu pomocnikojo joho złóſcźow byli, ze zhromadźizny kſcheſ# now
wuzamknjeny.

Wjacy krócź hrožeſche biſkopej ſmjercź, woſebje hdyž bě# ſo někotſi
woſobni pſchecźiwo woli ſtarſchich Jězuſej pſchiwo# cźili. Bóh pak
ſwojoho ſłužownika zakitaſche.

Wulke ſyły ludu dóſtachu ſwjatu kſchcźeńcu, měſchnikojo bu# ſwjecźeni a
biſkopſke ſtoły załožene. Wſchelake knježniſke klóſch# ſo twarjachu. Za
nowe cyrkwje buchu z Roma powoſtanki póſł#

Patrik mějeſche wot Boha dar profecźenja a tak bu j# mjeno daloko z
khwalbu wopominane. Zboka ſwojeje wſchěd# ſtaroſcźe za cyrkej wuzbytkowa
ſebi doſcź cžaſa k modle# wſchědnje wón wſchitke pſalmy, wſchelake
khěrluſche a na 2# modlitwow wuſpěwa. Tſi ſta krócź za dźeṅ ſo wón
pſched Bo# poklakny a ſto krócź ſo ze ſwjatym kſchižom woznamjenjeſ# Nóc
mějeſche wón do tſóch dźělow rozdźělenu: prěni k ſpěwa# 100 pſalmow a
200 poklaknjenjam; druhi dźěl wón we w# ſtejo zbytkne 40 pſalmy
ſpěwaſche a rozpominaſche; hakle poſl# dźěl nocy běſche k ſpanju na
nahim kamjenju poſtajeny.

Joho ponižnoſcź pſchiběraſche, cžim wjacy běſche wón dokom# Wyſche
cyrkwinſkich wobſtaranjow dźěłaſche wón ze ſwoj# rukomaj.

Po telko dźěłach, pſchez kotrež je wón załožki pſchichod# ſwjatoſcźe
wobydlerjow tuteje krajiny zapołožił, namaka we # 464 ſwój wotpocžink.

Swjaty Albin, biſkop; 6. ſeptembra. Albin běſche z # ſobneje angliſkeje
ſwójby. Wón běſche wſchitkim ſpodobny <pb n="595"/>jeno rjaneje
ſchtałtnoſcźe dla, ale najbóle pſchez ſwoje dobre pocžinki. Za wěru
běſche tak zahorjeny, zo Khryſtuſa dla ſtarſchej wopuſchcźi a wſchitke
požadoſcźe cźěła hako najhórſchich njepſchecźelow duſche poduſcheſche, a
wſchu ſwoju luboſcź we žadoſcźi za njebjeſami wobkrucźeſche.

Pjatnacźe lět ſtary woteńdźe do klóſchtyra Tincillak, wza ponižnu
klóſchtyrſku draſtu a wuzwoli wěſcźiſchi pucź k žiwjenju, zo by
wuſtupiwſchi z kiproho dna wſchědnoho žiwjenja, z krucźiſchej krocželu
pokracžowacź mohł we póccźiwoſcźach a ſo cyle poſłnſchnoſcźi napſchecźo
Bohu podacź. Wſchě ſwoje wuknjenjo złožowaſche na wobkedźbowanjo
ſcźeńſkeje wucžby, a wſchě ſwoje žiwjenjo zarjadowaſche tak po
wuſtajenjach klóſchtyrſkich prawidłow, zo by pſchez nje po prócy a dźěle
pſchiſchoł k wotpocžinkej. Cyle podaty ſwjatej poſłuſchnoſcźi, běſche
wón hako młodźenc pſchikład póccźiwoſcźow za zeſtarjenych. Cžiſtoſcź
cźěła a pokład knježniſtwa wón bjez wſcheje ſchkody wobkhowa. Na cźěle a
duſchi běſche tak njewobſchkodźeny, zo njeje ženje ani jednoho
ſmjertnoho hrěcha wobeſchoł.

Rozomny we wědomoſcźach a wuſtojny we doſpołnym žiwjenju zamožeſche wón
ze ſłódkej wónju pſchikłada duſche k ſebi cźahnycż a ze ſłódkoſcźu rycže
pſchedobywacź.

We lěcźe 504, hdyž běſche pjecź a tſicycźi lět ſtary, bu za
prědkſtejerja we klóſchtrje wuzwoleny. Hdyž bě tule ſłužbu 25 lět
ſwěrnje zaſtał, žadachu joho za biſkopa we Andegawje (Angers). Jeno
njerady zwoli Albin do toho. Hako dobry paſtyŕ dźeržeſche krucźe na
cyrkwinſku cźahnitbu, a wumrje 1. měrca 549.

Swjaty Hawſchtyn, japoſchtoł Jendźelcžanow; 26. meje. Hawſchtyn běſche
prědkſtejeŕ klóſchtyra ſwjatoho Handrija we Romje a bu wot bamža
Hrehorja z někotrymi towarſchemi póſłany, zo by we Jendźelſkej ſcźenjo
prědował. Na pucźu po Gallii bu jim wjele wotradźowane, zo njebychu k
tak dźiwjomu ludej ſchli. Toho dla zaſtachu na pucźu, ale dóſtachu z
Roma nowe napominanjo k njebojaznoſcźi. Po morju pſchiwjezechu ſo we
lěcźe 596 do Jendźelſkeje a zaſtachu na kupje Thanet pſchi krajinje
Kent.

Hawſchtyn daſche Kentſkomu kralej Ethelbertej prajicź, zo jomu wjeſołu
powjeſcź njeſe a tajke kraleſtwo zawěſcźi, kiž kónca njezměje. Kral,
kotryž pſchez mandźelſku Berthu kſcheſcźanſtwo nazdala znajeſche, daſche
Hawſchtynej prajicź, zo pſchińdźe, z nim <pb n="596"/>wo tym porycžecź.
Za někotre dny poda ſo na pucź. Hawſchtyn dźěſche jomu z towarſchemi
napſchecźo, pſched ſobu njeſechu ſlěborny kſchiž z drjewjanym znamjenjom
Wumožnika, a ſpěwachu litanije a pobožne modlitwy.

Hdyž běchu hacž k kralej dóſchli, rycžachu jomu wo wumoženju a
zbóžnoſcźi. Kral měnjeſche, zo ſu jich ſłowa dobre a jich ſlubjenja
rjane, ale jomu ſo tola trochu njewěſte zdadźa. Dokelž pak ſu joho dla
tak daloki pucź pſchiſchli, chce ſo za nich ſtaracź a jim we hłownym
měſcźe Kanterbury bydło dacź. Nichtó njeſmě jim kſchiwdu cžinicź.

Boha khwalicy dźěchu do pſchipokazanoho měſta a wjedźechu tam
klóſchtyrſke žiwjenjo z modlenjom a poſcźenjom a wſchěm dobrym
pſchikładom. K božim ſłužbam ſkhadźowachu ſo we ſtarej khapałcy ſwjatoho
Měrcźina a tam ludej prědowachu. Kral ſo k wěrje wobrocźi a z nim
mnohoſcź poddanow: hody bu jich wjacy hacž 10 tyſacow kſchcźenych.

Na to pucźowaſche Hawſchtyn do Arelata, hdźež bu we lěcźe 597 za biſkopa
wuſwjecźeny. Potom žadaſche z Roma wjacy dźěłacźerjow do knjezowych
žnjow a dóſta jich. Tež buchu jomu ſwjecźene ſudobja a draſty,
powoſtanki Swjatych za wołtarje a wſchelake knihi póſłane.

Pobožny kral Ethelbert podepjeraſche rozſchěrjenjo božoho kraleſtwa a
wjeſeleſche ſo, hdyž tež někotrych ſuſodnych kralom za wěru dobu.

Z bamžowej dowolnoſcźu ſwjecźeſche Hawſchtyn biſkopow a ſtaji jich do
woſadow, kotrež ſam cžaſto wopytowaſche.

Podarmo dźěłaſche Hawſchtyn na to, zo by tež pola pſchewinjenych Britow
dobry cyrkwinſki porjad zawjedł. Hdyž ſo tomu ſtajnje ſpjecźowachu,
wěſchcźeſche jim Hawſchtyn zrudny kónc. A tak je ſo tež ſtało.

Po bohatych žnjach na miſſionſkim polu wumrje Hawſchty# w lěcźe 604.

♣d)♠ Swjecźi kralowſkoho rodu.

Swjaty Zygmund (Sigismund), kral, martraŕ; 2. meje# Zygmund běſche ſyn
Gundebalda, arianſkoho krala Burgundow[3]⁾ <pb n="597"/>Zygmund mějeſche
zbožo, pſchez Viennſkoho biſkopa, ſwjatoho Avita, we katholſkej wěrje
rozwucženy a k pobožnomu zmyſlenju nawjedowany bycź. Pilnje ſo we
kſcheſcźanſtwje wudoſpołnjeſche. W luboſcźi k khudym, we zdźeržliwoſcźi
žiwjenja, poniženju ducha, we wſchěch dobrych pocžinkach, woſebje we
bohabojoſcźi a cžeſcźenju Swjatych běſche wón wuznamjenjeny.

Po nanowej ſmjercźi (w lěcźe 516) dóſta Zygmund knjejſtwo nad ſwojimi
krajanami a ſtaraſche ſo, zo by kraj zaſy wot arianſkich błudow
wucžiſcźił. K tomu daſche cyrkwinſku zhromadźiznu pod nawjedowanjom
biſkopa Avita do Epauna powołacź, hdźež buchu wſchelake wužitne
poſtajenja wo cyrkwinſkej cźahnitbje wobzamknjene.

Zygmund cžeſcżeſche woſebje thebajſkich martrarjow a jich wjednika
ſwjatoho Mauritia[4]⁾. Agaunſki templ, hdźež jich ſwjate cźěła
wotpocžowachu, a klóſchtyr, kotryž běchu w njeměrnych cžaſach
zapuſcźili, wón nic jeno zaſy wobnowi, ale rjeniſcho wutwarjeny a za
wjacy mnichow pſchihotowany, z bohatymi dokhodami zaſtara. Cžaſto wón k
rowej tutych martrarjow pſchikhadźeſche a proſcheſche najbóle wo to, zo
by joho Bóh na jich zaſtupnu próſtwu do jich towaŕſtwa pſchijał. — Hdyž
ſo junu w tutym templu modleſche, bu wot jandżela napominany, zo by
mnichow k ſpěwanju pſalmow we dwěmaj khoromaj zbudźił, kaž to ſam
jandźelow ſpěwacź ſłyſcheſche.

Zygmund mějeſche z prěnjoho mandźelſtwa z Amalbergu ſyna Siagria. Druha
mandźelſka hidźeſche tohole ſyna a wobſkoržowaſche joho, zo nanej za
žiwjenjom dźe, zo by knjejſtwo ſkerje dóſtał. Zygmund daſche ſo ſlepicź
a zaſudźi ſyna k ſmjercźi. Po cžaſu pak zhoni, zo ſu joho zjebali.
Tyſchnoſcź a wulki ſtyſk pſchewza joho wutrobu. Wón woteńdźe do
klóſchtyra ſwjatoho Mauritia, zo by płakał a cźežcy pokucźił. Bjez
pſcheſtacźa Boha proſcheſche, zo by joho w tutym žiwjenju ſchwikał, ale
po ſmjercźi hnadnje pſchelutował. Joho próſtwa namaka wuſłyſchenjo.
Někotſi galliſcy kralojo (Klodomir orleanſki, Childebert parizſki a
Klotar ſoiſſonſki) walichu ſo do joho kraja. Zygmund cźehnjeſche <pb
n="598"/>jim ze ſwojim bratrom Gondemarom napſchecźo. We bitwje zbity,
cźěkaſche Zygmund do agaunſkoho klóſchtyra a pytaſche ſebi tam wucźek.
Wot ſwojich krajownikow pſcheradźeny padny ze žonu a dźěcźimi do mocy
Klodomira, bu do galliſkoho kraja wotwjedźeny a do jaſtwa cżiſnjeny.
Hdyž běſche bratr Gondomar nowe wójſko zhromadźił a wjetſchi dźěl kraja
zaſy wudobył, rozzłobi ſo Klodomir a daſche Zygmunda, joho žonu a dźěcźi
do hłubokeje ſtudnje cźiſnycź, hdźež ſo wſchitcy tepichu, w lěcźe 524.
Joho cźěło bu za tſi lěta do agaunſkoho klóſchtyra pſchenjeſene. Bóh je
tam pſchez nje wſchelake dźiwy dokonjał. Skóncžnje je khěžor Korla ♣IV.♠
joho ſwjate powoſtanki do Prahi pſchenjeſł a kraſne měſtno k jich
wotpocžinkej pſchihotował.

