Žiwjenja Swjatych.

Po rjedźe cyrkwinſkich ſtawiznow

ſpiſał

♣Handrij Dučman.♠

♣Zešiwk VI.♠

♣W Budyšinje 1868.♠

♣#ładom towaŕstwa SS. Cyrilla a Methoda.♠

♣W kommissii Smolerja a Pjecha.♠

<pb n="321"/>

Mjez tym zo joho bijachu, rjekny jomu Demetrius: „Smil ſo nad ſobu.
Hlej, kak twoja krej na zemju běži.“

Probus: „Moje cźěło macźe w mocy. Waſche razy ſu mi prawe
wokſchewjenjo.“

Makſimus: „Bjezbóžny, woſtajiſch ſkoro ſwoju błaznoſcź? Kak dołho
chceſch zaſakły woſtacź?“

Probus: „Ja njejſym błazny, ale mudriſchi dyžli wy. Toho dla pſchiboham
njewopruju.“

Makſimus: „Wobrocźcźe joho a bijcźe joho na žiwot.“

Probus ſo k Bohu wołaſche: „O Knježe, pomhaj ſwojomu ſłužownikej.“

Makſimus rjekny dracžam: „Hdyž joho bijecźe, wopraſchejcźe ſo joho, hdźe
je joho pomocnik?“

Probus: „Wón mi pomha; pſchetož ja zacpěju twoje cžwěle a njepoſłucham.“

Makſimus: „Wobhladaj ſebi ſwoje cźěło, wbohi! hlej, kak je zemja wokoło
tebje wokrawjena.“

Probus: „Cžim wjacy cźěło za Khryſtuſa cźeŕpi, cźim wjacy mocy a
žiwjenja duſcha doſtawa.“

Makſimus: „Zeſpinajcźe jomu rucy a nozy do putow. Rozpinajcźe jomu nozy
na koliku hacž do ſchtwórteje dźěry. Nichtò njeſmě jomu rany zawjazacź.“

Nětko bu Andronikus pſchiwjedźeny a wot Makſima praſchany: „Kak
rěkaſch?“

Andronikus: „Hdyž chceſch to wjedźecź, praju tebi, zo ſym kſcheſcźan.“

Makſimus: „Kotrajž běſchtaj tudy pſched tobu, njejſtaj z tutoho mjena
wjele wužitka měłoj. A potom wotmołẇ, kaž ſy praſchany.“

Andronikus: „Moje wſchědne mjeno mjez cžłowjekami je Andronikus a ſym
ſyn měſchcźana we Efeſu.“

Makſimus: Wotrjekṅ ſo waſcheje hłupoſcźe a poſłuchaj na mnje kaž na
nana; pſchetož tamnymaj ſo njeje derje ſchło. Ty pak cžeſcźuj khěžora,
naſchoho knjeza a nana, a wopruj boham.“

Andronikus: „Joho wy ſwojoho nana mjenujecźe, dokelž macźe ſami djaboła
za nana. Wy ſcźe djabołowe dźěcźi, dokelž joho ſkutki cžinicźe.“

Makſimus: „Młoduſchko, ty ſy hruby! za to cžwěle na tebje cžakaja.“

Andronikus: „Ja ſym k wſchomu hotowy.“

<pb n="322"/>

Makſimus: „Wuſlěkajcźe joho a ſpiṅcźe joho na cžwělidło.“

Zaſy napominaſche Demetrius: „Poſłuchaj, prjedy hacž budźe twoje cźěło
rozcžaſcźene.“

Andronikus: „Lěpje, zo moje cźěło zahinje, dyžli by duſcha cžiniła,
ſchtož ty chceſch.“

Makſimus: „Cžiń po mojim žadanju, hewak tebje ſkóncowacź dam.“

Andronikus: „Wot młodoſcźe ſem njejſym ženje woprował a njebudu tež
nětko woprowacź.“

Makſimus: „Schwikajcźe joho z prutami.“

Athanaſius, zlicžbowaŕ we wójſku, jomu naſpomni: „Poſłuchaj bohotej. Ja
ſym ſtary doſcź, zo mohł twój nan bycź. Mam toho dla prawo, tebi
radźicź.“

Andronikus: „To je dźiwna rada: kamjenjam a djabliſkam woprowacź.“

Makſimus: „Wohladamy, hacž cžwěle njezacžujeſch. We boloſcźi ſnadź ſwoju
błaznoſcź wotpołožiſch.“

Andronikus: „Tale błaznoſcź je jara wužitna tym, kotſiž maja dowěru na
Jězuſa Khryſtuſa. Mudroſcź ſwěta wjedźe do wěcžneje ſmjercźe.“

Makſimus: „Schtó je tebje tule hłupoſcź nawucžił?“

Andronikus: „Słowo, kotrež nam žiwjenjo dawa a we kotrymž zbóžnomu
horjeſtacźu z wěſtoſcźu napſchecźo hladamy.“

Makſimus: „Woſtaj ſwoju błaznoſcź, hewak hiſchcźe wjetſche cžwěle na
tebje pſchińdźeja.“

Andronikus: „Moje cźěło je we twojej mocy; cžiń z nim, ſchtož ſo tebi
ſpodoba.“

Makſimus: „Cžwělujcźe joho z podwojenej mocu.“

Andronikus: „Bóh wě, zo zo mnu bjez winy kaž z mordarjom zakhadźecźe.“

Makſimus: „Ty khěžorowe wukazy wuſměſcheſch a moju ſudniſku móc
zacpějeſch.“

Andronikus: „Ja wſchitko to cźeŕpju, dokelž twarju na božu miłoſcź a
wěrnoſcź.“

Makſimus: „Hdy by jeno kuſk zacžucźa pobožnoſcźe měł, by ſo boham
modlił, kotrychž khěžor pobożnje cžeſcźuje.“

Andronikus: „Bjezbóžnoſcź je, wěrnoho Boha wopuſchcźicź a ſo morwym
wěcam modlicź.“

Makſimus: „Tak dha khěžorojo zlě cžinja?“

Andronikus: „Haj, woni ſu zlě cžinili, ſchtož ja wo tym <pb
n="323"/>rozymju. Byrnje ty wěc za rozomnu wudawaſch, dyrbiſch tola
pſchidacź, zo je bjezbóžnoſcź, djabliſkam woprowacź.

Makſimus: „Cžwělujcźe joho bóle, roztorhajcźe jomu ſtronje z
klěſchcźemi.“

Andronikus: „Ja ſym we twojimaj rukomaj.“

Makſimus: „Syṗcźe jomu ſól do ranow a drapajcźe joho ledźby z cyhelemi.

Andronikus: „Waſche cžwělowanja moju wutrobu wokſchewjeja.“

Makſimus: „Ja tebje pomału moricź dam.“

Andronikus: „Ja ſo twojich hroženjow njeboju. Moja khrobłoſcź pſcheſaha
twoju ſurowoſcź.“

Makſimus daſche jomu železne puta wokoło ſchije a nehow zeſpinacź a joho
we jaſtwje derje wobkedźbowacź. Z tym běſche prěnje pſcheſłyſchenjo
ſkóncžene. —

Druhe pſcheſłyſchenjo ſta ſo we měſcźe Mopsveſtia pſched tym ſamym
bohotom. Zaſy bu z Tarachom zapocžate, kotromuž bohot rycžeſche:
„Staroba zaſłužuje cžeſcź, dokelž ſtej mudroſcź a rozhladnoſcź zwjetſcha
z njej ſtowarſchenej. We cžaſu, kotryž ſym tebi woſtajił, ſy drje ſebi
wſchitko derje rozkładł a k lěpſchomu ſpóznacźu pſchiſchoł. Toho dla
wopruj a poſłuſchnoſcź budźe tebi z cžeſcźu ſwojich prědkſtajenych
mytowana.“

Tarachus: „Ja ſym kſcheſcźan a bych chcył, zo byſchcźe ty a khěžor a
wſchitcy ſwoju ſlepoſcź wotpołožili a wěrnoſcź ſpóznali, kotraž k
wěcžnomu žiwjenju wjedźe.“

Makſimus: Dyŕcźe joho z kamjenjom na hubu, zo by ſwoju błaznoſcź
woſtajił.“

Tarachus: „Tale błaznoſcź je prawa mudroſcź. Bych-li błazny był, bych ſo
tebi runał.“

Makſimus: „Wſchitke twoje zuby ſu tebi wuražene. Wbohi, měj želnoſcź ze
ſobu. Stuṗ pſched wołtaŕ a wopruj boham, zo by ſo krucźiſchoho
cžwělowanja zminył.“

Tarachus: „Byrnje moje cźěło na kruchi roztorhali, njebyſchcźe mje tola
wot mojoho zamyſła wotwobrocźili, dokelž Jězus Khryſtus móc k dobycźu
dawa.“

Makſimus: „Ja tebi twoju błaznoſcź zacźěrju. Pſchinjeſcźe žehliwe wuhlo
a połožcźe joho ruey na nje.“

Tarachus: „Ja ſo twojoho zeḿſkoho wohnja njeboju, ale pſched wěcžnym
płomjenjom ſo ſtrachuju.“

Makſimus: „Kak tebi je? Hlej ſwojej wopalenej rucy! Nje<pb n="324"/>móže
dha tebje nicžo wot twojeje wrótnoſcźe k rozomej pſchiwjeſcź? Wopruj
tola.“

Tarachus: „Rycžiſch tak, jako bych hotowy był, twoju wolu cžinicź abo
twojej ſurowoſcźi podležecź. Maſch-li hiſchcźe druhe cžwěle, tež te ja
wſchitke pſchetraju.“

Makſimus: „Powiſṅcźe joho za nozy a zadźěłajcźe pod hłowu ſylny kur.“

Tarachus: „Hdyž ſym woheń zacpěł, dyrbjał ſo kura nabojecź?“

Makſimus: „Lijcźe jomu kiſało a ſól do noſa.“

Tarachus: „Twoje kiſało je ſłódke a twoja ſól ſłaba.“

Makſimus: „Scžińcźe žonop do kiſała a lijcźe jomu do noſa.“

Tarachus: „Twoji ſłužownikojo ſu tebje zjebali a mi měd měſto žonopa
dali.“

Makſimus: „Njech je doſcź. Mjez tym wumyſlu nowe ſrědki, tebje
pſchewinycź.“

Tarachus: „Pſchi wſchitkej ſwojej ſurowoſcźi mje njepſchewinjeſch.“

Tarachus bu we rjecźazach do jaſtwa wjedźeny a Probus pſchiwjedźeny.
Sudnik jomu rjekny: „Praj, ſy ſebi pſchemyſlił? chceſch boham
woprowacź?“

Probus: „Z nowej mocu ſteju pſched twojim woblicžom. Wuſtate cžwěle ſu
moje cżěło poſylniłe. Moja duſcha je ſylniſcha, dyžli prjedy. Spytaj!
Mam we njebjeſach Boha, kotromuž ſłužu a ſo modlu; žanoho druhoho
njeznaju.“

Makſimus: „Bjezbóžny, naſchi bohojo njedyrbjeli žiwi bohojo bycź?“

Probus: „Drjewo a kamjeṅ, wot cžłowjeſkich rukow pſchedźěłane, dyrbjałe
žiwi bohojo bycź? Zawěrno, wy njewěſcźe, ſchto cžinicże, hdyž ſo k tutym
modlicźe!“

Makſimus: „Dyŕcźe joho, zo njeby wjacy hanił.“

Probus: „Cžoho dla mje bijeſch? Schtož ſym prajił, dyrbi kóždy wuznacź.
Njejſym łžał, ale wěrnoſcź rycžał. To dyrbiſch ſam wobſwědcžicź.“

Makſimus: „Połožcźe jomu žehliwe železo na nozy.“

Probus: „Twój woheń nima žaneje mocy, ja nicžo njecžuju.“

Makſimus: „Wupińcźe joho na kózlik a rozbijcźe jomu khribjet z
rjemjenjemi, zo ſo jomu koža ſlecže.“

Probus: „Twoja próca je podarmo. Wumyſl nowe cžwěle, a ſpóznajeſch móc
božu, kotraž je we mni a mje poſylnja.“

<pb n="325"/>

Makſimus: „Wottſihajcźe jomu włoſy a połožcźe žehliwe wuhlo na hłowu.“

Probus: „Ty ſy mi hłowu a nozy wopalił, a tola widźiſch, zo ſym ſwojomu
Bohu ſwěrny a twoje cžwěle zacpěju. Waſche pſchibohi njemóžeja nicžo,
dyžli ſwojich cžeſcźerjow do zahinjenja ſtorhnycź.“

Makſimus: „Hlej, kiž jich cžeſcźa, ſu cžeſcźeni wot bohow a khěžorow. Na
tebje a twojich towaŕſchow pak woni ze zacpěcźom hladaja.“

Probus: „Jelizo pokutu njecžinja a žiwomu Bohu njeſłuža, zahinjeja
wſchitcy, dokelž ſo k pſchiboham modla, hacž runje jich ſwědomjo
napſchecźo tomu rycži.“

Makſimus: „Bijcźe joho, zo njeby wjacy „Bóh“, ale „bohojo“ prajił.“

Probus: „Wy mje cžwělujecźe, dokelž wěrnoſcź rycžu.“

Makſimus: „Ja tebi jazyk wotrězacź dam, zo bych twoje hanjenjo ſkóncžił
a tebje k poſłuſchnoſcźi mocował.“

Probus: „Mam hiſchcźe jedyn jazyk, a to njeſmjertny a na tym nimaſch
žaneje mocy.“

Bohot daſche joho zaſy do jaſtwa dowjeſcź a zapocža z Andronikom
rycžecź: „Twojej towaŕſchej njechaſchtaj zwoprědka woprowacź, a ſmy jej
cžwělowacź dyrbjeli. Potom ſtaj ſo podwoliłoj a budźetaj za ſwoju
poſłuſchnoſcź derje mytowanaj. Chceſch-li tym ſamym cžwělam wucźeknycź,
wopruj boham a změjeſch cžeſcź pſched khěžorom. Zwoſtanjeſch-li pak we
ſwojej zaſakłoſcźi, nazhoniſch mój ſprawny hněw.“

Andronikus: „Cžoho dla chceſch mje zjebacź? Mojej towaŕſchej njejſtaj ſo
ſłužby wěrnoho Boha wotrjeknyłoj. A byrnje wonaj to ſcžiniłoj, ja tola
ženje ſwoju pſchiſahu njezłamam. Mój Bóh je mje wuhotował z brónju wěry.
Jězus Khryſtus, mój wumožnik, je moja ſylnoſcź a ja njeboju ſo ani
khěžoroweje mocy, ani hněwa twojich bohow. Spytaj na mni wſchitke cžwěle
ſwojeje ſurowoſcźe.“

Makſimus: „Pſchiwjazajcźe joho ſtołpej a bijcźe joho z wolacymi
trunami.“

Andronikus: „Tale cžwěla njeje ani nowa ani wulka.“

Athanaſius jomu rjekny: Twoje cźěło wot hłowy hacž do nohow je ſama
rana; a wſchitko to ty kedźbu nimaſch?“

Andronikus: „Schtóž žiwoho Boha lubuje, zacpěje to.“

Makſimus: „Rybujcźe jomu khribjet ze ſelu.“

<pb n="326"/>

Andronikus: „Njepſchelutuj mje z nicžim; to zakita mje pſched
zawjedźenjom a cźim lóže znjeſu cžwěle.“

Makſimus daſche joho wobrocźicź a na žiwot bicź, zo by prjedawſche
błuzny zaſy wotewrił.

Andronikus: „Ty ſy widźał, zo běchu moje rany zažite. Tón, kiž je mje
prjedy zahojił, móže mi tule hnadu znowa wopokazacź.“

Makſimus wobrocźi ſo we hněwje a jaſtwjenca z porokom, zo je joho hojicź
dał. Jaſtwjenc Pegaſius pſchiſahaſche, zo žadyn cžłowjek k njomu
pſchiſchoł njeje.

Makſimus: „Ale kak je pſchiſchło, zo najmjeńſchoho ſlěda ranow wjacy
widźecź njeje?“

Pegaſius: „Njewěm, kak je zahojeny.“

Andronikus: „O ſlepy, njewěſch dha, zo lěkaŕ, kiž je mje zahojił, je
runje tak mócny kaž dobrocźiwy? Ty joho njeznajeſch. Wón hoji, nic z
lěkaŕſtwom, ale z jenicžkim ſłowom. Hacž runje we njebjeſach bydli, je
tola wſchudźom pſchitomny. Tola ty joho njeznajeſch.“

Makſimns: „Tele blady tebi nicžo njepomhaja. Wopruj, abo z tobu je
kóne.“

Andronikus: „Moje wotmołwjenjo woſtanje jenajke. Njejſym wjacy dźěcźo,
zo mohłe mje hroženja abo leſcźenja zjebacź.“

Makſimus: „Njemyſl ſebi, zo mje pſchewinjeſch.“

Andronikus: „Nas twoje rycže njewobłaznja, ani twoje cžwěle, ani twój
hněw. My ſtejimy pſched twojim woblicžom jako njepſchewinjeni bědźerjo,
poſylnjeni pſchez ſwojoho Knjeza Jězuſa Khryſtuſa. To ſy tola hižon
ſpóznacź mohł, zo ſo twojich cžwělow njebojimy.“

Makſimus daſche joho do putow wuſpinacź a do jaſtwa dowjeſcź. —

Tſecźe pſcheſłyſchenjo ſta ſo we Anazarbje. Zaſy Makſimus Tarachej
rycžeſche: „Zacpějeſch nětko hiſchcźe khoſtanjo a jaſtwo? Woſtaj ſwoje
njehańbite wuznacźo a wopruj boham, pſchez kotrychž je wſchitko.“

Tarachus: „Twojim boham a wſchitkim, kotſiž jich wolu cžinja, je woheń a
wěcžne khoſtanjo pſchihotowane.“

Makſimus: „Bjezbóžny, njepſcheſtanjeſch ſkoro hanicź? Měniſch ſnadź, zo
z tajkej njehańbitoſcźu ſchto wucžiniſch? Dam tebi hłowu wotrubacź.“

Tarachus: „Hdyž bych tak z krótka wumrjecź dyrbjał, njeby <pb
n="327"/>to žane wulke bědźenjo było. Daj mi wjacy cźeŕpjecź, zo by ſo
mi bědźenjo za Knjezowu wěru powjetſchiło.“

Makſimus: „Druzy złóſtnikojo tež cźeŕpja.“

Tarachus: „Schtóž zlě cžini, zaſłuži ſmjercź. Schtóž pak za Khryſtuſa
cźeŕpi, doſtanje wot njoho myto.“

Makſimus: „Bjezbóžny cžłowjecže! kajke dha změjecźe myto, hdyž kaž
złóſtnikojo zahinjecźe?“

Tarachus: „Tele myto tebje nicžo njeſtara.“

Makſimus: „Rycžiſch ty zo mnu, jako bych twojoho runjecźa był? — Tola,
dźi do ſo! Pój a wopruj, zo njeby był bóle cžwělowany.“

Tarachus: „Ja ſym tebi pſchi prjedawſchimaj pſcheſłyſchenjomaj prajił,
zo ſym kſcheſcźan; a zaſy tebi to praju. Wěŕ mi, to je wěrnoſcź.“

Makſimus: „Hdyž budźeſch na ſmjercź cžwělowany, potom budźe pozdźe do ſo
hicź.“

Tarachus: „Hdy bych chcył do ſo hicź, běch ſo dawno twojich razow
nabojał a twoju wolu cžinił. Ja ſym kruty we Knjezu. Njeboju ſo tebje.
Cžiń, ſchtož chceſch.“

Makſimus: „Ja ſym twojej njehańbitoſcźi roſcź dał a njejſym tebje doſcź
khoſtał. Zwjazajcźe joho na kózlik, zo pſcheſtanje błaznicź.“

Tarachus: „Błaznił bych, hdyž bych ſo twojej woli podał.“

Makſimus: „Nětko, hdyž wiſaſch, poſłuchaj, prjedy hacž ſo cžwělenja
ſpocžinaja.“

Tarachus: „Ja mohł ſo na Diokletianowy wukaz powołacź, kotryž ſudnikam
zakazuje, wojakow na kózlik kłaſcź. Tola ja woſtaju ſwoje prawizny, zo
ſo njebych bojazny zdał. Smjercź tola moje cžwěle ſkóncži a potom ſo
zbóžnoſcź zapocžnje. Dołhe cžwělowanja pſchihotuja mi cźim kraſniſche
myto.“

Makſimus: „Wojacy wopruja na khěžorowe zbožo. Ty pak ſy błaznik a ſy wot
wojakow cźeknył. Toho dla dyrbiſch cźežo cźeŕpjecź.“

Tarachus: „Schto dha hrozyſch? Cžaſto ſym tebi prajił: cžiń, ſchtož
chceſch.“

Makſimus: „Njemyſl ſebi, zo tebje nadobo moricź dam. Roztorhany budźeſch
a dźiwim zwěrjatam cźiſnjeny.“

Tarachus: „Cžiń ſkoro, ſchtož chceſch a njewoſtań pſchi lubjenju.“

Makſimus: „Ty drje měniſch, zo po twojej ſmjercźi kſche<pb
n="328"/>ſcźanſke žónſke po twoje cźěło pſchińdźeja, zo bychu je
namazałe a pohrjebałe. Ja ſo wo to poſtaram, zo ſo to njeſtanje.“

Tarachus: „Cžwěluj tola najprjedy moje cźěło. Po ſmjercźi cžiń z nim,
kaž chceſch.“

Makſimus: „Wopruj prjedy.“

Tarachus: „Sym tebi hižon prajił, zo njewopruju.“

Makſimus daſche jomu woblicžo roztorhacź a hubje wotrěznycź.

Tarachus jomu prajeſche: „Bóle moje woblicžo zwohidźicźe, rjeńſcha budźe
moja duſcha.“

Makſimus: „Njekhmaniko, ty mje k hněwej wabiſch.“

Tarachus: „Njewěŕ, zo mje twoje ſłowa naſtróža. Z brónju božej ſym k
wſchomu hotowy.“

Makſimus: „Kajku bróṅ dha maſch, hdyž ſy nahi a cyły ranjeny?“

Tarachus: „To ty njewěſch. Dokelž ſy ſlepy, njemóžeſch moju bróṅ
widźecź.“

Makſimus daſche jomu žehliwe železa na wutrobu ſtajicź a wuſchi
wotrězacź.

