Katholſka protyka za Hornju Łužicu na lěto 1868.

W Budyſchinje.

Z nakładom ṫowaŕſtwa ſſ. Cyrilla a Methoda.

W kommiſſiji knihaŕnje Smolerja a Pjėcha.

Chronologiſke znamjenja a licżby lėta 1868.

Złota licžba 7

Epakty (měſacžka pokazowaŕ) ♣IV♠

Wobwód ſłónca 1

Romſke danſke cžiſło 11

Njedżelſki piſmik ♣ED.♠

Lěto 1868 je pſcheſtupne lěto, ma 366 dnjow; njedżelow po tſjoch kralach
je 4 a po ſwjatkach 25.

Pſcheſtupne ſwjedżenje.

Słódkoho mjena Jězuſa 19. jan.

♣Septuagesima♠ 9. febr.

Popjelna ſrjeda 26. febr.

Boloſcźiweje macźerje 3. hapr.

Jutrownicžka 12. hapr.

Kſchižowne wobkhady 25. hapr.

= = 18. mej.

= = 19. mej.

= = 20. mej.

Khryſtuſowe do njebjes ſpěcżo 21. mej.

Swjatocžnicžka 31. mej.

Najſwj. Trojicy 7. jun.

Božoho Cźěła 11. jun.

Swjedż. Wutroby Jězuſa 19. jun.

Swjedź. drohotneje krewje Jězuſa Khryſtuſa 5. jul.

Swjedźeń ſkapulira Marije z hory Karmel je 16. jul.

a ſwjecżi ſo we Oſtricu ſcźěhowacu njedźelu 19. jul.

Swjedź. jandźelow pěſtonow 30. aug.

Mjena Marije 13. ſept.

Swjedźeṅ rózarija (Swjedź. Marije zakita) 4. oktbr.

Prěnja njedźela adventa abo pſchikhada Khryſtuſa 29. nov.

Naſchi ſwjecżi patronowje.

S. Benno, patron cyłeje miſchnjanſkeje a potajkim tež łužiſkeje diöceſy,
16. junija.

SS. Cyrill a Method, patronaj Słowjanow a potajkim tež Serbow, 9. měrca
abo 5. julija.

Woſadni patronowje w Serbach: ſ. Marija, w Budyſchinje, Kulowje,
Radworju; ſ. Pětr, patron tachantſkeje cyrkwje w Budyſchinje; SS. Syman
a Juda w Khróſcźicach; ſ. Khatyrna w Ralbicach; ſ. Benno we Wotrowje; ſ.
Měrcźin w Njebjelcžicach.

Suche dny, póſt ſwjecżiznow.

W poſcźe 4., 6. a 7. měrca;

Swjatkowny tydźeṅ 3., 5. a 6. jun.

Po ſ. kſchižu 16., 18. a 19. ſept.

W advencże 16., 18. a 19. decbr.

Pſchikazane póſtne dny.

Pódla zdżerženja mjaſa jědźe pjatki kóždoho tydźenja a 40 dnjow poſta ſu
pſchikazane póſtne dny pſchez kſchižik we ſwojim pſchepołoženju
woznamjenjene na pjatkach japoſchtołſkich ſwjedźenjow a woſebje
ſwjatkownu ſobotu, dźeṅ pſched wſchitkimi Swjatymi a patoržicu dźeṅ
pſchedwjecžora Božoho dnja, a dźeṅ pſched Marije donjebjeswzacża, a
pſched lubjenymi ſwjedżenjemi: dźeń pſched Boſcżanom rc.

Jutrowna ſpowjedż

wotpołoži ſo wot popjełneje ſrjedy hacž do ſoboty ſwjatkownoho tydźenja.

Schtyri lėtne cžaſy.

Nalěcżo zapocžina ſo 20. měrca 8 hodź. dopołd., hdyž ſłónco do znamja
borana ſtupi.

Nalětnja dnja a nocy runoſcź.

Lěcźo zapocžina ſo 21. junija 5 hodź. rano, hdyž ſłónco znamjo raka
naſtupi.

Wyſoke ſłónca wrócźenjo.

Nazymjo naſtupi 22. ſept. 7 hodź. wjecžor, hdyž ſłónco do znamja wahi
pſchiṅdże.

Nazymja runoſcź dnja a nocy.

Zymy ſpocžatk je 21. decbr. 1 hodź. popołd., hdyž, ſłónco do znamja
kozoróžka ſtupi.

Zymſke ſłónca wrȯcźenjo. Najkrótſchi dżeṅ a najdlěſcha nóc.

Zacżmicża ſłónca a měſacžka.

We lěcże 1868 ſo ſłónco dwaj krócź zacźmi; prěni krócż budźe pola nas
jara mało widźecż. Měſacžk pak ſo lětſa njezacźmi. Za to pak je
pſcheṅdźenjo merkura pſchez ſłónco.

Prěnje centralne a kulojte ſłónca zacźmicźo ſtanje ſo 23. febr.
Zapocžatk za zemju zhromadnje je po 12 hodź. 15 m. wěrnoho hwězdaṙſkoho
cžaſa po połdnju. K widźenju budźe tele zacżmicźo we wulkim džěle
Europy, z wuwzacźom wjecžornopołnócnoho dźěla, ſkoro we cyłej Africy a
na wjecžornej wuzkej kromje Aſije, kaž tež we ſrjedźnej a
pſchipołdniſchej Americy.

Druhe centralne cyłne ſłónca zacźmicźo ſtanje ſo 18. auguſta. Zapocžatk
zacźmicża za zemju zhromadnje je 3 hodź. 38 m. wěrnoho cžaſa. Zapocžatk
zacźmicża 4 hodź. 32 m., ſkóncženjo połnoho zacźmicźa 7 hodź. 57 m.
ſkóncženjo na eyłej zemi 8 hodź. 51 m. rano. K widźenju budże w kruchu
europſkeje Turkowſkeje, we pſchipołdniſchej Aſiji, we naranſchej Africy
a ſkoro we cyłej Auſtraliji.

Merkura pſcheṅdźenjo pſchez ſłónco ſtanje ſo 5. novembra. Hdyž ſo wot
ſrjedźizny zemje hlada, ſtupi Merkur do ſłóncžnoho koła, 8 hodź. ſrjedź.
cžaſa dopołdnja. My njebudźemy widźecź zapocžatk, hdyž ſo wón ſtanje 6
hodź. 25 m. rano, bjeztym hacž ſłónco hakle 7 hodź. 1 m. ſkhadźa. Budźe
tak pſchi ſłóncaſkhadźenju Merkur (hako mały kulowaty wuhlocžorny blak)
hižno we ſłóncžnym kole k widźenju. Dokóncžene wuſtupjenjo ſtanje ſo 10
hodż. dopołdnja. Tele zajimawe žadne widźenjo budźe z cyła abo z dźěla w
Europje, Aſiji, Africy a we Auſtraliji widźecź.

Měſacžkowe běrtlki.

Prěni běrtl 3. januara rano 5 hodź.

Połny měſ. 9. januara 11 hodź. 50 min. nocy.

Poſleni běrtl 16. januara 6 hodź. 1 min. wjecžor.

Młody měſ. 24. januara 8 hodź. 16 min. wjecžor.

Hermanki a wiki we:

1. Lipſku.

7. Barcźe, lane wiki.

8. Njeſwacžidle.

13. Rakecach.

14. Halſchtrowje, ſkótne a žitne wiki.

18. Budyſchinje.

27. Rumburgu.

Kinsborku.

Jałmožna.

Parabola.

Nathanael bě miłeje wutroby a ſprawny muž; wón ſedźeſche pod ſwojej
ſigownju, po kotrejž ſo winowe pruty horje plecźechu. Zjenoſcźene liſcżo
figownine a winowe dawaſche prawy khłódk. Wón jědźeſche wot figow a
kicźow, a ſpominaſche ze ſpodobanjom na nadobnoſcż płodu a wokſchewjace
ſchkitowanjo, kiž jomu ſchtom a winowy pjeṅk naſpominaſchtaj. Wjeſele
rycžeſche wón k ſwojomu khłódkojtomu lětnjomu bydłu: „Kak dyrbju tebje
mytowacź, ſmilna hoſcżinſka figownja, za twoje ſłódke płody, kotrež mi
kóžde lěto tak dobnje dariſch, a ſchto wobſynu, drohotny winowy pjeṅko,
z cžimž bych mohł zarunacź twoje dary, kiž wutrobu zawjeſeleja. Moju
ſnadnu prócu, waj wobkopacż, pohnojicź, cžiſtoſcżicź a hajicź,
wopłacźitaj wój mi ze pſchedobnymi darami; haj byſchtaj-li mi cyležadyn
płód njedałoj, a mi jenož wokſchewjacy khłódk popſchałoj, to by hižom
wjacy hacž doſcź za to cžinjene było, a ja bych zwoſtał waju

Měſacžkowe běrtlki.