Swjata Klotilda, kralowna; 3. junija. Klotilda běſche dźowka
Chilpericha, bratra burgundiſkoho krala Gundebalda. Tón daſche jeje nana
a macź moricź a ſkhowa Klotildu na ſwojim dworje. Kſcheſcźanſcy kubłana,
nawukny zahe ſwět zacpěcź a ſo k Bohu dźeržecź. Póhanſki kral Frankow,
Klodwig ♣I.,♠ žadaſche a dóſta ju za mandźelſku, tola z wuměnjenjom, zo
ſo jeje wěrje žane zadźěwki cžinicź njebudźeja. Kwas bu we lěcźe 493 we
Soiſſons dżeržany, hdźež tehdom kralojo bydlachu.

W hrodźe mějeſche wona khapałku, hdźež ſo cžaſto k Bohu modleſche.
Cžaſto ſebi cźežke pokucźenja nakładowaſche. Napſchecźo khudym běſche
dobrocźiwa a pſchecżelna pſchecźiwo wſchěm ludźom. Ze ſcźeŕpnoſcźu
njeſeſche wſchě pſchecźiwnoſcźe, kotrež ju podeńdźechu.

Hdyž běſche ſebi cyłu wutrobu ſwojoho mandźelſkoho pſchiwobrocźiła,
dowoli jej wón próſtwu. Wona rjekny: „Proſchu, zo by ty wěrił do
wſchohomócnoho Boha Wótca a Syna a ſwjatoho Ducha. Skóncuj pſchibohi, k
kotrymž ſo modliſch a natwaŕ zaſy cyrkwje, kotrež ſy ſpowalał.“

Kral jej wotmołwi: „Swojich bohow njepuſchcźu a k twojomu Bohu njemóžu
ſo modlicź. Je-li wo něſchto druhe proſyſch, tebi rady pſchizwolu.“

Hdyž ſyna dóſtaſchtaj, pohnu Klotilda mandźelſkoho tak daloko, zo bu ſyn
kſchcźeny a mjeno Ingomer dóſta. Dokelž pak dźěcźo bórzy po kſchcźeńcy
wumrje, bu kral zrudny a ſwarjeſche, zo je kſchcźeńca na joho ſmjercźi
wina. Klotilda rjekny: „Ja ſo Bohu, ſtworicźerjej wſchěch wěcow dźakuju,
zo je moje dźěcźo do ſwojoho kraleſtwa <pb n="599"/>pſchijał. Moja
wutroba ſo njerudźi, dokelž wěm, zo je #nk we božej rucy.“

Hdyž zaſy ſyna dóſtaſchtaj, bu hólcžec kſchcźeny a dóſta #jeno Klodoměr.
Dźěcźo pak bórzy cźežcy ſkhorje, a kral prajeſche: „Wón budźe dyrbjecź
wumrjecź, kaž joho bratſik, dokelž je we mjenje waſchoho Khryſtuſa
kſchcźeny.“

Macź Boha proſcheſche a wuproſy dźěſcźu ſtrowoſcź. Tak ſo kral změrowa.
Klotilda nětko zaſy ſpytowaſche, mandźelſkoho za wěrn dobycź, ale
podarmo, dokelž ſo wón bojeſche, zo móhł pſchez to pola luda do
njeluboſcźe pſchińcź. Hakle we bitwje pola Zülpicha (Tolpiacum) ſo k
wěrje wobrocźi a bu we lěcźe 496 kſchcźeny.[5]⁾

Hdyž běſche kral (27. novembra 521) wumrjeł, mějeſche Klodilda wjele
zrudoby. Jeje dźěcźi wojowachu mjez ſobu wo knjejſtwo. Podarmo
ſpytowaſche wona jich změrowacż: dyrbjeſche ſwójbnym morjenjam
pſchihladowacź. To jej žiwjenjo wocźežeſche. Toho dla wona pſchi rowje
ſwjatoho Měrcźina z modlenjom, poſcźenjom a wſchelakim pokucźenjom jeno
na wěcžnoſcź myſleſche. Wotpołožiwſchi kralowſku draſtu woblekaſche ſo
kaž pokutuica.

W poſlednej khoroſcźi powoła ſynow Klotara a Childeberta ſebi a
napominaſche jej z wutrobnymi próſtwami.

Swoje zamoženjo běſche khudym wotkazała a wumrje 3. junija 545.

Swjaty Hermenegild, kralowſki prync, martraṙ; 13. hapryla. Hermenegild
běſche ſyn gothiſkoho krala Leovigilda we Schpanii a we arianſkich
błudach kubłany. Hdyž běſche ſo z katholſkej prynceſnu Ingondu woženił,
mějeſche wona wjele wot #rianſkoho pſchiwuzniſtwa wuſtacź, ale woſta
wobſtajna we wěrje a ſkutkach. To wotewri Hermenegildej, kiž z nanom
ſobu kuježeſche, wocži, a wón daſche ſo wot Sevillſkoho biſkopa,
ſwjatoho Leandra, kotromuž běſche hižon prjedy pſchikhileny był, wot
błuda k katholſkej wěrnoſcźi wobrocźicź. Hdyž běſche ſo nan zdalił,
daſche ſo ſyn pſchez kſchcźeńcu do cyrkwje pſchijecź.

Hdyž běſche nan to zhonił, wabjeſche ſyna z lubjenjom a hroženjom k
nawrótej. Ale ſyn jomu krucźe wotpraji, zo prawu wěru nihdy wopuſchcźicź
njemóže. Rozhněwany nan joho wot knježenja wotſadźi a zebra jomu wſchě
kubła a zamoženjo. Hdyž <pb n="600"/>tež z tym ſynowu ſylnoſcź zlemicź
njemóžeſche, daſche joho d# wuzkoho jaſtwa tyknycź a jomu ſchiju a rucy
ze železnymi p# tami wuſpinacź. Tole ſta ſo w lěcźe 586, po tym hacž
běſch# ſo Hermenegild dwě lěcźe na knježenju wobdźělił.

W jaſtwje pocža młody kral na hinitoſcź wſchoho cžaſnoh# myſlicź, ſwětne
knjejſtwo zacpěcź a za njebjeſkim kraleſtwom žadac# Tohodla pſchida
putam hiſchcźe pokutnu draſtu a proſcheſche Boh# zo by joho poſylnjował
we zacpěcźu hiniteje cžeſcźe a kraſnoſcźe kiž ſo tak lóhcy zhubicź
hodźi.

Scźěhowace jutry póſła nan w nocy arianſkoho biſkopa # Hermenegildej do
jaſtwa, a wabjeſche joho, zo by z joho ruko# woprawjenjo dóſtał a ſebi
pſchez to zaſy nanowu hnadu zaſłuži# Ale wojowaŕ boži naſwarje
arianſkoho biſkopa, kaž ſo ſłuſcheſch# a wotpokaza njeſwěru wot ſo. Hacž
runje zwonkownje zwjazam# ležeſche, ſtejeſche tola we nim wutroba w
krutej wěſtoſcżi.

Hdyž ſo biſkop z tajkej powjeſcźu k nanej wrócźi, roznjemd# ſo nan a
póſła katow do jaſtwa, kotſiž dyrbjachu ſyna tam ſkónc# wacź, hdźež
ležeſche. Zaſtupiwſchi Hermenegilda ze ſekeru d# hłowy morſnychu a
morichu. To ſo 13. hapryla 586 ſta. B# pak ſwojoho ſłužownika
pſchekraſnjeſche: wokoło cźěła bu w no# njebjeſke ſpěwanjo k cžeſcźi
kralowſkoho martrarja ſłyſchane. Z# ſwěcźene ſwěcy ſo ſpodźiwnje
pokazowachu. Zhoniwſchi to, dźěſch# nan do ſo a wobžarowaſche ſwój
ſkutk, ale ſam ſo k wěrje nj# wobrocźi, tola napominaſche ſwojoho
druhoho ſyna Rekared# zo by ſo we katholſkej wěrje rozwucžicź dał.

Swjata Radegunda, kralowna; 13. auguſta. Radegund běſche dźowka krala
Berthara, kiž we Thüringach knježeſche. T# bu morjeny a dźowka jata do
Gallije wotwjedźena a wot kra# Klotara w kſcheſcźanſkej wěrje
rozwucžena. Dóſtawſchi kſchcżeńc# poda ſo cyle Bohu k ſłuženju,
poſcźeſche ſo wjele a dawaſche w# zbytk khudym. Pacźerje a poniženja
běchu jeje wjeſołoſcź. Chcyſch# tež we knježniſtwje žiwa woſtacź, ale
dyrbjeſche ſebi krala wza# Hako kralowna njewoſtaji wona ſwoje krute
žiwjenjo. Klotar# ſo to zwoprědka ſpodobaſche, ale pozdźiſcho wón
wutrobu wot nje# wotwobrocźi, hacž runje Radegunda žanu winowatoſcź
napſchec# njomu njezakomdźi. Tak dyrbjeſche wot joho ſurowoſcźe wje#
njeſcź, ale pſchenjeſe wſchitko ze ſcźerpnoſcźu.

Skóncžnje ju kral z dwora wotehna. Nětko wona na zd# <pb n="601"/>lenym
hrodźe měrne pokutne žiwjenjo wjedźeſche: ſpokoji ſo z najſnadniſchej
cyrobu, noſcheſche pokucźeŕſku draſtu a rjecźaz na nahim cźěle. Tam
załoži wona knježniſki klóſchtyr a ſtaji knježnu Hańžu za wjednicu, ſama
pak běſche tam hako ſłužownica žiwa.

Po cžaſu ſo kral kacź pocža, zo je ju wot ſo póſłał a chcyſche ju
ſkradźu z klóſchtyra wotwjeſcź; ale pſchez biſkopa Germana na lěpſche
myſle wobrocźeny, dowoli jej tam woſtacź. Tam wona zbóžnje wumrje 13.
auguſta 587.

Swjaty Ethelbert (Albert), kral; 24. februara. Ethelbert běſche w lěcźe
460 knjejſtwo we Kent (we Jendźelſkej) dóſtał a do mandźelſtwa ſtupił z
Berthu, dźowku Chariberta, krala we Parizu. Swój kraj běſche wón tak k
mocy a cžeſcźi pſchinjeſł, zo ſam mjeno „kral we Jendźelſkej“ dóſta.
Bertha běſche kſcheſcźanka, wón póhan. Wona mějeſche biſkopa Letharda
ſobu a pſchez jeju pſchikład bu lud wěrje pſchikhileny. Bertha tež za
krala wo tule hnadu proſcheſche. A jeje próſtwy buchu wuſłyſchane.
Ethelbert wza wěru na ſo a bu po kſchcźeńcy cyle nowy cžłowjek. Cźežke
bědźenja wón pſchez modlenjo, kedźbnoſcź, ponižowanja a pomorjenjo
zbožownje dowojowa. Wón běſche dobrocźiwy a darniwy a poddani běchu pod
nim zbožowni, dokelž běchu joho zakonje dobre.

Póhanſtwo wón zahanjeſche a twarjeſche žiwomu Bohu cyrkwje. Tež
někotrych ſuſodnych wěrchow wón za wěru dobu. Wón wumrje w lěcźe 616,
hdyž běſche 56 lět knježił a 20 lět w kſcheſcźanſtwje žiwy był.

♣e)♠ Swjecźi martrarjo z Vandalſkich pſcheſcźěhanjow we Africy.

We lěcźe 428 běchu Vandalojo a Alanojo pod kralom Genſerichom do Afriki
pſchiſchli a w lěcźe 439 hłowne měſto Karthago wudobyli. Woni drje běchu
kſcheſcźenjo, ale do arianſkich błudow zapadnjeni. Po waſchnjach běchu
ſurowy lud.

Wudobywſchi hłowne měſto, dowolichu ſebi ſurowoſcźe napſchecźo
katholikam a pſcheſcźěhachu woſebje duchownſtwo. Po krótkim
wocźichnjenju wudyri w lěcźe 457 nowa, wjetſcha a ſurowiſcha
pſcheſcźěha. W Tunizuda bu najſwjecźiſchi ſakrament poteptany.

<pb n="602"/>

Hyž běſche Genſerichowy ſyn Hunnerich we lěcźe 477 knjejſtwo dóſtał,
zadźeržeſche ſo měrnje napſchecźo katholikam a dowoli w lěcźe 481 wólbu
nowoho biſkopa po dwacycźilětnym wuprózdnjenju. Ale tež pola njoho
trajeſche pokoj krótki cžas a pſcheſkocži do ſurowoho pſcheſcźěhanja.
Pſchez wukaz wot 25. februara 483 bu pſchezcyłne pſcheſcźěhanjo
porucžene. Duchowni buchu wotehnacźi a jim ſkutkowanjo w kraju zakazane.
Katholſke klóſchtyry buchu ſpowalene, a Bohu ſwjecźene knježny buchu
rozehnate. Napſchecźo wěriwym pak bu poſtajene, zo žadyn katholik nicžo
herbowacź abo wotkazacź njeſmě. Katholſkim zaſtojnikam njebu mzda
płacźena, ale woni buchu k rólnym dźěłam pſchiſudźeni, jich domy a
zamoženjo zebra ſebi kraj.

