Žiwjenja Swjatych.

Po rjedże cyrkwinſkich ſtawiznow

ſpiſał

♣Handrij Dučman.♠

♣Zešiwk III.♠

♣W Budyšinje 1866.♠

♣#kładom towaŕstwa SS. Cyrilla a Methoda.♠

♣W kommissii Smolerja a Pjecha.♠

<pb n="129"/>

Dwaj ſwědkaj pſchiſtupiſchtaj a połožiſchtaj rucy na njoho a
cżiſnyſchtaj kamjeṅ do njoho, a po nimaj mjetaſche židowſki lud kamjenje
do njoho, zo ſo wón hromadu ſypny. Ale hiſchcźe pozběhowaſche wón rucy k
njebju, zo by ſwoju duſchu Jězuſej porucžił. Romſki wojak pſchiſtupi a
wotrubny jomu ze ſekeru hłowu. To ſta ſo 24. februara 74, pod knježenjom
ſurowoho Nerona. Matijowe cźělo bu wot joho wucžownikow pohrjebane.
Pobožna khěžorka Helena namaka joho row a daſche ſwjate powoſtanki
najprjedy do Roma, potom do Triera pſchenjeſcź, hdźež buchu cžeſcźownje
ſkhowane. — Z krewju wocžeŕwjenjena ſekera je znamjo ſwjatoho Matija na
ſwjecźatach.

28.

Swjaty Apollinar, biſkop.

(23. julija.)

Tutón běſche wucžownik ſwjatoho Pětra a pſchińdźe z nim z Antiochije do
Roma. Tudy za biſkopa wuſwjecżeny bu do italſkoho měſta Ravenny póſłany,
zo by tam z božej pomocu cźmu pohanſtwa rozehnał. Na pucźu zetka wón
wojaka, kotromuž wo Jězuſu powjedaſche. Wojak jomu rjekny: Ja mam
ſlepoho ſyna; daj jomu pſchez móc twojeje wěry widżenjo zaſy a ja chcu
wěricź. Apollinar modleſche ſo nad hólcžecom a dźěcźo widźeſche.
Starſchej z dźěſcźom khwaleſchtaj Jězuſa. Powjeſcź wo tutym dźiwje ſo po
měſcźe roznjeſe a lud bu wěrje pſchikłonjeny. Wojeŕſki wyſchk, kotryž
mějeſche khoru žonu, kotrejž žadyn lěkaŕ pomhacź njemóžeſche, daſche
Apollinarej ſkradźu do ſwojoho domu pſchińcż a žadaſche wot njoho pomoc.
Tón jomu wotmołwi: „Wſchitka pomoc je wot Jězuſa Khryſtuſa.“ A wón
hiſchcźe wjele wo Khryſtuſu rycžeſche a napominaſche k wěrje do njoho.
Pomodliwſchi ſo k Bohu pſchimny khoru za ruku, prajicy: „Stań we mjenje
naſchoho Knjeza a Boha Jězuſa Khryſtuſa, wěŕ do njoho a ſpóznaj, zo je
wón najwyſchſchi.“ Khora ſo pozběhny, wopuſchcźi łožo, běſche ſtrowa a
rjekny: „Zawěrno, njeje druhi wěrny Bóh, dyžli twój Bóh.“ A cyła ſwójba
ſo kſchcźicź daſche.

<pb n="130"/>

Wſchědnje pſchikhadźachu nětko ludźo k Apollinarej, wěrjachu a běchu
božim ſłužbam pſchitomni. Tak dźěłaſche Apollinar někotre lěta a woſada
ſo pſchiſporjeſche, zo bu ſkoro wjacy dźěłacźerjow trjeba. Tohodla
wuſwjecźi wón dweju měſchnikow a dweju diakonow.

Pohanjo wobſkoržichu Apollinara pola ſwojoho ſudnika Saturnina, zo
pſchez nowu wěru bohow zahanja. Apollinar ſo wuzna, zo je ſłužownik
žiwoho Boha a zo žanoho Boha njeznaje, dyžli ſtworicźerja njebjes a
zemje. A hdyž wón we pyſchnym pſchibójſkim templu prajeſche: „Tele
bohatſtwa bychu ſo lěpje na khudych nałožiłe, dyžli na morwoho
pſchiboha“ — hrabnychu a ſchwikachu joho a woſtajichu pſchebitoho blizko
morja ležo. Wěriwi zběhnychu ſwojoho biſkopa a zahojichu joho rany. Wón
pak woſta ſkradźu we pſchedměſcźe a wucžeſche. Hdyž běſche woſobnomu
němomu dar rycže wuproſył, doſta znowa wjele nowych wěriwych, ale
pſchihotowa ſebi nowe pſcheſcźěhi. Pohanjo joho popadnychu a na zemju
cźiſnywſchi ſurowje bijachu a žadachu, zo by wjacy wo Jězuſu njerycžał.
Wón pak cźim wótſiſcho Jězuſa hako ſwojoho Boha wuznawaſche. Za to
ſtajichu joho z nahimaj nohomaj na žehliwe wuhlo, — ale wón ſo njepoda.
A woni joho z měſta wuſtorkachu. Wón zawoſtaji wjedźenjo woſady
Kalocerej a woteńdźe do nětcžiſcheje Lombardije a wucžeſche z wulkim
dobytkom. Wrócźiwſchi ſo zaſy do Ravenny, bu z wulkej radoſcźu witany.
Zemrjeta dźowka Rufiny doſta na joho próſtwu zaſy žiwjenjo. Tohodla bu
hako kuzłaŕ wobſkorženy, kotryž bohow zahanja a nowu wěru wucži.
Khěžorowy zaſtojnik Meſalin žadaſche joho k ſebi a kazaſche jomu boham
woprowacź. Apollinar Jězuſa khwaleſche. Lubjenja a hroženja njepomhachu,
cźeŕpjenja joho njepſchewinychu. Bu bity, cžwělowany, z kropom polaty.
Wón pſchecy prajeſche: „Ja wuznawam, zo je Jězus Khryſtus wěrny Bóh.“
Sudnik ſo joho wopraſcha, ſchto změje za tajke cźeŕpjenjo? Apollinar
rjekny: „Schtóž hacž do kónca wutraje, doſtanje zbóžnoſcź, a ſchtóž z
Khryſtuſom wumrje, budźe wěcžnje žiwy.“ Sudnik daſche jomu hubje z
kamjenjom rozrazycź a joho do wohidnoho jaſtwa cźiſnycź, zo dyrbjał z
hłodom wumrjecź. Apollinar bu pſchez božu pomoc žiwy zdźeržany, a ſudnik
daſche joho po ſchtyrjoch dnjach na łódź ſadźicź a do cuzbniſtwa
wuhnacź. Po dołhim a wobcźežnym wjezenju a po ſtraſchnym mórſkim
wichorje pſchińdźe Apollinar do Myſije a prědowaſche ludej. Pſched
pohanſkim <pb n="131"/>hněwom dyrbjeſche do Thracije cźeknyeź. Tudy bu
zajaty a pſched ſud ſtajeny. Ale dokelž Jězuſa wuznawaſche a pohanſtwo
zacźiſny, rozzłobichu ſo na njoho, wottorhachu jomu draſtu z cźěła,
bijachu joho a póſłachu joho do Italije. Tak pſchińdźe wón po tſoch
lětach zaſy do ſwojeje woſady Ravenny a zaſtaraſche ju hako biſkop. Tu
napadnychu joho pohanjo pſchi božich ſłužbach a wjedźechu zwjazanoho na
ſudniſchcźo. Hdyž nimo pohanſkoho templa dźěchu, rozpadny pſchibóh
Apollo. Pohanjo žadachu wot ſudnika biſkopowu ſmjercź. Sudnik zhromadźi
najwoſobniſchich měſchcźanow, daſche ſlepoho hólcžeca pſchiwjeſcź a
rjekny Apollinarej: „Wołaj ſo k ſwojomu kſchižowanomu Khryſtuſej a daj
ſlepomu widźenjo; potom chcemy wěricź, zo je Khryſtus Bóh.“ Swjaty
biſkop ſtaji hólcžeca pſched ſo, a wocži k njebju pozběhnywſchi rjekny:
„We mjenje Jězuſa Khryſtuſa wotewŕ ſwojej wocži, zo by widźał.“ A
hólcžec widźeſche a wſchitcy ſo dźiwachu. Mnozy zawołachu: „Zawěrno, tón
je Bóh, kiž tajke ſkutkuje.“ Woni dachu ſo kſchcźicź a ſam ſudnik pocža
joho w cžeſcźi měcź a wotwjedźe joho w nocy na ſwoje kubło. Tam
pſchebywaſche Apollinar ſchtyri lěta a kſcheſcźenjo joho wopytowachu.

Cžim bóle biſkop zeſtari, cźim bóle žadaſche ſebi martraṙſku krónu. Joho
žadoſcź ſo dopjelni. Bu znowa wobſkorženy a pohanſki ſudnik žadaſche, zo
by ſo z rozhněwanymi bohami zaſy wujednał. Swjaty biſkop jomu wotmołwi:
„Ja podam ſo hako wopor za ſwoje wěriwe dźěcźi. Schtóž pſchibohi
njewopuſchcźi a ſo njemodli k žiwomu Bohu, tón pſchińdźe do wěcžnoho
wohnja. Schtóž pak wěri a ſo kſchcźicź da, namaka wěcžne žiwjenjo a
njezahinite kubła.“ Na tu rycž poda joho ſudnik wyſchkej, zo by joho z
měſta wuhnał. Tón pak běſche ſkradźny kſcheſcźan a dowjedźe joho do
ſwojoho domu. Po někotrych dnjach chcyſche joho na bjezſtraſchne měſtno
wotwjeſcź. Ale ducy ſpóznachu joho někotſi pohani a bijachu joho tak
dołho, hacž wón za morwoho ležo woſta. Kſcheſcźenjo joho namakachu a
hójachu joho. Sydom dnow hiſchcźe běſche žiwy. Pſched ſwojej ſmjercźu
napominaſche wěriwych k wobſtajnoſcźi a ſwěrnoſcźi we wěrje a wozjewi
jim, zo wulke pſcheſcźěhanja na cyrkej pſchińdźeja, ale zo ſkóncžnje
pohanſtwo zahinje. Wón wumrje najſkerje 23. julija 75, hdyž bě 29 lět
biſkop we Ravennje był. Swjecźo pokazuje joho we biſkopſkej draſcźe a z
heju, dokelž bu zabity.

29.

Swjaty Oneſim; Filemon a Appia;

martrarjo.

We wulkofrygiſkim měſcźe Koloſſe bydleſche bohaty měſchcźam Filemon. Wón
bu z mandźelſkej Appiu wot ſwjatoho Pawoła rozwucženy a kſchcźeny. We
joho domje mějachu kſcheſcźenjo bože ſłužby. Z pſchikładom a zamoženjom
pomhaſche wón wěru rozſchěrjecź. Swjaty Pawoł khwali, we liſcźe jomu
piſanym, joho wěru a luboſcź k Jězuſej a wěriwym. Tutón Filemon mějeſche
njewólnika (kupnoho wotrocžka), kotryž jomu cźekny a do Roma pſchińdźe.
Tam zetka ſwjatoho Pawoła, kotryž joho ſpózna a jomu cźeknjenjo
porokowaſche. Oneſim ſpózna ſwoju njeprawdu a daſche ſo kſchcźicź a
pomhaſche Pawołej pſchi rozſchěrjenju wěry. Rady bě joho tón ſkhował,
ale njechaſche joho bjez Filemonoweje wole měcź. Tohodla póſła joho zaſy
k Filemonej a proſcheſche we liſcźe za njoho, zo by joho derje a nic
hako wotrocžka, ale bratra pſchijał. Filemon da jomu ſwobodu a póſła
joho zaſy do Roma, zo by tam jatomu japoſchtołej ſłužił. Tu bu wón za
biſkopa wuſwjecźeny a cyrkwi we Beröa pſchedſtajeny. Pozdźiſcho
pſchińdźe wón jaty do Roma a bu tam wěry dla kamjenjowany. Joho
wopomnjecźo je na 16. februara. Tež Filemon a Appia ſo hako martrarjej
cžeſcźitaj: buſchtaj we Koloſſe kamjenjowanaj. Jeju dźeń je 22.
novembra.

30.

Swjaty Filip, japoſchtoł.

(1. meje.)

Filip běſche rybak z Bethſaidy na brjozy jězora Geneſareth a woženjeny.
Staroſcź wo zežiwjenjo ſwójby njezadźěwaſche lěpſchej ſtaroſcźi wo
duſchu: wón złožowaſche ſwoje žiwjenjo po porucženju božoho zakouja a
kubłaſche ſwoje dźěcźi we bohabojoſcźi.

<pb n="133"/>

Hdyž běſche Jězus Handrija, Jana a Pětra za wucžownikow pſchijał,
dźěſche wón dale we Galileji a nadeṅdźe ducy Filipa. Znajo joho wutrobnu
ſprawnoſcź a wulku žadoſcź za wumožnikom, kazaſche jomu: „Scźěhuj mje“!
Tele ſłowcžko doſahaſche jomu; wón dźěſche za Jězuſom. Boža hnada nahle
ſkutkuje, hdźež je zwólna wutroba!

Lědma běſche wón Meſiaſa ſpóznał, chcyſche tele zbožo tež druhim
pſchiwobrocźicź a pſchiwjedźe toho dla ſwojoho pſchecźela Nathanaela
(Bartołmja) k Jězuſej, prajicy: „My ſmy namakali toho, wo kotrymž ſu
Mójzes a profetojo piſali: Jězuſa z Nazaretha“. Tſi dny pozdźiſcho
běſche wón na kwaſu we Kana ſwèdk prěnjoho dźiwa Jězuſowoho. Hdyž
chcyſche Jězus hłódny lud na ſpodźiwne waſchnjo naſycźicź, wopraſcha ſo
najprjedy Filipa: „Hdźe nakupimy khlěba, zo cźile pojědźa“? Filip
wotmołwi: „Za dwě ſcźě denarow khlěba njedoſaha, zo by kóždźicžki
něſchto mało dóſtał“. Tele wotmołwjenjo da wón pſchi pomyſlenju na
khudobu Jězuſowu a japoſchtołow; ale Jězus jomu a wſchěm pokaza, zo móže
bjez pjenjez naſycźicź tych, kotſiž najprjedy kraleſtwo bože a joho
ſprawnoſcź pytaja. — Hdyž běſche Jězus poſlednje jutry do Jeruzalema
pſchiſchoł, chcychu joho pohanjo widźecź a wobrocźichu ſo na Filipa,
prajicy: „Knježe, my chcemy Jězuſa widźecź“. Hdyž běſche wón wo tym z
Handrijom porycžał, dowjedźe jich k Jězuſej.

Pſchi poſlednjej wjecžeri prajeſche Jězus: „Hdy byſchcźe mje ſpóznali,
byſchcźe tež mojoho Wótea ſpóznali. A wot nětka joho ſpóznajecźe a ſcźe
joho widźeli“. Na to rjekny jomu Filip: „Knježe, pokazaj nam Wótca a to
nam doſaha“. Na to rjekny Jězus: „Tajki cžas ſym z wami, a mje njejſcźe
ſpóznali? Filipje, ſchtóž mje widźi, widźi tež Wótca“. Filip njeběſche
Jězuſa hiſchcźe doſpołnje ſpóznał, ale doſpózna joho we wobkhadźowanju
po horjeſtacźu.

Doſtawſchi z druhimi japoſchtołami ſwjatoho Ducha, prědowaſche wón we
židowſkim kraju a dyrbjeſche wjele pſchecźeŕpjecź. Na to poda ſo do
Frygije, hdźež pſchibójſtwo wukorjenjeſche a Jězuſowe ſtadło
hromadźeſche. Tu ſkóncži wón ſwoje žiwjenjo z martraŕſkej ſmjercźu. W
měſcźe Hieropolis bu wón na wabjenjo pſchibójſkich popow popadnjeny, do
jaſtwa ſadźeny, ſchwikany, kſchižowany a na kſchižu wiſacy kamjenjowany.
Pſchi joho ſmjercźi pocža zemja ržecź. To ſta ſo wokoło lěta 80 po
Khryſtuſowym narodźe, hdyž běſche wón wokoło 87 lět ſtary. Joho row bě
<pb n="134"/>we Hieropoli a do njoho buſchtej tež dwě joho dźowcy
pohrjebanej, kotrejž tam hako knježnje wumrjeſchtej. Pozdźiſcho bu joho
cźěło do Roma pſchenjeſene.

31.

Swj. Linus a ſwj. Anaklet (Kletus),

bamžej a martrarjej, a

Swjaty Dionys z Areopaga,

biſkop a martraŕ.

Prěni ſcźěhowaŕ ſwjatoho Pětra hako zhromadna hłowa cyłeje cyrkwje a
Jězuſowy widźowny naměſtnik na zemi běſche Linus, z Volaterry we
Etrurii. Joho naſpomni ſwjaty Pawoł we druhim liſcźe Timothejowym (2.
Tim. 4, 21). Joho ſwjatoſcź bèſche tak wulka, zo mějeſche wot Boha
hnadu, złe duchi wuhonjecź a morwych k žiwjenju zbudźicź. Wot njoho bu
poſtajene, zo dyrbja žónſke we božim domje woblicžo ze zawěſchkom
wodźete měcź. Dla wobſtajnoſcźe we wěrje bu jomu na pſchikaznju ſudnika
Saturnina pod knježenjom Vespaſiana hłowa wotrubnjena. Jědnacźe lět
běſche wón Jězuſowu cyrkej wobknježił. Joho ſwjedźeń je na 23.
ſeptembra. — —

Po nim ſcźěhowaſche we cyrkwinſkim knjejſtwje Anaklet abo Kletus a
knježeſche pſchez 12 lět. Pod khěžorom Domitianom bu hacž do ſmjercźe
cžwělowany, wokoło lěta 91. Joho wopomnjecźo je na 26. hapryla.

Hdyž běſche ſwjaty Pawoł w Athenach pſched ſudniſtwom (areopagom), wo
wěrnym, pohanam njeznatym Bohu a wo horjeſtacźu morwych prèdował,
wěrjeſche z druhimi tež Dionys a daſche ſo wukſchcźicź. Hiſchcźe pohan
zjenoſcźeſche wón we ſebi wucženoſcź z bohabojoſcżu. Hdyž ſo pſchi
Jězuſowej ſmjercźi ſłónco zacźěmni, bèſche Dionys prajił: „pak cźeŕpi
ſtworicźeŕ ſwěta, abo ſwět dźe na kruchi“. Pozdźiſcho bu wón wot Pawoła
za biſkopa wuſwjecźeny a jomu Athenſka woſada pſchipokazana. Tu doſta
wón tež martraŕſku ſmjercź pſchez woheṅ. Joho dźeń ſwjecźi ſo 9.
oktobra.

32.

Swjaty Timothej,

biſkop a martraŕ.

We Lykaonſkim měſcźe Lyſtra narodźi ſo wot pohanſkoho nana a židowſkeje
macźerje Eunicy Timothej. Joho macź kaž tež wowka Lois daſchtej ſo
kſchcźicź a buſchtej ſwojeje njetajeneje wěry dla wot ſwjatoho Pawoła
khwalenej. Pſchez macź bu tež ſyn kſcheſcźan nic jeno po mjenje, ale tež
we žiwjenju: žiwa wěra a doſpołna póccźiwoſcź wuznamjenjeſche joho mjez
druhimi: to khwaleſche na nim cyła woſada. Hdyž ſwjaty Pawoł druhi krócź
(w lěcźe 51) do Lyſtry pſchińdźe, wza wón tohole dobroho mjena a
ſwědcženja dla Timotheja za ſwojoho towaŕſcha a pomocnika na
japoſchtołſkich pucźach, tola daſche joho Židam k woli wobrězacż. Wot
nětka pſchewodźeſche Timothej Pawoła, wuknjeſche wot njoho a
ſkutkowaſche z nim we Macedonii, Filippi, Theſſaloniku a Beröi. Tudy
woſta wón ze Silaſom, zo by nowowěriwych we wěrje bóle ſkrucźował. Hdyž
běſche Pawoł do Athenow pſchiſchoł, powoła joho k ſebi a wotpoſła joho
do Theſſalonika. Hdyž běſche tam pſchiporucžene wobſtarał, pſchiṅdźe k
Pawołej do Korintha a woſta tudy dlěſchi cžas pola njoho. Hdyž běſchtaj
do Efeſa pſchiſchłoj, bu z Eraſtom do Macedonije póſłany, zo by tam
jałmožnu za jeruzalemſkich kſcheſcźanow hromadźił. Hdyž běſche Pawoł we
Ceſareji a Romje jaty, pſchikhadźeſche wón k njomu, a bu k wſchelakim
woſadam ſłany. Hdyž běſche Pawoł z jaſtwa puſchcźeny, woſtaji wón
Timotheja we Efeſu hako biſkopa tuteje woſady. Pſched ſwojej ſmjercźu
žadaſche joho ſwjaty Pawoł hiſchcźe junu k ſebi do Roma, zo by jomu
poſlednje wucžby a napominanja dał. Timothej cžeſcźeſche Pawoła kaž nana
a Pawoł khwali joho hako lubowanoho ſyna, ſwěrnoho towaŕſcha we
japoſchtołſkich dźěłach, ſwojoho bratra a ſłužownika božoho we Jězuſowym
ſcźenju, kotryž je bóle dyžlj wſchitcy druzy z nim jedneje myſły. Jomu
piſaſche Pawoł dwai liſtaj, prěni z Macedonije prjedy prěnjoho zajecźa,
druhi krótki cžas pſched ſwojej ſmjercźu.

<pb n="136"/>

Po ſmjercźi ſwjatoho Pawoła woſta Timothej we Efeſu a wobkhadźeſche
wjele ze ſwjatym Janom, pod kotrymž ſtejeſche. Wón běſche drje hacž do
lěta 97 žiwy. Pohanjo ſwjecźachu we Efeſu ſwjedźeń bohowki Diany a
běhachu we dźiwjej njemdroſcźi po měſcźe a morichu mnohich, kotſiž jim
do pucźa pſchińdźechu. Jim ſo Timothej napſchecźo ſtaji a chcyſche jich
njemdroſcź zaſtajicź. Woni joho z hejemi pobichu a po zemi cźahachu a
woſtajichu joho na poł morwoho ležo. Kſcheſcźenjo wotnjeſechu joho na
měrne měſtno, hdźež wón bórzy ſwojoho ducha wudychny. W joho žiwjenju
pokaza ſo nam woſebje krute poſcźenjo k poſylnjenju ſwjatoho žiwjenja,
po ſłowach ſwjatoho Pawoła: „Ja ſwoje cźěło khoſtam a we poddanſtwje
dźeržu, zo njebych, druhim prědowawſchi, ſam zacźiſujeny był.

33.

Swjata Flavia Domitilla,

knježna martraŕka.

Jězuſowa wěra běſche ſebi hižom hacž do khěžorſkeje ſwójby pucź
namakała. Flavius Klimant, wuj khěžorow Tita a Domitiana, běſche ze
ſwojej mandźelſkej Plautilu wěru do Khryſtuſa na ſo wzał a bu tohodla
wot khěžora Domitiana k ſmjercźi wotſudźeny. Plautilu wuhna khěžor na
kupu Pandataria, a tam běſche wona ze ſwojej dźowku Flaviu Domitillu
hako kſcheſcźanka žiwa. Pola njeje běſchtaj wobſtarnaj ſłužownikaj,
Nereus a Achilleus.

Tutaj dobraj ſłužownikaj pſchirycžowaſchtaj Domitilli, zo by ſwoje
knježniſtwo Bohu poſwjecźiła; a wona dóſta knježniſki zawěſchk
(ſchlewjeŕ) wot bamža Klimanta. Wot nětka poda ſo wona cyle ſłužbje
ſwojich cźeŕpjacych wěrybratrow. We ſwojej zahrodźe na ardeatinſkej
drózy wotewri wona katakombu, kotraž ma wot njeje ſwoje mjeno. Tam
daſche we podzemſkim pohrjebniſchcźu morjenych kſcheſcźanow khowacź.

Pſchiſp. Katakomby (měſtno pſchi rowach, abo hłuboka jama) ſu pod zemju
do mjehkich ſkałow wurubane jamy, hdżež kſcheſcźenjo ſwojich
wotemrjetych hrjebachu a hdżež ſo we cžaſu pſcheſcżěhanjow k božim
ſłužbam zhromadżowachu. Je to kaž podzemſke kſcheſcżanſke měſto, a je
wobrachnowane, zo we romſkich katakombach na połdra milijona <pb
n="137"/>martrarjow a wokoło połpjata milijona druhich kſcheſcżanow
wotpocžuje, a wſchitcy cżile ſu z prěnich tſoch ſtotytkow. Rowy ſu po
bokach tychle podzemſkich twarbow, a hdyž běſche cżěło nutsſtajene, bu
row zamurjowany. Na zawjerny kamjeṅ bu dlěſchi abo krótſchi napis, abo
znamjo palmy, hołbja wurubane. Tak towaŕſcheſche ſo row rowej, haj
cžaſto tež hacž do 6 rowow na hromadu. Tak naſtachu dołhe haſy pod
zemju, kotrež ſo do podzemſkich khapalow rozſchěrjachu a hdżež ſo we
cžaſu pſcheſcżěhanjow kſcheſcżenjo k božim ſłužbam zhromadżowachu: na to
pokazuja wołtarje, kiž ſo tam namakaja. Pucże do tychle podzemſkich
khódbow buchu pozdżiſcho zaſypane a w nowiſchich cžaſach ſo wone zaſy
wotewrjeja a pſchepytuja.

Domitilla bu wot młodźenca Aureliana, kotryž ju podarmo za mandźelſku
žadał běſche, hako kſcheſcźanka pſcheradźena. Khěžor njechaſche tak
woſobny pſchikład póccźiwoſcźe a kſcheſcźanſkoho žiwjenja we blizkoſcźi
měcź; a dokelž ju tež moricź njechaſche, da ju na kupu Pontia wotwjeſcź,
hdźež mějeſche wona we jaſtwje dołhe martraŕſke cźeŕpjenja dla
Jězuſowoho mjena pſchetracź. Skóncžnje bu do Taraciny dowjedźena, hdźež
zaſy Khryſtuſa wuznawaſche. Dokelž ſo pſchecy wobſtajniſcha wopokaza, bu
pod khěžorom Trajanom ſkóncowana. Na ſudnikowu porucžnoſcź bu jeje łožo
zapalene a tak ſkóncži wona z knježniſkimaj towaŕſchkomaj Theodoru a
Eufroſynu hordozny martraŕſki pucź wokoło lěta 98. Jich cźèła buchu
njewobſchkodźene namakane a wot diakona Cäſaria we jeje katakombje we
Romje pohrjebane.