Prěni běrtl 1. febr. 7 hodż. 12 min. wjecžor.

Połny měſacžk 8. febr. 10 hodż. 33 min. dop.

Poſleni běrtl 15. febr. 10 hodż. 14 min. dop.

Młody měſacžk 23. febr. 3 hodż. 18 min. pop.

Hermanki a wiki we:

5. Njeſwacžidle, wiki.

6. Radebergu.

11. Halſchtrowje, wiki.

19. Rakeeach, ſkótne, žitne a tworowe wiki.

24. Biſkopicach, Wojerecach.

27. Großenhainje.

29. Trěbulach.

waju dołžnik. Mnohoſcż waju dobrotow cžini mje njedżaknoho.“ Na to
wotmołwi figownja ze ſchumjenjom ſwojoho liſcża nad hłowu Nathanaela:
„„Nic nam, ale twojomu a naſchomu Bohu daj dźak a cžeſcż za naſche
dary.““ Dha ſchukotaſche winowe liſcżo ſwjecże k wuſchomaj Nathanaela:
„Nic mi ale tomu rycžnikej Božomu dyrbiſch ty woprawdże dżak wotedacź,
hlej wokoło ſo.“ Nathanael wohlada wokoło, a widżeſche khudobu
wokołnoſcże pſched ſobu, a hałzy ſigownje a pruty winowe pokazowachu
rozymniwje na tuſamu, na khudych ſtarych khorych joho znajenſtwa.
Nathanael dźěleſche z nimi ſwoje płody, haj tež ſam ſwój płaſchcź, a bě
zbóżny a ſpokojny, a joho tſěcha njeſeſche podwojene płody; pſchetož
hdyž dwaj ſo ſycźitaj na jenym khlěbje we luboſcżi, dha cžini tón Knjez
jón dwójcy tak wulki.

Měſacžkowe běrtlki.

Prěni běrtl 2. měrca 5 hodż. 46 min. rano.

Połny měſacžk 8. měrca 9 hodż. 20 min. wjecžor.

Poſleni běrtl 16. měrca 4 hodż. 26 min. rano.

Młody měſacžk 24. měrca 7 hodż. 56 min. rano.

Prěni běrtl 31. měrca 1 hodż. 23 min. pop.

Hermanki a wiki we:

2. Biſkopicach. Dreždźanach. Hródku.

3. Barcźe, a lane wiki.

4. Njeſwacžidle.

7. Žitawje.

9. Stołpnu.

10. Halſchtrowje, wiki.

16. Dreždźanach. Halſchtrowje. Słanknowje.

18. Rulandźe.

23. Połcžnicy.

30. Biſkopicy. Wóſlinku.

Myto Bože.

Parabola ze zandźenoho lětſtotytka.

Bohaty njeſmilny muž mějeſche wulke rataṙſtwo, wón wobdźěłaſche ſwoje
pola derje, woraſche hłuboko, hnojeſche dobnje, ſyjeſche wjele a
mějeſche wjele ſkotu. Pſchi lětnym licženju wudawka a wunoſchka namaka
pak pſchecy ſchkodu měſto wužitka, a zo njeje ani ſymjo domoj khował; a
zo ſu wudawki zhubjene, ſkót wſchelako hinył, a role a łuki njepłódne
byłe.

We joho blizkoſcżi mějeſche jedyn khudy putnik jeno mało pola a ſuchu
kruwu, pſchetož wón ſam dyrbjeſche trawu na wyſokich ſkałach a we
tonidłach hromadu pytacż, dokelž žane łuki njemějeſche; a tola tónle
khudy muž pſchecy połnje a nadobnje domoj khowaſche, haj, zo móžeſche
tež ſwojomu bohatomu ſuſodej druhdy tež k ſymjenju pożcżicż. Jónu ſo
joho bohaty wopraſcha: „Praj mi, kak dyrbju moje ratarſtwo zapocžecź

Měſacžkowe běrtlki.

Połny měſacžk 7. hapryla 8 hodź. 14 min. rano,

Poſleni běrtl 14. hapryla 11 hodż. 32 min. nocy.

Młody měſacžk 22. hapryla 9 hodż. 17 min. wjecžor.

Prěni běrtl 29. hapryla 7 hodż. 15 min. wjecžor.

Hermanki a wiki we:

1. Njeſwacžidle, w.

2. Kamjencu, ſkótn.

4. Budyſchinje.

6. Kulowje. Halſchtrowje, wiki.

14. Schěrachowje.

15. Rakecach.

20. Khocźebuzu.

22. Radebergu.

23. Lubiju.

28. Kinsborku.

cžecź, zo wužitk z njoho dóſtanu.“ A putnik jomu wotmołwi: „Staj
ſlěborny płót wokoło twojich polow a łukow, a Bóh budże tebje
žohnowacź.“ Bohaty jomu wotmołwi: „To njeje we mojim zamoženju a njecham
kaž tamón Schwaba johlicžki wuſywacż, zo by mi z nich železny płót
naroſt.“ Putnik pak prajeſche: „Ty mje pak njerozymiſch; wuměṅ ſebi
někotre tolerje do drobnych pjenjez, a pſchindż z nimi nazajtra rano
zaſy ke mni, a ja chcu cźe wucžicź ſlěborny płót ſadźecż.“ To cžinjeſche
bohaty, a namaka nazajtra wot putnika někotre ſta khudych kaž płót
wokoło ſwojich polow a łukow zeſtajanych a tym dyrbjeſche wón te
pjenježki z pſchecźelnymi ſłowami wudżělecź. A wſchitcy prajachu
wutrobnje: „Bóh zapłacź! Bóh wopłacż wam ſto krócź!“ A potom prajeſche
putnik k njomu: „Hlej, mój ſlěborny płót.“

A ſpodźiwnje bu bohaty muž pſchez hnadu Božu hnuty, a najprjedy ſo
dopelni ſlubjenjo

Měſacžkowe běrtlki.

Połny měſacžk 6. meje 5 hodż. 47 min. pop.

Poſleni běrtl 14. meje 4 hodź. 55 min. pop.

Młody měſacžk 22. meje 5 hodż. 46 min. rano.

Prěni běrtl 28. meje 10 hodż. 52 min. wjcežor.

Hermanki a wiki we:

1. Barcźe.

4. Rakecach.

11. Wojerecach. Harcźe.

18. Kamjencu.

23. Žitawje.

25. Kinsborku.

27. Radeburgu.

ſlubjenjo putnika na joho ſamotnej njepłodnej roli joho twjerdeje
wutroby; pſchetož z tejele twjerdeje ſkały wudyri kužoł, a ſylzy
luboſcże běžachu dobnje wot joho licow. Ale tež joho pola a łuki
wokraſnjachu ſo ſkoro wot pſchenadobnoho žohnowanja, a wón móžeſche ſwój
ſlěborny płót pſchecy huſcziſchi a bohatſchi cžinicź, a bu ſkoro tak
miły a zbóžny, zo wón we kóżdym khudym cžłowjeku naſchoho Knjeza Jězuſa
Khryſtuſa ſamoho wěriwje widźeſche, zo napoſledku luboſcź Boža hako
ſlěborna murja joho zamoženjo a wobſedźenſtwo wobdawaſche, zo joho cźi
jandźeljo, hako wón ſam dom wzaty bu, we zakicże njebja namakachu, do
kotrychž wjeſołoſcźow joho donjeſechu.

Rozrycžowanjo dweju dźěſcźow.

Parabola wot C. Brentano.

Pobožny hólcžec bě wjele wot jenoho wucženoho dźěſcźa ſłyſchał, kiž je
doktor ſwětamudroſcźe; a huſto dyrbjeſche dobry hólcžec ſłyſchecź, zo je
wón porno tamomu

Měſacžkowe běrtlki.

Połny měſacžk 5. junija 7 hodź. 52 min. rano.

Poſleni běrtl 11. junija 11 hodż. 11 min. dop.

Młody měſacžk 20. junija 3 hodż. 43 min. pop.

Prěni běrtl 27. junija 6 hodż. 48 min, rano.

Hermanki a wiki we:

2. Kulowje.

Njeſwacžidle.

8. Biſkopicach. Rulandźe.

11. Lubiju.

15. Zhorjelcu.

16. Großenhajnje.

22. Halſchtrowje.

Rumburgu.