We ſcźěhowacym lěcźe (484) bu porucžene, zo dyrbja ſo cžwělowacź a
moricź wſchitcy, kotſiž ſo krajnym zakonjam wo wěrje podcźiſnycź
nochcedźa. Nětko krjewjepſchelecźo nikoho njepſchelutowa: katojo
cźahachu po kraju a kóncowachu katholikow, kotrychž nadeńdźechu.
Najwjetſche złoby złožichu ſo na Vandalow, kotſiž běchu katholſku wěru
pſchijeli. Tola žadyn wot wěry njewotpadny.

Mnohoſcź martrarjow běſche wulka. Tutón pſcheſcźěhaŕ wumrje w decembru
484 zrudneje ſmjercźe.

Po Hunnerichowej ſmjercźi pſcheńdźe knjejſtwo na joho wuja Gutabanda,
kotryž pſcheſcźěhanjo zaſtaji a w lěcźe 488 tež wotehnatych duchownych
zaſy do kraja powoła a wotewri zamknjene cyrkwje.

Po Guntabandowej ſmjercźi (w lěcźe 496) ſcźěhowaſche joho bratr
Traſimund. Tón tajeſche pſchecźelne zmyſlenjo napſchecźo katholikam, a
pytaſche jim wſchudźom ſchkodźecź, haj někotrych daſche moricź.

Joho potomnik kral Hilderich zawoła drje wotehnatych biſkopow naſpjet,
ale doſpołny měr ſo hakle w lěcźe 534 wrócźi, hdyž bu kral Gelimer wot
romſkoho wjednika Beliſara zbity a jaty do Konſtantinopla wotwjedźeny.

Swjaty Deogratias (Bohudźak), biſkop; 22. měrca. Hdyž běſche kral
Genſerich w lěcźe 439 Karthago wudobył, daſche wón biſkopa Kwodvultdeusa
a wjele duchownych do kiprych cžołmow zeſadźecź. Ale Bóh jich ze ſtracha
wutorhny a zbožownje na Neapelſke pobrjohi pſchewjeze. Schtyrnacźe lět
woſta biſkopſki <pb n="603"/>#oł woſyrocźeny. Skóncžnje pak katholikojo
zaſy telko ſwobody #óſtachu, zo móžachu ſebi w lěcźe 454 zaſy biſkopa
wuzwolicź. Jich wólba trjechi měſchnika Deogratiasa.

Biſkop mějeſche wjele pſchiležnoſcźe ſwoju luboſcź cźerpjacym #ratram
wopokazacź. Genſerich běſche z Italije, Sardinije a Korſiki wjele jatych
do Afriki pſchiwjedł a mjez ſwojich wojatow rozdźělił.

Biſkop pſchedawaſche złote a ſlěborne cyrkwinſke ſudodja, zo by jatym
ſwobodu kupicź a jim wobydlenja a ſchtož hewak nuznje potrjebachu,
kupicź móhł. Khorych wón ſam wodnjo a w nocy wopytowaſche, hacž runje
běſche hižon we wyſokej ſtarobje.

Pſchez wjele dźěłow a ſtaroſcźow zeſłabjeny, wumrje wón we lěcźe 457.

Swjecźi Armogaſtes, Archinimus a Saturn, martrarjo; 29. měrca. Armogaſt
běſche woſobny dwórſki zaſtojnik na dworje krala Genſericha, hdyž ſo w
lěcźe 457 druhe wjetſche pſcheſcźěhanjo zapocža. Ze ſłužby na dworje
wotſadźeny, bu trojomu khoſtanju podcźiſnjeny. Bu z powjazami
najkrucźiſcho wuwjazany a wupinany a potom z mocu rozcźahowany. Ale
powjazy ſo roztorhnychu, hdyž martraŕ dowěrnje k njebju pohladny. Na to
bu za nohu poẇſnjeny a dyrbjeſche znak wiſacź. Kralowy ſyn Theodorich
chcyſche jomu hłowu wotrubacź dacź, ale arianſki měſchnik wjedźeſche
hinajſchu radu, prajicy: „Wotrubamy-li jomu hłowu, budźeja joho hako
martrarja cžeſcźicź, a to by nam ſchkodźiło.“

Tohodla bu najprjedy do hórſkich podkopkow we Byzacene, #a potom do
wokołnoſcźe Karthagina póſłany, hdźež dyrbjeſche kruwy paſcź. Tudy zjewi
Armogaſt hodźinu ſwojeje ſmjercźe a poſtaji měſtno, hdźež chce
pohrjebany bycź. W pomjenowanym #žaſu joho Bóh z cžaſnoſcźe wumoži.

Archinimus, z měſta Maſkula we Numidii, ſpjecźowaſche ſo leſcźam, z
kotrymiž chcychu joho wot wěry wotwjeſcź. Za to bu k ſmjercźi
wotſudźeny. Hižom ſo kat hotowaſche, jomu hłowu wotrubacź. Ale
ſpuſchcźichu jomu ſmjercż, kotrejež ſo Boha #la njebojeſche.

Saturn běſche dwórſki zarjadnik pola Hunnericha, Genſerichowoho
najſtarſchoho ſyna. Joho mandźelſka chcyſche joho wot wěry wotwjeſcź,
ale wón jej prajeſche: „Ty rycžiſch, kaž njerozomne žony rycža. By-li
mje lubowała, njeby mi to radźiła, ſchtož by mje na wěcžne zahubiło. Ja
dźeržu ſo toho, ſchtož <pb n="604"/>je Knjez prajił: Je-li ſchtó ke mni
pſchińdźe a njehidźi nana, macź, žonu, dźěcźi, bratrow, ſotry, haj tež
ſwoje žiwjenjo, tóm# njemóže mój wucžownik bycź. (Luk. 14, 26).“ We
pſcheſcźěhanjach bu jomu zamoženjo wzate a wón dyrbjeſche hacž do
ſmjercźe we nuzy a hubjenſtwje žiwy bycź.

Swjecźi martrarjo jutrownicžki; 5. hapryla. Hdy# běſche kral Genſerich
katholſke bože ſłužby zakazał, zhromadźich# ſo wěriwi tola, zo bychu
Khryſtuſowe horjeſtacżo ſwjecźili. Zhoniwſchi to, zebra arianſki
měſchnik Andiot wojakow a zeſchcźuw# jich na katholikow. Wojacy walichu
ſo do cyrkwje, někotſi dach# ſo z mjecžemi do pobožnych modlerjow, druzy
tſělachu z kłokami do nich.

Cžitaŕ, kotryž runje Aleluja zaſpěwa, bu do kyrka tſěleny# kotſiž běchu
we cyrkwi, pytachu wojacy katholikow we jich domach a dowolichu ſebi
wſchu ſurowoſcź. W cyrkwi běchu bože Cźěł# k zemi poteptali. To ſta ſo
jutrownicžku, 5. hapryla 450.

Swjaty Liberat, abt, a joho towarſchojo, martrarjo; 17# auguſta. Kral
Hunnerich porucži we ſedmym lěcźe knježenja, z# dyrbja ſo katholſke
klóſchtyry zahanjecź. Tajki klóſchtyr namakaſch# ſo pola Kapſe a běſche
pſchez pobožnoſcź wobydlerjow znaty# Běchu to: abt Liberatus, diakon
Bonifacius, poddiakona# Servus a Ruſtikus, mnichaj Rogatus a Septimus,
hólcžec Makſimus.

Tym bu porucžene, zo dyrbja do hłownoho měſta pſchińc# Tudy buchu jim za
wotpad wot wěry rjane ſlubjenja lubjene# Woni wotmołwichu: „Jena wěra,
jedyn Knjez a jena kſchcźeńca j# Cžińcźe z naſchimi cźěłami, ſchtož
chcecźe. Swoje bohatſtw# ſebi ſkhowajcźe.“

Hdyž we wuznawanju najſwjecźiſcheje Trojicy a jenej# kſchcźeńcy
woſtachu, buchu putani a do cźmowoho jaſtwa tyknje# Wěriwi jich ſkradżu
wopytowachu a buchu wot nich rozwucžowa# a k ſwěrnej wobſtajnoſcźi we
wěrje napominani.

Hdyž běſche to Hunnerich zhonił, daſche jich cźerpjenja p# wjetſchicź a
na ſtaru łódź zeſadźecź a na morjo dowjezcź. Jum# hiſchcźe ſpytachu jich
wokhablicż, a woſebje hólcžeca Makſim# <pb n="605"/>wot nich dźělicź.
Ale tón rjekny, zo ſwojich pſchecźelow njewopuſchcźi, ale chce z nimi
wěcžnu krónu dobycź.

Tak bu łódź wjacy krócź zapalena, ale kóždy krócź woheń zaſy haſny. Toho
dla daſche jich kral z wjeſłami zabicź, a cźěła buchu do morja zmjetane.
Wěriwi pak je zhromadźichu a cžeſtuje pohrjebachu.

Swjaty Viktorian a joho towarſchojo, martrarjo; 23. měrca. Viktorian,
woſobny měſchcźan z Adrumeta, běſche wot Hunnericha za wojeṙſkoho
porucžnika we Karthaginje poſtajeny a mějeſche cyłu wokołnu krajinu pod
ſobu. Wuznamjenjeſche ſo pſchez ſwěrnoſcź we ſłužbje.

Hdyž běſche Hunnerich ſwoje wukazy napſchecźo katholikam wudał,
nałožeſche wón wſchě ſrědki, zo by Viktoriana za ſo dobył, a lubjeſche
jomu najwoſobniſchu ſłužbu. Viktorian daſche jomu wotmołwicź: „Ja ſwoju
cyłu dowěru na Jězuſa Khryſtuſa ſtajam, a tohodla móže mje kral do
wohenja, do dźiwych zwěrjatow abo do kajkeježkuli cžwěle zaſudźicź.
Ženje pak njewopuſchcźu katholſku cyrkej, we kotrejž ſym kſchcźeny.
Byrnje žane druhe, hacž pſchitomne žiwjenjo njebyło, njecham ſo
napſchecźo Bohu njedźakny wopokazacź, kotrohož znaju, a kotryž je
najbohatſche hnady nade mnje wulinył.“

Za tute wotmołwjenjo bu Viktorian morjeny.

Tónſamy dźeń wopomina cyrkej martraŕſtwo dweju bratrow z Akwäregiä.
Buſchtaj jataj a do měſta Tapſes wotwjedźenaj. Na pucźu běſchtaj ſebi
ſlubiłej a wot Boha wuproſyłej, zo hromadźe wumrjetaj. Katojo je
poẇſnychu a pſchiwěſychu jimaj wulke cźeže za nohi. Jedyn chcyſche we
wulkoſcźi boloſcźow wotwjazany bycź, zo móhł wodychnycź. Ale bratr
prajeſche jomu: „Bóh tebi tajku žadoſcź zakazuje. Schto ſy Khryſtuſej
ſlubił? Dyrbjał dha ja pſched zatraſchnym ſudnikom napſchecźo tebi
ſkoržicź? Abo ſy zabył, zo ſmój ſebi pſchiſahałej, hromadźe za Jězuſa
wumrjecź?“

Tamny zawoła: „Prawje maſch! Njecham wjacy wodychnycź. Pſchiſporjejcźe
moje cžwěle, kaž zamožicźe.“ Na to buſchtaj ze žehliwymi železami
palenaj a jeju cźěło roztorhane. Skónežnje zhubichu katojo ſcźeŕpnoſcź a
woſtajichu jej, prajicy: „Jich wſcho ſcźěhuje a wo naſchu wěru nichtó
njerodźi.“ —

Wokoło tohoſamoho cžaſa cźerpjeſchtaj za wěru pſchekupcaj, kiž
mějeſchtaj kóždy mjeno Frumentius.

<pb n="606"/>

Swjata Dionyſia a jeje towarſchojo, martrarjo; 6. decembra. Pobožna
žónſka Dionyſia bu ze ſwojim ſynom Majorikom ſwojeje wěry dla na
torhoſchcźu ſchwikana, zo krjej z wjel ranow na zemju běžeſche. W
tajkich cžwilach pocža Majoriku# tſchepotacź. Macź joho napominaſche:
„Mój ſyno, ſpomina na to, zo ſmy we katholſkej cyrkwi a na mjeno
najſwjecźiſchej Trojicy kſchcźeni. Wobkhowajmy draſtu zbóžnoſcźe, zo by
na Knjez bjez kwaſneje draſty njenamakał a ſłužownikam njepor# cžił, nas
do najdalſcheje cźmy cźiſnycź.“

Poſylnjeny z tutym napominanjom znjeſe Majorikus wſchit# cžwěle a wumrje
hako martraŕ. Macź wza cźěło do rukow dźakowaſche ſo Bohu a pohrjeba je
w ſwojim domje.