Tež tamnaj ſłužownikaj, Nereus a Achilleus, bratraj, buſchtaj we
Taracinje wot ſudnika Minucia Rufa z cžwělidłom (Folter) a wohnjom
krjudowanaj. Pſchez žanu cžwělu ſo k tomu pſchiwjeſcź njedaſchtaj, zo
byſchtaj pſchiboham woprowałoj. Tohodla buſchtaj ze ſekeru ſkóncowanaj.
Jeju cźěle buſchtej do Roma wotnjeſenej a pſchi ardeatinſkej drozy we
Domitillinym pohrjebniſchcźu pohrjebanaj.

Jich wopomnjecźo ſo 12. meje ſwjecźi.

34.

Swjaty Klimant (Klemens) ♣I.,♠

bamž a martraŕ.

Po romſkim biſkopje abo bamžu Anakletu ſcźěhowaſche we prěnim
zaſtojnſtwje Jězuſoweje cyrkwje Klimant (Klemens). Wón běſche najſkerje
we Filippi rodźeny a bu wot ſwjatoho Pawoła kſchcźeny. Dlěſchi cžas
běſche wón tutomu japoſchtołej pomocnik a doſta wot njoho khwalbu, zo je
tež joho mjeno we knihach žiwjenja zapiſane. Wot ſwjatoho Pětra doſta
wón, drje we Romje, biſkopſku ſwjecźiznu. Wón mějeſche lědym někotre
lěta najwyſchſchu ſłužbu cyrkwje, hdyž khěžor Domitian kſcheſcźanow
pſcheſcźěhacź pocža. Woſebje we Romje běſche tele pſcheſcźěhanjo krute,
njezminy pak tež cyłe druhe romſke krajiny. Mnozy kſcheſcźenjo, tež z
khěžorſkeje ſwójby buchu cžwělowani a morjeni. Tež žónſke pſchetrachu
najſurowiſche cžwěle. Pſchez wucžbu, napominanjo, modlitwu a pſchikład
wobkrucźeſche Klimant ſwoje ſtadło a poſylnjeſche je k cźežkomu
bědźenju. Tež na njoho dóńdźe ſo jaſtwo a pſcheſcźèhanjo. Wjetſchu
zrudobu, dyžli tele zwonkowne pſcheſcźěhanja, nacžinichu ſtaroſcźiwomu
paſtyrjej cyrkwje powjeſcźe z Korintha, hdźež duch njepſchezjenoſcźe
Jězuſowomu ſtadłej ſchkodźeſche. Někotſi chcychu tam wot japoſchtołow
poſtajenych cyrkwinſkich ſłužownikow wotſtorcžicź a na jich měſto nowych
po ſwojej woli a ſpodobanju poſtajicź. Tak ſo woſada rozſchcźèpjecź
pocža, dobri kſcheſcźenjo ſo nad tym pohorſchowachu, ſłabi buchu we
wěrje zamóleni a pohanjo mějachu z toho ſměchi. Korinthſka woſada
wobrocźi ſo do Roma wo pomoe k tomu, kotryž běſche Jězuſowy widźowny
naměſtnik na zemi. Hdyž běſche ſo pod khěžorom Nerwu cyrkwi zaſy měr
wrócźił, póſła Klimant poſołſtwo do Korintha k zarjadowanju. We liſcźe,
kotryž do Korintha napiſa, wobžaruje wón, zo je we hewak dobrej woſadże
tajki njeměr wudyrił. Pſchez próſtwy a napominanja poduſcheſche wón
ſpjecźiwoſcź. Tónle liſt běſche we ſtarſchich cžaſach jara waženy. Tudy
njech ſo měſto popſcheje někotrym ſłowam z njoho. Wón piſa mjez druhimi:
„Słónco, měſac a hwězdy <pb n="139"/>hibaja ſo we pſchezjenoſcżi, bjez
wotkhilenja wot pſchipokazanoho rjada. Zemja dawa po woli božej we
wěſtym cžaſu nadobnoſcź cyroby za lud a ſkót, a wona nicžo
njepſcheměnja, ſchtož je Bóh poſtajił. Tak je wulki ſtworicźeŕ a knjez
wſchoho ſwěta poſtajił, zo ma wſchitko we pokojnej pſchezjenoſcźi
hromadźe žiwe bycź. Wón wſchěm ſtworjenjam a woſebje nam dobroty
wopokazuje. Hladajcźe dha ſo, lubowani, zo nam joho dobroty njebychu k
zatamanju pſchiſchłe, hdyž ſo njedoſtojnje zadźeržimy a njecžinimy,
ſchtož je prawe a jomu ſpodobne. Tohodla ſo ſłuſcha, zo ſo dopjelnjenju
joho wole njewuwinjemy. Radſcho chcemy ſo njemudrym cžłowjekam
njeſpodobacź, dyžli ſo pſchecźiwo Bohu pſchehrěſchicź. — Cžeſcźujmy
knjeza Jězuſa Khryſtuſa, kotrohož krej bu za nas hako wukupny pjenjez
data. Cžeſcźujmy prědkſtejerjow, cžeſcźujmy ſtarſchich: tak wucžimy
młodoſcź we bohabojoſcźi khodźicź. Wobkrucźejmy žónſke we dobrym: wone
dyrbja we ſwojim žiwjenju luboznoſcź póccźiwoho zadźerženja pokazacź,
wutrobu bjez tajenja měcź, a pſchez pſchiſtojne mjelcženjo wobknježenjo
jazyka pokazacź. Waſche dźěcźi dyrbja dźěl měcź na kſcheſcźanſkej
cźahnytbje a nawuknycź, kak wjele pſched Bohom ponižnoſcź zamoži, ſchto
jomu cžiſta luboſcź płacźi, kak rjana a wulka je bohabojoſcź, a kajke
wozboženjo je za wſchěch, hdyž we cžiſtym zmyſlenju pſched nim
wobkhadźeja: pſchetož wón je pſchepytaŕ myſlow a wutrobnych wotpohladow.
Dokelž ſmy wuzwolene ſwjatnicy bože, cžińmy wſchitko, ſchtož k
ſwjatoſcźi žiwjenja ſłuſcha. Schtóž chce kſcheſcźanſku luboſcź
wobſedżecź, dyrbi Khryſtuſowe kaznje dźeržecź. Schtó móže móc božeje
luboſcźe doſtojnje khwalicź? ſchtó jeje kraſnoſcź hódnje wuprajicź?
Wyſokoſcź, k kotrejž nas luboſcź pozběha, je njewuprajna. Luboſcź nas z
Bohom zjenocźa, luboſcź pſchikrywa mnohoſcź hrěchow, luboſcź wſchitko
cźeŕpi a znjeſe dołhomyſlnje. We luboſcżi njeje nicžo nizke, nicžo
horde. Luboſcź njewě wo žanym rozſchcźěpjenju, wona ſo njeſpjecźuje:
wona wſchitko w pſchezjenoſcźi cžini. Pſchez luboſcź ſu ſo wſchitcy
wuzwoleni boži wudoſpołnili. Bjez luboſcźe ſo nicžo Bohu njeſpodoba. We
luboſcźi je ſo Knjez nad nami ſmilił, z luboſcźe poda Khryſtus naſch
Knjez ſwoju krej po božej woli, poda ſwoje mjaſo za naſche mjaſo, ſwoje
žiwjenjo za naſche žiwjenjo. Cźi ſu Khryſtuſowi, kotſiž ſo ponižeja, nic
pak, kotſiž ſo pſchez paſtyrjow joho ſtadła pozběhuja.“

Tak piſaſche ſwjaty Klimant hako zhromadny wótc wſchitkich korinthſkej
woſadźe. Wyſche toho ſtaj ſo hiſchcźe dwaj liſtaj <pb
n="140"/>zakhowałoj, we kotrymajž wón nježenjenſtwo khwali a napomina,
zo dyrbja ſo z tutej cžiſtoſcźu tež wſchitke druhe póccźiwoſcże a
pocžinki doſpołnoho kſcheſcźana zjenoſcźecź.

Swjaty Klimant dyrbjeſche Jězuſowoho mjena dla wjele cźeŕpjecź. We cžaſu
Trajanowych pſcheſcźěhanjow bu wón wot ſudnika Mamertina do Cherſoneſa
(Krim) do cuzbniſtwa wuhnaty. Tam nadeńdźe wón dwaj tyſacaj
kſcheſcźanow, kotſiž běchu wěry dla k dźěłu we marmorowych ſkałach
wotſudźeni. To bu tež joho dźěło Za dźěłacźerjow běſche cžwěla a
wobcźežnoſcź, zo blizko žaneje wody njemějachu. Tohodla napominaſche wón
lud k modlitwje a ſam dźěſche na horu, a widźeſche tam jehnjatko, pod
kotrohož nohu žórło namakachu. Na tóule dźiw ſo wjele wobydlerjow k
wěrje wobrocźi. Hdyž khěžor wo tymle pſchewobrocźenju zhoni, póſła wón
tam zaſtojnika k potłócženju wěry kſcheſcźanow. Tutón da Klimantej
kótwicu k ſchiji pſchiwjazacź a joho do morja cźiſnycź. Hdyž k morju
pſchińdźechu, wołaſche lud wótſe: „Knježe Jězu Khryſchcźe, wumož joho.“
Swjaty pak proſcheſche: „Wótcže, wzmi mojoho ducha k ſebi.“ Morjo ſo nad
nim zamkny a žołmy donjeſechu cźěło do ſkalneje khapałki we wodźe, hdźež
bu wot kſcheſcźanow namakane.

We 9. ſtotytku namakaſchtaj japoſchtołſkaj mužej ſwjaty Cyrill a Method
koſcźe ſwjatoho Klimanta a pſchinjeſeſchtaj je do Roma. Swjaty Klimant
běſche 9 lět hako bamž nad cyrkwi knježił a doſta martraŕſku krónu
wokoło 100 po Khryſtuſowym narodźe. Joho wopomnjecźo je na 23. novembra
ſtajene.

35.

Swjaty Jan,

ſcźenik a japoſchtoł.

(6. meje; 27. decembra.)

Najmłódſchi mjeze wſchitkimi japoſchtołami běſche Jan, bratr ſtarſchoho
Jakuba, ſyn Zebedeja a pobožneje Salomy. We Bethſaidźe we Galileji
narodźeny, běſche wón rybak, kaž joho nan a bratr. Hdyž Jan,
pſchedkhadnik Jězuſowy, we puſcźinje <pb n="141"/>wucžicź pocža, běſche
tež wón mjez joho wucžownikami, a dźěſche z Handrijom prěni za Jězuſom,
hdyž běſche kſchcźenik na njoho hako na Jehnjo bože pokazał. Hdyž joho
Jězus pozdźiſcho, wokoło 25 lět ſtaroho, k ſebi powoła, woſtaji wón nana
a ſycźe, a ſcźěhowaſche Jězuſa. K njomu mějeſche Jězus woſebitu luboſcź
a dowěru. Wina tajkeje luboſcźe běſche joho wulka luboſcź a podatoſcź k
Jězuſej, joho pokornoſcź a pokojnoſcź, joho knježniſka cžiſtoſcź. Z
Pětrom a Jakubom běſche wón ſwědk někotrohožkuli ſkutka, kotryž Jězus
druhim wucžownikam njezjewi: pſchi zahojenju Pětroweje pſchirodneje
macźerje, pſchi wožiwjenju Jairoweje dźowki, pſchi pſchekraſnjenju na
Taborje běchu jeno woni ſwědkojo Jězuſoweje bójſkoſcźe.

Hdyž Samaritojo junu Jězuſa ſłyſchecź njechachu, chcyſche Jan woheń z
njebjes na nich proſycź. Pſchi poſlednjej wjecžeri běſche Jan na
Jězuſowu wutrobu zlehnjeny a zhoni, ſchtó Jězuſa pſcheradźi. Na
wolijownej horje běſche wȯn ſwědk Jězuſowoho ſmjertnoho ſtyſka. Hdyž
pſchi Jězuſowym zajecźu wucžownikojo rozcźěkachu, woſta Jan ſam blizko
pola njoho a ſcźěhowaſche joho k pſcheſłyſchenju a k wotſudźenju a
ſtejeſche pod kſchižom, hdźež jomu Jězus ſwoju macźeŕ pſchepoda. Za nju
ſo wón hacž do jeje ſmjercźe ſtaraſche, kaž ſwěrny ſyn. Po Jězuſowym
horjeſtacźu khwataſche Jan prěni k prózdnomu rowej. Na jězorje Tiberias
zezna wón prjedy druhich ſwojoho horjeſtanjenoho Knjeza, a tehdom rjekny
Jězus wo nim: „Ja chcu, zo tak woſtanje, hacž ja pſchińdu.“ A tohodla
wuńdźe mjez wucžownikami rycž, zo Jan njewumrje; Jězus pak chcyſche z
tym ſpomnicź, zo wón nahłeje, martraŕſkeje ſmjercźe njewumrje.

Po Jězuſowym do - njebjes - ſtpěcźu woſta wón z druhimi we Jeruzalemje a
doſta z nimi ſwjatoho Ducha. Hdyž běſche wón z Pětrom khromoho zahojił,
a wonaj we templu wucžeſchtaj, buſchtaj do jaſtwa ſadźenaj, ale na druhi
dźeń zaſy z hroženjom puſchcźenaj. Pozdźiſcho dźěſche wón z Pětrom do
Samarije, tam wěriwym ſwjatoho Ducha ſobudźělicź. Wrócźiwſchi ſo zaſy do
Jeruzalema, prědowaſche wón njebojaznje dale a běſche ſobu na
japoſchtołſkej zhromadźiznje. Wokoło lěta 64, hdyž ſo mjez Židami
njeměry pozběhowacź pocžachu, woteńdźe Jan do małeje Aſije a załoži
woſady we Smyruje, Peṙgamje, Thyatirje, Sardźe, Filadelfii a Laodiceji a
poſtaji kóždej biſkopa. Joho prědowanja a dźiwy, njebjeſka pokornoſcź a
pſchecźelnoſcź, ſwjata krutoſcź pſchecźiwo ſebi a cžiſtoſcź joho
wutroby, wſchitko to <pb n="142"/>zjenoſcźene z božim žohnowanjom, doby
za Jězuſowu cyrkej tyſacy duſchow. Pſcheſcźěhanja tež joho njezminychu.
Pod khěžorom Veſpaſianom bu wón jaty do Roma wotwjedźeny a jomu kazane,
zo by pſchiboham woprował. Hdyž wón do toho njezwoli, bu ſurowje
ſchwikany a do kótła warjacoho wolija cźiſnjeny; ale pſchez znamjo
kſchiža woſta njezranjeny a njewobſchkodźeny.

Pſchiſp. Wopomnjecźo tohole podawka ſwjecżi ſo 6. meje.

Na to bu wón puſchcźeny a pſchiṅdźe do Efeſus, z wotkelž bu wot khěžora
Domitiana na kupu Pathmos do cuzbniſtwa (wuhnanſtwa) póſłany, zo by tam
z jatymi rudu dźěłał. Tu doſta wón na ſpodźiwne waſchnjo bože zjewjenja,
kotrež je pod mjenom „potajne zjewjenja“ ſpiſane zawoſtajił. We tymle
cžaſu ſpiſa wón tež ſcźenjo wo Jězuſu Khryſtuſu.

Pod khěžorom Nerwu móžeſche Jan zaſy do Efeſa ſo wrócźicź a woſta tam
hacž do ſwojeje ſmjercźe. Wón wodźeſche ſwoje cyrkwje, kedźbowaſche na
cžiſtoſcź wěry a ſprawnoſcź žiwjenja. Zbožo wſchitkich a kóždoho woſebje
běſche jomu na ſtaroſcźi. To ſwědcži ſcżěhowacy podawk. Prjedy ſwojoho
wotwjedźenja na Pathmos nadeńdźe wȯn nadźijepołnoho młodźenca a poda
joho jenomu biſkopej na wocźehnjenjo a rozwucženjo. Tón wza joho do
ſwojoho domu, wucžeſche, napominaſche a nawjedowaſche joho k dobromu
žiwjenju. Pozdźiſcho pſcheſta na njoho kedźbowacź, dokelž jomu
dowěrjeſche. Njekhmani ludźo joho wotwjedźechu; wón zaby na dobre wucžby
a bu ſkóncžnje wjednik rubježnikow. Hdyž Jan něhdy zaſy k tamnomu
biſkopej pſchińdźe, wopraſcha ſo za tamnym młodźencom: „Daj zaſy, ſchtož
ſym tebi dowěrił, młodźenca.“ Biſkop pozdychny: „tón je wumrjeł; Bohu
wotemrěł, je we horach rubježnik.“ Jan roztorhny ze zrudobu draſtu a
žałoſcźeſche: „O kajkoho ſtražnika (wobkedźbowarja) ſym wuzwolił, zo by
hladał za duſchu mojoho bratra.“ Nětko khwataſche wón do horow a bu wot
rubježnikow popadnjeny. „To runje chcu,“ rjekny wón, „dowjedźcźe mje k
ſwojomu wjednikej.“ Tón joho z nazdala wohladawſchi zezna a pocža
cźěkacź. Ale Jan khwataſche za nim, wołajo: „Syno, ſchto cźěkaſch pſched
ſwojim wótcom, pſched njewobrónjenym ſtarcom? ſmil ſo nade mnu, ſyno;
njeboj ſo. Hiſchcźe maſch nadźiju na žiwjenjo: ja za tebje Khryſtuſej
zamołwjenjo dam. Chcu, je-li trjeba, za tebje wumrjecź, kaž je Knjez za
nas cźeŕpjewſchi wumrjeł. Swoju duſchu dam za twoju. Zaſtań; wěŕ mi,
Khryſtus je mje k tebi póſłał!“ Młodźenc cžakaſche, cźiſny <pb
n="143"/>bróń wot ſo a tſchepotajcy płakaſche. Jan joho wopſchimny,
ſlubi jomu wodacźo a dowjedźe joho zaſy do woſady. Młodźenc cžinjeſche
pokutu a ſylzy želnoſcźe buchu jomu druha kſchcźeńca. — Junu chcychu
joho njepſchecźelojo z jědom, do wina změſchanym, zawdacź; Jan ſpózna
jich wotpohlad, ſcžini znamjo kſchiža na ſudobjo a jěd wujědźe pod
ſchtałtnoſcźu hada ze ſudobja. Tohodla je ſwjaty Jan na wobrazach cžaſto
z kheluchom widźecź, z kotrohož ſo had wije.

Wot ſwjatoho Jana mamy tſi liſty, kotrychž wobſah je wěra a luboſcź.
Hdźež luboſcź njeje, njepomha wěra; a hdźež wěra njeje, tam luboſcź
njepłacźi. To běſche hłowny wobſah joho prědowanjow. Hdyž běſche
wyſokeje ſtaroby dla mocy zhubił, daſche ſo do cyrkwje noſycź a joho
krótke prědowanjo běſche: „moje dźěcźatka, lubujcźe ſo mjez ſobu“. Tajka
jenajkoſcź ſo někotrym ſpodobacź njechaſche, ale Jan jim wotmołwi: To je
wſcho, ſchtož Knjez porucža; cžiṅcźe to, a ſcźe doſcź cžinili“. A na tym
ſo ſpóznawa, hacž Boha lubujemy, hdyž bližſchoho lubujemy. Joho wulka
luboſcź k ſobucžłowjekam njemȯžeſche wobaracź, ſo błudnikow zdalowacź.
Hdyž junu zhoni, zo je w domje, do kotrohož běſche wón zaſtupił, błudnik
Cerinth, rjekny wón: „Woteńdźmy, bratſja, zo pſchez towaŕſtwo z
njepſchecźelom wěrnoſcźe do ſchkody njepſchiṅdźemy.

Wokoło lěta 100 po Jězuſowym narodźe wumrje Jan, poſledni japoſchtołſki
ſwědk Jězuſowoho žiwjenja, we wyſokej ſtarobje. Joho cźěło bu we Efeſu
pohrjebane a na joho rowje pozdźiſcho cyrkej natwarjena. Joho dźeṅ
ſwjecźi ſo 27. hodownika.

Pſchiſp. Na dnju ſwjatoho Jana žohnuje cyrkej wino a proſy pſchi tym
Boha, zo chcył wón pſchez próſtwy a zaſłužby ſwjatoho Jana wſchitkich,
kotſiž wot njoho we luboſcżi, wěrje, dowěrjenju a dźakownoſcżi wužiwaja,
žohnowacż, wot njezboža a khoroſcże cżěła a duſche wumožicż, pſched
khoroſcżu, pſched ſchkódnej jědżu a napojom, pſched widźownymi a
njewidżownymi njepſchecżelemi zakitacż, we nich prawu luboſcź a
wjeſołoſcż wubudżicż a jich k wěcżnomu žiwjenju dowjeſcż. Tele wino
podawa ſo wěriwym ze ſłowom: „pij luboſcź ſwjatoho Jana“.

36.

Swjaty Simeon,

biſkop a martraŕ.

Hdyž běſche japoſchtoł ſwjaty Jakub młódſchi (hl. ſtr. 79) we lěcźe 62
po Khryſtuſowym narodźe we martraŕſkej ſmjercźi wumrjeł, zhromadźichu ſo
japoſchtołojo a wucžownikojo Jězuſowi, kotſiž běchu we židowſkim kraju,
a chcychu jeruzalemſkej woſadźe nowoho duchownoho wjedźerja wuzwolicź.
Tehdom ſo cyrkwi hižom cźežke cžaſy pſchihotowacź zapocžachu: prěnje
njeměry ſo wopokazowachu, kotrež mějachu ſo po Jězuſowym wěſchcźenju
pſched zapnſcźenjom Jeruzalema ſtacź. Tohodla chcychu woni za biſkopa
tajkoho muža wuzwolicź, kotryž mohł we njeměrnym cžaſu cyrkej z
mudroſcźu a khrobłoſcźu wodźicź.

Wuzwoleny bu Simeon, ſyn Kleofaſa a Marije, a běſche bratr młódſchoho
Jakuba. Dla ſwojoho zahorjenja za Jězuſowu wěru mějeſche wón pola
wěriwych luboſcź a ſwojeje ſprawnoſcźe dla tež pola Židow cžeſcź. Wón
běſche Jězuſowy wucžownik był, z joho horta ſłowo wěcžnoho žiwjenja
ſłyſchał, joho ſpodźiwne ſkutki widźał. Po do - njebjes - ſtpěcźu
Jězuſowym prědowaſche wón we Jeruzalemje a wokołnej krajinje. Nětko we
najtyſchniſchim cžaſu młodeje woſady běſche wón ſwojomu wěriwomu ſtadłej
dobry paſtyŕ. Hdyž ſo wobcźehnjenjo Jeruzalema z romſkim wójſtwom
pſchihotowacź pocža, wopuſchcźi wón po Jězuſowej radźe měſto a
pſchebywaſche ze ſwojimi woſadnymi pola rěki Jordana. Po zapuſcźenju
ſwjatoho měſta ſo tam wón zaſy wrócźi a bórzy ſo nowe cyrkwje zběhachu
tam, hdźež Židowſtwo we rozpadankach ležeſche. Kedźbny biſkop ſo
ſtaraſche, zo błudna wucžba ſo njezeſylni, kotruž wěſty Thebutius
zawiſcźe dla rozſchěrjeſche, dokelž njeběchu joho za biſkopa wuzwolili.
Pjecź a ſchtyrcycźi lět běſche Simeon jeruzalemſku woſadu hako ſwěrny
paſtyŕ wodźił a we cźežkim dźěle a wulkich cźeŕpjenjach ſto a dwacyte
lěto ſwojeje ſtaroby docžakał, hdyž tež jomu cžas woteńdźenja pſchez
martraŕſtwo pſchiṅdźe. Tehdom buchu łójeni wſchitey, kotſiž běchu z
Davidowoho ſplaha, a tež Simeon pſched bohotom <pb n="145"/>Attikom hako
kſcheſcźan a Khryſtuſowy pſchiwuzny (t. j. krejny pſchecźel)
wobſkorženy. Nětko bu na wſchelake waſchnjo někotre dny cžwělowany, tak
zo ſo wſchitey dźiwachu, zo tak ſtary cžłowjek tajke boloſcźe khroble a
ſcźeŕpnje znjeſe. Wón ſwoju wěru njezaprje, ale wumrje, kaž joho
wumožnik, na kſchižu, we lěcźe 107. Joho dźeṅ ſwjecźimy 18. februara.

37.

Swjaty Ignatius,

biſkop a martraŕ.

Za ſwojoho ſcźěhowarja we Autiochii we Syriſkej ſtaji ſwjaty Pětr
Ewodia, jenoho z Jězuſowych wucžownikow, kotryž we martraŕſkej ſmjercźi
wumrje a ſo 6. meje wopomina. Po nim bu ſwjaty Ignatius z pſchimjenom
Theofor biſkop. Wón běſche wucžownik japoſchtołow ſwjatoho Pětra, Pawoła
a Jana. Po Ewodiowej ſmjercźi bu wón wokoło lěta 70 po Khr. nar. wot
Jana za biſkopa we Antiochii poſtajeny. We pſcheſcźěhanjach pod khěžorom
Domitianom hajeſche wón z modlenjom a poſcźenjom, napominanjom a
pſchikładom ſwěrnoſcź ſwojoho ſtadła. Po pſchetracźu wjele horja póſła
Bóh zaſy měr pod khěžorom Nerwu (96—98). Biſkop drje ſo nad tym
wjeſeleſche, ale wobžarowaſche ſwoje dla, zo njeje hiſchcźe martraŕſtwa
doſtojny był. Hižon 40 lět běſche wón Knjezowe ſtadło paſł a Jězuſej
wjele duſchow dobył, hdyž khěžor Trajan (98—117) we wójnje napſchecźo
Partham we lěcźe 107 do Antiochije pſchińdźe a biſkopa pſched ſwój ſudny
ſtoł powoła. Z wjeſołej nadźiju ſtupi Ignatius pſched njoho. Tſjo
pſchecźeljo, Filo, Kajus a Agathopus wopiſuja nam joho pſcheſłyſchenjo,
pucź do Roma a martraŕſku ſmjercź. Po jich powjeſcźi wopraſcha ſo khěžor
Ignatia: „Schtó ſy ty, zły ducho, zo khěžorowe pſchikaznje
pſcheſtupujeſch a tež druhich k tomu ſchcźuwaſch a jich do hubjenſtwa
ſtorkaſch?“

Jomu wotmołwi Ignatius: „Nichtó Theofora (Bohanoſcherja) złoho ducha
njemjenuje. Złe duchi pſched božimi ſłužownikami cźěkaja. Hdyž pak
prajiſch, zo ſym zły napſchecźo <pb n="146"/>złym ducham, dha tež ja
praju, zo to ſym. Dokelž mam Khryſtuſa, njebjeſkoho krala, we ſebi, ſym
jich wotmyſlenjam napſchecźo.“

Trajan: „Schtó je Theofor?“ Ignatius wotmołwi: „Schtóž Khryſtuſa we
wutrobje noſy.“

Trajan dźeſche: „Měniſch ty, zo my ſwojich bohow we wutrobje njenoſymy a
jich hako zakitarjow napſchecźo njepſchecźelam nimamy?“ Ignatius
znapſchecźiwi: „Ty ſo móliſch, hdyž pſchibohow mjenujeſch bohow. Jedyn
je Bóh, kotryž je njebjeſa a zemju, morjo a wſchitko ſtworił. Jedyn je
Jězus Khryſtus, jednorodźeny Syn boži, kotrohož kraleſtwo chcu dóſtacź.“

Trajan: „Měniſch ſnadź toho, kotryž je pod Pontiom Pilatom kſchižowany?“
Ignatius: „Haj, toho, kȯtryž je moje hrěchi na kſchiž wzał, a pſchez
kotrohož ſłowo je złóſcź złych duchow tym podcźiſnjena, kotſiž joho we
wutrobje noſcha.“

Trajan: „Ty noſyſch kſchižowanoho we ſebi?“ Ignatius: „Haj; pſchetož
piſane je: Ja budu we nich bydlicź a mjez nimi wobkhadźowacź.“

Skóncžnje khěžor wuſudźi: „Ja porucžam, zo budźe Ignatius, kiž praji, zo
kſchižowanoho Jězuſa we ſebi noſy, jaty wot wojakow do Roma wotwjedźeny
a ludej k zawjeſelenju dźiwim zwěrjatam k jědźi cźiſnjeny!

