Katholſka

protyka

za Horuju Łužicu

na lěto

1871.

♣H. D.♠

M Budyſchinje.

Z nakładom towaŕſtwa ſſ. Cyrilla a Methoda.

1. Lěto 1871 je wſchědne lěto a ma 365 dnjow.

2. Rócžne protycžne znamjenja.

1) Njedźelſki piſmik: ♣A.♠

2) Złota licžba: 10.

3) Epakty: ♣IX.♠

4) Wobwod ſłónca: ♣IV.♠

3. Zacżmicża.

1) Słónca: Z dweju zacźmicżow ſłónca (18. junija a 12. decbr. 1871) pola
nas žane njewohladamy.

2) Měſacžka: Z dweju zacźmicźow (6. januara a 2. julija 1871) wohladamy
pola nas jeno prěnje, 6. januara wot wjecžor 10 hodż. a 6 minutow hacž
11 hodż. 36 minutow. Tute zacżmicżo je podżělne.

4. Schtyri lětne cžaſy.

1) Nalěcźo ſpocžina ſo 21. měrca rano w 2 hodż., hdyž ſłȯncžko ze
znamjenja rybow do borana ſtupi. Dżeṅ a nóc ſo na pſchiběracym pucźu
runataj

2) Lěcżo zapocžina ſo 21. jun. w nocy w 11 hodż., hdyž ſłóncžko z
dwójnikow do raka ſtupa. Najdlěſchi dżeṅ z najkrótſchej nocu.

3) Nazyma zapocžnje ſo 23. ſeptembra popołdnju w 1. hodż., hdyž ſłóncžko
z knježny do wahi ſtupi. Dżeṅ a nóc ſo na woteběracym pucżu runataj.

4) Zyma pȯcžnje ſo 22. decembra rano w 7 hodż., hdyž ſłóncżko z tſělnika
do kozoróžka ſtupa. Najkrótſchi dżeṅ z najdlěſchej nocu.

5. Móžne wjedro lěta 1871.

Lětej 1871 dawaja mjeno

Venus (♀).

Venus abo jutrnicžka, zernicžka, je jaſna błyſkotna hwězda a je wot
ſłónca po ſrěnjej měrje na 15 milijonow mili zdalena. We 23 hodźinach a
21 minutach wobwjertnje ſo wokoło ſebje a wobběži ſłóncžko we 224
dnjach, 16 hodżinach a 41 minutach. Jeje tołſtoſcż woblicżeja na 1717
mili.

Lěta z mjenom „Venus“ ſu włóžne a khětrje cżopłe.

Nalěcżo je we ſpocžatku zymne, hakle pozdżiſcho zaſtupuje cżopliſchi
cžas.

Lěcżo je cżopłe a tužne.

Nazyma je we zapocžalku rjana a cźopła, ale hižon ſrjedź novembra ſo do
ſylneje zymy pſchewobrocżi.

Zyma je najprjedy ſucha, ale ſtóncži ſo z mokrotu.

6. Kwatembry abo ſuche dny.

1) We poſcźe: 1., 3., 4. měrca.

2) We ſwjatkownym tydźenju: 31. meje, 2., 3. jun.

3) Po powyſchenju ſ. kſchiža: 20., 22., 23. ſeptbr.

4) We advencźe: 20., 22., 23. decembra.

7. Njebjeſke znamjenja abo znamjenja zwěrjatnika.

# boran, # law, # tſělnik,

# byk, # knježna, # kozoróžk,

# dwójnikaj, # waha, # wódny muž,

# rak, # ſchkorpion, # rybje.

8. Póſtne dny.

1) Połny póſt (†*): jedynkrócżne doſpołne naſycżenjo za džeṅ, woſtajenjo
mjaſnych jědżow.

2) Wſchědny póſt (†): woſtajenjo mjaſnych jědźow.

3) Wolóžene póſt (*): jedynkrȯcżne doſpołne naſycźenjo za dżeṅ; mjaſne
jědźe dowolene.

9. Jutrowna ſpowjedż

ma ſo wotpołožicż we budyſchinſkej diöceſy we cžaſu wot popjelneje
ſrjedy hacž do ſoboty po ſwjatkach; we dreždżanſkej diöceſy wot 5.
njedźele poſta hacž do ſoboty po ſwjatkach; we kulowſkej woſadźe wot 5.
njedźele po ſwjatkach hacž do ſſ. Trojicy.

10. Cžas božich ſłužbow.

♣A.♠ We ſerbſkich woſadach Łužicy.

1) W Budyſchinje. ♣a♠) We tachantſkej (němſkej) cyrkwi: patron: Swj.
Pětr, japoſchtoł. Kermuſcha: njedżelu po ſwj. Měrcźinje. — Njedżelſke
bože ſłužby: rano 5., dopołdnja 9., nyſchpor 2. hodž. — Dżěławe dny rano
w lěcźe (wot 1. hapryla hacž 1. oktobra) w 5. hodż., w zymje (wot 1.
oktobra hacž 1. hapryla) w 6. hodż., dopołdnja pſchecy w 9. hodż. — ♣b♠)
W ſerbſkej cyrkwi: patron: ſwjata Marija do njebjes wzata; kermuſcha: na
mjeno ſwj. Marije. Njedżelſke a ſwjedżeṅſke bože ſłużby dopołdnja w
lěcże (wot Wałpory hacž do Michała) we ½9. hodż., w zymje (wot Michała
hacž do Wałpory) w 9. hodż. nyſchpor ½1 hodż. — Wot poſta hacž do
adventa (hdyž njejſu ſchulſke prózdniny) ſu we ſerbſkej cyrkwi njedźelu
hodżinu do wulkich kemſchi ſchulſke boże ſłužby z němſkim prědowanjom. —
Dżěławy dżeṅ ſu kemſche jeno ſrjedy a pjatki poſta a druhi dżeṅ
kermuſche w 7. hodż.; w meji mejſka pobožnoſcż wjecžor 6. hodź.

2) We Khróſcżicach. Patronaj: ſwjataj Syman a Juda, japoſchtołaj.
Kermuſcha: njedżelu pſched 29. oktobrom. Njedźelu a ſwjate dny ſu w
lěcże (wot prěnjeje njedźele po Jutrach hacž do njedźele pſched ſwj.
Matejom [21. ſeptembra]) rano w 5., dopołdnja we 8. hodź., w zymje (wot
21. ſept. hacž do jutrow) we 6. a 9. hodż.; nyſchpor w 2. hodż. —
Dżěławy dżeń kemſche w lěcże w 6., w zymje 8. hodź.

3) W Njebjelcžicach. Patron: ſwj. Měrcżin, biſkop. Kermuſcha: njedżelu
pſched 11. novembrom. — Njedżelſke a ſwjedżeṅſke kemſche w lěcźe (wot
Wałporn hacž pſched 29. ſept.) we 8. hodź., w zymje (wot Michała hacž
pſched Wałporu) w 9. hodź.; nyſchpor ½2. hodź.; jeno Hody boži dźeń, na
Nowe lěto, Boži ſtpěcźo, ſwjatkownicžku, na Bože Cżěło, njedźelu mjez
Božim Cźěłom a na dokhowanjo Božoho Cźěła nyſchpor w 2. hodź. — Dźěławy
dżeṅ kemſche nalěto a nazymu ½7. abo 7.; w lěcże 6. a w zymje ½8. hodź.

4) W Radworju. Patron: ſwjata Marija do njebjes wzata. Kermuſchka:
njedżelu po 15. auguſcże. Kermuſcha: njedźelu po ſwj. Michale. —
Njedżelſke a ſwjedżeṅſke kemſche w lěcźe (wot Wałpory hacž do Michała)
rano 5., dopołdnja w 8.; w zymje (wot njedźele po ſwj. Michale hacž k
Wałporje) rano w 6., dopołdnja w 9. hodź. — Nyſchpor w 2. hodź. —
Dźěławe dny wot jutrow hacž do adventa ſu kemſche w 7., wot adventa hacž
do jutrow we ½8 hodż.

5) W Ralbicach. Patron: ſwj. Khatyrna. Kermuſcha: njedżelu pſched ſwj.
Khatyrnu. — Njedźelſke a ſwjedżeṅſke kemſche wot Jutrownicžki hacž
pſched ſwj. Matejom rano w 5., dopołdnja w 8. hodż.; wot ſwj. Mateja
hacž k Jutram rano w 6., dopołdnja w 9. hodż. — Nyſchpor w 2. hodż. —
Dźěławe dny w lěcże ½7., nalěto a nazymu 7., w zymje ½8, tež w 8. hodź.
kemſche.

6) We Wotrowje. Patron: ſw. Benno. Kermuſcha: tſecźu njedżelu oktobra. —
Njedźelſke a ſwjedźeṅſke kemſche dopołdnja w 9., mjeṅſche ſwj. dny we 8.
hodż.; nyſchpor w 2. hodż. — Dżěławe dny w lěcże ½7., nalěto a nazymu
7., w zymje ½8. hodż. kemſche. Pjatki we poſcże prěnja boža mſcha w 6.
hodż., druha we 8. hodż.

7) We klóſchtrje Marijnej Hwězdże. Patron: ſwj. Marija do njebjes wzata.
Kermuſcha: njedżelu pſched narodom ſwj. Jana a na ſwj. Wórſchulu. —
Njedżelu a ſwjedźeńſke kemſche ranu ½7., dopołdnja ¼10.; ſerbſki
nyſchpor ½2; němſka pobožnoſcż k cžeſcżi ſwj. Marije ½3; łacż. nyſchpor
w 3. hodż. — Dżěławy dżeṅ kemſche rano w 6. a 7., dopołdnja ¾9., w
ſobotu pak we 8. hodż.

8) W Róžencże. Patron: ſwj. Marija do njebjes wzata. Njedźelſke a
ſwjedźeńſke kemſche dopołdnja we 9., na mjeńſchich ſwjatych dnjach we
8.; raṅſche wot Jutrow hacž do njedźele pſched 14. ſeptembrom we 5.,
potom we 6. hodż. Nyſchpor w 2. hodż. — Dźěławy dżeṅ w lěcźe w 6. a 7.
hodż., w zymje w 6. a ½8. hodż. kemſche; na ſobotach je prěnja boža
mſcha w lěcźe w 7. hodż., w zemje w ½8. hodż.; druha boža mſcha pſchecy
w 8. hodż.

9) W Zdźeri. Kermuſcha: njedżelu do ſwj. Měrcźina. Za lěto 12 krócź
njedźelſke bože ſłužby w lěcźe (wot Wałpory hacž do Michała) we 8.,
potom we 9. hodż. Nyſchpor w 2. hodż. — Dźěławy dźeṅ druhdy ſchulſke
kemſche.

10) W Kamjencu. Patron: ſwj. Marija Madlena. Za lěto 8 krócż njedżelſke
bože ſłužby.

11) W Brunowje. Njedżelſke a ſwjedźeṅſke bože ſłužby ½10., nyſchpor w 5.
hodż. — Dżěławe dny rano ¾8. hodż. boža mſcha.

12) W Lubiju ſu (wot 16. oktobra 1870) za lěto 12 krócż miſſionſke
kemſche.

13) W Kulowje. Patron: ſwj. Marija do njebjes wzata. Kermuſcha: njedźelu
po 4. oktobru. — Njedżelſke a ſwjedźeṅſke kemſche rano w 5. hodż. jenu
njedżelu ze ſerbſkim, druhu z němſkim prědowanjom); dopołdnja w 8. hodż
němſke prědowanjo, w 9. boža mſcha, na to ſerbſke prědowanjo. Nyſchpor w
2. hodż. — Dźěławe dny kemſche nalěto (wot ſwj. Matija hacž do Jutrow) w
½6. a ½9., w lěcże (wot Jutrow hacž do kermuſche) w 5. a 8., nazymu (wot
kermuſche hacž do 1. njedżelu novembra) w ½6. a ½9., w zymje w 6. a 9.
hodż.

14) We Delnych Sulſchecach. Druhdy bože ſłužby.

♣B.♠ We němſkim dźěle Łužicy.

1) Stajne boz̀e ſłužby we Grunawje, Königshajnje, Marijnym Dole, Nowym
Leutersdorſje, Woſtrowcu, Schěrachowje, Reichenawje.

2) Tež ſu jenu njedżelu we Žitawje, druhu we Strahwaldźe kemſche.

♣C.♠ We ſakſkich herbſkich krajach.

1) Stajne bože ſłužby: W Dreždżanach (we dwórſkej cyrkwi, we pryneowym
hrodże, we nowym měſcźe, we Friedrichſtadtu, we Jozefininym wuſtawje, we
Annabergu, Khemnicach, Freibergu, Hubertusburgu, Lipſku, Miſchnje,
Pirnje, Plawnje, Zwikawje.

2) Jeno wěſte cžaſy: We Auerbachu (2 krócź), w Bräunsdorfje (8 kr.), w
Döbelnje (3 kr.), w Frankenbergu (2 kr.), w Grimmje (12 kr.), w
Großenhainje (6 kr.), w Hajnichenu (2 kr.), w Hoheneku (8 kr.), w
Hohenſteinje (8 kr.), w Kolditzu (2 kr.), w Leisnigu (2 kr.), w
Marienbergu (12 kr.), w Mittweidże (2 kr.), w Pilnicach (cyłe lěcźo), w
Reichenbachu (2 kr.), w Rieſy (2 kr.), w Rochsburgu (1 kr.), w
Schneebergu (2 kr.), w Schwarzenbergu (4 kr.), w Sonnenſteinje (6 kr.),
we Waldheimje (12 kr.), we Wechſelburgu (2 kr.). W Altenburgu (12
krócź).

11. Naſchi ſwjecżi patronowje.

S. Benno, patron cyłeje miſchnjanſkeje a potajkim tež łužiſkeje diöceſy,
16. junija.

SS. Cyrill a Method, patronaj Słowjanow a potajkim tež Serbow, 9. měrca
abo 5. julija.

S. Jan, ſcżenik a S. Donat, patronaj biſkopſkeje cyrkwje w Miſchnje,
tohodla ſobupatronaj diöceſy. Prěniſchi wopomina ſo 6. meje hako na dźeń
joho cžwělowanja pſched łacżanſkimi (latinſkimi) wrotami. Druhi ſwjecźi
ſo 7. auguſta.

S. Pětr, patron budyſkoho tachantſtwa a joho diöceſy, 29. jnnija.

Woſadni patronowje (hladaj horjeka).

12. Jutrowna tabella.

Jutry budżeja we lěcźe

1872 na 31. měrca.

1873 = 13. hapryla.

1874 = 5. hapryla.

1875 = 28. měrca.

1876 = 16. hapryla.

1877 na 1. hapryla.

1878 = 21. hapryla.

1879 = 13. hapryła.

1880 = 28. měrca.

1881 = 17. hapryla.

Chceſch-li, zo by ſo twoja modlitwa k njebju pozběhowała, pſchidaj je
kſchidła, a to ſu poſcżenjo a jałmožna.

Wſchelkizny.

Hermanki.

2. Lipſk (nowol. maßa).

3. Minakał (ſk.).

Bart (lane wiki).

4. Njeſwacžidło (ſkót, lane wiki).

9. Rakecy (ſk., žita).

21. Budyſchin (kl., ſk.)

23. Budyſchin (kl.).

Kinsbórk (ſk.).

24. Kinsbórk (kl.).

30. Lauban (ſk., kl.).

Rumburg (kl.)

Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Stary měſacžk 6. jan. wjecž. 10 hodż. 13min. z podźělnym zacźěmnjenj.

# Poſledni běrtlk 14. jan. rano 7 hodż. 46 min.

# Młody měſacžk 21. jan. w nocy 1 hodż. 21 min.

# Prěni běrtlk 28. jan. popołdnju w 2 hodż. 4 min.

Móžne wjedro.

Wot 1.—3. mutne a zymne wjedro; na to hacž do 6. deſchcźe a cźopliſcho,
potom hacž do 9. zyma. Wot 11.—15. deſchcźe, na to wětry, ſněh a młha.
Wokoło 21. potaje. Wo 24. hacž do kónca ſněh a zyma.

Wopomnjenja ho̓dne dny.

1. Nowe lěto.

2. Landtag.

25. Ptacži kwas.

Cyrkwinſka protyka ſerbſkich woſadow we januarje.

Nowe lěto zapocžinamy ze ſwjedźenjom Jězuſowoho wobrězanja. Prěni dźeṅ
młodoho lěta woprujemy tomu, kotryž je knjez cžaſa a wěcžnoſcźe. Wot
njoho proſymy a wocžakujemy žohnowanjo a hnadu za cźěło a duſchu.
Wſchitko zapocžńmy we Jězuſowym mjenje.

1. Pſchikazany ſwjaty dźeń z nyſchporom. Dopołdnja je we Wotrowje (tež
popołdnju) a w Njebjelcžicach bože Cźěło wuſtajene. W Budyſchinje (we
ſerbſkej cyrkwi) a we Radworju je na nyſchporje prědowanjo; we
Njebjelcžicach je nypſchpor we 2 hodż.

5. Pſched božej mſchu (w Róžeńcże w 9 hodż.) poſwjecźenjo wody, ſele a
krydy k wopomnjecżu, zo bu woda rěki Jordana pſchez Jězuſa pſchi joho
kſchcźeńcy poſwjecźena. Z tutej ſwjecżenej wodu dadźa kſcheſcźenjo
pſchez měſchnika ſo a ſwoje domy wokrjepjecź, zo bychu pſchez Jězuſowu
móc pokrjepjenjo z roſu njebjeſkoho žohnowanja doſtali. Nad durje
napiſane mjena ſwjatych tſjoch kralow maja nam zaſtupnu próſtwu prěnich
cžeſcźerjow Jězuſowych pſchiwobrocźecź.

Popołdnju požohnuja ſo we Budyſchinje tachantſke ſtwy; w Njebjelcžicach
(popołdnju po 1. hodż.) a w Róžeńcże (dopołdnja po 10. hodż.) domy; we
Wotrowje fara a ſchula.

6. Swj. Tſjoch kralow; pſchikazany ſwjaty dźeń z nyſchporom. Do božeje
mſchě ſo wóruch a marha ſwjecźi k dopomnjecźu na dary ſwj. tſjoch
kralow. We Wotrowje na božej mſchi a na nyſchporje bože Cźěło wuſtajene.
We Radworju njeje nyſchpor, ale w 1. hodż. ſwjecźenjo domow (prěnja
połojca Radworja). Po nyſchporje ſwjecźenjo domow we Budyſchinje,
Ralbicach, Wotrowje a Pazlicach.

7. Swjecz̀enjo domow we Khróſcźicach, Radworju (druha połojca) a w
Pěſkecach.

Pſchiſp. Swjecźenjo we druhich wſach nima ſwój cžas poſtajeny. We
kulowſkej woſadże zapocžina ſo ſwjecźenjo domow hižon na ſwj. Schcźěpana
pſchipołdnju.

7., 14., 21., 28. t. j. kóždu ſobotu wjecžor (ſrjedż 5. a 6. hodż.) je
we Róžeńcźe ſobotna pobožnoſcź k cžeſcźi ſwj. Marije.

13. a 27. je we Radworju po božej mſchi pſched wuſtajenym božim Cźěłom
na bratrſkim wołtarju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa Jězuſoweje
ſmjertneje ſtyſknoſcże.

15. W klóſchtrje doſpołny wotpuſtk na ſwj. Maura #

17. We klóſchtrje doſpołny wotpuſtk na ſwj Antonia.

19. W Khróſcżanſkej woſadże a Róžencże lubjen# póſtny dźeń cžeſcźi ſwj.
Boſcżana za zwarnowanj# pſched morom a ſtraſchnej khoroſcźu.

20. Swj. Boſcźana, lubjeny ſwjaty dże# z nyſchporom we Khróſcźanſkej,
Njebjelcžanſkej, Radwor ſkej, Kulowſkej woſadźe a w Klóſchtrje a
Róžeńcźe (ni# we Budyſchinſkej, Ralbicžanſkej a Wotrowſkej woſadźe) W
Khrȯſcźicach a Njebjelcžicach doſpołny wotpuſtk z# ſobuſtawy ſwj.
Boſcźanowoho bratrſtwa; po prědowanj# wobkhad po wſy; w Njebjelcžicach
na božej mſchi bož# Cźěło wuſtajene. W Kulowje titularny ſwjedźen
bratrſtwa „tſělnikow“; doſpołnym wotpuſtkom za ſobu ſtawy bratrſtwa
„tſělnikow“, kaž tež ſkapulira; te ſwjedźeń towaŕſtwa „Jězuſowoho
dźěcźatſtwa“ z doſpoł nym wotpuſtkom a božej mſchu za wotemrjete
ſobuſtawy#

21. W Khróſcźicach we 8 hodż. boža mſcha z# we tutym lěcźe wotemrjete
ſobuſtawy Boſcżanowoh bratrſtwa ze zjewjenjom mjenow we tutym lěcźe wote
mrjetych, kaž tež z nowa pſchiſtupjenych ſobuſtawow.

26. W Klóſchtrje doſpołny wotpuſtk na ſwj. Alberika

Wužitk prědowanjow.

Dobry puſtnik ſkoržeſche junu ſtarſchomu puſtnik# ſwoju nuzu, zo ſebi z
prědowanjow a powucženjow, n# kotrež tola kedźbnje poſłucha, nicžo we
pomjatku wob# khowacź njemóže; tohodla jomu nicžo njepomha, hdyž n#
prědowanjo poſłucha.

Starſchi puſtnik chcyſche jomu prawje widżownj pokazacż, zo jomu
prědowanja tola bjez wużitka njejſo Blizko ſtojeſchtaj mazanej korbaj.
Starſchi jomu porucž zo by ſebi korb wzał a do njoho z blizkoho žórła
wod nacžěrpał. Puſtnik cžěrpaſche a cžěrpaſche, ale wod pſchecy zaſy
wuběža. Hdyž běſche khwilku tak cžěrpa# porucži jomu, zo by tutón korb
zaſy k tamnomu ſtaji# Hdyž běſche ſo to ſtało, wopraſcha ſo: „kajke
pſchem# njenjo je ſo z korbom ſtało, z kotrymž ſy wodu cžěrpał?“ Tamny
wotmołwi: „Dale žane, hacž zo je nětko wurj# dźeny.“

Starſchi puſtnik joho powucži: „Hlej, mój bratſe tutomu korbej runa ſo
twoja duſcha. Każ korb cžěrpan wodu njedżeržeſche, ale tola wot brudow
wurjedżeny bu tak ſo tež twoja duſcha pſchez ſłyſchenjo ſłowa božoh bóle
a bóle wot hrěchow wucżiſcżuje, byrnje zo zdało, z nicžo w pomjatku
wobkhowacź njemóžeſch. Tohodla ſ změruj a ſpokoj a daj ſwojej duſchi tež
dale z kužoł wěcžneje wěrnoſcźe ſpomożenjo cžěrpacź.“

Móžne wjedro.

Wot 1. hacž do 7. pomrocžene, deſchcźojte a wětſiki 8. jaſno a zyma. Wot
9.—12. pomrócžene ze ſněhom a deſchcźom. 13.—16. zyma. 18. deſchcź a
ſněh. Wot 19.—22. zymne wětry. 23.—26. zymne a jaſne wjedro. Potom hacž
do kónca mjerznjenjo a zyma.

Wſchelkizny.

Hermanki.

1. Njeſwacžidło (ſk., l. w.)

6. Lauban (ſk., kl.).

Žarow (ſk., kl.).

Lukow (kl.).

7. Minakał (ſk.).

8. Radeberg (ſk.).

9. Radeberg (kl.).

13. Zhorjelc (ſk., kl.).

Gaſyn (kón, ſk., kl.).

16. Rakecy (ſk., žita).

17. Kalawa ſk.).

20. Biſkopicy (kl.).

Wojerecy (ſk., kl.).

Brody (kl., ſk.).

Nowoſalc (kl.).

Kalawa (kl.). Woſtrowc [Oſtritz] (ſk., kl.)

22. Bjernacźicy (ſk., kl.).

27. Biſkopicy (ſk.).

Hainſpach (kl.).

Dreždźany [ſt. m.] (kl.)

Luboraz (kl.). Žahan (ſk., kl.) Hródk (ſk., kl.)

28. Barſchcź (ſk., kl.).

Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Stary měſacžk 5. febr. pop. 2 hodż. 51 min.

# Poſledni běrtlk 12. ſebr. pop. 2 hodż. 49 min.

# Młody měſacžk 19. febr. pop. 2 hodż. 38 min.

# Prěni běrtlk 27. febr. dop. 11 hodż. 28 min.

Wopomnjenja hódne dny.

1. Kralowſke dawki.

21. Póſtnicy.

22. Popjelna ſrjeda.

Cyrkwinſka protyka ſerbſkich woſadow we februarje.

2. Swjaty dźeń. Do božeje mſchě ſo ſwěcžki ſwjecźa a zaſwěcźene ſo we
wobkhadźe po cyrkwi njeſu k dopomnjecźu na to, zo bu do templa
pſchinjeſeny tón, kotryž je ſwětło k rozſwětlenju ludow. Po božej mſchi
je (w Budyſchinje jeno w ſerbſkej cyrkwi) prědowanjo; we Róžeńcźe tež
nyſchpor. We Kulowje doſpołny wotpuſtk bratrſtwa ſkapulira a ſwj.
Bonifacia.

3. Cyrkwinſki ſwj. dźeń. Po božej mſchi (w Róžeńcźe w 6., w Khróſcźicach
we 8. hodż., žohnowanjo ſchijow k wuproſchenju božoho zwarnowanja pſched
ſkhorjenjom ſchije. W Radworjn pjatkowna pobožnoſcż bratrſtwa, runje tež
10., 17. februara.

4., 11., 18. a 25. we Róžeńcźe wjecžor ſobotna pobožnoſcź k cžeſcźi ſwj.
Marije. (Kaž 7. januara.)

4. We Kulowje doſpołny wotpuſtk ſkapulira.

5. W Radworju a Kulowje měſacžna njedźela. W Radworju po nyſchporje
pſched wuſtajenym božim Cżěłom měſacžna pobožnoſcź bratrſtwa Jězuſoweje
ſmjertneje ſtyſknoſcźe. W Kulowje dopołdnja bože Cźěło wuſtajene;
popołdnju prědowanjo a wobkhad za bratrſtwo rozarija z doſpołnym
wotpuſtkom za bratrſtwo ſkapulira.

10. We Klóſchtrje na ſwj. Scholaſtiku doſp. wotpnſtk 10. a 17. W
Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa Jěz. ſmjertneje ſtyſknoſcźe.

19., 20. a 21. dźi ſwětnym njemdrjenjam z pucźa a wopytuj we cyrkwi we
najſwjecźiſchim ſakramencźe wołtarja pſchitomnoho Syna božoho a
wotproſchuj jomu kſchiwdy, kotrež ſwět we tychle dnjach joho
najſwjecźiſchej wutrobje cžini. Cžeſtne a poměrne zawjeſelenjo njeje
zakazane.

21. Popołdnju ſo wołtarje z fijałkojtej płachtu zawěſcha. Woſtajiwſchi
wſchitku pychu, pſchihotuj ſo k ponižnomu žarowanju a pokucźenju.

22. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń. Do božeje mſchě (w Róžeńcźe w 6., w
Njebjelcžicach w 7., w Radworju a Wotrowje w ½8., w Khróſcżicach we 8.,
w Kulowje w 9. hodż.) ſwjecźenjo popjeła k dopomnjecźu na hinitoſcź
wſchitkich cžaſnych wěcow a ſmjertnoſcź naſchoho cźěła a k pohnuwanju k
ro̓dnomu pokucżenju. Po božej mſchi cžita ſo w Radworju a Njebjelcžicach
ſcźenjo a epiſtla, w Khróſcźicach pſched wuſtajenym božim Cźěłom
litanija wo Jězuſowym cźeŕpjenju; we Kulowje je prědowanjo.

Zapocžatk ſchtyrcycźidnjowſkoho poſta, we kotrymž ſu ſrjedy, pjatki
doſpołne po̓ſtne dny, póndźele, wutory, ſtwortki a ſoboty pak pſchez
biſkopſke ſpuſchcźenjo maja dowolnoſcż mjaſnych jědźow, ale zakazuja
wjacykrócźne doſpołne naſycźenjo. Pomorjej a ſkludź ſwoje cźěło pſchez
poſcźenjo, zo by nadobywało knjejſtwo ducha a ſo poſpěſchiła podwolnoſcź
k dopjelnjenju božoho zakonja.

We ſakſkej Łužicy zapocžatk jutrowneje ſpowjedźe, kotrejež ſo zminycź
njemóže, ſchtóž chce žiwy ſobuſtaw katholſkeje cyrkwje woſtacź.

24. Swjaty dźeń z prědowanjom (we Budyſchinje nic); w Klóſchtrje,
Róžeṅcźe a Kulowje nyſchpor. W Kulowje japoſchtołſki wotpuſtk za
ſobuſtawy bratrſtwa ſwj. Rozarija. Wot 24. febr. hacż do Jutrow ſo we
Kulowje kemſche wſchědny dźeń rano ½6, dopołdnja ½9 zapocžinaju.

26. We Dreždźanach ſerbſke prědowanjo

26. We Radworju a Wotrowje do božeje mſchě, we Khróſcźicach,
Njebjelcžicach a Ralbicach po božej mſchi wuſtajenjo božoho Cżěła a
wuſpěwanjo pȯſtneju modlitwow (we Wotrowje na nyſchporje.) W
Khróſcźicach wjecžor ½5 litanija a rozarij.

27. We Wotrowje wjecžor ½8 rozarij a pſched wuſtajenym božim Cźěłom
litanija wo Jězuſowym cźerpjenju. W Njebjelcžicach wjecžor w 6. hodż.
rozarij.