Tarachus: „Moja wutroba budźe tola na hłós boži kedźbowacź.“

Makſimus: „Wodrějcźe jomu kožu z hłowy a kładźcźe žehliwe wuhlo na
njoho.“

Tarachus: „Byrnje mje cyłu kožu z cźěła wuſlekl, mje tola wot mojoho
Boha njewotdźěliſch.“

Bohot daſche jomu žehliwe hozdźe do cźěła bicź. Tarachus mjez tym
prajeſche: „O Božo we njebjeſach, pohladaj na mnje dele a budź mój
ſudnik.“

Makſimus ſo wopraſcha, k kotromu Bohu ſo woła? Tarachus jomu rjekny:
„Kotrohož ty njeznajeſch, kotryž je pſchi nami a kóždomu po joho
ſkutkach zapłacźi.“

Na to bu Tarachus zaſy do jaſtwa dowjedźeny. Hdyž běſche Probus
pſchedſtupił, wabjeſche joho bohot zaſy k woporam, a hdyž běchu rycže
podarmo, daſche joho za nozy wobwjeſycź a jomu žehliwe železa na
khribjet a ſtronje ſtajecź. Pſchi tym prajeſche Probus: „Moje cźěło
ſteji we twojej mocy. Njech Bóh njebjes a zemje hnadnje na moju
ſcźeŕpnoſcź a podatoſcź mojeje wutroby hlada.“

Makſimus: „Twój Boh je tebje ſam do mojeju rukow dał.“

Probus: „Wón cžłowjekow lubuje.“

<pb n="329"/>

Makſimus: „Wotewŕcźe jomu hubje a tykńcźe tam wino a mjaſo, kotrež je
boham woprowane.“

Probus: „Hladaj, knježe! woni mje pſchemocuja. Budź ty ſudnik mojeje
wěcy.“

Makſimus: „Ty chcyſche radſcho tyſac cžwělow wuſtacź, dyžli woprowacź, a
tola ſy ſo na naſchich woporach wobdźělił.“

Probus: „Njekhwalcźe ſo tola, jako bych ja cžinił, ſchtož je ſo
pſchecźiwo mojej woli ſtało.“

Makſimus: „Wſcho jene; ty ſy to cžinił. Sluƀ, zo chceſch to nětko tež ze
ſwojej wolu cžinicź a puſchcźu tebje.“

Probus: „Byrnje mi wſchitko do huby ſtykali, ſchtož ſo na waſchich
bjezbóžnych wołtarjach wopruje: njebych ſo tola wonjeſchwarnił. Bóh je
ſwědk, zo ſcźe mje pſchemocowali.“

Makſimus: „Scžińcźe kałacže žehliwe a palcźe jomu ſcźehnje. — Žadyn dźěl
twojoho cźěła njeje, kiž by ſwoje njecźeŕpjeł, a pſchecy hiſchcźe
wobſtejiſch na ſwojej błaznoſcźi? Bjezbóžny! ſchto móžeſch wocžakowacź?“

Probus: „Ja ſym wam ſwoje cźěło pſchepodał, zo bych ſwoju duſchu
wumožił.“

Makſimus: „Połožcźe kóncžojte hozdźe do wohnja a pſchekolcźe jomu rucy.“

Probus: „Ja ſo tebi dźakuju, mój Božo a wumožniko, zo mi daſch podźěl
twojich cźeŕpjenjow doſtacź.“

Makſimus: „Cžwěle twoju błaznoſcź powjetſcheja.“

Probus: „Ach, zo jeno ty njeby tak zaſlepjeny był.“

Makſimus: „Ty maſch wſchitke ſtawy ſkóncowane, a wobžarujeſch, zo maſch
hiſchcźe widźenjo? Pſchekolcźe jomu wocži, ale pomału, zo nicžo wjacy
widźał njeby.“

Probus: „Nětko ſym zawěrno ſlepy. Ty ſy mi wocži mojoho cźěła wzał, ale
widźenjo mojeje duſche mi do wěcžnoſcźe njewozmjeſch.“

Makſimus: „Ty ſo hiſchcźe wurycžujeſch? Pomyſl ſebi, zo ſy do wěcžneje
ſlepoty wotſudźeny.“

Probus: „Hdy by ty ſlepoſcź ſwojeje duſche znał, by ſo ſamoho za
njezbožowniſchoho měł, dyžli mje.“

Makſimus: „Ty njemóžeſch ſwojoho cźěła wjacy powužicź, runja morwomu. A
hiſchcźe chceſch rycžecź?“

Probus: „Tak dołho hacž ſchkricžka žiwjenja we mojich ſkóncowanych
ſtawach pſchebywa, njepſcheſtanu wo ſwojim Bohu rycžecź a joho
khwalicź.“

<pb n="330"/>

Makſimus: „Schto, ty měniſch, zo tele cžwěle pſchetrajeſch, a zo ja tebi
žiwjenjo woſtaju?“

Probus: „Boloſtna ſmjercź je wſchitko, ſchtož wot tebje wocžakuju. A wot
Boha nježadam nicžo, dyžli hnadu, zo bych hacž do kónca we wuznawanju
joho najſwjecźiſchoho mjena zwoſtał.“

Makſimus: „Ja dam tebi tradacź, kaž dołho tajki bjezbóžnik, kaž ty,
zaſłužuje. Wotnjeſcźe joho; kedźbujcźe na njoho, zo žadyn pſchecźel joho
njewopyta.“

Na to bu Andronikus pſchiwjedźeny a Makſimus joho k woporam wabjeſche,
prajicy, zo ſtaj tež towaŕſchej woprowałoj. Andronikus jomu wotmołwi:
„Ty cžiniſch, kaž cžeſcźowaŕ zełhaŕnych bohow. Bóh ſudź tebje,
ſłužowniko bjezbóžnoſcźe.“

Makſimus daſche joho cźěło palicź a kóncy porſtow ze žehliwym železom
dótkacź. Hdyž Andronikus pſchi tym mjeležeſche, rjekny Makſimus:
„Njemyſl ſebi tola, zo nadobo wumrjeſch. Ty budźeſch žiwy hacž na dźeń
zwěrinſkich hrow, zo by wohladał, kak tebi dźiwje zwěrjata ſtaw po
ſtawje zežeru.“

Andronikus: „Ty ſam ſy ſurowiſchi a krewje lacžniſchi, dyžli dźiwje
zwěrjata.“

Makſimus: „Wocžińcźe jomu hubu a zatykajcźe ju z wopornym mjaſom.“

Andronikus: „Mój Božo, hladaj, kak mje pſchemocuja.“

Makſimus: „Schto nětko prajiſch? Sy jědł, ſchtož je na wołtarju
woprowane. Nětko ſy ſo na potajnoſcźach božich wobdźělił.“

Andronikus: „Wukrutniko! duſcha ſo njewonjeſchwarni z tym, ſchtož bjez
wole cźeŕpi a nutskownje hidźi a tama. Bóh, kotryž wutroby pſchepytuje,
wě, zo do twojeje złóſcźe zwolił njejſym.“

Makſimus: „Kak dołho ſo hiſchcźe z tutej njerozomnoſcźu jebaſch? Z
mojeju rukow njepſchińdźeſch.“

Andronikus: „Bóh mje wumoži, jeli ſo jomu ſpodoba.“

Makſimus: „Zaſy nowa błaznoſcź. Ja tebi dam jazyk wotrězacź, zo by mi
mjelcžał.“

Andronikus: „To ſebi wot tebje jako hnadu wuproſchu, zo mi hubje a jazyk
wotrězaſch, kotrež ſu ſo waſchoho njeduſchnoho wopora dótknyłe.“

Makſimus: „Wutorhajcźe jomu zuby, wutorhńcźe jomu cyły jazyk, kotryž je
telko bjezbóžnoſcźe rycžał. Zmjetajcźe je do wohnja a rozſypajcźe
popjeł, zo je nichtó njezezběra a jako drohe a ſwjate njeſkhowa.
Wotwjedźcźe joho do jaſtwa.“

Za někotre dny běchu zjawne zwěrinſke hry. Někotſi ſtraž<pb
n="331"/>nikojo pſchinjeſechu wotſudźenych kſcheſcźanow do dźiwadła.
Pſchez wuſtate cźeŕpjenja běchu tak bědni, zo ani ſtacź njemóžachu.
Kſcheſcźenjo, kiž běchu ſo na wokołnych horach ſkradźu zhromadźili,
pſchiſtupichu bliže. Pohlad na tak pſcheſcźěhanych bratrow pohnuwaſche
jich k ſylzam, haj tež někotſi z pohanſkich pſchihladowarjow płakachu.
Hdyž martrarjow pſchinjeſechu, naſta wulka cźiſchina; ale bórzy pocža
lud na njeſprawnu ſurowoſcź ſwarjecź a mnozy wopuſchcźichu ſwoje ſydło a
chcychu ſo do měſta wrócźicź. Bohot pak daſche wukhody z wojakami
wobſtupicź, zo mohł njeſpokojnych pſched ſud žadacź. Nětko buchu někotre
zwěrjata na martrarjow puſchcźene, ale te ſo jim ani njebližachu.
Makſimus daſche ſtražnikow ſchwikacź, kotſiž mějachu zwěrjata
wobhladacź. Na to puſchcźichu mjedwjedźa na nich, kotryž běſche njedawno
tſjoch wojakow roztorhał. Mjedwjedź dźěſche pomału k martrarjam a
lizaſche jich rany. Wſchitke ſchcźuwanjo a wabjenjo běſche podarmo.
Makſimus daſche mjedwjedźa zarazycź. Na to puſchcźichu dźiwju lawinu,
kotraž ze zatraſchnym rwucźom wſchitkich naſtroži. Hdyž pak wona k
martrarjam pſchińdźe, lehny ſo Tarachej k nohomaj.

Bohot daſche jich nětko z mjecžemi moricź a cźěła wobſtražicź. Tola we
cźmowej nocy je kſcheſcźenjo wotnjeſechu a we hórſkej ſchkałbje
zahrjebachu. Tſjo kſcheſcźenjo, Feliks, Marcian a Verus wuzwolichu ſebi
tule prózdnjeńcu za wobydlenjo, zo bychu tam ſwoje żiwjenjo dokonjeli a
pſchi nich pohrjebani byli.

♣d♠) Swjecżi martrarjo we Paleſtinje a Egipcże.

Swjataj Alfeus a Zacheus, martrarjej; 18. novembra. We prěnim lěcźe
pſchezcyłnoho pſcheſcźěhanja doſta bohot we paleſtinſkej Ceſareji
dowolnoſcź, zo ſmě wſchitkim złóſtnikam khěžorowu hnadu wudźělicź.
Kſcheſcźenjo běchu wot tuteje hnady wuzamknjeni. We tutym cžaſu běchu
Zacheja, diakona we Gadarje, we rjecźazach pſched bohota pſchiwjedli.
Wón bu ſchwikany a po cyłym cźěle ze železnymi drapawkami rozdrapany.
Potom bu we jaſtwje do pjeńka tyknjeny a jomu nozy rozpinjenej. Wodnjo a
w nocy ſłužownik boži Boha khwaleſche. Bórzy ſtowaŕſchi ſo z nim joho
wuj Alfej, kotryž we Ceſarejſkej cyrkwi jako wužohnowaŕ (exorciſta) a
cžitaŕ (lektor) ſłužeſche. Dokelž běſche wón wěriwych k wuznawanju
Jězuſowoho mjena horliwje <pb n="332"/>napominał, bu zajaty. Hdyž
cžwělowanja na nim nicžo njewuſkutkowachu, bu do jaſtwa daty. Po druhim
pſcheſłyſchenju, hdźež běchu joho z prutami ſchwikali, pſchińdźe do toho
ſamoho jaſtwa, we kotrymž Zachej ſedźeſche. Po nowym pſcheſłyſchenju bu
jimaj 17. novembra 303 hłowa wotrubana.

Swjecźi Timothej, Agapit a Thekla, martrarjo; 19. auguſta. We cžaſu
Diokletianowych pſcheſcźěhow wutſchaſowaſche bohot Hórban ſwoje złoby a
ſurowoſcź na kſcheſcźanow. We druhim lěcźe tutych pſcheſcźěhow (304)
daſche wón Timotheja ſchwikacź, dokelž běſche Jězuſowe mjeno wuznawał.
Potom daſche joho na cžwělidło połožicź a z klěſchcźemi ſchcźipacź. Hdyž
wón tež tute cžwěle pſchetrał běſche, daſche joho we měſcźe Gaza 1. meje
304 na wuhlowym wohnju pjec a moricź.

Agapit a Thekla buſchtaj po wuſtacźu wſchelakich cžwělow do Ceſareje
wjedźenaj, zo bychu jej tam dźiwim zwěrjatam pſchedcźiſnyli. Thekla bu
wot nich do kruchow roztorhana, Agapit pak woſta žiwy a bu zaſy do
jaſtwa wjedźeny, hdźež dwě lěcźe woſta a pod khěžorom Makſiminom Daju
zaſy dźiwim zwěrjatam cźiſnjeny bu a rany doſta, ale morjeny njebu.
Tohodla bu na druhi dźeń do morja cźiſnjeny.

Swjaty Roman, martraŕ; 18. novembra. Roman běſche diakon we paleſtinſkej
Ceſareji a pſchińdźe na pucźowanju do Antiochije. Hdyž widźeſche, zo we
pſcheſcźěhanju někotſi wot wěry wotpaduja, porokowaſche wón jim zjawnje
jich njeſwěru. Pſchez ſwoje napominanja wón mnohich wot wotpada
wotdźeržowaſche a někotrych, kotſiž běchu hižon woprowali, zaſy k wěrje
a wuznawanju wrócźi. Za to daſche ſudnik Aſklepias Romana zajecź, ze
železnymi ſchwikadłami ſchwikacź a wotſudźi joho k ſmjercźi pſchez
woheń. — Diokletian, kotryž běſche mjez tym do Antiochije pſchiſchoł,
dźeržeſche tele khoſtanjo za ſnadne a daſche Romanej jazyk wotrězacź.
Ale Bóh da Romanej hnadu, zo móžeſche tež bjez jazyka rycžecź, wěriwym
prědowacź a tež pohanam wozjewjecź, zo jeno jedyn Bóh. Dokelž běſche
Roman prajił, zo móže kóžde dźěcźo zapſchijecź, zo je jeno jedyn Bóh,
daſche Aſklepias kſcheſcźanſke hólcžatko Barulaſa pſchiwjeſcź a ſo je na
to wopraſchecź. Dźěcźo wotmołwi, zo je njerozom, ſo wjacy <pb
n="333"/>boham modlicź. Sudnik ſo wopraſcha, ſchtó je je to wucžił?
„Moja macźeŕ,“ wotmołwi hólcžec. Sudnik po nju póſła, zo by była ſwědk
dźěſcźowych cźeŕpjenjow. Wón daſche Barulaſa na cžwělidło pſcheſtrěcź a
hacž do krewje ſchwikacź. Pſchihladowarjo buchu ze ſobuželnoſcźu hnucźi,
jeno macź pohladowaſche wjeſoła na ſwojoho ſynka. We ſwojich cžwělach
žadaſche ſebi Barulas picź, ale macź jomu rjekny, „zo njedyrbi na picźo
myſlicź, ale na krónu, kotraž je jomu we njebjeſach pſchihotowana.“ Z
nowej mocu wudźerža hólcžec cžwěle, a bu k ſmjercźi pſchez mjecž
wotſudźeny. Macź wza joho na rucy a wokoſchi joho, prajicy: „Dźi we
božim mjenje, lubuſchko mojeje wutroby! Hdyž budźeſch pola Khryſtuſa we
joho kraleſtwje, ſpominaj na ſwoju macźeŕ a proſch za nju.“ Hólcžecej bu
hłowa wotrubana a macź wza morjene cźěło a wotnjeſe je domoj k
pohrjebej, Bohu ſo dźakujo, zo je dźèſcźu hnadu wobſtajnoſcźe wudźělił.

Roman bu zaſy do jaſtwa dowjedźeny a tam po někotrych měſacach zadajeny.

Swjataj Didymus a Theodora, martrarjej, 28. hapryla. We cžaſu
Diokletianowych pſcheſcźěhow běſche we Alekſandrii kſcheſcźanka Theodora
žiwa, kotraž běſche ſwoje knježniſtwo Bohu ſlubiła. Jako kſcheſcźanka bu
popadnjena a do jaſtwa ſadźena. Po někotrym cžaſu bu pſched ſudnika
Euſtatia Prokula wjedźena. Tón ſo ju wopraſcha, ſchtó a ſchto je? Wona
wotmołwi: „Sym kſcheſcźanka. Khryſtus je mje wumožił. We ſwěcźe ſym wot
ſwobodneju ſtarſcheju rodźena.“ Jedyn ze zaſtojnikow wobkrucźi, zo je
wona z woſobneje ſwójby.

Prokul ſo wopraſcha: „Cžoho dla ſo njejſy woženiła, hdyž ſy ſwobodna?“

Theodora: „Khryſtuſa dla. Wón je nas ze zahinjenja wutorhnył a nam
wěcžne žiwjenjo ſlubił. Ja woſtanu njewobſchkodźena, hdyž we wěrje
zwoſtawam.“

Prokul: „Khěžor je porucžił, zo budźa knježny, kotrež woprowacź
njechadźa, wonjecžeſcźene.“

Theodora: „Bóh znaje moju wolu: ja chcu ſwój ſlub dźeržecź. Moje cźěło a
duſcha Bohu ſłuſchatej. Do joho rukow ſo podam. Wón zakita moju wěru a
moje knježniſtwo. Wón móže mje z rukow mojich njepſchecźelow wumožicź.
Ja joho njezaprěju.“

Bohot daſche ju do woblicža bicź a woſtaji jej potom tſi <pb
n="334"/>dny k rozmyſlenju; tola jej hrožeſche, zo ſo po khěžorowej
porucžnoſcźi ſtanje, jeli pſchi ſwojich rycžach woſtanje. Wona bu do
jaſtwa wotwjedźena. Za tſi dny zaſy pſched bohotom ſtejeſche a rjekny:
„Ja ſym ſlub knježniſtwa ſcžiniła z luboſcźe k Jězuſej Khryſtuſej,
kotryž je pſchiſchoł, nas cžiſtotu wucžicź. Bóh, kotryž je mje hacž do
dźenſniſchoho dnja bjez woblakowanja zdźeržał, zakita mje tež dale
pſched njecžiſtymi złymi cžłowjekami.“

Po Prokulowej porucžnoſcźi bu knježna do hańbjeŕnje dowjedźena. Ducy ſo
wona modleſche: „Wſchohomócny Bożo, Wótcže mojoho knjeza Jězuſa
Khryſtuſa! budź ty zakitaŕ ſwojeje ſłužownicy. Wumož mje z domu hrěcha a
haṅby. Ty ſy Pětra z jaſtwa wuwjedł: budź dha tež zakit mojeje
cžiſtoſcźe, zo by kóždy ſpóznał, zo ſym twoja ſłužownica.“ A Bóh jeje
próſtwu wuſłyſcha. Mjez tym zo hižon cžróda njekhmanikow dom
wobdawaſche, wuſtupi kſcheſcźanſki młodźenc Didymus a dźěſche,
woblecženy wojeŕſku draſtu, do jſtwy, hdźež ſo Theodora we najdalſchim
kucźiku khowaſche.

Didymus rjekny jej: „Njeboj ſo, moja ſotra! Ja ſym pſchiſchoł, tebje
wumožicź, dokelž ty Bohu pſchiſłuſcheſch. Woblecž ſo moju draſtu a
woteńdź.“ Theodora ſpózna, ſo je wón wot Boha póſłany. We wojeŕſkej
draſcźe wona z domu wuṅdźe a dźěſche njepóznata pſchez lud, a
dźakowaſche ſo Bohu za hnadne wumoženjo.

Po někotrym cžaſu bu zjawne, zo je Theodora cźeknyła. Didymus bu k
ſudnikej wjedźeny, kotryž ſo joho wopraſcha: „Schtó je tebi to kazał?“

Didymus: „Bóh je mi to kazał.“

Prokul: „Prjedy hacž tebje cžwělowacź dam, mi praj, hdźe je Theodora
woſtała?“

Didymus: „Njewěm, hdźe je; ale to wěm, zo je wona ſłužownica boža a
njewoblakowana woſtała. Bóh je nad njej po jeje wěrje cžinił.“

Bohot daſche Didyma cžwělowacź, zo by joho k woporej mocował. Didymus
jomu prajeſche: „Ja ſym tebi hižon pokazał, zo ſo njeboju za Jězuſa
Khryſtuſa wumrjecź. Ja chcych knježnu pſched ſchkodu zwarnowacź a Boha
zjawnje wuznacź. Ja ſo nadźijam, zo cžwèle pſchewinu. Najhórſcha ſmjercź
mje k tomu njepſchiwjedźe, zo bych djabołam weprował.“

Bohot porucži, zo bychu jomu za pſchewažnu khrobłoſcź hłowu wotrubali a
cźěło ſpalili. Didymus rjekny: „Khwaleny <pb n="335"/>budź Bóh, Wótc
mojoho knjeza Jězuſa Khryſtuſa, zo njeje moje žadoſcźe zacpěł, ale je
ſwoju ſłužownicu Theodoru wumožił a mje martraŕſkeje króny doſtojnił.“
Hdyž Theodora zhoni, zo je jeje wumožeŕ k ſmjercźi wotſudźeny, pſchiběža
wona a chcyſche za njoho abo z nim wumrjecź: „Ja ſym tebje wzała za
zakit mojeje cžiſtoſcźe, ale nic za zakit mojoho žiwjenja. Derje, zo ty
za muje zaſtupi, hdyž běſche moje knježniſtwo we ſtraſche. Hdyž pak je
wo moje žiwjenjo rycž, móžu ja ſama zaſtupicź. Wyſche toho je moje
cźeknjenjo wina na twojim wotſudźenju. Ja ſym cźěkała, nic zo bych
wumrjecź njetrjebała, ale zo njebych wonjecžeſcźena była. Moje cźěło
zamoži za Jězuſa Khryſtuſa wumrjecź. Njedoweliſch-li mi tule krónu, dha
mje njejſy wumožił, ale zjebał.“

A wonaj doſtaſchtaj, ſchtož žadaſchtaj. Woběmaj bu hłowa wotrubana a
cźěle ſpalenej.

61.

Swjecźi martrarjo we Galeriowych krajinach (303—305).

Diokletian běſche ſebi we lěcźe 292 Valeriana Makſimiana Galeria za
podkhěžora wuzwolił a jomu pannonſke (nětko wuheŕſke a delnjorakuſke)
krajiny pſchepodał. Galerius běſche burſki cžłowjek z Dacije, dźiwi a
ſurowy a za pohanſtwo wulcy jara zahorjeny. Wón běſche Diokletiana k
pſcheſcźěhanju kſcheſcźanow naſchcźuwał, zo mohł ſam jich khrobliſcho a
zjawniſcho kóncowacź a zanicžecź.

Swjataj Nikander a Marcian, martrarjej; 17. junija. Pſchecźelej Nikander
a Marcian běſchtaj wyſchkaj we khěžorowym wójſku. Hdyž ſo pſcheſcźěhanjo
kſcheſcźanow zapocža, wuſtupiſchtaj ze ſłužby. To bu jimaj za złóſcź
wukładowane a wonaj pſched bohota Makſima wjedźenaj. Tón žadaſche wopory
wot njeju, dokelž běſche khěžor to porucžił. Nikander wotmołwi: <pb
n="336"/>„Tele kaznje naſtupaja pohanow. Mój ſmój kſcheſcźanaj a
njeſłuſchamoj wjacy do wójſka.“ Nikandrowa mandźelſka Daria, kiž běſche
tež pſchitomna, napominaſche: „Njecžiń, ſchtož bohot žada. Hladaj na
njebjeſa; tam je tón, kotromuž wěru a ſwěru dźeržiſch. Wón tebi pomha.“

Makſimus zaſwari na nju: „Njeduſchna žónſka je, kiž ſmjercź ſwojoho muža
žada.“

Daria: „Ty ſo móliſch. Ja žadam, zo by wón pola Boha žiwy był a wěcžnje
njewumrjeł.“

Makſimus: „Twój zamyſł je lohcy ſpóznacź: ty chceſch joho wotbycź a ſebi
druhoho wzacź.“

Daria: „Hdyž měniſch, zo to chcu: daj mje prěnju moricź, jeli maſch
porucžnoſcź, tež žónſke k woporam mocowacź.“

Makſimus daſche ju do jaſtwa dowjeſcź, ale po krótkim cżaſu zaſy
puſchcźicź. Nikandrej wón rycžeſche: „Njedźiwaj na rycže ſwojeje žony a
na něcžeje druhe. Chceſch-li, dam tebi tſi dny na pſchemyſlenjo, zo
pſchepytaſch, ſchto je lěpje: žiwy bycź abo wumrjecź.“

Nikander: „Tohole cžaſa mi trjeba njeje. Wěm, ſchto chcu: cheu ſwoje
žiwjenjo wobkhowacź.“

Makſimus měnjeſche, zo chce wón pſchez wopor žiwjenjo zdźeržecź a pocža
ſo za to ſwojim boham dźakowacź. Tola Nikander proſcheſche Boha, zo by
joho ze ſpytowanjow tohole ſwěta wumožił. Hdyž to Makſimus ſłyſcheſche,
rjekny wón: „Schto, ſy ſwoje myſle zaſy wobrocźił a chceſch nětko
wumrjecź, hdyž ſe ſebi tola prjedy žiwjenjo wuzwolił?“

Nikander: „Žiwjenjo, kotrež žadam, je wěcžne a cyle rozdźělne wot
nětcžiſchoho, kiž krótki cžas traje. Ja ſwoje cźěło tebi podam. Cžiń z
nim, ſchtož chceſch. Ja ſym kſcheſcźan.“

Bohot ſo k Marcianej wobrocźi, prajicy: „Schto prajiſch ty?“

Marcian: „To ſame, ſchtož mój pſchecźel Nikander.“

Makſimus: „Derje, dha budźetaj hromadźe do jaſtwa cźiſnjenaj a
doſtanjetaj zaſłužene khoſtanjo.“

Hdyž běſchtaj dwacycźi dnjow we jaſtwje pſchebyłoj, buſchtaj zaſy k
bohotej wjedźenaj, kotryž jimaj prajeſche: „Tónle cžas drje doſahał, waj
k poſłuſchnoſcźi napſchecźo khěžorowym kaznjam pſchiwjeſcź.“

Marcian: „Wſchitke twoje prócowanjo naj nihdy k tomu njepſchiwjedźe, zo
bychmoj wěrnoho Boha wopuſchcźiłoj. Pſchez wěru widźimoj joho
pſchitomnoho a wěmoj, hdźe naj wón woła. <pb n="337"/>Njewotſtorkuj
namaj dlěje naju zbóžnoſcź. Khwataj naj k tomu póſłacź, kotryž je za nas
kſchižowany, kotrohož drje ty haniſch, ale mój joho cžeſcźujemoj a jomu
ſo modlimoj.“

Makſimus: „Mi ſo wój njeſpjecźujetaj a ja waj njepſcheſcźěham: khěžorowy
zakoń to je. Ja ſym njewinowaty na waju krewi. Waju žadoſcź ſo
dopjelni.“ A wón wuſudźi, zo dyrbi ſo jimaj hłowa wotrubacź. Wonaj ſo
jomu za to dźakowaſchtaj a Boha khwalicy dźěſchtaj k ſmjercźi.

Nikandra pſchewodźeſche mandźelſka Daria ze ſynkom, kotrohož Papinian,
bratr martrarja Paſikrata, na rukomaj njeſeſche. Marcian běſche wobdaty
wot ſwojich pſchecźelow. Joho žona płakaſche a žałoſcźeſche pſche njoho
a chcyſche joho na wſche móžne waſchnjo wot ſmjertnoho pucźa
wotdźeržowacź. Hdyž na wotprawniſchcźo pſchińdźechu, wza Marcian ſwoje
dźěcźatko na rucy a rjekny: „Knježe, wſchohomócny Božo, ſtaraj ſo ty za
tute dźěcźo!“

Na to ſo martrarjo wokoſchichu a Daria ſwojomu mandźelſkomu rjekny:
„Njeboj ſo! Ja ſym tebje widźała a wjeſelu ſo, zo k wěcžnomu žiwjenju
dźeſch. Za mnje je cžeſcź a zbožo, zo ſym mandźelſka božoho martrarja.
Daj Bohu ſwoju krej a žiwjenjo a wuproſch za mnje, zo njebych do
wěcžneje ſmjercźe pſchiſchła.“ Nikander požohnowa ſwoje dźěcźo a poda je
zaſy macźeri. Kat jimaj wocži zawjaza a hłowu wotrubny.