Hdyž ſwjaty biſkop tele wuſudźenjo ſłyſcheſche, praji wón z wjeſołoſcźu:
„O Knježe, dźakuju ſo tebi, zo ſy mje doſpołneje luboſcźe a cžeſcźe
doſtojnił, zo ſměm z twojim japoſchtołom Pawołom železne puta noſycź.“

Wjeſoły daſche ſo zezamkacź, modleſche ſo za cyrkej, a poda ju Knjezej
do zakita a bu wot wojakow wotwjedźeny, zo by ſo na łódźi do Italſkeje
pſchewjezł. Na łódźi wjezeny wuſtupi po wulkich wobcźežnoſcźach we
Smyrnje na kraj, zo by tudy biſkopa Polykarpa wohladał. Z nim ſo
pſchichodnoho martraŕſtwa dla zradowaſche a žadaſche wo joho zaſtupnu
próſtwu pola Boha, z kotrejž chcył jomu hnadu a ſylnoſcź martraŕſtwa
wuproſycź. Mnozy biſkopojo joho tudy wopytowachu, a wón jim piſma na
jich woſady ſobu da. Hunjacy je liſt, kotryž wěriwym do Roma piſaſche,
zo bychu joho martraŕſtwu njezadźěwali, ale wjele bóle wo joho ſmjercź
proſyli: „Ja njecham, zo byſchcźe ſo cžłowjekam ſpodobacź chcyli, ale
jenicžcy Bohu. Ja njezměju ženje zaſy tajku pſchiležnoſcź, Boha dóſtacź.
Schto móhli wy tež lěpſche za mnje dóſtacź, dyžli zo moja krej ſo hako
wopor Bohu pſchelije nětko, hdyž je wołtaŕ pſchihotowany. Zjenocźcźe ſo
a <pb n="147"/>khwalcźe Jězuſowoho Wótca, zo je biſkopa ze Syriſkeje
doſtojnił, wot ſkhadźenja ſłónca ſem pſchińcź hacž k joho zakhadej.
Rjenje je, ze ſwěta we Bohu woteńcź a zaſy we nim ſtanycź. Ja was
proſchu, njecžińcźe mi njecžaſnu pſchecźelnoſcź. Dajcźe mje bycź
zwěrjatam cyrobu; pſchez nje Boha dóſtanu. Ja ſym pſcheńca boža a mam
rozmlěty bycź wot zubow dźiwich zwěrjatow, zo bych ſo hako cžiſty khlěb
boži wopokazał. Pomhajcźe, zo bychu tele zwěrjata mój row byłe a wot
mojoho cżěła nicžo njewoſtajiłe. Potom budu prawy wucžownik Jězuſowy,
hdyž ſwět moje cźěło wjacy widźecź njebudźe. Proſchcźe Khryſtuſa za
mnje, zo bych pſchez tele zwěrjata boži wopor był. — O zo bych hižon
pſched zwěrjatami ležał! Ja chcu, zo bychu ſurowe byłe, a chcu je
wabicź, zo mje cźim wěſcźiſcho póžeru a zo by ſo mi njeſtało, kaž
někotrym, kotrychž ſo zwěrjata nabojachu a jich njewobſchkodźenych
woſtajichu. Njezechcedźa-li mje nadpadnycź, budu je k tomu mocowacź. Ja
wěm, ſchto je mi wužitne. Ja pocžinam Jězuſowy wucžownik bycź. Ja ſo
njepraſcham za tym, ſchtož widźu, ani za tym, ſchtož njewidźu, jeno zo
Jězuſowy podźěl doſtanu. Woheń, kſchiž, dźiwje zwěrjata, roztorhanjo
cyłoho cźěła a wſchitke cžwěle njech na mnje pſchiṅdźeja, jeno zo
Khryſtuſowy podźěl doſtanu. Pſchetož žiwy wam piſam, žadajo za ſmjercźu.
Jězus je žiwy a rycži mojej wutrobje: „pój k Wótcej!“ Ja nimam žane
wjeſelo na hinitej cyrobje a wokſchewjenjach žiwjenja; khlěb boži ja
žadam, kiž je mjaſo Jězuſa Khryſtuſa, a za napoj chcu joho krej.“

Po dlěſchim pſchebywanju bu do Troas pſchewjezeny, a tudy zhoni, zo je
pſcheſcźěhanjo joho woſady we Antiochiji pſcheſtało. Tež tudy piſaſche
wſchelake liſty a daſche ſwojej woſadźe pſchez Polykarpa zbožo pſchecź,
zo ma zaſy měr. Wot jow pſchińdźe wón do Neapola we Macedoniji a dale do
Filippi a Puteoli. Spěſchniſcho pſchewjeze ſo do Oſtije, hdźež rěka
Tiber do morja wuběha. Wojacy z nim khwatachu, zo bychu zjawne hry
njeſkomdźili. Romſcy kſcheſcźenjo ſo wjeſelachu, zo ſwjatoho muža
wohladaja, ale žarowachu, hdyž joho ſmjercź pſched ſobu widźachu. Tež z
joho woſady někotſi pſchińdźechu, zo móhli jomu we jaſtwje ſłužicź. Woni
chcychu khěžorowu hnadu wuproſycź, ale Ignatius tomu wobaraſche. Stajnje
ſo wón za wſchitke woſady modleſche. Dźeń 20. decembra pſchińdźe wón na
měſtno zjawnych hrow. Tam bu do dźiwich zwěrjatow cźiſnjeny a te ſo na
njoho walichu a joho cyłoho zanicžichu. <pb n="148"/>Jeno někotre koſcźe
woſtachu po nim. Te kſcheſcźenjo zezběrachu a do płatowych rubow do
Antiochije pſchinjeſechu, hdźež buchu hako woſobny pokład khowane. Joho
ſwjedźeń mamy 1. februara.

38.

Swjaty Alekſander,

bamž a joho tawaŕſchojo; martrarjo.

Po ſmjercźi ſwjatoho Klimanta ſcźěhowaſche we lěcźe 101 Ewariſt we
ſłužbje ſwjatoho Pětra. Wón běſche ze židowſkoho ſplaha, nan pak běſche
Gricha. Pod nim buchu wſchelake cyrkwinſke wěcy zarjadowane. Wón poſtaji
z japoſchtołſkich podawiznow, zo dyrbi mandźelſtwo zjawnje wot měſchnika
požohnowane bycź. Tež porucži wón, zo dyrbja wołtarje kamjeńtne a
ſwjecźene bycź. Joho prócowanjo běſche na wukorjenjenjo pſchibójſtwa
złožene a wón wumrje pſchez martraŕſtwo, a je cyrkej 9 lět a 3 měſacy
wobknježił. Joho ſwjedźeń je 26. oktobra.

Po nim pſchińdźe na ſtoł ſwjatoho Pětra Alekſander, drje we lěcźe 112.
Hacžrunje běſche hiſchcźe młody, wopokaza ſo tola hako kruty ſtołp
Jězuſoweje cyrkwje. Boža hnada dobywaſche jomu wutroby cžłowjekow, tak
zo buchu tež najwoſobniſchi pſchez njoho do Jězuſowoho ſtadła
dowjedźeni: tak bu jutry romſki bohot Hermes z mandźelſkej, dźěcźimi a
ſłužownikami kſchcźeny. Khěžor Trajan, kotryž we rańſchim kraju
pſchebywaſche, zhoni, zo ſo kſcheſcźanſka wěra mócnje rozſchěrja.
Tohodla póſła wón bohota Aureliana ze ſurowej kaznju, kſcheſcźanow
moricź. Pohani witachu joho kaž khěžora do Roma, a popowſtwo ſkoržeſche
na kſcheſcźanow a rozhori joho tak, zo wón Hermeſa do putow da a bamža
Alekſandra do jaſtwa ſadźi. Z tym ſo khrobłoſcź pohanow pſchiſpori, woni
zehnachu zběžk a wołachu: „Alekſandra ſpalcźe.“ Stotnikej Kwirinej, kiž
mějeſche ſtraž, ſo dźiwne zdaſche, kak móže tak mudry a woſobny muž kaž
Hermes kſcheſcźan bycź a pſchez to ſwoju cžeſcź, kubła a zaſtojnſtwo,
haj tež žiwjenjo pſchiſadźicź. Hermes joho powucži, zo za cžaſne
zaſtojnſtwo woſobniſche, za zemſke kubła njebjeſke, a za ežaſne <pb
n="149"/>žiwjenjo nadźiju na wěcžne žiwjenjo doſtanje. Wón wuzna, zo je
ſo něhdy tež tomu wuſmjał, ale zo je wot Alekſandra lěpje powucženy.
Hdyž Kwirin Alekſandra mjenowacź ſłyſcheſche, mjenowaſche joho kuzłarja,
kiž ſebje a druhich ze ſwojimi cžinkami jeba. Stotnik napominaſche
Hermeſa, zo by ſo tola dźiwneje wěry wotrjekł a ſebi zaſy khěžorowu
hnadu dobył; a wón pſchiſtaji: „Je-li zo tamny hubjeny cžłowjek
(Alekſander), kotryž nětko putany we cźěmnym jaſtwje ſedźi a ſkoro
ſpaleny budźe, dźiwy cžinicź móže, njech ſebje a tebje z jaſtwa wumożi.“
Hermes joho powucži, zo dźiwy njejſu kuzłaŕſtwo, ale ſkutki božeje
wſchohomocy. Kwirin ſlubi wěru do tohole Boha, jelizo ſo tamny dźiw
ſtanje. Z dowěru na božu dobrotu praji Hermes: „To ſo ſtanje.“ Kwirin
wozjewi wſchitko Alekſandrej, ale daſche joho hiſchcźe krucźiſcho
zapinacź a z wjacy ſtražnikami wobſtajicź. Alekſander ſo k Bohu
modleſche. Nóc pſchiṅdźe a boži jandźel ſtupi do jaſtwa a wjedźeſche
biſkopa pſchez ſtražnikow do Kwirinowoho domu, hdźež běſche Hermes we
jaſtwje. Pſchi pſchehladowanju jaſtwow pſchińdźe ſtotnik k Hermeſej,
namaka pola njoho Alekſandra a jaſtwo ze ſpodźiwnym ſwětłom rozſwětlene.
Wón pak wſchitko kuzłaŕſtwej pſchipiſaſche. Ale boža hnada zahna tež
jomu cźěmnoſcź a hnuty wot Alekſandrowych ſłowow, wěrjeſche wón. Kwirin
mějeſche dźowku Balbinu, rjanu a mudru, a wón chcyſche jej pſchiſtojnoho
nawoženju wobſtaracź. Ale wona mjez tym ſkhorje a zacźekłoſcź na ſchiji
ju wohidźeſche. Nan pytaſche wſchudźom pomoc, ale podarmo. Hdyž běſche
wón Khryſtuſa ſpóznał, proſcheſche wón Alekſandra wo pomoc za ſwoju
khoru dźowku. Tón ſo modleſche a dótkny ſo jeje ſchije ze ſwojimi
rjecźazami a knježna bu zdobom ſtrowa. Pſchez to bu joho wěra
wobkrucźena a wón daſche ſo po dobrym rozwucženju ze ſwojej dźowku
kſchcźicź.

Nětko dowoli Kwirin wſchitkim jatym, zo ſmědźa k Alekſandrej khodźicź.
Tak buchu wěriwi wobkrucźeni a pohanjo za Jězuſa dobycźi. Mjez jatymi
běſchtaj měſchnikaj Ewentius a Theodul, kotryž běſche hakle njedawno do
Roma pſchiſchoł. Tutaj běſchtaj biſkopej pomocnikaj we dźěle. Jaſtwo
běſche nětko cyrkej, hdźež bu Bohu khwalba ſpěwana, wucžene a ſwjate
potajnoſcźe ſwjecźene. Ale tele zbožo dołho njetrajeſche. Aurelian
zhoni, ſchto we jaſtwje cžinja. Wón porokowaſche Kwirinej, cžohodla je
ſo wot Alekſandra nabłaznicź dał. Kwirin jomu wotmołwi: „Ja ſym
kſcheſcźan. Njech ſo zo mnu ſchtožkuli <pb n="150"/>ſtanje, ja woſtanu
kſcheſcźan. Wſchitcy jecźi ſu kſcheſcźenjo. Ja chcych jich puſchcźicź,
ale woni njechachu woteńcź: wſchitcy chcedźa za Jězuſowe mjeno rady
ſwoje žiwjenjo woprowacź.“ Tajka rycž bohota hiſchcźe bóle rozhněwa. Wón
daſche Kwirinej jazyk wotrěznycź, zo jomu njeby wjacy napſchecźo rycžecź
mohł. Na to bu na cžwělidle zatraſchnje cžwělowany a jomu rucy a nozy a
hłowa wotrubana. Cźěło bu pſam cźiſnjene, zbytki pak wot kſcheſcźanow
zhromadźene a cžeſtnje pohrjebane. Hermeſej bu tež hłowa wotrubana; joho
ſotra Theodora pſchepoda joho cźěło zemi. Druzy, kotſiž běchu ſo w
jaſtwje wobrocźili, buchu na ſtary cžołm ſadźeni a we morju podnurjeni.
Jich wopomnjecźo ſwjecźi ſo 10. auguſta.

Na Alekſandra a měſchnikow Ewentia a Theodula cžakaſche hiſchcźe cźežke
bědźenjo. Aurelian powoła Alekſandra a žadaſche wułoženjo
kſcheſcźanſkich wěrnoſcźow. Biſkop wotmołwi, zo jomu dowolene njeje,
ſwjate prjecž mjetacź, porokowaſche jomu ſurowoſcź napſchecźo
kſcheſcźanam a wozjewi jomu wěcžne khoſtanja, kiž na njoho cžakaja. Jomu
napſchecźo rjekny Aurelian: „Pſcheſtań ze ſwojimi bladami; ty ſtojiſch
pſched ſudnikom, kotrohož móc cyła zemja znaje.“

Alekſander: „Njekhwal ſwoju móc; bórzy wozmje ſo tomu móc, kotryž ſo
jeje dla khwali.“

Aurelian: „Ja dam tebi tohodla tak rycžecź, dokelž budźeja twoje rycže
pſchez cźeŕpjenjo a ſmjercź bórzy ſkóncžene.“

Alekſander: „Z tym nicžo nowe njecžiniſch; pſchetož hdy je ſchtó
njewinowaty twojimaj ſurowymaj rukomaj wucźeknył? Jeno tym popſchejeſch
žiwjenjo, kotſiž Jězuſa zaprěja. Ja ſwojoho Knjeza njezaprěju, a tohodla
budu morjeny, kaž Hermes a Kwirin a wſchitcy, kotſiž ſu we ſwětle
wěrnoſcźe do kraja wěcžnoho ſwětła pſcheſchli.“

Hiſchcźe junu chcyſche Aurelian wjedźecź, ſchto kſcheſcźanam telko
khrobłoſcźe a ſcźeŕpnoſcźe tež we najhórſchej ſmjercźi dawa. Dokelž ſo
wón wcźipnoſcźe dla praſcheſche, jomu biſkop njewotmołwi. Aurelian
hrožeſche z pukami. Alekſander rjekny: „Ja ſo pukow njeboju, kotrež
bórzy pſcheſtanu; ale tych cžwělow ſo boju, kotrychž ſo ty bojecź
njechaſch.“ Sudnik daſche joho na cžwělidło połožicź, ze železnymi
kłakami roztorhacź a ze ſwěcami palicź. Alekſander we dołhim cžwělowanju
zwuka wot ſo njeda; cžohož dla Aurelian ſo dźiwajo dźeſche: „Cžohodla
mjelcžiſch?“ Alekſander rjekny: „Dokelž kſcheſcźan z nikim druhim <pb
n="151"/>njerycži, hdyž ſo z Bohom we modlitwje rozrycžuje.“ Na to bu
wón dele wzaty a po nim měſchnikaj pſchiwjedźenaj. Sudnik ſo biſkopa
wopraſcha: „Schtó ſtaj wonaj?“ Wón wotmołwi: „Staj ſwjatej mužej, ſtaj
měſchnikaj.“

Aurelian wobrocźi ſo k Ewentiej z praſchenjom, kak wón rěka? Tón
wotmołwi: „Moje ſwětne mjeno je Ewentius; duchowne mjeno je kſcheſcźan“.
„Kak dołho ſy kſcheſcźan?“ „Hižon ſydomdźeſat lět. Jědnacźe lět ſtary
buch kſchcźeny; dwacycźi lět ſtary buch měſchnik a nětko ſym jene a
woſomdźeſat lět ſtary. Poſlednje lěto ſym we jaſtwje pſchebył a pſche to
ſo wjeſelu.“ Aurelian: „Haj ſwoju ſtarobu, zaprěj Khryſtuſa a ja tebje
wobohacźu a za ſwojoho pſchecźela a towaŕſcha wozmu“. Ewentius: „Schto
ſebi myſliſch? Prjedy ſym tebje za mudroho dźeržał, ale nětko widźu, zo
ty bójſke njezapſchijeſch. Wbohi! ſpóznaj nětko, byrnje jara pozdźe, zo
ſy ſmjertny cžłowjek. Cžiń pokutu, a wěŕ, zo je Jězus Khryſtus wěrny Syn
boži: a tež ty doſtanjeſch joho ſmilnoſcź“.

Sudnik wza Theodula pſched ſo, prajicy: „Ty ſy Theodul, kiž moje
pſchikaznje zacpěwa“? Jomu wotmołwi Theodul: „Tež tebje ženje cžeſcźicź
njemóžu, dokelž ſwjatych božich takle cžwělujeſch. Schto je Alekſander
cžinił, zo joho tak pſcheſcźěhaſch“? Na to Aurelian: „Měniſch, zo ſo
tebi lěpje póńdźe“? Theodul: „Ja ſo wot Boha nadźijam, zo njebudu wot
towaŕſtwa joho martrarjow dźěleny“.

Aurelian daſche wulke khachle roztepicź, a Alekſandra a Ewentia,
hromadźe zwjazaneju, do nich cźiſnycź. Theodul dyrbjeſche
pſchihladowacź, zo by ſnadź ſo nabojał a pſchiboham woprował. Alekſander
hiſchcźe z khachlow na njoho zawoła: „Bratſe Theodulo, khwataj k namaj,
pſchetož z namaj je ſchtwórty, kiž běſche pola młodźencow we zapyrjenej
pjecy“. Theodul ſkocži k towaŕſchomaj do pjecy a wſchitcy tſjo
njezranjeni Boha khwalachu. Aurelian we złobach njemdrjeſche a daſche
Theodulej a Ewentiej hłowu wotrubacź, Alekſandra pak z mjecžikom
zakałacź. To ſta ſo we lěcźe 119. Jich cźěła buchu ſydom mil wot Roma
pſchi numidiſkej drózy pohrjebane, a tam bu pozdźiſcho cyrkej
natwarjena. Jich ſwjedźeń je 21. meje.

Za Balbinu ſo zaſy nawoženjojo praſchachu, hdyž běſche wona wuſtrowjena.
Ale wona wſchitkich wotpokaza, prajicy, zo je ſebi Jězuſa za nawoženju
wuzwoliła, kotryž ju we jeje hubjenſtwje wopuſchcźił njeběſche. Z
luboſcźe k njomu wopokazowaſche <pb n="152"/>wona khudym, khorym a jatym
dobroty. Wona bu do jaſtwa ſadżena, a dokelž we wěrje wobſtajna woſta,
bu jej hłowa wotrubnjena we lěcźe 130. Na nju ſo 31. měrca ſpomina.

39.

Wojeŕſcy martrarjo a jich towaŕſchojo.

Runje kaž běſche wěra Jězuſowa ſo mjez ludom rozſchěriła, tak namaka
wona tež we khěžorowych wójſkach ſwojich wucžownikow, kotſiž ſo
njebojachu, ſwoju krej pſchelecź za krala wſchitkich kralow. Spomnju
jeno na někotrych.

♣a)♠ Euſtachius a joho towaṙſchojo.

Euſtachius rěkaſche prjedy Placidus. Wón běſche z woſobnoho ſplaha a
znaty ſwojeje bohatoſcźe dla. Wón běſche pod Trajanom wojeŕſki wyſchk a
mějeſche dobre mjeno. Wón běſche, kaž joho mandźelſka Theopiſta,
hiſchcźe pohan, ale połny luboſcźe k ſobucžłowjekam. Junu ſcźěhaſche wón
na hońtwje njewſchědnje wulkoho jelenja. Skóncžnje jomu bliže pſchiṅdźe
a wuhlada mjez jelenjowymi rohiznami kſchiž z wulkim błyſchcźatym
znamjenjom Kſchižowanoho knjeza. Tele znamjo běſche jomu hłós boži,
kotryž joho k wěrje zawoła. Euſtachius ſo ze ſwojej mandźelſkej a
ſynomaj Agapitom a Theopiſtom do ſłužby kſcheſcźanſtwa poda. Na božu
porucžnoſcź wrócźi ſo wón zaſy na měſto tamnoho widźenja a zhoni tudy,
kak wjele budźe nětko božoho mjena dla pſchecźeŕpjecź dyrbjecź. Khoroſcź
wotewza jomu wſchěch ſłužownikow, ſkót jomu ſpada a paduſchi
wuprózdnichu jomu cyły dom. Z bohatoſcźe do najwjetſcheje khudoby
ſtorcženy chcyſche wón do Egipta cźeknycź, a ſyny ſo ze ſwojimi na łódź,
zo by ſo pſchez morjo pſchewjezł. Dokelž pak pſchewozny pjenjez
zapłacźicź njemóžeſche, ſkhowa łódźny knjez joho mandźelſku. Euſtachius
pucźowaſche ze ſynomaj pěſchi dale, a ſynaj buſchtaj jomu wotewzataj.
Cyle wopuſchcźeny a z tyſchnoſcźu poſypany pſchebywaſche we cuzym kraju
a běſche tam dołhi cžas rólnik na cuzym kuble. Mjez tym naſta khěžorej
nowa wójna a wón žadaſche ſebi zaſy Euſtachia za wojeṙſkoho wjednika a
daſche joho <pb n="153"/>wſchudźom pytacź. Dwaj z joho prjedawſchich
wojakow joho namakaſchtaj a ſpóznaſchtaj a wozjewiſchtaj jomu khěžorowu
porucžnoſcź. Wón ſo khěžorowej woli poda a dźěſche na wójnu. Na ſwojim
wójnſkim cźahu namaka na ſpodźiwne waſchnjo mandźelſku a ſynow zaſy. Tak
běſche ſo cžas prěnjoho domapytanja minył a ſo do radoſcźe
pſchewobrocźił. We wojowanju mějeſche wón zbožo a wrócźi ſo z wójſkom
hako dobycźeŕ do Roma. Wſchitko joho radoſtnje witaſche. Ale jomu
pſchecźelny khěžor Trajan běſche wumrjeł a na joho měſcźe knježeſche
Hadrian. Tón jomu pyſchnu hoſcźinu wuhotowa. Na druhi dźeń dźěſche
khěžor do pſchibójſkoho templa, zo by ſo boham za doſtate dobycźo
dźakował, a wón žadaſche, zo by Euſtachius ſobu ſchoł a woprował.
Euſtachius ſo tomu ſpjecźowaſche, prajicy: „Ja ſo Khryſtuſej modlu, jomu
ſamomu ſłuſcha wopor“. Khěžor ſpytowaſche wſchelako, joho k
wotpſchiſahanju wěry nawabicź; ale podarmo. Nětko hrožeſche, zo joho a
žonu a ſynow ſkóncowacź da, jeli woprowacź njepſchińdźe. Wón pak Bohu
ſwěrny woſta, a khěžor ſwoje hroženjo dopjelni. Daſche joho a žonu a
ſynow pſched lawow cźiſnycź, ale lawy ſo jich njedótknychu. Toho dla
daſche wſchěch do wulkoho železnoho woła tyknycź, pod kotrymž ſo woheń
paleſche. Boha khwalo dokonjachu tam ſwoje martraŕſtwo a woteńdźechu z
horja tohole cžaſa k wěcžnej zbóžnoſcźi. Jich cźěła buchu
njewobſchkodźene namakane a wot wěriwych pobožnje pohrjebane. Jich dźeń
je 20. ſeptembra.

♣b)♠ Getulius, Symforoſa a ſedmjo ſynojo, martrarjo.

We Tiburje njedaloko Roma bydleſche wojeŕſki wyſchk Getulius z
mandźelſkej a ſydom ſynami. Po joho kſchcźeńcy zhromadźowachu ſo
kſcheſcźenjo we joho domje k božim ſłužbam a wón ſo z nimi wo wěrje
rozrycžowaſche a jich wobkrucźeſche. Wažna ſtaroſcź dobreju ſtarſcheju
běſche, we wutrobach ſwojich dźěcźi krutu wěru a luboſcź k Khryſtuſej
zatwjerdźicź. Khěžor Hadrian běſche pſcheſcźěhanja kſcheſcźanow
porucžił, a póſła zaſtojnika Cereala po Getulia a joho bratra Amantia,
kotryž běſche tež kſcheſcźan we wojeŕſkej ſłužbje. Getulius napominaſche
zaſtojnika k pokucźe, k poſcźenju a modlenju hako k pſchihotowanju
kſchcźeńcy. Tſi dny woſtachu wſchitcy takle zhromadźeni. Tſecźu nóc
doſtachu napominanjo, zo bychu po romſkoho biſkopa Sikſta póſłali. Tón
pſchiṅdźe a rozwucžowaſche jich a wudźěli jomu <pb n="154"/>kſchcźeṅcu a
firmowanjo. Pſchi tutej ſwjatocžnoſcźi zawoła Cereal: „Hlejcźe, widźu
ſwětło, jaſniſche dyžli ſłónco nade mnu“. Pſchitomni khwalachu Boha za
widomy pſchikhad ſwjatoho Ducha. Sikſtus ſo zaſy do Roma wrócźi a
dźakowaſche ſo Bohu za pſchiſporjenjo cyrkwje.