28. W Njebjelcžicach kaž 27. februara.

Sprawny namakaŕ.

Hdyž ſwjaty Auguſtin we Mailandże pſchebywaſche, namaka khudy muž
móſcheṅ pjenjez, we kotrejž běſche 200 kruchow złotoho a ſlěbra.
Chcyſche namakanu wěc jeje wobſedźerjej wrócźicż. Dokelž joho
njeznajeſche, napiſa na róžk haſy, zo ſu pola njoho namakane pjenjezy
zaſy dóſtacż. A ſta zo, zo wobſedźeŕ tutych pjenjez zrudnje pytajo ſo na
piſmo dohlada a k khudomu namakarjej pſchiṅdże. Hdyž běſche na wſchitke
wnpraſchowanja derje wotmolwił, doſta ſwoju moſcheṅ naſpjet. Z wjeſołej
dżakownoſcżu poda namakarjej 20 złotych, ale tón je njebjerjeſche.
Podarmo wabjeſche joho, zo by dźeſacź, abo tola pjecż kruchow wzał.
Namakaṙ njechaſche nicžo měcż. Rozhněwany wobſedżeŕ cżiſny móſcheń wot
ſo a prajeſche: „Hdyž ty nicžo wzacż njechaſch, dha ja nicžo zhubił
njejſym; ſkhowaj ſebi cyłu móſcheṅ.“ Na tule rycž hakle wza namakaŕ
poſkicżeny dar. Ale lědym běſche jón doſtał, khwataſche jón khudſchim
rozdawacź. Za ſo njeſkhowa nicžo. — Swjaty Auguſtin, kiž tónle podawk we
prědowanju powjeda, pſchiſtaji tomu napominanjo: „Moji bratſa,
namakacże-li ſchto, wrócżcźe to naſpjet. Pſchetož je-li to naſpjet
njedacźe, je to tak, hako byſchcże je kradnyli.“

Móžne wjedro.

Wot zapocžatka hacž do 7. zymne, wětſikojte; wot 8.—17. wjetſcha zyma.
19. ſněh z deſchcźom. 20. a 21. zymne a deſchcźojte, popołdnja jaſne a
rjane. Wot 22. hacž do do kónca jara pſcheměnjate wjedro, pak cźopłe pak
zymne, pak wětſikojte, pak deſchcźojte.

Wſchelkizny.

Hermanki.

1. Njeſwacżidło (ſk., l. w.)

4. Žitawa (ſk., kl.)

6. Žitawa (koń, ſk., kl.).

7 Bart (ſk, lane wiki).

Minakał (ſk.).

Eiſenberg (ſk.).

8. Radeburg (ſk., k.).

13. Dreždźany [Friedrichſtadt] (koń, ſk.).

Rychwałd (ſk.).

Hałſchtrow (ſk., kl.).

Słanknow (koń, ſk., kl.)

Lubin (kl.).

14. Ruland (ſk.).

Zdźary (ſk.)

15. Rakecy (ſk., žita).

Ruland (kl.). Wóſpork (ſk.). Kroſno (kl.)

20. Połcžnica (ſk.).

Grabin (ſk.).

27. Biſkopicy (ſk.). Lubij (ſk., kl.). Lubnjow (kl.)

Mužakow (kl., kl.).

Woſlink (ſk., kl.).

30. Kamjenc (ſk.). Zhorjelc (ſk.). Bjeſkow.

Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Stary měſacžk 7. měrca rano 4 hodż. 28min.

# Poſledni běrtlk 13. měrc. w nocy 11 hodż. 9 m.

# Młody měſacžk 21. měrca rano 4 hodż. 50 min.

# Prěni běrtlk 29. měrca rano 7 hodż. 34 min.

Wopomnjenja hódne dny.

1., 3., 4. Kwatember.

10. Pokutny pjatk.

21. Najkrótſchi dźeń.

31. Kralowſka renta.

Cyrkwinſka protyka

ſerbſkich woſadow we měrcu.

Pſchedſpomnj.: Póſtne pobožnoſcźe maja ſo we ſerbſkich woſadach na
ſcźěhowace waſchnjo:

1. we Budyſchinje we ſerbſkej cyrkwi je kóždu ſrjedu a pjatk poſta we 8
hodż. boža mſcha a litanija wo Jězuſowym cźerpjenju pſched wuſtajenym
božim Cźěłom.

2. we Khróſcźicach je ♣a)♠ kȯždu njedźelu po dopołdniſchej božej mſchi
póſtna modlitwa pſched wuſtajenym božim Cźěłom, a wjecžor w ½5 hodż.
litanija wo Jěz. cźerpjenju a rozarije; ♣b)♠ ſrjedu po božej mſchi
póſtna modlitwa pſched wuſtajenym božim Cźěłom; ♣c)♠ pjatk prěnja boža
mſcha w 6., druha we 8. hodż.; potom ſpěwa ſo pſched wuſtajenym božim
Cźěłom wěra, nadźija a luboſcź; na to ſcźěhuje póſtne prědowanjo; ♣d)♠
ſobotu wjecžor we 8 hodż. litanija wo Jěz. cźerpjenju a rozarije.

3. we Radworju ♣a)♠ njedźelu prjedy božeje mſchě wuſtajenjo božoho
Cźěła; po božej mſchi póſtnej modlitwje a požohnowanjo. ♣b)♠ ſrjedu na
božej mſchi bože Cźěło wuſtajene; po božej mſchi cžita ſo epiſtla a
ſcżenjo a póſtnej modlitwje; požohnowanjo. ♣c)♠ pjatki na božej mſchi
wuſtajenjo božoho Cźěła, epiſtla a ſcźenjo, póſtnej modlitwje a
pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa Jězuſoweje ſmjertneje ſtyſknoſcźe;
požohnowanjo.

4. w Njebjelcžicach ♣a)♠ njedźela po božej mſchi wuſtajenjo božoho Cźěła
a póſtnej modlitwje; ♣b)♠ kóždy dżěławy dźeń wjecžor w 6. hodż.
rózarije. ♣c)♠ ſrjedu po božej mſchi wuſtajenjo božoho Cźěła, epiſtla,
ſcźenjo a póſtnej modlitwje. ♣d)♠ pjatk we 8. hodż. boža mſcha, na to ſo
bože Cżěło wuſtaji, póſtnej modlitwje a ſcźěhuje póſtne prědowanjo.

5. we Ralbicach ♣a)♠ njedźelu po božej mſchi bože Cźěło wuſtajene a
póſtnej modlitwje; ♣b)♠ ſrjedu po božej mſchi pſched wuſtajenym božim
Cžěłom litanija wo Jězuſowym cźerpjenju; ♣c)♠ pjatk prěnja boža mſcha w
6., druha we 8. hodż.; pſched wuſtajenym dožim Cźěłom ſpěwa ſo wěra,
nadźija a luboſcź a ſcźěhuje póſtne prědowanjo.

6. we Wotrowje ♣a)♠ njedźelu na božej mſchi bože Cźěło wuſtajene; na
nyſchporje rozarije a pſched wuſtajenym božim Cżěłom litanija wo
Jězuſowym cźerpjenju a póſtnej modlitwje. ♣b)♠ póndźelu wjecžor ½8.
hodż. rozarije a pſched wuſtajenym božim Cźěłom litanija wo Jězuſowym
cźerpjenju; ♣c)♠ ſrjedu na božej mſchi bože Cźěło wuſtajene, epiſtla a
ſcżenjo, litanija wo Jězuſowym cźerpjenju a póſtnej modlitwje; ♣d)♠
pjatk dopołdnja kaž ſrjedu; wjecžor kaž póndźelu; ♣e)♠ ſobotu wjecžor
kaž póndźelu.

7. w Róžeńcźe ♣a)♠ ſrjedu po božej mſchi litanija wo Jězuſowym
cźerpjenju. ♣b)♠ ſobotu wjecžor ſobotna pobožnoſcź k cžeſcźi ſwj.
Marije.

8. w Kulowje ♣a)♠ ſchtwȯrtk wjecžor we 8. hodż. pobožnoſcź „wolijowneje
hory“ k cžeſcźi Jězuſoweje ſmjertneje ſtyſknoſcźe. ♣b)♠ pjatk dopołdnja
póſtne prědowanjo.

1., 3., 4. měrca póſt ſuchich dnjow.

1., 8., 15., 22., 29. měrca hlej horjeka 1, 2♣b♠, 3♣b♠, 4♣c♠, 5♣b♠,
6♣c♠, 8♣a♠.

2., 9., 16, 23., 30. měrca hlej horjeka 9♣a♠.

3., 10., 17., 24., 31. měrca hlej horjeka 1, 2♣c♠, 3♣c♠, 4♣d♠, 5♣c♠,
6♣d♠, 9♣b♠.

4., 11., 18. měrca hlej horjeka 2♣d♠, 6♣e♠, 8♣b♠.

5. Njedźela po ſuchich dnjach. W Ralbicach do božeje mſchě wobkhad „po
morwych“. W Radworju popołdnju po nyſchporje wobkhad a bratrſka
pobožnoſcź pſched wuſtaj. božim Cźěłom; cžitanjo mjenow ſobuſtawow
bratrſtwa, kotrež ſu wot poſlednich ſuchich dnjow ſem wotemrjeli; doſp.
wotpuſtk za ſobuſtawy bratrſtwa. W Khróſcźicach bratrſka pobožnoſcź. W
Kulowje po njedźelſkim nyſchporje nyſchpor „po morwych“ z wobkhadom na
kerchow. Hewak wſchudźom kaž 16. februara.

6. W Njebjelcžicach ♣Laudes, Requiem♠ a ♣Libera♠ pſched wuſtajenymi
marami. W Kulowje w 3/2 6. hodż. ♣Matatin♠ a ♣Laudes♠ „po morwych“. W
Ralbicach ♣Requiem.♠

6., 13., 20., 27. we Wotrowje hl. horjeka 6♣b♠.

19. W Kulowje doſp. wotpuſtk ſkapulira.

21. W Klóſchtrje a Róžeńcźe doſp. wotpuſtk na ſwj. Benedikta.

25. Pſchikaz. ſwj. dźeṅ z prědowanjom a nyſchporom. W Njebjelcžicach a
Ralbicach do božeje mſchě wobkhad wokoło cyrkwje. W Budyſchinje (ſerb.),
Kulowje (za ſkapulir), Klóſchtrje a Róžeńcźe doſpołny wotpuſtk.

Popołdnju ſo bože martry na wołtarjach z ſijałkojtej płachcźiežku
zawěſcha.

26. W kulowſkej woſadźe a w dreždźanſkej diöceſy zapocžatk jutrowneje
ſpowjedże. W Róžeńcźe po nyſchporje zhromadnje ſtationſka pobožnoſcź.

26. W Radworju titularny ſwjedźeń bratrſtwa z doſpołnym wotpuſtkom; na
božej mſchi bože Cźěło wuſtajene; po nyſchporje wobkhad wokoło cyrkwje,
jandżelſke rozarije, a ♣Te Deum♠ pſched wuſtajenym božim Cźěłom.

27. W Radworju w 7. hodż. wuſtajenjo marow a ♣Requiem♠ a ♣Libera♠ za
wotemrjete ſobuſtawy bratrſtwa.

Wobrocźeny žid.

Hdyž khěžor Heraklius we lěcże 629 do Jeruzalema pucżowaſche, bu wot
žida Benjamina we Sichemje hoſpodowany a jara cžeſcźeny. Mjez tym
pſchiṅdżechu kſcheſcźenjo a ſkoržachu na Benjamina, zo je najhórſchi
njepſchecżel a pſcheſcżěhaṙ kſcheſcżanow. Benjamin to njeprějeſche, ale
zamołwjeſche ſo ze ſwojej wěru, kotraž jomu toſamo napſchecźo
kſcheſcżanam porucža, ſchtož ſu joho prjedownikowje Jězuſej cžinili.

Hnydom joho khěžor ſudżeſche a to ze ſalomonſkej mudroſcżu. Porucži
żidej, zo dyrbi ſo we kſcheſcżanſkej wěrje rozwucžicż dacż wot pobožnoho
kſcheſcżana, kotryž běſche pſched něſchto cžaſom tež žid był. To ſo ſta.
Pſchi rozwucžowanjach wotewriſchtaj ſo ZŽidej wocži. Wȯn žadaſche
kſchcźeṅcu a bu dobry kſcheſeżan.

Wopomnjenja hódne dny.

1. Dawki za wopalenſku pokładnicu.

15. Parſchonſki a rjemjeſniſki dawk.

Wſchelkizny.

Hermanki.

1. Budyſchin (ſk., kl.).

3. Budyſchin (kl.).

Wikowy (ſk.).

Gaſyn (koń, ſk.).

Kulow (kl.).

Luboraz (kl.).

4. Wikowy (kl.).

Minakał (ſk.).

5. Njeſwacžidło (ſk.).

6. Zhorjelc (ſk.).

11. Schěrachow (ſk., kl.).

Dźěže (ſk.).

17. Kinsbórk (ſk.).

Khocźebuz (ſk., kl.).

Póckowy (ſk., kl.).

Woſbórk (ſk., kl.).

19. Rakecy (ſk., ſk.).

Radeberg (ſk.).

20. Radeberg (kl.).

Lubij (ſk.).

27. Lipſk (maſa).

Nowoſalc (kl.).

Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Stary měſacžk 5. hapr. pop. 3 hodż. 12 min.

# Poſledni běrtlk 12. hapr. rano 6 hodż. 41 min.

# Młody měſacžk 19. hapr. wjecž. 7 hodż. 53 min.

# Prěni běrtlk 28. hapr. w nocy 12 hodź. 37 m.

Móžne wjedro.

Wot zapocžatka hacž do 7. hapryla ſněh a njewobſtajne wjedro z
wětſikami, deſchcżom a ſněhom. Wokoło 12. hrozne wjedro. Na to hacž k
15. rjane wjedro. Wokoło 23. deſchcżojte. Potom hacž do kónca zyma z
njewobſtajnym wjedrom.

Cyrkwinſka protyka

ſerbſkich woſadow we haprylu.

1. We Njebjelcžicach, Wotrowje a Róžeńcźe wjecžor póſtna pobožnoſcź.

2. Bołmoncžka. K wopomnjecźu na Jězuſowy ſławny pucź do Jeruzalema
ſwjecżi ſo pſched božej mſchu bołmina a dźe ſo z wobkhadom (we
Budyſchinje w ſerbſk. cyrkwi nic.). Paſſion ſwj. Mateja. We Wotrowje a
Khróſcźicach ſpěwa ſo ſerbſki paſſion. W Róžeńcźe po nyſchporje
zhromadnje ſtationſka pobožnoſcź. 3 — 8 martrowny tydźeń k wopomnjecżu
Jězuſowoho cżeŕpjenja.

3. We Wotrowje a Njebjelcźicach wjecžor poſtna pobožnoſcź.

4. Paſſion ſwj. Marka.

5. Paſſion ſwj. Lukaſcha. Popołdnju prěnju ſpowjedź dżěcżi.

6. Zeleny ſchtwórtk. Boža martra wulkoho wołtarja ſo z běłej
płachcźicžku zakryje. Dźenſa a ſcźěhowacej dnaj ſo pſched božej martru
wulkoho wołtarja na jene koleno poklakuje, (pſched božim Cżěłom na
wobej.) Prěnje woprawjenjo dźěcżi, w Budyſchinje, Radworju, Ralbicach a
Wotrowje z prědowanjom. Po ♣Gloria♠ ſo zwony zwjazaja a mjelcža hacž do
ſoboty. Po božich ſłužbach ſo wołtarje wotwodżeja. W Radworju doſpołny
wotpuſtk romſkich ſtationow. We Wotrowje wjecžor w 7. pobožnoſcź pſchi
ſtationach. W Kulowje wjecžor w 7. hodż. lauret. litanija a rozarije.

7. Wulki pjatk. Boža martra na wulkim wołtarju z cžornej płacheźicžłu
zawěſchena. We 8. hodż. ceremonije, wotkrycźo a cžeſcźenjo kſchiža
Jězuſowoho, na cžož ſo wſchitke bože martry na wołtarjach wotwodźeja.
Cžitanjo paſſiona ſwj. Jana a prědowanjo. Boža mſcha z
pſchedpſchežohnowanym woporom. Wobkhad z božim Cźěłom (z běłej
płachcźicžku zawěſchenym) do božoho rowcžka, (na to we Ralbicach
prědowanjo); we Radworju a Wotrowje litanija wo Jězuſowym cźerpjenju.
Nyſchpor a wotkrycźo wołtarjow. Popołdnju w 3 hodż. we Khróſcźicach a
Kulowje, w 2. hodż. we Budyſchinje lamentatije. Wjecžor w 7. hodż. we
Budyſchinje němſke prědowanjo. W Njebjelcźicach w 6. hodż.; we Wotrowje
½8 hodż litanija a rozarije. W Radworju (w 7. hodż.) a Ralbicach
wjecžorna pobožnoſcź. W Klóſchtrje litanija. W Kulowje w 7. hodż.
litanija a rozarije. W Khróſcźicach, Ralbicach a Kulowje woſtanje bože
Cźěło pſchez nóc we božim rowcžku. Druhdźe ſo po wjecžornej pobožnoſcźi
(w Róžeńcźe w 8. hodż.) ſkhowa.

8. Jutrowna ſobotu. W Budyſchinje, Radworju, Njebjelcžicach, Wotrowje,
Rožeńcże a Klóſchtrje ſo bože Cźěło rano do božoho rowcžka wuſtaji. We
Khróſcźicach (w 6. hodż.), Wotrowje (w 7. hodż.), Njebjelcžicach (w ½7.
hodż.), w Radworju (w 7. hodż.) w Kulowje (w ½8. hodż.) a Budyſchinje
žohnowanjo wohenja, jutrowneje ſwěcžki a ſwjecźenjo kſchcżenſkeje wody.
Na božej mſchi ſo pſchi ♣Gloria♠ zwony wotwjazaja a zwonja. Wjecžorna
pobožnoſcź we Budyſchinje (w ½7. hodż.), Njebjelcžicach, Radworju a
Kulowje kaž wcžera.

Bože horjeſtacźo we Wotrowje a Klóſchtrje wjecžor w ½8. hodż., w
Róžencźe we 8. hodż., w Radworju a Njebjelcžicach w 10. hodż., we
Khróſcźicach, Ralbicach a Kulowje w 12. hodż, w Budyſchinje nazajtra
rano w 3. hodż. — Wobkhad (w Khróſcźicach, Wotrowje, Róžeńcźe,
Klóſchtrje a Kulowje z božim Cżěłom). W Radworju wobkhad do kſchižneje
cyrkwje a wokoło wſy, we Kulowje po měſcźe. W Njebjelcžicach, Wotrowje a
Kulowje ♣Te Deum.♠ Na wulkim wołtarju ſtoji „horjeſtacźo“, jutrowna
ſwěcžka a z běłej ſchtolu wodźeta boža martra.

9. Jutrownicžka. Na ranjo w 3. hodż. we Budyſchinje (w němſkej)
horjeſtacźo. We Wotrowje rano wet 6.—8. hodż. jězdny wobkhad wokoło
polow.

Pſcheſtup božich ſłužbow. We Ralbicach ſu wot jutrownicžki hacż do
njedźele pſched ſwj. Matejom njedźelſke kemſche rano w 5. hodż.,
dopołdnja we 8. hodż., dźěławy dźeń pak we 7. hodż. we lěcźe ½7 hodż. W
Radworju na dżěławych dnjach wot jutrow hacž do adventa kemſche w 7.
hodż. We Róžeńcźe wot jutrow hacž do njedźele pſched powyſchenjom
ſwjatoho kſchiža njedźelſke a ſwjedźeńſke ranſche kemſche w 5. hodż.
Dopołdnja po ♣Vidi aquam♠ wobkhad wokoło cyrkwje (we Khróſcźicach,
Njebjelcžicach, Radworju, Ralbicach, Wotrowje a Kulowje). W
Khroſcźicach, Njebjelcžicach, Wotrowje a Kulowje na božej mſchi bože
Cźěło wuſtajene. We Wotrowje a Kulowje po božej mſchi požohnowanjo
jutrownoho jehnjecża, khlěba a jejow. We wſchitkich cyrkwjach doſpołny
wotpuſtk za tych, kotſiž na kſcheſcźanſku wucžbu poſłuchaju. W Radworju
tež doſpołny wotpuſtk romſkich ſtationow. W Kulowje doſpołny wotpuſtk
ſkapulira.

Popołdnju jězdny wobkhad z Khrȯſcźic (w 1. hodż.) do Kloſchtra, z
Njebjelcžic (w 1. hodż.) do Wotrowa, z Ralbic do Kulowa, z Wotrowa do
Njebjelcžic, z Kulowa (po 11. hodż.) do Ralbic. We Radworju po
nyſchpornym prědowanju wobkhad do cyrkwje ſwjatoho Kſchiža; we Kulowje
wobkhad wokoło měſta.

10. Jutrowna Póndźela. Pſchikazany ſwjaty dźeń z nyſchporom.

11. Jutrowna wutora. Swjaty dżeń. Rano hodżinu pſched wotkhadom
proceſſiona boža mſcha. Rano proceſſion do Róžanta z Radworja (w 5.
hodż.), z Khróſcżic (w 7. hodż.), z Njebjelcžic (w 7. hodż.), Ralbic,
Klóſchtra a Kulowa. — Dopołdniſcha boža mſcha we Wotrowje w ½8. hodż., w
Radworju, Khróſcźicach a Róžeńcźe we 9. hodż. — W Róžeńcźe a Kulowje
prědowanjo a popołdnju nyſchpor.

14., 21., 28. w Radworju pjatkowna pobožnoſcż bratrſtwa.

16. Po ♣Vidi aquam♠ wobkhad wokoło cyrkwje we Khróſcźicach,
Njebjelcžicach, Radworju, Wotrowje a Kulowje. Na nyſchporje wobkhad we
Khrȯſcźicach, Radworju (do cyrkwje ſwjatoho Kſchiža), Ralvicach,
Wotrowje a Kulowje (wokoło měſta).

(Pokracžowanjo w juliju.)

Móžne wjedro.

Meja je we zapocžatku (wot 1.—7.) cżopła a rjana. 7. je hrimanjo a na to
deſchcż hacž do 17., potom jaſne wjedro z wětſikami. Wot 23.—29. hrozne
wjedro, na to rjenje.

Wopomnjenja hódne dny.

1. Wałpora.

1. Kralowſke dawki.

14., 15., 16. kſchiž. tydżeń.

32. Kwatember.

Wſchelkizny.

Hermanki.

1. Ramnowy (ſk., kl.).

2. Bart (ſk., kl.).

Minakał (ſk.).

3. Njeſwacžidło (ſk.).

8. Wojerecy (ſk., kl.).

Luboraz (kl., kl.).

Lukow (ſk.).

Žarow (ſk.).

9. Ruland (ſk.).

Zdźary (ſk.)

10. Nowe měſto (ſk.).

Ruland (kl.).

12. Eiſenberg (ſk., kl).

13. Kroſno (ſk.).

15. Kamjenc (kl.). Lubij (ſk., kl.). Gubin (kl.)

17. Rakecy (ſk., žita).

20. Wikow (ſk.).

Žitawa (wołm.).

22. Biſkopicy (ſk.).

Słanknow (koń, ſk., kl.)

Wikowy (kl.). Mužakow (wołm.). Hródk (ſk., kl.). Lubin (ſk.).

Kinsbórk (ſk.).

Žitawa (koń, ſk.).

Wóſpork (ſk.).

Gaſyn (kón, ſk.).

23. Radeburg (ſk.).

30. Kulow ſk., kl.).

Wołbramecy (ſk., kl.).

Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Stary měſacžk 4. meje w nocy w 11 h. 49 m.

# Poſledni běrtlk 11. meje pop. 3 hodż. 13 min.

# Młody měſacžk 19. meje dop. 11 hodż. 35 min.

# Prěni běrtlk 27. meje pop. 1 hodż. 52 min.

Cyrkwinſka protyka

ſerbſkich woſadow w meji.

Mejſka pobožnoſcź dźerži ſo wot 1. hacž 31. meje wſchědnje wjecžor
pſched wuſtajenym božim Cżěłom a to we Budyſchinje (we ſerbſkej cyrkwi)
jedyn dżeń ſerbſki, a druhi němſki; we Khróſcźicach na njedźelach a
ſwjatych dnjach w ½5 hodż., dźěławe dny w 6. hodż.; — we Wotrowje a
Klóſchtrje wſchědnje w 7. hodż.; — w Kulowje na dźěławych dnjach we 7.
hodż. pola miłoſcźiwych ſotrow; njedżele a ſwjate dny w 4. hodż. we
farſkej cyrkwi. W Róžeńcže na njedźelach a ſwjatych dnjach ſo 5. hodż.,
na dźěławych dnjach wjecžor w 7. hodż.

Pſcheſtup božich ſłužbow. Wot 1. meje we Njebjelcžicach (hacž do
njedźele pſched ſwj. Michałom) a we Radworju (hacž na ſwj. Michała)
njedźelſke a ſwjedźeńſke kemſche dopołdnja we 8. hodż. (w Radworju
rańſche w 5 hodż.), w Budyſchinje we ſerbſkej cyrkwi wot dżenſa hacž do
Michała njedźelſke kemſche we 8 hodż.

1. Swj. Filipa a Jakuba. Swjaty dżeń z prědowanjom (w Vudyſchinje nic).
W Kulowje doſpołny wotpuſtk rozarija.

3. Namakanjo ſwj. Kſchiža, cyrkwinſki ſwj. dżeń. W Khróſcżicach rano w
5. hodż. boža mſcha a koſchenjo kſchižika; dopołdnja we 8. hodż. boža
mſcha, prědowanjo a wobkhad wokoło wſy. — W Njebjelcžicach we 8. hodż.
boža mſcha, prědowanjo a wobkhad k wſchitkim kſchižam we wſy. — We
Wotrowje a Klóſchtyrje wobkhad wokoło polow. — W Róžeńcźe ranſche w 5.
hodż. boža mſcha a dopołdnja w 9 hodż. prědowanjo, koſchenjo kſchižika;
nyſchpor. W Kulowje w cyrkwi ſwj. Kſchiža prědowanjo, wulki wobkhad a
koſchenjo kſchižika; Doſpołny wotpuſtk ſkapulira. Dźenſa „Patrocinium
ſwj. Jozefa“, pſchikazany ſwjaty dżeń kulowſkeje woſady.

5. W Radworju pjatkowna pobožnoſcż bratrſtwa.

7. wſchitko kaž 16. hapryla.

12. kaž 5. meje.

14. kaž 16. hapryla.

15. Kſchižowny tydżeń. W Budyſchinje (w němſkej cyrkwi) wobkhad. W
Khróſcźicach w 6. hodż. boža mſcha a proceſſion do Klóſchtyra. W
Njebjelcžicach w 6 hodż. wobkhad wokoło wſy a boža mſcha. W Radworju po
božej mſchi (w 7. hodż.) wobkhad do cyrkwje ſwjatoho Kſchiža, hdźež je
druha boža mſcha a modlitwy; na to wokoło wſy do farſkeje cyrkwje. Z
Ralbic a Rožanta proceſſion do Klóſchtyra. We Wotrowje w 7 hodż. boža
mſcha a wobkhad wokoło wſy. W Klóſchtyrje pſchikhad Khróſcżanſkoho a
Ralbicžanſkoho proceſſiona, ſerbſke prědowanjo. W Kulowje wobkhad do
cyrkwicžki ſwjatoho Kſchiža, hdźež je boža mſcha a prědowanjo.

16. W Budyſchinje a Kulowje kaž wcžera. W Khróſcźicach w 6. hodż boža
mſcha a wobkhad wokoło polow. — W Njebjelcžicach w 6. hodż. wobkhad k
Pozlicam a boža mſcha. W Radworju po prěnjej božej mſchi wobkhad wokoło
cyrkwje, na cžož ſcźěhnje druha boža mſcha a modlitwy. — W Ralbicach
wobkhad wokoło wſy. — We Wotrowje a Klóſchtyrje wobkhad wokoło polow. W
Róžeńcże w 5 hodż. boža mſcha a wobkhad wokoło polow.

17. We Budyſchinje a Khróſcźicach kaž za wežerawſchim. — W Radworju kaž
wcžera. W Rałbicach a Wotrowje wobkhad wokoło wſy. — W Njebjelcžicach w
6 hodż. boža mſcha a proceſſion do Klóſchtyra. — W Klóſchtyrje pſchikhad
khróſcźanſkoho a njebjelcžanſkoho proceſſiona; ſerbſke prědowanjo. W
Kulowje kaž za wcžerawſchim, tola bjez prědowanja.

18. Do njebjes ſtpěcźo Khryſtuſowe. Pſchikazany ſwjaty dżeń z
nyſchporom. W Khróſcźicach dopołdnja wotewzacźo jutrowneje ſwěcžki;
popołdnju nyſchpor, wobkhad wokoło wſy a prědowanjo. — W Njebjelcžicach
dopołdnja bože Cźěło wuſtajene; popołdnju w 2 hodż. nyſchpor, wobkhad
wokoło wſy a prjecžwzacźo „horjeſtacźa“, a ♣Te Deum.♠ — We Radworju
dopołdnja po ſcźenju prjecžwzacźo horjeſtacźa, jutrowneje ſwěcžki a
zawěſchenoho kſchiža; popołdnju wobkhad po wſy, nyſchpor a prědowanjo. —
W Ralbicach do božeje mſchi wobkhad wokoło cyrkwje; popołdnju po litanii
wobkhad tſi krócź wokoło cyrkwje, na to prědowanjo. — We Wotrowje
dopołdnja bože Cźěło wuſtajene; popołdnju nyſchpor pſched wuſtajenym
božim Cźěłom; wobkhad tſi krócź po keŕchowje. — W Kulowje pſchipołdnju w
12. hodż. donjebjes ſtpěcźo z wobkhadom, w 2 hodż. nyſchpor. — W
Radworju doſpołny wotpuſtk romſkich ſtationow.