Runje tak buchu jeje ſotra Dativa, pſchiwuzny lěka Emilian, Leontia,
Tertius a Bonifacius cźežcy cžwělowa# a morjeni, ale woſtachu ſwojej
wěrje ſwěrni.

Młodźeńc Servus bu hiſchcźe ſurowiſcho pſcheſcźěhany wlecžechu joho po
kamjenjach, bu jomu mjaſo z cźěła zwotto# hane, tak zo běchu nahe koſcźe
widźecź.

Tež we měſcźe Kukus běſche wjele martrarjow, mjez ni# žónſka Viktoria,
kotraž bu poẇſnjena a pod njej woheń zadź# łany. Jeje muž ju pſchi tym
wabjeſche, zo by wot wěry wo# padnyła, kaž je to wón ſam cžinił. Wona
njepoſłuchaſche # tajke wabjenja, njehladaſche tež na ſwoje dźěcźi, zo
njeby ſpyto# wanju podležała.

Katojo jej ſtawy wuwinychu a ju ležo woſtajichu, doke# ſo zdaſche morwa
bycź. Tola pſchińdźe zaſy k ſebi a powjedaſch# zo je ſpodźiwna knježna
pſchiſchła a jeje ſtawy zaſy zahojiła.

Swjaty Engenius, biſkop, a joho towarſchojo, wuzn# warjo; 13. julija.
Eugen běſche karthagſki měſchcźan, mudr# pobožny, dobrocźiwy we wjele
jałmožnach. Sam za ſo je# mało trjebaſche; wſchědnje ſo poſcźeſche a
pojě jeno wjecž# něſchto. W lěcźe 481 za biſkopa wuzwoleny a
poſwjecźeny, z# kitaſche wón njebojaznje prawa Jězuſoweje cyrkwje. Hdyž
# kral do naležnoſcźow cyrkwje tykacź pocža a zakaza, zo Vandaloj# do
cyrkwje ſo pſchijecź njeſmědźa, wotmołwi Eugen, zo ſo cyrk# tym zamknycź
njeſmě, kotſiž do njeje chcedźa.

Pſcheſcźěhanja zapocžachu ſo z rozehnacźom duchownſtw# <pb n="607"/>Na
4966 duchownych a wjele ſwětnych ludźi bu wěry dla z kraja wupokazanych
a do puſcźinow zahnatych.

Eugen njebu z kraja wuhnaty, ale bu jomu zjewjene, zo maja ſo
katholikojo we poſtajenym cžaſu z arianami wo wěrje wurycžowacź. Eugen
žadaſche, zo bychu ſo tež wukrajni biſkopojo k tomu pſcheproſyli a cyła
naležnoſcź ſo najprjedy do Roma zjewiła. Kral pak njecžakaſche, ale
powoła po ſwojim ſpodobanju zhromadźiznu. Katholikojo pſchepodachu tam
ſwoje wěrywuznacźo, ale arianojo je bjez pſchepytowanja zacźiſnychu, a
pſcheſcźěhanja pocžachu krawne bycź.

We Typaſus bu prawica a jazyk tym wotrězany, kiž běchu na ſwjatym
woprawjenju dźěl brali. Mjez tutymi běſche poddiakon Reparat. Ale Bóh
daſche jim dar rycže, hacž runje jazyka njemějachu. Druhim buchu wocži
wukałane, nós wotrězany.

Eugen bu do cuzbniſtwa wupokazany. Pſchez piſmo wón woſadźe božemje
prajeſche a napominaſche jich ſwěrnoſcźi. Do puſteje krajiny Tripolis
dowjedżeny, bu pod wobkedźbowanjo hruboho ariana Antona ſtajeny, kotryž
joho woſebje we khoroſcżi jara wobcźežowaſche. Ale Eugen z božej pomocu
zaſy wotkhorje.

Mjez pſcheſcźěharjemi katholikow wuznamjenjachu ſo arianſcy biſkopojo a
někotſi wotpadnikojo. Z tutych je woſebje znaty Elpidofor we
Karthaginje. Pſched tutoho bu diakon Muritta pſchiwjedźeny, kotryž
běſche pſchi Elpidoforowej kſchcźeṅcy pſchitomny był. Hdyž chcychu joho
k cžwělowanju ſlěkacź, wucźahny Muritta kſcheſtnicžku, z kotrejž běſche
Elpidofora po kſchcźeńcy wodźeł, a rjekny ſudnikej: „Tale draſta budźe
na tebje ſkoržicź, hdyž Bóh ſudźicź pſchińdźe. Ja ſym ju ſwěru khował k
wobſwědcženju twojoho wotpada. Tale draſta wobdawaſche tebje, hdyž ty
njewinowaty ze ſwjateje kupjele wuſtupi. Wona budźe twoju cžwělu
podwojecź, hdyž budźeſch ſo we helſkim wohenju palicź.“

Hdyž běſche Guntabald k knjejſtwu pſchiſchoł, powoła wón we lěcźe 488
Eugena zaſy do woſady. Na porucžnoſcź ſcźěhowacoho krala Traſimunda bu
Eugen z Longinom a Vindemialom k ſmjercźi pſchez ſekeru wotſudźeny. Hdyž
biſkopa k ſmjercźi wjedźechu, wobſwědcžeſche tutón ſtajnje, zo radſcho
žiwjenjo da, hacž zo by wěru zaprěł. Joho wobſtajnoſcźe dla bu jomu
ſmjercź ſpuſchcźena, dyrbjeſche pak do cuzbniſtwa woteńcź, hdźež 13.
julija 505 wumrje.

<pb n="608"/>

♣f)♠ Swjecźi putnikojo.

Swjaty Alekſius, wuznawaŕ; 17. julija. Alekſius běſche ſyn woſobnoho
zaſtojnika Eufemiana we Romje a bu wot małoſcźe jara pobožnje kubłany.
We ſtarſchiſkim domje mějeſche jenož najlěpſche pſchikłady pſched
wocžomaj. Te wón tež ſwěrnje ſcżěhowaſche a pſchiběraſche we pocžinjenju
kſcheſcźanſkich pocžinkow. Zahorjeny z luboſcźu k Khryſtuſej, pocža na
to myſlicź, kak móhł woſobnoſcź ſwójby, bohate herbſtwo, wabjenja a
wjeſela ſwěta wopuſchcźicź a jeno Jězuſa ſcźěhowacź. Ale joho
wotpohladam ſo wſchudźom zadźěwki napſchecźo ſtajachu. Dwacycźi lět
ſtary dyrbjeſche po nanowej woli do mandźelſtwa ſtupicź. Tu zebra wſchu
ſwoju khrobłoſcź a we kwaſnej nocy cźekny z domu, bjez toho, zo by ſwoju
njewjeſtu bliže póznał.

Tak wopuſchcźiwſchi ſkradźu nanowy dom, naſtupi pucź # wopytanju
woſobniſchich cyrkwjow, wo kotrychž wjedźeſche. Hdy# běſche tak
ſydomnacźe lět na pucźowanju po ſwjatych měſtach pſchebył, bu joho mjeno
pola Edeſſy we Syrii znate, hdyž ſo tam pſched ſwjecźecźom
najzbóžniſcheje knježny modleſche. Zo by ſo prózdnej cžeſcźi ſwěta
wukhilił, wotwjeze ſo na łódźi a pſchijědźe k brjoham wótcnoho kraja.

Pod božim wjedźenjom zetka ſo na pucźu ze ſwojim nanom a bu wot njoho
hako khudy cuzbnik na hoſpodu wzaty. Sydomnacźe lět woſta we nanowym
domje blizko pola ſwojeje zwěrowaneje njewjeſty njeznaty a ſłyſcheſche
cžaſto jich napraſchowanjo a wobžarowanja zhubjenoho ſyna a nawoženje.

Wot nanoweje cželedźe hako cuzy proſcheŕ hanjeny a zacpěty
wotpołožowaſche Alekſius hacž do ſmjercźe najrjeńſchi wopoka#
kſcheſcźanſkeje khrobłoſcźe. Hakle po joho ſmjercźi (wokoło lěta 417)
ſpózna nan we hoſpodowanym cuzbniku ſwojoho ſyna.

Swjaty Simeon Stylita (naſtołpnik); 5. januara Simeon běſche ſyn khudoho
wowcžerja a we Siſan, na pomjeza# Cilicije a Syrije rodźeny. Hako dźěcźo
wón z nanom wow# paſeſche. Tſinacźe lět ſtary, njemóžeſche junu ſněha
dla ſkót hnac# a dźěſche toho dla do cyrkwje. Tu ſłyſcheſche ſcźenjo wo
wóſom zbóžnoſcźach. Woſebje pſchimnychu joho ſłowa: „Zbóžni ſu, kotſi#
płakaju; zbóžni ſu, kotſiž ſu cžiſteje wutroby.“

Simeon wobrocźi ſo na mudroho ſtarca, zo by ſebi tel <pb n="609"/>ſłowa
wułožicź dał. Tón jomu wotmołwi, zo pucź k zbóžnoſcźi we modlenju,
wachowanju, poſcźenju, płakanju, znjeſenju hanjenjow a pſcheſcżěhow
wobſteji. Tež jomu naſpomni, zo je lóżo we ſamocźinje, dyžli hdźe
druhdźe, tele dobre ſkutki pocži#jecź a ſo we póccźiwoſcźi wobkrucźecź.

Simeon woteńdźe, padźe pſched Bohom na kolena a proſcheſche joho, zo
chcył jomu z wjednikom bycź na pucźu k doſpoł#oſcźi a ſwjatoſcźi. —
Bórzy padny do ſpanja, wakotrymž mějeſche #ele widźenjo: zdaſche ſo
jomu, hako by zakład za twarjenjo rył. Něchtó jomu prajeſche, zo by
hłubje rył. Hdyž chcyſche pſchi tym wotpocžnycź, kazaſche jomu tamny, zo
by ſtajnje dale rył. To ſo ſchtyri krócź za ſobu ſta. Skóncžnje bu jomu
prajene, #o je doſcź hłuboko ryte a zo ſmě bjez bojoſcźe tak wulki a
wy#oki dom twaricź, kaž zechce.

Wocucżiwſchi khwataſche k klóſchtyrej, kotryž abt Timotheus
#awjedowaſche. Pſched tutym klecžeſche někotre dny bjez jědźe # picźa, a
proſcheſche, zo bychu joho hako najnižſchoho ſłužownika ſchijeli. Hdyž
ſo joho abt za mjenom a ſtarſchimaj praſcheſche, jekny wón: „Sym z
dobreje ſwójby a rěkam Simeon. Njeraſchej ſo, ſchtó ſtej mojej
ſtarſchej, ale wzmi mje do ſwojoho lóſchtyra a wumož moju duſchu.“ Hdyž
běchu do toho zwolili, #awukny wſchě pſalmy a podcźiſny ſo wſchitkim
wukazanym #okucźenjam.

Dwě lěcźe w tutym klóſchtyrje pſchebywawſchi, dźěſche do rucźiſchoho
klóſchtyra, hdźež běſche Heliodor z abtom. Pod joho #awjedowanjom Simeon
ſpěſchnje pokracžowaſche a bu pſchikład wěrnoho dopjelnjenja
klóſchtyrſkich prawidłow. Za pokucźenjom #ak tradaſche, zo za tydźeń
jeno junu jědźeſche, mjez tym zo druzy ratſa to kóždy druhi dźeń
cžinjachu. Wuzbytkowanu jědź rozawa khudym. Tež druhe pokucźenja ſebi
tak powjetſcheſche, zo #yrbjeſche je abt jomu wobmjezowacź. Zwólnje
Simeon poſłu#aſche, ale za to ſebi ſkradźu druhe pokucźenja
nakładowaſche. #le to pſchińdźe na zjawne a abt joho pſchezměrneje
krutoſcźe la wot ſo póſła. Zwólnje wón poſłuchaſche. Toho dla joho #t
zaſy pytacź daſche a mějachu joho jara w cžeſcźi.

To Simeon znjeſcź njemóžeſche, ale woteńdźe do puſcźiny ſchi horje
Telaniſſa. Tu ſebi wotmyſli, zo za cyły póſt nicžoho #jěſcź njezechce.
Chcyſche ſchtyrcycźidnjowſki póſt Jězuſowy wěrnje ſcźěhowacź. Joho
ſpowjednik Baſſus jomu to dowoli, #le daſche tam tola dźeſacź khlěbow a
karan wody k njomu donjeſcź, <pb n="610"/>zo by zawutlicź njetrjebał.
Hdyž Baſſus po dokonjanym poſcźe za nim hladacź pſchińdźe, namaka khlěby
njenacžate a wod# njedótknjenu. Simeon pak za morwoho na zemi ležeſche.
Baſſus jomu hubje z wodu namacža a wudźěli jomu ſwjate woprawjenjo.
Poſylnjeny ſtany Simeon a pojě něſchto łopjenow.