Dokelž Cereal dołho woſta, pocžachu joho pytacź a bu pſchez Vincentia
pſcheradźeny. Khěžor póſła zaſtojnika Licinia, kotryž Getulia, Amantia a
Cereala zaja. Wón wuſtaji ſudny ſtoł na zjawnym měſcźe a daſche jich z
rjecźazami zeſpinanych pſched ſo pſchiwjeſcź. Wón chcyſche jich
narycžecź, zo bychu boham woprowali. Hdyž běſche to podarmo, daſche jich
wuſlěkacź a ſchwikacź. We tymle cźeŕpjenju modleſche ſo Getulius:
„Dźakuju ſo wſchohomócuomu Bohu a knjezej Jězuſej Khryſtuſej, zo ſym
jomu ſpodobny wopor“. Na to buchu do jaſtwa cźiſnjeni, hdźež dyrbjachu
někotre tydźenje we tradanju pſchebywacź. Khěžor pſchikaza, zo maja ſo
wuznawarjo ſpalicź. Wojacy wzachu jich z jaſtwa a na rukomaj a nohomaj
zwjazani buchu do płomjenjow cźiſnjeni. Getuliej woheń nicžo
njezeſchkodżi, ale jeno joho zwjazki ſpali. Wón wuſtupi z wohnja a
khwaleſche Boha. Wojacy joho z kijemi zabichu. Powoſtanki ſwjatych
martrarjow buchu z cžeſcźu pohrjebane.

Symforoſa pſchikhadźeſche ze ſynami cžaſto k rowej a modleſche ſo tam,
zo by wot Boha za ſo a za ſwojich ſylnoſcź wuproſyła. Tež jeje měr dołho
njetrajeſche. Na ſchcźuwanjo pſchibójſkich popow bu ze ſynami popadnjena
a pſched Hadriana dowjedźena. Tón žadaſche z pſchecźelnymi ſłowami, zo
bychu boham woprowali a tak jich hněw ſtajili. Symforoſa prajeſche: „Mój
mandźelſki Getulius a joho bratr Amantius ſtaj Khryſtuſowoho mjena dla
wſchelake cźeṙpjenja wuſtałoj, dokelž pſchiboham woprowacź njechaſchtaj.
Hako dobraj bědźerjej ſtaj złych duchow pſchez ſwoju ſmjercź
pſchedobyłoj. Radſcho chcyſchtaj morjenaj, dyžli pſchewinjenaj bycź. Za
ſmjercź Jězuſowoho mjena dla mějeſchtaj drje pſched cžłowjekami cžaſnu
haṅbu, ale nětko khodźitaj mjez jandźelemi a ſtaj dobycźeŕſke znamjenja
ſwojich cźeṙpjenjow ſobu do njebjes wzałoj a mataj pola wěcžnoho krala
wěcžne žiwjenjo“. Khěžor rjekny: „Wopruj ze ſwojimi ſynami mócnym boham,
abo dam tebje a ſynow jim woprowacź“. Symforoſa wotmołwi: „Z wotkel
pſchiṅdźe mi tajke zbožo, zo ſměm doſtojna bycź, ze ſwojimi ſynami Bohu
woprowana bycź“! Na to khěžor: „Mojim boham budźeſch woprowana“.
Symforoſa: <pb n="155"/>„Twoji bohojo njemóžeja mje k woporej dóſtacź;
pſchetož ja powjetſchu cžwěle złych duchow, hdyž budu Jězuſowoho mjena
dla woprowana“. „Dha wuzwol“, rjekny khěžor, „pak woprujeſch mojim
boham, abo ſkóncžiſch we złej ſmjercźi“. Symforoſa dźeſche: „Měniſch, zo
móže ſo moja duſcha pſchez někajku hrozu wotwobrocźicź wot žadoſcźe za
wěcžnym wotpocžinkom tam, hdźež je mój mandźelſki, kotrohož ſy Jězuſa
dla morił“? Khěžor daſche ju do templa dowjeſcź. Tudy bu do woblicža
bita a za włoſy powiſnjena. Ale wona woſta wobſtajna. Na to bu kamjeṅ
jeje ſchiji pſchiwjazany a wona do rěki cźiſnjena, hdźež ſo zatepi.
Morwe cźěło bu zaſy namakane a wot jeje bratra Eugenia pohrjebane.

Khěžorowa ſurowoſcź njeběſche hiſchcźe ſpokojena. Na druhi dźeṅ powoła
wón jeje ſynow a měnjeſche, zo młodźencow ſkerje narycži, ale próſtwy,
lubjenja a hroženja jich njezamólichu: woni chcychu radſcho wumrjecź,
kaž jich ſtarſchej, a woni ſo mjez ſobu k tomu napominachu. Khěžor
daſche ſydom ſtołpow do zemje zabicź a k kóždomu jenoho pſchiwjazacź a
jich ſtawy z mocu rozcźahnycź. Na to bu kóždy na hinaſche waſchnjo
morjeny. Kreſcenciej bu ſchija pſcherěznjena, Julianej wutrobno
pſchekłóte, Nemeſiej wutroba, Primitiwej žiwot pſchekłóty, Juſtinej
jedyn ſtaw po druhim wotrězany, Stakleus z rozſochacžemi zatſěleny,
Eugenius bu wot horjeka hacž dele na połojcu rozſchcźěpjeny. Morwe cźěła
buchu do hłubokeje jamy cźiſnjene, po pſcheſtacźu pſcheſcźěhanjow pak
wot kſcheſcźanow wucźehnjene a pſchi tiburtinſkej drozy pohrjebane,
pozdźiſcho pak do Roma pſchenjeſene a tam we cyrkwi ſkhowane. Na tychle
kſcheſcźanſkich dobycźerjow ſpomina cyrkej 18. julija.

♣c)♠ Dżeſacż tyſac wojakow.

Surowi wjeṙchojo woprowachu we wſchitkich cžaſach tyſacy ſwojich
poddanow we krawnych bitwach. Mjez tymi, kotſiž poſłuſchnoſcźe dla za
cžaſne kubła ſwoje žiwjenjo woprowacź wjedźachu, namakachu ſo tež we
wſchěch cžaſach tajcy, kotſiž ſo njewobarachu, za kubła wěcžnoſcźe we
ſłužbje njebjeſkoho krala ſwoju krej pſchelecź. Tak cźeṙpjeſche pola
armenſkoho měſta Alekſandrije na horje Ararat dźeſacź tyſac wojakow.
Mjez nimi ſo woſebje mjenujetaj Markus a Alekſander. Cźile wſchitcy
buchu pod khěžorom Hadrianom na wójnſkim cźahu we ſcheſtej hodźinje
kſchižowani, we tej ſamej, w kotrejž běſche Jězus na <pb
n="156"/>kſchižu wiſał. Khěžor daſche jich napominacź, zo bychu k
doſtacźu dobycźa pſchiboham woprowali. Woni wotmołwichu: „Dowolene
njeje, hłuchomu a němomu drjewej wopory pſchinjeſcź. My radſcho ſo
ſamych za wopor pſchinjeſemy Jězuſej Khryſtuſej, kotryž je wěrny a žiwy
Bóh, kotryž je za naſche hrěchi cźeŕpjeł a kſchižowany był“. Hdyž běſche
khěžor to ſłyſchał, porucži jich cžwělowacź a z tymſamym cźeŕpjenjom
khoſtacź, kotrež woni wot Khryſtuſa wozjewjachu. Tſicycźi tyſac wojakow
dachu ſo do nich a kſchižowachu jich. Woni pak wſchitcy ze ſylnym duchom
a we krutej wěrje wſchitko za Khryſtuſa znjeſechu. Z nimi bu ſobu
kſchižowany biſkop Hermolaus, kotryž běſche jich kſchcźił. Na nich
cyrkej 22. junija ſpomina.

40.

Poſlednje wopory pod Hadrianom.

Khěžor Hadrian (117 — 138) njewuda žanu woſebitu kaznju na
pſcheſcźěhanjo kſcheſcźanow, tola njeběſche ludej a zaſtojnikam
zadźewane, ſwoju ſurowoſcź na kſcheſcźanach ſycźicź. Haj, hdyž běſche
bohot (prokonſul) we Aſii zakoń k zakitej kſcheſcźanow žadał, piſaſche
jomu Hadrian: „Hdyž ſchtó wobſkorži a dopokaza, zo cźile ludźo (t. j.
kſcheſcźenjo) něſchto napſchecźo zakonju cžinja, wudźěl jim po zaſłužbje
khoſtanjo zlóſtnikow. Hdyž pak jich ſchtó pohanjenja dla wobſkoržuje,
khoſtaj ſkóržbnika krucźiſcho joho njeknicžomnoſcźe dla.“ Pſchi
wſchitkim tym dowoli ſebi khěžor ſam wſchelake ſurowoſcźe napſchecźo
kſcheſcźanam. Hdyž chcyſche wón na rozpadankach jeruzalemſkoho templa
pohanſki templ natwaricź, zbudźi tajke wonjecžeſcźenjo něhdy ſwjatoho
měſta we lěcźe 132 zběžk Židow, pſchi kotrymž bu ſchěſcź ſtow tyſacow
Židow morjenych; druzy buchu ze židowſkoho kraja wuhnacźi. Z tajkoho
njepſchecźelſtwa naſta tež kſcheſcźanam wſchelaka ſchkoda.

<pb n="157"/>

♣a)♠ Swjataj Fauſtin a Jowita, martrarjej.

We Lombardſkim měſcźe Brescia ſtaj ſebi woſobnaj Fauſtin a Jowita pſchez
ſwoje nadobne pocžinki, wulkotne bědźenja, cżežke cźeŕpjenja a
martraŕſku ſmjercź wěcžne mjeno pſchihotowałoj. Kaž běſchtaj bratraj po
narodźe, tak běſchtaj tež bratraj we zmyſlenju a ſwěrnaj towaŕſchej we
žiwjenju a cźeŕpjenju. Hižon we cžaſu Trajanowych pſcheſcźěhanjow
buſchtaj po měſtach wodźenaj a z najhórſchimi cžwělemi pſcheſcźěhanaj,
ale ſtejeſchtaj krutaj we wuznawanju wěry. Tež za druhich wěriwych
běſchtaj tróſchtarjej a zbudźowarjej. Biſkop, hnuty wot jeju
kſcheſcźanſkeje luboſcźe a prócniwoſcźe, wuſwjecźi Fauftina za
měſchnika, Jowitu za diakona. Jeju ſkutkowanjo pak njewoſta zakhowane.
Buſchtaj zajataj a we Brescii dołhi cžas we jaſtwje dźeržanaj, potom
dźiwim zwěrjatam pſchedcźiſnjenaj. Zwěrjata jimaj nicžo njecžinjachu.
Dha buſchtaj do wohnja cźiſnjenaj, ale woheń ſo jeju njedótkny. Zaſy
buſchtaj do jaſtwa zawrjenaj, zo byſchtaj tam z hłodom wumrjełoj; ale
kſcheſcźenjo pſchinoſchachu jimaj ſkradźu cyrobu. Wot tam buſchtaj do
Mailanda wlecženaj. Tudy bu jeju wěra z nanajbóle wupytanymi dracžbami
ſpytowana: ale kaž złoto we wohnju, ſwětleſche ſo jeju wěra we
cźeŕpjenjach bóle. Skóncžnje buſchtaj do Roma póſłanaj, hdźež jeju bamž
Ewariſt wopyta a poſylnjeſche. Tež tudy mějeſchtaj najſurowſche
cźeŕpjenja wuſtacź. Na poſledku buſchtaj do Neapla dowjedżenaj a tam
wſchelako pſcheſcźěhanaj a potom ze zeſpinanymaj rukomaj a nohomaj do
morja cźiſnjenaj. Boži jandźel jej ſpodźiwnje z wody wumoži. Jeju
wobſtajnoſcź we dracžbach a móc božich dźiwow wobrocźi mnohich k
Khryſtuſej. Wonaj pak doſtaſchtaj pſchez ſekeru martraŕſku ſmjercź.
Jimaj je 15. februara poſwjecźeuy.

♣b)♠ Knježna Serafia a wudowa Sabina,

martraŕcy.

Serafia (Serafina, Serapia) běſche kſcheſcźanſka knježna we ſyriſkej
Antiochii. We cžaſu pſcheſcźěhanjow běſchtaj ju kſcheſcźanſkej ſtarſchej
ſo Roma wzałoj. Po jeju ſmjercźi ſtupi wona pola woſobneje žónſkeje
Sabiny do ſłužby. Kſcheſcźanſka kuježna lubowaſche ſwoju knjeni a
wobžarowaſche cźim bóle, zo je wona hiſchcźe pohanka. Wona ſo k Bohu za
nju modleſche <pb n="158"/>a rycžeſche z njej cžaſto wo Jězuſu a joho
wucžbje, tak derje hacž zamožeſche. Dołho podarmo rycžeſche, ale boža
hnada pſchihotowaſche jeje ſłowam pſchecy lóžſchi pucź do kujenineje
wutroby. Wona wěrjeſche a bu kſchcźena. Po ſmjercźi ſwojoho muža
Valentina woteṅdźe wona ze ſłužownicu z Roma do Umbrije na ſwoje kubło.
Ale dołho tam měra wužiwacź njemóžeſche. Zaſtojnik krajiny, Berillus,
powoła ſłužownicu Serafiu pſched ſudny ſtoł. Sabina chcyſche ſo z
woprědka ze ſłužownikami napſchecźo tomu wobaracź, ale Serafia rjekny
jej: „Daj mi tam hicź; jeno modl ſo za mnje a dowěŕ ſo na naſchoho
Knjeza Jězuſa Khryſtuſa. Ja ſo nadźijam, zo mje Jězus za ſwoju
ſłužownicu wozmje.“ Jej Sabina wotmołwi: „Dźowka, ja chcu z tobu žiwa
bycź a z tobu wumrjecź; ja tebje njewopuſchcźu.“ Tak podaſchtej ſo
hromadźe na ſudniſchcźo. Hdyž Berill zhoni, zo woſobna knjeni ſwoju
ſłužownicu pſchewodźa, ſtany wón khwatajcy, dźěſche napſchecźo a
poſtrowi wudowu a rjekny: „Schto ſo tola takle ponižeſch? wopomṅ, ſchtó
ſy a z kajkeje ſwójby. Ty ſy ſo kſcheſcźanam ſtowaŕſchiła a zabyła na
ſwój woſobny narod, na ſwojoho wjelecžeſcźenoho mandźelſkoho; ſy zabyła
na bohow, kotrychž hněw tebje doſcźěhnje. Wrócź ſo radſcho do ſwojoho
domu a woſtaj tule njekhmanicu, kotraž je tebje pſchez kuzłaŕſtwo wot
naſchich bohow wotwjedła.“ Sabina jomu napſchecźo prajeſche: „Zo jeno by
tež ty pſchez kuzłaŕſtwo tejele ſwjateje holcy njeſchwarnych bohow
wopuſchcźił a wěrnoho Boha ſpóznał, kiž dobrych k wěcžnomu žiwjenju
woła, złych pak do wěcžnoho khoſtanja zaſtorcži.“ Berill njepraji nicžo
wjacy a póſła wobej domoj. — Za tſi dny póſła wón běrcow, kotſiž
dyrbjachu Serafiu do dźiwadła (kekleŕnje) pſchiwjeſcź. Sabina khwataſche
za njej, ale dokelž jej nicžo pomhacź njemóžeſche, wrócźi ſo płakajo
domoj. Zaſtojnik daſche knježnu pſched ſo pſchiwjeſcź a porucži jej:
„Wopruj njeſmjertnym boham, kotrymž naſch knjez a khěžor wopruje.“
Serafia rjekny: „Ja boju ſo a cžeſcźuju wſchohomócnoho Boha, kotryž je
njebjeſa a zemju ſtworił. Twojim boham pak ſo njepomodlu; woni njejſu
bohojo, ale djabliſka.“ Na to zaſtojnik: „Dha pſchiſtuṗ a wopruj ſwojomu
Bohu Khryſtuſej!“ Serafia dźeſche: „Jomu ja bjez pſcheſtacźa wopruju,
hdyž ſo k njomu wodnjo a w nocy modlu.“ Berill: „Hdźe dha je templ
twojoho Khryſtuſa? a ſchto jomu woprujeſch?“ Serafia: „Mój wopor je, zo
ſo ſamu pſchez póccźiwe žiwjenjo cžiſtu zdźeržu a pſchez joho miłoſcź
druhich k <pb n="159"/>joho wěrje zbudźuju.“ Berill: „Je to templ a
wopor za twojoho Boha Khryſtuſa?“ Serafia: „Nicžo njeje wjetſche, dyžli
Boha ſpóznacź a jomu pſchez cžiſte žiwjenjo ſłužicź.“ Berill: „Tak dha
ſy ty templ ſwojoho Boha?“ Serafia: „Hdyž z joho hnadu cžiſta woſtawam,
ſym joho templ; pſchetož Duch ſwjaty we nami bydli.“ Berill: „Hdyž bychu
tebje namócnje wonjecžeſcźili, potom drje pſcheſtanjeſch templ ſwojoho
Boha bycź?“ Serafia: „Swjate piſmo praji: Schtóž boži templ ſkazy, toho
Bóh tež ſkazy.“ Nětko ſcžini Berill, ſchtož pohanſcy ſudnikojo tak
cžaſto kſcheſcżanſkim žónſkim cžinjachu: poda ju dwěmaj njekhmanikomaj.
Tej zamknyſchtaj ju do cźěmneje komory. Žane cźeŕpjenja, haj najhórſcha
ſmjercź knježnje žanu hrózbu njecžinjeſche; ale bojoſcź wo cžeſcź a
póccźiwoſcź napjelni ju z njewuprajnym ſtrachom. Z wutrobnej žałoſcźu
wobrocźi ſo wona k Bohu, k najſwjecźiſchomu, wo joho pomoc: „Swjaty,
ſwjaty, ſwjaty! k tebi ſo wołam, Knježe Jězu Khryſchcźe, kiž ſy mój
paſtyŕ a zakitaŕ. K tebi ſo wołam, kiž ſy ſwětło a wěcžna radoſcź. K
tebi ſo wołam, kiž ſy japoſchtołow pſchez zamknjene durje wopytał a jich
we jaſtwje poſylnił! Stój pſchi mni, ja proſchu tebje, a ſmil ſo nad
ſwojej ſłužownicu a wumož mje wot bjezbožnych cžłowjekow. Njech jich
wocži woſlepja, zo twoju ſłužownicu njewohladaja, kotraž ſo tebi
dowěrja. Pohańbuj jich njehańbitoſcź a zakhowaj mje pſched
wonjeſchwarnjenjom cźěła. Daj mi cžiſtej k tebi pſchińcź. Wuſłyſch mje,
Knježe Jězu Khryſchcźe, kotryž ſy žohnowany Syn boži a nade wſchitko
khwaleny z Wótcom a ze ſwjatym Duchom we cžaſu a wěcžnoſcźi. Amen.“

Wjecžor pſchiṅdźeſchtaj njekhmanikaj, zo byſchtaj ſwój wohidny ſkutk
dokonjałoj. Ale zdobom naſta wulki hrimot a ſylne zemjerženjo, a wonaj
padnyſchtaj do ſmjercźe naſtróženaj k zemi a woſtaſchtaj kaž morwaj
ležo. Serafia pak padny na kolenje, zo by ſo Bohu za hnadne wumoženjo
dźakowała. Cyłu nóc ſo wona k Bohu modleſche. Zahe rano póſła Berill
ſłužownika, zo by ſo wopraſchał, hacž je ſo po porucžnoſcźi ſtało. Tón
nadeńdźe knježnu we modlitwje, tamneju cžłowjekow pak kaž morweju na
zemi wupſcheſtrjeneju. Wulki zběžk luda naſta a Berill zhromadźi zaſy
ſudniſtwo, daſche knježnu pſchiwjeſcź a praſcheſche ſo ju z njehańbitym
žortom. Wona jomu wotmołwi: „Ty rycžiſch po ſwojich pſchewrócźenych
myſlach. Mje je mój paſtyŕ a zakitaṙ Jězus Khryſtus zakitał“. Berill: „Z
kajkim kuzłaŕſtwom <pb n="160"/>ſy młodźencow zwjazała“? Serafia:
„Kſcheſcźanam žane kuzłaṙſtwo dowolene njeje, ale Jězus pomha tym,
kotſiž ſo k njomu napſchecźo kuzłaŕſtwu wołaja“. Berill: „Hdyž je twój
Jězus mócniſchi, dyžli wſchitke kuzłaŕſtwo, dha wołaj ſo k njomu, zo by
młodźencow wubudźił a wonaj powjedacź mohłoj, ſchto ſtaj cžiniłoj“.
Serafia: „Mój Bóh je wſchohomócny a jomu njeje nicžo njemóžne, a wot
njoho ſym to z modlitwu wuproſyła, ſchtož ſym dóſtała“. Berill daſche
młodźencow pſchinjeſcż, ale běſchtaj na wſchěch ſtawach lemjenaj a
njemóžeſchtaj rycžecź. Wona pak ſo k Bohu modleſche a dótkny ſo
młodźencow. Wonaj ſtanyſchtaj a powjedaſchtaj, kak je ſo jimaj ſtało.
Sudnik a lud pſchipiſachu tež tole kuzłaŕſtwu a rjekny ſudnik:
„Wohladajmy, hacž twoje kuzłaŕſtwo doſaha. Wopruj boham, abo dam tebi
hłowu wotrubacź“. Serafia dźeſche: „Cžiń, ſchtož chceſch. Ja djabołam
njewopruju, dokelž ſym kſcheſcźanka. Ja wopruju ſo ſama njeſmjertnomu
Bohu hako wopor, jelizo chce wón mje hnadnje wzacź“. Berill daſche ju ze
ſwěcami palicź, ale ſwěcy wuhaſnychu. Na to bu z kijemi bita a z mjecžom
morjena, 29. julija 125. Sabina pohrjeba jeje cźěło na pobožne waſchnjo
we rowje, kotryž běſche za ſo pſchihotowacź dała. Tež wona mějeſche
bórzy pucź martraŕſtwa naſtupicź. Tohole pohrjeba a ſwojeje wěry dla bu
wona zajata a pſched ſudnika Elpidia ſtajena. Tón ſo ju wopraſcha: „Sy
ty Sabina, woſobna z naroda a wudacźa“? Wona rjekny: „Ta ſym“. Na to
Elpid: „Cžoho dla ſy ſo kſcheſcźanam pſchiwdała, kotrychž žiwjenjo je
ſmjercź? Cžohodla njemodliſch ſo radſcho khěžorowym boham“? Sabina: „Ja
ſo ſwojomu knjezej Jězuſej Khryſtuſej dźakuju, kotryž je mje pſchez
pomoc ſwojeje ſłužownicy Serafije z mocy djabołow wumožił“. Sudnik: „Tak
dha ſo my a khěžor po twojim měnjenju djabołam, a nic boham, modlimy“?
Sabina: „O zo byſchcźe ſo Bohu modlili, kotryž je wſchitko ſtworił,
kotryž wſchitko widźowne a njewidźowne wobknježi. Ze ſwojimi pſchibohami
pſchińdźecźe wy z khěžorom do helſkoho wohnja.“ Sudnik rjekny: „Pſchi
bohach pſchiſaham: jeli njewoprujeſch, dam tebje z mjecžom moricź.“
Sabina dźeſche: „Djabołej, twojomu knjezej, njebudu woprowacź, dokelž
ſym kſcheſcźanka. Khryſtus je mój Bóh, jomu ſłužu a modlu ſo.“ Sudnik ju
hiſchcźe na wſchelake waſchnjo ſpytowaſche, zo by ju wot jeje myſlow
wotwobrocźił; ale dyž ju z nicžim wot wobſtajnoſcźe we wěrje pſchiwjeſcź
njemóžeſche, wupraji wón, zo wona bohow <pb n="161"/>zacpěje a hani. A
wón wotſudźi ju k ſmjercźi. Hdyž běſche jej hłowa wotcźata, wzachu
kſcheſcźenjo jeje cźěło a pohrjebachu je zboka Serafije, kotraž běſche
jej wucžeṙka we wěrje była. To ſta ſo 29. auguſta 125, na kotrymž dnju
ſo we cyrkwi jeje wopomnjecźo ſwjecźi.

41.

Romſcy biſkopojo.

Po ſmjercźi bamža Alekſandra ſcźěhowaſche na ſtole ſwjatoho Pětra
Sikſtus, wot cyłoho měſchniſtwa k tutej doſtojnoſcźi žadany. Z wulkej
khwalbu wón ſwoju ſłužbu zaſtejeſche. Wot njoho bu poſtajene, zo ſo
ſwjate ſudobja wot nikoho dótknycź njeſmědźa, dyžli wot ſwjecżenych
cyrkwinſkich ſłužownikow. Na joho porucžnoſcź bu pſchi woporje ſpěw
„ſwjaty, ſwjaty, ſwjaty“ zawjedźeny. Tež poſtaji wón, zo dyrbi rubcžk,
na kotryž ſo bože Cźěło kładźe, płatowy bycź. Woſebitu ſtaroſcź złoži
wón na khudych. Po ſwjatym žiwjenju a wſchelakich dźiwach dokonja wón
ſwój pucź hako martraŕ 6. hapryla 127.

Za nim ſcźěhowaſche Telesfor a knježeſche we cžaſu, hdźež ſo napſchecźo
cyrkwi tam a ſem pſcheſcźěhanja nazběhowachu. Wón porucži, zo maja
wſchitcy ſchtyrcycźidnjowſki póſt dźeržecź, kaž běſche to hižon we
japoſchtołſkim cžaſu ſo tam a ſem ſtało. Dokelž wón wěru mócnje
rozſchěrjeſche, bu na prócowanjo pſchibójſkich popow zajaty a jomu hłowa
wotrubana, we lěcźe 138. Joho wopomnjecźo ſwjecźimy 5. januara.

Wo Hyginu, rodźenym z Athenow, ſo piſa, zo je wón duchownſtwo do wěſtych
rjadow rozdźělił. Wón wumrje we lěcźe 142 hako martraŕ a cžeſcźi ſo 11.
januara.