Swjaty Irenej, biſkop a martraŕ; 24. měrca. Irenej běſche biſkop we
Syrmii, hłownym měſcźe pannonſkeje krajiny. Wón bu zajaty a pſched
bohota wjedźeny. Bohot Probus jomu rjekny: „Bójſke kaznje porucžeja
wſchitkim cžłowjekam, zo dyrbja boham woprowacź.“

Irenej: „Helſki woheṅ budźe podźěl tych, kotſiž pſchiboham wopruja.“

Probus: „Khěžorowa porucžnoſcź žada, zo dyrbiſch boham woprowacź abo
wuſtajene khoſtanjo cźeŕpjecź.“

Irenej: „Zakoń mojoho Boha chce, zo radſcho wſchitke cžwěle znjeſu, hacž
bych pſchiboham woprował.“

Probus: „Wopruj abo dam tebje cžwělowacź.“

Irenej: „Wjetſche wjeſelo mi pſchihotowacź njemóžeſch; pſchetož tak
daſch mi na cźeŕpjenjach mojoho Wumožnika ſo wobdźělicź.“

<pb n="338"/>

Bohot daſche joho na cžwělidło połožicź a mjez cžwělem# jomu rjekny:
„Schto měniſch k tomu, Irenejo, chceſch nětk# woprowacź?“

Irenej: „Ja wopruju ſwojomu Bohu, hdyž joho mjen# wuznawam. Tak ſym
ſtajnje woprował.“ Irenej běſche woženjeny był, prjedy hacž běſche
měſchniſku ſwjecźiznu doſtał Potom pak běſche we ſtajnej zdźeržliwoſcźi
žiwy. Joho žona # dźěcźi pſchińdźechu a žałoſcźicy proſchachu: „O
najlubſchi nano# ſmil ſo nad tobu a nad nimi.“ Joho macźeŕ a ſuſodźa
žało# ſcźachu wokoło njoho. Irenej jim rjekny Jězuſowe ſłowa: „Je# mje
ſchtó zaprje pſched cžłowjekami, toho zaprěju ja pſched ſwoji# Wótcom,
kiž je we njebjeſach.“ To běſche joho jenicžke wot mołwjenjo, a wón
myſleſche na jandźelow a Swjatych božich# kotſiž joho bědźenju
pſchihladuja.

Probus rjekny: „Schto, móžeſch ty pſchecźiwo telko wopo# kazmam luboſcźe
njecžucźiwy woſtacź? Móžeſch njehnuty telk# ſylzow widźecź, kotrež twoje
dla ſo ronja? Wopruj a njeſtoro ſo we kcźěwje ſwojich lět do
zahinjenja!“

Irenej wotmołwi: „Dokelž zahinycź njecham, toho dl# njewopruju.“

Zaſy bu do jaſtwa wotwjedźeny, ale po někotrych dnja# znowa
prědkſtajeny, a wot njoho bu žadane, zo by tola ſwoji# dźěcźi dla
woprował. Irenej na to wotmołwi: „Jězus je prajił# „Schtóž ſwojoho nana
abo macź, žonu abo dźěcźi, ſwojich bra# trow abo pſchecźelow bóle
lubuje, dyžli mje, njeje mje doſtojny — Pſchez moju ſmjercź moje dźěcźi
wjele njezhubja. Ja wo# ſtaju jim za nana Boha, k kotromuž ſo zo mnu
modla. Tebj# dha njech nicžo njewotdźeržnje, khěžorowe porucženja
dopjelnicź.“

Probus: „Hiſchcźe junu praju: wopruj, — abo dyrbj# tebje wotſudźicź.“

Irenej: „Ja ſym tebi hižon prajił, zo mi wjetſche wjeſel# pſchihotowacź
njemóžeſch.“

Na to wuſudźi Probus, zo dyrbi Irenej njepoſłuſchnoſcź# dla do rěki
cźiſnjeny bycź.

Irenej k tomu prajeſche: „Po tak wjele hroženjach ſy# něſchto wjetſche
wocžakował, dyžli, zo mje jeno do wody cźiſny# daſch. Cžoho dla cžiniſch
tak? Ty mi kſchiwdu cžiniſch, z# mi njedaſch ſwětej pokazacź, zo
kſcheſcźenjo ſmjercź zacpěja, by# nje boloſtniſcha była.“

Na to rozhněwany poſtaji Probus, zo dyrbi ſo Irenej# <pb n="339"/>hłowa
wotrubacź a cźěło do wody cźiſnycź. Irenej ſo Bohu za to dźakowaſche. Na
moſcźe ſtejo ſo zwjeŕſchnu draſtu ſlecže a modleſche ſo k njebju:
„Knježe Jězu Khryſchcźe, kiž ſy za zbožo cžłowjekow wumrjeł, daj, zo
bychu ſo njebjeſa wotewriłe a jandźelojo duſchu twojoho ſłužownika
Ireneja do rukow wzali, kotryž ſwoje žiwjenjo poda k pſchekraſnjenju
twojoho mjena a k zbožu cyrkwje we Syrmii.“

Po tutej modlitwje bu jomu hłowa wotrubnjena a cźěło do wody cźiſnjene,
25. měrca 304.

Swjate Agape, Chionia, Irena, a jich towaŕſchki, martraŕki; 3. hapryla.
Agape, Chionia a Irena běchu kſcheſcźanſke ſotry we Theſſalonichu. Hdyž
běſche wot Diokletiana porucžene, zo dyrbja ſo ſwjate piſma kſcheſcźanow
ſpalicź, woteńdźechu z někotrymi kſcheſcźanami ze ſwojoho domu do horow
a ſkhowachu ſo tam. Tola we ſcźěhowacym lěcźe (304) buchu pſchez
zaſtojnika Kaſſandra wuſlědźene, jate pſched bohota Dulcetia
pſchiwjedźene a piſaŕ Artemiſius cžitaſche ſkóržbu napſchecźo nim, zo
njechadźa woporne mjaſo jěſcź. Bohot prajeſche na to: „Kak móžecźe ſo we
zběžkaŕſkim duchu tak daloko zwažicź, zo khěžorowe dobre porucženja
njedopjelnjecźe? Cžoho dla njechacźe, kaž druzy dobri poddanjo, boham
woprowane mjaſo jěſcź?“

Na woſebite praſchenjo wotmołwichu po rjadu.

Agathon: „Dokelž ſym kſcheſcźan.“

Agape: „Ja do žiwoho Boha wěrju a njecham pſchez tajki zły ſkutk
zaſłužby zańdźenoho žiwjenja zhubicź.“

Chionia: „Dokelž do žiwoho Boha wěrju, njemóžu ſo khěžorowym
pſchikaznjam podwolicź.“

Irena: „Ja ſo boju, Boha rozhněwacź.“

Kaſia: „Ja chcu ſwoju duſchu zakhowacź. Bóh mje zwarnuj pſched tajkej
złóſcźu.“

Filippa: „Chcu radſcho wumrjecź, dyżli najmjeńſchi podźěl wzacź na
waſchich woporach.“

Eutychia: „Ja myſlu kaž cźile wſchitcy. Radſcho dam žiwjenjo, dyžli zo
do toho zwolu, ſchtož ty žadaſch.“

Z nowym praſchenjom ſo ſudnik na nich wobrocźi, ſchto je jich poſlednje
ſłowo?

Agape: „Ja ſo njemóžu ſatanej podacź. Wſchitke twoje rycže mje
njewobłaznja.“

<pb n="340"/>

Chionia: „Ja pſchi ſwojich myſlach zwoſtanu.“

Bohot rjekny: „Nimacźe wy žane knihi abo piſma, we kotrychž je bjezbóžna
wucžba kſcheſcźanow?“

Chionia: „My žanych nimamy. Na khěžorowu porucžnoſcź ſu nam wſchitke
zebrane.“

Bohot: „Ale ſchtó je wam dowolił, ſo wot tajkich ſonaŕſtwow zaſlepicź
dacź?“

Chionia: „Swjatu wucžbu, kotruž wuznawamy, mamy wot wſchohomócnoho Boha
a joho ſyna Jězuſa Khryſtuſa, naſchoho Knjeza.“

Bohot: „Wy dyrbicźe ſo khěžorowym pſchikaznjam podcźiſnycź. Dokelž pak
po wſchitkim napominanju a hroženju a porucženju we ſwojej ſpjecźiwoſcźi
a njepoſłuſchnoſcźi zwoſtawacźe, ſo z wohidnym mjenom „kſcheſcźan“
hordźicźe a krajnu wěru wuznawacź njechacźe: dha wam wozjewjam, zo na
was pſchez zakoń poſtajene khoſtanja wupraju.“

Chioniu a Agapu wotſudźi k ſmjercźi pſchez woheń, druhich póſła hacž na
dalſche do jaſtwa.

Hdyž běſchtej ſotſe Agape a Chionia martraŕſku krónu pſchez woheń
doſtałej, daſche bohot jich wobydlenjo pſchepytacź a namakachu ſo pola
Ireny ſwjate piſma ſkhowane. Toho dla daſche wón Irenu pſched ſo
pſchiwjeſcź, pokaza jej na ſmjercź ſotrow a napominaſche ju k woporam.
Irena rjekny: „Z toho wſchitkoho ja nicžo njeſcžinju. Abo chceſch ſnadź,
zo bych ſo wo wěcžnym wohnju paliła kaž wſchitcy, kotſiž ſu Jězuſej
njeſwěrui?“

Bohot: „Schtó je tebje narycžał, zo ſy tute ſchkódne kuihi tak dołhi
cžas khowała?“

Irena: „Bóh wſchohomócny. Toho dla ſo radſcho ſpalicź damy, dyžli zo
bychmy bójſke piſma wotedali a Boha pſcheradźili.“

Bohot: „Wěſcźe ſu druzy wo tym wjedźeli, zo maſch tele knihi ſkhowane?“

Irena: „Nichtó to wjedźał njeje, jeno Bohu běſche to znate. Tež naſchi
ſłužownikojo to njewjedźachu.“

Bohot: „Hdźe ſy zańdźene lěto cźeknyła, hdyž bu khěžorowa kaznja znata?“

Irena: „Do horow.“

Bohot: „Schtó je tebje tehdom žiwił?“

Irena: „Bóh, kotryž ſo za wſchitke ſwoje ſtworjenja ſtara.“

Bohot: „Wjedźeſche twój nan wo tym?“

Irena: „Ně.“

<pb n="341"/>

Bohot: „Ale ſuſodźa tola?“

Irena: „Móžeſch ſo jich praſchecź.“

Bohot: „Hdyž běſche ſo z horow zaſy wrócźiła, ſy tute knihi we
pſchitomnoſcźi koho cžitała?“

Irena: „Dokelž dyrbjachmy je jara khowacź, njemóžachmy je ani wodnjo ani
wnocy cžitacź. A to běſche nam wulka boloſcź.“

Bohot: „Twojej ſotſe ſtej khoſtanej, kaž ſtej ſebi zaſłužiłej. Hacž
runje ſy tež ty ſmjercź zaſłužiła, chcu tebje na hinaſche waſchnjo
khoſtacź. Ty budźeſch naha we zjawnym domje wobwachowana.“

To ſo tež ſta, ale Bóh zakitaſche cžiſtoſcź ſwojeje ſłužownicy, a nichtó
ſebi njedowoli, jej někajku kſchiwdu ſcžinicź abo we jeje pſchitomnoſcźi
njepſchiſtojne ſłowo wuprajicź. Po někotrym cžaſu ju bohot zaſy k ſebi
žadaſche a ſo wopraſcha: „Zwoſtawaſch hiſchcźe we ſwojej ſpjecźiwoſcźi a
njepoſłuſchnoſcźi?“

Irena wotmołwi: „Schtož ty ſpjecźiwoſcź a njepoſłuſchnoſcź mjenujeſch,
je luboſcź k Bohu; a ja tebi praju, zo pſchi tym zwoſtawam.“

Bohot: „Hdyž dha je tomu tak, wotſudźu tebje do zaſłuženoho khoſtanja.“
A wón daſche ju žiwu ſpalicź ṅa tym měſtnje, hdźež běſchtej jeje ſotſe
za Jězuſa wumrjełej.

Schto je z druhimi žónſkimi ſtało, njeje znate.

Swjaty Pollio, cžitaŕ a martraŕ; 28. hapryla. Probus, bohot pannonſkeje
krajiny, kotryž běſche ſyngidonſkoho měſchnika Montana a ſyrmiſkoho
biſkopa Ireneja a druhich kſcheſcźanow k ſmjercźi wotſudźił, cźahaſche
po kraju, zo by ſebi nowe wopory ſwojeje ſurowoſcźe wuſlědźił. Hdyž do
měſta Cybale pſchińdźe, bu prěni cžitaŕ Pollio jaty k njomu
pſchiwjedźeny, a jako najbjezbóžniſchi ze wſchitkich kſcheſcźanow a
najwjetſchi hidźeŕ bohow wobſkorženy.

Probus ſo joho wopraſcha: „Kajku ſłužbu maſch mjez kſcheſcźanami?“

Pollio: „Sym wjednik cžitarjow.“

Probus: „Kajkich cžitarjow?“

Pollio: „Tych, kotſiž ludej bože ſłowo cžitaja.“

Probus: „Ach tych zaſlepjencow, kotſiž žónſke narycžuja, zo bychu ſo
žeńtwy woſtajiłe a we wobſtajnym knježniſtwje žiwe byłe?“

<pb n="342"/>

Pollio: „Jeno cźi ſu zaſlepjeni, kotſiž ſwojoho ſtworicźerja wopuſchcźa
a ſo waſcheje pſchiwěry dźerža. Schtož pak tych naſtupa, kotſiž na
naſche cžitanjo poſłuchaja, ſu woni we wuznawanju wěry tak krucźi, zo
najſurowiſche cžwěle jich k pſcheſtupjenju zakonjow wěcžnoho krala
pſchiwjeſcź njezamoža.“

Bohot: „Kajki je to wěcžny kral a ſchto je joho zakoń?“

Pollio: „To je zakoń wěcžnoho krala Jězuſa Khryſtuſa.“

Bohot: „Schto wam wón porucža?“

Pollio: „Wón porucža jeno, zo ſo jenomu Bohu ſtworicźerjej njebjes a
zemje modlimy. Wón praji, zo drjewo a kamjenje njemóžéja bóh bycź. Wón
naſche žiwjenjo zrjaduje, poſylnja ſprawnych we póccźiwoſcźi, wucži
knježny doſpołnoſcź a mandźelſkich ſwěrnoſcź; knjejſtwa wucži z
pokornoſcźu porucžecź, a ſłužownikow ſłužicź z luboſcźe. Poddanam
porucža wyſchnoſcźi we ſprawnych a rozomnych wěcach poſłuchacź. Jězuſowy
zakoṅ wucži nas, zo dyrbimy nana a macź cžeſcźicź, pſchecźelam pomhacź,
njepſchecźelam wodacź, cuzych hoſpodowacź, khudych podpjeracź, kóždoho
lubowacź, nikomu kſchiwdu njecžinicź, njeſprawnoſcź ze ſcźeŕpnoſcźu
znjeſcź, wutrobu na cžaſne njepójſchecź a za cuzym kubłom nježadacź, a
krucźe wěricź, zo wěcžnu zbóžnoſcź doſtanje kóždy, kiž ſmjercź zacpěje,
kotruž wy na nas wuſudźecźe.“

Bohot: „Kajku zbóžnoſcź drje móže cžłowjek po ſmjercźi wužiwacź?“

Pollio: „Mjez wjeſelemi tohole žiwjenja a zbóžnoſcźu we wěcžnoſcźi njeje
žane pſchirunanjo. Hubjene zawjeſelenja tutoho ſmjertnoho žiwjenja
njezaſłuža „wjeſelo“ rěkacź, hdyž je z wěcžnymi radoſcźemi we njebjeſach
pſchirunamy.“

Bohot: „K cžomu dha wſchitke tele rycže! Tu je rycž wo dopjelnjenju
zakonja.“

Pollio: „Kajkoho?“

Bohot: „Zo dyrbiſch boham woprowacź.“

Pollio: „Cžiń, ſchtož chceſch. Ja nihdy njewopruju.“

Bohot: „Dha zhubiſch žiwjenjo.“

Pollio: „Ja ſym hotowy. Cžiń, ſchtož maſch porucžene.“

Probus wuſudźi, zo dyrbi Pollio žiwy ſpaleny bycź. To ſo milu wot měſta
ſta, 27. hapryla 304.

<pb n="343"/>

Swjaty Kwirin, biſkop a martraŕ; 4. junija. Kwirin běſche biſkop we
Siſcii (nětko Siſek na khrowatſkich pomjezach). Prjedy běſche wón biſkop
we Lorchu pobył. Wón wobkrucźi ſwoju wucžbu ze ſmjercźu. Sudnik Makſimus
porucži Kwirina zajecź. Hdyž biſkop to zhoni, dźěſche wón pſched měſto,
zo by ſo ſkhował. Tola joho doſcźahnychu a zaſy do měſta pſchiwjedźechu.
Makſimus ſo wopraſcha, cžoho dla je cźěkał?

Kwirin: „Ta njejſym cźěkał, ale wotſal ſchoł, zo bych ſwojomu wucžerjej
poſłuſchny był, kotryž je prajił: hdyž was we jenym měſcźe
pſcheſcźěhaja, dźicźe do druhoho.“

Makſimus: „Schtó je wam to kazał?“

Kwirin: „Jězus Khryſtus, naſch zbóžnik a wěrny Bóh.“

Makſimus: „Njewěſch, zo khěžorowe porucženja tebje tež we najeźěmniſchim
kucźiku wuſlědźa? Nětko to ze ſwojoho nazhonjenja wěſch. Twój wěrny Bóh
njemóžeſche tebje zakitacź ani wutorhnycź.“

Kwirin: „Bóh, kotromuž ſo modlimy, je ſtajnje pſchi nami, hdźežkuli ſmy,
a wón móže nas zakitacź. Wón běſche pſchi mni, hdyž buch zajaty. Wón je
tež tudy pſchitomny. Wón mje poſylnja a wotmołwja tebi pſchez mój hort.“

Makſimus: „Ty wjele bledźiſch a komdźiſch z tym dopjelnjenjo khěžorowych
porucženjow. Cžitaj je a cžiń, ſchtož žadaja.“

Kwirin: „Ja tele porucženja kedźbu nimam, dokelž ſu bjezbóžne a
pſchecźiwo mojomu Bohu. Bóh, kotromuž ſłužu, je wſchudźom, je we
njebjeſach, na zemi, na morju; wón je pſche wſchitko a pſchez njoho je
wſchitko ſcžinjene.“

Makſimus: „Staroba je tebi rozom zeſłabiła a daſch ſo z bajkami
zawjeſcź. Tu je wóruch! wuzwol: wopruj naſchim boham abo na tebje
pſchińdźe hańba a najſurowiſcha ſmjercź.“

Kwirin: „Tale hańba budźe mi cžeſcź, a tale ſmjercź powjedźe mje k
wěcžnomu žiwjenju. Ja cžeſcźuju jeno wołtaŕ mojoho Boha, na kotrymž ſym
cžaſto woprował.“

Makſimus: „Ty ſy rozom zhubił a twoja błaznoſcź pſchinjeſe tebje wo
žiwjenjo. Wopruj boham!“

Kwirin: „Ja djabliſkam njewopruju.“

Makſimus daſche joho z kijemi bicź, a rycžeſche jomu pſchi tym: „Spóznaj
móc bohow, kotrymž ſo romſke kraje modla. Poſłuchaj a budźeſch mjez nami
měſchnik.“

Kwirin: „Runje nětko ſym prawy měſchnik, hdyž ſo ſamoho Bohu za wopor
dawam. Ja razy njecžuju, kiž moje cźěło <pb n="344"/>doſtawa.
Najſurowiſche cžwěle chcu pſchecźeŕpjecź, zo bych mi podatych
ſkhroblił.“

Makſimus daſche joho do jaſtwa wotwjeſcź a z cźežkimi rjecźazami
zeſpinacź. W połnocy ſo jaſtwo rozjaſni a jaſtwjeńc, widźicy to, padny
Kwirinej k nohomaj, prajicy: „Proſch ſwojoho knjeza za mnje! Ja wěrju,
zo njeje žadyn druhi Bóh, dyžli tón, kotromuž ſo ty modliſch.“ Kwirin
joho rozwucži a wukſchcźi.

Dokelž jaſtwo Kwirina na druhe myſle njepſchiwjedźe, póſła joho bohot po
tſoch dnjach k Amantiej, bohotej hornjeje Pannonije a Kwirin pſchiṅdźe
do Sabarije (nětko Sarwar). Tu bu najprjedy Makſimowy rozpis cžitany a
bohot ſo wopraſcha, hacž ma pſchecźiwo tomu něſchto prajicź, a hacž
pſchi ſwojim prjedawſchim wuprajenju zwoſtawa? Kwirin wotmołwi: „Ja ſym
we Siſcii wěrnoho Boha wuznawał a njejſym ſo ženje druhomu modlił. Joho
noſchu we wutrobje a nichtó na zemi mje wot njoho dźělicź njezamoži.“

Amantius ſpytowaſche wſchitko, zo by joho na ſwoju ſtronu wobrocźił,
ſpominaſche na ſtarobu a lnbjeſche jomu wjele. Hdyž Kwirin nicžo kedźbu
njemějeſche, wuſudźi bohot, zo dyrbi ſo kamjeń joho ſchiji pſchiwjazacź
a wón do rěki cźiſnjeny bycź. To ſo ſta, ale Kwirin ſo zdobom
njepodnuri, ale woſta dlěſchi cžas na wodźe płowajo, mjez tym zo wón lud
napominaſche. Dokelž ſo bojeſche, zo mohł wo martraŕſku krónu pſchińcź,
modleſche ſo k Bohu: „Knježe Jězu Khryſchcźe, za Tebje njeje žadyn dźiw,
pucź rěkow zaſtajicź, kaž ſy to z Jordanam ſcžinił, abo cžłowjekam po
wodźe khodźicź dacź, kaž ſy to Pětrej dał. Tónle lud widźi na mni
ſpodźiwny dopokaz Twojeje mocy. Popſchej mi, zo bych dóſtał, ſchtož
jenicžke hiſchcźe žadam a ſchtož je mi najwoſobniſche: za tebje
wumrjecź.“

Po tutej modlitwje ſo wón podnuri we rěcy Güns. Joho cźěło bu njedaloko
namakane a na brjozy rěki pohrjebane, pozdźiſcho pak do cyrkwje pſched
měſtom pſchenjeſene.

Swjaty Filip, biſkop a joho towaŕſchej, martrarjo; 22. oktobra. Filip
běſche dołhe lěta jako diakon a potom jako měſchnik we Herakleji,
hłownym měſcźe Thracije, horliwje a zbožownje ſkutkował, a bu ſwojich
dobrych pocžinkow dla za biſkopa tutoho měſta wuzwoleny a wuſwjecźeny a
wopokazowaſche ſo jako woprawdźe japoſchtołſki muž. Jara wuznamna běſche
joho <pb n="345"/>mudroſcż, z kotrejž we najhórſchich wichorach
Diokletianowoho pſcheſcźěhanja cyrkej wodżeſche. Z woſebitej prócu ſebi
wón pomocnikow rozwucžeſche a pſchihotowaſche, z kotrychž měſchnik
Severus a diakon Hermes z nim martraŕſku krónu doſtaſchtaj.

Hdyž ſo prěnje Diokletianowe rozkazy zjewichu, radźachu wěriwi Filipej,
zo by měſto wopuſchcźił. Wón pak njechaſche ſwoje ſtadło woſtajicź, ale
wopytowaſche cźim cžaſcźiſcho cyrkwje, zo by wěriwych k krutoſcźi a
ſwěrnoſcźi napominał. Mjez tym zo junu prědowaſche, pſchiṅdźe wojeŕſki
porucžnik Ariſtomach, zo by cyrkwine durje zamknył. Biſkop jomu
prajeſche: „Měniſch ty, zo je naſch Bóh we murjach zamknjeny? Njewěſch
dha, zo ſebi wón woſebje we wutrobach ſwojich ſłužownikow wobydlenjo
zhlada?“ Na druhi dźeń zhromadźi biſkop wěriwych pſched cyrkwju a
wuradźowaſche z nimi, ſchto je nětko cžinicź. Bohot Baſſus daſche
biſkopa a někotrych kſcheſcźanow jatych k ſebi pſchiwjeſcź a wopraſcha
ſo: „Schtó z was je wucžeŕ kſcheſcźanow?“

Filip rjekny: „Ja to ſym.“

Baſſus: „Tebi njemóže njeznate bycź, zo je khěžor waſche zhromadźizny
zakazał. Wotedajcźe mi ſwoje ſlěborne a złote ſudobja a knihi, kotrež
cžitacźe.“

Filip: „Swoje ſudobja a pokłady cyrkwje tebi wotedamy; pſchetož my Boha
cžeſcźimy z luboſcźu, nic z drohimi mjedźemi. Swoje knihi pak tebi
njemóžemy dacź, a ty je njemóžeſch wzacź.“

Bohot zawoła ſwojich katow. Najſurowiſchi z nich, Mukapor, dyrbjeſche
biſkopa cžwělowacź. Mjez tym rycžeſche diakon Hermes Baſſej, zo chce
podarmo ſwjate knihi znicžicź; a byrnje je ſkóncował, njezamożi tola
ſłowo bože znicžicź. To ſudnika rozmjerza a wón daſche diakona z prutami
ſchwikacź. Na to dyrbjeſche Hermes, wot ſłužownika Publia wjedźeny, po
cyrkwine ſudobja a knihi hicź. Hdyž chcyſche ſebi Publius někotre z nich
za ſo ſkhowacź, porokowaſche jomu Hermes njeſprawnoſcź. Za to joho
Publius bijeſche, tak zo Hermes cyły krawjeſche. Baſſus rozdźěli ſudobja
wyſchkam. Na to daſche Filipa a druhich jatych pſched cyrkej dowjeſcź a
ju zapalicź. Pſchi tym rycžeſche Filip wo wohenju, kotryž něhdy na
njepokutnych hrěſchnikow cžaka. Mjez tym bu pſched nimi k woporam
pſchihotowane a lud hawtowaſche, woſebje ſo we tutym pſchitomni Židźa
wuznamjenjachu. Bohot žadaſche wot biſkopa wopor. Filip pokaza na
njerozomnoſcź pſchibójſkeje ſłužby. Baſſus rjekny Hermetej: „Ja wěm, zo
budźeſch ty woprowacź.“

<pb n="346"/>

Hermes: „Ja ſym kſcheſcźan a njebudu woprowacź.“

Baſſus: „Ale hdyž Filipa k tomu pſchiwjedźemy, budźeſch tola joho
pſchikład ſcźěhowacź.“

Hermes: „Wy joho k tomu njepſchiwjedźecźe. A byrnje tež, dha njebych
joho pſchikład ſcźěhował.“

Hdyž běchu hroženja podarmo, póſła bohot wuznawarjow do jaſtwa. Duch
jich lud ſtorkaſche a Filipa někotry krócź do błóta cźiſny. Wón zaſy
ſtany a ani njepoſwari. Z khwalbnymi ſpěwami ſtupichu do jaſtwa. Po
někotrych dnjach doſtachu dowolnoſcź, zo ſmědźa we domje kſcheſcźana
Pankratia pſchebywacź. Dokelž pak ſo tam kſcheſcźenjo zhromadźowacź
pocžachu, buchu wuznawarjo zaſy do jaſtwa dowjedźeni. Tola tež z jaſtwa
woni w nocy wěriwych wucžachu.