19. w Radworju kaž 5. meje.

21. W Khróſcźicach dopołdnja a popołdnju, we Njebjelcžicach dopołdnja
wobkhad wokoło cyrkwje. — W Kulowje ſwjedźeń ſwj. Bonifacia, romſkoho
krajana, patrony napſchecźo wohenjej. Dopołdnja na božej mſchi bože
Cżěło wuſtajene; po nyſchporje wulki wobkhad ze wſchitkimi relikwijemi
wokoło měſta.

26. W Radworju kaž 5. meje. We Wotrowje rano w 5 hodż. boža mſcha a
wukhad proceſſiona do Krupki, hdźež ſobotu (27. meje) dopołdnja wokoło
11. hodż. dóńdźeja a póndźelu (29. meje) pſchipołdnju w ½1 hodż. zaſy
woteńdźeja.

27. We farſkich cyrkwjach profecije a ſwjecźenjo kſchcźenſkeje wody; we
Klóſchtyrje a Róžeńcźe jeno profecije.

28. Swjatkownicžka. W Budyſchinje nyſchpor z prědowanjom. W
Khróſcźicach, Njebjelcžicach, Ralbicach, Wotrowje a Kulowje na wulkej
božej mſchi bože Cźěło wuſtajene. W Khróſcźicach a Njebjelcžicach do
božeje mſchě wobkhad wokoło cyrkwje. Na nyſchporje prědowanjo we
Budyſchinje, Khróſcźicach, Radworju, Ralbicach, Kulowje a Klóſchtrje
(ſerbſke). W Radworju po nyſchporje wobkhad do cyrkwje ſwj. Kſchiža. W
Njebjelcžicach w 2 hodż. nyſchpor. W Kulowje doſpołny wotpuſtk
ſkapulira.

29. Swjatkowna póndźela, pſchikazany ſwjaty dżeń z nyſchporom. W Krupcy
pſchipołdnju w ½1 hodż. wotkhad ſerbſkoho proceſſiona. (Pokracž. w jul.)

Wopomnjenja hódne dny.

2. a 3. Kwatember.

16. Wuzwolenſki dźeṅ J. S. bamža Piuſa ♣IX.♠

21. Najdlěſchi dżeṅ.

30. Kralowſka renta.

Wſchelkizny.

Hermanki.

5. Biſkopicy (kl.).

6. Minakał (ſk.).

7. Njeſwacžidło (ſk.).

12. Zhorjelc (ſk., kl.).

Rychwałd (ſk.).

Grabin (ſk.). Gubin (kl.). Lubnjow (kl.).

14. Kroſno (kl.).

15. Lubij (ſk.).

19. Hałſchtrow (ſk., kl.).

Hucźina (ſk., kl.).

Lauban (ſk., kl.).

Rumburg (kl.)

Mužakow (ſk., kl.).

21. Rakecy (ſk., žita).

24. Woſlink (ſk., kl.).

Wjelecźin (ſk., kl.).

26. Dreždźany [n. m.] (kl.)

Luboraz (ſk., kl.).

Lubnjow (ſk., kl.).

Žarow (ſk., kl.).

27. Bart (ſk.).

30. Kalawa ſk.).

Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Stary měſacžk 3. jun. rano 7 hodź. 16 min.

# Poſledni běrtlk 10. jun. w nocy 1 hodź. 27 min.

# Młody měſacžk 18. jun. rano 3 hodź. 19 min.

# Prěni běrtlk 25. jun. w nocy 11 hodź. 34 min.

Móžne wjedro.

Junij ſo cźopły zapocžina a ma rjane wjedro hacž do 21. Na to hrimanja,
po kotrychž hacž do kónca hrozne wjedro.

Cyrkwinſka protyka

ſerbſkich woſadow we juniju.

2. W Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

2. a 3. póſt ſuchich dnjow.

3. Dopołdnja kónc cžaſa za jutrownu ſpowjedź.

4. Zaſy ♣Asperges me.♠ W Khróſcźicach, Radworju, Ralbicach a Kulowje
njedźela po ſuchich dnjach. W Ralbicach do božeje mſchě wobkhad „po
morwych“. W Radworju doſpołny wotpuſtk bratrſtwa; po nyſchporje wobkhad
a bratrſka pobožnoſcź pſched wuſtajenym božim Cźěłom; zjewjenjo mjenow
ſobuſtawow, kotſiž ſu wot poſlednich ſuchich dnjow wotemrjeli. W
Khróſcźicach bratrſka pobožnoſcź. W Kulowje po njedźelſkim nyſchporje
nyſchpor „po morwych“ z wobkhadom na kerchow. We Wotrowje a
Njebjelcžicach na božej mſchi bože Cźěło wuſtajene. W Njebjelcžicach po
prědowanju ♣Te Deum;♠ po njedźelſkim nyſchporje nyſchpor „po morwych“ z
wobkhadom na kerchow.

5. W Njebjelcžicach ♣Laudes♠ „po morwych“, ♣Requiem♠ a ♣Libera♠ pſched
marami. W Ralbicach ♣Requiem.♠ W Kulowje rano w ½6 ♣Matutin♠ a ♣Laudes♠
„po morwych“.

7. Pſchedwjecžor ſwjedźenja božoho Cżěła, W Budyſchinje (w němſkej
cyrkwi), w Khróſcżicach, we Wotrowje a w Kulowje w 2 hodź., w
Njebjelcžicach, Ralbicach a Róžeńcźe w 1. hodź. a w Klóſchtyrje nyſchpor
pſched wuſtajenym božim Cżěłom.

W Khróſcźicach a Wotrowje a Kulowje wobkhad na kerchow. W Kulowje w ½6
hodź. ♣matutin.♠

Pſchedſpomnj. Dokelž ſo wſchitke porjadne bože ſłuz̀by (rano, dopołdnja,
popołdnju) hacž do 15. junija pſched wuſtajenym božim Cźěłom ſtanjeja,
njebudźe to pſchi woſebitym rozeſtajenju hakle woſebje pomjenowane.

8. Božoho hordoho Cźěła, pſchikazany ſwjaty dźeń z nyſchporom a
ſwjecźenjom pſchez 8 dnjow. W Budyſchinje w ſerbſkej cyrkwi boža mſcha z
prědowanjom; we němſkej cyrkwi boža mſcha bjez prědowanja, z wobkhadom k
4 zaſtawkam we cyrkwi; popołdnju wobkhad po cyrkwi. — W Khróſcźicach
boža mſcha, prědowanjo, wobkhad k 4 zaſtawkam we wſy; popołdnju
nyſchpor, wobkhad k 1 zaſtawkej we wſy, prědowanjo. — W Njebjelcžicach
prědowanjo, boža mſcha, wobkhad k 4 zaſtawkam we wſy; popołdnju w 2 hodż
łacźonſki nyſchpor, wobkhad k 1 zaſtawkej na kerchowje. — W Radworju
wobkhad k 4 zaſtawkam we wſy, boža mſcha, prědowanjo a požohnowanjo;
popołdnju łacźonſki nyſchpor, prědowanjo, wobkhad k 1 zaſtawkej we wſy,
na to w cyrkwi litanija wo najſwjecźiſchim ſakramencźe. — W Ralbicach
prědowanjo, wobkhad k 4 zaſtawkam, boža mſcha; popołdnju litanija,
prědowanjo, wobkhad k 1 zaſtawkej we wſy. — We Wotrowje we 8 hodż.
prědowanjo, boža mſcha, wobkhad k 4 zaſtawkam we wſy; popołdnju nyſchpor
z požohnowanjom. — W Klóſchtyrje boža mſcha (bjez prědowanja), wobkhad
po klóſchtyrſkim dworje; popołdnju nyſchpor z wobkhadom. — W Róžeńcźe
rano w 5 hodź. boža mſcha z wobkhadom a požohnowanjom; dopołdnja a
popołdnju nicžo. — W Kulowje w 8 hodź. ſerbſke prědowanjo, w 9. hodź.
wobkhad k 4 zaſtawkam, boža mſcha; popołdnju nyſchpor z wobkhadom na
torhoſchcźo; potom ♣completorium.♠ W Kulowje doſpołny wotpuſtk
ſkapulira.

9. W Budyſchinje (w němſkej cyrkwi) rano a dopołdnja (z wobkhadom) boža
mſcha; popołdnju w 2 hodż. nyſchpor z wobkhadom. — W Khróſcźicach w 6.
hodź. boža mſcha, popołdnju w 2. hodź. nyſchpor. — W Njebjelcžicach a
Ralbicach popołdnju w 1 hodź. nyſchpor a požohnowanjo. — W Radworju boža
mſcha z pjatkownej pobožnoſcźu bratrſtwa. — We Wotrowje popołdnju
litanija, požohnowanjo, rozarije. — W Klȯſchtyrje rano, dopołdnja a
popołdnju bože Cźěło wuſtajene. — W Róžeńcźe w 6. a 7. hodź. boža mſcha,
popołdnju w 1 hodź. nyſchpor. — W Kulowje popołdnju nyſchpor.

10. W Radworju boža mſcha a ♣Pange lingua.♠ W Kulowje popołdnju
nyſchpor; wjecžor ½6 hodź. ♣matutinum.♠ Druhdźe kaž wcžera.

11. W Budyſchinje w ſerbſkej cyrkwi boža mſcha z prědowanjom; w němſkej
cyrkwi wobkhad po cyrkwi. W Khróſcźicach dopołdnja prědowanjo, boža
mſcha, wobkhad po wſy; popołdnju nyſchpor, wobkhad k l zaſtawkej we wſy,
prědowanjo. W Njebjelcžicach kaž 8. junija. — W Radworju wobkhad z božim
Cźěłom wokoło cyrkwje, boža mſcha, prědowanjo, ♣Pange linqua;♠ popołdnju
łacźonſki nyſchpor, prědowanjo, wobkhad z božim Cźěłom do cyrkwicžki
ſwjatoho Kſchiža, na to we farſkej cyrkwi ♣Pange lingua.♠ — W Ralbicach
po božej mſchi wobkhad k 4 zaſtawkam, prědowanjo; popołdnju kaž 8.
junija. — We Wotrowje boža mſcha z prědowanjom; popołdnju nyſchpor a
wobkhad k 4 zaſtawkam. — W Klóſchtyrje boža mſcha, wobkhad, popołdnju
nyſchpor z wobkhadom. — W Róžeńcźe rano w 5. hodź. boža mſcha z
wobkhadom a ♣Pange lingua;♠ dopołdnja a popołdnju nicžo; wjecžor w 6
hodź. pobožnoſcź k cžeſcźi ſwj. Marije. — W Kulowje dopołdnja cyrkwinſke
ſpěwanjo ♣„Sexta“♠ we farſkej cyrkwi, wobkhad do cyrkwje ſwj. Kſchiža,
hdżež ſo ♣„Nona“♠ wuſpěwa, wobkhad z božim Cźěłom, boža mſcha,
prědowanjo, wobkhad do farſkeje cyrkwje; popołdnju po nyſchporje wobkhad
na torhoſchcźo.

12., 13. a 14. W Radworju boža mſcha z ♣Pange lingua.♠ Druhdźe kaž 9.
junija.

15. Dokhowanjo božoho Cżěła, cyrkwinſki ſwjaty dźeń. W Budyſchinje (w
němſkej cyrkwi) boža mſcha a 2. hodź. nyſchpor z wobkhadom, na to w
khapali ſerbſki khěrluſch pſchi ſwjecżenju zelow. — W Khro̓ſcźicach,
dopołdnja boža mſcha, popołdnju w 2 hodź. nyſchpor, wobkhad k 1
zaſtawkej we wſy, prědowanjo. — W Njebjelcžicach rano w 6 hodź. boža
mſcha; popołonju w 2 hodź. litanija, wobkhad k 1 zaſtawkej na kerchowje,
♣Te Deum.♠

(Pokracžowanjo w juliju.)

Kaž wjele ma morjo kapkow, ſłóncžko pruhow, njebjo hwězdow, zemja
róžicžkow: tak wjele ma boža mſcha potajnoſcżow. (Swj. Bonaventura.)

Wſchelkizny.

Hermanki.

3. Huſka (ſk., kl.).

Bjernacźicy (ſk., kl.).

Rychbach (ſk., kl.).

Stołpin (ſk., kl.).

4. Minakał (ſk.).

5. Njeſwacžidło (ſk.).

10. Biſkopicy (ſk.).

11. Barſchcź (ſk., kl.).

Zdźary (ſk.).

17. Połcžnica (ſk.).

Lubij (ſk., kl.).

Schěrachow (ſk., kl.).

18. Połcžnica (kl.).

19. Rakecy (ſk., žita).

24. Wóſpórk (ſk., kl.).

27. Kamjenc (ſk.).

Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Stary měſacžk 2. jul. pop. w 2 hodź. 26 min.

# Poſledni běrtlk 9. jul. pop. w 1 hodź. 59 min.

# Młody měſacžk 17. jul. wjecž. w 6 hodź. 41 m.

# Prěni běrtlk 25. jul. rano w 6 hodź. 41 min.

# Stary měſacžk 31. jul. w nocy w 10 hodź. 6 m.

Móžne wjedro.

Julij je we zapocžatku pokhmurjeny; 4. mróz a popołdnju hrimanjo, na to
rjenje hacž do 10. Wot 11.—15. deſchcźojte, na to rjenje hacž do 17.
Potom zaſy hrimanjo a deſchcź hacž do 29. Poſlednej dnaj zaſy rjanej.

Wopomnjenja hódne dny.

23. Zapocžatk pſowych dnj.

Cyrkwinſka protyka

ſerbſkich woſadow w juliju.

2. Proceſſiony dźeja do Róžanta z Budyſchina, ze ſwjatej Mariju z
Khróſcźic, Njebjelcžic, Ralbic, Wotrowa, Klóſchtyra a Kulowa. W Róžeṅcźe
doſpołny wotpuſtk a nyſchpor. — W Radworju měſacžna njedźela: po
nyſchporje měſacžna pobožnoſcź bratrſtwa pſched wuſtajenym božim Cźěłom.
— W Kulowje doſpołny wotpuſtk ſkapulira.

7. W Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa Jězuſoweje ſmjertneje
ſtyſknoſcźe.

13. Swj. Maraty knježny; lubjeny ſwjaty dźeń Njebjelcžanſkeje woſady z
prědowanjom a wobkhadom wokoło polow.

14. W Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

16. Swjedżeń ſkapulira. We Kulowje wſchědnje hacž do 23. julija doſpołny
wotpuſtk za ſobuſtawy bratrſtwa ſkapulirnoho. W Klóſchtyrje a Róžeńcźe
doſpołny wotpuſtk na ſwjatoho Schcźěpana, abta Ciſtercienſow.

21. We Radworju pjatkowna pobožnoſcż bratrſtwa Jězuſoweje ſmjertneje
ſtyſknoſcźe.

22. Swj. Marije Madleny, ſwjaty dźeń (we Budyſchinje na njedźelu
pſchepołoženy). We Klóſchtyrje, Róžeńcźe a Kulowje nyſchpor. — We
Kamjeńcu patronſki ſwjedźeń.

24. We Kulowje vigilny póſt.

25. Swj. Jakuba, japoſchtoła, ſwjaty dźeń, (we Budyſchinje na njedźelu
pſchepołoženy). We Kulowje japoſchtołſki wotpuſtk rozarijowoho
bratrſtwa. We Klóſchtyrje, Róžeṅcźe a Kulowje nyſchpor.

26. W Kulowje doſpołny wotpuſtk ſkapulira.

28. W Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

30. Rano w ½6 hodź. wobkhad khróſcźanſkoho proceſſiona k ſwjatej Hanje
(hdźež pſched wjecžorom dóńdźeja), do Filipsdorfa a Rumburga, hdźež 31.
julija popołdnju wokoło 3. hodź. pſchińdżeja.

31. Rano wotkhad ralbicžanſkoho proceſſiona z Budyſchina do Rumburga,
hdźež popołdnju wokoło 4. hodż. dóńdźeja.

Pokracž cyrkw. prot w haprylu.

16. We Khróſcźicach wot 1. njedżele po Jutrach hacž do njedźele pſched
ſwj. Matejom njedźelſke a ſwjedźeńſke ke mſche rano w 5. hodź.,
dopołdnja we 8. hodź.

22. W Kulowje prěnja ſpowjedź dźěcźi.

23. kaž 16. hapryla. W Kulowje prěnje ſwj. woprawjenjo dźěcźi (rano za
ſerbſke, dopołdnja za němſke)

25. Swj. Marka, cyrkwinſki ſwjedżeń. Po božej mſchi (w Róžeńcźe w 5.
hodż., w Khro̓ſcźicach a Njebjelcžicach w 6. hodż., w Radworju a Wotrowje
w 7. hodż., w Kulowje we 8. hodż., w Budyſchinje w 9. hodż.) wobkhad
wokoło wſy (w Budyſchinje po cyrkwi, w Radworju a Kulowje do cyrkwje
ſwj. Kſchiža, we Khrȯſcźicach do Klóſchtyra). Na to (hdżež móžno), druha
boža mſcha. — Patronſtwo ſulſchowſkeje cyrkwicžki.

27. W Kulowje ſwjedźeń towarſtwa „Jězuſowoho dźěcźatſtwa“ z doſpołnym
wotpuſtkom a božej mſchu za žiwe ſobuſtawy.

29. W Klóſchtrje a Róžeńcźe doſpołny wotpuſtk na ſwj. Roberta.

30. kaž 16. hapryla.

Potracž. cyrkw. prot. w meji.

30. Swjatkowna wutora, ſwjaty dźeń. Proceſſiony ze ſwjatej Mariju do
Róžanta dżeja z Khróſcźic (w 7. hodź.), Njebjelcžic (w 7. hodź.),
Radworja (w 5. hodź.), Ralbic, Wotrowa a Klóſchtyra. Dopołdnja w 8.
hodź. boža mſcha we Radworju a Khróſcźicach. W Róžeńcźe prědowanjo a
nyſchpor. We Wotrowje popołdnju po 4. hodź. nutswjedźenjo krupcžanſkoho
proceſſiona.

31. Skóncženjo mejſkeje pobožnoſcźe.

Pokracž. cyrkw. prot. w juniju.

15. W Radworju rano 5. hodź. boža mſcha z požohnowanjom; dopołdnja we 8.
hodź. boža mſcha, prědowanjo, wobkhad po wſy k 1 zaſtawkej, ♣Te Deum,♠
požohnowanjo. — W Ralbicach boža mſcha, popołdnju litanija a wobkhad k 1
zaſtawkej we wſy. — We Wotrowje w 7. hodż. boža mſcha; popołdnju
nyſchpor a wobkhad k 1 zaſtawkej, ♣Te Deum.♠ — We Klóſchtyrje boža mſcha
a wobkhad; popołdnju wobkhad k 4 zaſtawkam. — W Róžeńcźe rano w 5. hodź.
boža mſcha z wokhadom. — W Kulowje ♣„Sexta“♠ we farſkej cyrkwi, wobkhad
do cyrkwje ſwjatoho Kſchiža, hdźež ſo ♣„Nona“♠ ſpěwa; wobkhad, boža
mſcha; popołdnju nyſchpor, wobkhad na torhoſchcźo, prědowanjo.

23. W Radworju kaž 2. junija.

24. Swj. Jana, kſchcźenika, ſwjaty dźeń. We Budyſchinje, Njebjelcžicach
a Ralbicach ſcźěhowacu njedźelu ſobu ſwjecźeny. Khróſcźicach, Radworju,
Wotrowje, Klóſchtyrje (ſerbſke) a Kulowje prědowanjo. W Kulowje nyſchpor
a doſpołny wotpuſtk ſkapulira.

29. Swj. Pětra a Pawoła, pſchikazany ſwjaty dźeń z nyſchporom. Patronſki
ſwjedźeń budyſchinſkeje tachantſkeje cyrkwje z doſpołnym wotpuſtkom. W
Njebjelcžicach (dopołdnja) a Wotrowje (dopołdnja a popołdnju) bože Cźěło
wuſtajene. W Kulowje japoſchtołſki doſpołny wotpuſtk a wotpuſtk
ſkapulira. Wſchudźom doſpołny wotpuſtk za tych, kotſiž kſcheſcźanſku
wucžbu wopytuja.

30. W Radworju kaž 2. junija.

„Njeſkorž ženje na pſchecżiwnoſcźe, doniž njejſy na wěcžnoſcź myſlił,“
praji ſwjaty Franc ze Sales.

Móžne wjedro.

Auguſt ſo z deſchcźom zapocžina hacž do 9.; 10. je rjenje, na to zaſy
deſchcż hacž do 15.; potom hacž do 25. cżopło. Wothad hacž do kónca zaſy
deſchcżowanjo.

Wopomnjenja hódne dny.

1. Kralowſke dawki.

9. Naſtupny dźeṅ J. M. krl. Jana na thrón.

23. Kónc pſowych dnjow.

26. Mjeniny budyſchinſkoho tachanta Ludwika.

Wſchelkizny.

Hermanki.

1. Laz (ſk. kl.).

Minakał (ſk.).

2. Njeſwacžidło (ſk.).

5. Budyſchin (kl., ſk.)

7. Budyſchin (kl.).

Kinsbórk (ſk.).

Kulow ſk., kl.).

8. Bart (ſk.).

Kinsbórk (kl.).

10. Lubij (ſk.).

Sły Komorow (kl.).

14. Woſtrowc (ſk., kl.).

Słanknow (koń, ſk., kl.)

Gubin (ſk.).

Žahan (ſk., kl.).

16. Rakecy (ſk., žita).

Radeberg (ſk.).

17. Radeberg (kl.).

19. Ruland (ſk.).

21. Zhorjelc (ſk., kl.).

Grabin (ſk.).

Gaſyn (koń, ſk., kl.).

Rumburg (kl.)

24. Halſchtrow (ſk., kl.).

Hródk (ſk., kl.).

28. Ramnowy (ſk., kl.).

Lauban (ſk., kl.).

Woſbórk (ſk., kl.).

Lukow (ſk.).

Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Poſledni běrtlk 8. aug. rano w 5 hodź. 13 m.

# Młody měſacžk 16. aug. dop. w 7 hodź. 51 min.

# Prěni běrtlk 23. aug. pſchip. w 12 hodź. 25 min.

# Stary měſacžk 30. aug. rano w 7 hodź. 10 m.

Cyrkwinſka protyka

ſerbſkich woſadow we auguſcźe.

1. Popołdnju ſo we Klóſchtyrje ſpowjedż ſłyſchi. — W Rumburgu popołdnju
wokoło 3. hodż. zhromadne nutswjedźenjo zjenocźeneju ſerbſkeju
(khróſcźanſkoho a ralbicžanſkoho) proceſſionow, potom ſerbſke
prědowanjo.

We Klóſchtyrje (a Rumburgu) doſpołny wotpuſtk „Portiunkula“ ze ſerbſkim
prědowanjom dopołdnja. W Rumburgu rano w ½6 hodż. wotkhad khróſcżanſkoho
a w 6 hodź. ralbicžanſkoho proceſſiona.

4. We Radworju pjatkowna pobožnoſcż bratrſtwa.

6. We Radworju a Kulowje měſacžna njedżela. We Radworju po nyſchpornym
prědowanju wuſtajenjo božoho Cżěła a měſacžna pobožnoſcź bratrſtwa
Jězuſoweje ſmjertneje ſtyſknoſcźe. We Kulowje dopołdnja bože Cżěło
wuſtajene; popołdnju prědowanjo a wobkhad za bratrſtwo rozarija;
doſpołny wotpuſtk za bratṙſtwo ſkapulira.

10. Swjatoho Ławrjenca, martrarja, ſwjaty dźeń (we Budyſchinje na
ſcźěhowacu njedżelu pſchepołoženy). We Klóſchtyrje, Róžeńcźe a Kulowje
nyſchpor.

11. W Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

14. Ra no w 7 hodź. wotkhad proceſſiona z Khróſcźic do Wölmsdorfa, hdźež
wjecžor wokoło 6. hodż. dóńdźeja a nazajtra (15. auguſta) dopołdnja
wokoło ½10 hodź. zaſy woteńdźeja.

15. Do njebjes wzacźa ſwjateje Marije, pſchikazany ſwjaty dźeń z
nyſchporom. Titularny ſwjedźeń radworſkeje, klóſchtyrſkeje,
róžeńcźanſkeje a kulowſkeje cyrkwje. Do božeje mſchě ſwjecźenjo zelow.
We Khróſcźicach a Ralbicach prjedy božeje mſchě wobkhad po kerchowje. —
We Njebjelcžicach, Wotrowje a Kulowje na božej mſchi božej Cźěło
wuſtajene, we Kulowje po ſcźenju prědowanjo. We Wotrowje po nyſchporje
wobkhad k zaſtawkam (ſtationam) na kerchowje. — We Kulowje nyſchpor ’ze
ſerbſkim prědowanjom a z wobkhadom wokoło měſta. W Kulowje doſpołny
wotpuſtk ſkapulira. We Klóſchtyrje a Róžeńcże doſpołny wotpuſtk.

18. We Radworju pjatkowna pobožnoſcž bratrſtwa.

19. Popołdnju ſo we Klóſchtyrje ſpowjedż ſłyſchi.

20. We Radworju kermuſchka a wopomnjecźo załoženja bratrſtwa „Jězuſoweje
ſmjertneje ſtyſknoſcźe“ a dźakowny ſwjedżeń za domoj khowane žně.
Doſpołny wotpuſtk. Na božej mſchi bože Cźěło wuſtajene; po nyſchporje
wobkhad wokoło cyrkwje, jandźelſke rozarije, a ♣Te Deum♠ pſched
wuſtajenym božim Cźěłom. — We Wotrowje dźakowny ſwjedźeń za domoj
khowane žně, ♣Te Deum.♠ — We Klóſchtyrje doſpołny wotpuſtk na ſwjatoho
Bernarda, abta, z wobkhadom a (němſkim) prědowanjom. — We Kulowje
doſpołny wotpuſtk ſkapulirnoho bratrſtwa.

24. Swj. Bartołmja, japoſchtoła, ſwjaty dźeń (we Budyſchinje na
ſcźěhowacu njedźelu pſchepołoženy). We Njebjelcžicach doſpołny wotpuſtk
bratrſtwa ſwjatoho Boſcżana. — We Klóſchtyrje, Róžeńcże a Kulowje
nyſchpor. We Kulowje japoſchtołſki doſpołny wotpuſtk za ſobuſtawy
bratrſtwa ſwjatoho rozarija.

25. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

Zawiſtny a nahramny.

Na dworje ſicilſkoho krala běſchtaj dwaj wojakaj, kotrajž ſo do ſmjercźe
hidźeſchtaj: jedyn běſche zawiſtny druhi nahramny. To běſche kralej a
joho dworej pſchecżiwne. Junu chcyſche ſebi kral z nimaj žort ſcžinicż a
dworej wjeſelo pſchihotowacż, jej pak wot wopacžnoſcźe wotwjeſcż. Toho
dla powoła jej hromadże k ſebi a khwaleſche pſched cyłym towaṙſtwom jeju
zaſłužby. Na to ſlubi jimaj, zo chce jimaj dżenſa jeju zaſłužby
zapłacżicż. Toho dla ſmětaj žadacż, ſchtożkuli chcetaj, a wón budźe jeju
próſtwu dopjelnicź, a to tak, zo tón, kotryž prěni žada, žadanu wěc ſamu
doſtanje, druhomu pak to ſamo dwójcy da.

Wobaj ſtejo mjelcžeſchtaj a žanomu njechaſche ſo prěnjomu proſycż.
Nahramny ſebi myſleſche: „Jelizo ja prěni proſchu, budu pſchikrótcženy:
dokelž jeno połojcu toho doſtanu, ſchtož ſo tamnomu da.“ — Zawiſtny
pſchi ſebi prajeſche: „Nihdy njebych to pſchenjeſcż móhł, zo dyrbjał
tajki nahramny wjacy dóſtacż, dyžli ja. Radſcho njecham ſam nicžo měcż,
hacž zo dyrbjał pſchez ſwoju winu tamnomu k dwojomu darej dopomhacż.“
Tak pſchecy mjelcžeſchtaj.

Hdyž běſche ſo kral nacžakał, poſtaji ſkóncžnje, zo dyrbi zawiſtny prěni
proſycż. Ach, to běſche wam cźežka wěc. Zawiſtny pomyſli ſebi: „Wo cžo
dha bych proſył, zo nahramny njeby lěpje woteſchoł, dyžli ja? Proſchu-li
wo konja, dóſtanje wón dwej konjow; proſchu-li wo khěžu, doſtanje wón
dwě! Ně, to njeṅdże; to by ſo mi wutroba puknyła. A wo něcžo tola dyrbju
proſycż. Nětko wěm, chcu wo něſchto złe proſycż, potom změje tamny
toſame dwȯjcy.“ Hdyž běſche ſebi to derje pſchemyſlił, prajeſche wótſe:
„Žadam, zo by ſo mi jedne wócžko, mojomu towarſchej pak dwě wocži
wukłołej.“

Cyła zhromadżizna pocža ſo wótſe ſmjecż a kral wotehna ſchamaweju
cžłowjekow ze ſwojeje ſłužby.

Spóznawaj ſo.

„Pſchepyt ſwědomja je zakład bojoſcże a želnoſcże; pſchetož ſwědomjo je
kniha, hdźež ſo wſchědnje twój dołh zapiſuje.“ (Swj. Chryſoſt.)

Móžne wjedro.