Po joho ſmjercźi bu Pius romſki biſkop. Wón běſche we Akwileji we hornej
Italii rodźeny, a pſchiṅdźe hako młodźenc do Roma. Joho wědomoſcź,
zahorjenjo za wěru a pobožne žiwjenjo běchu pſchicžina, zo bu do
duchownſtwa wzaty. Wjele lět ſkutkowaſche wón hako ſwěrny měſchnik:
wopytowaſche a <pb n="162"/>tróſchtowaſche khorych, rozwucžeſche dźěcźi
a lud we kſcheſcźanſkich wěrnoſcźach. Pſchez wucžbu a napominanja
nawjedowaſche jich k ſwjatomu žiwjenju a dobu ſebi z póccźiwoſcźu a
pobožnoſcźu luboſcź wěriwych. Hdyž wón romſke biſkopſtwo doſta, njeběchu
pſcheſcźěhanja cyrkwje jara krute, tohodla móžeſche wón nutskowne
naležnoſcźe cyrkwje we měrje zrjadowacź. We tutym cžaſu cžinjeſche
Marcion z nowej wucžbu njeměr. Wina joho nowotaŕſtwa běſche, dokelž
běſche z cyrkwje wuſtorcženy tohodla, zo běſche Bohu poſwjecźenu knježnu
wo cžeſtnoſcź pſchinjeſł. Za tele wuzamknjenjo chcyſche ſo wón na cyrkwi
wjecźicź a ju pſchez błudnu wucžbu roztorhacź. Pius ſtupi joho
ſchkódnomu wucženju z mocu napſchecźo a wotwobrocźi tak ſchkodu wot
wěriwych. Wón wobzamkny we lěcźe 157 ſwoje žiwjenjo a mjenuje ſo po
ſtarych zapiſkach martraŕ. Joho dźeń je 11. julija.

42.

Swjata Felicitas a ſedmjo ſynojo,

martrarjo.

Prakſedes a Pudentiana, knježnje.

Felicitas běſche woſobna wudowa we Romje. Po ſmjercźi ſwojoho
mandźelſkoho ſlubi wona ſwoje wudowſtwo Bohu, a we ſamocźe ſwojoho domu
kubłaſche ſwojich ſydom ſynow pſchez ſłowo a pſchikład we
kſcheſcźanſtwje. Woni běchu pſchikład dobreje kſcheſcźanſkeje ſwójby a
tež pohanjo khwalachu macź a ſynow a někotryžkuli jich dla kſcheſcźanſku
wěru na ſo wza. Tale khwalba a tele pſchewobrocżenja pak zbudźichu
zawiſcź pſchibójſkich popow. Woni wobſkoržichu ju pola khěžora Antonina,
zo wona bohow hani, a wěſchcźachu hněw bohow, jeli wudowu k jich ſłužbje
njepſchiwjedu. Khěžor porucži měſchcźanſkomu bohotej Publiej, zo by wěc
pſchepytał a macź a ſynow k tomu pſchiwjedł, zo bychu boham woprowali.
Bohot ſkaza macź ſkradźu k ſebi a wabjeſche ju z pſchecźelnymi ſłowami k
<pb n="163"/>woporam. Hdyž to njepomhaſche, pocža wón hrozycź. Wona na
to njedźiwaſche. Wón ſo rozzłobi a pſchipowjedźi jej ſmjercź. Wona
wotmołwi: „Twoje wabjenja a hroženja mój zamyſł njepſchewobrocźa, moju
ſylnoſcź njepſchedobudu. Swjaty Duch budźe mje zakitacź, zo wot złoho
ducha pſchewinjena njebudu. Woſtanu-li žiwa, dha tebje pſchewinu.
Zhubju-li žiwjenjo, mam dobycźo nad tobu cźim wěſcźiſche.“ Publius
rjekny: „Sy-li tak błazna, zo chceſch wumrjecź, popſchej tola ſwojim
ſynam žiwjenjo!“ Felicitas: „Moji lubowani ſynojo budźeja žiwi, hdyž
pſchiboham njewopruja. Bychu-li pak to cžinili, dźeja do wěežneje
ſmjercźe.“ Publius póſła ju domoj, ale wona ſebi myſleſche, zo ſo
pſcheſcźěhanjo hakle zapocžnje. Wona bojeſche ſo ſwojich ſynow po ſebi
na zemi zawoſtajicź. Tohodla zahorjeſche jich młode wutroby z luboſcźu k
njebjeſkomu wótcnomu domej. Na druhi dźeń bu ze ſwojimi ſynami pſched
ſudnika ſkazana. Tón ſedźeſche pſched zhromadźiznu wjele luda a rjekny
jej: „Měj želnoſcź ze ſwojimi ſynami, kiž we kcźěwje ſwojich lět ſteja.“
Njebojazna macź rjekny: „Twoja želnoſcź je hrěch a twoja žadoſcź je
ſurowoſcź.“ A wobrocźiwſchi ſo k ſwojim ſynam prajeſche: „O dźěcźi,
hladajcźe horje, hladajcźe k njebju. Tam cžaka Khryſtus ze wſchitkimi
ſwjatymi na was. Wojujcźe za ſwoje duſche a wopokazajcźe ſo ſwěrnych we
luboſcźi k Khryſtuſej.“ Publius daſche ju do woblicža bicź a rjekny:
„Kak móžeſch ſo zwažicź, we mojej pſchitomnoſcźi tajke napominanja
dawacź, kotrež njepoſłuſchnoſcź napſchecźo pſchikazni naſchoho khěžora
žadaja?“ Nětk měnjeſche wón ſynow pſchez rjane lubjenja dobycź a zawoła
jich po rjadu k ſebi. Ale wſchitcy po myſli a žadoſcźi macżerje
wotmołwichu. Januariej, najſtarſchomu, lubjeſche wón bohatſtwa, hdyž
wopruje, hewak pak hanibne puki. Młodźenc wotmołwi: „Ty mi njerozom
radźiſch. Mudroſcź mojoho knjeza poſylnjuje mje a pomha mi wſchitko
pſchewinycź.“ Sudnik daſche joho z prutami ſchwikacź. We tym hižon
rycžeſche druhi, Feliks: „Njech puki a ſmjercź na nas cžakaja, naſcha
wěra njemóže pſchez to tola pſchewinjena a pſcheměnjena bycź. My
cžeſcźujemy jeno jenoho Boha a jomu dawamy wopor pobožnoſcźe. Njemyſl
ſebi tola, zo ſo ja abo jedyn z mojich bratrow wot luboſcźe k naſchomu
knjezej Jězuſej wotwobrocźimy.“ Jomu zeńdźe ſo, kaž prěnjomu bratrej. Na
to rjekny ſudnik z krutoſcżu Filipej: „Khěžor, naſch knjez, je porucžił,
zo dyrbicźe mócnym boham woprowacź.“ Ale Filip <pb n="164"/>jomu
prajeſche: „Tele hubjene morwe znamjenja njejſu žani bohojo a nimaja
žaneje mocy. Schtóž jim wopruje, ſam na wěcžne zahinje.“ Sudnik wobrocźi
ſo k Sylvanej: „Scźe dha ſebi wſchitcy ze złóſcźiwej macźerju
wotrycželi, zo chcecźe khěžorowe pſchikaznje zacpěcź a ſami do
zahinjenja běžecź?“ Młodźenc dźeſche: „Hdy bychmy ſo tohole zahinjenja
bojeli, bychmy do wěcžnoho khoſtanja zapadnyli. Dokelž wěmy, kajke myto
na ſprawnych a kajka cžwěla na hrěſchnikow cžaka, dyrbimy cžłowjeſki
zakoń zacpěcż, zo bychmy božu kaznju dźeržecź móhli. Schtóž Bohu ſłuži a
pſchibohi zacpěje, doſtanje wěcžne žiwjenjo. Schtóž pak djabołam ſłuži,
zahinje z nimi we wěcžnym wohnju.“ Na to dyrbjeſche Alekſander, młody
hólcžk, pſchiſtupicź a Publiowe ſłowa ſłyſchecź: „Ty ſy hiſchcźe dźěcźo,
a tohodla njebudźeſch žadyn zběžkaŕ, ale dopjelniſch to, ſchtož khěžor
porucža. Wopruj boham a zdźeržiſch ſwoje žiwjenjo a doſtanjeſch
khěžorowu hnadu.“ Hólcžec wotmołwi njebojaznje a mudrje: „Sym drje
hiſchcźe dźěcźo a młody, ale mam ſtaru mudroſcź, dokelž ſo jeno jenomu
Bohu modlu. Sym ſłužownik Khryſtuſowy, ja joho z hortom wuznawam, joho
we wutrobje khowam, jomu ſo bjez pſcheſtacźa modlu. Pſchibohi a jich
modlerjow wocžakuje wěcžne hubjenſtwo.“ Tež joho daſche ſudnik ſurowje
ſchwikacź a praſcheſche ſo ſcheſtoho, Vitala: „Njeje tebi žiwjenjo
lubſche dyžli ſmjercź?“ Vital dżeſche: „Schtó żiwjenjo bóle lubuje, tón,
kiž ſo Bohu, abo kiž ſo djabliſkam modli?“ Publius: „Schto mjenujeſch
djabliſka?“ Vital: „Wſchitke pſchibohi pohanow a wſchitcy, kiž ſo k nim
modla, ſu djabliſka.“ Sedmomu bratrej, Marcialej, rjekny ſudnik: „Kak
ſurowje zakhadźecźe wy napſchecźo ſebi ſamym, hdyž khěžorowe pſchikaznje
zacpějecźe!“ Młodźenc rjekny: „O hdy by ty wjedźał, kajke khoſtanja ſu
na tych pſchihotowane, kotſiž ſo pſchiboham modla! Bóh drje wocžakuje,
prjedy hacž ſwój hněw pokaza. Ale to je wěſte: wſchitcy, kotſiž
njewuznawaja, zo je Khryſtus wěrny Bóh, budźeja do wěcžnoho wohnja
cźiſnjeni.“

Hdyž běchu wſchitcy bratſja pſchez poſchwikanjo pohańbjeni, daſche jich
Publius do jaſtwa wotwjeſcź. Zapis pſcheſłyſchenja póſła wón khěžorej.
Tón wuſudźi, zo dyrbja ſo macź a ſynojo ſmjercźi podacź. Jedyn bu do
ſmjercźe ſchwikany, dwaj z kijemi zabitaj, jedyn z wyſokoſcźe dele
cźiſnjeny, tſjom hłowa wotrubana. Macź dyrbjeſche ſmjercźi ſwojich ſynow
pſchihladowacź. Wona běſche wulka martraŕka, dokelž ſobu cžujeſche,
ſchtož mějeſche <pb n="165"/>kóžde jeje dźěcźo cźeŕpjecź. Hdyž běſche
tak ſmjertnu boloſcź ſydom krócź pſchetrała, móžeſche tež ſwoje žiwjenjo
woprowacź. We cźeŕpjenjn běſche prěnja, we ſmjercźi poſlednja. Hako macź
cžujeſche wona wſchitko, ſchtož móže macźeŕ pſchi cźeŕpjenju ſwojoho
dźěſcźa cžucź. A tola ſtejeſche wona pſched cźěłami ſwojich ſynow tak
wjeſoła, kaž něhdy pſched jich kolebku. Pſchetož z wocžomaj ſwojoho
ducha widźeſche wona tak wjele mytowanjow, kaž ranow, tak wjele krónow,
kaž woporow. Wona wjedźeſche, zo, hdyž ſwoje dźěcźi na zemi Jězuſa dla
zhubi, je we njebjeſach pola Jězuſa zaſy wohlada. — Wona bu z mjecžom
morjena. To ſta ſo wokoło lěta 150. Nad jich zhromadnym rowom na
ſalarſkej drozy bu pozdźiſcho cyrkej natwarjena. Jich wopomnjecźo
ſwjecźi ſo 10. julija a 22. novembra.

We tamſamym cžaſu běſchtej w Romje ſotſe Pudentiana a Prakſedes žiwej.
Jeju nan Pudens běſche tam woſobny měſchcźan. Po ſmjercźi ſwojeju
ſtarſcheju ſotſe kſcheſcźanſku wěru ze ſpodźiwnej ſwěrnoſcźu hajeſchtej.
Swoje wótcowſke herbſtwo dźěleſchtej z khudymi, a podaſchtej ſo cyle
modlenju a poſcźenju. Na prócowanjo Pudentiany bu cyłe jeju
pſchecźelſtwo, wokoło 96 cžłowjekow, wot bamža Piuſa kſchcźene. Hdyž
běſche khěžor poſtajił, zo ſo kſcheſcźanſke wopory zjawnje ſtacź
njeſmědźa, zhromadźeſche ſo bamž Pius z kſcheſcźanami we domje
Pudentiany a ſwjecźeſche tam wopor. Wona jich dobrocźiwje hoſpodowaſche
a jich ze wſchitkej žiwjeṅſkej potrjebu zaſtara. We tajkich ſkutkach
kſcheſcźanſkeje miłoſcźe woſta wona hacž do ſmjercźe. Wona bu we nanowym
pohrjebniſchcźu na kěrchowje Priſcille na ſólnej drózy pohrjebana. Jeje
ſwjedźeń je 19. meje.

Runje tak, kaž wona, běſche ſotra Prakſedes pycha ſwojoho ſplaha a
debjenſtwo božeje cyrkwje. We pſcheſcźěhanjach pomhaſche wona
kſcheſcźanam ze ſwojim zamoženjom, tróſchtom a ſkutkami kſcheſcźanſkeje
luboſcźe. Wona khowaſche jich we ſwojim domje, napominaſche k ſwěrnoſcźi
we wěrje a daſche cźěła martrarjow pohrjebacź. Tež ſtaraſche ſo za
jatych a khorych. Ale cźeŕpjenja božich ſłužownikow ju tak rudźachu, zo
Boha proſcheſche, wón chcył ju radſcho ze ſwěta wzacź, hacž zo dyrbjała
dlěje ſwědk tajkich njeſprawnoſcźow bycź. A Bóh dopjelni jeje žadoſcź a
powoła ju k mytej za ſwjate žiwjenja a dobre ſkutki. Jeje cźěło bu zboka
ſotry Pudentiany pohrjebane, wokoło lěta 150. Jeje ſwjedźeń je 21.
julija.

43.

Swjaty Polykarp,

biſkop a martraŕ.

Khěžor Antonin (wot lěta 138—161) běſche napſchecźo kſcheſcźanam
znjeſliwiſchi, dyžli bě pola joho prjedownikow waſchnjo było, a tohodla
je we joho cžaſu jeno mało martraŕſkeje krewje běžało. Cźim hórje bu pod
khěžorom Markom Aureliom (wot lěta 161—180). Wón kſcheſcźanow hidźeſche
a daſche wſchitkim ſurowoſcźam napſchecźo nim njemdricź.

Sam ſpodźiwny podawk na wójnſkim cźahu napſchecźo Němcam a Sarmatam we
Panonii we lěcźe 174 njemóžeſche joho myſle na prawy pucź pokazacź.
Khěžor hotowaſche ſo k bitwje, ale dokelž wójſko žaneje wody
njemějeſche, hrožeſche wſchitkim zahinjenjo. Mjez joho wójſkom běſche
kſcheſcźanſke wotdźělenjo, melitinſki legion.[1]⁾ We tejle zhromadnej
nuzy padźechu kſcheſcźanſcy wojacy na kolena a proſchachu Boha wo
deſchcź a pomoc napſchecźo njepſchecźelam. Hnydom zaſtara bohaty deſchcź
wſchitkich z wodu a wokſchewi wojakow. Zatraſchne njewjedro rozpłóſchi
njepſchecźelow a dopomha khěžorej k dobycźu. Tola, ſchtož běchu
kſcheſcźanſcy wojacy wot ſwojoho Boha wuproſyli, pſchipiſowaſche khěžor
ſwojej próſtwje a pomocy pſchibohow. Khěžor drje tele wotdźělenjo wójſka
cžeſcźeſche a da jomu mjeno: hrimotny legion (legio fulminatrix). Tola
njebu joho ſurowoſcź z tym wobmjezowana, ale wudyri pod nim ſchtwórte
wulke pſcheſcźěhanjo kſcheſcźanow.

We žanym cžaſu njejſu kſcheſcźenjo tak pobožne a ſwjate žiwjenjo wjedli,
kaž we prěnich cžaſach po załoženju cyrkwje. Schtóž by nětko tak žiwy
był, kaž tehdom ſkoro wſchitcy kſcheſcźenjo, by ſo ſwjaty mjenował. Woni
znajachu a ſkutkowachu kſcheſcźanſku luboſcź. — We Smyrnje běſche bohata
wudowa Kalliſta, kiž žanych dźěcźi njemějeſche. Na božu porucžnoſcź wza
ſebi wona pohanſkoho hólcžeca za ſwojoho a rozwucži joho we <pb
n="167"/>kſcheſcźanſtwje. Tónle hólcžec běſche Polykarp. Hdyž běſche wón
we mudroſcźi a ródnej pobožnoſcźi młodźene wotroſtł, woteda jomu wona
cyłe zamoženjo k zaſtaranju a po ſmjercźi zawoſtaji wſchitko jomu.
Polykarp běſche bohaty, ale wón wotwobrocźi wutrobu wot bohatſtwow a
dźeržeſche ſo za cuzobnika na zemi. Do ludźi wón mało khodźeſche a
pſchebywaſche we ſamocźe a rozpominaſche wěrnoſcźe ſwojeje wěry. Swoje
zamoženjo nałožeſche k dobrotam za khudych. Hako doſpołny wucžownik
japoſchtoła Jana dźeržeſche wón knježniſku cžiſtoſcź za Bohu ſpodobny
wopor a rjany pucź do njebjes. Swojoho dobroho žiwjenja dla bu wón za
diakona wuſwjecźeny a prědowaſche bože ſłowo ze ſwjatym zahorjenjom a z
božim žohnowanjom.

Hdyž běchu po ſmjercźi Smyrnjanſkoho biſkopa Bukolos ſuſodni biſkopojo a
ſwjaty Jan ſo we cyrkwi zhromadźili, zo bychu nowoho biſkopa poſtajili,
wołaſche wſchitkón lud: „Polykarp njech je naſch biſkop a wucžeŕ.“ Ale
Polykarp to njechaſche a chcyſche ze zhromadźizny cźeknycź; ale woni
joho mocowachu, zo by po woli wſchitkich zhromadźenych ſwjatu ſłužbu na
ſo wzał. Swjaty Jan wudźěli jomu pſchez nadpołoženjo rukow biſkopſku
ſwjecźiznu. Polykarp pak žadaſche wot luda, zo bychu ſo za njoho modlili
a jomu wot Boha ſylnoſcź k ſwěrnej ſłužbje wuproſyli.

Joho prědowanja rozehnachu błudne wucženja, joho ſwjate žiwjenjo běſche
wěriwym mócny pſchikład. Joho ſwjatoſcź doſta wot Jězuſa ſamoho khwalbu,
kotryž we potajnych zjewjenjach ſwjatoho Jana wo nim praji: „Jandźelej
ſmyrnjanſkeje woſady piſaj: To praji tón Prěni a Poſledni, kiž běſche
morwy a je žiwy: Ja znaju twoju tyſchnoſcź a twoju khudobu, ale ty ſy
bohaty. Ty ſy hanjeny wot tych, kiž ſo Židźa mjenuja, ale to njejſu, ale
ſu towaŕſtwo djaboła. Njeboj ſo nicžoho, ſchtož změjeſch cźeŕpjecź. Budź
ſwěrny hacž do ſmjercźe a dam tebi krónu žiwjenja.“ (Pot. zjew. 2, 8 —
10.)

Na nim ſo boži zakit widźownje wopokaza, hdyž junu we pohanſkej wſy
pſchenocowaſche. Wón zaſłyſcha tſi krócź hłós: „Stań khwatajcy a
wotendź.“ Wón ze ſwojim towaŕſchom woteńdźe a lědma běſche z domu, padny
twarjenjo a zahrjeba wſchitkich, kiž tam běchu.

Hdyž biſkop Ignatius na ſmjertnym pucźu do Roma we Smyrnje zaſta,
pſchebywaſche wón z Polykarpom a tón joho rjecźazy koſcheſche ze
žadoſcźu za ſwjatym martraṙſtwom. Ignatius <pb n="168"/>połoži jomu
ſtaroſcź za Antiochijſku woſadu na wutrobu. Polykarp pucźowaſche po
woſadach a wucžeſche wſchudźom, ſchtož běſche wot japoſchtołow ſłyſchał.
Wokoło lěta 160 pſchińdźe wón do Roma k bamžej Anicetej, zo by z nim
hako z hłowu cyłeje cyrkwje wo wſchelakich cyrkwinſkich naležnoſcźach
rycžał. Tež tudy ſwědcžeſche wón wo japoſchtołſkej wěrje a wucžbje. Z
wutrobnej luboſcźu bjerjeſche wón zabłudźenych k ſebi, hdyž ſo pokutni
wrócźichu; ale kruty wopokaza ſo napſchecźo zatwjerdźenym a zaſakłym
błudnikam. Junu zetka wón na haſy Marciona, wucžerja błudnych wucžbow.
Tón běſche něhdy joho wucžome był. Polykarp wotwobrocźi wocži, zo joho
widźał njeby. Marcion ſtupi jomu do pucźa a poſtrowi joho, prajicy:
„biſkopje, njeznajeſch mje?“ Polykarp wotmołwi: „Haj, znaju
prěnjorodźenoho ze złoho ducha.“ A hinaſche wotmołwjenjo zaſakły błudnik
njezaſłužeſche. Schtóž božu wěrnoſcź prěje, zaprěwa Jězuſa a je ze złoho
ducha.

Dołhe lěta běſche Polykarp ſwojej woſadźe hako biſkop prědkſtał, a bu
wot wſchěch cžeſcźeny a lubowany hako japoſchtołſki muž. Ale jomu pocža
ſo bližicź cžas, kotryž wón pſchecy we wutrobje žadaſche. Rjane žiwjenjo
mějeſche ſo z rjanej ſmjercźu ſkóncžicź. Pod khěžorom Markom Aureliom
zazběhny ſo pſcheſcźěhanjo kſcheſcźanow. We lěcźe 166 wudyri tež we Aſii
njeměr. Pſchi pſchiležnoſcźi zjawnych hrow běſche ſo wjele luda zeſchło
a wjele kſcheſcźanow bu dźiwim zwěrjatam pſchedcźiſnjenych. Wohladana
krej roznjemdri pohanow bóle, a woni wołachu: „Prjecž z bjezbožnymi,
prjecž z hłowu! Pytajcźe Polykarpa.“ Woni žadachu joho ſmjercź, dokelž
běſche wón wina, zo běſche wjele cžłowjekow pſchibohi wopuſchcźiło.
Wěriwi nuzowachu ſwojoho biſkopa, zo wón měſto wopuſchcźi. Wonka
pſchebywaſchc wón cyły cžas we modlitwje za cyrkej. Junu w nocy zezda ſo
jomu, hako bychu ſo jomu hłowaki pod hłowu zapaliłe. To běſche tſi dny
pſched joho zajecźom. Wón to towaŕſcham zjewi a rjekny, zo pſchez woheń
wumrje. Bórzy ſo powjeſcź rozſchěri, zo ſo ſlědźerjo bliža. Pſchecźeljo
wotwjedźechu biſkopa na dalſche kubło. Ale ſlědźerjo zhonichu joho pucź
a wobſtupichu na ſcźěhowacym dnju (pjatk) dom z wojakami a chcychu joho
pytacź. Biſkop prajeſche: „Boža wola ſo ſtań,“ a dźěſche k wojakam dele,
powita jich a rycžeſche jim tak luboznje wo hnadźe ſwjatoho Ducha, zo ſo
woni nad tym ſpodźiwachu. Wón daſche jim jědź a napoj podacź a žadaſche
ſebi hodźinu <pb n="169"/>cžaſa k modlitwje. Dwě hodżinje ſo wón k Bohu
modleſche za złych a dobrych, za pſchecźelow a njepſchecźelow. Někotſi,
kiž joho ſłyſchachu, wobžarowachu, zo dyrbja tajkoho muža popadnycź.
Woni ſadźichu joho na ſkocźo a wjedźechu joho rano do měſta. Ducy zetka
jich ſudnik Herodes ze ſwojim nanom Nicetom. Taj wzaſchtaj joho na wóz a
chcyſchtaj joho narycžecź, zo by ſo k jich boham wobrocźił a ſebi
žiwjenjo zdźeržał. „Schto dha je to dale,“ prajeſchtaj wonaj, „hdyž
rjeknjeſch: „Khěžor je mój knjez,“ a pſchi tym někotre zornjatka wórucha
jomu k woporej do wohnja cźiſnjeſch?“ Swjaty muž ſo wotmjelcža. Hdyž pak
wotmołwjenjo žadaſchtaj, rjekny wón z krótka: „Ja nicžo to njecžinju,
ſchtož mi radźitaj.“ Tu ſo wonaj rozhněwaſchtaj, hanjeſchtaj joho a
ſtorcžiſchtaj joho z woza, tak zo ſebi wón nohu wobſchkodźi. Ale wón
khětſe zaſy ſtany a dźěſche z wojakami dale. Dowjedźechu joho do
dźiwadła. Wjele luda běſche zhromadźene. Kſcheſcźenjo ſłyſchachu hłós z
njebjes: „Budź ſtaty, Polykarpje!“ Wón bu pſched bohota ſtajeny a tón
porucži: „Pocžeſcźuj khěžora a joho bohow a praj: „Prjecž z tymi, kiž
bohow hanja.“ Sobuželnje pſchehlada Polykarp cžródy njewěriwoho luda,
pohladny k njebju a zdychny: „Knježe, wzmi prjecž tych, kotſiž tebje
zacpěja.“ Zaſy joho bohot nuzowaſche: „Pocžeſcźuj bohowku khěžorowoho
zboža, wotrjekni ſo Khryſtuſa a budźeſch ſwobodny.“ Polykarp wotmołwi:
„Schěſcź a wóſomdźeſat lět hižon je, zo jomu ſłužu a wón mi ženje žaneje
kſchiwdy cžinił njeje. Kak mohł ja ſwojoho krala a knjeza zaprěcź!“
Bohot bóle do njoho rycžeſche, ale biſkop wotmołwi: „Ty cžiniſch, hako
by njewjedźał, ſchto ſym. Słyſch dha: ſym kſcheſcźan. Chceſch-li
kſcheſcźanſku wěru zeznacź, dha praj a móžeſch ju zhonicź.“ Bohot
porucži: „Zamołwjej ſo pſched ludom.“ Polykarp: „Ně! pſched tobu hako
wyſchnoſcźu mam ſo zamołwjecź, nic pak pſched tutym nabłaznjenym ludom.
Tak wucżi mje moja wěra.“ Nětko hrožeſche bohot z lawami. Biſkop rjekny:
„Njech pſchiṅdźeja, ſym na wſchitko pſchihotowany. Cžim wjetſche je moje
cźerpjenjo, cźim wjetſcha budźe moja mzda“. Na to dźeſche bohot: „Ty
dźiwje zwěrjata zacpějeſch, hlej, dha dam tebje do wohnja cźiſnycź“.
Biſkop prajeſche: „Schto cžini mi woheṅ, kiž ſo hodźinu pali a potom
haſnje! Ja ſo nicžoho njeboju, hacž wěcžnych boloſcźow we wěcžnym
wohnju. Tohodla cžiń, ſchtož chceſch“.