Runje tak wón tež ſcźěhowacy póſt cžinjeſche. Na zapocžatku poſta ſo
ſtejo modleſche. Hdyž joho zeſłabjene cźěło wjac# njedźeržeſche,
modleſche ſo ſedźo. Hdyž běchu jomu mocy cyle wuſchłe, lehny ſo na zemju
a modleſche ſo. Scźěhowace lěto pſchiwjaza ſo ſtołpej, zo by njepadnył;
pozdźiſcho tajkeje podpjery wjacy njetrjebaſche.

Po tſoch lětach dźěſche na horu, zo by tam pſchebywał. Z kamjenjow
natwari wokoło ſebje murju, kotruž bjez tſěchi woſtaji# Z rjecźazom
pſchiwjaza ſo cźežkomu kamjenjej. Na porucžnoſc# antiochiſkoho
arcbiſkopa dyrbjeſche ſebi rjecźaz zaſy wotcžinicź.

Simeonowe žiwjenjo bu bórzy znate a z daloka pſchikhadźowachu
kſcheſcźenjo a pohanjo. To joho myleſche. Toho dl# wumyſli ſebi nowe
waſchnjo žiwjenja. We lěcźe 423 daſche ſebſchěſcź łóhcźi wyſoki ſtołp
ſtajicź a pſchebywaſche na nim ſchtyr# lěta. Pozdźiſcho daſche ſebi
dwanacźełóhcźowſki, a potom dwa# a dwacycźi łóhcźowſki ſtołp
pſchihotowacź a pſchebywaſche tſinacź# lět pak na tym, pak na tamnym
ſtołpje.

Swoje poſlednje (22) lěta pſchebywaſche na ſtołpje, ki# běſche 40 łóhcźi
wyſoki. Wěrch ſtołpa běſche połdra łóhcźa ſchě# roki a z wobłoženjom
wobdaty. Simeon njemóžeſche tu ani ležecź, ani ſedźecź. Chcyſche-li
wotpocžnycź, zlehny ſo na wob łoženjo. Cyłe hodźiny za ſobu ſo
modleſche, a mějeſche wocži #njebju pozběhnjenej; jeno mužſkim bě
dowolene, ſo ſtołpej bližicź a tym wón dwójcy za dźeń prědowaſche. Wſchě
joho ſłowa běch# mócnje hnujace. Schtóž joho ſłyſcheſche, bu z luboſcźu
k dobromu zahorjeny. Mnozy khori dóſtachu pola njoho zaſy ſtro woſcź.

Tajke ſpodźiwne žiwjenjo njemóžeſche bjez hanjenjow wo# ſtacź, a bu jomu
za hordoſcź abo pſchepjatoſcź wułožowane. S# ſodne duchownſtwo chcyſche
toho dla joho nutſkowne zmyſlenj# wuſlědźicź. Póſłachu někoho z
porucžnoſcźu k njomu, zo dyr# ſtołp wopuſchcźicź a ſo zadźeržecź, kaž
druzy ſłužownikojo bož# Zhoniwſchi tule porucžnoſcź, njeprajeſche Simeon
ani ſłowcž# napſchecźo, ale pſchihotowaſche ſo k delelězenju. Widźicy to
ſpokoji ſo wotpóſłany z joho zwólnoſcźu a rjekny jomu: „Twoj <pb
n="611"/>poſłuſchnoſcź ſwědcži wo cžiſtoſcźi twojich wotpohladow.
Poſłuchaj dale wolu božu a cžiṅ po ſwojim powołanju.“

Tak woſta Simeon na ſwojim ſtołpje a bu wjele wopytowany. Někotre
wokołne ludy wobrocźichu ſo na joho prědowanjo k prawej wěrje. Wěrchojo
a woſobni pſchikhadźachu po joho požohnowanjo abo pytachu ſebi pola
njoho radu. Błudnikojo buchu pſchez njoho zaſy z cyrkwju wujednani.

Bóh wudźěli Simeonej dar dźiwow a wěſchcźenja. Wſcho #o běſche wulke
ſpytowanjo k hordoſcźi, ale joho ponižnoſcź běſche na krute dno twarjena
a njekhabłaſche. Simeon ſo pſchi wſchěch pohnadźenjach božich za
hubjenoho hrěſchnika dźeržeſche. Z ponižnoſcźu zjenocźeſche wulku
ſcźerpnoſcź, a bjerjeſche hanjenja a wuſměſchenja z wjeſołoſcźu na ſo. Z
cźerpjenjemi a boloſcźemi domapytany, njechaſche žanu pomoc a wolóżenjo
měcź.

Wot cžaſnoho wotdźěleny, běſche wón jeno za Boha a za ſwoju duſchu žiwy,
a bu cžaſto z najſwjecźiſchim ſakramentom wokſchcźewjeny. Hdyž ſpózna,
zo ſo jomu ſmjercź bliži, klakny #o k modlitwje a njeſtany wjacy: wuſny
cźicho we ſwojim Knjezu, ſrjedu, 2. ſeptembra 459, hdyž běſche ſkoro 69
lět ſtary.

Za tſi dny hałle pytnychu, zo je wumrjeł. Pjatk bu joho cźěło do
Antiochije njeſene a cyły wokołny lud pſchewodźeſche joho k rowu.

Swjaty Severin, abt, japoſchtoł Rakuſkeje; 8. januara. Njeznaty je kraj,
hdźež je ſo Severin narodźił; pſchetož wón to ženje nikomu zjewił njeje,
dokelž chcyſche hako njeznaty cuznik mjez tymi bycź, na kotrychž zbožu
dźěłaſche.

Najprjedy běſche wón we puſcźinach narańſchich krajow žiwy był, a
wobrocźi ſo we druhej połojcy pjatoho ſtotytka k połnocy, zo by tam
ſcźenjo prědował. Tak pſchińdźe do krajiny Nori#m a Pannonia. Na prawym
brozy Donawy bydleſche tehdom wjele romſkich ſwójbow, kiž katholſku wěru
wuznawachu. Cźile buchu wot Hunnow, Němcow a Słowjanow wjele tyſcheni.
Severin běſche jim z tróſchtarjom.

Njedaloko Severinga pola Faviana (Wien) mějeſche Seberin puſtniſke
bydleńcžko a pſchebywaſche tam we khudobje a ponižnoſcźi. Cžas wot cžaſa
wopuſchcźi ſwoju ſamownju a khodźeſche po kraju, zo by ze ſłowom božim a
dobrym napomina#jom pokoj pſchinjeſł a zbožo do wutrobow wuſywał.
Zapocžatk <pb n="612"/>prědowanjow cžinjeſche we Aſturio, hdźež běchu
wobydlerjo w# hrěſchnej zaſukłoſcźi. Joho prědowanja jeno mało
ſkutkowachu. Tohodla woſtaji Severin tutón lud a dźěſche do Komagene.
Pſched wotkhadom pak zatwjerdźenomu ludej zjewi, zo jich bože khoſtanjo
bórzy dóſcźehnje, jeli hněw boži pſchez pokutu a modlenjo njewotbrocźa.

Joho ſłowa ſo dopjelnichu: Hunnojo napadnychu měſto a# ſkóncowachu wjele
wobydlerjow.

Severin prědowaſche we Komagenje, ale tež tudy njerodźachu wo joho
wucžbu. Tu pſchińdźe k nim muž z Aſturia # powjedaſche, kak je ſo měſtej
a wobydlerjam zeſchło a kak je jim cuzy muž wſcho to prjedy prajił.
Severina wohladawſchi, rjekny, zo to je tamny muž, kotryž je pola nich
był. Nětko měſchcźenj# Severinej wěrjachu a poſcźachu a modlachu ſo 3
dny poſpochi. Mjez tym ſo njepſchecźel bližeſche; ale wjecžor naſta
ſylne zemjerženjo a njepſchecźeljo cźeknychu.

Hdyž běſche we Favianje (Winje) cźežki hłód wudyrił, wobrocźichu ſo
wobydlerjo na Severina, zo by jim pomhał. Tó# jim wotmołwi, zo dyrbja
najprjedy pſchez wěrnu pokutu hně# boži změrowacź. Wo tym wón z tajkej
mocu prědowaſche, z# nahrabna žónſka ſwoje žitne hromady khudym
rozdźěli. Lud cžinjeſche pokutu a bórzy pſchibjeraſche na rěcy woda a
móžach# žita pſchewožowacź.

Severinowe mjeno ſo tak roznjeſe, zo mějachu njepſchecźelſcy wjednikojo
pſched nim ſtrach. Wſchelake měſta chcychu joh# za biſkopa měcź, ale wón
ženje do toho njezwoli, pſchecy prajicy: „Njeje dha na tym doſcź, zo ſym
ſwoju lubu ſamownj# wopuſchcźił, zo bych was rozwucžował a kſchcźił?“

Wón załoži tež wſchelake klóſchtyry, ale ſam we nich nje bydleſche.
Radſcho pſchebywaſche we ſwojim puſtniſkim bydleńcžku hdźež z Bohom
wobkhadźeſche. We poſcźe wón jeno junu z# tydźeń něſchto cyroby
wužiwaſche. Pſchecy boſy khodźeſche.

Severin bu wot wjele ludźi wopytowany, tež kralojo wjednikojo
wſchelakich ludow k njomu pſchikhadźachu. Ju# pſchińdźe Odoaker, kral
Herulow, k njomu, a dźiwaſche ſo, z# tak ſwjaty muž we nizkej ſtwicžcy
bydli, hdźež ani runje ſta# njemóže. Severin jomu zjewi, zo změje na
wójnſkim cźah# zbožo. — Hdyž běſche ſo to tež dopjelniło, piſaſche jomu
Odo aker dźakowny liſt a ſlubi, zo chce jomu kóždu próſtwu dopjel nicź.
Severin nicžo za ſo nježadaſche, ale proſcheſche, zo ſmě# <pb
n="613"/>někotſi z kraja wuhnacźi ſo zaſy domoj wrócźicź. Kral hnydom
joho próſtwu dopjelni.

Severinej bližeſche ſo wjecžor žiwjenja. Pjatoho januara 482 wón
ſkhorje, na ſchtwórty dźeń žadaſche ſwjate woprawjenjo a zjewi hodźinu
ſwojeje ſmjercźe. Ze ſłowami: „Kóždy duch khwal Knjeza“ zawrje wón wocži
za tule cžaſnoſcź.

Swjaty Daniel, naſtołpnik; 11. decembra. Wuzwolene duſche Bóh druhdy na
ſpodźiwnych pucźach k ſebi wjedźe. Tak cžinjeſche wón tež z Danielom, z
měſta Maratha. We ſwojim dwanatym lěcźe dźěſche Daniel do blizkoho
klóſchtyra, zo by ſo tam za doſpołnoſcźu prócował. Po někotrym cžaſu
wuzwoli ſebi joho abt za pſchewodnika na pucźowanjach. Na tajkim
pucźowanju wopytaſchtaj naſtołpnika Simeona. Tón Danielej zjewi, zo
změje Jězuſowoho mjena dla wjele cźerpjecź.

Po abtowej ſmjercźi chcychu mniſcha Daniela za abta wuzwolicź. Daniel
cźekny k Simeonej a pucźowaſche potom do Paleſtiny. Ducy na pucźu bu
napominany, zo dyrbi do Konſtantinopla hicź. Dżěſche tam a bydleſche 9
lět we zapuſcźenej khapali. Mjez tym wobzamkny, zo chce kaž Simeon na
ſtołpje Bohu ſłužicź. Woteńdźe z Konſtantinopla, natwari ſebi ſtołp a na
tym wotewrjene bydleńcžko, do kotrohož mějachu zyma, deſchcź a wětſiki
njezadźěwany pſchiſtup.

We lěcźe 463 ſcžini ſebi wyſchſchi ſtołp. Tam pſchecy ſtejeſche, a pſchi
ſpanju zeprje ſo na hrjadu. W zymje budźiſche zmjerznył, njeběchu-li
jomu pſchecźeljo pomoc pſchinjeſli. Hacž do ſwojoho wóſomdźeſatoho lěta
woſta tak na ſtołpje. Konſtantinoplſki biſkop Gennadius wuſwjecźi joho
za měſchnika a Daniel z joho dowolnoſcźu na ſtołpje božu mſchu
dźeržeſche. Pſchikhadźacy lud bu wot njoho rozwucžowany a mnozy ſo do
joho modlitwow porucžachu.

Joho cyroba běchu dźiwje zeliſchcźa. Wjele dnjow za ſobu ſo poſcźeſche.
Hdyž we Konſtantinoplu eutychianſey błudnikojo měſchenja cžinjachu,
powoła joho patriarcha Akacius na pomoc. Njerady wopuſchcźi Daniel ſwój
ſtołp. We měſcźe dźěłaſche na měr a wobrocźi wjele hrěſchnikow zaſy k
Bohu. Na to wrócźi ſo zaſy na ſwój ſtołp a wumrje tam 11. decembra 490.