24. Wóſlinku.

Wjelecźinje.

29. Dreždżanach.

30. Barcźe.

tamomu mudromu prawje hłupa wowca. To rudźeſche wbohoho hólcžeca, a hdyž
wón jónu ſłyſcheſche, zo je hižo poł mudroſcże, hdyž jenoho @ roho ſo
praſcheſch, njemejeſ@e wón měra, donž małoho dokto@ ſwětamudroſcże
njewidźeſche, a joho proſcheſche: jomu někotre praſchenja wotmołwicż, zo
by na tele waſchnjo k połmudroſcźi pſchiſchoł, a tola wjacy tak jara
hłupy njebył; druhu połojcu ſnadż jomu luby Bóh hody wobradźi. — Młody
doktor ſo na to wuſměwkowaſche, a bě hotowy njewinowatomu hólcžecej
ſłužicź. Rozrycžowanjo pak ſo ſta na zjawnym torhoſchcźu bjez prawje
wjele ſprawnymi a pobožnymi ludźimi, kiž runje z cyrkwje pſchiṅdżechu,
bjez kotrymiž běſchtaj tež ſtarſchej toho hólcžeca. Rozrycžowanjo pak bě
tajkele.

Hólcžec: „Schto dha je najlěpſche na ſwěcźe?“

Doktor: „Dobry pſchecźel.“

Měſacžkowe běrtlki.

Połny měſacžk 4. julija 9 hodź. 37 min. wjecžor.

Poſleni běrtl 13. julija 1 hodż. 31 min. rano.

Młody měſacžk 19. julija 10 hodż. 54 min. nocy.

Prěni běrtl 26. julija 2 hodż. 48 min. popołdnju.

Hermanki a wiki we:

1. Njeſwacžidle.

2. Huſcy.

6. Biſkopicach. Stołpnu.

13. Schěrachowje.

Zhorjelcu.

15. Rakecach.

20. Lubiju. Połcžnicy.

27. Wóſporku.

30. Kamjencu.

Hólcžec: „Ně, dobre ſwědomjo. — Schtó je najmudriſchi na ſwěcźe?“

Doktor: „Tón, kiž je najwjac knihi cžitał.“

H. „Ně, tón kiž ſo ſamoho znaje. — Schtó je najhłupiſchi na ſwěcże?“

D. „Tón, kiž najmjenje wě.“

H. Ně, tón kiž ſo ſwojeje wědomnoſcźe khwali. — Kotry je najlěpſchi
ſchtant?“

D. „Schtant doktorow.“

H. „Ně, tón kſcheſcźanſki ſchtant. — Kotra je najwyſcha cžeſcź?“

D. „Zmužitoſcź we wójnje.“

H. „Ně, ponižnoſcź we měrje a zbožu. — Kotra je najwjecžſcha
wuſchiknoſcź?“

D. „Swět derje regirowacź.“

H. „Ně, ſo ſamoho prawje wobknježicż. — Schtó je najbohacźiſchi na
ſwěcże?“

D. „Tón, kiž ma najwjac pjenjez.“

H. „Ně, tón kiž ma na wſchim doſcź. — Kotre je najmócniſche zwěrjo?“

D. „Tón law.“

Hólcžec.

Měſacžkowe běrtlki.

Połny měſacžk 3. aug. 0 hodż. 49 min. pſchipołdnju.

Poſleni běrtl 11. aug. 1 hodź. 26 min. popołdnju.

Młody měſacžk 18. aug. 6 hodż. 9 min. rano.

Prěni běrtl 25. aug. 1 hodż. 44 min. rano.

Hermanki a wiki we:

1. Budyſchinje.

Radeburgu.

3. Kulowje.

5. Njeſwacžidle.

10. Kinsborku.

Słanknowje.

11. Barcźe. Złym Komorowje.

13. Lubiju.

17. Rumburgu. Rulandźe.

19. Radebergu.

24. Halſchtrowje. Wóſporku. Hródku.

31. Ramjenjowje.

Hólcžec: „Ně, ta wacžka, kiž cžłowjekow a lawy pſchecyruje. — Kotre
zwěrjo pije najnjeměrniſchi napój?“

Doktor: „Ryba, kiž morjo pije.“

H. „Ně, ta ſchmica, kiž cžłówjecžu krej pije.“

Hako wokołſtejacy ludźo tomu hólcžecej pſchecy ſława z rukomaj hromadu
placajo wołachu; rozhněwa ſo doktor a praſcheſche ſo: „Hólcže, ſchtó je
cźe tak mudroho cžinił?“

Dha wopſchimny dźěcźo ſwojoho nana a ſwoju macż a prajeſche: „Tudy mój
luby nan Wěrnohuba a moja luba macźeŕ Jenajkoſcź (bje
wſchejedwojakoſcźe) ſtaj mje to wucžiłoj.“ Na to prajeſche doktor:
„Jedyn błazn móže ſo wjacy praſchecź, hacž dżeſacź ſwětamudri wotmłowicż
móža.“ Nětk pak chcu ſo ja tebje tež praſchecź. „To cžiń,“ prajeſche
hólcžec, „zo mi dopokazmo twojoho poſlenjoho prajenja winojty
njezwoſtanjeſch.“

Měſacžkowe běrtlki.

Połny měſacžk 2. ſeptbr. 4 hodź. 55 min. rano.

Poſleni běrtl 9. ſeptbr. 11 hodź. 1 min. nocy.

Młody měſacžk 16. ſeptbr. 2 hodź. 7 min. popoł.

Prěni běrtl 23. ſeptbr. 4 hodź. 19 min. popołdnju.

Hermanki a wiki we:

2. Njeſwacžidle.

3. Khocżebuzu.

5. Žitawje.

7. Biſkopicach. Stołpnu.

10. Lubiju.

15. Georgswaldźe.

21. Barcźe. Kamjencu. Słanknowje.

23. Połcžnicy.

28. Biſkopicach. Wojerecach.

29. Wjelecźinje.

Wóſlinku.

30. Huſcy.

njezwoſtanjeſch.“ Duž ſmějachu ſo cźi ludźo, a doktor ſo praſcheſche:
„Kak wulki je ſwět?“

Hólcžec: „Tak wulki, zo jón Bóh ſamón wopſchimnycź móže, a tola nic tak.
wulki hako namyſlena próznoſcź ſwětamudroſcźe.“

Doktor: „Wiſy, ſteji abo plowa ſwět?“

H. „Tón, kiž ma jón wopſchimnjeny, dźerži jón tež.“

D. „Schto je Bóh cžinił prjedy, hacž je ſwět ſtworił?“

H. „Wón je pruty wjazał k khoſtanju prózneje wcźipnoſcże, kiž z tajkimi
praſchenjemi jenajkoſcż do ſpytowanja wjedże.“

Z tymle wotmłowjenjom bu rozrycžowanjo wobzanknjene. Doktor dyrbjeſche
hólcžecej dobycźo woſtajicź, a ſtarſchej hólcžeca, Wěrnohuba a
Jenajkoſcź, ſkicźeſchtaj doktorej jene wuradżene cžitanjo, hdyž bě wón

Měſacžkowe běrtlki.

Połny měſacžk 1. oktbr. 8 hodż. 56 min. wjecžor.

Poſleni běrtl 9. oktbr. 7 hodż. 11 min. rano.

Młody měſacžk 15. oktbr. 11 hodż. 59 min. nocy.

Prěni běrtl 23. oktbr. 10 hodż. 40 min. dop.

Połny měſacžk 31. oktbr. 0 hodź. 3 min. pſchip.

Hermanki a wiki we:

5. Rakecach. Schěrachowje.

6. Hródku.

12. Lubiju. Kulowje.

14. Budyſchinje, wołmjany herm.

19. Dreždżanach. Kinsborku. H al ſchtrowje. Rumburgu.

24. Budyſchinje.

26. Harcźe. Libenawje.

28. Jazoncy.

wón prjedy hojacu hłódnoſcź we wucžbje tſi lěta potrjebował, potom jene
lěto na trawu a dźecźelowu cyrobu khodźił a potom někotre lěta pod
muſketu ſo pſchedźěłacź dał.

Hoſcźina.

Parabola ze zaṅdźenoho cžaſa.