Mjez tym ſtupi na Baſſowe měſto Juſtin a z tym ſo za kſcheſcźanow
pohórſchi, dokelž běſche Baſſus znjeſliwy, Juſtin pak ſurowy cžłowjek.
Hdyž běſche Filip pſched njoho ſtajeny, žadaſche bohot, zo by woprował.
Filip jomu wotmołwi: „Ja tebje njemóžu poſłuchacź, dokelž ſym
kſcheſcźan. Wyſche toho nimaſch ty na naſchej woli žaneje mocy, ale
maſch jeno porucžnoſcź, nas khoſtacź, hdyž ſo tebi njepodwolimy.“

Juſtin: „Najſkerje njewěſch, kotre cžwěle ſu tebi pſchihotowane?“

Filip: „Móžecźe mje cžwělowacź, ale nic pſchedobycź. Nicžo mje k
woprowanju njepſchiwjedźe.“

Juſtin daſche jomu wot wojakow nozy zwjazacź a joho po haſach wlec. Cyłe
cźěło bu pſchez to połne ranow.

Kſcheſcźenjo joho na rucy wzachu a do jaſtwa njeſechu. Na to bu měſchnik
Severus pſched bohota pſchiwjedźeny a po pſcheſłyſchenju do jaſtwa
dowjedźeny. Tež Hermes bu pſcheſłyſchany a dźěſche ſo jomu kaž Filipej.
Cźile tſjo ſwědkojo boži ſo ſydom měſacow we njeſchwarnym a cźěmnym
jaſtwje bědźachu. Potom buchu do Adrianopla dowjedźeni a tam pſched
bohotom Juſtinom Filip z prutami ſurowje ſchwikany, tak zo bu cyłe cźěło
rozrubane. Sam Juſtin ſo na joho khrobłej ſcźeŕpnoſcźi dźiwaſche a póſła
joho zaſy do jaſtwa.

Nětko pſchińdźe Hermes a wuzna, zo je wot dźěcźatſtwa kſcheſcźan był.
Dwórſcy zaſtojnikojo proſchachu wo joho pohnadźenjo, dokelž joho
znajachu a běchu wot njoho wſchelake dobroty wužiwali, hdyž běſche wón
hiſchcźe zaſtojnik był. Hermes bu <pb n="347"/>zaſy do jaſtwa
dowjedźeny, hdźež ſo wuznawarjo hromadźe Bohu dźakowachu.

Za tſi dny buchu zaſy pſched ſudny ſtoł wjedźeni. Hdyž běſche bohot
Filipa dołho k woporam wabił, rycžeſche wón Hermetej, zo by ſebi tola
ſłódkoſcź žiwjenja wažił a žadany wopor pſchinjeſł. Hermes pokazowaſche
na błaznoſcź pſchibójſtwa. Roznjemdrjeny wołaſche Juſtin: „Schto,
bjezbóžny, ty rycžiſch, jako chcył mje kſcheſcźana ſcžinicź. Na to ſo z
pſchiſydnikami wuradźeſche a potom wuſudźi: „My porucžamy, zo dyrbitaj
Filip a Hermes ſpalenaj bycź, kotrajž ſtaj ſo pſchez njepoſłuſchnoſcź
napſchecźo khěžorej romſkoho mjena njedoſtojnaj ſcžiniłoj.“ Dokelž
běſchtaj pſchez dołhe jaſtwo zeſłabjenaj a na nozy hubjenaj, dyrbjachu
jej njeſcź. Kóždy bu do jamy ſtajeny a hacž do kolen z pjerſchcźu
zaſypany, potom buſchtaj jimaj rucy zady na ſtołp pſchiwjazanej. Wokoło
njeju ſkładźene drjewo bu zapalene. We khwalbje božej wonaj
wumrjeſchtaj. Jeju cźěle běſchtej cyle njezranjenej, a buſchtej do rěki
Hebrus cźiſnjenej, ale wot kſcheſcźanow zaſy k pohrjebej wucźehnjenej.

Hdyž měſchnik Severus we jaſtwje Filipowu a Hermetowu martraṙſku ſmjercź
zhoni, wjeſeleſche ſo wón na jeju dobycźu a žadaſche ſebi wot Boha tu
ſamu hnadu za ſwoje wuznawanjo. Joho próſtwa bu wuſłyſchana a jomu po
tſjoch dnjach ta ſama króna wudźělena.

Swjata Anaſtaſia, martraŕka; 25. decembra. Wona běſche z woſobneje
ſwójby we Romje rodźena. Jeje nan Prätekſtatus bèſche pohan, ale macźeŕ
běſche kſcheſcźanka. Jeje wucžeŕ běſche ſwjaty měſchnik Chryſogon.
Pſchecźiwo jeje woli woženi ju nan z hrubym pohanom Publiom, we kotrohož
domje mějeſche wona jeno cźeŕpjenjo a horjo. Mjez tym wona jatym
kſcheſcźanam ſkradźu pomoc do jaſtwa pſchinoſcheſche. Hdyž jeje muž to
zhoni, daſche ju krucźiſcho, kaž jatu, wobkedźbowacź a pſchecžinjeſche
jeje zamoženjo. Hdyž bu jeje wucžeŕ Chryſogon jaty, tróſchtowaſche joho
wona z liſtami. Hdyž běſche jeje horjo najwjetſche, pſchińdźe jej
wumoženjo. Na pucźowanju do narańſchich krajow wumrje jeje muž. Nětko
móžeſche zaſy ſwobodnje ſwojich khudych podpjeracź. Hdyž bu we nazymju
303 Chryſogon do Akwileje wotwjedźeny, ſcźěhowaſche joho wona jako
ſwěrna wucžownica a ſłužeſche jomu, hacž wón 24. novembra ſwoje
martraŕſtwo dokonja. Nětko pſcheda wona ſwoje kubła, zo by je we rukach
khudych wuměniła za njebjeſke pokłady. <pb n="348"/>Skóncžnje bu zajata
a po wjele pſcheſłyſchenjach a cžwělach we Syrmii, hłownym měſcźe
delnjeje Pannonije, k ſmjercźi wotſudźena. Jeje ſmjercź ſta ſo 25.
decembra 304. Jeje mjeno ſo na kóždej božej mſchi ſobu mjenuje.

62.

Pſcheſcźěhanjo pod Makſimianom Herkuliom we nawjecžornych krajach.

(303—305.)

Diokletianowe wukazy wotwjazachu ſurowomu Makſimianej Herkuliej rucy a
wón móžeſche ſwoju krewjelacžnoſcź na doſcź ſpokojicź. Za to joho bože
khoſtanjo ſcźěhowaſche. Wón ſo 1. meje 305 ſwojoho knjejſtwa wotrjekny,
ale potom ſpytowaſche je tſ# krócź zaſy na ſo ſtorhnycź, tola podarmo.
We lěcźe 310 ſo ſam we zadwělowanju wobwjeſy.

♣a♠) Swjecżi martrarjo we Romje.

Swjecźi Beatriks, Simplicius a Fauſtin, martrarjo; 29. julija. We Romje
buſchtaj we lěcźe 303 bratraj Simplicius a Fauſtin cžwělowanaj a jimaj
kſcheſcźanſkeje wěry dla hłowa wotrubana. Jeju ſotra Beatriks wucźeže
jeju cźěle z Tibra a pohrjeba jej. Potom ſo ſydom měſacow pola
kſcheſcźanki Luciny khowaſche a pſchebywaſche z njej we pobožnym
modlenju. Tam bu wona wuſlědźena a do jaſtwa ſadźena. Jeje wobſkoržeŕ
běſche pohanſki pſchiwuzny, kotryž chcyſche jeje zamoženjo na ſo
ſcźahnycź. Pſched ſudnikom wona prajeſche, zo nihdy woprowacź njebudźe.
Za to bu we jaſtwje zadajena. Lucina jeje cźěło zboka bratrow pohrjeba.

Swjecźi Cyriak, Largus, Smaragd a jich towaŕſchojo, martrarjo; 8.
auguſta. Sobukhěžor Makſimian chcyſche <pb n="349"/>ſwojomu pſchecźelej
Diokletianej wopomnik ſwojeje dźakownoſcźe ſtajicź a natwari tohodla we
Romje wulki hród, kotryž „Diokletianowe kupjele“ rěka. Makſimian
mocowaſche kſcheſcźanow, zo pſchi tym rucžne dźěła darmo cžinja. To
běſche ſkradźna pſcheſcźěha. We tutej potłócženoſcźi ſo kſcheſcźanſka
luboſcź wozjewjeſche a nuzy wotpomhaſche. Woſebje ſo woſobny knjez
Traſon pſchez to wuznamjenjeſche, zo kſcheſcźanam dary ſcźeleſche.
Cyriak, Largus a Smaragd běchu na ſo wzali, tele dary luboſcźe
wobſtaracź a rozdźělecź, hacžrunje běſche to za nich ſtraſchne. Bamž
wuſwjecźi Cyriaka za diakona, a poda jomu cyrkwinſke prawo k zaſtaranju
khudych. Bórzy bu wón ze ſwojimaj towaŕſchomaj wot wobkedźbowarjow
pytnjeny a woni buchu wotſudźeni, zo dyrbja teſame cźežke dźěła
wobſtaracź. Pſchi tutym dźěle pomhachu ſłabym a khorym, tróſchtowachu a
zbudźowachu wſchitkich a ſpěwachu pſchi dźěle Bohu khwalbu. Za to
dyrbjachu do jaſtwa, hdźež dołhi cžas we njewěſtoſcźi pſchebywachu,
ſchto ſo z nimi ſtanje. Tu daſche jim Bóh pſchiležnoſcź, dźiwne hojenja
na mjeno „Jězus“ dokonjecź. Powjeſcź wo tym ſo bórzy roznjeſe. Tohodla
bu Cyriak na Diokletianowy dwór žadany, hdźež běſche khěžorowa dźowka
Arthemia wot złoho ducha wobſynjena. We mjenje kſchižowanoho Jězuſa
woteńdźe zły duch. Pſchez to ſta ſo jatym kſcheſcźanam wſchelaka
wolóžnoſcź, tola njedoſtachu ſwobodu. Tež na dwór perſiſkoho krala bu
Cyriak žadany, zo by kralowu dźowku Jobiu wuſtrowił. Na tutón dźiw ſo
daſche mnohoſcź pohanow kſchcźicź. Cyriak ſo zaſy do Roma wrócźi, hdźež
běchu ſo myſle pſchecźiwo kſcheſcźanam woſurowiłe. Na Makſimianowu
porucžnoſcź bu Cyriak zaſy do jaſtwa ſadźeny a po ſchtyrjoch dnjach
pſchepytowaſche ſudnik Karpaſius jich naležnoſcź. Hdyž ſo wuznawarjo
pſchi tym za Khryſtuſa wuprajichu, rjekny ſudnik Cyriakej: „Ty ſtary
ſchědźiwco, cžakaj, ja tebje zaſy womłodźu.“ A wón daſche jomu
rozeſchkrjenu ſmołu na hłowu linycź. Cyriak za to Boha khwaleſche.
Sudnik ſo druhich wopraſcha, hacž chcedźa woprowacź abo wumrjecź? Woni
wotmołwichu: „My hrěſchnikojo ſo Khryſtuſej woprujemy.“

Karpaſius daſche wſchitkich na cžwělidło połožicź a ſchwikacź. Hdyž
pſchi tym wobſtajni woſtachu, bu jim a jich kſcheſcźanſkim towaŕſcham
hłowa wutrubana. Cźile rěkachu: Siſinnius, Kreſcentian, Sergius,
Sekundus, Alban, Viktorian, Fauſtin, Feliks, Sylvan, a ſchtyri žónſke:
Memia, Juliana, Kyriacidis a Donata. Jich cźěła zahrjeba měſchnik Jan;
wot bamža <pb n="350"/>Marcella a žónſkeje Luciny buchu wone 8. auguſta
žałbowane na jeje kubło na oſtienſkej drózy pſchenjeſene.

Swjatej Feliks a Adauktus, martrarjej; 30. auguſta# Feliks běſche
měſchnik we Romje a bu bórzy po wudyrjenju pſche ſcźéhanjow wěry dla
zajaty a do pſchibójſkoho templa wjedźeny# zo by tam pſchiboham
woprował. Feliks na pſchiboha wupluny# To ſame ſcžini wón tež we
druhimaj templomaj, do kotrejuž běch# joho woprowanja dla wjedli.
Tohodla bu na bjezbóžnoſcź # kuzłaŕſtwo wobſkorženy, cžwělowany a k
ſmjercźi wotſudźeny# Hdyž joho pſched měſto wjedźechu, wohlada joho
njeznaty kſche# ſcźan, a napjelnjeny ze žadoſcźu za martraŕſtwom,
zawoła: „J# ſym po tym ſamym zakonju žiwy, kaž wón; ja toho ſamoh#
Jězuſa Khryſtuſa cžeſcźuju.“ Tež wón bu popadnjeny a ſob# k ſmjercźi
wjedźeny. Hdyž běſchtaj ſo wokoſchiłoj, bu kóždom# hłowa wotrubana.
Dokelž mjeno tohole kſcheſcźana njeznajachu# narjeknychu jomu Adauktus.

Swjata Marija, ſłužownica; 1. novembra. Marij# běſche ſłužownica
romſkoho zaſtojnika Tertulla. Wot małoſcź# jako kſcheſcźanka kubłana,
modleſche a poſcźeſche ſo wona wjele# Tohodla bu wot ſwojeje knjenje
cžaſto pſcheſcźěhana, tola pſche# ſwoju ſwěrnoſcź ſebi pſchecy zaſy
luboſcź ſwojoho knjejſtwa wu# doby. Hdyž Diokletianowe pſcheſcźěhi
wudyrichu, naboja ſo Ter# tullus, zo móhli jomu joho ſłužownicu jako
kſcheſcźanku popad# nycź. Radſcho chcyſche ju ſam wot kſcheſcźanſkeje
wěry wot# wobrocźicź. Wón daſche ju naſchwikacź a tſicycźi dujow d#
cźmoweje komory zawrjecź. Tudy běſche modlitwa jeje tróſch# Hdyž
měſchcźanſki ſudnik zhoni, zo ma Tertullus kſcheſcźanku w# domje,
žadaſche wón ju pſched ſo. Pſched nim ſo wona z# kſcheſcźanku wuzna. Lud
žadaſche jeje ſmjercź. Wona Boha w# ſylnoſcź proſcheſche; potom ſudnikej
rjekny: „Bóh je zo mnu# tohodla ſo twojich cźwělow njeboju. Chcu Jězuſej
ſwoje žiwje# njo woprowacź.“ Sudnik daſche ju ſurowje ſchwikacź a n#
cžwělidło połožicź. Lud bu pſchez jeje ſcźeŕpnoſcź hnuty a ža# daſche,
zo by ſo cžwělowanjo ſkóncžiło. Sudnik da ju z cžwě# lidła wzacź a poda
ju wojakej k wobkedźbowanju. Tomu won# cźekny a wukhowa ſo we ſkałach,
hdźež na doſtate rany wumrje#

<pb n="351"/>

Swjaty Marcellin, bamž; 26. hapryla. Wón běſche Romjan a po ſmjercźi
Kaja wot lěta 296 hacž do lěta 304 widźowny wěrch Jězuſoweje cyrkwje. We
cžaſu ſwojoho najwyſchſchoho paſtyŕſtwa mějeſche wjele cźeŕpjecź. Tutych
cźeŕpjenjow dla ſo jomu cžeſtne mjeno „martraŕ“ dawa, hacž runje je wón
wſchědneje ſmjercźe wumrjeł.

Swjaty Pankratius, martraŕ; 12. meje. Wón běſche ſo we Synnades we
Frygiſkej krajinje wot woſebneju ſtarſcheju narodźił. Jako
ſchtyrnacźelětny hólcžec wón ze ſwojim wujom Dionyſiom do Roma
pſchińdźe, zo by ſo tudy we ſwětnych wědomoſcźach wudokonjał. We Romje
běchu we tutym cžaſu pſcheſcźěhanja. Blizko Pankratiowoho wobydlenja
pſchebywaſche bamž Marcellin ſkhowany a rozwucži młodźenca a joho wuja
we kſcheſcźanſkej wěrje a wukſchcźi wobej. Hdyž běſche wuj bórzy po
tutym wumrjeł, bu Pankratius jako kſcheſcźan ſpóznaty, wobſkorženy a k
ſmjercźi wotſudźeny. Jomu bu hłowu wotrubana a cźěło pſam ležo
woſtajene, ale wot kſcheſcźanki Oktaville pſchi aurelſkej drózy
zahrjebane.

Swjataj Pětr a Marcellin, martrarjej; 2. junija. běſche wužohnowaŕ
(ekſorciſta) we Romje a bu wot ſudnika Serena wěry dla do jaſtwa
ſadźeny. Wón wuſtrowi tam Paulinu, dźowku jaſtwjeńca Artemiſia. Na tutón
podawk ſo ſtarſchej z cyłym domom a z wjele ſuſodami kſcheſcźanſkej
wěrje pſchiwobrocźiſchtaj. Pětr póſła wſchitkich k měſchnikej
Marcellinej, kotryž jich kſchcźijeſche. Hdyž ſudnik Serenus tutón podawk
zhoni, powoła wón Pětra a Marcellina k ſebi, naſwari jej krucźe a
hrožeſche jimaj ſylnje, jelizo ſo Khryſtuſa njewotrjeknjetaj. Z
kſcheſcźanſkej khrobłoſcźu jomu Marcellin wotmołwi. Za to bu z pjaſcźemi
bity, wot Pětra dźěleny, a nahi do jaſtwa, ze ſchkleńcžanymi cžropami
pokładźenoho, zamknjeny, a tudy bjez jědźe a picźa woſtajeny.

Pětra ſudnik do najkrucźiſchich putow zeſpinacź daſche. Woběmaj z
cžwělemi wěra a krutoſcź pſchiběraſche a wonaj wobſtajnje Khryſtuſa
wuznawaſchtaj. Na to buſchtaj k ſkradźnej ſmjercźi wotſudźenaj. Kat
wotwjedźe jej do lěſa, hdźež dyrbjeſchtaj ſebi ſamaj row wurycź. Potom
bu jimaj hłowa wotru<pb n="352"/>bana a cźěle zahrjebanej, ale pſchez
bože wozjewjenjo wot kſcheſcźanow namakanej.

Schtyrjo Krónowani, martrarjo; 8. novembra. Schtyrjo bratſja, Severus,
Severian, Karpofor a Viktorin běch# woſobni zaſtojnikojo we Romje.
Dokelž we ſwojich rycžach mócnj# napſchecźo pſchibójſtwu horlachu, buchu
hromadźe do jaſtwa wzacźi# Sudnik daſche jich z wołowjanymi ſchwikadłami
do ſmjercź# ſchwikacź. We pukach woni Khryſtuſowe mjeno khwalachu. Jic#
cźěła buchu pſam za žratwu cźiſnjene, ale te ſo jich njedótknychu#
Tohodla buchu cźěła wot kſcheſcźanow wotnjeſene a pſchi lavikanſkej
drózy, pſchi tſecźim kamjenju wot měſta, pohrjebane.

Hromadźe z nimi maja row ſwjecźi martrarjo Klaudius Nikoſtrat,
Symforian, Kaſtor a Simplicius. Cźile běch# wuſtojni rězbarjo
(Bildhauer) a njedachu ſo na žane waſchnjo tomu pſchiwjeſcź, zo bychu
pſchibohow dźěłali. Toho dla buch# pſched poſtawu ſłónca dowjedźeni a
wot nich cžeſcźenjo tutoh# pſchibójſkoho znamjenja žadane. Woni ſo
wobarachu to cžinic# a prajachu, zo ſo ženje wudźěłkej cžłowjeſkich
rukow modlicź nje# budźeja. Na to buchu do jaſtwa wjedźeni, a dyrbjachu
ta# dołhe cžaſy woſtacź. Dokelž ſo jich myſle pſchez to njepſchemě#
nichu, buchu ze ſchwikadłami ſchwikani, potom žiwi do wołowja# nych
kaſchcźow zawrjeni a do rěki cźiſnjeni. Na jich rowje b# pozdźiſcho
cyrkej natwarjena.

Swjata Hańža, knježna a martraŕka; 21. januara. Haṅž# narodźi ſo we
Romje a bu wot kſcheſcźanſkeju ſtarſcheju we pó# cźiwoſcźi a pobožnoſcźi
kubłana. Z luboſcźe k Jězuſej ſlub# wona jomu njezranjenu cžiſtoſcź
ſwojeje wutroby a wobſtaj# knježniſtwo. Jeje njewinowata duſcha běſche z
božej hnadu dra# ſcźena, a jeje žadoſcź běſche, zo mohła za Jězuſa
wumrjecź. Tſ# nacźe lět ſtaru, hdyž z wucžby dźěſche, wohlada ju ſyn
měſchcźa# ſkoho zaſtojnika Symfronia. Joho wutroba ſo k njej zahori #
wón žadaſche ju za mandźelſku a lubjeſche jej wſchitku pychu #
bohatſtwo. Knježna zacpějeſche wſchitko, prajicy: „Woſtaj mj# ty cyroba
ſmjercźe. Ja ſym ſwoju wutrobu Jězuſej dała. # Młodźenc ſpózna we tychle
ſłowach kſchiwdu, a hordźeſche ſo, zo ſ# z nim nichtó we woſobnoſcźi,
rjanoſcźi a bohatoſcźi runacź njemóź#

<pb n="353"/>

Hańža pocža ſwojoho njebjeſkoho nawoženju khwalicź: „Rjany je mój
nawoženja, rjeńſchi, dyžli ſmjertni młodźencojo. Joho rjanoſcź je
rjeniſcha, dyžli ſłónco a měſac. — Mój nawoženja je woſobny: joho macźeŕ
je knježna, a joho Wótc njeznaje žónſku. O kak mócny je mój pſchecźel:
pſched nim tſchepotaja knježerjo, jomu jandźelojo ſłuža; njebjeſa ſu
joho trón a zemja podnožk joho nohomaj. Joho dych hoji khorych, joho
ſłowo wubudźa morwych. Jeno wón je bohaty: jomu ſłuſcheja wſchitke
pokłady na zemi a drohocźiny we morju; jomu ſłuſcha wſchitke złoto we
horach a parle we rěkach; wſchitke drohe kamuſchki na cyłym ſwěcźe ſu
joho zamoženjo. — Mój nawoženja ma prawu luboſcź: wſchitko je za ſwoju
khudu njewjeſtu dał; z luboſcźu ke mni je radoſcźe njebjes wopuſchcźił a
ſwoje žiwjenjo najboloſtniſchej ſmjercźi podał. Wón je mje woblekł
kwaſnu pychu, rucy a ſchiju z drohimi kamjenjemi wobdał; joho krej je
mojej licžcy wocžeŕwjeniła! Kak mohła ſwojoho nawoženju wopuſchcźicź?“

Tale rycž zrudźi młodźenca a wón dźěſche ſtruchły domoj a njemějeſche
měra a pokoja, hacž ſkóncžnje ſwojomu nanej wſchitko wozjewi. Symfronius
wza ſwojich najlěpſchich pſchecźelow ſobu a dźěſche k Haṅži a žadaſche
ju ſwojomu ſynej za mandźelſku. Za wotmołwjenjo doſta: „Ja ſym hižon
nawoženjej ſlubjena a njemóžu žanoho druhoho wzacź.“ To rozmjerza
Symfronia a wón ſo wopraſcha: „Dha pokazaj joho, ſchtó a hdźe wón je. Z
hroženjom a darami chcu joho tebi wotwjeſcź.“

Tu pſchiſtupi joho piſaŕ Rutilius, wulki njepſchecźel kſcheſcźanow, a
prajeſche: „Tajke rycže njeſłyſchu prěni krócź. Hdyžkuli kſcheſcźanow
pſched ſudniſtwom widźach, ſym podobne rycže ſłyſchał. Woprawdźe, tale
holca pſchiſłuſcha zaſlepjenym cžłowjekam, kotrychž ludźo a bohojo
hidźa. Galilejſcy błudnikojo ſu ju zawjedli, a wěſcźe njeje nichtó druhi
jeje nawoženja, dyžli tón, kiž na kſchižu wiſaſche.“

Tale rycž ſo Symfroniej ſpodobaſche; pſchetož to poda jomu
pſchiležnoſcź, ſo za ſwojoho ſyna wjecźicź. Wón khwataſche na
ſudniſchcźo a daſche kuježnu pſched ſudny ſtoł dowjeſcź. Poſłuſchuje
wona dźěſche, kaž by k wjeſołomu ſwjedźenjej ſchła a měrna a bjez
ſtracha ſtojeſche pſched ſudnikom. Tón jej najprjedy pſchecźelnje
rycžeſche, potom pak ze ſurowymi ſłowami hrožeſche, zo by jeje wěru
powalił a ju mocował, Jězuſa ſo wotrjec a pſchiboham woprowacź.