<pb n="614"/>

Swjaty Sabbas, abt, puſtnik; 5. decembra. Sabba# běſche ſo 439 we Mutala
we Kappadocii narodźił. Joho ſtarſchej běſchtaj Jan a Sofia. Hdyž
dyrbjeſche nan, kiž běſche wojak, do Egipta, pſchepoda ſyna ſwakej
Hermiej. Toho žona z# Sabbaſom tak zakhadźeſche, zo tón za tſi lěta k
wujej Hrehorjej woteńdźe. Mjez tym wudyri mjez Hermiom a Hrehorjom joho
kubłow dla zwada. To rudźeſche pokoj lubowacoho Sabbaſa tak, zo ſo
wſchěch cžaſnych kubłow wotrjekny. Poda ſo do blizkoho klóſchtyra
Flavinia, hdźež bu k ſwjatomu žiwjenju nawjedowany. Nicžo njemóžeſche
joho z klóſchtyra wuwabicź. Junu Sabba# w zahrodźe dźěłaſche a rjane
jabłuko wuhlada. Te ſebi wuſchcźipny. Ale khětſe ſo dopomni, zo
poſtajeny cžas jědźe hiſchcź# pſchiſchoł njeje. Toho dla cźiſny jabłuko
wot ſo a ſlubi, zo cža# žiwjenja žane jabłuka wjacy jěſcź njecha.

Pſchi ſwojim dźěle ſo pſchecy modleſche. Ženje njeběſch# prózdny a
dowoli ſebi jeno krótki cžas k wotpocžinkej. Wóſom nacźe lět ſtary dóſta
wot abta dowolnoſcź k pucźowanju do Jeruzalema, zo by tam ſwjate měſtna
a puſtnikow wopytał. Njedaloko Jeruzalema zaſtupi do puſtniſkoho
klóſchtyra, kotryž Theoktiſ nawjedowaſche. Tudy ſo wſchěm dźěłam
podwoleſche a wothla# daſche khorych. Junu porucži abt, zo dyrbi z
někotrymi towa# ſchemi do Alekſandrije pucźowacź a tam něſchto
wobſtaracź. Ta# zeńdźe ſo Sabbas ze ſwojimaj ſtarſchimaj, kotrejž ſo
prócowaſchtej zo byſchtej joho pſchi ſebi ſkhowałej a wot klóſchtyrſkoho
žiwje nja wotwobrocźiłej. Hdyž wón do toho njezwoli, mocowaſchte joho,
zo by tola něſchto pjenjez wzał. Sabbas wza jeno 3 zło# a woteda je
ſwojomu abtej.

Tſicycźi lět ſtary ſebi Sabbas wuproſy, zo ſmě kóždy tydźe pjecź dnjow
do ſamoty hicź a w najkrucźiſchim pokucźenju ſo ta# modleſche a
dżěłaſche. Njedźelu pſched wjecžorom tam woteńd# a ſobotu rano wrócźi ſo
z 50 korbami, kotrež za pjecź dnjo# naplecźe. Tak běſche wón pjecź lět
žiwy.

Pozdźiſcho dźěſche hłubje do puſcźiny, hdźež ſwjaty Geraſi#
pſchebywaſche. Tam woſta ſchtyri lěta. Potom wuzwoli ſe# wobydlenjo na
wyſokej horje a žiwjeſche ſo z dźiwimi zelem# Hdyž běſche pjecź lět
takle žiwy był, dóſta někotrych wucžomco# kotſiž chcychu wot njoho
kſcheſcźanſku doſpołnoſcź nawuknyc# Bórzy bu jich 150 a wón ſo za
wſchitkich wótcowſcy ſtaraſch# Mjez nimi njeběſche žadyn měſchnik a
běſche wobcźežne, pſchile# noſcź k ſłyſchenju božeje mſchě dóſtacź. Na
žadoſcź mnicho# <pb n="615"/>dóſta Sabbas měſchniſku ſwjecźiznu, hdyž
běſche hižom 53 lět ſtary. Dokelž běchu mjez joho mnichami tež Armenojo,
wobſtara jim Sabbas woſebitu cyrkej, hdźež móžachu zhromadne pobožnoſcźe
we ſwojej rycži wukonjecź.

Po cžaſu pſchińdźe joho macź k njomu, zo by pola njoho woſtała. Z jeje
pjenjezami natwari Sabbas dom za khorych a druhi za cuzych.

Wot biſkopa Salluſta bu za prědkſtejerja wſchitkich puſtnikow we
Paleſtinje poſtajeny.

Sabbas we poſcźe žaneje cyroby njewužiwaſche: ſwjate woprawjenjo, kotrež
kóždu ſobotu a njedźelu doſtawaſche, zdźerža jomu žiwjenjo.

Hdyž ſo po ſmjercźi biſkopa Salluſta (w lěcźe 493) mniſcha na njoho
hórſchicź pocžachu, woteńdźe Sabbas w lěcźe 503 a poda ſo do puſcźiny
Scythopolis a pſchińdźe k zeḿſkej jamje, hdźež mějeſche law ſwoje
borłho. W połnocy, hdyž Sabbas ſpaſche, wrócźi ſo law a hrabny joho za
draſtu, zo by joho z jamy wucźahnył. Sabbas wocucźi a zapocža ſwoje
nócne modlitwy ſpěwacź. Law woteńdźe a po khwili ſo zaſy wrócźi, zo by
joho z jamy wotehnał. Sabbas jomu rjekny, zo je we jamje za wobeju
měſtna doſcź. Na to law woteńdźe a njewrócźi ſo wjacy.

Junu tam rnbježnicy pſchińdźechu, a Sabbas jim tak do wutroby rycžeſche,
zo wſchitcy pokutne žiwjenjo zapocžachu.

Tež tudy chcychu ſo jomu wucžomcojo pſchizamkacź; ale Sabbas wopuſchcźi
tele měſtno a poda ſo dale. Mjez tym naſta we nim žadoſcź, zo by ſwojich
prjedawſchich mnichow wopytał, ale njenamaka tam wjele wjeſela; dokelž
běſche duch njeſpokojnoſcźe a njepokoja mjez nimi wudyrił, a njedachu ſo
k lěpſchomu wobrocźicź.

Sabbas woteńdźe do wokolnoſcźe Nikopola a bydleſche tam pod ſchtomom,
kiž jomu khłódk a cyrobu dawaſche. Wobſedżeŕ pola natwari jomu tam
khěžcžicžku a zaſtara joho z jědźu. Pozdźiſcho naſta tam klóſchtyr.

Na porucžnoſcź Jeruzalemſkoho biſkopa Eliaſa dyrbjeſche ſo Sabbas we
lěcźe 510 zaſy do ſwojoho prjedawſchoho klóſchtyra wrócźicź, zo by tam
porjad ſcžinił. Ale tamni njepokojnikojo joho zlě witachu a z
njemdrjenjom joho wobydlenjo ſkóncowachu a woteńdźechu do rozpadankow
klóſchtyra pſchi rěcy Thekua. Mjez mnichami, kotſiž na ſwojim měſcźe
woſtachu, běſche Sabbas <pb n="616"/>we krótkim cžaſu wſchitko derje
zrjadował a myſleſche na to, z# by tež tamnych njepokojnikow pſchedobył.
Scźeleſche jim jědź # pjenjezy k wutwarjenju a porjedźenju rozpadanoho
klóſchtyra. Z dobrym jich pſchewiny, tak zo ſo jomu zaſy zwólnje
podcźiſnychn# Sabbas ſtaji jim prědkſtejerja a wot nětka běſche jich
žiwjenj# a zadźerženjo dobre.

W tutych cžaſach knježeſche w narańſchej cyrkwi wulka mě# ſcheńca, a
khěžor Anaſtaſius podpjeraſche Eutychiowe błudniſtwo a běſche wjacy
katholſkich biſkopow z kraja wuhnał. Patriarch# Elias póſła někotrych
wuznamnych abtow, mjez nimi Sabbaſa# k khěžorej, zo bychu khěžora
změrowali. Sabbas běſche tehdo# 70 lět ſtary. Joho draſta ſo khěžorowym
ſłužownikam tak ſnadn# zezda, zo jomu z druhimi póſłancami k khěžorej
hicź wobarachu# Podwolnje ſtupi Sabbas do kucźika a modleſche ſo. Hdyž
běſch# khěžor patriarchowy liſt pſchecžitał, we kotrymž běſche woſebj#
Sabbas jara khwaleny, wopraſcha ſo za nim. Nětko joho py# tachu a
namakachu, mjez tym zo wón pſalmy ſpěwaſche. Khěžo# dowoli kóždomu, zo
ſmě ſebi někajku hnadu wuproſycź. Wſchit# to cžinjachu, jeno Sabbas nic.
Hdyž jomu khěžor rycžeſche, z# by ſebi tola tež něſchto žadał, rjekny
Sabbas: „Daj cyrkwi po# koj zaſy!“ Sabbas wrócźi ſo zaſy do ſwojoho
klóſchtyra.

Anaſtaſiowy naſtupnik Juſtin wrócźi cyrkwi zaſy měr # Sabbas khodźeſche
po kraju, zo by tych za cyrkej dobył, kotſi# běchu wotpadnyli. Po
pjecźlětnej ſuchocźe wuproſy Sabbas wo# Boha deſchcźik a pſchez to
pſchikhili tež tajkich k wěrje, kotſi# běchu dotal zatwjerdźeni
zwoſtali.

Jene a dźewjecź dźeſat lět ſtary dźěſche Sabbas na žadoſc#
Jeruzalemſkoho patriarchi Pětra znowa do Konſtantinopla, zo b# za
někotrych kſcheſcźanow próſtwu zapołožił, kotſiž běchu z nje# prawdu
wobſkorženi. Juſtin cžinjeſche po joho próſtwje a chcy# ſche jomu tež
pjenjez k wudźerženju klóſchtyrow nadawacź. Sab# bas tajke dary
wotpokaza, prajicy, zo joho bratſa tajkich pjenje# njetrjebaju, kaž
dołho Bohu ſłuža. — Měſto toho proſcheſche z# paleſtinſki lud wo
ſpuſchcźenjo dawkow, wo wudebjenjo nowej# cyrkwje k cžeſcźi ſwjateje
Marije a wo zakitanjo katholikow# Wſchitko derje wobſtarawſchi, wrócźi
ſo do Paleſtiny do ſwojoh# klóſchtyra. Bórzy na to wón ſkhorje a wuſny
po wulkim cźer# pjenju 5. decembra 532, hdyž běſche 94 lět ſtary.

<pb n="617"/>

Swjaty Jan mjelcžeŕ, biſkop, puſtnik; 13. meje. Jan běſche ſo we lěcźe
454 w Nikopoli we Armenii narodźił, a ſtarſchej nałožeſchtaj wſchu prócu
na kſcheſcźanſke kubłanjo ſyna. Po zažnej ſmjercźi ſtarſcheju bu Jan
herba wulkich kubłow. Te wón k božej cžeſcźi nałožeſche: natwari w
Nikopoli cyrkej k cžeſcźi najzbóžniſcheje knježny a zboka klóſchtyr, w
kotrymž běſche z 310 towarſchemi žiwy.

Dno joho doſpołnoſcźe běſche ponižnoſcź, kotruž ſebi z pobožnymi
modlitwami wuproſcheſche. Lubowaſche ponižowanja, zo by wſchu
nakhilnoſcź k hordoſcźi poduſchał. K wuſwobodźenju ducha nałožeſche
zwonkowne pomorjenja cźěła, mjez nimi woſebje mjelcženjo, zo by jazyk na
wuzdu dóſtał, kotryž wjele złoho nacžini.

Biſkop we Sebaſte wza joho ze ſamownje a wuſwjecźi joho we lěcże 482 za
biſkopa we Kolonii we Armenii. Dźewjecź lět wón ſtadło ſwěrnje paſeſche
a bě ſam w najwjetſchej khudobje, zo by poddatym wěriwym dobroty
ſobudźělicź móhł.

Po tutym cžaſu wón ſłužbu złoži a wopytawſchi Jeruzalem, pſchizamkny ſo
puſtnikam, kotrychž ſwjaty Sabbas nawjedowaſche. Tu cžinjeſche
najnižſche dźěła, noſcheſche wodu a pſchinoſchowaſche twarcam kamjenje.
Pſchecy běſche wjeſoły, ale nicžo njerycžeſche. Pozdźiſcho dóſta wón
wothladanjo cuzownikow, a podwolnje kóždomu ſłužeſche, hako by ſwojoho
Zbóžnika pſched ſobu měł.

Joho doſpołnoſcź ſpóznawſchi, dowoli jomu Sabbas, zo ſmě ſam za ſo žiwy
bycź. Pjecź dnjow tydźenja pſchebywaſche Jan we ſamowni, ſobotu a
njedźelu pak běſche z bratrami we #yrkwi. Hdyž běſche 3 lěta takle žiwy
był, bu za hoſpodarja puſtniſkoho zhromadźenſtwa poſtajeny a zaſtejeſche
tule ſłužbu 4 lěta ze ſwěru. Pſchi wſchitkich dźěłach ſo modleſche.