September ma hacž do 12. rjane wjedro; potom hacž do 25. khłódne a
włóžne wjedro; na to hacž do kónca rjenje.

Wopomnjenja hódne dny.

1. Zapocžatk hoṅtwy. 3. Spomnjenjo na załoženjo ſakſkeje konſtitucije.
6. Wuzwolny dźeń budyſchinſkoho tachanta Ludwika. 20., 22., 23.
Kwatember. 23. Dźeń a nóc ſo runataj. 30. Kralowſka renta.

Wſchelkizny.

Hermanki.

2. Žitawa (kl.).

Barſchcź (ſk.)

4. Kinsbórk (ſk.).

Žitawa (koń, ſk.).

Póckowy (ſk., kl.).

Khocźebuz (ſk., kl.).

Stołpin (ſk., kl.).

5. Minakał (ſk.).

6. Njeſwacžidło (ſk.).

7. Lubij (ſk.).

Mužakow (ſk., kl.).

8. Wołbramecy (kl.).

11. Biſkopicy (ſk.).

Nowoſalc (kl.).

Žarow (ſk.).

18. Kamjenc (ſk., kl.).

Woſtrowc (ſk., kl.).

20. Rakecy (ſk., žita).

21. Bart (ſk., kl.).

25. Biſkopicy (kl.).

Gubin (ſk.). Wojerecy (ſk., kl., wołm.).

Lipſk (maßa).

Słankn. (koń, ſk., kl.).

27. Połcžnica (ſk.).

28. Połcžnica (kl.).

29. Wóſlink (ſk., kl.).

Wjelecźin (ſk., kl.).

30. Huſka (ſk., kl.).

Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Poſledni běrtlk 6. ſeptbr. w nocy w 10 hodź. 59 min.

# Młody měſacžk 14. ſept. wjecž. w 7 hodź. 59 m.

# Prěni běrtlk 21. ſept. wjecž. w 6 hodż. 2 m.

# Stary měſacžk 28. ſept. wjecž. w 6 hodź. 34 m.

Cyrkwinſka protyka

ſerbſkich woſadow w ſeptembru.

1. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

3. We Radworju a Kulowje mèſacžna njedźela. We Radworju po nyſchpornym
prědowanju wuſtajenjo božoho Cżěła a měſacžna pobožnoſcź bratrſtwa
Jězuſoweje ſmjertneje ſtyſknoſcźe. We Kulowje dopołdnja bože Cźěło
wuſtajene; popołdnju prědowanjo a wobkhad za bratrſtwo rozarija;
doſpołny wotpuſtk za bratrſtwo ſkapulira.

4. We Klóſchtyrje rano po božej mſchi (w 5 hodź.) wukhad proceſſiona do
krupki, hdźež wutoru (5. ſeptembra) pſchipołdnju dóńdu, pjatk (8.
ſeptembra) rano w 6 hodź. woteńdźeja a ſobotu (9. ſeptembra) dopołdnja
wokoło ½11 hodź. domoj pſchińdźeja.

7. We Róžeńcźe ſo popołdnju ſpowjedź ſłyſchi; pſchikhad ſchěrachowſkoho
proceſſiona.

8. Naroda ſwjateje Marije, ſwjaty dżeń. Proceſſiony dźeja ze ſwjatej
Mariju do Róžanta z Khróſcźic (w 7 hodź.), Njebjelcžic (w 7 hodź.),
Radworja (w 5. hodź.), Ralbic, Wotrowa (w 6. hodź.), Klóſchtyra a Kulowa
(w 6 hodź.) — Boža mſcha we Khróſcźicach w 6. a 9. hodź., Njebjelcžicach
w 6 hodż., we Radworju w 4. a 8. hodź., we Wotrowje w 5 hodż., we
Kulowje ½5 a 9 hodź. — W Róžeńcźe doſpołny wotpuſtk. W Kulowje doſpołny
wotpuſtk ſkapulira. We Róžeńcźe, Klóſchtyrje a Kulowje nyſchpor. We
Krupcy rano w 6 hodż. wotkhad ſerbſkoho proceſſiona.

9. We Klóſchtyrje dopołdnja wokoło ½11 hodź. nutswjedźenjo krupcžanſkoho
proceſſiona, na to boža mſcha.

10. Mjena ſwjateje Marije. Titularny ſwjedźeń ſerbſkeje cyrkwje we
Budyſchinje; kermuſcha. — We Klo̓ſchtyrje a Rȯžeńcźe poſpołny wotpuſtk.

11. W Budyſchinje w ſerbſkej cyrkwi ♣Matutin, Laudes, Requiem.♠

14. Powyſchenjo ſwjatoho kſchiža, cyrkwinſki ſwjaty dźeń. We Kulowje
doſpołny wotpuſtk ſkapulira. We Róžeńcźe wot dźenſa hacž do Jutrow
rańſche bože ſłužby na njedźelach a ſwjedźenjach rano w 6. hodż.

15. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

20., 22., 23. póſt ſuchich dnjow.

21. Swjatoho Mateja, japoſchtoła, ſwjaty dźeń. We Budyſchinje na
ſcźěhowacu njedźelu pſchepołoženy. W Khróſcźicach ſu wot dźenſa hacž
pſched 1. njedżelu po Jutrach, a we Ralbicach wot dźenſa hacž do Jutrow
na njedźelach a ſwjatych dnjach kemſche rano w 6., dopołdnja we 9. hodż.

We Klóſchtyrje, Róžeńcźe a Kulowje nyſchpor. We Kulowje japoſchtołſki
doſpołny wotpuſtk za ſobuſtawy bratrſtwa ſwjatoho rozarija.

22. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

24. Njedźela po ſuchich dnjach. We Ralbicach do božeje mſchě wobkhad „po
morwych“. We Radworju popołdnju po nyſchporje wobkhad a bratrſka
pobožnoſcź pſched wuſtajenym božim Cźěłom; zjewjenjo mjenow ſobuſtawow z
bratrſtwa, kotſiž ſu wot poſlednich ſuchich dnjow ſem wotemrjeli;
doſpołny wotpuſtk za ſobuſtawy bratrſtwa. — We Khróſcżicach bratrſka
pobožnoſcź. — W Njebjelcžicach popołdnju w ½2 hodż. litanija, na to
nyſchpor „po morwych“ a wobkhad na kerchow. — W Kulowje po njedźelſkim
nyſchporje nyſchpor „po morwych“ z wobkhadom na kerchow. We Dreždźanach
we dwórſkej cyrkwi ſerbſke prědowanjo.

25. We Njebjelcžicach ♣Laudes, Requiem♠ a ♣Libera♠ pſched wuſtajenymi
marami. — We Ralbicach ♣Requiem.♠ — We Kulowje w ½6 hodź. ♣Matutin♠ a
♣Laudes♠ „po morwych“, ♣Requiem.♠

29. Swjatoho Michała, arcjandźela, ſwjaty dźeń (w Budyſchinje we němſkej
cyrkwi na ſcźěhowacu njedżelu pſchepołoženy). We Njebjelcžicach wot
dźenſa hacž pſched Wałporu (1. meje) kemſche na njedźelach a
ſwjedźenjach we 9. hodź. — We Klóſchtyrje, Róžeńcźe a Kulowje nyſchpor.
We Budyſchinje we ſerbſkej cyrkwi boža mſcha a prědowanjo.

30. Z Khróſcźic pſchipołdnju w 12. hodź. wotkhad proceſſiona na Ralbicy
do Kulowa, hdźež je popołdnju wokoło 5. hodź. nutswjedźenjo. We Kulowje
ſo popołdnju kaž tež cyły ſcźěhowacy tydźeń ſpowjedź ſłyſchi.

Jutrowne nakazanjo.

Hrěſchna žónſka běſche jutry k ſpowjedźi była a ſwoje nakazanjo krucże
wobzamknyła. Po někotrym cžaſu zetka ju cžłowjek, z kotrymž běſche
prjedy hrěſchiła. Tón ſo dodżiwacż njemóz̀eſche, zo wona z nim ani
njeporycži, ale cžini, kaž by joho njeznała. Pſchiſtupiwſchi k njej toho
dla prajeſche: „Njeznajeſch dha mje wjacy? ſym tón a tón!“ Žónſka jomu z
krótka wotmołwi: „Móžno, zo ſy ty tónſamy; ja njejſym wjacy taſama.“ Z
tutymi ſłowami woſtaji joho ſtejo. — Dżi, a cžiṅ tež tak.

Oktober zapocžina ſo rjenje, 3. hrimanjo; na to hrozne wjedro z krótkimi
pſcheſtawkami hacž do kónca; 30. ſněh, 31. pokhmurjene wjedro.

Wſchelkizny.

Hermanki.

1. Radwoŕ (deſki).

2. Hucźina (kl.). Rakecy (kl.). Grabin (ſk.).

Bjernacźicy (ſk., kl.).

Gaſyn (kón, ſk., kl.).

3. Minakał (ſk.).

Hródk (ſk.).

4. Njeſwacžidło (ſk., l.w.)

9. Lubij (ſk., kl.).

Schěrachow (ſk., kl.).

Kulow (kl.).

10. Barſchcź (ſk.).

11. Budyſchin (wołm.).

15. Njeſwacžidło (deſk).

16. Kinsbork (ſk.). Žahan (ſk., kl.). Wóſpork (ſk.).

18. Rakecy (ſk., žita).

19. Wikowy (ſk.).

21. Kroſyn (ſk.).

23. Dreždźany [ſt. m.] (kl.)

Hałſchtrow (ſk., kl.).

28. Budyſchin (ſk., kl.).

Jazonca (kl.).

30. Rychwałd (ſk.).

Ruland (kl.).

Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Poſledni běrtlk 6. okt. wjecž. w 6 hodź. 21 m.

# Młody měſacžk 14. okt. rano w 7 hodź. 9 min.

# Prěni běrtlk 21. okt. w nocy w 12 hodź. 44m.

# Stary měſacžk 28. okt. dop. w 9 hodź. 4 min.

Wopomnjenja hódne dny.

1. Dawki za wopal. pokładn.

1. Radworſka kermuſcha.

8. Kulowſka kermuſcha.

15. Parſchonſki a rjemj. dawk.

15. Wotrowſka kermuſcha.

22. Khróſcźanſka kermuſcha.

29. Budyſchinſka kermuſcha.

Cyrkwinſka protyka

ſerbſkich woſadow we oktobru.

1. We Radworju wot dźenſa hacž do Wałpory njedźelſke a ſwjedźenſke bože
ſłužby rano w 6 hodź., dopołdnja w 9. hodż., w Budyſchinje we ſerbſkej
cyrkwi toho runja dopołdnja w 9. hodź.

We Radworju wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje abo kermuſcha; po
nyſchporje nyſchpor „po morwych“. — W Kulowje titularny ſwjedźeń
bratrſtwa ſwjatoho rozarija z doſpołnym wotpuſtkom pſchez ſcżěhowace
woſom dny. Pſchipołdnju w ½1 hodź. wotkhad khróſcźanſkoho proceſſiona z
Kulowa. W Kulowje popołdnju wobkhad wokoło měſta.

2. W Radworju rano w 7 hodź. ♣Matutin♠ a ♣Laudes♠ „po morwych“, na to we
8. hodź. ♣Requiem♠ a ♣Libera♠ pſched wuſtajenymi marami.

5. We Klóſchtyrje a Róžeńcźe doſpołny wotpuſtk na ſwjatoho Placida.

6. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

8. We Kulowje wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje a kermuſcha. Druhi
wotpuſtk. Němſke prědowanjo njeje dopołdnja. Na božej mſchi bože Cźěło
wuſtajene. Nyſchpor z němſkim prědowanjom a rozarijemi.

9. W Kulowje rano w ½5 ♣Matutin♠ a ♣Laudes♠ „po morwych“, ♣Requiem♠ a
♣Libera.♠ Wot dźenſa hacž do 6. novembra ſu we Kulowje dźěławy dźeń
kemſche rano w ½6 a dopołdnja w ½9 hodż.

13. W Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

15. We Wotrowje wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje a kermuſcha. Do božeje
mſchi prědowanjo; na božej mſchi a nyſchporje bože Cźěło wuſtajene.
Nyſchpor „po morwych“ z wobkhadom po kerchowje.

16. We Wotrowje rano ♣Matutin♠ a ♣Laudes♠ „po morwych“; w 7. hodż.
wobkhad na kerchow, ♣Requiem♠ a ♣Libera.♠

20. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

21. We Klóſchtrje druha kermuſcha; ſerbſke prědowanjo. W Kulowje
doſpołny wotpuſtk ſkapulira. Póſtny dźeń Khróſcźanſkeje woſady.

21. We Khróſcżicach wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje abo kermuſcha. Na
božej mſchi bože Cźěło wuſtajene. Po nyſchporje nyſchpor „po morwych“.

23. We Khróſcźicach rano ♣Matutin♠ a ♣Laudes♠ „po morwych“; wobkhad na
kerchow, ♣Requiem♠ a ♣Libera.♠

27. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa. We Kulowje vigilny pȯſt.

28. Swjateju Symana a Judy, japoſchtołow, ſwjaty dźeń (we Budyſchinje na
ſcźěhowacu njedźelu pſchepołoženy). We Khróſcżicach pſchikazany woſadny
ſwjedżeń. We Khróſcźicach, Klóſchtyrje, Róžeńcźe a Kulowje nyſchpor. We
Kulowje doſpołny wotpuſtk ſkapulira.

Dobre wotmołwjenjo.

Junu ſchtwórtk wjecžor pſchiṅdźe cuzownik do hoſcźenca we Tirolſkej, zo
by tam pſchenoeował. Nazajtra kazaſche ſebi wot korcžmaṙki mjaſo.
Korcžmaŕka ſo joho wopraſcha: „Scźe wy katholik?“

Cuzy wotmołwi: „Haj, ſym tež katholſki.“

Korcžmaṙka: „Dżenſa je pjatk.“

Cuzbnik: „Ach, ſchto pjatk. Mjaſo chcu měcź. Wſchudżom doſtawam mjaſo.
Scże dha jeno wy we Tirolſkej tak ſwjecżi? Tež druzy ſu dobri
kſcheſcźenjo, byrnje pjatk mjaſo jědli.“

Korcžmaṙka: „Njech je druhdźe, kaž chce. Dokelž ſmy we Tirolſkej, chcemy
tež z Tirolſkimi dżeržecż. Pola nas ſo póſtny dżeṅ krucźe dżerži.“

„Aj, prajeſche cuzbnik, „hdyž ſcże tajke pěkne pobožne dźěcżi bože, kak
dha ſo to cžini, zo was Bóh tak jara khoſta? Žadyn druhi kraj
njezapuſcża ſo tak cžaſto a tak jara z krupami, z wodu a wohenjom, kaž
tirolſki kraj.“

Korcžmaṙka jomu wotmołwi: „To z toho pſchiṅdz̓e, zo Bóh tych ſchwika,
kotrychž lubuje.“

Cuzbnik ſo wotmjelcža a nježadaſche ſebi wjacy pjatk mjaſo. ♣P. T.♠

Najlubſche.

Pſched njedawnym cżaſom ſta ſo we Louisville we Americy, zo prěnju
njedźelu po jutrach muž k ſpowjedżi a božomu blidu pſchińdże, kotryž za
wóſomnacźe lět wjacy do cyrkwje pſchiſchoł njeběſche, hacž runje běſche
katholik. Schto dha běſche tohole muža zaſy do cyrkwje pſchiwjedło?
Nichtó druhi, hacž joho dwanacżelětny ſyn. Tutón běſche dżeṅ prjedy
prěni krȯcż k ſpowjedżi ſchoł a powjedaſche potom ſwojomu nanej, kak
derje a lóhko jomu nětko je. Pſchi wopiſowanju tuteje duchoweje radoſcże
pocža ſo nanowa wutroba womjehcžecż.

Za wobjedom rjekny nan ſwojomu ſynej: „Dżenſa ſměſch ſebi wote mnje
něſchto wuproſycź a ſchtožkuli žadaſch, to dóſtanjeſch.“

Po khwilcy prajeſche hólcžec ſwojomu nanej: „Luby nano, najlubſche by mi
było, hdy byſchcże jutſe zo mnu ſobu k ſwjatomu woprawjenju ſchoł.“

Tele ſłowa pſchełamachu lód, kotryž běſche nanowu wutrobu wobdawał. Nan
pocža ſylzy ronicż. Hiſchcże tónſamy dżeṅ pocža ſo pſchihotowacż a
nazajtra dżěſche k ſpowjedżi a potom ze ſynom k ſwjatomu woprawjenju.
Tež do joho wutroby běſche ſo zaſy pokoj wrócżił. Hólcžec pak běſche
dwójcy zbožowny, dokelž běſche ſo joho najlubſcha žadoſcź dopjelniła.
Wot tutoho cžaſa běſche nan zaſy dobry kſcheſcżan. ♣P. T.♠

Wopomnjenja hódne dny.

1. Kralowſke dawki.

5. Njebjelcžanſka a Zdżerjanſka kermuſcha.

19. Ralbicžanſka kermuſcha.

24. Pokutny pjatk.

Wſchelkizny.

Hermanki.

1. Njeſwacžidło (ſk., lane wiki).

Hródk (ſk.).

6. Drcždźany [Friedrichſtadt] (koń, ſk.).

Nowoſalc (kl.).

Gubin (ſk., kl.).

Lubnjow (kl.).

7. Bart (ſk.).

Lukaw (kl.).

Laz (ſk., kl.).

Minakał (ſk.).

8. Radeberg (ſk.).

9. Radeberg (kl.).

Lubij (ſk.).

13. Stołpin (ſk., kl.).

14. Jazonca (kl.).

Zdźary (ſk.)

15. Rakecy (ſk., žita).

27. Wóſpórk (ſk., kl.).

Lubin (kl.).

28. Zły Komorow (kl.).

29. Radeburg (ſk., kl.).

Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Poſledni běrtlk 5. nov. pop. w 1 hodź. 45 m.

# Młody měſacžk 12. nov. pop. w 5 hodź. 58 m.

# Prěni běrtlk 19. nov. dop. w 9 hodź. 36 min.

# Stary měſacžk 27. nov. w nocy 2 hodź. 43 m.

Móžne wjedro.

November zapocžina ſo z pokhmurjenym wjedrom a wětſikami; 6. a 7. je
rjenje; 9. zymne deſchcźe; 17. a 18. ſněh. Poſlednje dny ſu zymne a
nańdźeny ſněh woſtawa ležo.

Cyrkwinſka protyka

ſerbſkich woſadow w novembru.

1. Wſchitkich Swjatych, pſchikazany ſwjaty dżeń z nyſchporom. We
Njebjelcžicach a Wotrowje na božej mſchi bože Cźěło wuſtajene, we
Wotrowje tež na nyſchporje. Po ſwjedźeńſkich nyſchporach wſchudźom
nyſchpor „po morwych“. We Wotrowje, Njebjelcžicach a Kulowje wobkhad na
keŕchow; w Njebelcžicach na kerchowje rozarije. We Kulowje doſpołny
wotpuſtk ſkapulira.

2. Wſchitkich khudych duſchow, cyrkwinſki ſwjaty dźeń. Wſchudżom
♣Matutin♠ a ♣Laudes♠ (we Njebjelcžicach jenož ♣Laudes♠) „po morwych“,
♣Requiem♠ a ♣Libera♠ pſched wuſtajenymi marami. We Khrȯſcźicach,
Wotrowje a Ralbicach prjedy božeje mſchě wobkhad na keŕchow.

3. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

4. W Radworju ſo popołdnju ſpowjedź ſłyſchi.

5. We Njebjelcžicach wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje abo kermuſcha; po
nyſchporje nyſchpor „po morwych“, a wobkhad na keŕchow. We Zdźeri
dopołdnja w 9 hodź. kermuſchne bože ſłužby. — We Radworju ſwjedźeń
bratrſtwa „Jězuſoweje ſmjertneje ſtyſknoſcźe.“ Doſpołny wotpuſtk.
Dopołdnja na božej mſchi bože Cźěło wuſtajene. Po nyſchporje wobkhad
wokoło cyrkwje a měſacžna pobožnoſcź bratrſtwa pſched wuſtajenym božim
Synom. — We Kulowje doſpołny wotpuſtk „po morwych“. Popołdnju bratrſke
prědowanjo a wobkhad.

6. We Njebjelcžicach w ¾7 ♣Laudes♠ „po morwych“, ♣Requiem♠ a ♣Libera.♠
Wot dźenſa hacž do ſwjatoho Matija we Kulowje dźěławy dźeń kemſche rano
w 6, dopołdnja we 9. hodź.

10. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

11. Swjatoho Měrcźina, biſkopa. Pſchikazany ſwjaty dźeń njebjelcžanſkeje
woſady. Na božej mſchi bože Cźěło wuſtajene; prědowanjo, nyſchpor.

12. Wopomnjenjo poſwjecźenja tachantſkeje cyrkwje we Budyſchinje abo
kermuſcha. — We Klóſchtyrje a Róžeńcźe doſpołny wotpuſtk na „Wſchitkich
Swjatych z rjadu Ciſtercienſow.“

17. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

19. We Ralbicach wopomnjecźo poſwjecźenja cyrkwje abo kermuſcha. Po
nyſchporje nyſchpor „po morwych.“

20. We Ralbicach rano ♣Matutin♠ a ♣Laudes♠ „po morwych“, wobkhad na
kerchow, ♣Requiem♠ a ♣Libera.♠

24. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa. — We Kulowje doſpołny
wotpuſtk ſkapulira.

25. Swjateje Khatyrny, knježny a martraŕki, cyrkwinſki ſwjaty dźeń;
pſchikazany ſwjaty dźeń za Ralbicžanſku woſadu z prědowanjom a
nyſchporom.

30. Swjatoho Handrija, japoſchtoła, ſwjaty dźeń (we Budyſchinje na
ſcźěhowacu njedźelu pſchepołoženy). We Klóſchtyrje, Róžeńcźe a Kulowje
nyſchpor. We Kulowje japoſchtołſki doſpołny wotpuſtk ſkapulira.

Tu je cźežko pomhacź.

Něhdy pſchiṅdźe młody zemjan do Alkale, zo by pola ſławnoho duchownoho
wucžerja Alfonſa de Kaſtro radu a pomoc pytał. Powjedaſche jomu ſwoju
naležnoſcż takle: „Běch we woſobnym towaṙſtwje, hdżež dobre pocžinki
woſobneje knjenje khwalachu. Ja pak pocžach na nju njepoccżiwe wěcy
rycžecź a jeje dobre mjeno ranicż. Moja rycž pak běſche wumyſlena łža a
nětko mi ſwědomjo měra njewoſtaji. Sym toho dla k wam pſchiſchoł, zo
byſchcże mi pomhał.“ Alfons někotre wokamiknjenja mjelcžeſche, potom
wotmołwi jomu z pozdychnjenjom: „Knježe, waſcha wěc je zła: waſcha
duſcha je na wěcžne zhubjena.“ Z tymi ſłowami joho wot ſo póſła.

Bóle zrudżeny dżěſche zemjan do Salamanki, a powjedaſche ſwoju
naležnoſcż a Alfonſowe wotmołwjenjo wucženomu duchownomu. Tón joho
tróſchtowacź pocža a rjekny, zo drje je Alfons tola trochu krucże
ſudźił. To běſche zemjanej lubo ſłyſchecż; tohodla pſchiſtaji: „Knježe,
napołožcże mi pokutu, kajkužkuli chcecźe. Chcu wſchitko móžne cžinicź,
zo bych pokoj ſwědomja doſtał.“ Duchowny jomu wotmołwi: „Ach, to dale
žanych wilkich pokutnych ſkutkow trjeba njebudże. Njetrjebacże hewak
nicžo cžinicż, hacž k kóždomu woſebje hicż, kotryž je tehdom waſchu rycž
ſłyſchał. Kóždomu prajcże, zo je waſcha rycž na tamnu knjeni wumyſlena
łža była. Cžiṅcźe to a ſcźe hotowy.“

Pſchi tutych ſłowach pocža ſo zemjan cžerwjenicż a rozhorjeny rjekny:
„Nihdy na nihdy to njecžinju. To mi móžno njeje. Tu haṅbu njemóžu na ſo
walicż, zo ſo pſched tak woſobnymi ludźimi hako łhaṙ wobſkoržu.“

Duchowny prajeſche jomu ze zdychnjenjom: „Nětko widźu, zo je Alfons
prawje ſudżił. Haj, knježe, wam njeje pomhacż: ſcże wěcžnu ſmjercź na ſo
walił.“

Na to njech kóždy pomyſli, kotromuž chce ſo dobre mjeno ſwojoho
ſobucžłowjeka wobſchkodźecż.

Wěcžna kniha.

„Stworicźeŕ je kóždomu cžłowjekej knihu dał a to je joho ſwědomjo. Druhe
knihi ſu najbóle k tomu, zo bychu tule knihu wukładowałe, wujaſniłe,
porjedźałe. We tutej knizy dyrbiſch pilnje cžitacż: pſchetož z cyłeje
ſwojeje knihownje wozmjeſch jeno tule knihu ſobu do wěcžnoſcźe.“

(Swj. Bern.)

„Tak zbóžowny njeje žadyn zbożowny, kaž tȯn, kiž ma Boha we wutrobje,“
praji ſwjaty Anton z Padua.

Wſchelkizny.

Hermanki.

2. Žitawa (kl.).

4. Biſkopicy (kl.).

Žitawa (kóń, ſk., kl.).

Gaſyn (kóń, ſk., kl.).

5. Minakał (ſk.).

Bart (lane wiki).

6. Njeſwacžidło (ſk., l. w.)

11. Dźěže (ſk., kl.).

12. Grabin (ſk.).

16. Wojerecy (kl.).

18. Mužakow (ſk., kl.).

Kulow (ſk., kl.).

Luboraz (kl.).

Hródk (ſk.).

19. Barſchcź (ſk., kl.).

20. Rakecy (ſk., žita).

Ruland (kl.).

21. Mužakow.

Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Poſledni běrtlk 5. dec. rano w 7 hodź. 35 m.

# Młody měſacžk 12. dec. rano w 4 hodź. 51 min.

# Prěni běrtlk 18. dec. wjecž. w 9 hodź. 31 m.

# Stary měſacžk 26. dec. w nocy w 10 h. 24 m.

Móžne wjedro.

December zapocžnje ſo ze zymu; wot 2. hacž do 8. ſněh; wot 9. hacž do
15. zyma; wot 15. hacž do 23. ſněh, druhdy z deſchcźom naměſchany. Wot
23. hacż do kónca ſrěnja zyma.

Wopomnjenja hódne dny.

3. Zapocžatk adventa.

12. Narodny dźeń J. Majkrala Jana.

20., 22., 23. Kwatember..

31. Kralowſka renta.

Wopomnjenja hódne dny.

2. a 3. Kwatember.

16. Wuzwolenſki dźeṅ J. S. bamža Piuſa ♣IX.♠

21. Najdlěſchi dżeṅ.

30. Kralowſka renta.

Wſchelkizny.

Hermanki.

5. Biſkopicy (kl.).

6. Minakał (ſk.).

7. Njeſwacžidło (ſk.).

12. Zhorjelc (ſk., kl.).

Rychwałd (ſk.).

Grabin (ſk.). Gubin (kl.). Lubnjow (kl.).

14. Kroſno (kl.).

15. Lubij (ſk.).

19. Hałſchtrow (ſk., kl.).

Hucźina (ſk., kl.).

Lauban (ſk., kl.).

Rumburg (kl.)

Mužakow (ſk., kl.).

21. Rakecy (ſk., žita).

24. Woſlink (ſk., kl.).

Wjelecźin (ſk., kl.).

26. Dreždźany [n. m.] (kl.)

Luboraz (ſk., kl.).

Lubnjow (ſk., kl.).

Žarow (ſk., kl.).

27. Bart (ſk.).

30. Kalawa ſk.).

Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Stary měſacžk 3. jun. rano 7 hodź. 16 min.

# Poſledni běrtlk 10. jun. w nocy 1 hodź. 27 min.

# Młody měſacžk 18. jun. rano 3 hodź. 19 min.

# Prěni běrtlk 25. jun. w nocy 11 hodź. 34 min.

Móžne wjedro.

Junij ſo cźopły zapocžina a ma rjane wjedro hacž do 21. Na to hrimanja,
po kotrychž hacž do kónca hrozne wjedro.

Cyrkwinſka protyka

ſerbſkich woſadow we juniju.

2. W Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

2. a 3. póſt ſuchich dnjow.

3. Dopołdnja kónc cžaſa za jutrownu ſpowjedź.

4. Zaſy ♣Asperges me.♠ W Khróſcźicach, Radworju, Ralbicach a Kulowje
njedźela po ſuchich dnjach. W Ralbicach do božeje mſchě wobkhad „po
morwych“. W Radworju doſpołny wotpuſtk bratrſtwa; po nyſchporje wobkhad
a bratrſka pobožnoſcź pſched wuſtajenym božim Cźěłom; zjewjenjo mjenow
ſobuſtawow, kotſiž ſu wot poſlednich ſuchich dnjow wotemrjeli. W
Khróſcźicach bratrſka pobožnoſcź. W Kulowje po njedźelſkim nyſchporje
nyſchpor „po morwych“ z wobkhadom na kerchow. We Wotrowje a
Njebjelcžicach na božej mſchi bože Cźěło wuſtajene. W Njebjelcžicach po
prědowanju ♣Te Deum;♠ po njedźelſkim nyſchporje nyſchpor „po morwych“ z
wobkhadom na kerchow.

5. W Njebjelcžicach ♣Laudes♠ „po morwych“, ♣Requiem♠ a ♣Libera♠ pſched
marami. W Ralbicach ♣Requiem.♠ W Kulowje rano w ½6 ♣Matutin♠ a ♣Laudes♠
„po morwych“.