Mjez tym zo wón tak rycžeſche, wuſtupi na joho woblicžu <pb
n="170"/>njebjeſka jaſnoſcź. Bohot ſo toho ſtróži, tola porucži
wuwołarjej, zo by wſchitkomu ludej tſi krócź wozjewił: „Polykarp
wuznawa, zo je kſcheſcźan“. Pſchez to wudyri prjedy z mocu zadźeržana
njemdroſcź pohanow a židow, a wſchitcy hromadźe wołachu: „Wón je wótc
kſcheſcźanow a wucžeŕ bjezbožnych. Wón je najhóŕſchi njepſchecźel bohow.
Wón dyrbi wumrjecź.“

Dokelž běſche cžas zwěrinſkich hrow nimo, bu k ſmjercźi we wohnju
wotſudźeny. Khwatajcy nanoſychu drjewo. Polykarp wotpołoži podeſchwje
(ſandale) a płaſchcź. Chcychu joho z rjecźazami wobwjazacź a k ſtołpej
pſchiſpinycź, zo njeby z wohnja cźeknył. Wón pak prajeſche: „Woſtajcźe
mje. Tón, kotryž je mi wolu k cźeŕpjenju dał, da mi tež móc, zo bjez
hozdźow njehnuty we wohnju woſtanu.“ Woni zwjazachu jomu rucy na
khribjet a wón dźěſche ſam na ſchcźěpowc, kaž běſche prjedy k božomu
wołtarjej pſchiſtupował. Wón pozběhny wocži k njebju a modleſche ſo
wótſe: „Knježe, wſchohomócny Božo, Wótcže ſwojoho lubowanoho a
žohnowanoho ſyna Jězuſa Khryſtuſa, pſchez kotrohož ſmy tebje ſpóznali;
ty Božo Jandźelow a mócnoſcźow a wſchoho ſtworjenja a wſchitkich
ſprawnych, kiž pſched twojim woblicžom khodźa: ja khwalu tebje, zo ſy ſo
doſtojnił, mje tule hodźinu pſchijecź, zo doſtanu podźěl khelucha
Khryſtuſowoho a pſchez ſmjercż k horjėſtacźu cźěła a duſche k wěcžnomu
žiwjenju we njezahinitoſeźi ducha pſchińdu. Wzmi mje dźenſa hako
ſpodobny wopor pſched ſwoje woblicžo. Ja khwalu tebje za to, zo ſym k
dokonjenju ſwojoho wopora puſchcźeny a krónu twojich ſlubjenjow doſtanu.
Za wſchitko to khwalu tebje a pocžeſcźuju tebje z wěcžnym njebjeſkim
Synom Jězuſom, z kotrymž budź tebi a ſwjatomu Duchej cžeſcź nětko a do
wěcžnych cžaſow. Amen.“ Schcźěpowe bu zapaleny, woheń ſapaſche wyſche a
wyſche, ale Polykarpa ſo płomjenja njedótknychu. Joho ſtawy ſo zdachu
ſwětłe kaž ſlěbro a złoto, a lubozna wóń kaž wóruch z njoho
wuſtupowaſche. Hdyž pohanjo widźachu, zo woheń jomu njeſchkodźi, bu wón
na bohotowu porucžnoſcź z lebiju pſchekłóty. Krej ſo z rany tak ſylnje
wuliny, zo woheń wuhaſny. To ſta ſo 23. februara 167 popołdnju.

Rady běchu ſebi kſcheſcźenjo ſwjate cźěło wzali. Ale Židźa narycžachu
bohotej, zo to dowolił njeby, dokelž bychu woni Khryſtuſa wopuſchcźili a
ſo powoſtankam ſwojoho biſkopa modlili. Tak rycžeſche jich złóſcź a
zawiſcź. Smyrnjanſka woſada piſa wſchitkim katholſkim cyrkwjam wo tutym
takle: „Židź a njewjedźa, <pb n="171"/>zo ſwojoho Khryſtuſa ženje
wopuſchcźicź njemóžemy, kotryž je za naſche hrěchi telko cźeŕpjeł a k
zbóžnoſeźi wſchitkich wumrjeł. Jomu, Synej božomu, ſo modlimy.
Martrarjow pak lubujemy hako wuežownikow a ſcźěhowarjow Knjezowych dla
jich njepſchiruniteje podatoſcźe k ſwojomu kralej a knjezej; a my
proſymy, zo bychmy něhdy jich towaŕſchojo byli. Hdyž ſtražny hejtman
naſchu zwadu ze Židami pytny, daſche wón cźěło do wohnja cźiſnycż a
ſpalicż. Potom pak zhromadżichmy, kaž drohe kamjenje, koſcże z popjeła a
połožichmy je na bjezſtraſchne měſtno, hdżež chcemy ſo wjeſele
zhromadżecż, zo bychmy martrarjowy narodny dżeń k wěcżnomu žiwjenju
ſwjecżili k wopomnjecżu wſchitkich, kotſiž ſu bědżenjo pſchetrali a k
zbudżowanju pſchichodnych wojowarjow.“ Wopomnjecżo ſwjatoho Polykarpa je
26. januara.

44.

Swjaty Juſtin a joho towarſchojo,

martrarjo.

We ſamariſkim hłownym měſcże Sichem narodżi ſo wokoło l. 100 wot
pohanſkeju ſtarſcheju Juſtin. Dokelž ſo we młodżencu bohate dary ducha
pokazowachu, bu wot ſtarſcheju k wuknjenju wyſchſchich wědomoſcżow
poſtajeny. Joho žadoſcż běſche, wěrnoſcż a Boha ſpóznacż a wón pytaſche
to pola wſchelakich pohanſkich wucžerjow. Ale wſchitko, ſchtož woni hako
mudroſcż poſkicżachu, njepodawaſche ſwětło k ſpóznacżu Bójſtwa. Tohodla
wobzamkny Juſtin, towaŕſtwo cžłowjekow na cžas wopuſchżicż, zo mohł bjez
rozpjerſchenja pſchemyſlecż. Na wopuſchcżenych pobrjohach morja
pſchekhadżeſche ſo cžaſto, a junu, do ſwojich myſlow zanurjeny, lědom
pytny, zo běſche ſo jomu rjany, cžeſcżowny ſchědżiwc pſchibližił. Bórzy
wón ſchědżiwcej wuzua, zo ſo za mudroſcżu a wěrnoſcżu pyta. Stary jomu
rjekny: „Widżu, zo ſu tebi ſłowa wažniſche, dyžli ſkutki, a zo wědomoſcż
pytaſch, nic pak wěrnoſcż a jeje ſcżěhowanjo.“ Na to pokaza <pb
n="172"/>jomu, zo žadyn z najwoſobniſchich pohanſkich mudrych prawu
wěrnoſcż namakał njeje, ſchto je Bóh. To móže cžłowjek jeno zhonicż,
hdyž Bóh ſam ſo jomu wozjewi. Nětko powjedaſche jomu, zo ſu mužojo byli,
profetojo, kotrymž je ſo Bóh wozjewił. Cżile ſprawni, wot Boha
rozſwětleni mužojo ſu wěrnoſcż ſpóznali a wucžili. We jich piſmach ſu
ſłowa wěrnoſcże, a ſchtož ſu woni wěſchcżili, je ſo dopjelniło. Woni
cžeſcżuja Boha hako ſtworicżerja njebjes a zemje a pſchihotuja ludźi k
wěrje do Jězuſa Khryſtuſa, pſchez kotrohož je zbóžnoſcż pſchiſchła. Po
tejle rycži wopuſchcżi joho ſchědżiwc. Ale we młodżencu běſche žadoſcż
wocucżiła, tele piſma božich mužow zeznacż. Z pobožnej kedżbnoſcżu wón
ſwjate piſma ežitaſche, a dokelž wěrnoſcż ſprawnje žadaſche, ju namaka.
A hdyž wón k tomu doſpołne žiwjenjo kſcheſcżanow wobkedźbowaſche a jich
wobſtajnoſcż we najhórſchich pſcheſcżěhanjach widżeſche, ſpózna wón, zo
wuežba kſcheſcżanow je wěrnoſcż, wot Boha ſamoho data. Z eyłej wutrobu
ſo wón tutej wěrnoſcżi poda a bu wokoło lěta 135 pſchez kſchcżeńeu do
cyrkwje pſchijaty.

Hako kſcheſcźan wuwucžowaſche ſo Juſtin bóle we ſwjatej wědomoſcźi a
wudoſpołujeſche ſo we pocžinkach kſcheſcźanſkeje pobožnoſcźe. Tola
njeběſche jomu doſcź, zo ſam wěri: tež pohanow a židow cheyſche wón k
wěrnoſcźi dowjeſcź a wjele hanjenu a pſcheſcźèhanu cyrkej zakitacź.
Tohodla pucźowaſche wón po wjele krajach, a njebojeſche ſo wuſměſchenja
a zacpěcźa, haj nic ſmjercźe, hdyž móžeſche kſcheſcźanow we wěrje
wobkrucźecź abo wěru napſchecźo njepſchecźelam zakitacż. „Ja ſo jenicžcy
wo wěrnoſcź ſtaram a njeboju ſo nicžoho, byrnje mje tež na kruchi
roztorhali.“ Tak wón wo ſebi prajeſche. Wón khodźeſche we draſcźe
pohanſkich mudrowcow, zo by z nimi lóže wobkhadźecź a jich za wěru
dobycź mohł.

Najwjacy cžaſa wón we Romje pſchebywaſche, hdźež běſche hnězdo
wſchitkoho pſchibójſtwa a pohanſtwa. Tam załoži wón wucžeŕnju
kſcheſcźanſkeje mudroſcźe, mějeſche rozrycžowanja wo wěrje z pohanſkimi
mudrowcami a zakitaſche cyrkej z hortom a piſmom. Pſchecźiwo pohanam,
Židam a błudnym wucžerjam z kſcheſcźanſtwa zakitaſche wón kſcheſcźanſku
wěrnoſcź. Haj, wokoło lěta 150 poda wón khěžorej Antoninej zakitne piſmo
pſchecźiwo pohanſkim wobſkoržowanjam a wopiſuje tam kſcheſcźanſke
žiwjenjo, kajkež je a bycź dyrbi. Wón praji: „Něchtó ſnadź praji, zo ſu
tež złóſtni kſcheſcźenjo. To móže bycź; pſchetož tele mjeno <pb
n="173"/>ſłuſcha wjele cžłowjekam, kotſiž wſchitcy jenak njemyſla a
njecžinja. Tajkich ſudźcźe hako złóſtnikow, nic hako kſcheſcźanow. A
hdyž ſu njewinowacźi, dha woſtajeźe jich, byrnje kſcheſcźenjo byli“. Na
to rozeſtaja wón wěru do jenoho Boha a kaznje, kotrež wſchitke ſwjate
žiwjenjo žadaja. Wón pokazowaſche na nadpſchirodnu hnadu, kotraž
kſcheſcźanam tele kaznje dźeržecź pomha. „Nichtó njemóže tych, kotſiž do
Khryſtuſa wěrja, k někajkej złóſcźi zawjeſcź. My Khryſtuſa pſchecy a
wſchudźom wuznawamy, hacž runje ſo pſchez to cźeŕpjenjam wuſtajamy. My
ſmy podwolni, wſchitko cźeŕpjecź, hdyž je wo cžeſcź Jězuſa Khryſtuſa
cžinicź. ..... Kſcheſcźenjo ſu we mjaſu žiwi, ale nic po mjaſu. Wſchitko
jich pſcheſcźěha, a woni lubuja wſchitkich“. Po wopiſanju žiwjenja
kſcheſcźanow ſpomina na jich bože ſłužby a praji: „My modlimy ſo
jenicžkomu Bohu a wopokaznjemy jomu ſwój dźak a khwalbu. We naſchich
zhromadźiznach cžita ſo ze ſwjatych knihow a wukładuje ſo wot
prědkſtejerjow. Potom ſtanywſchi pozběhujemy wutroby we zhromadnej
modlitwje a wobnowjamy pſchi tym zwjazk luboſcźe mjez ſobu. Na to
wopruje prědkſtejeŕ khlěb a wino, dźakuje ſo za dary, a wſchitkón lud
praji: Amen. Słužownikojo wołtarja wudźěleja potom ſwjaty khlěb a wino.
Na tejle jědźi njeſmě ſo nichtó podźělicź, dyžli ſchtóž do wěrnoſcźe
naſcheje wucžby wěri a pſchez kupjel zaſynarodźenja wodacźo hrěchow
doſtawſchi tak žiwy je, kaž Khryſtus wucži. Pſchetož my wužiwamy to, nic
hako wſchědnu jědź abo napoj, ale runje kaž je pſchez Słowo bože naſch
zbóžnik Jězus Khryſtus ſo mjaſo ſcžinił a mjaſo a krej měł k naſchej
zbóžnoſcźi: tak je pſchez wuprajenjo joho ſłowow pſchežohnowana cyroba —
mjaſo a krej tohole wocžłowjecženoho Jězuſa“. Swoje piſmo ſkóncži wón:
„Hdyž dha widźicźe, zo ſu tele wěcy po rozomje a wěrnoſcźi, mějcźe je w
cžeſcźi. Zezdadźa-li ſo wam hako prózdne rycže, dha zacpějcźe je, kaž
chcecźe. Ale njewotſudźujcźe cžłowjekow k ſmjercźi, kotſiž njejſu nicžo
zawinowali. Pſchetož božomu ſudźenju wy něhdy njewucźeknjecźe, hdyž we
ſwojej njeſprawnoſcźi zwoſtawacźe. To wam do prědka prajimy. Pſchecy pak
ſo toho dźeržimy: „Schtož Bóh chce, ſtaṅ ſo z nami“.

Tele piſmo njewoſta bjez wužitka. Khěžor Antonin pſchikaza, zo ſo
kſcheſcźenjo njedyrbja wěry dla ſudźicź. Po Antoninowej ſmjercźi, pod
khěžorom Markom Aureliom, wobrocźi ſo zaſy k hórſchomu. Stare
pſcheſcźěhanja ſo wobnowjachu. We Romje běſchtaj pohanſkaj mandźelſkaj
jara njeduſchne žiwjenjo <pb n="174"/>wjedłoj. Žona wopuſchcźi pohanſtwo
a pohanſku njehańbitoſcź a prócowaſche ſo hako kſcheſcźanka tež ſwojoho
muža wot njeduſchnoſcźe wotwobrocźicź. Wón pak chcyſche ju pſchecy zaſy
k prjedawſchim njeknicžomnoſcźam mocowacź. Tohodla chcyſche ſo wona po
tehdomnych zakonjach wot njoho dźělicź. Tola jeje pſchecźeljo to
wotradźachu. Mjez tym dyrbjeſche muž na někotry cžas do cuzby, ale tam
bu joho žiwjenjo hórſche, dyžli prjedy. Tohodla wopuſchcźi wona joho
dom. Na to ſo muž rozhněwa a njemějeſche nicžo nuzniſche, hacž ſwoju
žonu hako kſcheſcźanku wobſkoržicź. A tež tón dyrbjeſche joho złoby
nazhonicź, kotryž běſche ju za kſcheſcźanſtwo dobył. Ptolomej bu
popadnjeny a praſchany, hacž je kſcheſcźan. Hdyž ſo wuzna, bu do jaſtwa
ſadźeny. Po někotrym cžaſu bu zaſy praſchany, hacž je kſcheſcźan? Hdyž
to wobkrucźeſche, bu k ſmjercźi wotſudźeny. Tejele njeſprawnoſcźe dla
rjekny Lucius, jedyn z pſchitomnych, k bohotej: „Kak móžeſch cžłowjeka k
ſmjercźi wotſudźicź, kotryž žanu złóſcź wobeſchoł njeje? Tajke
wuſudźenjo njeznjeſe ſo ze zakonjom“. Bohot rjekny: „Schtó ſy ty, ſnadź
tež kſcheſcźan“? Wón wotmołwi: „Sym kſcheſcźan“. Za to bu tež wón
wotſudźeny. Hdyž joho k ſmjercźi wjedźechu, rjekny wón bohotej: „Mam ſo
tebi jara dźakowacź; pſchetož nětko budu póſłany k Bohu, k mojomu
dobromu a hnadownomu kralej njebjes“. Tak buſchtaj Ptolomej a Lucius a
hiſchcźe jedyn kſcheſcźan we lěcźe 166 morjenaj. —

Tónle podawk pohnu Juſtina, zo znowa hako zakitaŕ kſcheſcźanow wuſtupi.
Wón napiſa druhe zakitne piſmo a poda je khěžorej. We tutym wón
naſpomni, zo ſam pſchez lecženja njepſchecźelow kſcheſcźanſtwa ſkoro k
martraŕſtwej pſchiṅdźe a zo chce, kaž nětko ze ſłowom, tak potom ze
ſwojej krewju njewinowatoſcź kſcheſcźanow, a cžiſtoſcź a woſobnoſcź jich
wěry wobſwèdcžicź. To ſo tež bórzy ſta. Pohanſki mudrowc Kreſcenc,
kotrohož běſche Juſtin wjacy krócź we rozrycžowanjach pſchewinył,
naſchcźuwa khěžorowoho prjedawſchoho wucžerja, bohota Ruſtika, zo wón
Juſtina a někotrych kſcheſcźanow zaja. Ruſtikus jomu porucži: „Budź
boham a khěžorowym porucženjam poſłuſchny“! Juſtin wotmołwi: „Ja
poſłucham kaznjam naſchoho zbóžnika Jězuſa Khryſtuſa, a tohodla
njeſměcźe mje ani hanicź, ani wotſudźicź“. Na to bohot: „Kotre
wědomoſcźe ſy wuknył“? Juſtin: „Ja ſym ſo prócował, zo bych wſchitke
wědomoſcźe zeznał a njejſym we žanej wucžbje njeznaty. Na poſledku pak
<pb n="175"/>ſym ſo wucžbje kſcheſcźanow pſchiwobrocźił, hacž runje ſo
wona tym njeſpodoba, kotſiž ſu wot wopacžnych měnjenjow zawjedźeni“.
Bohot: „A ſchto dha je tale wěra“? Juſtin dźeſche: „Naſcha ſwjata wěra
wucži nas wěricź do jenoho Boha, kotryž je wſchitko ſtworił, ſchtož je
widźowne, a tež to, ſchtož je cźělnymaj wocžomaj njewidźowne. A my
wuznawamy knjeza Jězuſa Khryſtuſa, Syna božoho, kotrohož ſu profetojo
wozjewjeli a kotryž hako ſudnik cyłoho cžłowjeſtwa zaſy pſchińdźe. Wón
je nam zbóžnoſcź pſchinjeſł a wucži wſchěch, kotſiž chcedźa wot njoho
wuknycź. Ja pak ſym hako cžłowjek hubjeny a njedoſtojny, wo joho
njeſkóncžnym Bójſtwje něſchto hódne prajicź“. Bohot ſo wopraſcha, hdźe
ſo kſcheſcźenjo zhromadźuja? Juſtin rjekny: „Kóždy dźe k druhomu, hdźež
chce a móže“. Zaſy ſo bohot wopraſcha, hacž je kſcheſcźan. Juſtin
wobkrucźi, zo je.

Na to praſcheſche ſo Ruſtikus tež druhich, hacž ſu kſcheſcźenjo.
Chariton a Charitina wotmołwiſchtaj: „My ſmy to pſchez božu hnadu“.
Bohot wobrocźi ſo k Euelpiſtej: „Schtó ſy ty“? Wón wotmołwi: „Ja ſym
khěžorowy poddan, ale Khryſtus ſam je mi ſwobodu dał a mam dźěl na wěrje
a nadźiji kſcheſcźanow. Hieraks a Liberian prajeſchtaj: Tež mój modlimój
ſo jenomu, žiwomu Bohu“. Ruſtikus ſo wopraſcha, hacž ſtaj pſchez Juſtina
kſcheſcźanaj? Hieraks dźeſche: „Ja ſym pſchecy kſcheſcźan był a woſtanu
kſcheſcźan“. Euelpiſt rjekny: „Ja drje ſym Juſtinowe rozwucženja rady
ſłyſchał, ale kſcheſcźanſtwo ſym we Kapadocii wot ſwojeju ſtarſcheju
nawuknył“. Na to ſo Ruſtikus na ſtarſcheju a domiznu napraſchowaſche a
Hieraks wotmołwi: „Naſch prawy wótc je Khryſtus a prawa macź je wěra, z
kotrejž do njoho wěrimy. Mojej cžaſnej ſtarſchej ſtej wumrjełoj; ja pak
ſym we Lykaonii rodźeny“. Tajke wotmołwjenja mjerzachu bohota a wón ſo k
Juſtinej wobrocźi: „Ty, kotrohož ludźo za wurycžnoho a wucženoho dźerža,
a kiž měniſch, zo maſch prawu wucžbu: ſchto, hdyž budźeſch wot hłowy
hacž do nohow po cyłym cźěle pſcheſchwikany, myſliſch ſebi, zo potom do
njebjes póńdźeſch“? Ponižnje wotmołwi Juſtin: „Ja ſo nadźijam, zo potom
dóſtauu, ſchtož kóždy doſtanje, kiž Khryſtuſowe kaznje dźerži. Ja wěm,
ſchtóž je tak žiwy, wobkhowa božu hnadu, byrnje cyły ſwět zahinył“.
Bohot rjekny: „Tak dha měniſch, zo do njebjes pſchińdźeſch a někajke
myto doſtanjeſch“? Juſtin: „Ja to nic jeno měnju, ale wěm to tak wěſcźe,
zo tež najmjeńſchoho dwěla nimam“. Bohot: „To wſcho nětko <pb
n="176"/>nicžo njepomha. Wy dyrbicźe woprowacź“. Juſtin: „Žadyn, kiž je
prawje zmyſleny, Jězuſowu wěru njewopuſchcźi, zo by do błuda a
bjezbóžnoſcźe padnył“. Ruſtikus: „Jelizo njepoſłuchacźe, budźecźe bjez
ſmilnoſcźe cžwělowani“. Juſtin: „My nicžo bóle nježadamy, dyžli Jězuſa
Khryſtuſa dla cźeŕpjecź a potom zbóžni bycź. Pſchetož to da nam dowěru
pſched joho ſudnym ſtołom, pſched kotryž dyrbi něhdy cyły ſwět ſtupicź“.
To wobkrucźachu tež druzy kſcheſcźenjo a proſchachu, zo by khwatał, a
wuznachu: „My ſmy krucźi kſcheſcźenjo a njebudźemy pſchiboham
woprowacź“.

Nětko wuſudżi bohot Ruſtikus: „Schtóž boham woprowacź a khěžorowym
porucžnoſcźam poſłuſchny bycź njecha, budźe ſchwikany a k ſmjercźi
wotwjedźeny. Tak to zakoṅ žada“. Swjecźi martrarjo ſpěwachu Bohu
khwalbu, hdyž buchu wotwjedźeni a ſchwikani a jenomu po druhim hłowa
wotrubana. To ſta ſo wokoło lěta 167. Někotſi kſcheſcźenjo wzachu
ſkradźu jich cżěła a pohrjebachu je na cžeſne waſchnjo. Jich wopomnjecżo
ſwjecżi ſo 1. junija.

45.

Swjecźi martrarjo we Lyonje a Viennje.

Swjata Blandina a towarſchojo, 2. junija. Jedyn z Polykarpowych
wucžomcow, Pothinus, pſchińdże do južneje Gallije (nětcžiſcheje
Franeózſkeje) a bu prěni biſkop we Lyonje. Młode kſcheſcżanſtwo
dyrbjeſche tež tudy, kaž wſchudżom druhdże, pſchez krawne ſwědeženjo ſo
wobkrucżecż. Woſebje we měſtomaj Lyonje a Viennje běſche we lěcże 177
ſurowe pſcheſeżěhanjo. Jeno někotre mjena ſu znate z wulkeje ſyły tych,
kotſiž tudy ſwoju wěru z krewje wobſwědcžichu. Jich mjena ſu zapiſane we
knihach žiwjenja. Najprjedy bu wot wyſchnoſcże poruežene, zo ſo
kſcheſcżenjo ani we wobydlenjach měſcheżanow, ani hdże na zjawnym měſcże
pokazacż njeſmědża. To doſahaſche, lud pſchecżiwo nim zeſchcżuwacż a k
pſcheſcżěhanjam zbudżicż. <pb n="177"/>Hdźežkuli ſo kſcheſcźan pokaza,
bu hanjeny, z kamjenjemi mjetany, bity, po haſach wlecženy a do jaſtwa
tyknjeny. Wyſchnoſcź žanoho njezakitaſche. Słabſchi a bojazniſchi
rozcźěkachu po kraju. Wutrobicźiſchi pak ſtupichu wichoram khroble
napſchecźo. Mjez tutymi běſche młodźenc Egapeth, kotrohož žiwjenjo
běſche tak krutobne, zo bu Janej kſchcźenikej pſchirunany. Wón ſtupi
pſched ſudnika a žadaſche, zo ſměł kſcheſcźanow zamołwjecź a zakitacź.
Sudnik ſo wopraſcha, hacž je kſcheſcźan? Hdyž běſche to wobkrucźił, bu k
wuſměſchenju „rycžnik kſcheſcźanow“ mjenowany a druhim martrarjom
pſchitowaŕſcheny a morjeny. Najwoſobniſchi buchu zajecźi a z nimi jich
pohanſcy ſłužownikojo, zo bychu łžě na nich ſwědcžili. Schtóž wěru
wuzna, mějeſche jeno ſurowoſcź wocžakowacź. Kóždy dźeń ſkoro buchu
někotſi cžwělowami a morjeni. Najhórſche wobſkorženja buchu na nich
zwalene a z tym lud bóle zeſchcźuwany, a ſurowoſcź wſchědnje roſcźeſche.
Tele pſcheſcźěhanjo njeběſche pak najzrudniſche za woſadu: bóle
rudźeſche ſłaboſcź někotrych, kiž z bojoſcźe pſched cźeŕpjenjom Jězuſa
zaprěchu. Boža hnada je mócna we tych, kotſiž ſu dobreje wole a kotſiž
we ſpominanju na ſwoju ſłaboſcź k hnadźe wucźěkaja. Do hańby
pſchińdźeja, kotſiž ſo na ſwoje ſamotne mocy dowěrjeja.