<pb n="354"/>

Njebojazna knježnicžka wotmołwi: „Kak mohła ja ſwoju hłowu pſched
morwymi pſchibohami kłonicź a wulkotnoſcź najwyſchſchoho Boha tak
hańbnje zaprěcź? Runje kaž twojoho ſyna za nawoženju njerodźu, tak
njewopruju morwym pſchiboham.“

Symfronius rjekny: „Tajku rycž zamołwjam z twojej młodoſcźu, hewak bych
ranjenu cžeſcź naſchich bohow krucźe khoſtał.“

Hańža: „Njezamołwjej mje młodoſcźe dla; pſchetož wěra njetwari ſo na
lěta. Ty hrozyſch mi hněw twojich bohow? Njech ſami zo mnu rycža a mi
porucža, zo bych jim pſchiſłuſchnu cžeſcź wopokazała.“

Symfronius: „Wotrjekń ſo Khryſtuſa a ſluƀ ſo mojomu ſynej; abo, jeli
chceſch knježna woſtacź, wopruj bohowcy Veſcźe a dam tebje do jeje
kuježnow zapiſacź. Njechaſch-li pak to, dam tebje do domu zjawneje hańby
wotwjeſcź.“

Hańža rjekny z wulkej měrnoſcźu: „Ja ſym Khryſtuſej ſlubjena a ſłužu
wſchohomócnomu Bohu. Ja znaju móc mojoho knjeza a Boha; tohodla zacpěju
twoje hroženja a njebudu nihdy pſchiboham woprowacź. Njeboju ſo tež, do
hrěſchnoho domu ſtupicź, pſchetož pſchi mni je jandźel boži, kotryž
budźe mje z mócnej ruku pſchede wſchitkim hrěchom zakitacź. Khryſtus,
kotrohož ty njeznajeſch, je mi njepſchewinita murja. Twoji bohojo njejſu
nicžo, dyžli drjewo a kamjeń. O wěŕ mi! Bójſtwo njebydli we železu abo
kamjenju, ale we njebjeſach.“

Rozhněwany ſudnik pſchikaza, zo dyrbja ju wſchitku draſtu wuſlěkacź a do
hrěſchnoho domu wotwjeſcź. Tola boži dźiw pſchikry jeje nahotu a wona bu
wot božoho jandźela z běłej draſtu wodźeta. Hdyž wona do hrěſchnoho domu
zaſtupi, bu cyłe twarjenjo z njebjeſkej jaſnoſcźu napjelnjene. Knježna
dźakowaſche ſo Bohu: „Ja praju tebi dźak, mój Knježe Jězu Khryſchcźe, zo
ſy mje do ſwojich ſłužownicow wzał.“ Tak bu hrěſchny dom do twarjenja
póccźiwoſcźe pſchewobrocźeny. Schtóžkuli jako njepóccźiwy wotrecžk złoho
ducha do tohole twarjenja zaſtupi, wrócźi ſo jako póccźiwy ſłužownik
boži.

Sudnikowy ſyn pak běſche krucźiſchi we njeknicžomnoſcźi a chcyſche ſo
knježny dótknycź, ale padny morwy k zemi. Hdyž to joho nan zhoni,
khwataſche wón k njej a žałoſcźeſche: „O ſurowa, k mojomu njezbožu
narodźena! ſchto ſy ty mojomu ſynej ſcžiniła?“ Swjata knježna wotmołwi:
„Njerycž tak. Twój ſyn je ſam wina ſwojeje ſmjercźe. Wſchak ſu druzy
cžerſtwi z twarjenja wuſtupili: woni dachu Bohu cžeſcź a bojachu ſo
jan<pb n="355"/>dźela, kotrohož je wón ke mni póſłał. Wón zakita moje
cźěło, kotrež ſym wot małoſcźe Khryſtuſej mojomu kujezej woprowała. Woni
widźachu jaſnoſcź božu a wrócźichu ſo; ale twój ſyn wupſcheſtrje błaznje
ſwoju ruku na muje a boži jandźel je joho ſmjercźi podał.“

Toho ſo ſudnik ſtróži a njewěrjeſche ſebi wjacy krute ſłowo pſchecźiwo
knježnje prajicź, ale pocža hórcy płakacź a proſcheſche: „Swjata
knježna, ſmil ſo nade mnu, ſmil ſo nad mojim ſynom, nad mojim jenicžkim
ſynom a wuproſch jomu wot Boha žiwjenjo.“ Hańža, kotraž běſche
nawuknyła, złe z dobrym płacźicź, poklakny ſo a proſcheſche Boha wo
młodźencowe žiwjenjo. A młodźenc bu žiwy, ſtany a wołaſche z mócnym
hłoſom: „Kſcheſcźanſki Bóh je jenicžki Bóh, kotromuž cžeſcź ſłuſcha.
Jeno jomu dyrbimy ſo modlicź. Wſchitcy bohojo pohanow ſu złe duchi, kiž
we heli pſchebywaja a ſwojich cžeſcźerjow do hele cźahnu.“

Symfronius běſche jara hnuty a chcyſche knježnu zaſy puſchcźicź. Tola
pſchibójſcy popojo běchu lud naſchcźuwali a wſchitko wołaſche
roznjemdrjene: „Prjecž z njej! Wona je bohow haniła a naſchich ſynow
zaſlepiła. Prjecž z kuzłaŕnicžu; hewak ſo bohojo na nas rozhněwaja a nas
ſkóncuja.“ Tak wołaſche lud, a hrožeſche, zo Symfronia pola khěżora
wobſkorži, jeli Hańžu puſchcźi. To joho ſtróži; wón woſtaji ſudny ſtoł
Rntiliej, a tón ludej ſlubi, zo pſchez knježninu ſmjercź rozhněwanych
bohow zaſy změruje. Wón daſche ſchcźěpowc natwaricź a zapalicź. Hdyž ſo
drjewo paleſche a płomjenja mócnje k njebju ſapachu, bu Hańža do wohnja
cźiſujena. Ale płomjenja ſo rozdźělichu a ſrjedź wohenja ſtojeſche Hańža
njezranjena a khwaleſche wjeſoła wſchohomóc ſwojoho wumožnika. Na jeje
modlitwu wuhaſny woheń, zo ani kur ani ſchkra widźecź njeběſche. Tu
rjekny jedyn ze ſudnikow: „Skóncujcźe ju z mjecžom; jeno tón pſchewinje
Khryſtuſowych wuznawarjow.“ Hańža pohladny k njebjeſam, dźakowaſche ſo a
poklakny ſo, zo by ſmjercź doſtała. Katej wona rjekny: „Pój a khwataj!
Ty ſy mi bóle witany, dyžli tamni, kotſiž moje cźěło žadachu. Ty ſo mi
ſpodobaſch.“

Kata napadny ſtrach a bojoſcź a wón njewěrjeſche ſebi na holcžcy
dokonjecź, ſchtož wona ſama žadaſche. Mnozy płakachu; jeno Hańža woſta
měrna a prajeſche katej: „Schto ſo komdźiſch? Tòn dyrbi mje doſtacź,
kotryž je ſebi mje najprjedy wuzwolił, mój njebjeſki nawoženja. Moje
cźěło njech zahinje a wumrje, <pb n="356"/>hdyž móže ſo wocžam
ſpodobacź, kotrymž ſo ja lubicź njecham.“ Nětko wotrubny jej kat hłowu.

Jeje ſtarſchej zahrjebaſchtaj cźěło na ſwojim kuble. Kſcheſcźenjo
zhromadźowachu ſo pſchi jeje rowje, ale dyrbjachu za to wot pohanow
wjele cźeŕpjecź. Tež dźiwy ſo na jeje rowje ſtachu. Junu modleſchtaj ſo
tam Hańžinaj ſtarſchej a pſchebywaſchtaj tam zrudnaj hacž do połnocy. Tu
rozſwětli njebjeſka jaſnoſcź nócnu cźmu a Hańža ſo jimaj wozjewi,
pſchewodźana wot wulkeje mnohoſcźe knježnow, kotrež běchu złotu draſtu
woblecžene. Z boka Hańže dźěſche ſněhběłe jehnjatko a ſwjata knježna
prajeſche ſwojimaj ſtarſchimaj: „Nježarujtaj mje jako morwu; pſchetož
hromadźe z tymile knježnami ſym pola toho we njebjeſach žiwa, kotrohož
ſym na zemi z cyłej wutrobu lubowała.“

Někotre lěta pozdźiſcho pſchińdźe Konſtantia, dźowka khěžora
Konſtantina, k jeje rowej, zo by we njehojitej khoroſcźi tudy pomoc
pytała. Wona běſche hiſchcźe pohanka. Wona zdrěmny na rowje a wuſłyſcha
Hańžu prajicź: „Budź wobſtajna, Konſtantia! wěŕ do Jězuſa Khryſtuſa,
ſyna božoho, kotryž tebje wuſtrowi!“ Spodźiwnje wuſtrowjena wza wona
wěru na ſo a doſta kſchcźeńcu, a natwari na Hańžinym rowje cyrkej k jeje
cžeſcźi.

Pſchiſp. Tejle wozjewjeni ſwjateje Hańže ſo 28. januara wopominatej.

Swjata Emerentiana, knježna a martraŕka; 23. januara. Emerentiana bèſche
romſka knježna a hromadźe z Hańžu kubłana. Wona njeběſche kſchcźena, ale
bu hiſchcźe we wěrje rozwucžowana. Jeje wutroba bě za wěru a z luboſcźu
k Jězuſej zahorjena. Cžaſto wopytowaſche wona Hańžiny row, zo by ſo tam
modliła a ſurowu dźiwjoſcź a njeſprawnoſcź pohanow napſchecźo
kſcheſcźanam wobſkoržowała. Tam bu wot cžródy pohanow popadnjena a
kamjenjowana. Tak bu we ſwojej za Jězuſa Khryſtuſa pſchelatej krewi
kſchcźena a poda ſwoju duſch# Bohu, a pſchiṅdźe zaſy do towaŕſtwa
ſwojeje pſchecźelnicy Hańže, z kotrejž běſche na zemi Bohu ſłužiła.

♣b♠) Martrarjo boži z druhich italſkich měſtow.

Swjaty Erasmus, biſkop a martraŕ; 2. junija, ab# tež tſecźu njedźelu po
ſwjatkach. Biſkop Erasmus bu we cžaſu# <pb n="357"/>Diokletianowych
pſcheſcźěhanjow we Kampanii do jaſtwa wzaty a wěry dla z kijemi a
wołowjanymi hejkami bity. Hdyž to joho wobſtajnoſcź njepſchemó, bu do
kotoła tyknjeny, we kotrymž běſche žiwica ze ſchwablom a wołowjom
rozeſchkrjena. A na njoho lijachu warjacu ſmołu, wóſk a wolij. Pſchez
dźiw boži wón cžiły a njezranjeny z tuteje cžwěle wuṅdźe, a mnozy ſo
pſchez to k Khryſtuſej wobrocźichu. Na to bu wón zaſy do jaſtwa
dowjedźeny z najcźežſchimi putami zeſpinany. Jandźel boži joho z jaſtwa
wuwjedźe a wón zaſy lud wucžeſche. Wot Makſimiana znowa jaty, bu we
Formio (pola Gaeta) wſchelako cžwělowany a železny rozžehleny kabat
woblecženy. Tola tež tule cžwělu wón z božej pomocu pſchewiny, a doſta
cžas k wobkrucźenju a rozwucženju wěriwych a k dobycźu nowych
kſcheſcźanow. Skóncžnje doſta woſobnu palmu martraŕſtwa w lěcźe 303.

Swjecźi Vitus, Modeſt a Kreſcentia, martrarjo; 15. junija. Vitus, ſyn
woſobnoho pohanſkoho Siciliana z pſchimorſkoho měſta Mazara bu wot
kſcheſcźanſkeje pěſtoncže Kreſcentije a jeje muža Modeſta, potajnje we
kſcheſcźanſkej wěrje rozwucženy a kſchcźeny. Pſchikład ſłužowneju
mandźelſkeju wucžeſche joho kſcheſcźanſke žiwjenjo. Hdyž ſo joho nan
Hilas na to dohlada, naſwari wón ſyna, cžoho dla je ſo tajkim
błaznoſcźam podał. Zo by ſwojoho ſyna pſched naſtawacymi
pſcheſcźěhanjemi zwarnował, chcyſche joho najprjedy z dobrym, potom ze
złym wot wěry wotwjeſcź. Hdyž běſche wſchitko podarmo ſpytał, poda joho
ſudnikej Valerianej, zo by hrózba pſched woſobnym knjezom dźěcźo k
podwolnoſcźi dowjedła. Ale tež tudy ſo dwanacźelětny hólcžec ſpjecźeſche
a bu naſchwikany a zaſy nanej daty.

Mjez tym zo nan na to myſleſche, kak by hólcžeca dale khoſtał, bu tutón
wot jandźela napominany, zo by do cuzoho kraja woteſchoł. Pſchewodźany
wot Modeſta a Kreſcentije pſchewjeze ſo do Neapolſkoho, a woni
pſchebywachu w Lukanii. Tu bu jich ſwjate žiwjenjo bórzy znate, a woni
jako kſcheſcźenjo ſpóznacźi a zajecźi. Runje pſchez to doſta jich wěra
nowu ſylnoſcź. Sudnik daſche jich do wulkoho ſudobja z warjacym wolijom
a rozeſchkrjenej żiwicu a ſmołu napjelnjenoho cźiſnycź. Woni Bohu
khwalbu ſpěwachu a woſtachu bjez ſchkody. Tež buchu lawam cźiſnjeni, ale
dźiwje zwěrjata ſo jich njedotknychu. Toho dla buchu na cžwělidło
połoženi a jim ſtawy rozrubane, a koſcźe rozłamane. <pb n="358"/>We
cžwělach wudychnychu ſwoju duſchu. Kſcheſcźanka Florentia zhromadźi a
zahrjeba jich koſcźe.

Swjaty Chryſogon, měſchnik a martraŕ; 24. novembra. Měſchnik Chryſogon
bu we Romje jako kſcheſcźan do jaſtwa ſadźeny a wot Anaſtaſije z darami
podpjerany. Po někotrym cžaſu bu do Akwileje k khěžorej póſłany, kotryž
jomu prajeſche: „Ja ſym tebje ſem powołał, zo bych tebje z cžeſcźemi
wobdał, jelizo chceſch naſchich bohow cžeſcźowacź.“ Chryſogon jomu
wotmołwi: „Ja z myſlu a modlitwu toho cžeſcźuju, kotryž je wěrny Bóh.
Bohow pak, kiž nicžo njejſu dyžli poſtawy djabliſkow, hidźu a tamam.“ Na
to jomu khěžor hłowu wotrubacź daſche, we lěcźe 303. Cźěło bu do morja
cźiſnjene, ale bórzy na brjozy namakane a wot měſchnika Zoila
pohrjebane.

Swjecźi Kantianſcy, martrarjo; 31. meje. Kantius, Kantian a Kantianilla
běchu z woſobneje ſwójby we Romje rodźeni a z pſchecźelſtwa khěžor
Karina. Kſcheſcźan Protus rozwucžeſche jich we kſcheſcźanſkej wěrje.
Hdyž ſo kſcheſcźenjo we Romje pſcheſcżěhacź pocžachu, woteṅdźechu woni
po radźe ſwojoho wucžerja z Roma a dźěchu do Akwileje. Prjedy běchu
ſwoje wobſedźeńſtwo pſchedali a pjenjezy mjez khudych rozdźělili. Tola
we Akwileji njenamakachu wocžakowany měr. Dulcetius tam kſcheſcźanow
pſcheſcźěhaſche a dźeržeſche mnohich we jaſtwje. Hdyž chcychu měſchnika
Chryſogona we jaſtwje wopytacź, zhonichu, zo je wón pſched ſchěſcź a
tſicycźi dnami z mjecžom morjeny. Zapłacźiwſchi ſtražnikow, ſmědźachu z
jatymi kſcheſcźanami cyłu nóc we božej khwalbje pſchebywacź. Jich
pſchikhad bu znaty a bohot Dulcetius póſła ſwojich ſłužownikow k nim, zo
by wot nich woprowanjo žadał. Woni wotmołwichu: „My njewoprujemy.
Radſcho wumrjemy, hacž zo wot wuznacźa Khryſtuſowoho wotſtupimy.“

Bohot napraſchowaſche ſo pola khěžora, ſchto ma z tak woſobnymi ludźimi
cžinicź. Tón jomu wotmołwi, zo dyrbi jich moricź, jeli woprowacź
njechadźa. Woni pak ſo z kſcheſcźanom Protom pſched měſto wjezechu,
hdźež běſche Chryſogon zahrjebany. Na joho rowje chcychu ſo we wěrje
poſylnicź. Bohót měnjeſche, zo cźěkaja, a toho dla póſła ſudnika
Siſinnia za nimi. Tón jich <pb n="359"/>na Chryſogonowym rowje
klecžacych nadeńdźe a žadaſche po khěžorowej porucžnoſcźi wopor wot
nich. Hdyž to cžinicź njechachu, porucži, zo dyrbi ſo jim hłowa
wotrubacź. Woni rucy k njebju pozběhnywſchi ſo modlachu: „Knježe Jězu
Khryſchcźe, kotryž ſy za cžaſne kubła — wěcžne, za hinite — njezahinite,
a za zemju — wěcžne žiwjenjo ſlubił: my proſymy tebje, pohladaj we tutej
hodźinje huadnje na nas a wzmi naſche duſche k ſebi do towaŕſtwa ſwojich
ſwjatych a wuzwolenych. Ty ſam ſy wěrny Bóh. Tebi budź cžeſcź wěki na
wěki. Amen.“ Na to ſo wokoſchichu a doſtachu ſmjertny raz. Jich cźěła
buchu z boka Chryſogona pohrjebane.

Swjataj Feliks a Nabor, martrarjej; 12. julija. Wonaj běſchtaj ſwěrnaj
kſcheſcźanaj we Mailandźe a cźeŕpjeſchtaj pod khěžorom Makſimianom po
dobrym wuznawanju. Jeju cźěle buſchtej najprjedy pſched měſtom
zahrjebanej, a pozdźiſcho do měſta ſamoho pſchenjeſenej.

Swjecźi Gavin, Protus a Januar, martrarjo; 25. oktobra. Protus a
Januarius běſchtaj we ſardinſkim měſcźe Turinje narodźenaj. Wonaj
pucźowaſchtaj do Roma a buſchtaj wot bamža Kaja wuſwjecźenaj, Protus za
měſchnika, Januar za diakona. Wrócźiwſchi ſo do wótcžiny, prědowaſchtaj
wěru a z pomocu božeje hnady wobrocźiſchtaj mnohich k ſłužbje wěrnoho
Boha. Mjez tutymi běſche wojak Gavin, z woſobneje ſwójby. Tajkich
wobrocźenjow dla buſchtaj na bohotowu porucžnoſcź jataj a dołhi cžas we
jaſtwje krjudowanaj, potom na kózlik zwjazanaj a ze železnymi kłacžkami
torhanaj. Potom buſchtaj hiſchcźe ze wſchelakimi druhimi cžwělemi
ſpytowanaj, ale pſchecy pſchez zakit boži zwarnowanaj. Na to bu Protus
na kupu Linaria wotwjedźeny, kotraž běſche njewobydlena a połna dżiwjeje
zwěriny. Tam mějeſche wón wjele nuzy wuſtacź a hłód cźeŕpjecź. Dokelž
pak ſo cyle khwalbje božej poda, bu wot Boha dźiwnje zežiwjeny, tež
dźiwje zwěrjata jomu nicžo njecžinjachu.

Mjez tym bu Januar z lubjenjom a leſcźenjom ſpytowany a wabjeny, zo by
wot wěry wotpadnył; ale wón woſta we wuznawanju njehnuty. Toho dla bu z
Protom, kiž běſche zaſy domoj powołany, nowym cžwělam podcźiſnjeny a
wojakej Gavinej k ſtraži podaty. Dokelž běſche tutón kſcheſcźan, a wonaj
njewino<pb n="360"/>wataj we jaſtwje, da wón jimaj ſwobodu. — Hdyž
běſche to bohot zhonił, chcyſche Gavina najprjedy z lubjenjom a
wabjenjom k cžeſcźenju pſchibohow wrócźieź. Dokelž wón wobſtajny we
wěrje woſta, wotſudźi joho k ſmjercźi. Z nim doſtaſchtaj hłowu wotrubanu
Protus a Januar, kotrejuž běſche bohot zaſy do mocy doſtał a k tej ſamej
ſmjercźi wotſudźił. Jich cźěła buchu do morja cźiſnjene, ale wot
kſcheſcźanow wucźehnjene a najcžeſcźowniſcho pohrjebane.

Swjata Lucia, knježna a martraŕka; 13. decembra. Wona běſche z dobreje
ſwójby we Syrakuſu, hłownym měſcźe Sicilije. Jako dźěcźo zhubi wona
nana, a macź Eutychia ju k wſchitkomu dobromu nawjedowaſche. Lucia Bohu
ſkradźu knježniſtwo ſlubi. Macź ſchtyri lěta na cźeżke cźecženjo krewje
khorjeſche a žana lěkaŕſka pomoc jej njechaſche pomhacź. Lucia nawabi
macź, zo by do Katany k rowej ſwjateje Agathy ſchła a ſebi tam wot Boha
ſtrowoſcź wuproſyła. Lucia ſwoju macź na tutym pucźu pſchewodźeſche.
Jeju próſtwy buchu wuſłyſchane. Tu zjewi Lucia macźeri, zo chce Bohu w
ſtajnym knježniſtwje ſłužicź. Z dźakownoſcźu napſchecźo Bohu to macźeŕ
dowoli.

Nětko Lucia wot herbowanoho zamoženja khudym wjele jałmožny dawaſche.
Pohanſki młodźenc, kotryž běſche prjedy pola macźerje wo Luciu žadał,
zhoni, cžoho dla wona ſwoje wobſedźenſtwo rozdawa. Toho dla wobſkorži ju
pola ſudnika Paschaſia jako kſcheſcźanku. Tón jej po krótkim
pſcheſłyſchenju hrožeſche, zo ju do hańbjeŕnje wotwjeſcź da. Ale nichtó
ju njemóžeſche z měſta hnucź. Sudnik daſche ju z walcžkami wobkłaſcź, a
wolij, žiwicu a ſmołu na nju lecź a zapalicź. Hdyž knježna z wohenja
bjez ſchkody wuńdźe, daſche wón z mjecžom do njeje rubacź, tak zo wona
cźežcy ranjena wumrje. Jeje mjeno ſo na kóždej božej mſchi mjenuje.

Swjaty Hrjehoŕ, martraŕ; 24. decembra. Hrjehoŕ běſche we Spoleto
mèſchnik a horliwy wozjewjeŕ ſcźenja božoho. Wón bu wobſkorženy, zo
poddanow zawjeduje, bohow hani a khěžorow zacpěje. Wojeŕſki ſudnik
Flakkus mějeſche joho ſudźicź, a rjekny jomu: „Ty dha ſy njepſchecźel
bohow a zacpějeſch naſchich khěžorow?“

Hrjehoŕ: „Ja wot młodoſcźe Bohu ſłužu, kiž je mje ſtworił.“

<pb n="361"/>

Flakkus: „Schtó dha je twój Bóh?“

Hrjehoṙ: „Tón, kotryž je cžłowjeka po ſwojim znamjenju ſtworił; tón, kiž
je wſchohomócny a njeſmjertny, a kóždomu wopłacźa po joho ſkutkach.“

Flakkus: „Telko ſłowow trjeba njeje! Cžiń, ſchtož tebi kazam.“

Hrjehoŕ: „Njewěm, ſchto měniſch; ale to wěm, ſchto mam cžinicź.“

Flakkus: „Chceſch-li žiwjenjo zdźeržecź, dźi to templa a wopruj boham.
Potom ſy naſch pſchecźel a njepſchewinicźi khěžorojo tebje z hnadami
poſypaja.“

Hrjehoŕ: „Twojoho pſchecźelſtwa nježadam, a njewopruju djabliſkam, ale
Jězuſej Khryſtuſej, mojomu Bohu.“

Flakkus daſche joho ſurowje ſchwikacź a jomu hłowu wotrubacź.

Swjaty Sabin, biſkop, a joho towaŕſchojo, martrarjo; 30. decembra. Pſchi
zapocžatku bu Sabin, biſkop we Aſſiſi, z někotrymi duchownymi zajaty. We
jaſtwje dyrbjachu na pſchikhad bohota Venuſtiana cžakacź. Hdyž buchu
pſched njoho ſtajeni, žadaſche ſo wot nich wopor. Sabin powali pſchiboha
z ruku. Za to daſche jomu bohot rucy wotrubacź. Na to buſchtaj diakonaj
Marcell a Ekſuperantius na kózlik połoženaj, ſchwikanaj a drjenaj. Tutaj
we cžwělowanju wumrjeſchtaj a cźěle buſchtej do rěki cźiſnjenej.

Sabiu bu zaſy do jaſtwa dowjedźeny. Tam ſo wudowa Serena za njoho
ſtaraſche. Jeje wnuk Priscian doſta na Sabinowu próſtwu widźenjo zaſy.
Tónle dźiw zhoni bohot Venuſtian, a dokelž ſam na bolenjo wocžow
cźeŕpjeſche, měnjeſche, zo mohł ſnadź tež wón pſchez njoho pomoc
doſtacź. Toho dla powoła wón biſkopa k ſebi, padny pſched nim na kolenje
a proſcheſche joho wo lěkaŕſtwo za cźěło a duſchu. Sabin joho wo wěrje
rozwucžowaſche a po někotrym cžaſu wukſchcźi, a wot toho cžaſa zhubi ſo
bohotowa boloſcź. Tehdom buchu tež joho žona a dźěcźi a někotſi znacźi
kſchcźeni.