7. Pſchedwjecžor ſwjedźenja božoho Cżěła, W Budyſchinje (w němſkej
cyrkwi), w Khróſcżicach, we Wotrowje a w Kulowje w 2 hodź., w
Njebjelcžicach, Ralbicach a Róžeńcźe w 1. hodź. a w Klóſchtyrje nyſchpor
pſched wuſtajenym božim Cżěłom.

W Khróſcźicach a Wotrowje a Kulowje wobkhad na kerchow. W Kulowje w ½6
hodź. ♣matutin.♠

Pſchedſpomnj. Dokelž ſo wſchitke porjadne bože ſłuz̀by (rano, dopołdnja,
popołdnju) hacž do 15. junija pſched wuſtajenym božim Cźěłom ſtanjeja,
njebudźe to pſchi woſebitym rozeſtajenju hakle woſebje pomjenowane.

8. Božoho hordoho Cźěła, pſchikazany ſwjaty dźeń z nyſchporom a
ſwjecźenjom pſchez 8 dnjow. W Budyſchinje w ſerbſkej cyrkwi boža mſcha z
prědowanjom; we němſkej cyrkwi boža mſcha bjez prědowanja, z wobkhadom k
4 zaſtawkam we cyrkwi; popołdnju wobkhad po cyrkwi. — W Khróſcźicach
boža mſcha, prědowanjo, wobkhad k 4 zaſtawkam we wſy; popołdnju
nyſchpor, wobkhad k 1 zaſtawkej we wſy, prědowanjo. — W Njebjelcžicach
prědowanjo, boža mſcha, wobkhad k 4 zaſtawkam we wſy; popołdnju w 2 hodż
łacźonſki nyſchpor, wobkhad k 1 zaſtawkej na kerchowje. — W Radworju
wobkhad k 4 zaſtawkam we wſy, boža mſcha, prědowanjo a požohnowanjo;
popołdnju łacźonſki nyſchpor, prědowanjo, wobkhad k 1 zaſtawkej we wſy,
na to w cyrkwi litanija wo najſwjecźiſchim ſakramencźe. — W Ralbicach
prědowanjo, wobkhad k 4 zaſtawkam, boža mſcha; popołdnju litanija,
prědowanjo, wobkhad k 1 zaſtawkej we wſy. — We Wotrowje we 8 hodż.
prědowanjo, boža mſcha, wobkhad k 4 zaſtawkam we wſy; popołdnju nyſchpor
z požohnowanjom. — W Klóſchtyrje boža mſcha (bjez prědowanja), wobkhad
po klóſchtyrſkim dworje; popołdnju nyſchpor z wobkhadom. — W Róžeńcźe
rano w 5 hodź. boža mſcha z wobkhadom a požohnowanjom; dopołdnja a
popołdnju nicžo. — W Kulowje w 8 hodź. ſerbſke prědowanjo, w 9. hodź.
wobkhad k 4 zaſtawkam, boža mſcha; popołdnju nyſchpor z wobkhadom na
torhoſchcźo; potom ♣completorium.♠ W Kulowje doſpołny wotpuſtk
ſkapulira.

9. W Budyſchinje (w němſkej cyrkwi) rano a dopołdnja (z wobkhadom) boža
mſcha; popołdnju w 2 hodż. nyſchpor z wobkhadom. — W Khróſcźicach w 6.
hodź. boža mſcha, popołdnju w 2. hodź. nyſchpor. — W Njebjelcžicach a
Ralbicach popołdnju w 1 hodź. nyſchpor a požohnowanjo. — W Radworju boža
mſcha z pjatkownej pobožnoſcźu bratrſtwa. — We Wotrowje popołdnju
litanija, požohnowanjo, rozarije. — W Klȯſchtyrje rano, dopołdnja a
popołdnju bože Cźěło wuſtajene. — W Róžeńcźe w 6. a 7. hodź. boža mſcha,
popołdnju w 1 hodź. nyſchpor. — W Kulowje popołdnju nyſchpor.

10. W Radworju boža mſcha a ♣Pange lingua.♠ W Kulowje popołdnju
nyſchpor; wjecžor ½6 hodź. ♣matutinum.♠ Druhdźe kaž wcžera.

11. W Budyſchinje w ſerbſkej cyrkwi boža mſcha z prědowanjom; w němſkej
cyrkwi wobkhad po cyrkwi. W Khróſcźicach dopołdnja prědowanjo, boža
mſcha, wobkhad po wſy; popołdnju nyſchpor, wobkhad k l zaſtawkej we wſy,
prědowanjo. W Njebjelcžicach kaž 8. junija. — W Radworju wobkhad z božim
Cźěłom wokoło cyrkwje, boža mſcha, prědowanjo, ♣Pange linqua;♠ popołdnju
łacźonſki nyſchpor, prědowanjo, wobkhad z božim Cźěłom do cyrkwicžki
ſwjatoho Kſchiža, na to we farſkej cyrkwi ♣Pange lingua.♠ — W Ralbicach
po božej mſchi wobkhad k 4 zaſtawkam, prědowanjo; popołdnju kaž 8.
junija. — We Wotrowje boža mſcha z prědowanjom; popołdnju nyſchpor a
wobkhad k 4 zaſtawkam. — W Klóſchtyrje boža mſcha, wobkhad, popołdnju
nyſchpor z wobkhadom. — W Róžeńcźe rano w 5. hodź. boža mſcha z
wobkhadom a ♣Pange lingua;♠ dopołdnja a popołdnju nicžo; wjecžor w 6
hodź. pobožnoſcź k cžeſcźi ſwj. Marije. — W Kulowje dopołdnja cyrkwinſke
ſpěwanjo ♣„Sexta“♠ we farſkej cyrkwi, wobkhad do cyrkwje ſwj. Kſchiža,
hdżež ſo ♣„Nona“♠ wuſpěwa, wobkhad z božim Cźěłom, boža mſcha,
prědowanjo, wobkhad do farſkeje cyrkwje; popołdnju po nyſchporje wobkhad
na torhoſchcźo.

12., 13. a 14. W Radworju boža mſcha z ♣Pange lingua.♠ Druhdźe kaž 9.
junija.

15. Dokhowanjo božoho Cżěła, cyrkwinſki ſwjaty dźeń. W Budyſchinje (w
němſkej cyrkwi) boža mſcha a 2. hodź. nyſchpor z wobkhadom, na to w
khapali ſerbſki khěrluſch pſchi ſwjecżenju zelow. — W Khro̓ſcźicach,
dopołdnja boža mſcha, popołdnju w 2 hodź. nyſchpor, wobkhad k 1
zaſtawkej we wſy, prědowanjo. — W Njebjelcžicach rano w 6 hodź. boža
mſcha; popołonju w 2 hodź. litanija, wobkhad k 1 zaſtawkej na kerchowje,
♣Te Deum.♠

(Pokracžowanjo w juliju.)

Kaž wjele ma morjo kapkow, ſłóncžko pruhow, njebjo hwězdow, zemja
róžicžkow: tak wjele ma boža mſcha potajnoſcżow. (Swj. Bonaventura.)

Wſchelkizny.

Hermanki.

3. Huſka (ſk., kl.).

Bjernacźicy (ſk., kl.).

Rychbach (ſk., kl.).

Stołpin (ſk., kl.).

4. Minakał (ſk.).

5. Njeſwacžidło (ſk.).

10. Biſkopicy (ſk.).

11. Barſchcź (ſk., kl.).

Zdźary (ſk.).

17. Połcžnica (ſk.).

Lubij (ſk., kl.).

Schěrachow (ſk., kl.).

18. Połcžnica (kl.).

19. Rakecy (ſk., žita).

24. Wóſpórk (ſk., kl.).

27. Kamjenc (ſk.).

Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Stary měſacžk 2. jul. pop. w 2 hodź. 26 min.

# Poſledni běrtlk 9. jul. pop. w 1 hodź. 59 min.

# Młody měſacžk 17. jul. wjecž. w 6 hodź. 41 m.

# Prěni běrtlk 25. jul. rano w 6 hodź. 41 min.

# Stary měſacžk 31. jul. w nocy w 10 hodź. 6 m.

Móžne wjedro.

Julij je we zapocžatku pokhmurjeny; 4. mróz a popołdnju hrimanjo, na to
rjenje hacž do 10. Wot 11.—15. deſchcźojte, na to rjenje hacž do 17.
Potom zaſy hrimanjo a deſchcź hacž do 29. Poſlednej dnaj zaſy rjanej.

Wopomnjenja hódne dny.

23. Zapocžatk pſowych dnj.

Cyrkwinſka protyka

ſerbſkich woſadow w juliju.

2. Proceſſiony dźeja do Róžanta z Budyſchina, ze ſwjatej Mariju z
Khróſcźic, Njebjelcžic, Ralbic, Wotrowa, Klóſchtyra a Kulowa. W Róžeṅcźe
doſpołny wotpuſtk a nyſchpor. — W Radworju měſacžna njedźela: po
nyſchporje měſacžna pobožnoſcź bratrſtwa pſched wuſtajenym božim Cźěłom.
— W Kulowje doſpołny wotpuſtk ſkapulira.

7. W Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa Jězuſoweje ſmjertneje
ſtyſknoſcźe.

13. Swj. Maraty knježny; lubjeny ſwjaty dźeń Njebjelcžanſkeje woſady z
prědowanjom a wobkhadom wokoło polow.

14. W Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

16. Swjedżeń ſkapulira. We Kulowje wſchědnje hacž do 23. julija doſpołny
wotpuſtk za ſobuſtawy bratrſtwa ſkapulirnoho. W Klóſchtyrje a Róžeńcźe
doſpołny wotpuſtk na ſwjatoho Schcźěpana, abta Ciſtercienſow.

21. We Radworju pjatkowna pobožnoſcż bratrſtwa Jězuſoweje ſmjertneje
ſtyſknoſcźe.

22. Swj. Marije Madleny, ſwjaty dźeń (we Budyſchinje na njedźelu
pſchepołoženy). We Klóſchtyrje, Róžeńcźe a Kulowje nyſchpor. — We
Kamjeńcu patronſki ſwjedźeń.

24. We Kulowje vigilny póſt.

25. Swj. Jakuba, japoſchtoła, ſwjaty dźeń, (we Budyſchinje na njedźelu
pſchepołoženy). We Kulowje japoſchtołſki wotpuſtk rozarijowoho
bratrſtwa. We Klóſchtyrje, Róžeṅcźe a Kulowje nyſchpor.

26. W Kulowje doſpołny wotpuſtk ſkapulira.

28. W Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

30. Rano w ½6 hodź. wobkhad khróſcźanſkoho proceſſiona k ſwjatej Hanje
(hdźež pſched wjecžorom dóńdźeja), do Filipsdorfa a Rumburga, hdźež 31.
julija popołdnju wokoło 3. hodź. pſchińdżeja.

31. Rano wotkhad ralbicžanſkoho proceſſiona z Budyſchina do Rumburga,
hdźež popołdnju wokoło 4. hodż. dóńdźeja.

Pokracž cyrkw. prot w haprylu.

16. We Khróſcźicach wot 1. njedżele po Jutrach hacž do njedźele pſched
ſwj. Matejom njedźelſke a ſwjedźeńſke ke mſche rano w 5. hodź.,
dopołdnja we 8. hodź.

22. W Kulowje prěnja ſpowjedź dźěcźi.

23. kaž 16. hapryla. W Kulowje prěnje ſwj. woprawjenjo dźěcźi (rano za
ſerbſke, dopołdnja za němſke)

25. Swj. Marka, cyrkwinſki ſwjedżeń. Po božej mſchi (w Róžeńcźe w 5.
hodż., w Khro̓ſcźicach a Njebjelcžicach w 6. hodż., w Radworju a Wotrowje
w 7. hodż., w Kulowje we 8. hodż., w Budyſchinje w 9. hodż.) wobkhad
wokoło wſy (w Budyſchinje po cyrkwi, w Radworju a Kulowje do cyrkwje
ſwj. Kſchiža, we Khrȯſcźicach do Klóſchtyra). Na to (hdżež móžno), druha
boža mſcha. — Patronſtwo ſulſchowſkeje cyrkwicžki.

27. W Kulowje ſwjedźeń towarſtwa „Jězuſowoho dźěcźatſtwa“ z doſpołnym
wotpuſtkom a božej mſchu za žiwe ſobuſtawy.

29. W Klóſchtrje a Róžeńcźe doſpołny wotpuſtk na ſwj. Roberta.

30. kaž 16. hapryla.

Potracž. cyrkw. prot. w meji.

30. Swjatkowna wutora, ſwjaty dźeń. Proceſſiony ze ſwjatej Mariju do
Róžanta dżeja z Khróſcźic (w 7. hodź.), Njebjelcžic (w 7. hodź.),
Radworja (w 5. hodź.), Ralbic, Wotrowa a Klóſchtyra. Dopołdnja w 8.
hodź. boža mſcha we Radworju a Khróſcźicach. W Róžeńcźe prědowanjo a
nyſchpor. We Wotrowje popołdnju po 4. hodź. nutswjedźenjo krupcžanſkoho
proceſſiona.

31. Skóncženjo mejſkeje pobožnoſcźe.

Pokracž. cyrkw. prot. w juniju.

15. W Radworju rano 5. hodź. boža mſcha z požohnowanjom; dopołdnja we 8.
hodź. boža mſcha, prědowanjo, wobkhad po wſy k 1 zaſtawkej, ♣Te Deum,♠
požohnowanjo. — W Ralbicach boža mſcha, popołdnju litanija a wobkhad k 1
zaſtawkej we wſy. — We Wotrowje w 7. hodż. boža mſcha; popołdnju
nyſchpor a wobkhad k 1 zaſtawkej, ♣Te Deum.♠ — We Klóſchtyrje boža mſcha
a wobkhad; popołdnju wobkhad k 4 zaſtawkam. — W Róžeńcźe rano w 5. hodź.
boža mſcha z wokhadom. — W Kulowje ♣„Sexta“♠ we farſkej cyrkwi, wobkhad
do cyrkwje ſwjatoho Kſchiža, hdźež ſo ♣„Nona“♠ ſpěwa; wobkhad, boža
mſcha; popołdnju nyſchpor, wobkhad na torhoſchcźo, prědowanjo.

23. W Radworju kaž 2. junija.

24. Swj. Jana, kſchcźenika, ſwjaty dźeń. We Budyſchinje, Njebjelcžicach
a Ralbicach ſcźěhowacu njedźelu ſobu ſwjecźeny. Khróſcźicach, Radworju,
Wotrowje, Klóſchtyrje (ſerbſke) a Kulowje prědowanjo. W Kulowje nyſchpor
a doſpołny wotpuſtk ſkapulira.

29. Swj. Pětra a Pawoła, pſchikazany ſwjaty dźeń z nyſchporom. Patronſki
ſwjedźeń budyſchinſkeje tachantſkeje cyrkwje z doſpołnym wotpuſtkom. W
Njebjelcžicach (dopołdnja) a Wotrowje (dopołdnja a popołdnju) bože Cźěło
wuſtajene. W Kulowje japoſchtołſki doſpołny wotpuſtk a wotpuſtk
ſkapulira. Wſchudźom doſpołny wotpuſtk za tych, kotſiž kſcheſcźanſku
wucžbu wopytuja.

30. W Radworju kaž 2. junija.

„Njeſkorž ženje na pſchecżiwnoſcźe, doniž njejſy na wěcžnoſcź myſlił,“
praji ſwjaty Franc ze Sales.

Móžne wjedro.

Auguſt ſo z deſchcźom zapocžina hacž do 9.; 10. je rjenje, na to zaſy
deſchcż hacž do 15.; potom hacž do 25. cżopło. Wothad hacž do kónca zaſy
deſchcżowanjo.

Wopomnjenja hódne dny.

1. Kralowſke dawki.

9. Naſtupny dźeṅ J. M. krl. Jana na thrón.

23. Kónc pſowych dnjow.

26. Mjeniny budyſchinſkoho tachanta Ludwika.

Wſchelkizny.

Hermanki.

1. Laz (ſk. kl.).

Minakał (ſk.).

2. Njeſwacžidło (ſk.).

5. Budyſchin (kl., ſk.)

7. Budyſchin (kl.).

Kinsbórk (ſk.).

Kulow ſk., kl.).

8. Bart (ſk.).

Kinsbórk (kl.).

10. Lubij (ſk.).

Sły Komorow (kl.).

14. Woſtrowc (ſk., kl.).

Słanknow (koń, ſk., kl.)

Gubin (ſk.).

Žahan (ſk., kl.).

16. Rakecy (ſk., žita).

Radeberg (ſk.).

17. Radeberg (kl.).

19. Ruland (ſk.).

21. Zhorjelc (ſk., kl.).

Grabin (ſk.).

Gaſyn (koń, ſk., kl.).

Rumburg (kl.)

24. Halſchtrow (ſk., kl.).

Hródk (ſk., kl.).

28. Ramnowy (ſk., kl.).

Lauban (ſk., kl.).

Woſbórk (ſk., kl.).

Lukow (ſk.).

Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Poſledni běrtlk 8. aug. rano w 5 hodź. 13 m.

# Młody měſacžk 16. aug. dop. w 7 hodź. 51 min.

# Prěni běrtlk 23. aug. pſchip. w 12 hodź. 25 min.

# Stary měſacžk 30. aug. rano w 7 hodź. 10 m.

Cyrkwinſka protyka

ſerbſkich woſadow we auguſcźe.

1. Popołdnju ſo we Klóſchtyrje ſpowjedż ſłyſchi. — W Rumburgu popołdnju
wokoło 3. hodż. zhromadne nutswjedźenjo zjenocźeneju ſerbſkeju
(khróſcźanſkoho a ralbicžanſkoho) proceſſionow, potom ſerbſke
prědowanjo.

We Klóſchtyrje (a Rumburgu) doſpołny wotpuſtk „Portiunkula“ ze ſerbſkim
prědowanjom dopołdnja. W Rumburgu rano w ½6 hodż. wotkhad khróſcżanſkoho
a w 6 hodź. ralbicžanſkoho proceſſiona.

4. We Radworju pjatkowna pobožnoſcż bratrſtwa.

6. We Radworju a Kulowje měſacžna njedżela. We Radworju po nyſchpornym
prědowanju wuſtajenjo božoho Cżěła a měſacžna pobožnoſcź bratrſtwa
Jězuſoweje ſmjertneje ſtyſknoſcźe. We Kulowje dopołdnja bože Cżěło
wuſtajene; popołdnju prědowanjo a wobkhad za bratrſtwo rozarija;
doſpołny wotpuſtk za bratṙſtwo ſkapulira.

10. Swjatoho Ławrjenca, martrarja, ſwjaty dźeń (we Budyſchinje na
ſcźěhowacu njedżelu pſchepołoženy). We Klóſchtyrje, Róžeńcźe a Kulowje
nyſchpor.

11. W Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

14. Ra no w 7 hodź. wotkhad proceſſiona z Khróſcźic do Wölmsdorfa, hdźež
wjecžor wokoło 6. hodż. dóńdźeja a nazajtra (15. auguſta) dopołdnja
wokoło ½10 hodź. zaſy woteńdźeja.

15. Do njebjes wzacźa ſwjateje Marije, pſchikazany ſwjaty dźeń z
nyſchporom. Titularny ſwjedźeń radworſkeje, klóſchtyrſkeje,
róžeńcźanſkeje a kulowſkeje cyrkwje. Do božeje mſchě ſwjecźenjo zelow.
We Khróſcźicach a Ralbicach prjedy božeje mſchě wobkhad po kerchowje. —
We Njebjelcžicach, Wotrowje a Kulowje na božej mſchi božej Cźěło
wuſtajene, we Kulowje po ſcźenju prědowanjo. We Wotrowje po nyſchporje
wobkhad k zaſtawkam (ſtationam) na kerchowje. — We Kulowje nyſchpor ’ze
ſerbſkim prědowanjom a z wobkhadom wokoło měſta. W Kulowje doſpołny
wotpuſtk ſkapulira. We Klóſchtyrje a Róžeńcże doſpołny wotpuſtk.

18. We Radworju pjatkowna pobožnoſcž bratrſtwa.

19. Popołdnju ſo we Klóſchtyrje ſpowjedż ſłyſchi.

20. We Radworju kermuſchka a wopomnjecźo załoženja bratrſtwa „Jězuſoweje
ſmjertneje ſtyſknoſcźe“ a dźakowny ſwjedżeń za domoj khowane žně.
Doſpołny wotpuſtk. Na božej mſchi bože Cźěło wuſtajene; po nyſchporje
wobkhad wokoło cyrkwje, jandźelſke rozarije, a ♣Te Deum♠ pſched
wuſtajenym božim Cźěłom. — We Wotrowje dźakowny ſwjedźeń za domoj
khowane žně, ♣Te Deum.♠ — We Klóſchtyrje doſpołny wotpuſtk na ſwjatoho
Bernarda, abta, z wobkhadom a (němſkim) prědowanjom. — We Kulowje
doſpołny wotpuſtk ſkapulirnoho bratrſtwa.

24. Swj. Bartołmja, japoſchtoła, ſwjaty dźeń (we Budyſchinje na
ſcźěhowacu njedźelu pſchepołoženy). We Njebjelcžicach doſpołny wotpuſtk
bratrſtwa ſwjatoho Boſcżana. — We Klóſchtyrje, Róžeńcże a Kulowje
nyſchpor. We Kulowje japoſchtołſki doſpołny wotpuſtk za ſobuſtawy
bratrſtwa ſwjatoho rozarija.

25. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

Zawiſtny a nahramny.

Na dworje ſicilſkoho krala běſchtaj dwaj wojakaj, kotrajž ſo do ſmjercźe
hidźeſchtaj: jedyn běſche zawiſtny druhi nahramny. To běſche kralej a
joho dworej pſchecżiwne. Junu chcyſche ſebi kral z nimaj žort ſcžinicż a
dworej wjeſelo pſchihotowacż, jej pak wot wopacžnoſcźe wotwjeſcż. Toho
dla powoła jej hromadże k ſebi a khwaleſche pſched cyłym towaṙſtwom jeju
zaſłužby. Na to ſlubi jimaj, zo chce jimaj dżenſa jeju zaſłužby
zapłacżicż. Toho dla ſmětaj žadacż, ſchtożkuli chcetaj, a wón budźe jeju
próſtwu dopjelnicź, a to tak, zo tón, kotryž prěni žada, žadanu wěc ſamu
doſtanje, druhomu pak to ſamo dwójcy da.

Wobaj ſtejo mjelcžeſchtaj a žanomu njechaſche ſo prěnjomu proſycż.
Nahramny ſebi myſleſche: „Jelizo ja prěni proſchu, budu pſchikrótcženy:
dokelž jeno połojcu toho doſtanu, ſchtož ſo tamnomu da.“ — Zawiſtny
pſchi ſebi prajeſche: „Nihdy njebych to pſchenjeſcż móhł, zo dyrbjał
tajki nahramny wjacy dóſtacż, dyžli ja. Radſcho njecham ſam nicžo měcż,
hacž zo dyrbjał pſchez ſwoju winu tamnomu k dwojomu darej dopomhacż.“
Tak pſchecy mjelcžeſchtaj.

Hdyž běſche ſo kral nacžakał, poſtaji ſkóncžnje, zo dyrbi zawiſtny prěni
proſycż. Ach, to běſche wam cźežka wěc. Zawiſtny pomyſli ſebi: „Wo cžo
dha bych proſył, zo nahramny njeby lěpje woteſchoł, dyžli ja? Proſchu-li
wo konja, dóſtanje wón dwej konjow; proſchu-li wo khěžu, doſtanje wón
dwě! Ně, to njeṅdże; to by ſo mi wutroba puknyła. A wo něcžo tola dyrbju
proſycż. Nětko wěm, chcu wo něſchto złe proſycż, potom změje tamny
toſame dwȯjcy.“ Hdyž běſche ſebi to derje pſchemyſlił, prajeſche wótſe:
„Žadam, zo by ſo mi jedne wócžko, mojomu towarſchej pak dwě wocži
wukłołej.“

Cyła zhromadżizna pocža ſo wótſe ſmjecż a kral wotehna ſchamaweju
cžłowjekow ze ſwojeje ſłužby.

Spóznawaj ſo.

„Pſchepyt ſwědomja je zakład bojoſcże a želnoſcże; pſchetož ſwědomjo je
kniha, hdźež ſo wſchědnje twój dołh zapiſuje.“ (Swj. Chryſoſt.)

Móžne wjedro.

September ma hacž do 12. rjane wjedro; potom hacž do 25. khłódne a
włóžne wjedro; na to hacž do kónca rjenje.

Wopomnjenja hódne dny.

1. Zapocžatk hoṅtwy. 3. Spomnjenjo na załoženjo ſakſkeje konſtitucije.
6. Wuzwolny dźeń budyſchinſkoho tachanta Ludwika. 20., 22., 23.
Kwatember. 23. Dźeń a nóc ſo runataj. 30. Kralowſka renta.

Wſchelkizny.

Hermanki.

2. Žitawa (kl.).

Barſchcź (ſk.)

4. Kinsbórk (ſk.).

Žitawa (koń, ſk.).

Póckowy (ſk., kl.).

Khocźebuz (ſk., kl.).

Stołpin (ſk., kl.).

5. Minakał (ſk.).

6. Njeſwacžidło (ſk.).

7. Lubij (ſk.).

Mužakow (ſk., kl.).

8. Wołbramecy (kl.).

11. Biſkopicy (ſk.).

Nowoſalc (kl.).

Žarow (ſk.).

18. Kamjenc (ſk., kl.).

Woſtrowc (ſk., kl.).

20. Rakecy (ſk., žita).

21. Bart (ſk., kl.).

25. Biſkopicy (kl.).

Gubin (ſk.). Wojerecy (ſk., kl., wołm.).

Lipſk (maßa).

Słankn. (koń, ſk., kl.).

27. Połcžnica (ſk.).

28. Połcžnica (kl.).

29. Wóſlink (ſk., kl.).

Wjelecźin (ſk., kl.).

30. Huſka (ſk., kl.).

Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Poſledni běrtlk 6. ſeptbr. w nocy w 10 hodź. 59 min.

# Młody měſacžk 14. ſept. wjecž. w 7 hodź. 59 m.

# Prěni běrtlk 21. ſept. wjecž. w 6 hodż. 2 m.

# Stary měſacžk 28. ſept. wjecž. w 6 hodź. 34 m.

Cyrkwinſka protyka

ſerbſkich woſadow w ſeptembru.

1. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

3. We Radworju a Kulowje mèſacžna njedźela. We Radworju po nyſchpornym
prědowanju wuſtajenjo božoho Cżěła a měſacžna pobožnoſcź bratrſtwa
Jězuſoweje ſmjertneje ſtyſknoſcźe. We Kulowje dopołdnja bože Cźěło
wuſtajene; popołdnju prědowanjo a wobkhad za bratrſtwo rozarija;
doſpołny wotpuſtk za bratrſtwo ſkapulira.

4. We Klóſchtyrje rano po božej mſchi (w 5 hodź.) wukhad proceſſiona do
krupki, hdźež wutoru (5. ſeptembra) pſchipołdnju dóńdu, pjatk (8.
ſeptembra) rano w 6 hodź. woteńdźeja a ſobotu (9. ſeptembra) dopołdnja
wokoło ½11 hodź. domoj pſchińdźeja.

7. We Róžeńcźe ſo popołdnju ſpowjedź ſłyſchi; pſchikhad ſchěrachowſkoho
proceſſiona.

8. Naroda ſwjateje Marije, ſwjaty dżeń. Proceſſiony dźeja ze ſwjatej
Mariju do Róžanta z Khróſcźic (w 7 hodź.), Njebjelcžic (w 7 hodź.),
Radworja (w 5. hodź.), Ralbic, Wotrowa (w 6. hodź.), Klóſchtyra a Kulowa
(w 6 hodź.) — Boža mſcha we Khróſcźicach w 6. a 9. hodź., Njebjelcžicach
w 6 hodż., we Radworju w 4. a 8. hodź., we Wotrowje w 5 hodż., we
Kulowje ½5 a 9 hodź. — W Róžeńcźe doſpołny wotpuſtk. W Kulowje doſpołny
wotpuſtk ſkapulira. We Róžeńcźe, Klóſchtyrje a Kulowje nyſchpor. We
Krupcy rano w 6 hodż. wotkhad ſerbſkoho proceſſiona.

9. We Klóſchtyrje dopołdnja wokoło ½11 hodź. nutswjedźenjo krupcžanſkoho
proceſſiona, na to boža mſcha.

10. Mjena ſwjateje Marije. Titularny ſwjedźeń ſerbſkeje cyrkwje we
Budyſchinje; kermuſcha. — We Klo̓ſchtyrje a Rȯžeńcźe poſpołny wotpuſtk.

11. W Budyſchinje w ſerbſkej cyrkwi ♣Matutin, Laudes, Requiem.♠

14. Powyſchenjo ſwjatoho kſchiža, cyrkwinſki ſwjaty dźeń. We Kulowje
doſpołny wotpuſtk ſkapulira. We Róžeńcźe wot dźenſa hacž do Jutrow
rańſche bože ſłužby na njedźelach a ſwjedźenjach rano w 6. hodż.

15. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

20., 22., 23. póſt ſuchich dnjow.

21. Swjatoho Mateja, japoſchtoła, ſwjaty dźeń. We Budyſchinje na
ſcźěhowacu njedźelu pſchepołoženy. W Khróſcźicach ſu wot dźenſa hacž
pſched 1. njedżelu po Jutrach, a we Ralbicach wot dźenſa hacž do Jutrow
na njedźelach a ſwjatych dnjach kemſche rano w 6., dopołdnja we 9. hodż.