Próznoſcź dawaſche na ſwojim narodnym dnju hoſcźinu, a pſcheproſy na nju
wyſokomyſnoſcźa jeje dźowku hordoſcż z pychu; toho knjeza
pſcheſchcżipnoho žortowarja ze ſwojej dźowku hanjeṙku z wuſměſchenjom; a
knjeza złotoho ze ſwojej dźowku nahrabnoſcźu. Blido ſwětła bu
pſchikrywane wot hłowy zawjercżacoho markěra, kotrohož pſchinoſchowaŕka
bě njewědomnoſcż. Najprjedy pſchiṅdżechu na blido někotre pſchiwucžene
wſchědne jědże: hako mjaſne lóſchty, njeprawdy pjecženje, wóſlace
wotrocžſtwo, ſwinjace pelnjenjo,

Měſacžkowe běrtlki.

Poſleni běrtl 7. novbr. 2 hodż. 44 min. popoł.

Młody měſacžk 14. novbr. 11 hodż. 53 min. dop.

Prěni běrtl 22. novbr. 7 hodż. 44 min. rano.

Połny měſacžk 30. novbr. 1 hodż. 58 min. rano.

Hermanki a wiki we:

2. Hródku.

3. Barcźe, lane wiki. Dreždźanach.

4. Njeſwacžidle.

Radebergu.

5. Lubiju.

11. Połcżnicy.

16. Stołpnu.

17. Jazoncy.

23. Wóſporku.

28. Žitawje.

30. Biſkopicach.

pelnjenjo, cżelacy njerozom a kozaca hujnoſcż; najlěpſche bjez cyłym bě
jehnjaca ſcźěrpnoſcź, njechaſche pak prawje ſłodźecź. Wot pěrjatoho
ſkotu pſchiṅdźe pawowe hordźenjo, huſace ſchcżebotanjo, khapawnaca
bojoſcź a kacžkaca mazanitoſcź na blido. Wot rybowych jědżi dwělowace
raki, ſchliżace njerjadnoſcźe, piſkorace mazanoſcźe, wuhorjaca
ſchijeſpecźiwoſcź, a nopawow zabycźiwoſcź. Najwjacy wot tychle jědźi
běchu warjene we woliju njewobſtajnoſcźe, we butſe jebacźniwoſcże, a we
kiſałe złóſniwoſcźe. K tomu buchn pſchipijane wina napancanja, kropowa
woda rozjaſnjenja, pěnjace wino jebanſtwa a rheinſke wino ſamokhwalenja.
Napoſledk pſchiṅdźe twarožk ſchijeſpjeranja, zbožowne a njezbožowne
jabłuka, lěſne worjechi prózneje nadźije, włóſke worjechi mozow
napinacoho ſchtryta, a cokorowane wěcy tajenſtwa. Njeknicžomna njeroda
wulikaſche

Měſacžkowe běrtlki.

Poſleni běrtl 6. decbr. 10 hodż. 31 min. nocy.

Młody měſacžk 14. decbr. 2 hodż. 31 min. rano.

Prěni běrtl 22. decbr. 5 hodż. 26 min. rano.

Połny měſacžk 29. decbr. 2 hodż. 45 min. pop.

Hermanki a wiki we:

1. Barcźe, lane wiki.

2. Njeſwacžidle.

3. Lubiju.

14. Hródku.

16. Rulandźe.

19. Wojerecach.

21. Kulowje. Mužakowje.

likaſche talerje cžiſte, a ma wot toho cžaſa ſwětłu hubu. Khudoba
ſprawneje jenajkoſcźe by dyrbjała zawutlicż wot tych wyſchich kuſkow,
njeběli měła khlěb žiwjenja, zo mohła wyſche woſtajenu juſchku
jehnjaceje ſcźěrpnoſcźe wutunkacź.

Njeprawe wotpohladanjo kazy dobry ſkutk.

Swjaty Theodor da něhdy za ſwojich klóſchtyrſkich bratrow na ſwjatym
dnju lěpſchi wobjed pſchihotowacż. Hdyž běchu ſo za blido zeſydali,
praji jedyn z bratrow poſłužowarjej: „Pſchinjes mi kuſk khlěba a ſele,
njecham dźens nicžo cźopłe jěſcź.“ Theodor porokowaſche tomule bratrej a
rjekny: „Mój bratſe! ty bě dyrbjał radſcho w ſwojej cali mjaſo jěſcź,
dyžli pſched ſwojimi ſobubratrami tajku zdźeržliwoſcż pokazowacź a we
tym próznu khwalbu pytacź.“

Europiſke ſtaty a jich wjeṙchowje.

1) Połnócnoněmſki zwjazk.

Ma 7541 ſchtyriróžknych mil; 29,248,273 wobydleri (bjez nimi 2½ mil.
Słowjanow); wójſko 320,000 muži, we wójnje 800,000. Jenotliwe ſtaty abo
kraje ſu: Sakſka, 272 □mil; 2,343,994 wobydleri; kral Jan, rodźeny 12.
decembra 1801. Pruſka, 6392 □m.; 23,577,939 w.; kral Wylem ♣I.♠ rodź.
22. měrca 1797. Meklenburg-Schwerin, 244 □m.; 560,123 wobydleri,
wulkowójwoda Bjedrich Franc ♣II.,♠ rodź. 1823. Meklenburg-Strelitz, 49
□m.; wulkowójwoda Bjedrich Wylem, rodź. 1819. Oldenburg, 116 □m.;
wulkowójwoda Pětr, rodź. 1827. Sachſen-Weimar, 66 □m.; wulkowójwoda Karl
Alexander, rodż. 1818; Braunſchweig, 67 □m.; wójwoda Wylem, rodź. 1806.
Anhalt, 48 □m.; wójwoda Leopold, rodź. 1794. Sachſen-Meiningen, 45 □m.;
wójwoda Jurij, rodź. 1826; Sachſen-Koburg-Gotha, 35 □m.; wójwoda Ernſt
♣II.,♠ rodź. 1818; Sachſen-Altenburg, 24 □m., wójwoda Ernſt, rodź. 1826.
Lippe-Detmold, 20 □m.; wjeŕch Leopold, rodź. 1822; Lippe-Schaumburg, 8
□m.; wjeŕch Adolph Jurij, rodź. 1817. Waldek, 20 □m.; wjeŕch Jurij ♣V.,♠
rodź. 1831; Schwarzburg-Rudolſtadt, 17 □m.; wjeŕch Albert, rodź. 1798;
Schwarzburg-Sondershauſen, 15 □m.; wjeŕch Günther Bjedr. Karl, rodź.
1801. Reuß młódſcheje linije, 150 □m.; wjeŕch Heinrich ♣XIV.,♠ rodź.
1832; Reuß ſtarſcheje linije, 6 □m.; wjeŕch Heinrich ♣XXII.,♠ rodź.
1846. Hamburg, ſwobodne měſto pod knježenjom ſenata abo měſchcźanſkeje
rady, 6 □m. Lübeck, ſwobodne měſto, 5 □m. Bremen, ſwobodne měſto, 4 □m.
Hornja Heſſenſka (połnócna połojca), 60 □m.; 252,427 w.; wulkowójwoda
Ludwik ♣III.,♠ rodź. 1806.

2) Połodniſchoněmſke ſtaty.

Maja 2095 □m.; 8,600,000 wobydleri; wójſka w cžaſu wójny pod Pruſkej
ſtejacoho (Schutz- und Trutzbündniß) ſnadż 180,000. Jenotliwe ſtaty:
Bajerſka, 1380 □mil; 4,774,140 wobydleri; wójſka w měrje 60,000; kral
Ludwik ♣II.,♠ rodź. 1845. Württembergſka, 354 □m.; 1,748,328 w.; wójſka
12,000; kral Karl ♣I.,♠ rodź. 1823. Badenſka, 278 □m.; 1,429,199 w.;
wójſka 8000; wulkowójwoda Bjedrich, rodź. 1826. Heſſenſka (połodniſcha
połojca), 87 □m. (z druhej połojcu 157), 565,600 w.; wulkowójwoda (hl.
horjeka).

3) Rakuſka (khěžorſtwo), 11,305 □m.; 35 milijonow wobydleri (bjez nimi 8
milijonow Němcow); 250,000 wójſka, 620,000 we wójnje; khěžor Franc
Józef, rodź. 1830.

4) Lichtenſtein, 2 □m.; 8000 w.; wjeŕch Jan, rodź. 1840.

5) Schwajcaŕſka (republika), 739 □m.; 2,511,000 w.; (bjez nimi 1,600,000
Němcow); wójſka 90,000.

6) Cyrkwinſki ſtat (bamžowy kraj), 214 □m.; 692,000 w.; wójſka 8000 w
měrje; bamž Pius ♣IX.,♠ rodź. 1792.

7) Belgiſka, 536 □m.; 4,940,000 w.; wójſka 40,000, we wójnje 100,000;
kral Leopold ♣II,♠ rodź. 1835.