Abt chcyſche jomu měſchniſku ſwjecźiznu wudźělicź dacź. Nětko hakle
zjewi Jan biſkopej Eliaſej, zo je hižom ſwjecźeny. Zaſy běſche nětko
ſchtyri lěta ſam za ſo žiwy njerycžeſche z nikim. Hdyž we lěcźe 503
někotſi ſpjerawi mniſcha Sabbaſa z klóſchtyra wucźiſchcźachu, zdali ſo
tež Jan wot nich a dźěſche hłuboko do puſcźiny, hdźež 6 lět Bohu
ſłužeſche. Hdyž ſo Sabbas we lěcźe 510 zaſy do klóſchtyra wrócźi,
pytaſche wón Jana a pſchiwjedźe joho zaſy do klóſchtyra. Tam běſche Jan
we ſwojej prjedawſchej ſtwicžcy hiſchcźe 40 lět we ſwjatoſcźi žiwy. We
wyſokej ſtarobje wobkhowa pſchecy po łne mocy ſwojoho ducha a wumrje w
lěcźe 559.

<pb n="618"/>

Swjaty Leonard, puſtnik; 6. novembra. Leonard mějeſche woſobneju
ſtarſcheju a wyſoku ſłužbu na dworje krala Klodwiga. Z luboſcźu k
njebjeſkej ſłužbje zacpějeſche ſłužbu ſwětnoho krala, byrnje woſobniſcha
była. Dźěſche k biſkopej Remigiej zo by pola njoho do wucžby ſtupił. Wot
njoho woſebje tež to nawukny, zo w tutym žiwjenju nicžo rjeńſche, nicžo
ſłódſche nicžo Bohu a cžłowjekam ſpodobniſche njeje, hacž ſkutki
miłoſcźe Na te złoži ſwoje prócowanjo a wudoſpołnjeſche ſo we nich tak
zo bu joho mjeno wjele khwalene. Hdyž chcyſche joho kral # cžeſtnej
ſłužbje powołacź, woteńdźe Leonard do Orleanſa. Pſche hłós z njebjes
napominany, pucźowaſche na to do Akwitanije# Tam we wjele wutrobach
hiſchcźe hrozne pſchiwěrki tcžachu, dokel běſche jim kſcheſcźanſka wěra
hakle nowa. K zahnacźu tuty# pſchiwěrkow muž boži ze ſłowom a ſkutkom
Khryſtuſa prědowaſch a pſchihotowaſche z tym dobre płody, zahanjeſche
złe duchi, # zahojeſche ze ſłowom němych, khromych, ſlepych a wſchelako
kho#rych, kotſižkuli k njomu pſchińdźechu.

W tym cžaſu kralowna na porodźe ze ſmjertnymi boloſcźem bědźeſche. Kral
Leonarda ponižnje do pomoc proſcheſche. Leo nard ſo k Bohu modleſche a
wuſwobodźi kralownu wot cźežkoh# poroda. Pſchez tajku dobrotu
zwjeſeleny, jomu kral dary poſki# cźeſche. Leonard wo nje njerodźeſche.
Tak darjeſche jomu lě# we kotrymž móžeſche po ſwojej nakhilnoſcźi hako
puſtnik žiw# bycź. Tam załoži Leonard khapałku Nobiliak.

Leonardowe nadobne póccźiwoſcźe njemóžachu njeznate wo# ſtacż. Mnozy z
dalokich krajow k njomu pſchikhadźachu, a tajcy# kiž běchu na joho
próſtwu ſpodźiwnje z jaſtwa wumoženi, khwa# tachu z dźakom k njomu.
Wſchěch, kotſiž tak k njomu pſchi khadźachu, rozwucžeſche wón we
bojoſcźi Knjeza a pozbudźowaſch jich k póccźiwoſcźam a k dobrym
pocžinkam.

Połny zaſłužbow wumrje Leonard 6. novembra 559.

Swjaty Goar, měſchnik, puſtnik; 6. julija. Goar, ſy# Jurija a Valerije
we Akwitanii, běſche ſwědomity we dopjelnje#nju kſcheſcźanſkich
winowatoſcźow a pſchińdźe k wulkej doſpo# noſcźi. We lěcźe 519, hdyž
běſche 24 lět ſtary, wopuſchcźi ſwó# kraj a cźehnjeſche na lěwy bróh
Rheina a natwari ſebi ta# puſtniſki domcžk. Někotre lěta woſta tam we
modlenju a po# kucźenju. Wokołnym pohanam prědowaſche Khryſtuſa a dob#
<pb n="619"/>mnohich za wěru. Dóſtawſchi měſchniſku ſwjecźiznu,
woprowaſche mjez nimi wopor nowoho zakonja. Khudych wón hoſpodowaſche a
naſycźeſche, a Bóh joho pſchez dar dźiwow pſchekraſnjeſche. Wſcho to ſo
pohanam ſpodobaſche.

Bóh pak joho tež z horjom ſpytowaſche. Njepſchecźeljo Goarowe žiwjenjo
zlě wukładowachu a joho zadźerženjo wopacžnje ſudźachu a ſkoržachu na
njoho pola biſkopa Ruſtika we Trieru. Biſkop po Goara póſła, zo by joho
khoſtał. Goar zwólnje pſchińdźe a bu pſchez boži dźiw za njewinowatoho
ſpóznaty.

Kral Siegbert chcyſche joho za biſkopa měcź, ale Goar ſo wobaraſche.
Kral jomu dwacycźi dnjow k rozmyſlenju woſtaji. Goar wrócźi ſo do
ſwojeje ſamownje, hdźež cźežcy ſkhorje a 6. julija 575 cźiſche wumrje.

♣g)♠ Swjecźi mnichojo.

Swjaty Roman, abt; 28. februara. Roman wopuſchcźi 35 lět ſtary žiwjenjo
we ſwěcźe, zo by we klóſchtrje Ajnaj Bohu ſłužił. Tónle klóſchtyr
ſtejeſche tam, hdźež rěcy Saone a Rhone ſo zjenocźatej. Tam běſche
cyrkej nad popjełom lyonſkich martrarjow natwarjena: wěriwi běchu popjeł
z rěki Rhone nazběrali a tam do zemje pokhowali.

Pſchebywawſchi něſchto cžaſa we tutym klóſchtyrjc, woteṅdźe Roman do
horow Jura na pomjezach Schwicy, a zaſydli ſo we dole Kondal, dokelž tam
polo a žórło a něſchto ſchtomow z dźiwimi płodami nadeńdźe. W tutej
ſamocźe modleſche ſo, cžitaſche a cžinjeſche rucžne dźěło. Bórzy ſo jomu
tež wucžomcojo pſchizamknychu a tak załožichu ſebi hromadźe klóſchtyr.

Hdyž jich pſchecy wjacy pſchikhadźeſche, bu hodźinu dale we Leukonne
druhi klóſchtyr natwarjeny.

Pozdźiſcho załoži Roman we dole La-Beaume klóſchtyr za źónſke, kiž
chcychu Bohu ſłužicź. Žadyn mužſki njeſmědźiſche tudy pſchez próh
ſtupicź.

Roman wumrje wokoło lěta 460 a bu po ſwojej woli pola klóſchtyra
La-Beaume pohrjebany.

Swjaty Euthymius, abt; 20. januara. Euthymius běſche z woſobneje ſwójby
we Małej Armenii, a bu wot biſkopa <pb n="620"/>Otreja we Melitene ze
wſchej prócu kubłany, a kaž we wědomoſcźach, tak tež we pobožnoſcźi a
dobrych kſcheſcźanſkich pocžinkach wuwucžowany. Joho pokracžowanja w
tutych wěcach biſkopzwjeſelachu, zo chcyſche joho tón za cyrkwinſku
ſłužbu dobycź Tohodla joho wuſwjecźi a poſtaji joho za wobkedźbowanja
wſchitkich klóſchtyrow ſwojeje woſady.

Euthymius pſchebywaſche we tutych klóſchtyrach, zo by # ſwojim
ſwjatoſcźenju dźěłał. Z tym roſcźeſche joho žadoſcź z# ſwjatej ſamotu.
Dźewjecź a dwacycźi lět ſtary wopuſchcźi ſkra#dźu ſwój kraj a dźěſche do
Paleſtiny a wopyta ſwjate měſtn naſchoho wumoženja. Pola Faren, dwě
hodźinje wot Jeruza# lema, woſta we prózdnym puſtniſkim bydleńcžku a
běſche tud# cyle wot ſwěta dźěleny žiwy a ſłužeſche jenicžcy Bohu, z
kotrym# běſche joho wutroba ſtajnje zjenocźena. Z pobožnoſcżu zjen#
cźeſche Euthymius rucžne dźěło a plecźeſche korby. Wunoſch# dźěła joho
zežiwjeſche, a pſchecy woſta hiſchcźe něſchto za khudyc#

Pjecź lět pozdźiſcho cźehnjeſche Euthymius z puſtniko# Theoktiſtom na
ſtronu k Jericho, a pſchebywaſchtaj we ſkaln# dźěrje dołhi cžas
njepytnjenaj. Skóncžnje buſchtaj wuſlědźen# a wucžownikojo ſo jimaj
pſchizamkowacź pocžachu. Tak zał# žiſchtaj tam klóſchtyr, kotryž
Theoktiſt nawjedowaſche.

Euthymius bu wjele wo radu napraſchowany a napominaſc# najbóle k
ſtajnomu porjadej a wotradźeſche woſebitoſcźe we p# ſcźenju a
pobožnoſcźach, kotrež lóhcy jeno hordoſcź žiwja. Jo# pſchikład běſche
jim pſchi tym najlěpſchi wjednik.

We wěſtych cžaſach woſtajichu ſo mniſcha ſwojich wonko# nych dźěłow a
zhromadnych pobožnoſcźow, zo by kóždy ſam # ſo bójſke wěcy rozpominał.

Arabſki wěrch Aſpebet pytaſche pola Euthymia pomoc # khoroho ſyna
Terebona. Pſchez znamjo kſchiža bu ſyn wuſtr# wjeny. Nan a ſyn daſchtaj
ſo kſchcźicź a z nimaj mnozy S# racenojo.

Na tule powjeſcź wjacy a wjacy khorych pſchikhadźeſche# namakachu
wuſtrowjenjo na joho zaſtupnu próſtwu. Ale taj# wobkhadźenjo z
cžłowjekami njeběſche po joho myſli, a khwal# njeſpodobaſche ſo joho
ponižnoſcźi. Toho dla chcyſche dale # puſcźiny woteńcź; ale Theoktiſt a
druzy bratſa joho na khwi# wotdźeržowachu. Bórzy pak wza wucžownika
Domitiana ſobu# woteńdźe k cžerwjenomu morju, a wot tam na wyſoku ho#
hdźež žórło z dobrej wodu a murje ſtaroho twarjenja nama <pb
n="621"/>Tudy ſo zaſydli. Joho cyroba běchu zeliſchcźa. Tola njeběſche
jomu tale hora doſcź wopuſchcźena a tohodla woteńdźe wón do puſcźiny
Engaddi, hdźež ſo we ſkalnej dźěrje ſkhowa. Ale Bóh dopuſchcźi, zo bu
tež tudy namakany a wjele ludźi k njomu khodźeſche. Tohodla dźěſche
Enthymius do blizkoſcźe klóſchtyra, we lotrymž běſche prjedy pſchebywał.
Jeno njedźelu dźěſche do klóſchtyra, zo by z bratrami božu mſchu
ſłyſchał. Ale tež tudy ſo wokoło njoho wucžownikojo zhromadźowachu a
załožichu nowy klóſchtyr.

We cžaſu ſuchoty žadachu ludźo joho zaſtupnu próſtwu. Euthymius
wotmołwi: „Schto, ja hrěſchnik ſměł pſched Boha ſtupicź, kotrohož ſu
naſche hrěchi rozhněwałe? My wſchitcy dyrbimy pſched nim na kolena
padnycź a wón nas wuſłyſchi.“ To wſchitcy cžinjachu a wuproſychu
deſchcźik.

Euthymius tež wjele napſchecźo błudnym wucžbam dżěłaſche pſchiwjedźe
khěžorku Eudokſiu zaſy k prawej wěrje.

Pjecź a wóſomdźeſat lět ſtary wumrje Euthymius 20. januara 473,
potomhacž běſche 68 lět we puſcźinje pſchebywał.

Swjaty Lupicinus, abt; 21. měrca. Lupicinus běſche #atr abta Romana,
kotromuž běſche ſo we Kondal pſchizamknył. Z joho pomocu załoži hiſchcźe
dwaj klóſchtyraj a nawjedowaſche lóſchtyr we Leukonne, hdźež běſche 150
mnichow.