Swobodni kſcheſcźenjo wſchu móžnu pomoc a luboſcź ſwojim jatym bratram
wopokazowachu, zo bychu ſobudźěl na zaſłužbach jich jaſtwa doſtali. Mjez
jatymi běchu woſebje ſchtyrjo, napſchecźo kotrymž ſo złoby z
najwjetſchej ſylnoſcźu wobrocźichu. Běchu to Sanktus, diakon we Viennje;
Maturus, njedawno hakle wukſchcźeny, ale połny hnady a wěry; Attalus,
kruty ſtołp a podpjera cyrkwje, a ſłužownica knježna Blandina, na
kotrejž chcyſche Bóh prawje zjawnje pokazacź, zo pſched nim cžaſto we
wyſokej cžeſcźi ſteji, ſchtož je pſched cžłowjekami nizke a zacpěte.
Wſchitko ſo jeje dla bojeſche, zo łahodnoho cźěła dla ſnadź ani
zapocźatk cžwělow njeznjeſe. Tola luboſcź k Bohu poſylnja, ſchtož je
ſłabe. Runje jeje łahodnoſcźe dla ſo ſurowoſcź napſchecźo njej zapocža.
Ale kak dyrbjachu ſo wſchitcy dźiwacź, hdyž na njej božu móc widźachu.
Słaba holca znjeſe wot ranja hacž do wjecžora wſchitke cžwěle, tak zo
dracžojo wuſtachu a ſo mucžni zaſtupowacź dyrbjachu, mjez tym zo wona
kruta a wjeſoła woſta. Wot njeje ſo žadaſche, zo by wobſwědcžiła, zo ſo
mjez kſcheſcźanami wohidnoſcźe ſtanu. Wona pak pſchecy prajeſche: „Ja
ſym kſcheſcźanka; mjez nami ſo nicžo złe <pb n="178"/>njeſtanje.“
Pozdźiſcho wona ſama wuzna, zo, hdyžkuli běſche tele ſłowa wuprajiła,
nowe mocy do ſwojoho cźěła doſta. Jeje pſcheſcźěharjo dyrbjachu
pſcheſtacź a wuznacź, zo ſu pſchewinjeni, hacž runje běſche knježnine
cźěło ſama rana.

Podobnje dźěſche ſo tſom mužſkim. Pſcheſcźěhanjo běſche wulke, wjetſcha
jich ſcźeŕpnoſcź. Jich cźěła buchu roztorhane, zo njeběchu wjacy
zeznacź: tola duch woſta kruty a njepoſłabjeny. Sanktus bu za domiznu,
powołanjom a mjenom praſchany. „Ja ſym kſcheſcźan.“ W tymle joho
wotmołwjenju běſche wſchitko wopſchijate. Khryſtus cźeŕpjeſche we nim a
ſkutkowaſche na nim ſwoje dźiwy. Joho rozdrjene a roztorhane cźěło, nic
wjacy na cžłowjeka podobne, bu ze žehliwymi železnymi žerdźemi palene.
Pohanjo měnjachu, zo dyrbi wumrjecź; ale kak ſo ſtróžichu, hdyž wón
ſtany a krucźe a runje pſched nimi ſtejeſche, tak hako bychu nowe cžwěle
ſtare rany zahojicź pomhałe.

Attalus dyrbjeſche z dźiwimi zwěrjatami bědźicź a bu potom na žehliwy
železny ſtoł ſadźeny, na kotrymž ſo cźěło zeſmudźi. Mjez tym zo wón tak
cźeŕpjeſche, rycžeſche wón ludej: „Hlejcźe, to rěka ludźi žracź. My pak
žanych ludźi njejěmy [2]⁾ a njecžinimy hewak nicžo złe.“ Hdyž ſo joho za
mjenom joho Boha praſchachu, rjekny wón: „Bóh nima žane mjeno, kaž my
ſmjertni.“

Blandina běſche mjez tym kaž we drěmkach ležała. Pſchi poſlednim
cžwělowanju wona wotucźi a bu znowa do cžwělowanja wjedźena. Bu ke
kſchižnomu ſtołpej pſchiwjazana, zo ſo njemohła napſchecźo lawam
wobaracź. Tež pſchi tym ſo na njej žana bojoſcź njepokaza, ale
wjeſołoſcź. Wona modleſche ſo k Bohu, zo by jej a towaŕſcham we
cźeŕpjenju wobſtajnoſcź a ſylnoſcź dał. Žane zwěrjo ſo jeje njedótkny.
Tohodla bu wotwjazana a zaſy do jaſtwa dowjedźena, zo by ſo tam k
dalſchim cžwělam pſchihotowała. Same jaſtwo běſche jej zła cžwěla. Wuzka
cźěmna komora bjez cžerſtwoho powětra a wotpocžinka bě měſto, hdźež
mějeſche rucy, ſchiju a nozy do kłódy (pjeńka) zaſpinane.

Mjez tym běſche ſo wupokazało, zo ſu Attalus a někotſi druzy
kſcheſcźenjo romſcy měſchcźenjo. Tohodla póſła bohot <pb n="179"/>piſmo
khěžorej a wopraſcha ſo, ſchto ma z jatymi cžinicź. Martrarjo woſtachu
tak dołho we jaſtwje a mnozy mjez tym na ſwoje rany wumrjechu. Biſkop
Pothin běſche prjedy pſchecy žadał, zo mohł krawne ſwědcženjo
wotpołožicź. Nětko we ſtarobje 90 lět ſta ſo po joho žadoſcźi. Wojacy
wlecžechu joho pſched ſudnika a lud cźěrjeſche ſo z hanjenjom a klecźom
za nim. Bohot ſo wopraſcha, ſchtó je Bóh kſcheſcźanow? Pothin wotmołwi:
„Ty by joho ſpóznał, hdy by toho doſtojny był.“ Na to bu wo zemju
cźiſnjeny, na nim teptane, z pjaſcźemi do njoho bite a wón poł morwy do
jaſtwa wotnjeſeny, hdżež na druhi dźeń wumrje.

We tymle cžaſu cžakanja ſtachu ſo wopokazma božeje miłoſcźe na
pokutnych. Někotſi běchu we cžwělach Jězuſa zaprěli. Tola njebuchu woni
puſchcźeni, ale dyrbjachn we jaſtwje woſtacź, zo bychu hako ſwědkojo
napſchecźo kſcheſcźanam wuſtupili. Hdyž buchu cźile ze ſwěrnymi hromadże
pſched ſudniſtwo wjedźeni, pokaza ſo wulka rozdźělnoſcź. Kotſiž běchu
ſwěrni woſtali, dźěchu wjeſele; měr a pokoj běſche na jich woblicžu
widźecź. Swoje puta njeſechu kaž pyſchnu draſtu. Wotpadnikojo pak dźěchu
bojaznje z pokhilenej hłowu a běchu wſchitkim zrudny napohlad. Tamni
běchu rjani pſchez zjenocźenjo z Bohom, cźile ſłabi pſchez dźělenjo wot
Boha. Ale ſwěrni njemóžachu změrom a we pokoju woſtacź a ſo nad tym
změrowacź, zo telko bratrow do zahinjenja pſchińdźe. Sami ſo
njekhwalachu ſwojeje wobſtajnoſcże dla, nikoho njewobſkoržowachu, žanoho
njeſudźachu. We wutrobje zamołwjachu jich a modlachu ſo k Bohu, zo chcył
wón padnjenych zaſy pozběhnycź a na pucź pokuty wrócźicź a k ſwětłej
wěcžnoho žiwjenja pſchiwjeſcź. Modlitwa ſprawnoho wjele zamoži. Mjez tym
pſchińdźe z Roma wot khěžora porucžnoſcź, zo dyrbja morjeni bycź, kotſiž
we wuznawanju zwoſtawaja. Schtóž wěru zaprěje, njech ſo puſchcźi. Cžas
zjawnych hrow běſche ſo zapocžał. Bohot wuſudźi, zo ſo romſkim
měſchcźanam hłowa wotruba, druzy pak dyrbja ze zwěrjatami bědźicź.
Wſchitcy, ſwěrni a wotpadnjeni, buchu pſched ſudniſchcźo wjedżeni a
hiſchcże junu k pſchibójſkomu woporej žadani. A hlej, někotryžkuli,
kotryž běſche prjedy wěru zaprěł a wotpadnył, wuznawaſche nětko we
pokutnej želnoſcżi Khryſtuſa a poda ſwoje žiwjenjo cźeŕpjenjam a
ſmjercźi. Mjez tutymi běſche žónſka Biblis, kotraž běſche prjedy
bojoſcźe dla wotpadnyła, hacž runje ſo jeje wutroba tomu
pſchecźiwjeſche. Nětko zaſy pſched ſud pſchiṅdźe, a dyrbjeſche złóſcże
kſcheſcźanow <pb n="180"/>powjedacź. Ale k wotpadej njechaſche wona łžu
pſchidacź a wobaraſche ſo, wopacžne ſwědcženjo wotpołožicż. Za to bu na
cžwělidło połožena. We tymle cźeŕpjenju pocža wona na wěcžne we heli
myſlicź a ſo wěcžnoho zatamanja bojecż. We prawym cžaſu běſche božu
hnadu zapſchimnyła a jeje duſcha wocucźi z hrěſchnoho ſpanja. Wona
njeſwědcžeſche nicžo, ale wuznawaſche zaſy Khryſtuſa a wukupi ſebi
pſchez krótke cžaſne cżeŕpjenjo ſwoju duſchu z wěcžnoho zatamanja.

Njedaloko kſchecźanow pſched ſudnym ſtołom ſtejeſche Alekſander, lěkaŕ z
Aſije, kiž hižon dołho hako rozſchěrjeŕ wěry we Gallii ſkutkowaſche.
Kſcheſcźenjo joho znajachu a cžeſcźachu. Z kiwanjom jich wón k
wobſtajnoſcźi napominaſche a wobkrucźeſche. Pohanſki lud to pytny a
pocža napſchecżo njomu wołacź. Sudnik ſo k njomu wobrocźi z praſchenjom,
ſchtó wón je? Wón wotmołwi: „Sym kſcheſcźan.“ Na to ſudnik wotſudźi, zo
ma wot zwěrjatow roztorhany bycź. Wón bu na druhi dźeń z Attalom na
wojowniſchcźo pſchiwjedźeny a na nimaj wſchelake cžwěle ſpytane, tola
podarmo. Alekſander ani zwuka wot ſo njeda. Na to buchu kſcheſcźenjo
zwěrjatam prědkeźiſnjeni. Schtož wot zwěrjatow morjeny njebu, padny pod
dracžowym mjecžom. Někotre dny trajeſche tele cžwělowanjo a morjenjo, a
wſchědnje bu Blandina won wjedźena, zo by tymle ſurowoſcźam
pſchihladowała. K njej běſche ſo pjatnacźelětny hólcžec Pontikus
ſtowaŕſchił. Hdyž běchu wſchitey druzy morjeni, pſchińdźe tež na njeju
rjad. Wot njeju bu žadane, zo byſchtaj pſchiboham woprowałoj. Wonaj
prajeſchtaj, zo žanoho Boha njeznajetaj, dyžli ſtworicźerja njebjes a
zemje. Lud žadaſche, zo dyrbitaj ſo knježna a młodźenc pſchez nowe
cžwěle pſchedobycź. Wonaj pak woſtaſchtaj krutaj we cźeŕpjenju. Hdyž
chcychu Pontika mocy wopuſchcźicź, napominaſche a tróſchtowaſche joho
Blandina, zo njeby krónu wot ſo ſtorcžił, hdyž hižon na njebjeſkim prozy
ſteji. A wón woſta wobſtajny hacž do kónca a poda ſwoju njewinowatu
duſchu Bohu.

Nětko běſche Blandina ſama wyſche. Wona bu ſchwikana a ze žehliwym
železom palena. Ale wona ſo wjeſeleſche. Na to bu dźiwim zwěrjatam
cźiſnjena, ale te ſo jeje njedótknychu. Duž ju do ſaka zwjazachu a
pſched dźiwjoho byka cźiſnychu. Tón ſo z rohami do njeje zary, ju
mjetaſche a na njej teptaſche. Wona nježałoſcźeſche, ale modleſche ſo
Khryſtuſej. Na poſledku ſkóncži ſwoje žiwjenjo pſchez mjecž. Pohanjo
wuznachu, <pb n="181"/>zo ženje žónſka telko cźeŕpjeła njeje, kaž tale
ſłaba knježna.

Pohanjo njeběchu hiſchcźe ſpokojemi, ale chcychu ſwoje złoby na cźěłach
wutſchaſcź. Schtóž bě we jaſtwje wumrjeł, njebu pohrjebany, ale pſam k
žratwje eźiſnjeny. Kſcheſcźenjo njeſmědźichu ſo jim bližicź. Schtož
běſche wot wohnja abo zwěrjatow woſtajene, bu na hromadu zmjetane a
ſchěſcź dnjow ležo woſtajene a wot luda hanjene. Potom bu wſchitko
ſpalene a popjeł do rěki Rhony zmjetany, zo njeby žadyn powoſtank po
nich był. Tola Bóh zhromadźi něhdy pſchi horjeſtacźu jich cźěła zaſy k
wěcžnomu žiwjenju. Na tutych ſwjatych martrarjow ſpominamy 2. junija.

Swjataj Alekſander a Epipodius, 22. hapryla. Bórzy po prěnim
pſcheſcźěhanju nazběhny ſo w lěcźe 178 nowa pſcheſcźěha we Lyonje. Mjez
druhimi woporami mjenujetaj ſo Alekſander z Grichiſkeje a Epipodius z
Lyona rodźeny. Młodźencaj běſchtaj rjenje zroſcźenaj a wjele wucženaj a
póccźiwaj. Zahe wot ſtarſcheju derje kubłanaj, poſylnjeſchtaj ſo mjez
ſobu z dobrym pſchikładom. Swjate žiwjenjo zaſłuži jimaj rjanu krónu
martraṙſtwa. Po wudyrjenju pſcheſcźěhanjow cźeknyſchtaj z Lyona a
wukhowaſchtaj ſo pola kſcheſcźanſkeje wudowy. Tola buſchtaj tudy bórzy
wuſlědźenaj a bjez dalſchoho pſchepytanja hako kſcheſcźanaj do jaſtwa
ſadżenaj. Po tſoch dnjach pſchińdźeſchtaj pſched ſudnika. Na praſchenjo
wuznaſchtaj, zo ſtaj kſcheſcźanaj. Lud žadaſche jeju ſmjercź. Sudnik
prajeſche: „Nětko hiſchcże traje cžłowjeſka bjezbožnoſcź napſchecźo
boham? nětko hiſchcźe ſo khěžorowe kaznje zacpěja, a bohojo a khěžor ſo
pſchez to hanja? Je to płód wſchitkich cžwělow, kotrež ſmy napſchecźo
kſcheſcźanam nałožowali? Wjele tychle ludźi ſmy znicžili, ani jich rowy
njejſu znate: a tola traje wuznawanjo Khryſtuſa! Kak wěricźe ſebi tak
zakazanu wěru dźeržeeź? Wój doſtanjetaj zaſłužene khoſtanjo.“ Wón daſche
Alekſandra wotwjeſcź a pocža Epipodia z leſtnymi ſłowami narycžowacź,
pokazowaſche na lóſchtaŕſku rjanoſcź pſchibójſkich ſłužbow a na ſtruchłe
žiwjenjo we ſłužbje kſchižowanoho. Pokazowaſche na radoſcźe a wjeſela
młodoho žiwjenja. Wſchitko nicžo njepomhaſche. Epipodius wotmołwi jomu:
„Moja luboſcź k Jězuſej a joho wěrje njeje tak ſłaba, zo by ſo z tajtimi
lubjenjemi poduſycź hodźiła. <pb n="182"/>Twoje leſcźenjo je ſurowoſcź.
Z wami žiwy bycź, pſchinjeſe wěcžnu ſmjercź. Pſchez was zahinycź,
pſchihotuje prawu khwału. Ty rycžeſche wo Jězuſowej ſmjercźi na kſchižu,
ale njechaſch wjedźecź, zo je wón zaſy z morwych ſtanył. Wón je ſwojim
ſłužownikam pucź k njeſmjertnoſcźi a wěcžnomu žiwjenju pſchihotował.“
Sudnik daſche joho z pjaſcźemi na hubu bicź. Z krawjacym hortom wón
hiſchcźe khrobliſcho rjekny: „Ja wuznawam, zo je jedyn Bóh, Khryſtus z
Wótcom a ze ſwjatym Duchom. Mi ſo ſłuſcha, zo ſwoju duſchu Khryſtuſej
dam, kotryž je mój ſtworicźeŕ a wumožnił. Pſchi tym ſo mi žiwjenjo
njewozmje, ale pſcheměni ſo do lěpſchoho. Na tym je mało ležane, kak abo
hdy hubjene cźěło zahinje, jeno zo duſcha do njebjes k ſwojomu
ſtworicźerjej pſchińdźe.“ Wón bu na cžwělidło wupſcheſtrjeny a jomu ze
železnymi kłakami ſtrona roztorhana. Ludej pak běſche to pomału. Z
wulkim wołanjom žadachu, zo by ſudnik młodźenca kamjenjowacź abo na
kruchi roztorhacź dał. Sudnik daſche jomu hłowu wotrubacż.

Někotre dny po tutym bu joho pſchecźel Alekſander ſudźeny. Sudnik rjekny
jomu z dobrym: „Nětkle je hiſchcźe we twojej mocy, zrudnomu kóncej
ſwojoho towaŕſcha wucźeknycź. Daj ſebi radźicź. My ſmy kſcheſcźanow tak
znicžili, zo ſkoro žani wjacy zbytni njejſu. Tež twój pſchecźel je
ſwojeje błaznoſcźe dla morjeny. Wopruj boham, jeli derje ze ſobu
měniſch“! Alekſander rjekny: „Ja ſo Bohu dźakuju, zo mi kraſne dobycźa
martrarjow naſpomnjeſch a mje pſchez jich pſchikład we wuznawanju
wobkrucźeſch. Měniſch dha ſnadź, zo ſy ze žiwjenjom cźěła tež žiwjenjo
duſche zuicžił? Te ſu nětko we njebjeſach, pſcheſcźěharjo pak ſebi
zahinjenjo pſchihotuja. Hdyž wěm, zo je mój pſchecźel hižon do wěcžneje
radoſcźe pſcheſchoł, zwoſtawam dowěrniſcho pſchi ſwojim wuznawanju. Ja
ſym kſcheſcźan, ſym to pſchecy był a zwoſtanu to pſchecy k cžeſcźi
ſwojoho Boha. Cžwěluj moje cźěło, zo wone wumrje: moju duſchu zakita a
wozmje k ſebi tón, kotryž je mi ju dał“.

Wohańbjeny ſudnik daſche jomu ſtawy rozeſpinycź a joho wot tſjoch mužow
ſurowje z prutami ſchwikacź. Martraŕ boži jeno k njebju pohladowaſche a
proſcheſche Boha wo ſylnoſcź. Po dołhim ſchwikanju ſo ſudnik zaſy
wopraſcha, hacž pſchi ſwojim zwoſtawa? Alekſander dźeſche z njekhabłatej
khrobłoſcźu: „Pſchibohi ſu djaboły. Bóh pak kſcheſcźanow zakita“. Sudnik
rjekny: „Kſcheſcźenjo ſu we ſwojej wrótnoſcźi tak daloko pſchiſchli, zo
<pb n="183"/>ſebi za wjetſchu cžeſcż dźerža, hdyž ſu dlěje a hórje
cžwělowani. Měnja, zo nas z tym pſchewinjeja. Toho dla dyrbja ſo ze
ſpěſchnym cźeŕpjenjom moricź“. Alekſander bu kſchižowany. Na kſchiž
ſpjaty wón bórzy wumrje, dokelž běſche cyły rozſchwikany. Kſcheſcźenjo
pohrjebachu cźěle tuteju pſchecźelow njedaloko měſta. Jeju row woſta
kſcheſcźanam we ſwjatym wopomnjecźu.

46.

Swjataj Symforian a Theofil.

Swjaty Symforian, 22. auguſta. Jedyn z najwoſobniſchich martrarjow we
Francózſkej je Symforian, kotryž lědom 20 lět ſtary we hiſchcźe
zwjetſcha pohanſkim měſcźe Autun (Auguſtodunum) we martraŕſkej ſmjercźi
wumrje. Wot praweje mudroſcźe napjelnjeny, ſpózna młodźenc we póccźiwym
žiwjenju wěſty pucź do njebjes. Tohodla njedaſche ſo wot ſwětnoho
lóſchtaŕſtwa nakazycź. Junu bu pſchi pohanſkim ſwjedźenju poſtawa
(ſtatua) bohowki měſta po měſcźe wožena a wſchitkón lud ſo k njej
modleſche. Symforian ſwarjeſche na to. Pſchimnychu joho a mocowachu, zo
by ſo bohowcy pomodlił. Wón ſo wobaraſche a bu toho dla pſched bohota
Heraklia wjedźeny. Tón ſo wopraſcha za mjenom a powołanjom. Wón
wotmołwi: „Sym kſcheſcźan a rěkam Symforian“. Bohot: „Cžoho dla ſy
bohowku zacpěł a ſo wobarał k njej ſo pomodlicź“? Symforian: „Ja ſym
kſcheſcźan. Ja ſo žiwomu Bohu modlu, kiž we njebjeſach knježi.
Djabołſkim poſtawam ſo njemodlu. Dowol, a ja je rozbiju“. Sudnik rjekny:
„Tónle cžłowjek je bohahanjeŕ a zběžkaṙ. Je wón z naſchoho měſta“?
Prajachu, zo je ze zemjanſkeje ſwójby. Sudnik rjekny: „Ty ſo na ſwoju
woſobnu ſwójbu ſpuſchcźeſch — abo njejſu tebi khěžorowe zakonje znate?
Pſchecžitajcźe je jomu“. Wukaz pak běſche: „Khěžor Markus Aurelius
wſchitkim bohotam, ſudnikam a wyſchnoſcźam ſwojoho kraja! My ſmy
zhonili, zo cźi, kotſiž ſo kſcheſcźenjo mjenuja, porucžnoſcźe naſchoho
zakonja pſcheſtupuja. Tych wupytajcźe, a hdyž boham woprowacź njechadźa,
mocujcźe jich z cžwělemi, zo <pb n="184"/>by ſo zakonjej ſprawnoſcź
ſtała a złóſcź ſo ſkóncžiła“. Po pſchecžitanju tutoho wukaza wopraſcha
ſo ſudnik: „Schto wotmołwiſch na to? móžemy my tónle wukaz zaprěcź? Na
tebi leži dwoja złóſcź: kſchiwda napſchecźo boham a zacpěcźo zakonja.
Njepodcźiſnjeſch-li ſo nětko hiſchcźe zakonjej, dyrbi ſo narunanja dla
twoja krej pſchelecź“. Symforian wotmołwi: „Tale poſtawa njeje nicžo,
hacž njeduſchne a ſchkódne djabliſko. Kotryž kſcheſcźan ſo tajkim wěcam
pſchiwobrocźi, ſtorka ſo do wěcžnoho zatamanja. Naſch Bóh je bohaty we
mytowanju a ſurowy we khoſtanju. We krutej wěrje do njoho woſtanu ja
wobſtajny, a pſchińdu k kralej wěcžnoſcźe“. Hdyž Heraklius widźeſche, zo
Symforian joho pſchikaznjam njepoſłucha, daſche joho naſchwikacź a do
jaſtwa ſadźicź. Za dwaj dnaj joho zaſy pſched ſo powoła, zo by joho z
nowa narycžecź ſpytał, prajicy: „Kak wjele mudriſchi by ty był, hdy by
naſchim boham ſłužił. Padń na kolenje pſched nimi a modl ſo jim,
pſchinjes jim wopor wórucha — a derje budźe tebi to zapłaeźene“.
Symforian wotmołwi: „Waſche dary ſu z jědojtym mjedom naměſchane a
pſchinjeſeja lohkomyſlnym duſcham zahinjenjo. Naſche pokłady ſu we
Khryſtuſu zawěſcźene a toho dla je cžas a ſtaroba njekóncujetaj. Waſche
wjeſela ſo rozłamaja kaž ſchkleńca a kónc ſwěta wam wſchitko ſkazy.
Jězuſowa kraſnoſcź njeznaje žanu ſtarobu a njewohlada do wěcžnoſcźe
žanoho kónca“. Sudnik na to zaſy rjekny: „Sym dawno hižon ſcźeŕpnje
poſłuchał na khwalbu twojoho Jězuſa. Nětko wopruj, abo dam tebje
cžwělowacź a wotſudźu tebje k ſmjercźi“. Symforian pak wotmołwjeſche:
„Ja ſo wſchohomócnoho Boha boju, kotryž je mje ſtworił. Jomu ſamomu
ſłužu. Ty maſch drje na mojim cźěle krótki cžas móc, ale moja duſcha
tebi njeſłuſcha“. Sudnik wupraji, zo je Symforian bohow hanił a khěžorej
njepoſłuchał: tohodla budźe z mjecžom morjeny. Na to bu k ſmjercźi
wjedźeny. Z murjow měſta hladaſche joho macź za nim a napominaſche joho:
„Syno, ſyno, ſpominaj na wěcžne žiwjenjo a budź wobſtajny. Njeboj ſo
ſmjercźe, kotraž k žiwjenju wjedźe. Pozběhuj ſwoju wutrobu horje,
pohladuj k tomu, kotryž we njebjeſach knježi. Tebi ſo žiwjenjo
njewozmje, ale do lěpſchoho pſcheměni; ty pſcheńdźeſch k wěcžnomu
žiwjenju“. Symforianej bu hłowa wotcźata. To ſta ſo wokoło lěta 180.

<pb n="185"/>

Swjaty Theofil, 13. oktobra. Runje tak rjany pſchikład pokazuje nam
žiwjenjo biſkopa Theofila (Bohumiła). Wón běſche z romſkeje pohanſkéje
ſwójby narodźeny. K wyſchſchej wucženoſcźi poſtajeny, wopytowaſche wón
pohanſkich wucžerjow, ale k ſchkodźe ſwojeje duſche. Wón wěrjeſche hako
pohan do wjacy bohow. Hdyž pak pozdźiſcho wot pobožnych mužow jenicžkoho
Boha prědowacź ſłyſcheſche, pózna wón to za rozomniſche. Pſchez cžitanjo
piſmow ſtaroho zakonja zezna wón ſtare wèſchcźenja, kotrež běchu ſo
wſchitke we Khryſtuſu dopjelniłe. Wón zezna kſcheſcźanſke wěrnoſcźe, ale
dołho bědźeſche we nim błud a wěrnoſcź, njewěra a wěra. Skóncžnje pſchez
božu hnadu doby wěrnoſcź. Theofil bu kſcheſcźan. To běſche za
kſcheſcźanow wulka wjeſołoſcź, dokelž we nim mudroho a krutoho zakitarja
wěrnoſcźe wocžakowachu. Nowa wěra žadaſche wot njoho nowe žiwjenjo. Wón
pocža dotalne prózdne žiwjenjo hidźicź, zemju zacpěcź, njebjeſa žadacź,
a hańbu kſchiža ſebi wyſche wažicź, dyžli wſchitku cžeſcź ſwěta. Joho
prjedawſchi pſchecźeljo buchu joho njepſchecźeljo. Kotſiž joho prjedy
khwalachu, pocžachu joho nětko hanicź. Hako Jězuſowy wucžownik mějeſche
Theofil tajke hanjenja za cžeſcź. Wón hako měſchnik lud rozwucžowaſche a
ſpiſa wſchelake piſma. Wokoło lěta 170 bu we Antiochii za biſkopa
wuzwoleny. To běſche najſtraſchniſche zaſtojnſtwo: tu namaka ſo najwjacy
prócy, najcźežſchi kſchiž, najwjacy pſchiležnoſcźe k martraŕſkej
ſmjercźi. Swěrny paſtyŕ běſche za wſchitkimi kedźbny, kotſiž chcychu
hinajſche wucžicź, dyžli to, ſchtož běſche wot japoſchtołow pſchepodate.
Tak mějeſche wón napſchecźo błudnikomaj Mareianej a Hermogenej bědźicź,
zo by wěriwych pſched kaženej a ſchkódnej wucžbu zwarnował. Joho
prócowanjo běſche na to złožene, wěrnoſcź ſpóznacź, kſcheſcźanſku wěru
cžiſtu zdźeržecź a ju napſchecźo błudnikam zakitacź. Z tym zakitaſche
wón tež korjeń a dno wſchitkoho ſprawnoho a dobroho žiwjenja. Na prawej
wěrje runje telko zaleži, kaž na póccźiwym žiwjenju. Prawa wěra je
korjeń ſwjatoho žiwjenja. Je-li wěra wopacžna, dha maſch měru prawoho
žiwjenja zhubjenu, ſy woteſchoł wot pucźa, kotryž k jenicžkomu Bohu
wjedźe. Po ſwjatym žiwjenju a ſwěrnym dźěle wumrje Theofil wokoło lěta
183.