We Klóſchtyrje, Róžeńcźe a Kulowje nyſchpor. We Kulowje japoſchtołſki
doſpołny wotpuſtk za ſobuſtawy bratrſtwa ſwjatoho rozarija.

22. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

24. Njedźela po ſuchich dnjach. We Ralbicach do božeje mſchě wobkhad „po
morwych“. We Radworju popołdnju po nyſchporje wobkhad a bratrſka
pobožnoſcź pſched wuſtajenym božim Cźěłom; zjewjenjo mjenow ſobuſtawow z
bratrſtwa, kotſiž ſu wot poſlednich ſuchich dnjow ſem wotemrjeli;
doſpołny wotpuſtk za ſobuſtawy bratrſtwa. — We Khróſcżicach bratrſka
pobožnoſcź. — W Njebjelcžicach popołdnju w ½2 hodż. litanija, na to
nyſchpor „po morwych“ a wobkhad na kerchow. — W Kulowje po njedźelſkim
nyſchporje nyſchpor „po morwych“ z wobkhadom na kerchow. We Dreždźanach
we dwórſkej cyrkwi ſerbſke prědowanjo.

25. We Njebjelcžicach ♣Laudes, Requiem♠ a ♣Libera♠ pſched wuſtajenymi
marami. — We Ralbicach ♣Requiem.♠ — We Kulowje w ½6 hodź. ♣Matutin♠ a
♣Laudes♠ „po morwych“, ♣Requiem.♠

29. Swjatoho Michała, arcjandźela, ſwjaty dźeń (w Budyſchinje we němſkej
cyrkwi na ſcźěhowacu njedżelu pſchepołoženy). We Njebjelcžicach wot
dźenſa hacž pſched Wałporu (1. meje) kemſche na njedźelach a
ſwjedźenjach we 9. hodź. — We Klóſchtyrje, Róžeńcźe a Kulowje nyſchpor.
We Budyſchinje we ſerbſkej cyrkwi boža mſcha a prědowanjo.

30. Z Khróſcźic pſchipołdnju w 12. hodź. wotkhad proceſſiona na Ralbicy
do Kulowa, hdźež je popołdnju wokoło 5. hodź. nutswjedźenjo. We Kulowje
ſo popołdnju kaž tež cyły ſcźěhowacy tydźeń ſpowjedź ſłyſchi.

Jutrowne nakazanjo.

Hrěſchna žónſka běſche jutry k ſpowjedźi była a ſwoje nakazanjo krucże
wobzamknyła. Po někotrym cžaſu zetka ju cžłowjek, z kotrymž běſche
prjedy hrěſchiła. Tón ſo dodżiwacż njemóz̀eſche, zo wona z nim ani
njeporycži, ale cžini, kaž by joho njeznała. Pſchiſtupiwſchi k njej toho
dla prajeſche: „Njeznajeſch dha mje wjacy? ſym tón a tón!“ Žónſka jomu z
krótka wotmołwi: „Móžno, zo ſy ty tónſamy; ja njejſym wjacy taſama.“ Z
tutymi ſłowami woſtaji joho ſtejo. — Dżi, a cžiṅ tež tak.

Oktober zapocžina ſo rjenje, 3. hrimanjo; na to hrozne wjedro z krótkimi
pſcheſtawkami hacž do kónca; 30. ſněh, 31. pokhmurjene wjedro.

Wſchelkizny.

Hermanki.

1. Radwoŕ (deſki).

2. Hucźina (kl.). Rakecy (kl.). Grabin (ſk.).

Bjernacźicy (ſk., kl.).

Gaſyn (kón, ſk., kl.).

3. Minakał (ſk.).

Hródk (ſk.).

4. Njeſwacžidło (ſk., l.w.)

9. Lubij (ſk., kl.).

Schěrachow (ſk., kl.).

Kulow (kl.).

10. Barſchcź (ſk.).

11. Budyſchin (wołm.).

15. Njeſwacžidło (deſk).

16. Kinsbork (ſk.). Žahan (ſk., kl.). Wóſpork (ſk.).

18. Rakecy (ſk., žita).

19. Wikowy (ſk.).

21. Kroſyn (ſk.).

23. Dreždźany [ſt. m.] (kl.)

Hałſchtrow (ſk., kl.).

28. Budyſchin (ſk., kl.).

Jazonca (kl.).

30. Rychwałd (ſk.).

Ruland (kl.).

Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Poſledni běrtlk 6. okt. wjecž. w 6 hodź. 21 m.

# Młody měſacžk 14. okt. rano w 7 hodź. 9 min.

# Prěni běrtlk 21. okt. w nocy w 12 hodź. 44m.

# Stary měſacžk 28. okt. dop. w 9 hodź. 4 min.

Wopomnjenja hódne dny.

1. Dawki za wopal. pokładn.

1. Radworſka kermuſcha.

8. Kulowſka kermuſcha.

15. Parſchonſki a rjemj. dawk.

15. Wotrowſka kermuſcha.

22. Khróſcźanſka kermuſcha.

29. Budyſchinſka kermuſcha.

Cyrkwinſka protyka

ſerbſkich woſadow we oktobru.

1. We Radworju wot dźenſa hacž do Wałpory njedźelſke a ſwjedźenſke bože
ſłužby rano w 6 hodź., dopołdnja w 9. hodż., w Budyſchinje we ſerbſkej
cyrkwi toho runja dopołdnja w 9. hodź.

We Radworju wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje abo kermuſcha; po
nyſchporje nyſchpor „po morwych“. — W Kulowje titularny ſwjedźeń
bratrſtwa ſwjatoho rozarija z doſpołnym wotpuſtkom pſchez ſcżěhowace
woſom dny. Pſchipołdnju w ½1 hodź. wotkhad khróſcźanſkoho proceſſiona z
Kulowa. W Kulowje popołdnju wobkhad wokoło měſta.

2. W Radworju rano w 7 hodź. ♣Matutin♠ a ♣Laudes♠ „po morwych“, na to we
8. hodź. ♣Requiem♠ a ♣Libera♠ pſched wuſtajenymi marami.

5. We Klóſchtyrje a Róžeńcźe doſpołny wotpuſtk na ſwjatoho Placida.

6. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

8. We Kulowje wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje a kermuſcha. Druhi
wotpuſtk. Němſke prědowanjo njeje dopołdnja. Na božej mſchi bože Cźěło
wuſtajene. Nyſchpor z němſkim prědowanjom a rozarijemi.

9. W Kulowje rano w ½5 ♣Matutin♠ a ♣Laudes♠ „po morwych“, ♣Requiem♠ a
♣Libera.♠ Wot dźenſa hacž do 6. novembra ſu we Kulowje dźěławy dźeń
kemſche rano w ½6 a dopołdnja w ½9 hodż.

13. W Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

15. We Wotrowje wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje a kermuſcha. Do božeje
mſchi prědowanjo; na božej mſchi a nyſchporje bože Cźěło wuſtajene.
Nyſchpor „po morwych“ z wobkhadom po kerchowje.

16. We Wotrowje rano ♣Matutin♠ a ♣Laudes♠ „po morwych“; w 7. hodż.
wobkhad na kerchow, ♣Requiem♠ a ♣Libera.♠

20. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

21. We Klóſchtrje druha kermuſcha; ſerbſke prědowanjo. W Kulowje
doſpołny wotpuſtk ſkapulira. Póſtny dźeń Khróſcźanſkeje woſady.

21. We Khróſcżicach wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje abo kermuſcha. Na
božej mſchi bože Cźěło wuſtajene. Po nyſchporje nyſchpor „po morwych“.

23. We Khróſcźicach rano ♣Matutin♠ a ♣Laudes♠ „po morwych“; wobkhad na
kerchow, ♣Requiem♠ a ♣Libera.♠

27. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa. We Kulowje vigilny pȯſt.

28. Swjateju Symana a Judy, japoſchtołow, ſwjaty dźeń (we Budyſchinje na
ſcźěhowacu njedźelu pſchepołoženy). We Khróſcżicach pſchikazany woſadny
ſwjedżeń. We Khróſcźicach, Klóſchtyrje, Róžeńcźe a Kulowje nyſchpor. We
Kulowje doſpołny wotpuſtk ſkapulira.

Dobre wotmołwjenjo.

Junu ſchtwórtk wjecžor pſchiṅdźe cuzownik do hoſcźenca we Tirolſkej, zo
by tam pſchenoeował. Nazajtra kazaſche ſebi wot korcžmaṙki mjaſo.
Korcžmaŕka ſo joho wopraſcha: „Scźe wy katholik?“

Cuzy wotmołwi: „Haj, ſym tež katholſki.“

Korcžmaṙka: „Dżenſa je pjatk.“

Cuzbnik: „Ach, ſchto pjatk. Mjaſo chcu měcź. Wſchudżom doſtawam mjaſo.
Scże dha jeno wy we Tirolſkej tak ſwjecżi? Tež druzy ſu dobri
kſcheſcźenjo, byrnje pjatk mjaſo jědli.“

Korcžmaṙka: „Njech je druhdźe, kaž chce. Dokelž ſmy we Tirolſkej, chcemy
tež z Tirolſkimi dżeržecż. Pola nas ſo póſtny dżeṅ krucźe dżerži.“

„Aj, prajeſche cuzbnik, „hdyž ſcże tajke pěkne pobožne dźěcżi bože, kak
dha ſo to cžini, zo was Bóh tak jara khoſta? Žadyn druhi kraj
njezapuſcża ſo tak cžaſto a tak jara z krupami, z wodu a wohenjom, kaž
tirolſki kraj.“

Korcžmaṙka jomu wotmołwi: „To z toho pſchiṅdz̓e, zo Bóh tych ſchwika,
kotrychž lubuje.“

Cuzbnik ſo wotmjelcža a nježadaſche ſebi wjacy pjatk mjaſo. ♣P. T.♠

Najlubſche.

Pſched njedawnym cżaſom ſta ſo we Louisville we Americy, zo prěnju
njedźelu po jutrach muž k ſpowjedżi a božomu blidu pſchińdże, kotryž za
wóſomnacźe lět wjacy do cyrkwje pſchiſchoł njeběſche, hacž runje běſche
katholik. Schto dha běſche tohole muža zaſy do cyrkwje pſchiwjedło?
Nichtó druhi, hacž joho dwanacżelětny ſyn. Tutón běſche dżeṅ prjedy
prěni krȯcż k ſpowjedżi ſchoł a powjedaſche potom ſwojomu nanej, kak
derje a lóhko jomu nětko je. Pſchi wopiſowanju tuteje duchoweje radoſcże
pocža ſo nanowa wutroba womjehcžecż.

Za wobjedom rjekny nan ſwojomu ſynej: „Dżenſa ſměſch ſebi wote mnje
něſchto wuproſycź a ſchtožkuli žadaſch, to dóſtanjeſch.“

Po khwilcy prajeſche hólcžec ſwojomu nanej: „Luby nano, najlubſche by mi
było, hdy byſchcże jutſe zo mnu ſobu k ſwjatomu woprawjenju ſchoł.“

Tele ſłowa pſchełamachu lód, kotryž běſche nanowu wutrobu wobdawał. Nan
pocža ſylzy ronicż. Hiſchcże tónſamy dżeṅ pocža ſo pſchihotowacż a
nazajtra dżěſche k ſpowjedżi a potom ze ſynom k ſwjatomu woprawjenju.
Tež do joho wutroby běſche ſo zaſy pokoj wrócżił. Hólcžec pak běſche
dwójcy zbožowny, dokelž běſche ſo joho najlubſcha žadoſcź dopjelniła.
Wot tutoho cžaſa běſche nan zaſy dobry kſcheſcżan. ♣P. T.♠

Wopomnjenja hódne dny.

1. Kralowſke dawki.

5. Njebjelcžanſka a Zdżerjanſka kermuſcha.

19. Ralbicžanſka kermuſcha.

24. Pokutny pjatk.

Wſchelkizny.

Hermanki.

1. Njeſwacžidło (ſk., lane wiki).

Hródk (ſk.).

6. Drcždźany [Friedrichſtadt] (koń, ſk.).

Nowoſalc (kl.).

Gubin (ſk., kl.).

Lubnjow (kl.).

7. Bart (ſk.).

Lukaw (kl.).

Laz (ſk., kl.).

Minakał (ſk.).

8. Radeberg (ſk.).

9. Radeberg (kl.).

Lubij (ſk.).

13. Stołpin (ſk., kl.).

14. Jazonca (kl.).

Zdźary (ſk.)

15. Rakecy (ſk., žita).

27. Wóſpórk (ſk., kl.).

Lubin (kl.).

28. Zły Komorow (kl.).

29. Radeburg (ſk., kl.).

Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Poſledni běrtlk 5. nov. pop. w 1 hodź. 45 m.

# Młody měſacžk 12. nov. pop. w 5 hodź. 58 m.

# Prěni běrtlk 19. nov. dop. w 9 hodź. 36 min.

# Stary měſacžk 27. nov. w nocy 2 hodź. 43 m.

Móžne wjedro.

November zapocžina ſo z pokhmurjenym wjedrom a wětſikami; 6. a 7. je
rjenje; 9. zymne deſchcźe; 17. a 18. ſněh. Poſlednje dny ſu zymne a
nańdźeny ſněh woſtawa ležo.

Cyrkwinſka protyka

ſerbſkich woſadow w novembru.

1. Wſchitkich Swjatych, pſchikazany ſwjaty dżeń z nyſchporom. We
Njebjelcžicach a Wotrowje na božej mſchi bože Cźěło wuſtajene, we
Wotrowje tež na nyſchporje. Po ſwjedźeńſkich nyſchporach wſchudźom
nyſchpor „po morwych“. We Wotrowje, Njebjelcžicach a Kulowje wobkhad na
keŕchow; w Njebelcžicach na kerchowje rozarije. We Kulowje doſpołny
wotpuſtk ſkapulira.

2. Wſchitkich khudych duſchow, cyrkwinſki ſwjaty dźeń. Wſchudżom
♣Matutin♠ a ♣Laudes♠ (we Njebjelcžicach jenož ♣Laudes♠) „po morwych“,
♣Requiem♠ a ♣Libera♠ pſched wuſtajenymi marami. We Khrȯſcźicach,
Wotrowje a Ralbicach prjedy božeje mſchě wobkhad na keŕchow.

3. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

4. W Radworju ſo popołdnju ſpowjedź ſłyſchi.

5. We Njebjelcžicach wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje abo kermuſcha; po
nyſchporje nyſchpor „po morwych“, a wobkhad na keŕchow. We Zdźeri
dopołdnja w 9 hodź. kermuſchne bože ſłužby. — We Radworju ſwjedźeń
bratrſtwa „Jězuſoweje ſmjertneje ſtyſknoſcźe.“ Doſpołny wotpuſtk.
Dopołdnja na božej mſchi bože Cźěło wuſtajene. Po nyſchporje wobkhad
wokoło cyrkwje a měſacžna pobožnoſcź bratrſtwa pſched wuſtajenym božim
Synom. — We Kulowje doſpołny wotpuſtk „po morwych“. Popołdnju bratrſke
prědowanjo a wobkhad.

6. We Njebjelcžicach w ¾7 ♣Laudes♠ „po morwych“, ♣Requiem♠ a ♣Libera.♠
Wot dźenſa hacž do ſwjatoho Matija we Kulowje dźěławy dźeń kemſche rano
w 6, dopołdnja we 9. hodź.

10. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

11. Swjatoho Měrcźina, biſkopa. Pſchikazany ſwjaty dźeń njebjelcžanſkeje
woſady. Na božej mſchi bože Cźěło wuſtajene; prědowanjo, nyſchpor.

12. Wopomnjenjo poſwjecźenja tachantſkeje cyrkwje we Budyſchinje abo
kermuſcha. — We Klóſchtyrje a Róžeńcźe doſpołny wotpuſtk na „Wſchitkich
Swjatych z rjadu Ciſtercienſow.“

17. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

19. We Ralbicach wopomnjecźo poſwjecźenja cyrkwje abo kermuſcha. Po
nyſchporje nyſchpor „po morwych.“

20. We Ralbicach rano ♣Matutin♠ a ♣Laudes♠ „po morwych“, wobkhad na
kerchow, ♣Requiem♠ a ♣Libera.♠

24. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa. — We Kulowje doſpołny
wotpuſtk ſkapulira.

25. Swjateje Khatyrny, knježny a martraŕki, cyrkwinſki ſwjaty dźeń;
pſchikazany ſwjaty dźeń za Ralbicžanſku woſadu z prědowanjom a
nyſchporom.

30. Swjatoho Handrija, japoſchtoła, ſwjaty dźeń (we Budyſchinje na
ſcźěhowacu njedźelu pſchepołoženy). We Klóſchtyrje, Róžeńcźe a Kulowje
nyſchpor. We Kulowje japoſchtołſki doſpołny wotpuſtk ſkapulira.

Tu je cźežko pomhacź.

Něhdy pſchiṅdźe młody zemjan do Alkale, zo by pola ſławnoho duchownoho
wucžerja Alfonſa de Kaſtro radu a pomoc pytał. Powjedaſche jomu ſwoju
naležnoſcż takle: „Běch we woſobnym towaṙſtwje, hdżež dobre pocžinki
woſobneje knjenje khwalachu. Ja pak pocžach na nju njepoccżiwe wěcy
rycžecź a jeje dobre mjeno ranicż. Moja rycž pak běſche wumyſlena łža a
nětko mi ſwědomjo měra njewoſtaji. Sym toho dla k wam pſchiſchoł, zo
byſchcże mi pomhał.“ Alfons někotre wokamiknjenja mjelcžeſche, potom
wotmołwi jomu z pozdychnjenjom: „Knježe, waſcha wěc je zła: waſcha
duſcha je na wěcžne zhubjena.“ Z tymi ſłowami joho wot ſo póſła.

Bóle zrudżeny dżěſche zemjan do Salamanki, a powjedaſche ſwoju
naležnoſcż a Alfonſowe wotmołwjenjo wucženomu duchownomu. Tón joho
tróſchtowacź pocža a rjekny, zo drje je Alfons tola trochu krucże
ſudźił. To běſche zemjanej lubo ſłyſchecż; tohodla pſchiſtaji: „Knježe,
napołožcże mi pokutu, kajkužkuli chcecźe. Chcu wſchitko móžne cžinicź,
zo bych pokoj ſwědomja doſtał.“ Duchowny jomu wotmołwi: „Ach, to dale
žanych wilkich pokutnych ſkutkow trjeba njebudże. Njetrjebacże hewak
nicžo cžinicż, hacž k kóždomu woſebje hicż, kotryž je tehdom waſchu rycž
ſłyſchał. Kóždomu prajcże, zo je waſcha rycž na tamnu knjeni wumyſlena
łža była. Cžiṅcźe to a ſcźe hotowy.“

Pſchi tutych ſłowach pocža ſo zemjan cžerwjenicż a rozhorjeny rjekny:
„Nihdy na nihdy to njecžinju. To mi móžno njeje. Tu haṅbu njemóžu na ſo
walicż, zo ſo pſched tak woſobnymi ludźimi hako łhaṙ wobſkoržu.“

Duchowny prajeſche jomu ze zdychnjenjom: „Nětko widźu, zo je Alfons
prawje ſudżił. Haj, knježe, wam njeje pomhacż: ſcże wěcžnu ſmjercź na ſo
walił.“

Na to njech kóždy pomyſli, kotromuž chce ſo dobre mjeno ſwojoho
ſobucžłowjeka wobſchkodźecż.

Wěcžna kniha.

„Stworicźeŕ je kóždomu cžłowjekej knihu dał a to je joho ſwědomjo. Druhe
knihi ſu najbóle k tomu, zo bychu tule knihu wukładowałe, wujaſniłe,
porjedźałe. We tutej knizy dyrbiſch pilnje cžitacż: pſchetož z cyłeje
ſwojeje knihownje wozmjeſch jeno tule knihu ſobu do wěcžnoſcźe.“

(Swj. Bern.)

„Tak zbóžowny njeje žadyn zbożowny, kaž tȯn, kiž ma Boha we wutrobje,“
praji ſwjaty Anton z Padua.

Wſchelkizny.

Hermanki.

2. Žitawa (kl.).

4. Biſkopicy (kl.).

Žitawa (kóń, ſk., kl.).

Gaſyn (kóń, ſk., kl.).

5. Minakał (ſk.).

Bart (lane wiki).

6. Njeſwacžidło (ſk., l. w.)

11. Dźěže (ſk., kl.).

12. Grabin (ſk.).

16. Wojerecy (kl.).

18. Mužakow (ſk., kl.).

Kulow (ſk., kl.).

Luboraz (kl.).

Hródk (ſk.).

19. Barſchcź (ſk., kl.).

20. Rakecy (ſk., žita).

Ruland (kl.).

21. Mužakow.

Měſacžkowe pſcheměnjenja.

# Poſledni běrtlk 5. dec. rano w 7 hodź. 35 m.

# Młody měſacžk 12. dec. rano w 4 hodź. 51 min.

# Prěni běrtlk 18. dec. wjecž. w 9 hodź. 31 m.

# Stary měſacžk 26. dec. w nocy w 10 h. 24 m.

Móžne wjedro.

December zapocžnje ſo ze zymu; wot 2. hacž do 8. ſněh; wot 9. hacž do
15. zyma; wot 15. hacž do 23. ſněh, druhdy z deſchcźom naměſchany. Wot
23. hacż do kónca ſrěnja zyma.

Wopomnjenja hódne dny.

3. Zapocžatk adventa.

12. Narodny dźeń J. Majkrala Jana.

20., 22., 23. Kwatember..

31. Kralowſka renta.

Cyrkwinſka protyka

ſerbſkich woſadow w decembru.

1. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa Jězuſoweje ſmjertneje
ſtyſknoſcźe.

3. Zapocžatk cyrkwinſkoho lěta abo advent (pſchikhad). Na njedźelach a
ſwjatych dnjach adventa ſu rańſche kemſche kaž hewak. Prěnju njedźelu
adventa we Dreždźanach we dwórſkej cyrkwi ſerbſke prědowanjo. We
Radworju a Kulowje měſacžna njedźela. We Radworju po nyſchpornym
prědowanju wuſtajenjo božoho Cźěła a měſacžna pobožnoſcž bratrſtwa
Jězuſoweje ſmjertneje ſtyſknoſcże. We Kulowje dopołdnja bože Cżěło
wuſtajene; popołdnju prědowanjo a wobkhad za bratrſtwo ſwjatoho
rozarija, doſpołny wotpuſtk za bratrſtwo ſkapulira.

4. a wſchitke druhe dźěławe dny adventa ſu we Khróſcźicach,
Njebjelcžicach, Radworju a Kulowje rano we 5 hodź., we Budyſchinje
(němſkej cyrkwi), Ralbicach, Wotrowje, Klóſchtyrje a Rȯžeńcźe rano we 6
hodź. „Jutnje.“ We Radworju wot dźenſa hacž do Jutrow boža mſcha na
dźěławych dnjach we ½8 hodż.

8. Njewoblakowane podjecźo ſwjateje Marije, pſchikazany ſwjaty dźeń z
nyſchporom. We Budyſchinje (w ſerbſkej cyrkwi), Klȯſchtyrje, Rȯžeńcże a
Kulowje doſpołny wotpuſtk. We Njebjelcžicach dopołdnja, we Wotrowje
popołdnju a na nyſchporje bože Cżěło wuſtajene. We Kulowje titularny
ſwjedżeń „ſwjatoho Marijnoho towaṙſtwa knježnow“ z doſpołnym wotpuſtkom
za ſobuſtawy.

9. We Róžeńcźe wjecžor po 5. hodż. wjecžorna pobožnoſcź k cžeſcźi
ſwjateje Marije.

15. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

16. Wot dźenſa hacž do 24. decembra we Radworju wſchědnje po Jutnjach
(tež njedźelu a ſwjaty dźeń) bože Cźěło wuſtajene a „Novena“ k cžeſcźi
dźewjecż měſacow macźerje božeje. — We Rȯžeńcźe wjecžor po 5. hodź.
wjecžorna pobožnoſcź k cžeſcźi ſwjateje Marije.

20. 22. a 23. póſt ſuchich dnjow.

21. Swjatoho Domaſcha, japoſchtoła, ſwjaty dźeń (we Budyſchinje na
ſcźěhowacu njedżelu pſchepołoženy). We Klóſchtyrje, Róžeńcźe a Kulowje
nyſchpor. We Kulowje doſpołny japoſchtołſki wotpuſtk rozarija.

22. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa.

23. We Róžeńcże wjecžor po 5. hodź. wjecžorna pobožnoſcż k cžeſcźi
ſwjateje Marije.

24. Njedźela po ſuchich dnjach. We Radworju rano ſwjatocžne
wobzamknjenjo Noveny; na božej mſchi (w 6. hodź.) bože Cżěło wuſtajene,
po božej mſchi novenſke modlitwy a ♣Te Deum♠. Popołdnju po nyſchporje
wobkhad a bratrſka pobožnoſcź pſched wuſtajenym božim Cźěłom; zjewjenjo
mjenow ſobuſtawow bratrſtwa, kotſiž ſu wot poſlednich ſuchich dnjow ſem
wotemrjeli; doſpołny wotpuſtk za ſobuſtawy bratrſtwa. — We Ralbicach do
božeje mſchě wobkhad „po morwych“. — W Khróſcźicach bratrſka pobožnoſcż.
— We Kulowje po njedźelſkim nyſchporje nyſchpor „po morwych“ z wobkhadom
na keŕchow.

25. Boži dżeń naroda Jězuſowoho; pſchikazany ſwjaty dźeń. W połnocy
prěnje bože ſłužby. We Khrȯſcźicach w ½12 hodź. ♣Matutin♠ a ♣Laudes♠, na
to w 12. hodż. boža mſcha; druha boža mſcha w 6. hodź.; tſecźa dopołdnja
w 9. hodź. z wuſtajenjom božoho Cżěła, łacżonſki nyſchpor a prědowanjo.
— W Budyſchinje (w němſkej cyrkwi) w 3 hodź. ♣Matutin♠ a ♣Laudes♠ a
prěnja boža mſcha. — W Njebjelcžicach boža mſcha we 12., 6. a 9. hodź.;
dopołdnja bože Cźěło wuſtajene, popołdnju w 2. hodź. łacżonſki nyſchpor.
— We Radworju w 12., 6. a 9. hodż. boža mſcha; doſpołny wotpuſtk
romſkich ſtationow. — We Ralbicach w 12., 6. a 9. hodż. boža mſcha;
dopołdnja bože Cźěło wuſtajene. — We Wotrowje we 12., ½7. a 9. hodź.
boža mſcha; dopołdnja a popołdnju bože Cżěło wuſtajene. — We Klóſchtyrje
w 12. hodź. ♣Matutin♠ a boža mſcha z němſkim prědowanjom; na nyſchporje
ſerbſke prědowanjo. — We Rȯžeńcźe w 12., 6. a 9. hodź. boža mſcha. — We
Kulowje w nocy 12. hodż. ♣Matutin♠ a prěnja boža mſcha; druha w 5.
hodż., tſecźa w 9. hodź.; doſpołny wotpuſtk ſkapulira.

26. Swjatoho Schcźěpana, prěnjoho martrarja, pſchikazany ſwjaty dżeń z
nyſchporom. Po prědowanju žohnowanjo žitow. We Kulowje pſchipołdnju
zapocžatk ſwjecźenja domow.

27. Swjatoho Jana, japoſchtoła a ſcźenika, ſwjaty dźeń. Po prědowanju
požohnowanjo a wudźělenjo wina ſwjatoho Jana. — We Klóſchtyrje, Róžeńcże
a Kulowje nyſchpor.

29. We Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa Jězuſoweje ſmjertneje
ſtyſknoſcźe.

30. We Róžeńcże popołdnju po 5. hodź. wjecžorna pobožnoſcź k cžeſcźi
ſwjateje Marije.

31. We Wotrowje popołdnju w 5. hodź. ♣Te Deum♠ k wobzamknjenju lěta.

Wjeṙchojo europſkich krajow.