Zhoniwſchi, zo chcedźa někotſi bratſa we klóſchtyrje Kondal #óžſche
žiwjenjo wjeſcź a lěpſche jěſcź, dokelž běchu wſchelake dary #óſtali:
khwataſche Lupicin k nim, zo by zaſy kruty porjad ſcži#ił. Tola
nježadaſche wón tak krute poſcźenjo wot nich, kaž #ſche w narańſchich
krajach, dokelž zymniſchi kraj a cźežke dźěło #dachu wjacy cyroby k
zdźerženju žiwjenja. Tola wón mjaſne #ědźe zakaza; jeno w khoroſcźi
běchu mloko a jeja dowolene.

Hacžrunje běſche Lupicin abt klóſchtyra, ſo wón tola wot #ratrow z
nicžim njerozeznawaſche, dyžli pſchez krutoſcź žiwjenja, hudſchu draſtu,
cźežſche poſcżenja a krute pokucźenjo.

Bóh cžeſcźeſche joho pſchez dar dźiwow.

Swjaty Theodoſius, arcwóte mnichow; 11. januara. Theodoſius běſche ſo w
lěcźe 423 we kappadociſkim měſcźe Moariaſſe narodźił. Pſchez dobre
pſchikłady ſtarſcheju bu k kſcheſcźanſkomu <pb n="622"/>žiwjenju
nawjedowany. Joho duch mějeſche jeno na# bójſkich wěcach ſpodobanjo.
Hižom młody dóſta wón ſłužbu# cyrkwinſkoho cžitarja. Schtož wón druhim
cžitaſche, to ſebi ſam# hłuboko do wutroby zaſchcźěpjeſche a joho
prědkwzacźo běſche, Jězuſa ſcźěhowacź na wuzkim pucźu.

Nutſkowny hłós joho napominaſche, zo by ſwój kraj wopuſchcźił.
Theodoſius dha dźěſche do Jeruzalema. Ducy wopyta Simeona naſtołpnika,
kotryž joho z mjenom powita a jomu# powucženja za wſchelake
pſchipadnoſcźe da, do kotrychž w žiwjenju# pſchińdźe. Nětko pucźowaſche
dale do Jeruzalema a wopyta ſwjat# měſtna. Tu wuradźeſche ſo z Bohom,
kajke waſchnjo žiwjenja# by ſebi wuzwolił. Wólba padny na klóſchtyrſke
žiwjenjo. Theodoſius ſtupi pola puſtnika Longina do wucžby, kotryž
běſche hako# nazhonjeny puſtnik znaty. Pod joho nawjedowanjom pſchińdźe#
bórzy k wulkej doſpołnoſcźi.

W tutym cžaſu běſche bohata žónſka Ikelia na pucźu do# Bethlehema cyrkej
natwariła. Z poſłuſchnoſcźe dyrbjeſche Theodoſius zarjadowanjo tuteje
cyrkwje pſchewzacź. Ale bórzy wó# tule ſłužbu wopuſchcźi a dźěſche do
zeḿſkeje prózdnjency na# horje a pomorjeſche ſwoje cźěło z poſcźenjom a
wachowanjom. Tſicycźi lět dołho njewužiwaſche žanoho khlěba, ale jeno
zeliſchcźa.

Hdyž chcychu ſo jomu někotſi puſtnikojo pſchizamknycź, wobaraſche ſo
Theodoſius, wjacy dyžli ſcheſcźoch pſchijecź. Ale hdyž ſo pſchecy
pſchiſporjachu, woſtaji jich z luboſcźe k bližſchomu# pſchi ſebi.
Swojich wucžomcow wucžeſche ſtajuje na ſmjercź myſlicź. K tomu
pſchihotowa pohrjebniſchcźo za nich cyle blizko. Potom ſo wopraſcha,
ſchtó z nich drje prěni na nje pſchińdźe? Duchowny Baſilius wuſtupi a
rjekny, ſo poklaknywſchi: „Požohnuj mje; ja tam prěni pſchińdu.“ A za 40
dnjow wumrj# wón bjez khoroſcźe.

Hdyž ſo jomu pſchecy wjacy wucžomcow pſchizamkaſche, njemějachu tam
wjacy měſtna doſcź. Theodoſius załoži njedalok# Bethlehema wulki
klóſchtyr, z kotrymž buchu 3 domy za khoryc# zjenocźene. Wſchudźom
knježeſche dobry porjad. Tež buchu někotre domy natwarjene, hdźež
cuznikojo hoſpodu a cyrobu doſtawachu. K wudźerženju wſchoho toho
doſtawaſche wot dobryc# ludźi wjele jałmožnow.

Dokelž běchu bratſa wſchelakich rycžow, załoži Theodoſiu# 4 cyrkwje, w
kotrychž wſchitcy we ſwojej rycži Boha khwalachu# <pb n="623"/>K božej
mſchi a k ſwjatomu woprawjenju pak ſo wſchitcy w jednej cyrkwi
zhromadźowachu.

Jeruzalemſki biſkop Salluſt pomjenowa Theodoſia za prědkſtejerja
wſchitkich mnichow we Paleſtinje.

Hdyž khěžor Anaſtaſius Eutychiowe błudy podpjeraſche a mowoho biſkopa za
Jeruzalem poſtaji, chcyſche rady Theodoſia ma ſwój bok wobrocźicź. Póſła
jomu wjele pjenjez hako jałmožnu za khudych. Theodoſius wſchitko khudym
rozdźěli. Po měkotrym cžaſu žadaſche khěžor wot njoho, zo by
wěrywuznacźo podpiſał, kotrež ſo z katholſkej wěru njeznjeſe. Theodoſius
piſaſche khěžorej liſt, w kotrymž Eutychiowe błudy wotkrywaſche, jich
wopacžnoſcź dopokazowaſche a wobſwědcžeſche, zo radſcho wumrje, hacž wot
katholſkeje wěry wotſtupi. Khěžor dźeržeſche na to khwilu měr, ale bórzy
wuda wukazy napſchecźo katholikam. Tež wupóſła wojakow, zo bychu błudam
pucź rubali.

Tu ſtany Theodoſius a khodźeſche wſchudźom po kraju a prědowaſche a
wozjewjeſche wopacžnoſcź wěcow, kotrež khěžor žada. Pſchi tym
napominaſche ludźi, zo bychu we japoſchtołſkej wěrje krucźe ſtali. Bóh
joho ſłowa z dźiwami pſchewodźeſche a lud woſta kruty. Khěžor Theodoſia
z kraja wuhna. Hakle po khěžorowej ſmjercźi wrócźi ſo zaſy do kraja.

Poſleduje lěta mějeſche Theodoſius cźežku khoroſcź, kotruž ze
ſcżerpnoſcżu njeſeſche. Junu joho ſtary mnich wopyta a rjekny: „Proſch
Boha, zo by tebi wolóženjo dał.“

Theodoſius wotmołwi: „Njerycž mi wo tym! We ſwojim #iwjenju ſym wjele
dobroho z božeje ruki wužiwał. Njechał - li ja tute cźerpjenjo ze
ſcźerpnoſcźu njeſcź, by mi Bóh něhdy pra#icź dyrbjał: ty ſy dobre
wužiwał na zemi.“

Po žiwjenju we ſwjatoſcźi a ponižnoſcźi wuſny Theodoſius we lěcźe 529 a
běſche 105 lět ſtary. Dźiwy joho po ſmjercźi pſchekraſnjachu.

Swjaty Fulgentius, biſkop, cyrkwinſki wucžeŕ; 1. januara. Fulgentius
běſche z woſobneje zaſtojniſkeje ſwójby we Karthagu, kiž běſche we
napadach Vandalow wjele ſchkodowała. Nanej Klaudiej bu dom wzaty a
arianſkim duchownym podaty. Nan ſo do měſta Telepte pſcheſydli, hdźež bu
we lěcźe 468 Fulgentius narodźeny.

Zahe zhubi wón nana. Macź Mariana kubłaſche ſyna po wuſtajenjach
kſcheſcźanſkeje wěry a poda joho dobrym wucžerjam, <pb n="624"/>pola
kotrychž ſyn jara derje pokracžowaſche. Zboka wuknjenj# pomhaſche
macźeri pilnje pſchi domjacych wobſtaranjach. Joh# žiwjenjo běſche połne
rjanych pocžinkow, a woſebje pſchez poſłuſchnoſcź, pobožnoſcź a
ponižnoſcź wuznamjenjene.

K ſwětnomu zaſtojnſtwu wuzwoleny, wopuſchcźi je Fulgentius bórzy, dokelž
ſo ſchkodowanja na duſchi bojeſche. Wobzamkny zo klóſchtyrſke žiwjenjo
naſtupi. Dokelž běſche łahodnoho cźěła njechachu joho krutoſcźam
klóſchtyrſkoho žiwjenja podcźiſnycź. Tol# ſtajne próſtwy 22lětnoho
młodźenca wotewrichu jomu klóſchtyrſke durje.

Hdyž běſche macź to zhoniła, płakaſche wona a proſcheſche ale ſyn woſta
na naſtupjenym pucźu. Najcźežſche pokucźenj# dokonjeſche z wjeſołoſcźu a
ſwojomu cźěłu zapowjedowaſche wſchitko ſchtož móhło jomu ſpodobne a
wokſchewne bycź.

Hdyž běſche pſcheſcźěhanjo katholikow wudyriło, dyrbjeſch Fulgentius do
druhoho klóſchtyra cźeknycź, hdźež bu za prědkſtejerja wuzwoleny. Pſchi
njepſchecželſkich napadach dyrbjeſch tež tudy cźěkacź, ale bu popadnjeny
a wuſlěkany a z njewuprajnej ſurowoſcźu z kijemi bity.

Po někotrym cžaſu dźěſche do Egipta, zo by puſtnikow wopytał. Ducy
pſchińdźe do Sicilije, hdyž jomu Syrakuzſki biſkop Eulalius pucźowanjo
wotradźeſche, dokelž je w Egipcże telko błudnikow, a zo by jomu cźežko
było, tam ſwjate ſakramenty porjadnje wużiwacź. Tohodla woſta w Sicilii
a pucżowaſche # lěcźe 500 do Roma, zo by rowaj ſwjateju japoſchtołow
wopytał.

Po někotrym cžaſu wrócźi ſo zaſy do Afriki a załoži w Byzancene
klóſchtyr, kotryž dyrbjeſche na porucžnoſcź biſkop# Fauſta nawjedowacź,
hacžrunje ſo jomu puſtniſke žiwjenjo ból# ſpodobaſche. Joho mjeno bu tak
wuwołane, zo chcychu joho někotre woſady za biſkopa měcź. Zhoniwſchi to,
ſo Fulgentius dołh# cžas khowaſche a pſchi pytanju joho njenamakachu.
Tola měſt.# Ruſpa ſebi joho wuzwoli, a hdyž běchu joho wuſlědźili,
dyrbjeſch# do jich žadoſcźe zwolicź a ſo wuſwjecźicź dacź. Hako biſko#
wobkhowa wón ſwój dotalny kruty rjad žiwjenja, khudu draſtu# mało
ſpanja, ſnadnuſchku jědź a krute pokucźenja, khodźeſche boſ# a
njewužiwaſche ženje mjaſo.

Kral Traſimund wotehna joho ze ſtoła a póſła joho z druhimi biſkopami do
Sardinije. Bamž Symmachus ſo za tuty# biſkopow ſtaraſche, zo njebychu
tradacź trjebali, a tróſchtowaſch# jich we cźerpjenjach. Fulgentius
běſche tam duchownſtwej a lud#

Cźiſchcżał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

[1] ⁾ Mjez Serbami praji ſo joho mjeno: „Hronmus, Grolmus.“

[2] ⁾ W katholſkej cyrkwi ſłuſcha ſo wjacy klecžecź, hacž ſedżecź,
dokelž je tu Jězus w najſwjecźiſchim ſakramencże pſchitomny. Sedźenjo je
wulke ſpytowanjo k lěnjoſcźi, njerodźe a njepobožnoſcźi.

[3] ⁾ Burgundojo běchu ſylniſchi ſplah Vandalow. Tutón lud běſch# wokoło
lěta 317 kſcheſcźanſtwo pſchijał, ale pozdźiſcho do Arianſtwa zapad#nył.
We lěcźe 407 běchu pſchez Rhein do Gallije pſchiſchli a pod kralom
Gundikarom we lěcźe 413 dżěl kraja wudobyli. Tutón kral knježeſche hacž
463. Joho ſyn Chilperich, dobry katholik, knježeſche 28 lět, ale bu ze
ſwojej ſwójbu wot arianſkoho bratra Gundebalda morjeny.

[4] ⁾ hl. Žiwj. Swjatych ſtr. 293.

[5] ⁾ Nadrobniſchu powjeſcź wo tym hlej pola ſwj. Remigia, ſtr. 590.