Hdyž to khěžor Makſimian Herkulius zhoni, póſła wón wyſchka Lucia do
Aſſiſi z porucžnoſcźu, zo dyrbi bohotej a joho ſwójbuym hłowu wotrubacź
dacź. Hdyž běſche Lucius tole we Aſſiſi dokonjał, daſche ſebi Sabina do
Spoleto pſchiwjeſcź a joho ſurowje ſchwikacź, pſchi cžimž Sabinus
wumrje. Wudowa Serena pohrjeba joho cźěło.

<pb n="362"/>

♣c♠) Martrarjo we Schpanii.

Hacžrunje mějeſche we Schpanii dobrocźiwy Konſtantius Chlorus khěžorſku
móc a kſcheſcźanow po móžnoſcźi zakitaſche, njemóžeſche tola wſchěch
zaſtojnikow wot cžwělowanja wotdźeržowacź, dokelž běchu woni mócni.

Swjaty Ferreol, martraŕ; 18. ſeptembra. Ferreol běſche wyſchk we
khěžorowym wójſku, kotrež we Vienje ſtejeſche. Wón běſche ſkradźu
kſcheſcźan a hoſpodowaſche dlěſchi cžas Juliana, kotryž bu wěry dla
ſkóncowany. Pſchi zapocžatku pſcheſcźěhow žadaſche bohot Krispin tež
Ferreola k ſebi, dokelž ſo tutón woporow zdalowaſche. Ferreol njechaſche
na bohotowe žadanjo woprowacź. Krispin joho napominaſche, zo dyrbi jako
wyſchk druhim dobry pſchikład dawacź. Ferreol jomu wotmołwi: „Ja ſebi
ſwoje cžeſcźe a bohatſtwa tak wyſoko njewažu. Ja žadam žiwjenjo a
ſwobodu, zo móžu Bohu ſłužicź. Hdyž pak ſo mi to njedowoli, wotrjeknu ſo
radſcho žiwjenja, hacž zo bych ſwoju wěru wopuſchcźił.“ Bohot daſche
joho ſchwikacź a z rjecźazami zeſpinanoho do jaſtwa wotwjeſcź. Tſecźu
nóc pytny Ferreol, zo ſu rjecźazy wotpadnyłe a zo ſtražnikojo ſpja, a
durje jaſtwa ſu wotewrjene. Wón cźekny a pſchepłowa rěku Rhone. Tola bu
doſcźehnjeny a ze zwjazanymaj rukomaj zaſy k měſtej wjedźeny. Hdyž běchu
k brjohej rěki pſchiſchli, wotrubachu jomu hłowu. Tam bu tež joho cźěło
wot wěriwych pohrjebane.

Swjaty Vincentius, martraŕ; 22. januara. Vincentius běſche ſo we
ſchpaniſkim měſcźe Oſka narodźił. Joho nan rěkaſche Euthicius, a macź
Enola. Wón bu pod dohladom biſkopa Valeria we Saragoſſy kubłany, wo
kſcheſcźanſtwje rozwucžowany a k póccźiwoſcźam nawodźowany. Hacž runje
hiſchcźe młody, bu za diakona wuſwjecźeny a mějeſche ſłowo bože
prědowacź. Pſchi wudyrjenju pſcheſcźěhow buſchtaj Valerius a Vincentius
zajataj. Swoje prěnje cźeŕpjenjo mějeſchtaj we Saragoſſy. Na to buſchtaj
do Valentije wlecženaj, hdźež dyrbjeſchtaj dołhi cžas we jaſtwje hłód
cźeŕpjecź. Hakle po dołhim cžakanju daſche jej bohot Dacian pſched ſo
pſchiwjeſcź, ale cźim bóle ſo dźiwaſche, hdyž wobej ſtrowej a ſylnej
wuhlada. Poſwarjewſchi najprjedy jeju ſtražnikow, ſpytowaſche, jej z
lubjenjom a hrože<pb n="363"/>njom za ſo dobycź. Dokelž ſo Valeriej
cźežcy rycžeſche, wopraſcha ſo joho Vincentius: „Mój wótcže! jelizo mi
porucžiſch, chcu ja wotmołwjecź.“ Valerius jomu rjekny: „Mój ſyno! dawno
hižon ſym tebi wozjewjenjo ſłowa božoho pſchepodał; nětko tebi porucžam,
za naſchu wěru tudy zakitaſch.“ Vincentius rozeſtaja, zo ſtaj
kſcheſcźanaj a ſo jenicžkomu wěrnomu žiwomu Bohu modlitaj, a zo chcetaj
za Joho mjeno wſchitko cźeŕpjecź.

Valerius bu z kraja wupokazany, Vincentius pak dyrbjeſche wſchitke
cžwěle bohotoweje ſurowoſcźe nazhonicź. Najprjedy bu na cžwělidło
wupſcheſtrjeny, a nozy a rucy z powjazami tak rozcźehujenej, zo ſo ſtawy
z cžłónkow wuwinychu; k tomu bu cźěło z klěſchcźemi rozſchcźipane a
roztorhane. Katojo pſchi tym dwójcy wodychowachu, zo bychu nowu móc k
ſurowoſcźam nadobyli. Cźim bóle bu joho cźěło rozcžaſcźene, cźim bóle
jomu boži tróſcht a hnada pſchiběraſchtej, tak zo ſo joho woblicžo z
radoſcźu ſwětleſche. Bohot ſpózna, zo na martrarju z cžwělu nicžo
njewuſkutkuje, a pocža jomu tohodla z dobrym rycžecź: „Smil ſo na ſebi a
wopruj boham, abo wotedaj tola waſche knihi, kotrež dyrbimy ſpalicź.“
Vincentius na to wotmołwi, zo ſo cžwělow njeboji. Dacian daſche joho na
žehliwy róžeṅ połožicź, a ſtrona, kotraž we wohuju njeběſche, bu ſurowje
ſchwikana a ze žehliwymi želežkami palena. Rany buchu ze ſelu poſypane a
wot njeje pſchekuſane. Cžim bóle ſłužownik boži cźeŕpjeſche, cźim
ſpokojniſchi a wjeſelſchi wón běſche, a cźim bóle ſo Dacian hněwaſche.
Hdyž ze ſwojej ſurowoſcźu nicžo dokonjecź njemóžeſche, póſła Vincentia
zaſy do jaſtwa, kotrež běſche z cžropami poſypane. Joho nozy buſchtej do
kłódy tykujenej a rozpinjenej. Nichtó njeſmědźeſche z nim porycžecź.
Hdyž wón na cžropach ležeſche, pſchińdźe w nocy boži jandźel a rozjaſui
jaſtwo. Hdyž to jaſtwjeńc widźeſche, wěrjeſche wón do Khryſtuſa a daſche
ſo kſchcźicź.

To ſamoho Daciana naſtróži a wón dowoli kſcheſcźanam, joho wopytowacź.
Tež da jomu mjechke łožo, a měnjeſche, zo joho pſchez to za ſo dobudźe.
Bórzy na to wuſny Vincentius we knjezu. Dacian daſche cźěło na polo
cźiſnycź a ležo woſtajicź. Hdyž jomu zwěrjata nicžo njecžinjachu, daſche
jomu młynſki kamjeń pſchiwjazacź a je do morja podnuricź. Woda je na
brjoh wucźiſny a kſcheſcźenjo je namakachu a we khapałcy pſched měſtom
Valentia pohrjebachu.

<pb n="364"/>

Swjata Engratia, knježna a martraŕka, 16. hapryla. Surowy pſcheſcźěhaŕ
kſcheſcźanow, bohot Dacian, daſche we lěcźe 304 we Saragoſſy na jednym
dnju woſymnacźoch kſcheſcźanow (Optata, Luperka, Martiala, Sukceßa,
Hórbana, Kwintiliana, Julia, Publia, Fronta, Felikſa, Ceciliana, Evotia,
Primitiva, Apodemia, Saturnina, Kaja, Krementia a hiſchcźe jednoho)
cžwělowacź a moricź. Jich ſcźěhowaſche bórzy knježna Engratia, kotraž
běſche Bohu knježniſtwo ſlubiła a toho dla z portugalſkoho kraja
cźeknyła, hdyž chcyſche ju nan woženicź. Wona pſchińdźe do Saragoſſy,
hdyž tam runje pſcheſcźěhanjo knježeſche. Wona khroble pſched Daciana
ſtupi a hanjeſche joho ſurowoſcź. Za to ju bohot katam poda, kotſiž jeje
cźěło ſurowje roztorhachu, jej prawe njadro wotrězachu a dźěl jatrow z
cźěła wutorhnychu. Hdyž tola hiſchcźe žiwa woſta, bu do jaſtwa
dowjedźena, hdźež na dóſtate rany wumrje.

Swjatej Juſta a Rufina, martraŕcy; 20. julija. Wonej běſchtej
kſcheſcźanſkej žónſkej we Sevilli, hdźež wſchelake ſudobja
pſchedawaſchtej a z wunoſchka khudych podpjeraſchtej. Tež pola pohanow
mějeſchtej dobre mjeno. Junu ſo pohanjo k ſwjedźenju bohowki Venus
pſchihotowachu a pſchińdźechu, wſchelake k tomu trěbne wěcy pola njeju
kupicź. Dokelž žanoho dźěla na pſchibȯjſtwje měcź njechaſchtej,
njedaſchtej jim žane ſudobjo. Za to jimaj pohanjo wſchitko rozbichu a
woſtajichu tam poſtawu bohowki ležo. Tu wonej rozbitu na haſu
cźiſnyſchtej. Na to buſchtej popadnjenej a pſched ſudnika Diognenia
wjedźenej. Hdyž pſched nim Jězuſa wuznawaſchtej, buſchtej na kózlik
ſpjatej a cžwělowanej. Pſchi tym wumrje Juſta, Rufina bu zadajena, a
jeje cźèle buſchtej ſpalenej. Kſcheſcźenjo zezběrachu popjeł a
pohrjebachu jeju powoſtanki.

Swjataj Juſtus a Paſtor, martrarjej; 6. auguſta. Juſtus a Paſtor
běſchtaj kſcheſcźanſkaj bratraj. Tehdom cźahaſche bohot Dacian po kraju
a pſcheſcźěhaſche kſcheſcźanow, hdźežkuli jich wuſlědźi. Hdyž hólcžecaj
(Juſtus běſche tſinacźe, Paſtor ſydom lět ſtary) zhoniſchtaj, zo je
Dacian do jeju narodnoho měſta Komplutium pſchiſchoł a tam kſcheſcźanow
cžwěluje, žadaſchtaj wonaj podźěl jich cźeŕpjenjow doſtacź. Toho dla
běžeſchtaj na torhoſchcźo, hdźež bohot kſcheſcźanow pſcheſłyſcheſche. Tu
da<pb n="365"/>ſchtaj ſo pſchez ſwoje rycže jako kſcheſcźanaj ſpóznacź,
a buſchtaj popadnjenaj. Dacian njechaſche z dźěſcźomaj nicžo cžinicź
měcź, tola daſche jej naſchwikacź. Pſchi tym ſo mjez ſobu napominaſchtaj
a ze ſpodźiwnej ſcźeŕpnoſcźu ſchwikanjo znjeſeſchtaj. Dokelž pſchecy
Jězuſa wuznawaſchtaj, bu jimaj hłowa wotrubana.

Swjecźi Fauſtus, Januarius a Martial, martrarjo; 13. oktobra. Cźile tſjo
kſcheſcźenjo buchu we Kordovje pſched ſudnika Eugenia ſtajeni a
wuznawachu z wulkej wobſtajnoſcźu Jězuſa. Za to bu jedyn po druhim na
kózlik wupſcheſtrjeny. Pſchi tym rjekny Fauſtus: „Mamy zbožo, zo ſmy
bratſja we cźeŕpjenju. Budźemy tež we mytu towaŕſchojo.“ Hdyž Eugenius
porucži, zo dyrbja jich tak dołho cžwělowacź, dóńž njebudźeja bohow
cžeſcźowacź, rjekny Fauſtus: „Jeno jedyn Bóh je, a tón je nas wſchitkich
ſtworił.“ Sudnik daſche jomu mikacžka a delnu hubu wotrězacź a horne
zuby wutorhacź. Ze ſwjatej wjeſołoſcźu ſo martraŕ we cžwèlach
zradowaſche a Boha khwaleſche.

Po nim bu Januar cžwělowany. — Martial, na kózlik wupſcheſtrjeny, ſo
nutrnje modleſche a rjekny Eugeniej: „Mój tróſcht je Jězus Khryſtus. Kaž
mojej bratraj, chcu tež ja joho khwalbu khwalicź do wěcžnoſcźe z
jenajkej wjeſołoſcźu tež we cžwělach.“ Potom bu dele wzaty a wſchitcy
tſjo ſpaleni.

Swjata Eulalia, knježna a martraŕka; 10. decembra. Eulalia běſche z
woſobneje ſwójby we Merida rodźena a wot macźerje we kſcheſcźanſtwje
derje rozwucžena a kubłana. Woſebje běſche jej ſwětna pycha a wjeſołoſcź
pſchecźiwna. Cźicha a bohabojazna hajeſche wona knježniſku cžiſtotu.
Wſchitke jeje myſle běchu na wěcžne a njebjeſke złožene a tak wona
wſchědnje we póccźiwoſcźach a dobrych pocžinkach pokracžowaſche. To
wubudźi we njej žadoſcź za martraŕſtwom. Staroſcźiwa macź póſła ju na
kraj. Ale w nocy wona ſkradźu cźekny a pſchińdźe rano zaſy do Meridy a
dźěſche ſama pſched ſudnika Daciana, porokowaſche jomu ſurowoſcź a
njeſprawnoſcź napſchecźo kſcheſcźanam, a wobkrucźeſche njerozomnoſcź
pſchibójſtwa. „Wy pytacźe kſcheſcźanow,“ ſkóncži wona ſwoju rycž,
„hlejcźe, ja ſym kſcheſcźanka. Schto cžakacźe? Tudy ſym! Rězajcźe,
palcźe, roztorhajcźe moje cźěło! <pb n="366"/>Wone je hinite a bórzy je
znicžicźe.“ Dacian daſche ju zwjazacź a cžwělidło pſched njej rozkłaſcź.
Potom jej rycžeſche, kajku ſchkodu ſebi a kajku hańbu ſwójbje nacžini,
hdyž njecha woprowacź. Wón pokazowaſche jej na radoſcźe, kotrež na
ſwěcźe na nju cžakaja a žadaſche, zo by zorujatko wórucha do wopornoho
wohenja cźiſnyła. Wona powali pſchiboha a wupluny na njoho.

Z tym běſche jeje wotſudźenjo hotowe. Katojo ſo do njeje dachu a
torhachu ze železnymi kłakami mjaſo z jeje cźěła, a palachu ze ſwěcami
krawe rany. Wona pſchi tym Boha khwaleſche. Pſchecy dale woheń ſapaſche,
włoſy ſo zapalichu a płomjo a kur zaduſy knježnu. Sněh pſchikry cźěło
božeje martraŕki.

Swjata Leokadia, knježna a martraŕka; 9. decembra. Leokadia ſłužeſche
Bohu ſwěrnje jako kuježna a běſche we Toledo jako kruta kſcheſcźanka
znata. Wona ſpominaſche na knježnu Eulaliu a žadaſche ſebi jeje podźěl a
towaŕſtwo we njebjeſach. Jeje žadoſcź ſo dopjelni. Surowy bohot Dacian
daſche ju zajecź a porokowaſche jej kſcheſcźanſtwo. Leokadia jomu
wotmołwi: „Ja ſym zbožowna, zo wěrnoho Boha a joho ſyna Jězuſa Khryſtuſa
znaju a ſo jomu modlu. Nicžo mje wot joho ſłužby njewotdźěli. Rady du za
njoho do ſmjercźe. Za to mi mój bójſki nawoženja we njebjeſach
njezahinitu krónu žiwjenja na hłowu ſtaji.“

Po tutym wotmołwjenju bu ſchwikana a do jaſtwa ſadźena. Hdyž na pucźu
kſcheſcźenjo pſche nju płakachu, rjekny wona: „Wojownikojo Khryſtuſowi!
njepłakajcźe na moje cźeŕpjenja, ale zradujcźe ſo zo mnu dla hnady, zo
ſym pſchez wuznacźo wot Boha tychle cźeŕpjenjow doſtojnjena.“ Wona bórzy
we jaſtwje wumrje.

♣d♠) Swjecźi martrarjo we Germanii (Němcach).

Swjata Afra a jeje towaŕſchki, pokutnicy a martraŕki; 7. auguſta. We
cžaſu Diokletianowych pſcheſcźěhanjow wopuſchcźi biſkop Narciß ze ſwojim
diakonom Felikſom ſwoje ſydło Gerona we Schpanſkej a pſchińdźe ſrjedź
lěta 303 do vindeliciſkoho (bajerſkoho) měſta Augsburga. Tudy buſchtaj
wot pohanſkeje žónſkeje Afry do domu wzataj. Afra bèſche wot ſwojeje
macźerje Hilarije njepóccźiwej ſlužbje pſchiwucžena. Z njekhmanymi <pb
n="367"/>wotpohladami běſche wona cuzownikow k ſebi wzała a
pſchihotowaſche jimaj wjecžeŕ. Prjedy hacž ſo wonaj k wjecžeri
ſynyſchtaj, ſpěwaſche Feliks wótſe modlitwu. To běſche pohanſkej žónſkej
dźiwno a wona pocža ſo jeju wuwopraſchowacź, ſchtó ſtaj. Hdyž zhoni, zo
je wón biſkop kſcheſcźanow, wo kotrychž běſche hižon něſchtožkuli, ale
jeno dobre ſłyſchała, pocža ſo bojecź a ſwojoho njepóccźiwoho žiwjenja
hańbowacź. Narciß jej wo Khryſtuſu rycžeſche, kotryž zhubjenu wowcku
pyta a pokutnym hrěſchnikam woda. Boža hnada rozſwětli jeje wutrobu.
Afra padny pſched nim na kolenje, prajicy: „Ja ſym najnjeduſchniſcha
žónſka we cyłym měſcźe. Sym wjacy hrěchow wobeſchła, dyžli mam włoſow na
hłowje. Kak mohła ja z toho wumožena bycź?“

Narciß jej wotmołwi: „Wěŕ do Jězuſa Khryſtuſa a daj ſo kſchcźicź a
herbujeſch zbóžnoſcź.“

Zwjeſelena nad tajkim ſlubjenjom zawoła wona ſwoje ſłužownicy Dignu,
Eunomiu a Eutropin k ſebi a rjekny: „Muž, kotryž je k nam pſchiſchoł, je
biſkop kſcheſcźanow a je mi ſlubił, zo budu wot hrěchow wucžiſcźena,
hdyž do Khryſtuſa wěrju a ſo kſchcźicź dam. Schto ſo wam zda?“ Wone
wotmołwichu: „Ty ſy naſcha knjeni. Hdyž ſmy tebi prjedy we
njeduſchnoſcźi ſłužiłe, cžoho dla njedyrbjałe tebje k wodacźu hrěchow
ſcźěhowacź?“

Nóc běſche ſo pſchibližiła. Narciß a joho diakon cyłu nóc pſalmy a
modlitwy ſpěwaſchtaj, mjez tym zo Afra a jeje dźowki pſchipoſłuchachu.
Na druhi dźeń dźěſche Afra k ſwojej macźeri, wupowjeda jej wcžerawſchi
podawk a proſcheſche ju, zo by wona cuzownikow hoſpodowała, dokelž móhli
jeju pola njeje wuſlědźicź.

Wjecžor pſcheńdźeſchtaj Narciß a Feliks k Hilarii, kotraž na kolenje
padnywſchi wo wodacźo ſwojich hrěchow proſcheſche. Narciß jej prajeſche:
„Zbóžna ſy, kiž ſy wěriła, prjedy hacž ſy ſłowa wěrnoſcźe ſłyſchała.“ Na
to porucżi wſchitkim, zo maja ſo ſydym dnjow poſcźicź, ſłowo bože
ſłyſchecź a ſo modlicź. Na woſmy dźeń je wſchitke kſchcźijeſche. Potom
hiſchcźe dźewjecź měſacow we měſcźe woſta a wrócźi ſo na to zaſy do
Schpanije.

Pſchiſpomnjenjo. Nareiß hiſchcźe tſi lěta we Schpanii ſwoju cyrkej
wodźeſche a doſta wokoło lěta 307 ze ſwojim diakonom martraŕſku krónu.
Jeju wopomnjecźo ſo 18. měrca ſwjecźi.

Dołho njetrajeſche, zo ſo powjeſcź rozujeſe: Afra je kſcheſcźanka a
cžini pokutu. — Bohot Kajus daſche ju zajecź a rycžeſche jej: „Wopruj
boham. Lěpje je, žiwy bycź, dyžli we cžwělach wumrjecź.“

<pb n="368"/>

Afra: „Ja běch wulka hrěſchnica, prjedy hacž Boha znajach. K ſwojim
prjedawſchim hrěcham njecham zaprěcźo pſchidacź.“

Kajus: „Dźi to templa a wopruj.“

Afra: „Mój templ je Khryſtus. Joho mam ſtajnje pſched wocžomaj a jomu
wuznawam bjez pſcheſtacźa ſwoje hrěchi. Dokelž ſym joho njehódna, chcu
ſo ſamu za cžeſcź joho mjena woprowacź.“

Kajus: „Ja wěm, zo ſy kurwa. Toho dla wopruj; pſchetož na pſchecźelſtwje
kſcheſcźanſkoho Boha njemóžeſch podźěla měcź.“

Afra: „Jězus Khryſtus je prajił, zo je wón z njebjes pſchiſchoł,
hrěſchnikow wumožicź. Wón je ſebi wot hrěſchnicy Madleny nozy ze ſylzami
macžecż dał a jej hrěchi wodał. Wón njeje hrěſchnikow zaſtorcžił.“

Kajus: „Wopruj, a namakaſch zaſy wjele bohatych pſchecźelow.“

Afra: „Ja ſo njeknicžomnoho dobytka wotrjekuju. Ja ſym wſchitke
njeſprawne zamoženjo wot ſo zmjetała, a khudźi je zacpějachu, dokelź
běſche to mzda hrěcha.“

Kajus: „Waſch Khryſtus nima žanu žadoſcź za tobu. Podarmo joho za
ſwojoho Boha dźeržiſch. Kurwa njemóže nihdy kſcheſcźanka bycź.“

Afra: „Ja wěm, zo mjeno kſcheſcźanka njezaſłužu; ale Khryſtus je mje
hnadnje do ſwojich wěriwych wzał.“

Kajus: „Jeli boham woprujeſch, wumožu tebje.“

Afra: „Mój wumožnik je Khryſtus, kiž je na kſchižu mordarjej paradiz
pſchilubił.“

Kajus: „Wopruj, abo dam tebje z prutami ſchwikacź.“

Afra: „Nicžo njemóže mi boloſcź a hańbu nacžinicź, dyžli dopomnjecźo na
moje hrěchi.“

Kajus: „Hiſchcźe junu praju: wopruj! Mje je haṅba, ſo z tajkej žónſkej,
kaž ty, dołho wurycžowacź. Njechaſch-li poſłuchacź, dam tebje moricź.“

Afra: „To je, ſchtož žadam, jeli ſym doſtojna, ſwoje cźěło za mojoho
Boha woprowacź.“

Kajus: „Jelizo pſchi ſwojej ſpjecźiwoſcźi zwoſtawaſch, dam tebje
cžwělowacź a potom žiwu ſpalicź.“

Afra: „Njech moje z wjele hrěchami wopancane cźěło tyſac cžwělow cźeŕpi,
kaž je zaſłužiło. Moja duſcha woſtanje cžiſta a ja djabliſkam ženje
woprowacź njebudu.“

Kajus dopjelni ſwoje hroženjo. Katojo Afru hrabnychu a <pb
n="369"/>dowjedźechu ju na kupu we rěcy Lech a zwjazachu ju wuſlěkanu
ſtołpej. Afra pozběhny wocži k njebju a proſcheſche: „O knježe Jězu
Khryſchcźe! wzmi moje cźeŕpjenjo horje za moje hrěchi. Tónle cžaſny
woheń njech mje wumoži wot toho, kotryž by něhdy cźěło a duſchu bjez
pſcheſtacźa palił.“ Woni ju z walcžkami wobdachu a je zapalichu. Mjez
tym ſo Afra modleſche: „Ja ſo tebi dźakuju, knježe Jězu Khryſchcźe, zo
chceſch mje jako wopor za cžeſcź twojoho mjena wzacź. Ty ſy ſo na
kſchižu za hrěchi ſwěta podał a njewinowaty za hrěſchnikow wumrjecź
chcył: ja tebi ſwoje žiwjenjo jako wopor podawam.“

Kur a płomjenja ju zaduſychu. Mjez tym běchu ſo jeje ſłužownicy na lěwej
ſtronje rěki zhromadźiłe a pſchihladowachu jeje ſmjercźi. Potom dźěchu
na kupu a namakachu cźěło njezranjene. Hólcžec běžeſche to macźeri
Hilarii zjewicź. Wona pſchińdźe w nocy z dwěmaj měſchnikomaj, wza
dźowcyne cźěło ſobu a zahrjeba je na pohrjebniſchcźu ſwojeje ſwójby.

Hdyž to Kajus zhoni, daſche wón Hilariu a tamne tſi ſłužownicy
popadnycź. Dokelž woprowacź njechachu, daſche je do rowa tyknycź, a
cźernje a walcžki na nje nakłaſcź a zapalicź. Tak wone 7. auguſta 304
wumrjechu. Jich row bu pozdźiſcho z cyrkwju wudebjeny.

♣e♠) Swjecźi martrarjo we Africy.