8) Danſka, 693 □m.; z kolonijemi pſchez 3000 □m.; 1,608,000 w., w
kolonijach 120,000; 17,000 wójſka, we wójnje 42,000; kral Chriſtian
♣IX.,♠ rodź. 1818.

9) Francózſka, 9850 □m.; 38 milijonow w.; kolonijow 14000 □m. a 5 mil.
w.; wójſka 417,000, we wójnje 800,000; khěžor Ludwik Napoleon ♣III.,♠
rodź. 1808.

10) Grichiſka, 947 □m.; 1,348,000 w.; 4000 wójſka; kral Jurij ♣I.,♠
rodź. 1845.

11) Hollandſka (Niederland), z wuwzacźom kolonijow 642 □m.; 3,730,000
w.; 70,000 wójſka; kral Wylem ♣III.,♠ rodź. 1817.

12) Italſka, 5166 □m.; 24,369,000 w.; wójſka 222,000, we wójnje 550,000;
kral Viktor Emmanuel ♣II.,♠ rodż. 1820.

13) Jendźelſka a Iriſka z wuwzacźom wobſchěrnych kolonijow 5762 □m.;
29,100,000 w.; wójſka 140,000, za łódźſtwo 70,000 muži w měrje; kralowna
Viktoria, rodź. 1819.

14) Montenegro (Cžorna Hora), 80 □m.; 196,238 w.; wjeŕch Mikławſch ♣I.,♠
rodź. 1841.

15) Portugalſka z wuwzacźom kolonijow a kupow 1786 □m.; 4,400,000 w.;
40,000 wójſka, we wójnje 70,000; kral Luiz ♣l.,♠ rodź. 1838.

16) Rumunſka, 2584 □m.; 3,864,000 w.; wjeŕch Karl ♣I.,♠ rodź. 1839.

17) Ruſowſka, w Europje 99,300 □m.; 70 milijonow w.; 600,000 wójſka, we
wójnje 1 milijon; khěžor Alexander ♣II.,♠ rodź. 1818.

18) San-Marino (republika), 1 □m.; 7000 w.

19) Serbiſka, 998 □m.; 1,078,000 w.; wjeŕch Michał ♣III.♠ Obrenovicź,
rodź. 1823.

20) Schwejdowſka (z Norwegſkej), 13,825 □m.; 5,800,000 w.; 55,000
wójſka, 160,000 we wójnje, kral Karl ♣XV.,♠ rodź. 1826.

21) Schpaniſka z wuwzacźom kolonijow 9200 □m.; 16,300,000 w.; 236,000
wójſka; kralowna Iſabella ♣II.,♠ rodź. 1830.

22) Turkowſka w Europje, 6175 □m.; 11 milijonow w.; 150,000 wojſka w
měrje; ſultan Abdul Aziz, rodź. 1830.

Zapiſk duchownych budyſkeje diöceſy:

Joho miłoſcź, najdoſtojniſchi knjez, knjez Ludwik Forwerk, biſkop w
Leontopolis, japoſchtołſki vikar w kraleſtwje ſakſkim, ♣Administrator
ecclesiasticus♠ w ſakſkej Hornjej Lužicy, infulirowany prälat a tachant
kapitla ſ. Pětra w Budyſchinje, aſſiſtent tróna Joho Swjatoſcźe bamža,
komthur kralowſkoho ſakſkoho zaſłužbnoho rjadu atd. atd.

1) Swětſcy duchowni:

Knjez Barth Jakub, kanonik kapitla ſ. Pětra w Budyſchinje, faraŕ w
Khróſcźicach. — K. Bartſcher Józef, hrodowſki kapłan pola hrabje
Stolberga w Brunjowje. — K. Benſch Jakub, faraŕ w Ralbicach. — K.
Blumentritt Herman, direktor wucžeŕſkoho ſeminara a präparandy w
Budyſchinje. — K. Ducžman Handrij, kapłan w Radworju. — K. Dienſt Józef,
tachantſki vikar a wucžeŕ we präparandźe w Budyſchinje. — K. Friebel
Bruno, kapłan we Schěrachowje. — K. Heidrich Jan, kapłan w Königshainje.
— K. Herrmann Jakub, tachantſki vikar a dopołdniſchi prědaŕ w
Budyſchinje, rycźeŕ Albrechtowoho rjada. — K. Hoffmann Józef, kanonik
kapitular kantor na tachantſtwje a ſchulſki inſpektor cyłeje diöceſy w
Budyſchinje. — K. Hórnik Michał, tachantſki vikar a kapłan w
Budyſchinje. — K. Hürth Theodor Hubert, kapłan w Seitendorfje. — K.
Junge Karl, faraŕ w Seitendorfje. — K. Kokel Michał, faraŕ w Oſtritzu. —
K. Kral Franc, fundirowany kapłan na hrodźe w Strahwaldźe a miſſionſki
duchowny za Žitawu. — K. Kupky Ernſt, druhi kapłan w Oſtritzu. — K.
Kucźank Jakub, faraŕ w Budyſchinje. — K. Łuſcźanſki Jurij, kapłan w
Ralbicach. — K. Mróz Jakub, faraŕ w Grunawje. — K. Müller Anton, faraŕ w
Neuleutersdorfje. — K. Nowak Jakub, faraŕ w Radworju. — Nowak Jan, druhi
kapłan w Khróſcźicach. — K. Pallmann Józef, präſes ſerbſkoho ſeminara w
Prazy. — K. Pech Jakub, kanonik kapitular ſenior na tachantſtwje w
Budyſchinje. — K. Reime Pawoł, prěni kapłan w Oſtritzu. — K. Richter
Pětr, faraŕ w Königshainje. — K. Sauer (Žur) Jakub, faraŕ w
Schěrachowje. — K. Smoła Mikławſch, faraŕ w Njebjelcžicach. — K. Schołta
Pětr, ſchulſki direktor w Budyſchinje. — K. Wels Jakub, faraŕ we
Wotrowje. — Werner Jakub, prěni kapłan we Khróſcźicach.

2) Klóſchtyrſcy duchowni:

W Marijnej Hwězdźe: k. ♣Dr.♠ Jan Chryſoſtom Eiſelt, probſt; k. Alexander
Hitſchfel, k. Innocenc Jawork; k. Malachias Stingl.

W Marijnym Dole: k. Kónrad Preiß, probſt; k. Ludwik Angermann; k. Othmar
Fiſcher.

W Róžencźe: k. Benno Kral, adminiſtrator; k. Tadej Natuſch, kooperator.

Lilija bjez cžernjemi.

Powjedancžko ze žiwjenja ſwjateje Konſortije.

1. Rozhladanjo.

Jeli bě hdy cžas, we kotrymž ſo ſto krócź wjacy ſkutkowaſche, hako bu
rozmyſlene a dopytowane, a hdźež na ſkhrobły ſkutk kedźbowane njebu; —
dha bě to cžas pſcheeźahowanja ludow, hdyž cžródy naranſchich pohanow
romſke zeſtarjene khěžorſtwo pſchehanjachu a roztorhachu. Pola nich
ſcźěhowaſche ſkutk za ſkutkom, hacž dobry abo zły, njebě pſchi nich (kaž
hiſchcźe nětk) wot toho abo druhoho ſkhodźenka dwórliwoſcźe a
wucženoſcźe poſtajene; to pſchiṅdźe jeno wot zmyſlenja. Te zmyſlenjo pak
ſo podznamjeni: „nic tak — abo hinak,“ zmyſlenjo wjercźi ſo wokoło ſwěta
hiſtoriſkoho ſłowa: „ſchtóž za mnje njeje, tón je pſchecźiwo mi.“ Tak
móže te zmyſlenjo jeno kſcheſcźanſke, a tak prawje cžłowjeſke a póccźiwe
bycź, abo pak pohanſke, a tak hako ſurowe, złolóſchtarſke a
zazłobjeṅſke. Swětło pak ſwěcźi we cźmě, we cźěmnoſcźach pſchez herbſki
hrěch nakaženoho cžłowjecžoho rozoma; cźi pak je njejſu zapſchijeli, kiž
běchu hiſchcźe wuwjazani pod knjejſtwom złoho wjeŕcha cźěmnoſcźe, pſchez
hrěſchne zmucźenjo rozoma a ſpjecźiweje wole. Tym pak, kiž jomu njejſu
nutskhód zapowjeli, bu móc data, dźěcźi Bože rěkacź a bycź. Tele
ſkutkowanjo toho ſwětła na ſrjedź cźmy pohanſtwa je te najprěńſche
wotznamjenjenjo toho ſurowoho wopjeratoho cžaſa, do kotrohož tu
powjedane podawki padaja.