1) Anhalt: 48,<sub>28</sub> □ mil; 197,041 wobydleri; wójwoda Leopold,
rodż. 1 okt. 1794. — 2) Badenſka: 275,<sub>064</sub> □ mil; 1,434,960
wobydl.; wulkowójwoda Bjedrich, rodź. 9. ſept. 1826. — 3) Bajerſka:
1381,<sub>55</sub> □ mil; 4,824,421 wobydl.; kral Ludwik ♣II.♠, rodż.
25. aug. 1845. — 4) Belgiſka: 534,<sub>93</sub> □ mil; 4,984,451
wobydl.; kral Leopold ♣II.♠ rodź. 9. hapr. 1835. — 5) Braunſchweig:
67,<sub>022</sub> □ mil; 303,401 wobydl.; wójwoda Wilhelm, rodż. 25.
hapr. 1806. — 6) Bremen: 4,<sub>676</sub> □ mil; 109,772 wobydl.;
ſwobodne měſto. — 7) Cyrkwinſki ſtat: 214,<sub>12</sub> □ mil; 720,000
wob.; bamž Pius ♣IX.♠ (Jan hrabja Maſtai Ferreti), rodż. 13. meje 1782;
wuzwol. 16. jun. 1846. — Joho kraj je pſchitomnje we rucy italſkoho
krala. — 8) Cžorna Hora: (Montenegro): 80, <sub>4</sub> □ mil; 196,238
wobydl.; wjeŕch Mikławſch ♣I.♠ Pětrowicž, rodż. 1840. — 9) Danſka: 696 □
mil; 1,717,802 wobydl.; (we kolonijach 4097,<sub>5</sub> mil z 108,983
wobydl.); kral Khryſtian ♣IX.♠, rodź. 8 hapr. 1818. — 10) Francózſka:
9,850,<sub>47</sub> □ mil; 38,192,064 wobydl.; (w kolonijach
15,139,<sub>72</sub> □ mil z 5,512,110 wob.); khěžor Ludwik Napoleon
♣III.♠, rodź 20. hapryla 1808. Tu khwilu jaty. — 11) Grichiſka:
910,<sub>28</sub> mil; 1,348,522 wob.; kral Jurij ♣I.♠, rodż. 24. dec.
1845. — 12) Hamburg: 7,<sub>32</sub> □ mil; 305,196 wobydl.; ſwobodne
měſto. — 13) Heßenſka: 139,<sub>25</sub> □ mil; 823,138 wobydl.;
wulkowójwoda Ludwik ♣III.♠, rodż. 9. jun. 1806. — 14) Holland:
(Nižozeṁſka): 596,<sub>40</sub> □ m.; 3,592,416 wobyt l.; Lukſemburg:
46,<sub>6</sub> □ mil z 199,958 wobydl.; (w kolonijach
33,439,<sub>31</sub> □ mil z 20,914,315 wobydl.); kral Wilhelm ♣III.♠
rodż. 18. febr. 1817. — 15) Ita ſka: 5166,<sub>21</sub> □ mil;
24,368,787 wobydl.; kral Viktor Emanuel ♣II.♠, rodz 14. měrca 1820. —
16) Jendźelſka: 5762,<sub>35</sub> □ mil; 30,157,473 wobydl.; (w
kolonijach 246,468,<sub>24</sub> □ mil z 207,406,356 wobydl.; kralowna
Viktoria ♣I.♠, rodź 24 meje 1819. — 17) Lichtenſtein: 2,<sub>9</sub> □
mil; 7,994 wobydlerjow; wjeṙch Franc Jan ♣II.♠, rodź. 5. okt. 1840; 18)
Lippe-Detmold: 26,<sub>6</sub> □ mil; 111,352 wobydl.; wjeŕch Leopold,
rodź. 1. ſept. 1821. — 19) Lippe-Schaumburg: 8,<sub>05</sub> □ mil;
31,186 wobydl.; wjeŕch Adolf, rodż. 1. aug. 1817 (kath). — 20) Lübek:
5,<sub>05</sub> □ mil. 48,538 wobydl.; ſwobodne měſto. — 21)
Meklenburg-Schwerin: 244,<sub>12</sub> □ mil; 560,618 wobdl.;
wulkowójwoda Bjedrich Franc ♣II.♠, rodź 28. febr. 1823. — 22)
Meklenburg-Strelitz: 49,<sub>49</sub> □ mil; 28,770 wobydl.;
wulkowójwoda Bjedrich Wilhelm, rodź. 17. okt. 1819. — 23) Oldenburg:
116,<sub>22</sub> □ mil; 315,622 wobydl.; wulkowójwoda Pětr, rodź 8.
jul. 1827. — 24) Portugalſka: 1716,<sub>49</sub> □ mil; 3,986,558
wobydl.; (na kupach a w kolonijach 34,888,<sub>94</sub> □ mil z
11,244,149 wobydl.); kral Ludwik Filip, rodź. 13. okt. 1838. (kath.) 25)
Pruſka: 6387,<sub>632</sub> □ mil; 24,059,543 wobydl.; kral Wilhelm
♣I.♠, rodź. 22. měrca 1797. — 26) Rakuſka: ciſlejthanſka:
5452,<sub>53</sub> □ mil z 20,420,041 wobydl.; tranſlejthanſka
5,853,<sub>33</sub> □ mil z 15,523,551 wobydl.; (Słowjanow je w cyłej
Rakuſkej znajmjeńſcha 16,212,168.) — khěžor a kral Franc Józef ♣I.♠,
rodż. 18. aug. 1830. 27) Reuß-Greiz: 4,<sub>99</sub> □ mil; 43,889
wobydl.; wjeŕch Heinrich ♣XXI.♠, rodż. 28. měrca 1846. — 28)
Reuß-Schleiz: 15,<sub>06</sub> □ mil; 88,097 wob.; wjeṙch Heinrich
♣XIV.♠, rodż. 18. meje 1832. — 29) Rumunſka: Moldawa: 867 □ mil;
1,463,927 wobydl.; Walachia: 1330 □ mil; 2,400,921 wobydl.; wjeŕch Korla
♣I.♠, rodż. 28. hapr. 1839. 30) Ruſka: 99,185,<sub>73</sub> □ mil;
68,411,540 wobydl.; (w Aſii 280,779,<sub>37</sub> □ mil; 9,133,230
wob.); khěžor Alekſander ♣II.♠, rodż. 29. hapr. 1818. — 31) Sakſka:
271,<sub>83</sub> □ mil; 2,433,400 wob.; (z tutych je 51,470 Serbow.)
kral Jan, rodż. 12. dec. 1801, woženj. 21. nov. 1822 z Amaliu, dżowku
bajerſkoho krala Makſa Józefa, rodź. 13. nov. 1801; na trón pſchiſchoł
9. aug. 1854. — Kronprync Albert, rodż. 23. hapr. 1828, woženj. 18. jun.
1853 z Karolu wot Waſa, rodź. aug. 1833. — Prynceſna Hilžbjeta, rodź. 4.
febr. 1830, wudata wójwodźe Ferdinandej wot Genua. — Prync Jurij, rodż.
8. aug. 1833, woženj. 11. meje 1859 z Hanu Mariju, ſotru portugalſkoho
krala Ludwika, rodż. 21. jul. 1843; jeju dżěcźi ſu: Mathilda, rodż. 19.
měrca 1863; Bjedrich, rodż. 25. meje 1865; Marija, rodź. 31. meje 1867;
Jan Jurij, rodż. 10. jul. 1869.; Max, rodź. 17. nov. 1870. — 32)
Sachſen-Altenburg: 24 □ mil; 141,426 wob.; wójwoda Ernſt, rodź. 16.
ſept. 1826 — 33) Sachſen-Koburg-Gotha: 35,<sub>73</sub> □ mil; 168,735
wob.; wójwoda Ernſt ♣II.♠, rodż. 21 jun. 1818. — 34) Sachſen-Meiningen:
44,<sub>97</sub> □ mil; 180,335 wob.; wójwoda Jurij ♣II.♠, rodż. 2.
hapr. 1820. — 35) Sachſen-Weimar-Eiſenach: 66,<sub>03</sub> □ mil;
283,044 wob.; wulkowójwoda Korla Alekſander, rodż. 24. jan. 1818. — 36)
Serbiſka: 791 □ mil; 1,222,000 wob.; wjeṙch Milan ♣IV.♠ Obrenowicź,
rodž. 4. aug. 1852. — 37) Schpaniſka: 9200,<sub>4</sub> □ mil;
16,302,625 wobydl.; (w kolonijach 7,762,<sub>73</sub> □ mil; 6,363,297
wob.); — 38) Schwajcaŕſka: 739,<sub>51</sub> □ mil; 2,510,494 wob.;
republika — 39) Schwarzburg-Rudolſtadt: 17,<sub>58</sub> □ mil; 75,074
wob.; wjeṙch Jurij, rodż. 23. nov. 1838. — 40)
Schwarzburg-Sondershauſen: 15,<sub>63</sub> □ mil; 67,500 wob.; wjeŕch
Günther Bjedrich Korla ♣II.♠, rodż. 24. ſept. 1801. — 41) Schwejdowſka:
(z Norwegſkej): 13,825,<sub>02</sub> □ mil; 5,897,159 wob.; kral Korla
♣XV.♠, rodź. 3. meje 1823. — 42) Turkowſka: 6302,<sub>5</sub> □ mil;
10,510,000 wob.; (w Aſii 31,632 □ mil; 16,460,000 wob.); ſultan Abdul
Aziz, rodź. 9. febr. 1838. 43) Waldek: 20,<sub>36</sub> □ mil; 56,805
wob.; wjeṙch Jurij ♣V.♠, rodż. 14. jan. 1831. — 44) Würtembergſka:
354,<sub>25</sub> □ mil; 1,778,479 wob.; kral Korla ♣I.♠, rodż. 6.
měrca. 1823.

Khoſtani pſcheſcżěharjo bamžow.

Hdyž je Jězus Khryſtus ſwoju cyrkej na zemi załožił, je ju załožił za
wſchitke cžaſy hako widźowne towaŕſtwo. Tule cyrkej je wón twarił na
ſwojich wuzwolenych japoſchtołow a jich ſcźěhowarjow — biſkopow. Hdyž je
wón we njebjeſach njewidżowny wjeŕch a hłowa tuteje cyrkwje, dawa ſo na
zemi zaſtupowacź pſchez widźownoho wjedźicźerja, kotrohož trón dyrbi
kruty bycź do wěcžnoſcźe (1 Khron. 17, 4.). Swjaty Pětr běſche prěni
wobſedźeŕ tutoho tróna a po nim ſedźa na ſtole ſwjatoho Pětra romſcy
biſkopowje abo bamžowje z tymſamym prawom, z tejſamej mocu, kotraž
běſche Pětrej wot Jězuſa podata.

We ſtawiznach cyrkwje njenamakamy žadyn ſtotytk, hdźež by Jězuſowa
cyrkej te abo druhe pſcheſcźěhanja a pſchecźiwnoſcźe pſchecźeŕpjecź
njeměła. Pſchez cźeŕpjenja a pſcheſcżěhanja wjedźe ju Jězus k dobycźu. Z
tajkimi pſcheſcźěhanjemi ſu potrjecheni nic jeno wěriwi, ale najbóle tež
wjedźicźerjo a paſtyrjo tych ſamych a prjedy wſchitkich romſcy
biſkopowje. Napſchecźo nim, hako najwyſchſchim paſtyrjam zjenocźeja
wſchitcy njepſchecźelowje cyrkwje ſwoje cyłe mocy. Ale wſchitcy
bamžowje, kotſižkuli ſu pſcheſcźěhanjo cźeŕpjeli, móžachu prajicź:
„Pſcheſcźěhanjo cźeŕpimy, ale njejſmy wopuſchcźeni.“ (2 Kor. 4, 9.) Tale
blizkoſcź Jězuſowa wopokazuje ſo pſchez to, zo jich pak wumoža z rukow
njepſchecźelow, pak krucźe khoſta tych, kotſiž ſebi zwažili ſu,
pſcheſcźěhacź knjezowoho žałbowanoho.

Swětny wjeŕch njeda ſwojoho póſłanca pohanicź, a Jězus, kral wſchitkich
kralow, bjerje ſo po ſwojim naměſtniku a zaſtupniku ze wſchohomócnej
ruku horje. Stawizny cyrkwje to dopokazuja: bože khoſtanjo je
potrjechiło tych, kotſiž ſu ſo napſchecźo bamžam zběhali a jich prawa
wobſchkodźeli. We ſcźěhowacym naſpomnju cžaſne khoſtanjo jeno někotrych
tajkich, kotſiž ſu pſchez kſchiwdu napſchecźo bamžam hněw boži na ſo
hromadźili.

Surowy khěžor Nero, kotryž wot lěta 54 hacž do 68 po Khryſtuſowym
narodźe we romſkich krajach knježeſche, pſcheſcźěhaſche wot lěta 64
cyrkej a daſche prěnjoho bamža, japoſchtoła ſwjatoho Pětra, do jaſtwa
ſadźicź, ſchwikacź a k kſchižowanju wotſudźicź, ſchtož bu tež 29. junija
67 dokonjane.[1]⁾ To běſche prěni krónowany pſcheſcźěhaŕ Jězuſowoho
naměſtnika, dyrbjeſche pak tež prěni ſwoju złóſcź droho płacźicź.

Romſke wójſka, kotrež we Gallii ſtojachu, pozběhnychu ſo napſchecźo
Neronowomu knjejſtwu a cźehnjechu ze ſwojim wjednikom na Rom. Pſchi
bliženju wójſka naſta we Romje zběžk a wyſchnoſcź a wojacy ſo zběžkarjam
pſchizamknychu. Nero wotcucżi a pytny, zo je hrodowſka ſtraža joho
wopuſchcźiła. Naſtrožany wuſkocži z łoža a wołaſche ſwojich pſchecźelow,
ale žadyn k njomu njepſchińdźe. Połny ſtracha wuběža na haſu, ale nichtó
joho do ſwojoho domu njewza. Tak běžeſche k rěcy Tibrje, zo by ſo tepił,
ale bojeſche ſo ſmjercźe. Chcyſche ſo zakłocż dacź, ale nichtó to
ſcžinicź njechaſche. Chcyſche ſo z jědom zawdacź, kiž mějeſche pſchecy
pſchi ſebi, ale běſche jón zhubił. Skóncžnje ſo Faon nad nim ſmili,
kotromuž běſche něhdy ſwobodu dał. Tón jomu hoſpodu na ſwojim kuble
lubjeſche. Do ſchpatneje draſty pſchewoblecženy ze zakrytym woblicžom
jěchaſche w nocy na kubło. Tſchepotaſche na wſchěch ſtawach z bojoſcżu,
zo móhł joho něchtó ſpóznacź. Błyſki płóſchachu jomu konja. Hdyž nimo
wojeŕſkoho lěhwa jěchaſche, ſłyſcheſche ſwoje mjeno wuprajecź a wojacy
na njoho ſwarjachu. Poł mordwy pſchińdźe na kubło. Skradźu zalěze tam a
khowaſche ſo we cźěmnym kucże.

Wyſchnoſcž we Romje wupraji joho wotſadźenjo wot knježenja a zaſudźi
joho, zo dyrbi bycź do ſmjercźe ſchwikany. Hdyž Nero to zhoni,
žałoſcźeſche jara a ſpytowaſche ſo moricź. Skóncžnie běchu za joho
ſlědom pſchiſchli a dźěchu joho popadnycź. Hdyž ſo dworej bližachu,
hrabny Nero mjecžik a ſtaji ſebi na wutrobu. Słužownik Epafrodit
pomhaſche jomu mjecžik do wutroby ſtorcžicź. To ſta ſo 11. junija 68.

Domitian, kiž běſche wot lěta 81 hacž do 96 khěžor, daſche bamža,
ſwjatoho Anakleta moricź[2]⁾ a joho naſtupnika, ſwjatoho Klimanta ♣I.♠
do jaſtwa ſadźicż [3]⁾. Khoſtanjo dóſcźahny ſurowca bórzy. Tſchepotaſche
pſchecy wo ſwoje žiwjenjo. Joho mandźelſka daſche joho we lěcźe 96
pſchez wojeŕſkich ſłuz̀ownikow zakłócź, dokelž běſche jej za žiwjenjom
ſchoł. Po joho ſmjercżi buchu joho wobrazy znicžene, joho mjeno ze
zjawnych napiſmow wuſchmórane, a wſchitke joho wukazy zacźiſnjene.

Khěžor Trajan (wot lěta 98 hacž do 117) wuhna bamža Klimanta 1. do
cuzbniſtwa do Cherſoneſa a daſche joho tam do morja cźiſnycź [4]⁾, bamža
ſwjatoho Ewariſta daſche moricź [5]⁾ a joho naſlědnika ſwjatoho
Alekſandra do jaſtwa ſadźicź<sup>2)</sup>. Tola, mjez tym zo na wójnſkim
cźahu we Aſii pſchebywaſche, bu z jědom zawdaty.

Khěžor Hadrian (wot 117 hacž 138) dopuſchcźi ſpalenjo bamža ſwjatoho
Alekſandra [6]⁾ a morjenjo bamža ſwjatoho Sikſta [7]⁾ a ſwjatoho
Telesfora <sup>4)</sup>. Cźežka khoroſcź joho napadny a wódnica joho
cžwilowaſche. Lěkaŕſtwa jomu nicžo njepomhachu. Zapadnywſchi do
zadwělowanja chcyſche ſo z jědom abo z mjecžom moricź dacź, ale nichto
njecžinjeſche jomu po woli. Wodnjo a w nocy žałoſcźeſche, zo ſmjercź
pſched nim cźěka. Jědżeſche a pijeſche wſcho móžne do ſo, ſchtož joho k
ſmjercźi pſchiwjedźe.

Markus Aurelius, wot 161 hacž 180 khěžor, kiž běſche morjenjo ſwjateju
bamžow Aniceta [8]⁾ a Sotera <sup>5)</sup> dowolił, wuzwoli ſebi ſmjercź
pſchez hłód.

Septimius Severus, khěžor wot lěta 193 hacž 211, běſche we lěcźe 202
ſkóncowanjo bamža, ſwjatoho Viktora [9]⁾ pſchikazał, zapadny do
wſchelakoho njezboža. Joho ſyn Antonius Karakalla dźěſche. jomu za
žiwjenjom a chcyſche joho z mjecžom zakłocź, na cžimž pak bu zadźěwany.
Pſchez to poda ſo do zrudoby a ſtyſka a wumrje 4. februara 211 we
cżežkich myſlach.

Heliogabal (wot 218 hacž 222 khěžor), zawinowa morjenjo bamža ſwjatoho
Zefyrina [10]⁾ we lěcźe 219. — Sam bu we lěcźe 222 ſkóncowany.

Makſimin, wot 235 hacž 238 khěžor, běſche wina na ſmjercźi bamža
ſwjatoho Anthera [11]⁾. Napſchecźo tutomu khěžorej ſtany cyły italſki
kraj. Pſchi wudobywanju měſta Akwileja bu wot ſwojich wojakow morjeny.

Khěžor Decius, kiž wot 249 hacž 251 knježeſche, daſche kſcheſcźanow k
póhanſkim woporam mocowacź a bamža, ſwjatoho Fabiana [12]⁾ ſkóncowacź.
We wójnje napſchecźo Gotham bu we Thracii zbity a joho wójſko rozehnate.
We cźěkanju zajěcha do tymjeſchcźa a namaka tam 27. oktobra 251 zrudnu
ſmjercź. Joho cźěło woſta bjez pohrjeba.

Khěžor Gallus (wot 251 hacž 253) wuhna bamža, ſwjatoho Kornelia do
cuzby, daſche joho pozdźiſcho ſchwikacź a jomu hłowu wotrubacż [13]⁾.
Tež bamža ſwjatoho Lucia wotehna z Roma a daſche jomu hłowu
wotcżecź[14]⁾. We tymſamym lěcźe padny pola Interamne (Terni) we bitwje
napſchecźo Emilianej, kotryž běſche ſo z dźělom wojakow napſchecźo njomu
zběhnył.

Khěžor Valerian (wot 253 hacž 260) wuhna bamža, ſwjatoho Schcźěpana ♣I.♠
z měſta a daſche jomu hłowu wotrubacż [15]⁾; runje tak ſcžini bamžej,
ſwjatomu Sikſtej ♣II.♠ [16]⁾ Cźežcy dyrbjeſche za ſwoje złȯſcźe
cźerpjecź. Zhubi jenu krajinu po druhej a bu wot perſiſkoho krala Sapora
♣I.♠ popadnjeny. Tomu dyrbjeſche najnižſche ſłužby cžinicź: dobycźeŕ na
joho khribjet ſtupaſche, hdyž chcyſche ſo do woza abo na konja ſynycź.
Sydom lět trajeſche tele wonjecžeſcżowanjo. Skóncžnje daſche jomu Sapor
žiwomu kožu zdrěcż a joho we ſeli wuwalecź; we ſurowych boloſcźach
wumrje. Koža bu we perſiſkim templu k hańbje romſkoho mjena wupoẃſnjena.

Khěžor Aurelian (wot 270 hacž 275) běſche pſcheſcźěhanjo kſcheſcżanow
porucžił, we kotrymž bu bamž, ſwjaty Feliks morjeny [17]⁾. Tȯnle khěžor
bu we wójnje napſchecźo Perſam wot ſwojich ſłužownikow ſkóncowany.

Makſimian Herkulius, wot lěta 286 hacž 305 khěžor, pſchihotowaſche
bamžomaj, ſwjatomu Kajej[18]⁾ a Marcellinej [19]⁾ pſchecżiwnoſcźe a
cżerpjenja, a běſche ſurowy napſchecźo kſcheſcżanam. Swojoho ſkutka pak
ſo wjeſelicź njemóžeſche. Stajnje bojeſche ſo njeſwěry ſwojoho wójſka.
Skóncžnje dyrbjeſche ſo 1. meje 305 we Mailandźe knjejſtwa wotrjec.
Dokelž běſche to njerady cžinił, ſpytowaſche tſi krócź, knjejſtwo zaſy
na ſo ztorhnycź. Chcyſche ſwojoho ſyna wot knjejſtwa wotſadżicź, ale to
ſo jomu njeporadźi. We Gallii cžinjeſche ſwojomu pſchikhodnomu ſynej
ſchkodu; ale dokelž joho wojacy wopuſchcźichu, cźekny do Arelata
(Arles). Tam bu wot Konſtantina jaty. Hdyž nětko z nowa za knjejſtwom
ſlědźeſche, bu joho cžinjenjo znate. Z bojoſcże pſched hrožacym
khoſtanjom ſo we lěcźe 310 ſam zadaji.

Makſentius, Makſimianowy ſyn, khěžorjeſche wot lěta 305 hacž do 312.
Tutón zakhadżeſche hanibnje z bamžom ſwjatym Marcellom [20]⁾ a wotſudźi
joho k wothladanju krajnoho ſkotu, kotryž běſche do cyrkwje zeſtajecź
dał. Bamža, ſwjatoho Euſebia wotehna do cuzby [21]⁾. Tutón ſurowc bu wot
Konſtantina 28. oktobra 312 njedaloko Roma zbity. Hdyž z wojakami
cźěkaſche, złama ſo móſt rěki Tibry a Makſentius namaka ſmjercź we
wodźe.

Khěžor Konſtantius (wot 337—361) daſche bamža Liberia[22]⁾ we lěcźe 355
we Romje w nocy napadnycź a do Mailanda a na to do Beröa we Thracii
wotwjeſcź, Tſi lěta dźeržeſche joho tam jatoho a hrožeſche jomu ze
ſmjercźu. Pſchecźiwo tutomu khěžorej pozběhny ſo Julian a cżehnjeſche z
wójſkom na njoho. We tutej nuzy dyrbjeſche ſebi wot ſwojich dwórnikow
wſchitko lubicź dacź a wumrje njenadźicy we lěcźe 361.

Urſinus (Urſicinus) běſche ſo na to rozhněwał, zo běſche 24. ſeptembra
366 Damaſus ♣I.♠, a nic wón za bamža wuzwoleny. Tohodla ſchcźuwaſche wón
lud a dźeržeſche napſchecżo bamžej zhromadźiznu we liberianſkej baſilicy
a daſche ſo pſchez tiburſkoho biſkopa Pawoła za biſkopa wuſwjecżicź a ſo
za bamža ſtajicź. Romſki bohot Juventius wuhna joho a joho pſchiwiſnikow
z Roma. Hdyž běſche khěz̀or Valentinian we ſeptembru 367 zaſy dowolił, zo
ſmě ſo do Roma wrócżicź, pocža z nowa rozkory zapletowacż a bu tohodla
we novembru z Roma wuhnaty a do Gallije zahnaty a wumrje we cuzbje.

Wuzwolenjo bamža ſwjatoho Bonifacia ♣I.♠ [23]⁾ (29. decembra 418)
njechaſche ſo tſjom biſkopam a někotrym ſwětnym ludźom ſpodobacż.
Wuzwolichu ſebi cžeſcżelakomoho arcdiakona Gulalia za bamža. Tutón
njechaſche ſo wuſtajenjam biſkopſkeje zhromadźizny podwolicź. Tohodla bu
wotſudżeny a z Roma wotehnaty.

Woſobny Romjan Baßus rycžeſche hrozne łžě na bamža, ſwjatoho Sikſta
♣III.♠[24]⁾ (432—44). Po pſchepytanju naležnoſcże bu Baßus pſchez
khěžora wotſudźeny a z cyrkwinſkeje zhromadźizny wuzamknjeny. Bórzy na
to pſchekhwata joho ſmjercź.

Dioſkor, patriarcha we Alekſandrii, zakitaſche Eutychowe błudy a běſche
we lěcże 449 bjez bamžoweje dowolnoſcźe pſchedſyda na zhromadźiznje
biſkopow we Efeſu. Biſkopow chcyſche z hrubej mocu k podpiſanju
błudarſkich wuſtajenjow mocowacź. Hdyž bamžowy wotpoſłanc tomu
napſchecźo ſtupaſche, bu do jaſtwa ſadźeny. Dioſkor zważi ſebi, bamža
Leona ♣I.♠ (440—461) za z cyrkwje wuzamknjenoho wuprajicź. Dioſkor bu we
tſecźim poſedźenju Chalcedonſkoho koncila (13. oktobra 451) ſudżeny, ze
ſwojoho zaſtojnſtwa wotſadźeny, z cyrkwinſkoho zhromadźeńſtwa
wuſtorcženy a do Gangres we Paflagonii do wuhnanſtwa póſłany, hdżež we
lěcźe 454 bjez pokuty a nakazanja wumrje.

Theodorich, wot 448 kral narańſchich Gothow, chcyſche bamža Symmacha
(498—514) ſudźicź dacź a daſche bamža Jana ♣I.♠ (523—526) popadnycż a we
Ravennje do jaſtwa ſadźicź, hdźež tutón 17. meje 526 we nuzy wumrje.
Napſchecźo Theodorichej cźehnjeſche khěžorowy wojeŕſki wjednik Beliſar a
pſchewiny joho wójſko a daſche joho k ſmjercźi wotſudźicź. Tſi měſacy po
bamžowej ſmjercźi zapadny Theodorich do cżežkich myſlow a wumrje we
wulkim njepokoju.

Beliſar, wojeŕſki wjedźicźeŕ khěžora Juſtiniana ♣I.♠, daſche ſo wot
khěžorki Theodory k wotehnacźu bamža Silveria (536—540) trjebacż. Tutón
wjednik drje ſebi najprjedy njewěrjeſche, jeje žadoſcź dopjelnicź, ale
ſkóncžnje prajeſche: „Khěžorka porucža a ja dyrbju poſłuchacź.
Zahubjenjo Silveria njemóže na mnje padnycź. Wona njech to na ſudny dźeń
zamłowi.“ Tak dha pocža Beliſar bamža wabicż, zo dyrbi khěžorcynu
žadoſcź w naſtupanju błudniſkich biſkopow dopjelnicź. Hdyž to njechaſche
a njemóžeſche, bu jaty, bamžowſku draſtu wuſlecženy, a napſchecźo njomu
22. novembra 537 Vigilius za bamža ſtajeny. Silverius bu do Patora we
Lycii wotehnaty. Hdyž běſche khěžor Juſtinian to zhonił a pſchepytał,
porucži, zo ſmě bamž ſo do Roma wrócźicź. Ale Silverius bu ducy na pucźu
popadnjeny a na kupu Palmaria wotwjedźeny; ale tam woſta jeno krotki
cžas; pſchetož Beliſarowa žona Antonina daſche joho 20. junija 538
ſkradżnje ſkóncowacż. — A kak je ſo Beliſarej wjedło? Padny pola khěžora
do njehnady, a bu we lěcźe 564 do jaſtwa ſadźeny, hdźež dyrbjeſche ſydom
měſacow woſtacź. Jałmožnu hladajo wumrje we lěcźe 565.

Lambert, wójwoda wot Spoleto, pſcheſcźěhaſche bamža Jana ♣III.♠
(570—573), kotryž dyrbjeſche pſched nim do Francóſkeje cźeknycż. Lambert
zhubi ſwoje wojwodſtwo a dyrbjeſche cżěkacź.

Khěžor Konſtans ♣II.♠ (642—668) wutſchaſe ſwoje złoby na bamžu Měrcźinje
♣I.♠ (649—655), dokelž tutón khěžorej we wſchitkim po woli
njecžinjeſche. Pſchez ravennſkoho bohota daſche joho we lateranſkej
cyrkwi na božich ſłužbach napadnycź a we łódźi na kupu Nakſos wotwjeſcź.
Khorowaty bamž woſta tam lěto jaty a dyrbjeſche tradanjo a wſchelaku
pſchecźiwnoſcź njeſcź. Potom bu do Konſtantinopla pſchiwjedźeny, a z
rjecźazami zwjazany wot ludu hanjeny a wot ſudnika k ſudnikej wlecženy,
a do jaſtwa ſadżeny, hdźež hłód, zyma, rjecźazy na njoho cžakachu. Z
jaſtwa wuwjedźeny bu do Cherſoneſa zahnaty, hdźež joho 16. ſeptembra 655
khoroſcźe, tradanjo a běda morichu. — Khěžor Konſtans pak zhubi pokoj a
njenamaka žanoho měra ani doma ani wonka a we lěcźe 668 bu we Syrakuſach
wot ſwojoho komornika we kupjeli morjeny.

Khěžor Juſtinian ♣II.♠ (685—694 a 705—711) běſche njepſchecźel bamža
Sergia ♣I.♠ (687—701), a póſła ſwojoho bohota Theofylakta napſchecźo
bamžej Janej ♣VI.♠ (701—705). Ale ſam dyrbjeſche za to cźerpjecź: lud ſo
napſchecźo njomu zběhny, wotrěza jomu nós, wotſadźi joho a póſła joho we
lěcźe 694 do wuhnanſtwa. Hdyž běſche pozdźiſcho zaſy k knjejſtwu
pſchiſchoł a ſchěſcź lět knježił, bu we lěcże 711 wotprawjeny.

Deſiderius, wot 756—773 kral Longobardow, wojowaſche napſchecźo bamžej
Pawołej ♣I.♠ (757—767) a napſchecżo Hadrianej ♣I.♠ (772—795) a chcyſche
joho pod ſwoju móc pſchiwjeſcź. Ale Korla Wulki pſchewiny Deſideria,
popadny a wotſadźi joho a póſła joho do klóſchtyra Korvei, hdźež
dyrbjeſche hacž do ſmjercźe woſtacź.