Swjaty Feliks, biſkop a martraŕ; 24. oktobra. Pſcheſcźěhanjo pohanow
běſche woſebje tež napſchecźo ſwjatym piſmam złožene. Hdźežkuli je
doſtachu, ſpalichu je. Někotſi kſcheſcźenjo běchu tak ſłabi, zo je
wotedachu.[1]⁾ Druzy radſcho cźeŕpjachu a wumrjechu, hacž zo bychu ſwoju
wěru takle pſcheradźili. Mjez tutymi běſche tež Feliks, biſkop we
Thibara we Africy. Runje běſche biſkop do Karthagina woteſchoł, hdyž
zaſtojnik měſta, Magnilian měſchnika Apra a cžitarjow Cyra a Vitala
pſched ſo požada a ſo jich wopraſcha: „Macźe wy ſwjate piſma?“ Woni
wotmołwichu: „My je mamy.“

Magnilian: „Dyrbicźe je k ſpalenju wotedacź.“

Aper: „Biſkop je ma.“

<pb n="370"/>

Magnilian: „Hdźe wón je?“

Woni: „Njewěmy.“

Magnilian daſche jich do jaſtwa ſadźicź. Na druhi dźeń (běſche to 6.
junija 303) wrócźi ſo Feliks zaſy z Karthagina. Magnilian powoła joho k
ſebi a žadaſche ſwjate piſma wot njoho.

Feliks: „Ja njewotedam zakoń boži.“

Magnilian: „Wo tym ſo njerycži. Słuſcha ſo, khěžorej poſłuchacź a waſche
knihi ſpalicź.“

Feliks: „Radſcho dam ſwoje cźěło do płomjenjow, hacž zo bych knjezowe
knihi ſpalicź dał.“

Magnilian joho puſchcźi z hroženjom, zo ma za tſi dny knihi wotedacź abo
budźe k bohotej jaty póſłany.

Po tſoch dnjach ſo joho Magnilian praſcheſche, kak je ſebi pſchemyſlił?“

Feliks: „Ja zaſy praju, ſchtož ſym prjedy prajił, a to ſame rjeknu tež
pſched bohotom.“

Toho dla bu jaty do Khartagina k bohotej póſłany, a tam do jaſtwa
ſadźeny. Hdyž běſche pſched wyſchnoſcźu wotedacźo knihow zapowjedźił, bu
do hłubokoho, cźěmnoho jaſtwa cźiſnjeny a tam ſchěſnacźe dnjow
woſtajeny. Na ſchěſnatym dnju wjecžor bu zaſy k bohotej Anulinej
wjedźeny, kotryž joho wojeŕſkomu wyſchkej k pſchewjezenju do Roma
pſchepoda. Dźewjecź dnjow dyrbjeſche pola tutoho we jaſtwje pſchebywacź.
Pſchi wjezenju po morju dyrbjeſche ſchtyri dny jědźe a picźa tradacź.
Hdyž Feliks we Sicilii na kraj wuſtupi, bu wot wěriwych witany. Dokelž
khěžora we Sicilii njenadeńdźechu, bu Feliks dale do# Apulije wjedźeny a
we Venoſa z nowa k wotedacźu kniho# nuzowany.

Feliks jim wotmołwi: „Ja mam ſwjate knihi, ale je njewotedam.“

Wojeŕſki porucžnik wuſudźi, zo ma ſo jomu hłowa wotrubacź.

Feliks wótſe prajeſche: „Ja ſo tebi dźakuju, kuježe, zo mj# wumožiſch.“

Hdyž běchu na měſto joho ſmjercźe pſchiſchli, modleſche ſ# Feliks:
„Khwalu tebje, o Božo! Schěſcź a poł ſta lět ſym n# zemi žiwy był. Z
twojej hnadu ſym cžiſtoſcź ſtajnje wobkhował, twój zakoń wobkedźbował,
wěru a wěrnoſcź wozjewjał. Z# tebje, o Knježe njebjes a zemje, nakhilu
hłowu jako twój wopor. Ty ſam ſy wěcžny, kotromuž ſłuſcha cžeſcź a
kraſnoſc# wěki na wěki.“

<pb n="371"/>

Hdyž běſche ſo tak pomodlił, bu jomu hłowa wotrubana.

Swjataj Saturnin, Dativ a jeju towaŕſchojo, martrarjo; 11. februara.
Pſcheſcźěhanjo dla ſwjatych knihow žadaſche ſebi we wſchelakich
afriſkich měſtach ſwoje wopory. We měſcźe Abitine běchu woſebje ſylne.
Runje běchu ſo kſcheſcźenjo we domje Oktavia Feliksa zhromadźili a
měſchnik Saturniu ſwjecźeſche potajnoſcźe nowoho zakonja (t. j. božu
mſchu). Wyſchnoſcź daſche dom z wojakami wobſtupicź a dźewjecź a
ſchtyrcycźoch kſcheſcźanow zajecź. Mjez nimi běchu měſchnik Saturnin a
joho ſynojo Saturnin a Feliks, (kotrajž běſchtaj cžitarjej), a Hilarion
(kiž běſche hiſchcźe dźěcźo) a joho dźowka Marija, kotraž běſche Bohu
ſwjecźena knježna; dale radnik Dativ, kſcheſcźenjo Feliks, Ampelius,
Rogatian, Emeritus, Feliks, Makſimius, Kwintus, kſcheſcźanki Viktoria,
Sekunda a wſchelacy druzy.

Dativ a Saturnin nawjedowaſchtaj jatu cžródu, kotraž bu we cźichej
radoſcźi na torhoſchcźo wjedźena. Dokelž ſwjate knihi wotedacź
njechachu, buchu do rjecźazow zeſpinani a do Karthagina pſched bohota
Anulina wjedźeni. Ducy na pucźu woni Bohu khwalne ſpěwy ſpěwachu.

Bohot Anulin zapocža Dativa pſcheſłyſchecź. Dativ wotmołwi, zo je
kſcheſcźan a ſo na jich zhromadźiznach wobdźělił. Hdyž ſo bohot dale na
wjedźicźerjow zhromadźizny praſcheſche, njewotmołwi Dativ hnydom a bu
toho dla na cžwělidło wupſcheſtrjeny. We tutych cžwělach ſo Dativ
modleſche: „Khryſchcźe, pój mi na pomoc. Pomhaj mi a wumož moju duſchu.
Zakitaj mje, zo njebych był wohańbjeny.“ Skóncžnje bu do jaſtwa
wotwjedźeny.

Runje tak buchu wſchitcy druzy, mužſcy a žónſke, cžwělowani a wſchitcy
ſo ſwěrni wopokazachu. Pſchede wſchitkimi wuznamjenjeſche ſo Viktoria.
Wone běſche wot małoſcźe we wěrje kubłana a z luboſcźe k knježniſtwej
běſche woſobnu žeńtwu wotpokazała. Na dnju, kotryž běſche k kwaſej
poſtajeny, wuſkocži wona z woknom a pſchińdźe bjez ſchkody do cyrkwje,
hdźež Bohu wopor ſwojoho kuježniſtwa poda.[2]⁾ Nětko běſche jeje cyła
žadoſcź <pb n="372"/>za martraŕſkej krónu. Jeje bratr Fortunian běſche
pohan a krajny zaſtojnik. Woſebje toho dla chcyſche bohot Viktoriu
dobycź a wopraſcha ſo ju za wěru. Wona jomu wotmołwi: „Ja ſym
kſcheſcźanka.“

Jeje bratr chcyſche ju zamołwjecź a rjekny, zo wona ſtrowy rozom nima.
Ale Viktoria pokaza ze ſwojimi rycžemi, zo ma rozom. Bohot ſo ju
wopraſcha, hacž chce ſo z bratrom domoj wrócźicź?

Viktoria rjekny: „Ja to njemóžu, dokelž ſym kſcheſcźanka, a nikoho za
ſwojoho bratra njeſpóznaju, dyžli ſchtóž zakoń boži dźerži.“ Tež wona
dyrbjeſche do jaſtwa.

Nětko bu Saturninej porokowane, zo je pſchecźiwo khěžorowej porucžnoſcźi
kſcheſcźanow k božim ſłužbam zhromadźował. Saturnin wotmołwi: Z dobrym
ſwědomjom ſmy ſwjaty wopor ſwjecźili.“ Wón bu na cžwělidło połoženy a
wot bohota praſchany, hacž je wón kſcheſcźanow zhromadźował? Saturnin
prajeſche: „Ja běch z druhimi w zhromadźiznje.“ Lědym běſche wón to
wuprajił, wuſtupi kſcheſcźan Emeritus z cžródy a rjekny: „Ja ſym jich
cžaſto we ſwojim wobydlenju zhromadźił.“

Na bohotowu porucžnoſcź dachu ſo katojo do Saturnina a roztorhachu joho
cźěło. Wón ſo modleſche: „Khryſchcźe, proſchu tebje, ſmil zo nade mnu!
Syno boži, pomhaj mi.“ Po cžwělach bu do jaſtwa póſłany.

Nětko pſchińdźe rjad na Emerita, kotrohož ſo bohot praſcheſche, cžoho
dla je we ſwojim domje zhromadźizny dowolił? Emerit jomu wotmołwi:
„Dokelž ſu moji bratſja, kiž ſo zhromadźuja.“ Bohot daſche joho
cžwělowacź, a Emerit jomu prajeſche, zo dyrbi ſo Bohu bóle poſłuchacź,
dyžli khěžorej. Bohot ſo dale wopraſcha, hacž ma ſwjate knihi we domje?
Eremit wotmołwi: „Mam je we ſwojej wutrobje.“

Bohot njechaſche jich wjacy po jenym pſcheſłyſchecź, ale kazaſche
wſchitkim hromadźe, zo dyrbja ſwoje myſle pſcheměnicź a boham woprowacź.
Woni wotmołwichu: „My ſmy kſcheſcźenjo a chcemy za boži zakoṅ ſwoje
žiwjenjo dacź.“ Na to rjekny bohot Felikſej: „Njepraſcham ſo, hacž ſy
kſcheſcźan, ale hacž ſy na zhromadźiznje był a hacž maſch knihi?“ Feliks
wotmołwi: „My wſchitcy ſmy na božich ſłužbach byli a ſo k cžitanju
ſwjatoho piſma zhromadźeli.“ Bohot daſche joho z kijemi bicź, pſchi
cžimž Feliks wumrje.

Druhi kſcheſcźan, kotryž tež Feliks rěkaſche, bu runje tak <pb
n="373"/>bity a wumrje we jaſtwje. Tak dźěſche ſo Ampeliej, Kwintej,
Makſimianej a tſecźomu Felikſej. Cźežſche bědźenjo cžakaſche na młodoho
Saturnina, kotryž bu na cžwělidło połoženy a ze železnymi kłakami
roztorhany. Hakle po dołhich boloſcźach we jaſtwje wón wumrje.

Na to wobrocźi ſo bohot k dźěſcźu Hilarionej, prajicy: „Twój nan a
bratſja ſu tebje zawjedli, zo ſy do zhromadźizny kſcheſcźanow ſchoł?“
Hilarion wotmołwi: „Ja ſym kſcheſcźan. Ze ſwojej ſwobodnej wolu ſym we
zhromadźiznje był.“ Bohot hrožeſche: „Ja tebi nós a wuſchi wotrězacź
dam.“ Hilarion rjekny: „Cžiń, ſchtož chceſch. Ja ſym kſcheſcźan.“ Dźěcźo
bu do jaſtwa wjedźene, ale wone wjeſele prajeſche: „Budź Bohu dźak.“

Wſchitcy buchu we jaſtwje z hłodom cžwělowani a wumrjechu tam z hłodom a
na wuſtatych cžwělach.

Swjata Kriſpina, martraŕka; 5. decembra. Kriſpina běſche bohata žónſka z
woſobneje ſwójby. Wona běſche kſcheſcźanka kruteje wěry, dobroho
žiwjenja a wulkeje khrobłoſcźe we bědźenju za wěru. Wona bydleſche we
Thagara we Africy a bu we lěcźe 304 wot njepſchecźelow Jězuſowoho mjena
zajata a do Thebeſty do jaſtwa dowjedźena. Na ſudnym dnju ſo ju ſudnik
Anulin praſcheſche, hacž wona ſpomožne porucženja khěžorow znaje, kotrež
žadaja, zo dyrbi ſo boham na khěžorowe zbožo woprowacź? Kriſpina
wotmołwi: „Ja hiſchcźe ženje nikomu druhomu, dyžli jenicžkomu wěrnomu
Bohu a joho ſynej Jězuſej Khryſtuſej woprowała njejſym a njebudu.“

Anulin: „Wopuſchcź tule pſchiwěru a cžeſcźuj bohow!“

Kriſpina: „Wſchědnje Boha cžeſcźuju.“

Sudnik hrožeſche, zo wona ſwoje žiwjenjo zhubi, jeli ſo porucženjam
njepodwoli.

Kriſpina: „Nichtó mje k pſchibójſkim woporam njenarycži. Ja wopruju jeno
knjezej, kotryž je njebjeſa a zemju, morjo a wſchitko ſtworił.“

Pſchi wſchitkich joho rycžach, wobjenjach a hroženjach woſta wona
wobſtajna. Toho dla daſche jej ſudnik włoſy wottſihacź, ſchtož za wulke
wonjecžeſcźenjo płacźeſche; pſchetož jeno bjezcžeſtni ludźo dyrbjachu z
wotſihanej hłowu khodźicź.

Hdyž wona to ſcźeŕpuje znjeſe, hrožeſche jej ſudnik ze ſmjercźu.
Kriſpina jomu wotmołwi: „Ja ſo Bohu dźakuju, zo mje <pb n="374"/>ſwojeje
zbóžnoſcźe doſtojnjuje. Bóh je mi cžaſne žiwjenjo dał a duchowe žiwjenjo
we kſchcźeńcy wobnowił. Wón mje poſylnjuje, zo cžinju po joho woli, a zo
joho njezaprěju.“

Po wuſudźenju bu jej hłowa wotrubana.

63.

Poſlednje wopory pod knjejſtwom pohanſtwa (305—311).

♣a♠) Martrarjo pod Makſentiom.

Hdyž běſche Makſimian Herkulius (1. meje 305) kujejſtwo wotedał,
ſcźěhowaſche joho Severus, ale bu bórzy wot Makſimianowoho ſyna
Makſentia wotehnaty. Tón wobknježeſche Italiu a Afriku, ale njemějeſche
wjele měra, dokelž joho nan wjacy krócź poſpyta, jomu knjejſtwo zaſy
wotewzacź. Też wón běſche njepſchecźel kſcheſcźanow. Wón bu wot
Konſtantina zbity a zatepi ſo 312 we Tibrje.

Swjaty Januarius, biſkop a joho towaŕſchojo, martrarjo; 19. ſeptembra.
Januar narodźi ſo naſrjedź tſecźoho ſtotytka we Neaplu a bu biſkop we
Benevencźe, hdyž Diokletianowe pſcheſcźěhanja knježachu. Tehdom běſche
Drakontius, bohot we Kampanii, diakonow Soſia (z Miſeny) a Prokula a
dweju wěriweju, Eutycheta a Akutia we Puteoli do jaſtwa ſadźicź a
ſchwikacź dał. Woni ſwoju wěru njebojaznje wuznawachu a buchu toho dla
we jaſtwje dźerženi. Biſkop Januarius běſche ze Soſiom ſpſchecźeleny a
wjele z nim wobkhadźował. Zhoniwſchi, zo je joho pſchecźel z někotrymi
kſcheſcźanami jaty, chcyſche joho wopytacź a jim duchownu pomoc
pſchinjeſcź.

Lědym běſche Timothej, Drakontiowy potomnik, zhonił, zo je woſobny muž z
Beneventa k jatym kſcheſcźanam pſchiſchoł, daſche joho zajecź a do
ſwojoho ſydła Nola wotwjeſcź. Sobu z nim buſchtaj jataj joho diakon
Feſtus a cžitaŕ Deſiderius, kotrajž běſchtaj wot woſady póſłanaj k njomu
pſchiſchłoj.

<pb n="375"/>

Biſkopowa wobſtajnoſcź bu wjele ſpytowana a wón k ſmjercźi pſchez woheń
wotſudźeny. Toho dla cźiſnychu joho do wupyrjeneje pjecy, ale Bóh joho
ſchkitowaſche, tak zo jomu woheń ani draſtu ani włóſku njewobſchkodźi.
Pſchez to rozhněwany bohot daſche joho na kózlik wupſcheſtrjecź a
rozcźahnycź, tak zo ſo ſtawy a žiły natorhachu. Hdyž wón tež pſchi tutym
cžwělenju wobſtajny woſta a Feſtus a Deſiderius to ſame, ſchtož wón,
wuznawaſchtaj, buchu wſchitcy tſjo k zwěrjatam wotſudźeni a pſched
bohotowym wozom do Puteoli wlecženi a tam do toho ſamoho jaſtwa ſadźeni,
hdźež Soſius a joho towaŕſchojo na ſmjercź pſchez dźiwje zwěrjata
cžakachu.

Dźeń po jich pſchikhadźe běchu zwěrinſke hry, a wſchitcy ſydmjo buchu
pſched zwěrjata cźiſnjeni. Tola zwěrjata, woſtajiwſchi pſchinarodźenu
dźiwjoſcź, njecžinjachu jim nicžo, ale lehnychu ſo Januariej k nohomaj.
Lud a bohot dźeržachu to za kuzłaŕſtwo a wuznawarjo buchu wotſudźeni, zo
ma ſo jim hłowa wotrubacź.

Lědym běſche bohot tute wuſudźenjo wuprajił, woſlepi wón, ale dóſta na
Januariowu modlitwu ſwoje widźenjo zaſy. Tola joho duſcha woſta
zaſlepjena a wón bu cźim njemdriſchi, dokelž ſo wulka mnohoſcź luda
wěrje pſchiwobrocźi. Wón daſche wuznawarjow pſched měſto dowjeſcź a jim
hłowu wotrubacź 24. hapryla 305. Jich cźèła buchu na hórcy Sulfutaria
zahrjebane. Wokoło lěta 325 buchu cźěła wuryte a ſuſodne měſta ſo do
ſwjatych powoſtankow dźělichu: Prokula, Eutycheta a Akutia wzachu do
Puteoli, Feſta a Deſideria do Beneventa, Soſia do Miſeny a Januaria do
Neapla. Wokoło 825 pſchińdźe Januariowe cźěło do Beneventa, ale bu 13.
januara 1497 zaſy do Neapla wrócźene. Na zaſtupnu próſtwu tutoho patrona
bu we lětomaj 1497 a 1529 ſtraſchny mór ſtajeny. Hdyž hora Veſuv we
lětach 685, 1631, 1698 a 1707 woheṅ a žehliwe kamjeniſchcźa wupluwaſche
a wokołneſcź zahubjeſche, wołaſche ſo lud k ſwjatomu Januariej a doſta
božu pomoc.

Pſchiſpomnjenjo. Pſchi Januariowej ſmjercżi wza pobožna kſcheſcżanka
něſchto joho krewje do dweju ſchkleṅcžkow. Tejle ſchkleṅcžcy, we
kotrymajž je krej zaſkhnyła a cžornojta, khowatej ſo z Januariowej hłowu
we Neaplu. Tam ſo dźiw wobnowja: hdyž Januariowu hłowu na wołtaŕ ſtaja a
jej tamnej ſchkleńcžcy bliža, pocžina zeſkhnjena krej běžata bycź a ſo
mjetacź. Zdala ſchkleṅcžcy wot hłowy, wohuſtnje krej zaſy. Tajke
ſwjatocžne wuſtajenjo ſtawa ſo kóžde lěto prěnju njedźelu meje (k
wopomnjecżu na pſchenjeſenjo do Neapla), 19. ſeptembra (na ſwjedżenju
ſwjatoho Januaria), a 16. decembra (k wopomnjecźu na změrowanjo hory
Veſuva).

<pb n="376"/>

Swjaty Baſilides a joho towaŕſchojo, martrarjo; 12. junija. Baſilides,
Cyrin, Nabor a Nazarius běchu romſcy wojacy, a wuznamjenjachu ſo pſched
druhimi pſchez dobre kſcheſcźanſke pocžinki. Woni ſłužachu we
Makſentiowym wójſku.

Dokelž ſyna božoho Khryſtuſa zjawnje wuznawachu, buchu wot
měſchcźanſkoho bohota Aurelia popadnjeni a k pſchibójſkim woporam
žadani. Tajku porucžnoſcź woni zacpěchu a dyrbjachu toho dla do jaſtwa.
Hdyž ſo tudy hromadźe modlachu, rozjaſni ſo jaſtwo z jaſnym ſwětłom.
Hdyž pſchitomni njebjeſku jaſnoſcź widźachu, wěrjachu Marcellus,
porucžeŕ ſtražnikow, a wſchelacy druzy do Khryſtuſa.

Woni buchu zaſy puſchcźeni ze zakazuju, zo njeſmědźa wjacy wo Khryſtuſu
rycžecź. Dokelž woni to njewoſtajichu, buchu ſchwikani a zaſy do jaſtwa
dowjedźeni. Po ſydym dnjach buchu pſched ſamoho khěžora ſtajeni, a
woſtachu wobſtajni we zacpěcźu morwych pſchibohow a wuznawachu khroble
Jězuſa Khryſtuſa za ſwojoho Boha. Za to buchu k ſmjercźi wotſudźeni a
jim hłowa wotrubana. Jich cźěła buchu dźiwim zwěrjatam cźiſnjene, ale te
ſo jich njedótknychu.

Swjataj Lucia a Geminian, martrarjej, 16. ſeptembra. Lucia běſche wudowa
we Romje a bu wot ſwojoho pohanſkoho ſyna Eutropia wobſkoržena, zo hižom
wjele lět Khryſtuſa cžeſcźuje. Na to bu zajata a po wobſtajnym
wuznawanju do ſuda tykujena, kotryž běſche ze ſmołu a rozeſchkrjenym
wołojom napjelnjeny. Pſchez boži zakit bu njewobſchkodźena zaſy
wucźehnjena. Na to bu cźežcy pokładźena po měſcźe wodźena. Jeje
wobſtajnoſcź we wěrje a ſcźeŕpnoſcź we cźeŕpjenju wobrocźi woſobnoho
muža Geminiana k Khryſtuſej. Za to bu tež wón cžwělowany a jimaj hłowa
wotrubana. Kſcheſcźanka Makſima jeju cźěle cžeſcźownje pohrjeba.

Swjaty Marcell, bamž; 16. januara. Hdyž běſche bamž Marcellin we lěcźe
304 wumrjeł, zadźěwachu trajace pſcheſcźěhi nowu wólbu, a ſtoł ſwjatoho
Pětra woſta na połſchtwórta lěta njewobſadźeny. Hakle we lěcźe 308
běſche zaſy móžno, nowoho bamža wuzwolicź. Nowy bamž, Marcellus,
dźeržeſche z krutej mocu na wobkedźbowanjo pokutnych zakonjow. Wón
załoži 25 cyrkwjow a poſtaji pſchi kóždej měſchnika, kotryž mějeſche
nowjen<pb n="377"/>kow (katechumenow) kſchcźicź, pokutnych wotpadnikow
horjebracź a martrarjow hrjebacź. Pſchecźiwo njomu pozběhny ſo cžróda
liwkich a zaſlepjenych kſcheſcźanow, kotſiž chcychu, někotſi wjetſchu
krutoſcź, druzy wjetſchu mjehkoſcź napſchecźo wotpadnikam. Z toho
naſtachu wſchelake rozſchcźěpjenja. Khěžor Makſentius joho wotſudźi, zo
dyrbi krajny noſchny ſkót picowacź a wobhladacź. Dźewjecź měſacow
mějeſche tele nizke dźěło, ale pſchi tym njepſcheſta wón ſo modlicź a
poſcźicź, a piſaſche woſadam liſty. Tola bu pſchez duchownych wumoženy a
wot Romjanki Luciny hoſpodowany. Tale kſcheſcźanka wotkaza ſwoje kubła
cyrkwi a Marcell jeje dom za cyrkej wuſwjecźi. Hdyž to Makſentius zhoni,
daſche tam wón ſkót zeſtajecź a porucži zaſy Marcellej zaſtaranjo toho
ſamoho. Po wjele wobcźežnoſcźach wón 16. januara 310 wumrje a bu pſchi
ſalarſkej drozy pohrjebany.

Swjaty Euſebius, bamž, 26. ſeptembra. Euſebius běſche we Grichiſkej
rodźeny, hdźež běſche joho nan lěkaŕ. Po Marcellowej ſmjercźi bu za
bamža wuzwoleny, ale zaſtejeſche tule ſłužbu jeno někotre měſacy (wot 5.
februara hacž do 21. junija). Jomu ſo radźi, wjele wotpadnikow k rozomej
pſchewjeſcź a zaſy z cyrkwju wujednacź. Wot Makſentia bu do Sicilije
wuhnaty, hdźež bórzy na to wumrje, we lěcźe 310. Joho cźěło bu na
Kalliſtowym pohrjebniſchcźu zahrjebane.

Swjata Peregrina, knježna a martraŕka; 5. oktobra. Peregrina běſche
knježna we Romje. Wona bu popadnjena a wěry dla z rjecźazami bita a jej
hłowa z prutami rozſchwikana. We tym wona wumrje. Pobožni wěriwi
zhromadźichu jeje krej do ſchkleńcžanych ſudobjow a zahrjebachu je z
cźěłom na priſcillianſkim pohrjebniſchcźu pſchi ſalarſkej drozy.

♣b♠) Martrarjo pod Galeriom a Makſiminom Daju.

Galerius bu 305 ſobukhěžor we narańſchich krajach a pſcheſcźěhaſche
kſcheſcźanow bórzy znowa. Hdyž joho hrozna khoroſcź napadny, tak zo žiwy
hnijeſche a žadyn ſłužownik wjacy pſchi nim wutracź njemóžeſche, zaſtaji
wón we lěcźe 311 pſcheſcźěhanjo a wumrje hiſchcźe we tym ſamym lěcźe.