Kaž zbite wójſko na domojpucźu, tak wojuje ſo zhubjaca, woteběraca zyma,
hdyž po razach na khwile ſněh pſchelětuje, a nocy hiſchcźe mjerznjenja
ſo pſchinamkaja; ale runje we tajkim wótrym cžaſu lěta wubudźa ſłónco
najrjeṅſche kwětki ze zemje; hyacinthy, narciſſy, krokus, primula a
anemona wupſchěſtrjewaja ſwoje kraſne króny. Lěcźo we alpach Tyrolſkeje
a Schwajcarſkeje dawa wobſtajne znamjo tajkoho bědźenja. Na kromje
ſněhowych ſepjow, na mochojtych ſkałach, pſchi ſchumjacych ſpadach
rěkow, kcźeja tam wjeſele róže bjez cźernjow, ſněhběłe pirole a
pſchecźelna ſilena; alpſki balzam debi daloke wot kurjawy pſchetaſane
wyſoke runiny, a mjez kóncojtymi kamjenjemi pozběhuje płomjenjojta
lilija ſwoju ſwětlacu hłowu. Něſchto tomu podobne da ſo tež we kraju
pocžinkow a njepocžinkow moralnoho cźahnidbnoho ſwěta dopokazacź, a to
woſobnje we cžaſach ſurowoho tyranſtwa, hdźyž najdźiwiſche nakhilnoſcźe
a njekhmanſtwa we njezawuzdźenej njemdroſcźi napſchecźo ſebi bědźa a
wojuja, bjeztym hacž je ſwětło bójſkeje hnady lědom hakle zapocžało rjad
a póccźiwoſcź do zapuſcźacoho a zanicžacoho ſwěta wupſchěſtrěwacź.
Pſchetož runje z tajkich zamolenych błudniſchcźow ſtupja z
bjeztróſchtnoho hołka ſwětneje hary a prócy te najrjeṅſche a
najwoſobniſche pſchedznamja kicheſcźanſkoho pſchiſtojnoho a pobožnoho
žiwjenja. Tak je ſo we ſurowych cžaſach ſchěſtoho lětſtotytka pokazało,
we kotrymž drje nic mudrowate a ſchtrytowate duchi, ale wjele bóle
teſaki a mjecže, kłoki a lebje do ſo praſkachu. Bjeztym hacž we
wobſchěrnych krajinach Francózſkeje a we naranſchich ſuſodnych krajach
Romjenjo, Keltojo, Burgundſcy, Frankojo, Weſtgothojo, Thüringarjo a
Sakſkojo pilnje napſchecźo ſebi bijachu: ſkutkowachu póſły wozboženja,
jandźeljo pokoja, kiž woſrjedźa nich žiwi běchu, we ſpodźiwanja hódnej
mnohoſcźi; woni to běchu, pſchez kotrychž ſwětło ſwoje dobycźo dóſta. My
ſpomnimy tu jeno na wulkich biſkopow a abtow: Měrcźina, Rjehorja z
Tourſa, Cäſara z Arleſa, Avita, Lupuſa, Eucheria, Germana, Medarda,
Kolumbana, Hawoła, Romarika, Marnulpha; na ſwjate kralowny a wjeŕchowki:
Berthu, Radegundu, abtyſu Liliolu w Arles, Ruſtikulu, na Riktrudis,
Diſciolu, Salabergu. Cžitaŕki, kiž nad mjenami žónſkich tamnoho cžaſa
(na pſchikład: Anſefledis, Audofledis, Haldetruda, Ingeltruda, Mukuruna,
Skariberda, Theudetuſa), wjele ſpodobanja nimaja, móža ſo pſchez reṅſche
mjena „Bertha“, kiž běſche mandźelſka ſwj. Gamberta (1. meje), a Bertha
hrabina a wudowa (4. julija) a Lilioſa (27. julija), ze ſtarym
barbarſtwom wujednacź. Tež mjeno Konſortija budźe ſo jim lubicź.

<pb n="2"/>

2. Konſortija.

Z wyſoko ležanoho kraja, kiž ſo niže alpow wupſchěſtrěwa, na brohach
rěki Durancy, hdźež jeje domizna je, pucźuje knježna ſchwižneje ale
wyſokeje ſchtałtnoſcźe, tam dale pſchez ſkałojte hórki, pak pſchez
lěſojte doły, abo nimo wotpalenych wſow, a zapuſcźenych hrodow. Wona je
zwoblekana we draſcźe putniſkej, a we rucy njeſe brěmjeſchko ze ſnadnej
pucźnej cyrobu; hdyž ſo nóc pſchibližuje, pyta ſwój wotpocžink we kólni
jenoho wuhlerja, abo pod jenym ſchtomom. Hacžrunje je khuda zwonkocžnje,
njemóže tola jeje tunja draſta tu ſwětliwoſcź jeje woblicža a ſkoro
ſpodźiwnu móc jeje rjanoſcźe zakhowacź; a hdyž ſo zwinycź njehodźi, zo
by jedyn wcźipny wokołołažeŕ a njeporjadnik ſo jej pſchiliſchcźicź
chcył, dha wotecźěri tola kóždoho tajkoho towarſcha pſchez majeſtoſcź a
krutoſcź ſwojoho pohladnjenja. Wěrnoſcź a ſwěra Boža je jeje kryw, kiž
ju zakituje a wobwarnuje: wona ſo njeboji pſched nócnymi ſtróželemi.

Mjeno tejele pucźowaŕki je Konſortija. Jene z waſchnja wuṅdźene mjeno,
kotrohož wukładowanjo do poſledka woſtajimy, a z kotrohož hižno ſo
wuwzacź hodźi, zo bě wona z jeneje romſkeje ſwójby rodźena. A to
woprawdźe, jeje macźeŕ rěkaſche Galla, a jeje nan, patriciaŕ a ſenator
Eucherius, kiž bu pozdźiſcho k cyrkwinſkej ſłužbje poſwjecźeny, wumrje
hako biſkop w Lyonje a licži ſo bjez ſwjatymi.

Domizna Konſortije bě znate měſto Lyon, we Francózſkej druhe za Parizom,
kiž je ſo we nowiſchìm cžaſu k ſrjedźiznje wſcheje židźaneje hordoſcźe
wuzběhnyło, kiž pak je tež wjacy lětſtotytkow pſched narodźenjom
miſchtera Jaquarda wjele pychi a zybolenja nadźěłało. Ale Konſortija bě
doſcź ſwojeje hłowy, zo mało płacźiwoſcźe na tajke wěcy kładźeſche. Jeje
wutroba bě za cyle druhe wěcy ſtaroſcźiwa. Wona bě we połnym kcźenju
młódneje rjanoſcźe, hako po wotemrjecźu ſwojeju ſtarſcheju
rozſchěrokoſcźene a płódne krajiny na brohach Durancy hako wobſedźenſtwo
doſta. Kaž ſłódku wóń tež zela a kwětki dawachu z tamnych wot alpſkich
rěcžkow powodźenych łukow a honow; kaž cźmowe a traſchiwe ſtare lěſy
prjedawſchich Druydow tež běchu, kiž ze ſchumjenja dołhoho drjewa rycž
ſwojich pſchibohow rozymicź abo wukładowacź chcychu, kaž hnujacu
rjanoſcź tale krajina za njeſkaženu myſl wobſynje: dha bě tola mało
kedźbu měty we tamnych cžaſach wojowanja a bědźenja napohlad rjaneje
zemje we wokrjeſu cžłowjecžeju wocžow. Ta nowa knjeni pak mějeſche
ſpodobanjo ze ſwojim pſchedſłóncžnikom po hórkach a dołach ſo
pſchekhodźowacź, a wokoło domizny, hdźež ſo rjany romantiſki napohlad na
kraſnu ſtwórbu Božu wotewrjeſche, jene wotpocžowadło ſtajicź dacź, zo by
tam pſchi znoſchowanju myſlow tež jedyn wotpocžny blecžk namakała pſchi
pſchedſtajenju rjanoſcźe zemje prjedy jeje ſkaženja a poklecźa. Zo pak
by toho njebjeſkoho paradiza ſo hódna cžiniła, chcyſche wona ſwoju
zbóžnoſcź po napominanju japoſchtoła Pětra pſchez mnohoſcź dobrych
ſkutkow ſebi tudy wěſtu cžinicź; tohodla bě tež wona wjele bóle
ſtaroſcżiwa zdobom prawu licžbu cźěſli, muleri a kamjenjeri zhromadźicź,
kiž dźěła doſcź namakachu pſchi nadobnej zdźě.