47.

Martrarjo ze ſtoła ſwjatoho Pětra.

Swjaty Anicet, 17. hapryla. Po ſmjercźi bamža Piuſa (w lěcźe 157) bu
Anicet najwyſchſchi biſkop cyrkwje. Wón běſche ze Syriſkeje rodźeny. Wón
mějeſche wjele napſchecźo gnoſtiſkim błudam dźěłacź. Biſkop Polykarp
wopyta joho we Romje, zo byſchtaj wſchelake cyrkwinſke naležnoſcźe
zrjadowałoj. Hewak nimamy powjeſcźe wo joho žiwjenju. Dla Jězuſoweje
wěry doſta wón we lěcźe 168 martraŕſku krónu.

Swjaty Soter, 22. hapryla. Za nim ſcźěhowaſche Soter. Wón běſche ſo we
kampanſkim měſcźe Fundi narodźił a pſchińdźe wuwucženja dla do Roma. Tu
wuznamjenjeſche ſo pſchez ſobuželnoſcź z njezbožownymi a
pſcheſcźěhanymi. Wón pomhaſche, hdźež běſche jomu móžno. Khudym dawaſche
jałmožnu, wopytowaſche jatych, tróſchtowaſche wotſudźenych, poſylnjeſche
martrarjow we wěrje. Pſchez ſwjate žiwjenjo doby ſebi dowěru cyrkwje a
bu za bamža wuzwoleny. Wot njoho bu pſchikazane, zo dyrbja zeleny
ſchtwórtk wſchitcy wěriwi bože Cźěło wužiwacź, z wuwzacźom cźežkich
zjawnych hrěſchnikow, kotrymž ſo pſchiſtup # božomu blidu zapowjedźi.
Wón wumrje w lěcźe 177 hako martraŕ.

Swjaty Eleutherius, 26. meje. Nětko pſchińdź# Eleutherius na ſtoł
ſwjatoho Pětra. Wón běſche we Nikopol# we Grichiſkej rodźeny; joho nan
rěkaſche Abundius. Pod bamžom# Anicetom běſche wón diakon romſkeje
cyrkwje. Na žadoſcź cyłoh# měſchniſtwa wza wón ſłužbu najwyſchſchoho
paſtyrja na ſo # zaſta ju ze wſchitkej khwalbu. W joho cžaſu wužiwaſche
cyrke# zwjetſcha měr; pſchetož khèžor Kommodus (180—193) běſche na#
pſchecźo kſcheſcźanam znjeſliwy. Tohodla ſo wěra po cyłej zem#
rozſchěrjeſche. We Romje ſo wjele woſobnych wěrje pſchiwobrocź# Sam
brittſki kral Lucius póſła k njomu po prědarjow božoh# <pb
n="187"/>ſłowa. Eleutherius póſła wucženeju a pobožneju mužow Fugatia a
Damiana do Britaniſkeje, wot njeju buchu kral a joho ſwójba a wjele
poddanow kſchcźeni. — Za cyrkwinſkich ſudnikow wuda wón dobre kaznje a
wuſtorcži njepolěpſchiteju błudnikow Marciona a Valentina cyrkwje. Wón
wumrje we lěcźe 192 ſwjatu ſmjercź.

Swjaty Viktor, 28. julija. Prěnje biſkopſtwo bu nětko z Viktorom
wobſadźene. Tón běſche z Afriki rodźeny. Wón wodźeſche cyrkej pod
khěžorom Septimiom Severom (193—211), kotryž běſche kſcheſcźanam tohodla
pſchikhileny, dokelž běſche joho kſcheſcźan Prokul we cźežkej khoroſcźi
wulěkował. Tutón bamž ſtaraſche ſo wo to, zo bychu ſo jutry mjez
kſcheſcźanami wſchudźom we tymſamym cžaſu ſwjecźiłe. Kſcheſcźenjo ze
Židowſtwa a z nimi cyrkwje we Aſii ſwjecźachu je po pſchikładźe
japoſchtoła ſwj. Jana a Filipa, hdyž mějachu židźa ſwój Pas-cha,
mjenujcy na ſchtyrnatym dnju měſaca niſan, kotrohož połny měſac běſche
na dnju nalětneje runonócnoſcźe (hdyž ſo dźeṅ a nóc runataj, t. j. 21.
měrca) abo bórzy po nim. Pſchi tym njehladaſche ſo na to, kotry dźeṅ
tydźenja to běſche. Cyrkwje we wſchitkich wjecžornych (europſkich a
afriſkich) krajinach ſwjecźachu jutry njedźelu po połnym měſacžku
nalětneje runonócnoſcźe. Hižon bamž Anicet běſche ze Smyrnjanſkim
biſkopom Polykarpom we lěcźe 158 na pſchezjenoſcź jutry-ſwjecźenja
dźěłał. Bamž Viktor jednaſche we lěcźe 196 z Efeziſkim biſkopom
Polykratom wo tej ſamej wěcy. Tola njebu tale naležnoſcź hiſchcźe nětko
dojednana, ale we lěcźe 325 na cyrkwinſkej zhromadźiznje we Niceji. Hako
prěni zakitaŕ cžiſtoſcźe japoſchtołſkeje wucžby wuzamkny Viktor
byzantinſkoho Theodota z cyrkwje, dokelž tutón wopacžne wo Khryſtuſu
wucžeſche. Viktor wumrje we lěcźe 202, krónowany z krónu martraŕſtwa.

We tutym cžaſu pocža khěžor Septimius Severus pſchecźiwo cyrkwi
njepſchecźelſki bycź a zakaza we lěcźe 202 krucźe, zo nichtó njeſmě
kſcheſcźanſkej abo židowſkej wěrje pſchiſtupicź. Bórzy na to naſta pjate
wulke pſcheſcźěhanjo kſcheſcźanow, kotrež běſche woſebje we Africy tak
ſurowe, zo ſo tam pſchikhada Antikhryſta bojecź pocžachu.

48.

Swjecźi martrarjo we Scylite.

Afrika běſche, kaž daloko romſkim khěžoram pſchiſłuſcheſche, hižon zahe
z rańſchoho kraja, kaž tež z Roma kſcheſcźanſku wěru doſtała. Tam běſche
hacž do lěta 200 měr woſtał. Bohot Vigellius Saturnin běſche prěni,
kotryž tam pſcheſcźèhanja zapocža. Z měſta Scylite buchu dwanacźo
kſcheſcźenjo pſchiwjedźeni. Mjez nimi běchu žónſke Donata, Veſtina a
Sekunda. Za wſchitkich rycžeſche Speratus. Bohot lubjeſche jim, zo budźe
wſchitko zabyte a jim wot khèžora wodate, jelizo ſwoje myſle pſchemènja
a ſo zaſy k boham wrócźa. Speratus wotmołwi za wſchitkich: „My ſebi
žaneje złóſcźe a wopacžnoſcźe wědomi njejſmy. My njejſmy žanomu
cžłowjekej kſchiwdu cžinili, ale ſmy ſo za njepſchecźelow modlili po
porucžnoſcźi knjeza, kotromuż ſo modlimy.“ Bohot žadaſche, zo bychu
khěžorowomn bohu pſchiſahali. Zaſy rjekny Sperat: „Ja žanoho khěžorowoho
boha njeznaju, ale ſłužu z wěru, nadźiju a luboſcźu Bohu njebjes a
zemje, tomu, kotrohož žadyn cžłowjek widźał njeje a widźecź njemóže. Ja
njejſym nicžo cžinił, ſchtož by po zakonju khoſtanjo zaſłužiło. Dawam
khěžorej dawki, nichtó ſo na mnje nima wobcźežowacź a tohodla mje nichtó
z prawom khoſtacź njemóže. Hako knjeza wſchitkich ludow pak wuznawam
Jězuſa Khryſtuſa.“ Bohot wobrocźi ſo k Speratowym towaŕſcham a radźeſche
jim, zo njebychu joho błaznoſcź ſcźěhowali. Cittinus jomu wotmołwi: „My
ſo nikoho njebojimy, dyžli knjeza, naſchoho Boha, kotryž je we
njebjeſach.“ Bohot daſche jich do jaſtwa wotwjeſcź a do kłódy dacź.

Na druhi dźeń jich zaſy pſched ſo žadaſche. Najprjedy rycžeſche žónſkim:
„Dajcźe khěžorej cžeſcź a modlcźe ſo boham.“ Donata wotmołwi: „Khěžora
my cžeſcźimy, kaž to khěžorej ſłuſcha. Modlicź móžemy ſo jeno žiwomu
Bohu.“ A Veſtina pſchiſtaji: „Ja ſym tež kſcheſcźanka.“ A Sekunda
rjekny: „Tež ja do Boha wěrju a chcu jomu ſwěrna woſtacź.“ Bohot daſche
žónſke wotwjeſcź a mužow pſchiwjeſcź a rjekny Speratej: <pb
n="189"/>„Zwoſtawaſch pſchi tym, zo ſy kſcheſcźan?“ Sperat rjekny: „Ja
zwoſtawam pſchi tym a wſchitcy njech ſłyſcha, zo ſym kſcheſcźan.“ Tutomu
wuznacźu pſchiſwědcžachu wſchitcy druzy, prajicy: „My wſchitcy ſmy
kſcheſcźenjo.“ Bohot chcyſche jim z nowa cžas k pſchemyſlenju dacź, ale
Sperat rjekny: „We tak dobrej wěcy njeje žanoho dalſchoho pſchemyſlenja
trjeba. Hdyž kſchcźeńcu doſtachmy, ſo djaboła wotrjeknychmy a do
Jězuſowych ſtopow ſtupichmy, tehdom ſmy po dobrym rozmyſlenju
wobzamknyli, zo Khryſtuſowu ſłužbu nihdy wopuſchcźicź njechamy. Cžiń,
ſchtož cheeſch! My za Khryſtuſa rady wumrjemy.“ Bohot chcyſche jim tola
tſi dny cžaſa dacź. Ale Sperat rjekny: „My njechamy cžas k rozmyſlenju
měcź. Po tſjoch dnjach budźemy tajcy, kajcyž ſmy dźenſa. Naſche wuznacźo
ſo z cžaſom njepſcheměni. Wjele wjacy chcu, zo by ty ſebi rozmyſlił a ſo
wot žadławoho pſchibójſtwa k kſcheſcźanſtwej wobrocźił. My woſtanjemy,
ſchtož ſmy.“ Bohot widźeſche, zo nicžo njepomha. Wón daſche wuſudźenjo
napiſacź a wozjewicź: zo jich k wotrubanju hłowy pſchiſudźi, dokelž ſu
ſo za kſcheſcźanow wuznali a khěžorej cžeſcź zapowjedźili. Hdyž woni to
ſłyſchachu, rjekny Sperat a z nim wſchitcy: „My ſo Bohu dźakujemy,
kotryž ma nas dźenſa za doſtojnych, hako martrarjow nas do njebjes wzacź
dla wuznacźa, kotrež ſmy wo nim wotpołožili.“ Buchu na ſudniſchcźo
wotwjedźeni. Tam ſo klaknychu a jich hłowy padnychu. Mjena tutych
ſwjatych martrarjow ſu: Sperat, Narzal, Cittin, Venerius, Feliks,
Akwilin, Literatius, Januaria, Generoſa, Donata, Veſtina a Sekunda.

49.

Swjaty Irenej,

biſkop a martraŕ.

Jedyn z najſławniſchich cyrkwinſkich wóteow běſche Irenej, njedaloko
Smyrny we Aſii rodźeny. We ſwojej młodoſcźi bu wón wot biſkopa Polykarpa
rozwucžowany. Z wucžbow a pſchikłada <pb n="190"/>tohole ſwjatoho muža
ſpózna wón wěru a zapiſa ju do ſwojeje wutroby. Pſchi tym njezakomdźi
wón nawuknjenjo druhich wědomoſcźow, kotrež móžachu ſo pſchi zakitanju
wěry nałožowacź. Po pſchekraſnej ſmjercźi ſwjatoho Polykarpa woteńdźe
wón do Gallije a ſkutkowaſche we Lyonje pod biſkopom Pothinom hako
měſchnik. Wědomoſcź a ſprawnoſcź dobyſchtaj jomu dowěru luda a wón bu
wot woſady z powjeſcźemi wo pſcheſcźěhanjach do Roma póſłany. We liſcźe
khwali woſada, zo je wón horliwe za Khryſtuſowy zakoń a proſy Ireneja
wot bamža za ſcźěhowarja morjenoho biſkopa Pothina. Jich žadoſcż bu
dopjelnjena. Wón běſche woſadźe pſchikład ſwjateje luboſcźe, běſche
tróſcht a pomoc cźeŕpjacym a pſcheſcźěhanym. Hako japoſchtołſki prědaŕ
ſkutkowaſche wón tak zbožownje, zo za někotre lěta wjetſchi dźěl
wobydlerjow za wěru doby. Tež ſtaraſche ſo wón wo kubłanjo dobrych a
wucženych mužow, kotrychž hako prědarjow po kraju ſcźeleſche.

We wſchitkich cžaſach ſu błudnikojo poſtawali, kotſiž ſwjate piſmo po
ſwojej hłowje wukładowachu a ſo wot cyrkwje wotdźělichu. Z rycžu a
piſmom wojowaſche Irenej pſchecźiwo nim. We jednym piſmje napſchecźo
błudnikam pokazuje wón, kak wotpad wot praweje cyrkwje pſchecy z toho
naſtawa, zo chcedźa někotſi je ſwjatomu piſmej płacźicź dacź a je po
ſwojich myſlach wukładuju. Hortnje podawanu wucžbu japoſchtołow, kotraž
je ſtarſcha dyžli ſwjate piſma (nowoho zakonja), njedadźa płacźicź.

Błudniſtwo Gnoſtikow ſo tehdom rozſchěrjeſche a žadaſche k wumoženju
cžłowjeka jeno mudroſcź, wědomoſcź a rozom. Zo to pſchecźelow namaka,
njeje dźiwno. „Wjedźecź doſaha, ſkutkowacź a cźeŕpjecź njetrjebaſch“, to
je za lěnich a hordych we wſchitkich cžaſach ſylne wabidło. Irenej wza
na ſo, jich zaſchmjatane wucženja rozwicź a we jich nicžomnoſcźi a
wopacžnoſcźi pokazacź. Wón wuda piſmo, zo by zabłudźenych zaſy do
cyrkwje božeje wrócźił a nowych kſcheſcźanow we wěrje wobkrucźił.
Pokazowaſche najprjedy na jenoſcź eyrkwje.... „Jeje hłós klincži po
cyłym ſwěcźe, wucži wſchitkich jenu wěru do tohoſamoho wěcžnoho Wótca,
do tohoſamoho wocžłowjecženoho Syna, do tohoſamoho ſwjatoho Ducha. Wona
prěduje tuſamu wucžbu, wuſtaja teſame ſwjatoknjejſtwo (Hierarchie),
wozjewja tónſamy pſchikład Knjeza, a lubi wſchitkim cžłowjekam tuſamu
zbóžnoſcź. A tež jeno jedyn pucź k tutej zbožnoſcźi wona prěduje a jeje
prědowanjo je wſchudźom jenajke a njepſcheměnite. <pb n="191"/>Bóh je
jej ſwoje ſwětło dowěrił. Wona je potajny ſydomramjenity ſwěcźeńk,
kotryž ſwětło Khryſtuſowe pſchez durje, pſchez nutskhod a wukhod, pſchez
pucźe a ſchcźežki žiwjenja wuliwa. Wona je we tutym ſwěcźe, ſchtož
běſche něhdy paradiz. Tule doſtatu wěru wobkhowa cyrkej, hacž runje po
cyłej zemi rozpjerſchena, z najwjetſchej ſtaroſcźiwoſcźu, kaž by we
jednym jenicžkim domje bydliła. Wona wěri do njeje, hako by jenu duſchu
a jenu wutrobu měła. Tu wona wozjewja, wucži a powjeda jenohłóſnje, hako
by jeno jedyn hort měła. Pſchetož, hacž runje ſu rycže na zemi
wſchelake, je tola wobſah podawiznow jedyn a tónſamy. Kaž ſłónco po
cyłym ſwěcźe jene a teſame je, tak ſwětli ſo tež wozjewjenjo wěrnoſcźe
wſchudźom a rozſwětluje wſchitkich cžłowjekow, kotſiž chcedźa wěrnoſcź
ſpóznacź. Wurycžny prědkſtejeŕ cyrkwje njerycži hinak, kaž tež mjenje
wurycžny podawiznam njeſchkodźi. Dokelž je jena a taſama wěra, dha ju
njepſchiſporja, ſchtóž móže wjele wo njej rycžecź, a ju njepomjeńſchi,
kiž móže jeno mało wo njej prajicź.“

Dale pokazuje wón na ſwjatoſcź cyrkwje, kotraž ſo wot njeje dźělicź
njehodźi, kaž jeje njewidźowna hłowa, Jězus Khryſtus, kaž ſwjaty Duch ju
wožiwja a pſchecy we młodoſtnej mocy zdźeržuje. „Swjatoho Ducha je Bóh
cyrkwi dał, kaž něhdy prěnjomu cžłowjekej dych, zo bychu wſchitke ſtawy
cyrkwje podźěl žiwjenja měłe a z Khryſtuſom zjenoſcźene byłe. Hdźež je
cyrkej, tam je Duch boži, žórło ſwětła, žiwjenja a ſwjatoſcźe. A hdźež
je Duch boži, tam je cyrkej ze ſwojimi hnadami. Schtóž ſo wot njeje
dźěli, nima žanoho podźěla wjacy na ſwjatym Duchu a njemóže wjacy jeje
wožiwjacu cyrobu wužiwacź a ſo napojecź z najcžiſcźiſchoho žórła, kiž ze
ſwjatoho Cźěła Khryſtuſowoho žórli. Wožiwjena wot tohole ducha žiwjenja
a luboſcźe ſcźele cyrkej na wſchěch měſtnach a we wſchitkich cžaſach
ſwojich martrarjow k njebjeſkomu Wótcej.“

We pſchezcyłnoſcźi widźi ſwjaty Irenej tſecźe dobycźeŕſke znamjo
napſchecźo błudnikam: „Cyrkej je rozſchěrjena po cyłej zemi a njeje
wobmjezowana, kaž židowſka modleŕnja (ſynagoga); ale po cyłym ſwěcźe
rozpjerſchena na je wſchudźom widźecź a prěduje ludam do wſchěch ſtronow
z mócnym hłoſom wěrnoſcź.“

Skóncžnje pokazuje wón, zo je wona japoſchtołſka a wot japoſchtołow
Jězuſowych ſwoju wěru doſtała. Woni ſu biſkopow poſtajeli, zo by ſo
wucžba ſcźěhowacym ſtotytkam cžiſta, kaž we ſpocžatku, podawała. We
tymle ſtajnym ſcźěhowanju biſkopow <pb n="192"/>hacž k japoſchtołam
wobſteji woſebite znamjo Jězuſowoho cźěła, to je cyrkwje, a rozdźěl wote
wſchitkich wotſchcźěpnikow. Tohodla njeje prawa cyrkej nihdy tam, hdźež
tele waſchnjo duchownoho knjejſtwa njeje. Runje tak lohcy ſo dopokaza,
zo je kóždy wotſchcźěpk pozdźiſcho naſtał, hacž we japoſchtołſkim cžaſu.
Cyrkej pak hižon wobſtejeſche, hdyž ſo te pſchecźiwo njej pozběhnychu.

Wo podawiznach tuteje cyrkwje a jich wažnoſcźi pſchi wukładowanju
ſwjatoho piſma a wucžbow wěry wón praji: „Hdyž my jich ſamowólnym
wukładowanjam podawizny (traditiu) napſchecźo dźeržimy, kotrež cyrkej
wobkhowa, ſtajeja woni ſwoje měnjenja nad wuprajenjo wſchitkich biſkopow
a japoſchtołow, a khwala ſo, hako bychu ſami cžiſtu wěrnoſcź wunamakali.
Ale jenicžka wěrnoſcź pola nich je ta, zo jich wucžba ani z podawiznami,
ani ze ſwjatym piſmom pſchezjena njeje. Wěrnoſcź lohcy namaka, ſchtóž ju
pyta: trjeba jeno podawizny pſcheńcź, kotrychž je ſo jedyn biſkop po
druhim dźeržał. Na tychle biſkopow ma ſo kedźbowacź, dokelž maja ſwoje
ſcźěhowanjo wot japoſchtołow a ſu z biſkopſkim zaſtojnſtwom zawěſty dar
wěrnoſcźe po ſpodobanju Wótca doſtali. Kóždy, ſchtóž chce wěrnoſcź
wohladacź, móže hortne podawizny japoſchtołow we kóždej cyrkwi namakacź.
A ja móžu biſkopow, kotſiž ſu cyrkwjam wot japoſchtołow ſtajeni, a jich
ſcźěhowarjow hacž k nam mjenowacź. Ale ja mjenuju jeno prědkſtejerjow
wjetſcheje, ſtarſcheje a wſchudźom znateje cyrkwje, kotraž je wot
najſławniſcheju japoſchtołow Pětra a Pawoła załožena we Romje. Pſchetož
k tejle cyrkwi dyrbi ſo jeje woſebnoſcźe dla kóžda druha cyrkej
wobrocźecź: dokelž we tutej je ſo pſchecy wucžba zakhowała, kotruž ſu
japoſchtołojo podali. Swjecźi japoſchtołojo podachu wjedźenjo a
wobkedźbowanjo cyłeje cyrkwje Linuſej, kotrohož je Pawoł we liſcźe k
Timotheej naſpomnił. Po nim ſcźěhowaſche Anaklet, po nim dóſta hłownu
nadkedźbu Klimant, kotryž japoſchtołow znajeſche a z nimi wobkhadźeſche;
a jich wucžbu we cžerſtwym wopomnjecźu a jich podawizny pſched wocžomaj
mějeſche, a to nic jeno wón ſam; pſchetož tehdom běchu hiſchcźe mnozy
žiwi, kotſiž běchu wot japoſchtołow rozwucžowani byli. Na Klimanta
ſcźěhowachu Ewariſt, Alekſander, Sikſtus, Telesfor, Hygin, Pius; a nětko
je Eleutherius dwanaty wyſchſchi paſtyŕ cyrkwje po japoſchtołach. Po
tymle rjedźe a ſcźěhowanju ſu podawizny japoſchtołow we cyrkwi a
wozjewjenjo wěrnoſcźe hacž na nas pſchiſchłe. A to je najdoſpołniſchi
dopokaz, zo je jeno jena a taſama

Wozjewjenjo.

Z lětom 1863, w kotrymž bě 1000 lět wot pſchikhada ſwjateju ſłowjanſkeju
japoſchtołow Cyrilla a Methoda k nawjecžornym Słowjanam, je w
Budyſchinje towaŕſtwo ſkutkowacź pocžało, kiž chce ſo po pſchikładźe
tamneju ſwjateju załožerjow ſłowjanſkoho piſmowſtwa za katholſkich
wěriwych z pomocu ſłowjanſko-ſerbſkeje rycže ſtaracź. Wot wyſchnoſcźe
pſchizwolene wuſtawki tutoho towaŕſtwa maja ſo tak:

§. 1. Towaṙſtwo SS. Cyrilla a Methoda chce ſo z wudawanjom dobrych
knihow a cžaſopiſa na podłožku katholſkeje wěry za powucženjo
katholſkich Serbow ſtaracź.

§. 2. Sobuſtaw móže kóždy nad ſobu rozkazowacy katholik bycź, kiž kóžde
lěto 15 nſl. do pokładnicy towaṙſtwa zapłacźi. Za to doſtanje exemplar
kóždych wudatych knihow a cžaſopis.

§. 3. Kóždy ſobuſtaw wotebjera ſej towaṙſtwowe knihi na poſtajenym
měſcźe we ſwojej woſadże. Daliſchim pſchipoſcźełu ſo te ſame po
požadanju.

§. 4. Dokhody towaṙſtwa ſu: ♣a)♠ lětne pſchinoſchki; ♣b)♠ dobrowólne
dary; ♣c)♠ wuwikowane pjenjezy z pſchedawanja knihow a cžaſopiſa; ♣d)♠
daṅ.

§. 5. Wubjerk towaṙſtwa wuzwola ſo we hłownej zhromadżiznje na tſi lěta.
Do njoho ſłuſcheja tſjo zaſtojnicy a ſchtyrjo wubjerkownicy. Prěniſchi
ſu: 1) pſchedſyda, kiž ma zhromadżizny powołacź a wjeſcź, kaž tež hewak
wſchě dżěła wobſtaracż, kiž ſu z pſchedſydſtwom zjenocźene; 2)
piſmawjedźeŕ, kiž je tež redaktor „Katholſkoho Póſła“ a korrektor
cźiſchcźomnych knihow; 3) pokładnik.

§. 6. Kóžde lěto je hłowna zhromadżizna, kotraž ſo w towaṙſtwowym
cžaſopiſu do prědka wozjewi, a wubjerkowe poſedźenja wotbywaja ſo po
potrjebnoſcźi.

Wubjerk.

Faraṙ J. Kucźank, pſchedſyda; vikar M. Ho̓rnik, piſmawjedźeṙ a redaktor;
P. Schołta, pokładnik; vikar J. Herrmann; kapłan H. Ducžman; wucžeṙ H.
Hauffa; kapłan Łuſcźanſki.

L. A. Dounerhak w Budyſchinje.

[1] ⁾ Legion běſche wojeṙſka cžróda najbóle ze 6 tyſacami wojakow.

[2] ⁾ Mjez pohanami běchu ſo rycže roznjeſłe, zo kſcheſcźenjo dz̓ěcźi
rězaja a jich mjaſo jědz̓a a krej pija. Bě to njedorozymjenjo
najſwjecźiſcheje ſwjatoſcże wołtarja.