<pb n="378"/>

Joho podkhěžor Makſimin Daja (we Syrii, Paleſtinje a Egipcźe) běſche tež
pſcheſcźěhaŕ kſcheſcźanow. Wón bu wot Licinia zbity a cźekny do Tharſus.
Tam wón widźenjo zhubi a ſpózna, zo je ſebi to na kſcheſcźanach
zaſłužił. Joho bohotojo Picentius, Kulcian, Theokten, Hórban a
Firmilian, kotſiž běchu joho ſurowoſcźi ſłužili, zhubichu wſchitcy na
zrudne waſchnjo ſwoje žiwjenjo.

Swjata Juliana, knježna a martraŕka; 16. februara. Juliana narodźi ſo we
Nikomedii, hdźež jeje nan Afrikanus pohanſtwej ſłužeſche. Skradźu wona
zhromadźizny kſcheſcźanow wopytowaſche a daſche ſo kſchcźicź. Dźewjecź
lět ſtaru ju nam z młodźencom Eleuſiom ſlubi. Woſomnacźe lět ſtara
dyrbjeſche ſo z nim woženicź. Tola wona hinak do toho njezwoli, hacž
hdyž by nawoženja kſcheſcźanſku wěru na ſo wzał. Nan a nawoženja
chcyſchtaj ju z dobrym a ze złym wot tohole wuměnjenja wotwjeſcź. Ale
wona ſwoje myſle njepſcheměni. Eleuſius, kotryž běſche měſchcźanſki
bohot, daſche ju wuſlěkacź, z prutami ſchwikacź a za włoſy powiſnycź.
Schěſcź hodźinow dyrbjeſche takle wiſacź. Nozy buſchtej jej ze žehliwym
železom pſchekłótej a cźěło wobpalene. Hdyž běſche zaſy do jaſtwa
dowjedźena, proſcheſche Boha wo nowu ſylnoſcź. Po někotrym cžaſu bu zaſy
pſchedwjedźena. Dokelž na ſwojim wuměnjenju wobſtejeſche, bu na koło
zwjazana a wyſche wohenja wjercźana. Hdyž běſche wſchitke tele cžwěle
pſchetrała, bu jej hłowu wotrubana.

Swjaty Apian, martraŕ; 2. hapryla. Apian bě we krajinje Licii we Małej
Aſii rodźeny. Wón pſchińdźe zahe na wucžeṙnju do Beryta we Fenicii, zo
by ſo tam we ſwětnych wědomoſcźach wudoſpołnjał. Na to pſchiṅdźe do
Ceſareje, hdźež bu wot měſchnika Pamfila za kſcheſcźanſtwo dobyty a
kſchcźeny. Mjez ſwojimi towaŕſchemi ſo pſchez mudroſcź a póccźiwoſcź
wuznamjenjeſche. Hdyž běſche ſo zaſy do wótcžiny wrócźił, prócowaſche
ſo, tež ſwojeju ſtarſcheju za wěru dobycź. Dokelž běſche to podarmo, a
wón we pohanſkim domje žiwy bycź njechaſche, wopuſchcźi wón dom ſwojeju
ſtarſcheju a woteńdźe do paleſtinſkeje Ceſareje a bu tam Pamfilowy
wucžownik. Wón běſche tehdom 18 lět ſtary. We tutym cžaſu wón wjele z
Euſebiom wobkhadźeſche, kotryž bu pozdźiſcho biſkop we Ceſareji. Hdyž
běſche podkhěžor Makſimin <pb n="379"/>Daja pſcheſcźěhanjo wupiſał,
póſła wón tež bohotej do Ceſareje piſmo, zo dyrbi wſchitkich poddanow k
woporam mocowacź. Hdyž běſche tale pſchikaznja wozjewjena, dźěſche
Apian, nikomu nicžo wo tym njeprajiwſchi, do pſchibójſkoho templa a
pſchetłócži ſo k wołtarjej, hdźež bohot Hórban woprowaſche. Apian hrabny
joho za ruku a porokowaſche jomu njerozomnoſcź pſchibójſtwa.

Wojeŕſka ſtraž ſo na njoho wali, joho ſurowje bijeſche a do jaſtwa
dowjedźe, hdźež dyrbjeſche ſchtyri a dwacycźi hodźinow we kłódźe tcžecź.
Nazajtra bu pſched bohota dowjedźeny. Dokelž woprowacź njechaſche,
buſchtej jomu ſtronje ze železnymi kłakami roztorhanej a wón po cyłym
cźèle ſchwikany. Pſchi tym wón pſchecy prajeſche: „Ja ſym ſłužownik
Jězuſa Khryſtuſa.“ Pſchez to ſo bohot bóle rozzłobi a daſche joho do
płatu zawicź, kiž běſche z wolijom namacžany. Płat bu zapaleny. Hdyž ſo
paleſche, rjekny Apian: „Ja ſo tebi modlu, Jězu Khryſchcźe, kotryž ſy z
Wótcom a ſwjatym Duchom jedyn Bóh.“

Z wopalenym cźěłom bu Apian zaſy do jaſtwa wjedź eny. Za tſi dny
dyrbjeſche znowa pſched bohota. Dokelž tež nětko wobſtajny woſta, bu do
morja cźiſnjeny. Wulke žołmjenjo pſchipławi joho cźěło na kraj.

Swjaty Ulpian, martraŕ; 3. hapryla. Ulpian wuznawaſche po pſchikładźe
druhich martrarjow pſched tym ſamym bohotom Hórbanom ſwoju wěru we
měſcźe Tyrus. Za to bu ſchwikany, na cžwělidło połoženy, a ſkóncžnje ze
pſom a ze zmiju do měcha zwjazany a do morja cźiſnjeny.

Swjaty Andeſius, martraŕ; 8. hapryla. Audeſius běſche Apianowy ſtarſchi
bratr, a ſo runja tomu wědomoſcźam podał. Cžaſto běſche wón dla
wuznawanja ſwojeje wěry cźeŕpjecź a we jaſtwje pobycź dyrbjał. Za to, zo
wón ſurowoſcź a njehańbitoſcź pohanſkich ſudnikow hanjeſche, bu wón
znowa popadnjeny, cźežcy cz̀wělowany a potom do morja cźiſnjeny.

Swjaty Hadrian, martraŕ; 8. ſeptembra. Hadrian běſche wojeŕſki wyſchk we
khěžorowym wójſku a běſche pod Galeriom kſcheſcźanow pſcheſcźěhacź
pomhał. Jich khrobłoſcź a wobſtajnoſcź pohnu joho, zo wěru na ſo wza a
ſo kſchcźicź daſche. Za <pb n="380"/>to bu zajaty, cžwělowany a doſta we
poſlednim pſcheſcźěhanju we Nikomedii martraŕſku krónu. Joho powoſtanki
buchu najprjedy we Konſtantinopolu, potom we Romje khowane.

Swjaty Theodor, wojak a martraŕ; 9. novembra. Theodor běſche we Syrii
rodźeny a zaſtupi jako młodźenc do khěžorowoho wójſka. Joho wotdźělenjo
běſche runje we Amaſea, we pontiſkej krajinje, hdyž buchu Makſimianowe
pſcheſcźěhanſke wukazy znate. Kſcheſcźanſki wojak njetajeſche ſwoju
wěru, ale wuzna pſchede wſchitkimi wojakami, zo je kſcheſcźan a zo
woprowacź njebudźe. Pſched wojeŕſkoho porucžnika dowjedźeny, kotryž joho
z dobrym k woporam napominaſche, wotmołwi Theodor: „Ja waſchich bohow
njeznaju. Ja ſo modlu Jězuſej, jednorodźenomu Synej mojoho Boha. Moje
cźěło wam podam; móžecźe je rozrubacź, do wohnja cźiſnycź. Jeli ſo wam
moja rycž njeſpodoba, wotrězajcźe mi jazyk. Hdyž Bóh chce, dam jomu
kóždy ſwój ſtaw k woporej.“ Wojeŕſka rada mějeſche ſobuželnoſcź z nim a
dachu jomu něſchto dnjow na rozmyſlenjo. Theodor nałoži tutón cžas k
tomu, ſebi božu hnadu k wobſtajnoſcźi wuproſycź. Hdyž pohanjo někotrych
kſcheſcźanow do jaſtwa wjedźechu, napominaſche jich Theodor. Zo by
zjawnje pokazał, kak jara pſchibójſtwo hidźi, zapali wón tempel bohowki
Cybele. Toho dla bu pſched bohotom Publiom praſchany, cžoho dla je to
cžinił? Theodor wotmołwi: „Ja njeprěju, ſchtož ſym cžinił. Sym drjewo
zapalił, zo by ſo ſpaliło, ſchtož je hinite. Waſcha bohowka je ſo hinita
wopokazała a ſo ſobu ſpaliła.“

Bohot daſche joho ſchwikacź a hrožeſche jomu hórſche khoſtanjo, jeli po
khěžorowej woli njecžini.

Theodor wotmołwi: „Ja njepoſłucham, a njeboju ſo waſchich khoſtanjow,
byrnje byłe ſurowiſche. Cžiń, ſchtož chceſch. Ja mam nadźiju na
njebjeſke kubła a krónu, kiž mi Bóh pſchihotuje.“

Bohot: „Wopruj, a zminjeſch ſo khoſtanjow ſwojeje njepoſłuſchnoſcźe.“

Theodor: „Wſchitke twoje cžwěle njejſu mi nicžo; pſchetoż Jězus
Khryſtus, mój knjez a kral, je pſchi mni a pomha mi.“

Bohot daſche joho na cžwělidło połožicź a joho ſtronje ze železnymi
kłakami roztorhacź, tak zo běchu koſcźe widźecź. Theodor mjez tym
ſpěwaſche: „Knjeza chcu khwalicź kóždy cžas, a joho khwalba budźe
pſchecy we mojim horcźe.“ Po cžwělenju <pb n="381"/>bu Theodor zaſy do
jaſtwa dowjedźeny, hdźež bu w nocy wot božoho jandźela ſpodźiwnje
poſylnjeny.

Pſchi tſecźim pſcheſłyſchenju wuznawaſche wón zaſy Jězuſa a bu znowa
cžwělowany. Lud žadaſche joho ſmjercź. Hiſchcźe junu wabjeſche bohot k
woporej a rjekny ſkóncžnje: „Schto chceſch: z nami dźeržecź abo ze
ſwojim Khryſtuſom?“

Theodor wotmołwi: „Ja ſym ſwojomu Zbóžnikej pſchiſłuſchał, jomu
pſchiſłuſcham hiſchcźe nětko, jomu budu pſchecy pſchiſłuſchecź. Ty pak
cžiń, ſchtož chceſch.“

Hdyž bohot widźeſche, zo je hroženjo podarmo, wotſudźi joho k ſmjercźi
pſchez woheń.

Prjedy hacž Theodor na ſchcźěpowc ſtupi, woznamjeni ſo z kſchiz̀om a
wumrje potom we płomjenjach, Boha khwalicy. Joho cźěło bu wot
kſcheſcźanki Euſebije pohrjebane. Na joho rowje ſtawachu ſo dźiwy.

Swjaty Agapius, martraŕ; 20. novembra. Makſimin Daja běſche do Ceſareje
pſchiſchoł, a na joho narodny dźeń běchu wulke hry poſtajene. Kſcheſcźan
Agapius, kotryž běſche tež pſched dwěmaj lětomaj cźežke cžwèle
pſchetrał, dyrbjeſche k zawjeſelenju pſchihladowarjow z dźiwimi
zwěrjatami bědźicź. Makſimin ſlubi jomu pohnadźenjo, jeli chce
woprowacź. Agapius rjekny: „Ja žanu złóſcź wobeſchoł njejſym, ale ſym
wotſudźeny, dokelž ſym ſwojomu Bohu a ſtworicźerjej ſwěrny.“ Hdyž běſche
to wuprajił, bu mjedwjedźica na njoho puſchcźena. Ta joho ſylnje rani,
ale njemori. Toho dla bu zaſy do jaſtwa dowjedźeny, hdźež na druhi dźeń
wumrje. Joho cźěło bu kamjenjej pſchiwjazane a do morja poduurjene.

Swjaty Serenus, zahrodnik a martraŕ; 23. februara. Serenus běſche ſwój
kraj, ſwoje kubło a pſchecźelow we Grichiſkej wopuſchcźił, zo by we
ſamocźe Bohu ſłužił. Wón pſchińdźe do Pannonije a kupi ſebi we Syrmii
zahrodu, kotruž ſam wobdźěłaſche. Hdyž běſche pſcheſcźěha z nowa
wudyriła, ſkhowa ſo wón, tola po někotrych cžaſach ſo zaſy do ſwojeje
zahrody wrócźi. Hdyž tam junu dźěłaſche, pſchińdźe žónſka z dwěmaj
holcomaj do zabrody a cžinjeſche, jako by ſo tam pſchekhodźowacź chcyła.
Dokelž pak we cžaſu połdnja ſo pſchekhodźowacź waſchnjo njeběſche,
wopraſcha ſo ju Seren, ſchto tudy pyta? Wona wotmołwi: <pb
n="382"/>„Twoja zahroda je rjana a chcu ſo we njej pſchekhodźowacź.“ Na
to dźeſche Seren: „We tutym cžaſu ſo žónſke njepſchekhodźuja, a ty měła
nětkle doma bycź. Woteńdź a wobkedźbuj pſchichodnje dobre waſchnjo,
kotrež ſo žónſkim pſchiſłuſcha.“

Rozhněwana na to, zo ſo jeje njekhmany wotpohlad dopjelnił njeje,
piſaſche žónſka ſwojomu mužej, kotryž běſche wyſchk pola khěžora. Tomu
ſkoržeſche na njehańbitoſcź, kotruž je zahrodnik Seren na njej wobeńcź
chcył. Wyſchk ſo pola khěžora wobcźežowaſche a doſta porucżnoſcź za
bohota tamneje krajiny, zo dyrbi ſo mužej prawo ſtacź. Bohot póſła po
Serena a wopraſcha ſo za mjenom a powołanjom a rjekny potom: „Kak
móžeſche ſo ty zwažicź, ſo na žonje woſobnoho wojaka pſchepſchimnycź?“
Seren wotmołwi: „Ja ſo na žanej žónſkej pſchepſchimnył njejſym.“

Bohot chcyſche joho na cžwělidło połožicź dacź, zo by wuznacźo
wumocował. Seren prajeſche: „Dopomnju ſo, zo pſched někotrym cžaſom
žónſka we njeprawym cžaſu do mojeje zahrody pſchińdźe, a ja ſym jej
prajił, zo pſchiſtojnej žónſkej njepſchiſtoji, we tutym cžaſu
wukhadźecź.“ Z toho wyſchk zhuda, zo joho žona njeje na prawych pucźach
khodźiła a wón woteńdźe wohańbjeny. Tež bohot ſpózna, zo je Seren
ſprawny muž, ale wón pocža ſebi myſlicź, hacž ſnadź wón kſcheſcźan
njeje. Toho dla ſo wopraſcha: „Schto je twoja wěra?“

Seren: „Sym kſcheſcźan.“

Bohot: „Cžoho dla njejſy boham woprował, hdyž běſche to pſchiporucžene?
Hdźe ſy tehdom był?“

Seren: „Bohu je ſo ſpodobało, mje hacž dotal zdźeržecź. Běch kaž hubjeny
kamjeń, kotryž do kuta cźiſnjeja. Ale dźenſa je mje Knjez zaſy
wucźahnył, zo by mje na prawe měſtno ſtajił. Sym hotowy, za joho mjeno
wſchitko cźeŕpjecź, zo by mje wón k ſwojim Swjatym do ſwojoho kraleſtwa
wzał.“

Bohot: „Dokelž ſy ſo pſchez cźeknjenjo khěžorowym porucženjam wuwinycź
chcył, budźe tebi tejele złóſcźe dla hłowa wotrubana.“

Tak ſkóncži Seren ſwoje bohuſłužowne žiwjenjo 23. februara 307.

Swjaty Bonifacius, romſki krajan a martraŕ; 14. meje. Bonifacius běſche
wyſchſchi zaſtojnik bohateje žónſkeje Aglae we Romje. Wón běſche
njepoměrny we picźu a ze ſwojej knjenju <pb n="383"/>we njekhmanym
žiwjenju žiwy. Pſchi tym mějeſche tež dobre ſamotnoſcźe: běſche
dobrocźiwy pſchecźiwo khudym, hoſpodowaſche cuzych darmo a
wopokazowaſche rady kóždomu pſchecźelnoſcź.

Lěta dołho trajeſche jeju hrěſchne žiwjenjo a podarmo jej boža hnada
pytaſche. Tola ſkóncžnje ſo jimaj wocži wotewriſchtej a Aglae dźěſche
prěnja do ſo a kedźbowaſche na poroki wotucźacoho ſwědomja. Junu powoła
wona Bonifacia k ſebi a prajeſche jomu: „Ty wěſch, kak hłuboko ſmoj do
njekhmanoſcźe zapadnyłoj, zabywſchi na to, zo dyrbimoj něhdy pſched Boha
ſtupicź a ſo zamołwjecź ſwojoho žiwjenja dla. — Ja ſym ſłyſchała, zo
podźěl jich kraſnoſcźe dóſtanje, ſchtóž je tych cžeſcźował, kotſiž
Jězuſowoho mjena dla cźeŕpja. Tež ſym zhoniła, zo ſłužownikojo
Khryſtuſowi we narańſchich krajach pſchecźiwo djabołej wojuja a ſwoje
cźěło radſcho cžwělowacź dadźa, hacž zo bychu ſwoju wěru zaprěli. Dźi
dha tam, a pſchinjes powoſtanki tamnych ſwjatych bědźerjow, zo bychmy
jich wopomnjecźo cžeſcźili a pſchez jich zaſtupnu próſtwu zwarnowani
byli.“

Bonifacius hotowaſche ſo na pucź a wza wjele pjenjez ſobu, zo mohł
khudym pomhacź a cźěła martrarjow kupicź. Pſchi woteńdźenju rjekny wón:
„Móžuli ſwjate powoſtanki doſtacź, je pſchinjeſu ſobu. Ale ſchto, hdy
bychu tebi moje cźěło jako martrarjowe cźěło pſchinjeſli, — by je ty
wzała?“ Aglae mějeſche tele ſłowa za žort, naſwarje joho a napominaſche,
zo by ſo tola derje zadźeržał a wodacźo hrěchow ſebi zaſłužił.

Hnuty a połny želnoſcźe naſtupi Bonifacius ſwój pucź. Wón ſo žanoho wina
ani mjaſa njedotkny a zjenoſcźeſche z tutym poſcźenjom modlitwu, ſylzy a
druhe pokutne ſkutki. Dokelž běſche pſcheſcźěhanjo we Cilicii ſylne,
wobrocźi ſo Bonifacius do hłownoho měſta Tharſus. Lědym běſche do měſta
pſchiſchoł, póſła wón ſwojich ſłužownikow do hoſpody; ſam dźěſche k
bohotej Simpliciej. Tu wohlada wón wjele martrarjow we jich cžwělach:
jedyn wiſaſche za nohu a pod hłowu ſo woheń paleſche; druhi běſche za
wobej nozy zwjazany a rozcźehnjeny; zas druhi bu z piłu rozrězany,
druhomu rucy wotrubanej, jedyn z kolikom pſchekłóty. Wokoło dwacycźi
kſcheſcźanow bu na wſchelake waſchnjo cžwělowanych. Pſchihladowarjow
woběhowaſche hrózba. Bonifacius pſchiſtupi k martrarjam a jich
wopſchimnywſchi zawoła: „Bóh kſcheſcźanow je wulki; wulki je Bóh
ſwjatych martrarjow. Proſchcźe za mnje, wy ſłužownikojo Jězuſowi, zo
bych z wami zjenoſcźeny pſchecźiwo djabołej wojował.“ A wón koſcheſche
<pb n="384"/>jich rjecźazy a napominaſche jich: „Wojujcźe khroble,
martrarjo Khryſtuſowi, napſchecźo ſwojim pſchecźiwnikam. Wutrajcźe
krótki cžas a bědźenjo budźe dokonjane. Dźěło je cźežke, ale wjetſcha
budźe mzda. Tudy was ſłužownikojo njeſprawnoſcźe cžwěluja; we njebjeſach
budźeja wam boži jandźelojo ſłužicź.“

Bohot měnjeſche, zo chce joho wón z tym wuſměſchicź a wopraſcha ſo joho,
ſchtó je a ſchto chce? Bonifacius wotmołwi: „Ja ſym kſcheſcźan a žana
cžwěla njepſchiwjedźe mje k zaprěcźu mojoho knjeza Jězuſa Khryſtuſa.“
Bohot daſche jomu cźěło z kłakami roztorhacź, nohcźe wotkałacź a
ſchkrjeny wołoj do horta lecź. Bonifacius ſo k Jězuſej wo ſylnoſcź
wołaſche a hladajo na rjany pſchikład ſwojich towaŕſchow žadaſche wo
jich zaſtupnu próſtwu pola Boha. Joho ſtajne ſłowa běchu: „Ja ſo tebi
dźakuju, knježe Jězu Khryſchcźe.“ Tak ſo prěni dźeń z cžwělemi
wobzamkny, a druhi ſo z nimi zapocža. Bonifacius zaſy Jězuſa
wuznawaſche. Wón bu do kotoła rozeſchrjeneje ſmoły tyknjeny, ale
woznamjeniwſchi ſo z kſchižom, woſta bjez ſchkody. Na to bu jomu hłowa
wotrubana.

Hdyž joho ſłužownikojo na druhi dźeń pytachu, zhonichu woni, zo je
wcžera cuzownik wěry dla ſkóncowany. Wobhladawſchi cźěło, ſpóznachu
ſwojoho knjeza. Za pjecź ſtow złotych kupichu cźěło, žałbowachu je a
wzachu je do Roma. Hdyž Aglae to zhoni, khwaleſche wona Boha a dźěſche z
duchownſtwom a ludom cźěłej napſchecźo, daſche je pohrjebacź a na rowje
cyrkwicžku natwaricź. Sama běſche hiſchcźe pjatnacźe lět we krutej
pokucźe žiwa.

Swjata Eufemia, knježna a martraŕka 16. ſeptembra. Eufemia wjedźeſche we
Chalcedonje kuježniſke žiwjenjo. Wotrjeknywſchi ſo ſwětnych wjeſelow
mějeſche pobožnoſcź a dobre ſkutki za najlubſche dźěło. Wokoło lěta 307
bu wot ſudnika Priſka zajata a z hrubej ſurowoſcźu cžwělowana:
ſchwikana, na kózlik wupinjena, na koło zwjazana, a palena. We
wſchitkich boloſcźach woſta ſcźeŕpna. Skóncžnje bu pſchez dźiwje
zwěrjata morjena.

Swjata Khatyrna, knježna a martraŕka, 25. novembra. Na kóncu tſecźoho
ſtotytka běſche we egiptowſkim měſcźe Alekſandrii woſobna knježna z
kralowſkoho ſplaha žiwa z mjenom Khatyrna. Wot ſpocžatka ſwojeje
młodoſcźe ſem prócowaſche ſo za wyſokej

k nawjedźenju.

Cžeſcżenym ſobuſtawam towaṙſtwa SS. Cyrilla a Methoda a pſchecźelam
ſerbſkoho katholſkoho piſmowſtwa ſo z tutym zjewi, zo budźa „Žiwjenja
Swjatych“, kotrež ſo z nakładom naſpomnjenoho towaŕſtwa wot lěta 1864 po
zeſchiwkach wudawaja, k najmjeńſchomu 15 zeſchiwkow (60 liſtnow abo 960
ſtronow) wopſchijecż a wulku mnohoſcź žiwjenjow Swjatych hacž do
nowiſchich cžaſow wopiſowacż. Alfabetiſki a protycžny pſchehlad
wſchitkich mjenow ma ſo po dokonjenju cyłeje knihi cźiſchcźecź.

Sobuſtawy, kotſiž hakle ſu po lěcźe 1864 pſchiſtupili, móžeja ſebi
prěnje zeſchiwki kóždy cžas pſchikupicź. Z wjazanjom zeſchiwkow njech ſo
hacž do ſkóncženja cyłoho ſpiſa cžaka. Za kak wjele lět budźa „Žiwjenja
Swjatych“ docźiſchcz̓ane, njehodźi ſo hiſchcz̓e z wěſtoſcźu prajicź,
dokelž njewěmy, we kajkich pjenježnych wobſtejenjach naſche towaŕſtwo we
ſcźěhowacych lětach budźe. Cžim wjacy ſobuſtawow budźe, cźim wjacy móže
ſo cźiſchcźecź dacz̓. Toho dla ſpěchuje dokonjenjo tutoho zapocžatoho
ſpiſa „Žiwjenja Swjatych“ kóždy, ſchtóž ſo wo rozſchěrjenjo naſchoho
towaŕſtwa a wo dobycźo nowych ſobuſtawow ſtara. Woſtaji-li mi Bóh
žiwjenjo a ſtrowoſcź, chcu tež we ſcźěhowacych lětach ſpiſanjo
„Žiwjenjow Swjatych“ na ſo wzacz̓, a ſwoju prócu a ſóaij cžas rady za
Božu cžeſcz̓ a za ſwój lubowany ſerbſki katholſki lud woprowacź.

W Radworju, na dnju Swjateju Cyrilla a Methoda, japoſchtołow Słowjanow,
9. měrca 1868.

Handrij Ducžman, kapłan.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.

[1] ⁾ Tele wotedacźo ſwjatych knihow płacźeſche runje tak wjele kaž
zaprěcźo a wotpad wot wěry, a jeno po krutej cyrkwinſkej pokucźe buchu
tajcy zaſy do cyrkwje pſchijecźi.

[2] ⁾ Knježny połožichu hłowu na wołtaṙ, zo bychu ju Bohu woprowałe, a
dachu ſebi we pſchitomnoſcźi měſchnika włoſy wottſihacź. Pſchez to běchu
z Jězuſom ſlubjene a pod woſebity zakit cyrkwje ſtajene.