Kajke twarjenja běchu to, kiž Konſortija z tajkej prócu twaricź daſche?
Snadź we lěſu hajniſki hród, abo lětnje wobydlenjo abo twerdźinſki hród
wobdaty z hrjebjemi, murjemi a wěžemi z wupyſchenymi ſalami a z druhim
drohim cžaprom? To njebě po jeje zmyſlenju. Schtož wona twaricź daſche,
bě jedyn wyſoki rumny Boži dom, mjenej ſwjatoho martrarja Schcźěpana
poſwjecźeny; podla hiſchcźe jedyn druhi dom Boži, njebjeſkej luboſcźi
poſtajeny, hdźež bě komorkow doſcź, wſchitkich khorych a hubjenych z
wokołnoſcźe do ſebje wzacź, kotrymž wona wſchě potrěbnoſcźe wobſtara.
Wot ſwjateje luboſcźe praji Domaſch ze Kempis, zo taſama druhdy mjezy
njeznaje a pſchez měru ſo zahori. Konſortija dźeržeſche rozomnu měru;
wona ſkutkowaſche mjenujcy tak wjele, kaž ji jeno pſchecy móžno bě.
Tohodla pucźowaſche wona pilnje wokoło po ſwojich dalokich
wobſedźeṅſtwach, nic zo by ſo widźecź dała a cžeſcź pytała; tež
njeſtaraſche ſo wona za žeńtwami a nowymi módami, ale za potrěbnymi
braſchniwymi a zrudźenymi, za kotrychž je tež doł ſchampanſki jenoż doł
ſylzow z cyłym ſwojim dobrym winom; hdyž wſchitcy potrěbni tróſcht a
pomoc wot njeje dóſtachu: tak darjeſche wona tež, ſchtož we tamnym
hiſchcźe poł pohanſkim cžaſu něſchto wulke a njeſłyſchane bě, wſchitkim
ſwojim njewólnikam ſwobodu. Pſchetož ſwjate ſcźenjo je hakle
wozjawnoſcźiło, zo cžłowjek druhoho cžłowjeka ſebi kupicź, a kaž wěc
wobſynycź njeſmě, a nic kaž ſkocźo trjebacź k ſwojomu wužitkej; to wona
njechaſche hako zaſadne prawidło płacźicź dacź, tónle wužitk dyrbjeſche
ſpanycź.

<pb n="3"/>

3. Amygdalin.

Na kajke waſchnjo pak ſo ſtaraſche tale woſobna dobrocźeŕka za ſo ſamu?
Woprawdźe twarjeſche wona tež jedyn dom za ſo k najmjeńſchomu ze
ſchtyrjomi ſcźěnami, pſchetož mjenje jich wo domſkim bycź njemóže we
krajach, hdźež pocžaſy ſo měnja, a za lěcźom zyma ſcźěhuje; hdźež njeje
tak ſtajne wjedro, kaž wyſche k połdnju dale 20. hacž 10. grada
połnócneje ſchěrokoſcźe, hdźež je wjedro bjez pſcheměnjenja wobſtajne;
bjez pſchetorhnjenja we zymje kaž lěcźe duje tu poměrny ranſchi wětſik a
ženje njezacźěmni mrócžałka wěcžnje módre njebjo.

We domjacym hrodźe pobožneje Konſortije njebě nicžo k wuhladanju wot
pychi a hujnoſcźe, ale z komorami a ſtwami k dźěłu bě derje wobſtarany.
Tu wona pſchebywaſche pſchi pacźerjach, pilnym dźěle we dobrym
towaŕſtwje; pſchetož wona mějeſche pſchihodnu mnohoſcź pomocnicow pſchi
ſebi zhromadźenych. Tymſamym poda wona tu ſtaroſcź za ſo ſamu a za
khudych a ſwoju poměrnu kuchinju; ſebi ſamej popſcha wona zrědka lěpſchu
cyrobu hako jecžny khlěb a mandle, kiž tam pſchi pucźach a ſchcźežkach
tak dobnje a derje roſtu, kaž we naſchich mjenje ſłóncžnych krajinach
hłohoncy a dornycžałki.

Pſchecźiwo tejle tunjej a jenajkej cyrobje njezměje k najmjeṅſchomu
modernſka wědomnoſcź nicžo napſchecźiwo, wjele bóle nas rozwucži, zo
drje jecžmjeṅ tak wjele cyrobneje mocy nima hako pſcheṅca a rožka, zo
pak za to mandle kaſein, tucžnomu twarožkej podobny, dobnje wobſynu.
Doſcż zo by ſwětłapſchecźelny cžitaŕ wo to był změrnowany, zo tu žadyn
dźiw ſo zcznacź njetrjeba, — też hdyž za dalſchi běh ſtawizny te jara
trěbne ſpomnjenjo ſo pſchiſtaji, zo Konſortija pſchi tejle cyrobje derje
a kraſnje we rjanoſcźi nadobywaſche. Jena ſtara a jara cžeſcźowna kniha
drje tež něſchto podobne wot woſobnych młodźencow z Jeruzalema powjeda,
kiž na dworje Nimroda wulkoho jeno wot zelenych zahrodnych warjenjow
žiwi běchu a pſchi tym młódniſchi a mócniſchi ſo wopokazachu dyžli
wſchitcy druzy zemjanſcy pacholojo na Meſopotamſkim khěžorowym dworje.
Tež we tym zamoži wucženoſcź ze chemiſkim ſwětłom nas wobſwětlicź, hdyž
nam pſchedlicžbuje tu dobnu měru duſchliny, kiž ſo we trukojtych płodach
kaž we zelenym a módrym kudźerkojtym kale namaka.

Hdźež pak je tajka nadobizna mandlow, tam tež njemóže brachowacź na
wjele khwalenych mandlowych wutrobach. Kotromu, abo wjele bóle kotrej
ſmjertniwej, we měſtach pſchebywacej, njedyrbjała znata bycź wuwołanoſcź
wupruhowanoho ſrědka rjanoſcźe, kiž we tych ſamych je zakhowany? Hdyž
pak tola na žane waſchnjo ſo pſchidacź njehodźi, zo Konſortija tajki
koſmetiſki ſrědk hdy w najmjeṅſchim trjebaſche, a tola błyſchcźateje,
druhich ſkoro ſlepjaceje rjanoſcźe „ſo wjeſeleſche,“ zo taſama wſchěm
knjezam rycźerjam wokołnoſcźe do wocžow padaſche a khwalena běſche; dha
ſcźěhuje z toho za woſobne holcžata a młode knjenje ta wažna
pſcheſwědcžaca zaſada: zo nic ſamo wonkocžne trjebanjo rjanoſcźacych
ſrědkow, ale najnalcžniſcho k porucženju je wužiwanjo ſłódkich mandlow,
— wudebjenjo ſwojeje duſche pſchez póccźiwoſcźe, kiž ſu Bohu
najſpodobniſche. Jena ſwjata knježna je prajiła, zo ſu žónſke cźim
lubozniſche, cžim bóle ſo Bohu lubja; po Božim woblicžu wudebjena duſcha
pſcheſwětli teź cźěło z jaſnoſcźu bójſkeje rjanoſcźe, luboznoſcźe,
dobrocźiwoſcźe a luboſcźiwoſcźe, kiž ſo na cžlowjeku wotznamjenuja.