Napſchecźo bamžej Leonej ♣III.♠ (795—816) zběhny ſo něſchto
longobardiſey zmyſlenych ludźi. Napadnychu bamža pſchi proceſſionje,
wlecžechu joho do domu a chcychu jomu wocži wukałacż a jazyk wotrězacź.
Ale jich helſki ſkutk ſo jim jeno zdźěla poradźi; pſchetož pſchecźelnje
zmyſleny lud wutorhny joho z jich rukow a Leo cżekny pſchez Alpy k
Korlej Wulkomu do Paderborna. Joho pſcheſcźěharjo buchu k ſmjercżi
wotſudźeni, ale Leo wuproſy jim pohnadźenjo.

Marozia, dźowka złeje Theodory a žona hrabje Albericha wot Tuſcije
(Etrurije) we ſrjedżnej Italii, běſche knjejſtwo we Romje na ſo
ſtorhnyła a daſche bamža Jana ♣IX.♠ (914—928) do jaſtwa ſadźicź a z nim
tak zlě zakhadżecż, zo bórzy na to wumrje. Skóncžnje bu pak ſama wot
ſwojoho ſyna Adalberta do jaſtwa ſadźena a wumrje tam.

Hrabja Rotfried z Kampanije zaplecże we Romje zběžk napſchecźo bamžej
Janej ♣XIII.♠ (965—972), ſadźi joho do jaſtwa a wotehna joho do
cuzbniſtwa do Kapua, z wotkelž móžeſche ſo bamž hakle we lěcźe 966 zaſy
wrócźicź, hdyž běchu Rotfrieda morili.

Konſul Kreſcentius zapocža we Romje zběžk napſchecżo bamžej Benediktej
♣VI.♠ (972—974). Bamž bu jaty a do jaſtwa ſadźeny a tam we juliju 974
ſkóncowany. Prjedy hižon běſche kardinala Franko pod mjenom Bonifacius
♣VII.♠ na bamžowſki ſtoł ſadźił; ale tón běſche tak hidźeny, zo
dyrbjeſche hižon za měſac cżeknycź a bu wot Benediktowoho ſcźěhowarja z
cyrkwinſkoho zjenocźenſtwa wuzamknjeny. Hdyž běſche rjad zaſy ſcžinjeny,
dóſta Kreſcentius pohnadźenjo. Tola pod ſcżěhowacym bamžom Hrehorjom
♣V.♠ (996—999) zběhny ſo Kreſcentius znowa napſchecźo bamžej, kotryž
dyrbjeſche cźeknycź. Na joho měſto ſtajichu zběžkarjo arcbiſkopa
Filagatha pod mjenom Jan ♣XVII.♠ za bamža. Tola prawy bamž Hrehoŕ namaka
pola němſkoho khěžora Ottona ♣III.♠ pomoc, kotryž joho we februarje 998
zaſy do Roma pſchiwjedźe. Němſke wójſko popadny Filagatha na cźěkanju a
wukała jomu wocži. Pſchez cyrkwinſku zhromadźiznu bu jomu měſchniſka
doſtojnoſcź wzata. Kreſcentiej bu na khěžorowu porucžnoſcż hłowa
wotrubana, a dwanacżo z joho towarſchow buchu zwobwěſcheni.

Khěžor Hendrich ♣IV.♠ (1056—1106), jedyn z najnjekhmaniſchich
knježerjow, ſapaſche hněw napſchecźo bamžej Hrehorjej ♣VII.♠
(1073—1085), dokelž tutón joho njeſprawnoſcźam napſchecźo ludam a
wěrcham z měrom njepſchihladowaſche. Hendrich bamža hanjeſche a ze złym
wobrycženjom wobſkoržowaſche a wupraji joho za wotſadźenoho. Z
cyrkwinſkim wuzamkom (♣excommunicatio♠) pokhoſtany, cžinjeſche Hendrich
we januarje 1077 tajeńſku pokutu. Ale borzy na to zapocža nowe
njepſchecźelſtwo napſchecźo bamžej: cźehnjeſche z wójſkom do Italije,
wudoby Rom a zawrje bamža do jandźelſkoho hrodu. Ale normanſki wójwoda
Robert Guiskard z Apulije wumoži bamža z rukow joho njepſchecźelow a
daſche jomu wucźek we Salerno, hdźež Hrehoŕ 25. meje 1085 wumrje.

Runje tak zadźeržeſche ſo Hendrich ♣IV.♠ njepſchecźelſcy napſchecźo
bamžej Viktorej ♣III.♠ (1086—1087). Tež bamž Hórban ♣II.♠ (1088—1099)
dyrbjeſche wjacy krócź pſched Hendrichom z Roma cźěkacź.

Hendricha ♣IV.♠ doſcźahny ſkóncžnje cźežka tyſchnoſcź: joho ſyn Konrad
zběhny ſo napſchecźo njomu. Němſcy ſtawowje wuzwolichu joho ſyna
Hendricha ♣V.♠ za khěžora a naſta wójna mjez nanom a ſynom. Hendrich
♣IV.♠ bu pſchewinjeny a dyrbjeſche ſo knjejſtwa wotrjec a bu hako
njepſchecżel kraja dźeržany. Cźeknywſchi poda ſo do Kölna, a potom do
Lütticha, hdźež we najwjetſchim hubjenſtwje wumrje. Dokelž běſche
njepokutny a we cyrkwinſkim wuzamku wumrjeł, woſta joho cżěło dołhe lěta
bjez cžeſtnoho pohrjeba.

Khěžor Hendrich ♣V.♠ (1106—1125) njeběſche ze ſchkody ſwojoho nana
mudroſcź nawuknył. We lěcźe 1110 cźehnjeſche z wójſkom na bamža Paſchala
♣II.♠ (1099—1118), popadny joho a hrožeſche jomu z pſchecźiwnoſcźemi. We
lěcźe 1116 cżehnjeſche zaſy na bamža, kotryž pſched nim do Beneventa
cźekny, hdźež bu wot Normannow zakitany.

Bamža Gelaſia ♣II.♠ (1118—1119) wuhna tónſamy khěžor z Roma. Bamž cżekny
do Francózſkeje, hdżež 29. januara 1119 we klóſchtyrje Klugny wumrje.
Hendrich ♣V.♠ běſche njezbožowny we wójnje, joho ſyn wumrje pſchez mór;
wȯn ſam wumrje bjez herbow hako poſledni ſwojoho ſplahu.

Arnold z Brescije běſche mnich, a ſwojoho krutoho žiwjenja dla znaty.
Tón ſchcźuwaſche lud napſchecźo duchownej a ſwětnej wyſchnoſcżi. Za to
bu z cyrkwinſkoho zwjazka wuzamknjeny. We lěcźe 1144 pſchińdźe do Roma a
zahorjeſche lud za republiku a nawjedowaſche zběžk napſchecżo bamžej
Luciej ♣II.♠ (1144—1145), kotryž bu z kamjenjom zaraženy (25. februara
1145). Scżěhowaŕ Eugen ♣III.♠ (1145—1153) dyrbjeſche pſched Arnoldom z
Roma cżeknycź a pſchebywaſche we Viterbo. Hdyž běſche ſo někajke
wujednanjo ze zběžkarjemi dokonjało, wrócźi ſo Eugen do Roma, ale měr
dołho njetrajeſche. Arnold wotehna Eugena z Roma, kotryž we Francózſkej
wucźek namaka. We lěcźe 1148 wrócźi ſo zaſy do Italije, ale hakle we
lěcźe 1152 móžeſche z pomocu Normannow zaſy do Roma ſtupicź, hdźež borzy
na to (8. julija 1153) wumrje. Arnold pokracžowaſche we ſwojim
zběžkaŕſtwje tež napſchecźo bamžej Hadrianej ♣IV.♠ (1154—1159). Bamž
zběhny we Romje wſchě bože ſłužby, zo by lud k poſłuſchnoſcźi
pſchiwjedł. Arnold dyrbjeſche cżeknycź a pſchińdźe na hród kampanſkoho
zemjana. Khěžor Bjedrich ♣I.♠ mocowaſche tutoho zemjana k wotedacźu
Arnolda. Arnold bu we lěcźe 1155 wobwěſcheny, joho cźěło ſpalene a joho
popjeł do Tibry zmjetany.

Němſki khěžor Bjedrich ♣I.♠ (Barbaroſſa, 1152—1190) daſche we Romje
napſchecżo bamžej Alekſandrej ♣III.♠ (1159—1181) napſchecżnych bamžow
ſtajicź, najprjedy Viktora ♣IV.♠, potom (1164) Paſchala ♣III.♠ a (1168)
Kalikſta ♣III.♠ Bamz̀ dyrbjeſche z dobom we ſpocžatku do Francózſkeje
cżeknycź, z wotkelž móžeſche ſo hakle we lěcźe 1164 zaſy wrócźicź. Ale
Bjedrich joho zaſy z Roma wuhna. Hdyž běſche Bjedrich we bitwje pola
Legnano (29. meje 1176) zbity, wujedna ſo zaſy z bamžom, a wrócżi
cyrkwinſkomu krajej, ſchtož běſche tam zebrał.

Na kſchižnym cżahu do Paleſtiny tepi ſo Bjedrich we ſyriſkej rěcy
Kadikadnus (Selef), 10. junija 1190.

Khěžor Bjedrich ♣II.♠ (1215—1250) njedźeržeſche ſwoje ſlubjenja, kotrež
běſche bamžej dał, ale wojowaſche ſtajnje napſchecżo wěrchej cyrkwje,
napſchecżo kotromuž běſche połny hidźenja a złóſcże. Hižon bamža Honoria
♣III.♠ (1216—1227) běſche wſchelako we joho prawach pſchikrótcžował.
Bamžej Hrehorjej ♣IX.♠ (1227—1241) wza Bjedrich někotre krajiny a
cźehnjeſche na Rom. Bu drje pſchiměr ſcžinjeny, ale khěžor podpjeraſche
ſkradżu we Romje zběžkaŕſtwo napſchecźo bamžej. Skóncžnje woblehny joho
we Romje. Mjez tym (21. auguſta 1241) wumrje Hrehoŕ. Joho ſcżěhowaŕ
Innocenc ♣IV.♠ (1243—1254) njemějeſche pſched Bjedrichom žanoho měra,
ale dyrbjeſche pſched nim do Genuy a na to do Lyona cźeknycź, z wotkelž
mȯžeſche ſo hakle po Bjedrichowej ſmjercźi zaſy do Roma wrócżicź.

Němſke wȯjſka pod wjedźenjom joho ſyna Hendricha zběhnychu ſo w lěcźe
1235 napſchecźo njomu. Na cyrkwinſkej zhromadźiznje we Lyonje (14.
julija 1245) bu wuprajene, zo wón a joho potomnikowje hako rodźeni
njepſchecżelowje cyrkwje dyrbja na wěcžne wot knježenja wuzamknjeni
bycź. Joho ſyn bu wot Maiłandźanow jaty a hacž do ſwojeje ſmjercźe 22
lět we jaſtwje dźeržany. Po njezbožownych bitwach we Italii chcyſche
joho najbližſchi radnik Pětr de Vineis z jědom zawdacż a Bjedrich wumrje
12. decembra 1250 we Florentinje, z cyrkwje wuzamknjeny, dokelž ſwoje
nacžinjene wobſchkodźenja narunacź njechaſche.

Manfred, njemandźelſki ſyn khěžora Bjedricha ♣II.♠, běſche njepſchecźel
cyrkwje, a wotdoby bamžej Alekſandrej ♣IV.♠ (1254—1261) dźěl
cyrkwinſkoho kraja, daſche bamža z Roma wotehnacź, kotryž do Viterbo
cźekny. Napſchecżo bamžej Hórbanej ♣IV.♠ (1261—1264) woſta
njepſchecźelſcy zmyſleny a wotdżerżowaſche bamža Klimanta ♣IV.♠
(1265—1268) wot Roma.

We bitwje pola Beneventa napſchecźo ſicilſkomu kralej Korli wot Anjou
wopuſchcźichu joho Italſcy, bu zbity a zhnbi 26. februara 1266 ſwoje
žiwjenjo.

Francózſki kral Filip ♣IV.♠ (Rjany, 1285—1314) daſche piſma bamža
Bonifacia ♣VIII.♠ (1294—1303) ſpalicż, wotehna bamžowoho póſłanca ze
ſwojoho dwora piſaſche bamžej hanjace piſmo, rozſchěrjeſche wumyſlene
ſkóržby napſchecźo njomu a chcyſche joho z leſcźu do ſwojeje mocy
doſtacż. Pſchez ſwojoho miniſtra Wilhelma Nogaret zhromadźi cžrodku
njeſpokojnych a cźi napadnychu we ſeptembru 1303 bamža we Anagni, hdźež
tutón runje pſchebywaſche. Bonifacius běſche ſo ſwoju bamžowſku draſtu
woblekł a ſedźo na trónje cžakaſche njedojaznje na ſwojich
njepſchecźelow. Zběžkar Skiarra Kolonna dyri joho ze železnej rukajcu do
woblicža a žadaſche, zo dyrbi ſo ſwojoho knjejſtwa a zaſtojnſtwa
wotrjec. Bonifacius poſkicźi ſwoju hłowu a prajeſche: „Hdyž ſym
pſcheradźeny, móžeſch mi hłowu wzacż, ale nic moje zaſtojnſtwo, kaž
dołho ſym žiwy.“

Zběžkarjo zebrachu, ſchtož ſo komu hodźeſche. Tola wobydlerjo měſtacžka
Anagni ſo za tſi dny pozběhnychu a rozehnachu zběžkarjow a Bonifacius
wrócźi ſo zaſy do Roma, hdźež ſkhorjewſchi 11. oktobra 1303 wumrje.
Bamža Klimanta ♣V.♠ (1305—1314) mocowaſche k pſcheſydlenju do Avignona
we Francózſkej.

Kral Filip namaka, z konja padnywſchi, zažnu ſmjercź, hakle 47 lět
ſtary.

Kola di Rienzi (hewak Nikolo Gambrino) běſche za cžas pſchebywanja
bamžow we Avignonje zaſtojnik bamža Klimanta ♣VI.♠ (1342—1352).
Wudobywſchi ſebi pſchikhilnoſcż luda daſche ſo we lěcźe 1347 za tribuna
(pſchedſydu) republiki wuwołacź. Ale hižon we januarje 1348 bu wot ludu
wotehnaty a dyrbjeſche pſchehotowany cźeknycź. Tola wjedźeſche ſebi
dowěru bamža Jnnocenca ♣VI.♠ (1352—1362) dobycż, bu pohnadźeny a hako
wyſchſchi zaſtojnik do Roma póſłany. Tola ſwoju móc trjebaſche k
ſchkodźe luda a bamža. Toho dla jomu lud hród zapali a zarazy joho 4.
oktobra 1354; a joho cźěło bu na ſchibjencu poẃſnjene.

Napoleon Bonaparte cżehnjeſche we lěcźe 1796 na bamža Piuſa ♣VI.♠
(1775—1799), a wza jomu někotre krajiny [25]⁾. Piuſej ♣VII.♠ (1800—1823)
wobmjezowaſche po móžnoſcźi ſpomožne ſkutkowanjo, zawidźeſche jomu
najwyſchſchu móc na zemi a chcyſche joho cyle ſwojomu knjejſtwu
podcżiſnycź. Najprjedy chcyſche joho z hroženjemi zatraſchicź, potom (7.
januara 1808) wza jomu kruch kraja, a porucži 17. meje 1809 wotewzacźo
cyłoho cyrkwinſkoho kraja. Haj, 6. julija 1809 daſche bamža jatoho do
Savony wotwjeſcź a 10. junija 1812 do Fontainebleau pſchewjeſcż a hdyž
běſche jomu wſchelakich wobcźežnoſcżow nacžinił, da jomu hakle 10. měrca
1814 ſwobodu zaſy [26]⁾.

Tola wot cžaſa, hdźež běſche Napoleon ♣I.♠ napſchecżo bamžej Piuſej
♣VII.♠ ſkutkowacź pocžał, pocža joho zbožo hinycź. Joho wójſka buchn
1812 zbite a hižon 1814 pſchicżahnychu joho pſchewinjerjo do
Francowſkeje a 11. hapryla 1814 wotrjekny ſo Napoleon ſwojoho knjejſtwa,
a dyrbjeſche ſo na kupu Elba pſcheſydlicż. Scźěhowace lěto ſpyta
hiſchcże junu ſwoje zbožo, ale bu 18. junija 1815 pola Waterloo we
bitwje zbity a 7. auguſta toho lěta na kupu Helena pſchewjezeny, hdżež
5. meje 1821 hako jaty we cuzbje wumrje.

Joachim Murat, Napoleonowy ſwak, bu 1808 wot Napoleona za Neapelſkoho
krala ſtajeny. Hdyž běſche ſo Napoleon z kupy Elba zaſy wrócźił, napadny
wȯn bamžowy kraj a Pius ♣VII.♠ dyrbjeſche pſched nim na někotry cžas z
kraja cźeknycź. Tola bu wot Rakuſchanow wſchudźom do wuzkoſcźe hnaty.
Wobydlerjo hłownoho měſta Neapela zběhnychu ſo napſchecźo njomu. Na
pſchekupſkej łȯdźi cźekny do Francózſkeje a potom na kupu Korſika. Z
něſchto Francὀzami poda ſo do Kalabrije, ale bu tam jaty a neapelſkomu
kralej Ferdinandej ♣IV.♠ wotedaty. Wot wojeŕſkoho ſuda bu k ſmjercźi
wotſudźeny a 13. oktobra 1815 zatſěleny.

Syła tych, kotſiž ſu za ſwoje njepſchecźelſtwo napſchecźo bamžej hižon
na zemi wot Boha khoſtani, by ſo hiſchcźe wjele wobſchěrniſcho wopomnicź
hodżiła. Tudy podate pſchikłady wſchak doſahaja k dopokazanju ſtareje
wěrnoſcźe, zo Bóh ſwojich bamžow wjecźi. Kaž je ſo pſchecźiwnikam we
prjedawſchich cžaſach zeſchło, tak póńdźe ſo tež tym, kotſiž we naſchim
cžaſu ſwoju móc napſchecźo bamžej nałožuja. Jich zbožo, jich wjeſelo
traje krὀtki cžas a pſcheměni ſo do zrudoby a žałoſcźe.

Smil ſo nad khudym, zo by z hłodom njemrėł.

We lěcźe 1841 běſche kruta zyma. We Antwerpenje běſche khuda
dźěłacźeŕſka ſwȯjba, pola kotrejež běſche we jſtwje runje tak zyma, kaž
na haſy. Pod kóhkim poſleſchkom ležeſche khore dźėcźatko, bóle na
ſmjercź podobne, dyžli na žiwjenjo. Pſchi łožu ſedźeſche młoda žona we
hubjenej draſcźe a płakaſche. Na dobo zawoła ſo wot zymnych khachli:
„macźi, luba macźi, ſym hłódny.“ Bėſche to pjecźlětne hólcžatko. Macź
nicžo njeprajeſche a ſedźeſche kaž morwa. Po khwili hólcžatko zaſy
žałoſcźeſche: „macźi, daj mi tola něſchto jěſcź, ja wjacy njewutraju;
daj!“ Macź prajeſche: „ach, ja ſama z hłodom mrěju; cžakaj hacž nan
domoj pſchińdźe.“ Zaſy proſcheſche hȯkcżik: „Ach, daj mi jeno
kuſcžatko.“ Macź poda jomu wobkuſanu ſkorcžicžku a prajeſche: „Tu maſch.
Sym to za twoju ſotſicžku khowała — ale ta drje nicžo wjacy jěſcź
njebudźe.“ Mjez tym zo macź płakaſche, kuſaſche hólcžik žadoſcźiwje do
ſkórcžicžki. Tola lědym běſche połojcu zjědł, poda zbytk macźeri a
prajeſche: „ſkhowaj to za ſotſicžku, zo wona njewumrje.“

Poł hodźiny na to pſchińdźe nan domoj. Zrudnje na ſwoju žonu hladajo
rjekny: „Smy prawje njezbožomny. Cyłe ranjo ſym na dwórniſchcżu ſtał a
njejſym kroſchka zaſłužił. Zo bych tola wumrjeł. Njewěm ſchto
zapocžecź.“ Mjez tym proſcheſche hólcžatko: „Nano, ja ſym jara hłódny.
Njejſy mi nicžo pſchinjeſł?“ Tola, hdyž nanowe zrudne pohladnjenjo
widźeſche, mjelcžeſche, a njeproſcheſche wjacy.

Hdyž nan na khore dźěcźatko we łožku pohladny, chcyſche ſo jomu wutroba
puknycź. Nihdźe njewidźeſche wupucź z tajkeje nuzy. Skóncžnje rjekny:
„Pſchedam karu, z kotrejž ſym ſo dotal žiwił.“

Tak wjezeſche karu na torhoſchcźo, hdźež ſo wěcy na pſcheſadźowanjo
pſchedawachu, a cžakaſche, hacž rjad na joho karu pſchiṅdźe. Runje
dźěſchtaj bohatej knjenje po torhoſchcźu. Wuhladawſchi muža tak zrudnoho
ſtacź, zaſtaſchtaj a ſłyſcheſchtaj joho k znatomu prajicź, cžoho dla
dyrbi karu pſchedacź.

Khětſe wotrycžeſchtaj ſebi knjenje, ſchto chcetaj cžinicź. Sadźeſchtaj
ſobu a kupiſchtaj karu za 27 frankow. Ludźo ſo ſmějachu. Zapłacźiwſchi
kazaſchtaj mužej, zo by jimaj karu domoj dowjezł, zo chcetaj jomu to
woſebje zapłacźicź. Khudy muž ſo zamołwjeſche, zo ma nuzne wobſtaranjo;
chcyſche za ſwojich něſchto khlěba kupicź. Knjenje ſo wopraſcheſchtaj,
hdźe bydli a rjeknyſchtaj potom, zo nicžo wokoło nima. Tak jimaj karu
wjezeſche. Ducy dyrbjeſche zaſtacź, knjenje pak khlěba, běrnow a drjewa
nakupiſchtaj a na karu ſkładźeſchtaj.

Hdyž k joho domoj pſchijědźechu, měnjeſche muž, zo dyrbi hiſchcźe dale
jěcź a proſcheſche, zo ſměł na khwilku do tutoho domu zaſtupicź. Knjenje
dźěſchtaj za nim a widźeſchtaj cyłe hubjeṅſtwo we khudej jſtwicžcy. Žona
ležeſche za morwu na zemi a hólcžik proſcheſche: „macźi, daj mi jěſcź,
daj mi jěſcź.“ Muž měnjeſche, zo je žona morwa a pocža płakacź. Knjenje
daſchtaj jomu pjcnjezy a póſłaſchtaj joho po wino. Dźěſcźu daſchtaj
něſchto k jědźi, a žonje linyſchtaj něſchto wina do horta a borzy wona
zaſy k ſebi pſchińdźe.

Potom prajeſchtaj mužej, zo kara a wſcho, ſchtož je na njej, jomu
ſłuſcha, a zo dyrbi k nimaj pſchińcź, je-li budże zaſy we nuzy. Za khore
dźěcźatko wobſtaraſchtaj lěkarja. Zwjeſelena ſwójba dźakowaſche ſo jimaj
z wjele ſylzami. Tamnej dobrocźiwej knjenje pak ſebi wuznaſchtaj, zo za
bohatoho cžłowjeka wjetſche wjeſelo njeje, dyžli hako pomocnik zaſtupicź
do domu khudoho.

Dobry kſcheſcźan.

Winowatoſcź kóždoho kſcheſcźana je kóždu njedźelu a ſwjaty dźeń božu
mſchu ſłyſchecź. Liwki kſcheſcźan chce ſo druhdy na daloki pucź
wurycžecź. Tola tajka wurycž nicžo njepłacźi. Lěpje ſtaraſche ſo
francózſki bur Anton Ginien z Roibon pola Grenoble za ſwoju duſchu.
Tutón mějeſche hodźinu daloko do ſwojeje cyrkwje, a tola běſche kóždy
krócź jedyn z prěnich we cyrkwi. We ſwojich poſlednich lětach
njemóžeſche bolacej nohow dla daloki pucź hicź; ale we lěpſchim cžaſu
njeſkomdźi ženje. Hižon w 2. hodźinje ſtawaſche a na dwaj kijej ſo
zepjerajo poda ſo na pucź, a dyrbjeſche ſchtyri hodżiny hicż. Kóždy
krócź běſche tam w prawym cžaſu, zo by cyłu božu mſchu ſłyſchał. We
decembru 1809 wumrje tutón ſwěrny kſcheſcźan, 75 lět ſtary. — Schtóž
boži dom lubuje, njeznaje žanu wobcźežnoſcź.

Jałmožnu dawacź je najlěpſchi pokład.

We jendźelſkim měſcźe bydleſche bětnaŕ, kotryž mějeſche tež korcžmu.
Tutón doſta po ſmjercźi bohatoho pſchiwuznoho 3000 puntow ſterlingow
(20,100 tol.) z joho zawoſtajenſtwa. A ſchto cžinjeſche bětnaŕ z telko
pjenjezami? Najprjedy wuſchmórny dołh, kotryž mějachu pola njoho khudźi
ludźo za piwo. Khudomu, ſtaromu ſchewcej, kotryž kóždy wjecžor pola
njoho khanu piwa pijeſche, rjekny bětnaŕ: „dźenſa pijeſch piwo darmo, a
jutſe póſcźelu tebi telko kože, kaž trjebaſch.“ Khudomu mužej, kotromuž
běſche ſo domſke wotpaliło, natwari zaſy joho twarjenjo. Wokhudnjenomu
pſchekupcej požcži hromadu pjenjez a njebjerjeſche danje. Skóncžnje
dawaſche bětnaŕ pjenjezy wſchitkim, kotſiž běchu jomu prjedy hdy dobroty
wopokazali.

Nahrabny cžłowjek ſłyſcheſche wo tutej darniwoſcźi a dźěſche k bětnarjej
a rjekny jomu: „ſy prawy błazyn, zo takle ſwoje pjenjezy rozbrójeſch.
Móhł bohaty muž bycż, hdy by jeno ſwoje pjenjezy pěknje hromadźe dźeržał
a na dan dał.“

Bětnaŕ jomu wotmołwi: „Aj, kak mudry ty tola ſy! Je dha cžłowjek k tomu
na ſwěcźe, zo by ſo wobohacźił? Ja dóſtach wjacy hacž trjebam. Toho dla
ſym wot toho, ſchtož mějach wjacy, tym ſobudźělił, kotſiž maja mjenje,
hacž trjebaja. To ponjeſe mi pſched Bohom najlěpſchu dań.“ ♣P. T.♠

Cżežke brjemjo.

Abt Arſenius widźeſche junu we ſonje cžłowjeka, kotryž běſche ſebi
brjemjo drjewa nakałał. Hdyž chcyſche brjemjo domoj njeſcź, běſche tute
tak cźežke, zo je wuzběhnycź njemȯžeſche. Khětſe pſchipołoži muž něſchto
drjewa a pozběhowaſche zaſy. A tak cžinjeſche dlěſchi cžas. Hdyž
Arſenius hiſchcźe ze ſpodźiwanjom na njerozomnoho muža hladaſche,
zaſłyſcha hłós, kiž jomu prajeſche: „Hlej Arſenio, tak cžini cžłowjek,
kotryž ſtarym hrěcham nowe pſchidawa. Tajki do njebjeſkeje wótcžiny
njepſchińdźe.“

Njedźerž wjele do ſo.

Młody puſtnik rjekny ſwojomu wucžerjej: „Mój wótcže, mi ſo zda, zo ſym
prawje dobry a Bohu ſpodobny.“ Lěpje nazhonjeny wucžeŕ jomu wotmołwi:
„Schtóž ſwoje hrěchi njeznaje, myſli ſebi pſchecy, zo je dobry. Schtóž
pak na hrěchi ſpomina, kotrež je wobeſchoł, tón ženje wjele do ſo
njedźerži.“

Dobra rada.

Wobrachnuj wudawki za jědźe, kotrež hewak na druhich dnjach zjěſch, a
tutón wudawk, kiž by hewak za jědź wudacź dyrbjał, połož ſtronu, zo by z
tym wudowy, ſyroty a khudych naſycźił. Tak ſo prawje poſcźiſch a za
tebje ſtupa k njebju modlitwa toho, kotryž bu wot tebje naſycźeny. Twój
wopor budźe ſo Bohu ſpodobacź a twoje poſcźenjo budźe tebi k wužitkej
zapiſane. (Herm. Paſt.)

Wozjewjenjo.

Wotebjerarjo tuteje protyki doſtanu za poniženu płacżiznu nowu, w
cżiſchcżu ſo namakacu praktiſku knižku wo nowych měrach a wahach, kotrež
ſo lětſa dobrowólnje a za lěto po porucžnoſcżi nałožuja.

Cżiſchcżał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

[1] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 97.

[2] ⁾ Pſchir. Ziwj. Swjatych, ſtr. 134.

[3] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 138.

[4] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 140.

[5] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 148.

[6] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 151.

[7] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 161.

[8] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 186.

[9] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 187.

[10] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 205.

[11] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 208.

[12] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 217.

[13] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 235.

[14] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 235 a 236.

[15] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 242.

[16] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 243.

[17] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 268.

[18] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 291.

[19] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 351.

[20] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 376.

[21] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 377.

[22] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 412.

[23] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 489.

[24] ⁾ Pſchir. Žiwj. Swjatych, ſtr. 491.

[25] ⁾ Pſchir. Katholſki Poſoł 1870, cžo. 20.

[26] ⁾ Pſchir. Katholſki Poſoł 1870, cžo. 21.