A hdźež ſłódke mandle zrawja, tam tež njeje brachowanjo na hórkich, we
kotrychž je zakhowany amygdalin. Wobaj ſchtomaj roſcźetaj z teje ſameje
zemje, bjez toho zo byſchtaj na liſcźu a kcźenju wſchelakoſcź zeznacź
dałoj. Njemjenujcźe mje wjacy No♣ë♠mi (tu luboznu), prajeſche něhdy
zrudźena žónſka (wudowa), hako cźi wobydlerjo Bethlehema ju
poſtrowjachu; mjenujcźe mje Mara (tu hórku), dokelž z hórkim rudźenjom
je moja wutroba napjelnjena. Z amygdalina rozwija ſo tak tón ſpěſchnje
wuprochnjacy hórkomandlowy wolik kaž jědowa módrokiſalina; a we podobje
móže rudźenjo runje tak derje cžwilowacź kaž wokſchewjecź abo
rozkóncowajo k zanicženju ſkutkowacź, za tym hacž wutroba Bohu ſo podawa
abo k njewěrje a njedowěrje ſo pokhila. Kak pſchiṅdźe to tola, zo tale
woſobna knježna ſylzojty khlěb jědźeſche a tež jeje wutroba z hórkej
žałoſcźu naſycźowana bu? My ſmy runje prajili, zo je ſo wona
błyſchcźateje rjanoſcźe wjeſeliła. Tele wuprajenjo dyrbimy hako cyle
njehódne woſpjet wrócźicź. My njemóžemy wobkrucźicź, zo wona wo tónle
dar njeje wjedźała, ale my njeſměmy wot njeje prajicź, zo je wona na tym
ſamym ſo wobwjeſelała. Pſchetož runje tónle dar to bě, kiž jej tak
žałoſnu ſtaroſcź pſchihotowa. Tak wjele ſtronow kaž wětrowa róža
pokazuje, z tak wjele ſtronow pſchiṅdźechu burgundſcy a frankowſcy
knjezojo a rycźerjo, kiž wo jeje ruku ſo zamołwjachu. Schtož ſo dobra
<pb n="4"/>a bohata žeṅtwa mjenuje, to trjechi — a kałaſche hižno tym
njecžeſanym barbaram do wocžow. Ležomne a njeležomne kubła, kiž ſu tak
dołho, hacž žane zemježrjenjo abo ſwětapalenjo njepſchińdźe, njehinite,
ſu kóždy cžas hako jara wabjacy pſchidawk k hinitej rjanoſcźi płacźiłe.
Tež póccźiwoſcź a dobre waſchnjo pſchiṅdźe pſchi tym do wahi, tola jeno
pódla. Ta hłowna abo najwažniſcha wěc móže we ſwěcźe pſchecy jeno hako
pódlanſka wěc płacźecź; tak je prědkpiſane we ſwětnych wuſtawkach.

4. Chlothar.

Cžim wjetſcha bě licžba tajkich nadběhowacych wopytowarjow, cźim
pſchecźiwniſcho widźeſche ſo Konſortija we ſwojim cźichim a žohnowanja
połnym ſkutkniwym žiwjenju, kotrež bě ſebi wuzwoliła, zatorhowana a
ſtróžana. Hacžrunje ſo wona njedlijeſche, jenoho nawoženju po druhim
hacž nanajkrucźiſcho wotpokazowacź, běchu tola cźi woſobni a mócni
tamnoho cžaſa jara wyſokomyſlni a namocowacy, zo njeby wot jich hněwa te
najhórſche ſo bojecź trjebała. Tak ſo wona runaſche wobojanomu hołbjej,
kiž napoſledk, hdyž je napłóſchany tam a ſem lětał, k dalokomu lěcźenju
ſo znjeſe. Wona wotmyſli ſebi mjenujcy, k dalokomu, wobcźežnoſcźow a
ſtrachow połnomn pucźowanju, na kotrymž ju hižno hako pucźowarku ſmy
nadeſchli. A hdźe naſtaji wona ſwoje krocžele? K dworej kralowſkomu,
hdźeż mócny wobknježeŕ Frankow ſwój dwór dźeržeſche; joho chcyſche wona
na kolena panywſchi proſycź, wón chcył jej ſwój kralowſki ſchkit z
liſtom wobſwědſicź, zo by jej popſchate było, zo mohła za ſwoje měrne
powołanjo žiwa bycź, khudym a khorym ſłužicź, a we knježnjacym ſchtancźe
njenaſpytowana woſtacź. Hacž je Chlothar ſwój ſydlowny dwór tehdym we
Rheimſu abo Soiſſenſu abo Parizu měł, hdźež hakle po Childebertowej
ſmjercźi regirowacź pocža, njeje lohko wunamakacź; na kóždy pad
wjedźeſche pucź, kiž Konſortija naſtupi, pſchez Dauphinu, Franche Comte
a Champanſku, bě tak za jenu pěſchi pucźowarku jara daloki, a pſchez
ſtajne wójnſke hary, kiž we tychle płóninach ſo ſtawachu, z wulkimi
ſtrachami hrožacy.

Konſortija rozkładźe a pſchewaži ſebi tole wſchitko, bjez toho zo by ſo
wot ſwojoho prědkměcźa wotraſchicź dała. Mócna, krutoſcźe zwucžena, a
wobtwjerdźena, kaž wona bě, nadoby ſebi prawu zmužitoſcź w dźěcźowſkej
dowěrnoſcźi k tomu Knjezej a k njebjeſkej pomocnicy kſcheſcźanow. Cžim
nutrniſcho je wutroba wot bohabojoſcźe pſchěwzata, cźim mjenje da ſo
zatraſchicź wot bojoſcźe pſched cžłowjekami. So pokazacź pſched ſurowej
a knježeŕſkej mocu a wyſokoſcźu krala Frankow, njebě jej zatrach, hacž
runje bě to tónſamy Chlothar, kiž, hako k wumrjecźu pſchińdźe, ſłowa
rozmyſlenja hódne je wuprajił: „O žałoſcź, kak mócny knjez je tónle
njebjeſki kral, kiž tak wulkich kralow tak ſpěſchnje wo žiwjenjo
pſchinjeſe.“ Cyle druhi ſtrach bě, kiž jej zakhowany zwoſtacź
njemóžeſche. Stari Frankojo mjenujcy njeběchu zwucženi, ſwoje lóſchtniwe
nakhilnoſcźe zawuzdźecź. We tymle naſtupanju hižno ſwjaty Remigius, jich
japoſchtoł, njeje wjedźał wot nich wjele dobroho a khwalbnoho powjedacź.
Hacž by wón nowym Frankam, jich potomnikam, redliſche ſwědſenjo
pſchiſpěcź wjedźał, — abo hacž z cyła jedyn kſcheſcźanſki na zemi je,
kiž we tymle druhim něſchto wumjetowacź mohł, ſu praſchenja, kiž ſem
njeſłuſcheja. Tak wjele pak je wucžinjene a tu pſchiſłuſchne, zo
Chlothar wot tejele ſtrony, we jara złym, a drje nic derje t. r. jara
zlě zaſłuženym wuwołanju ſtejeſche.

Cžłowjeſke ſwědomjo je, kaž ſo wě, wot ſycźe wobdate, kiž je tkana a
plecźena wot myſlow, kiž ſo bjezſobu pſcheměnjejo wobſkoržuja a
zamołwjeja. Kak kipre a ſchěroke woka tejele ſycźe pola Chlothara ſu
byłe, za to móže jedyn pſchikład doſahnycź. Joho młoduſchka mandźelſka
Ingunda, kotruž wón něžnje lubowaſche, wotewri jomu, we mocy ſwojeje
wutroby junu ſwoju žadoſcź we próſtwje, kiž jomu praji: „Mój Knjez a
kral je ſwoju dźowku z nizkoſcźe na ſwój trón wuzběhnył. Nětk mam ja
ſotru, z mjenom Aregundu, kiž je we njeznatoſcźi žiwa. Chcył jej nětk
mój porucžeŕ jenoho zemjanſkoho a wjeleſławnoho nawoženju wuzwolicź a za
mandźelſkoho dacź, zo ſo ja jeje dale wjacy njetrjebała haṅbowacź.“
Chlothar njedaſche ſebi to dwójcy prajicź. Wón cźehnjeſche tam a
natrjechi Aregundu, a wona namaka ſpodobanjo pſched joho wocžomaj. Hako
bě ſo zaſy k Ingundźe wrócźił, prajeſche wón: „Žadoſcź twojeje wole,
kotruž twoja luboznoſcź mi naſpomni, namakach ja pſchiſłuſchnu. A hdyž
ja za jenym bohacźe wobkublenym a mudrym mužom ſo rozhladowach, kotromuž
ja twoju ſotru wudacź mohł, njejſym žanoho redliſchoho namakał hako ſo
ſamoho, ſchtož drje tebi ſo njelubicź njebudźe.“ Wón wjedźeſche derje,
zo Ingunda nicžo pſchecźiwo tomu prajicź njeſmě. (♣S. Greg. Juron. hist.
Franc. IV.♠ 3.) Bjez kſcheſcźanſtwo a pohanſtwo je jara zahe tur <pb
n="5"/>kowſtwo do ſrjedźa ſo ſtłócžiło, kiž za politheism
(wjelebohowſtwo) poligamiu (wjeležohnowſtwo) k zarunanju doſta. Móc
złoho njeje pſchecy tak nadobo pſchewinjena. Cžłowjek drje jedyn zły
lóſcht wopuſchcźi, dokelž pſchiležnoſcź ma na druhi ſo pſchepołožicź,
hdźež pſchibohowſka njepoměrnoſcź bóle zakhowana zwoſtanje; we
pſcheſycźenju abo łoſkobiznje, we woſtudźe abo wuſtacźu wrócźi ſo jedyn
tajki zaſy k ſwojomu ſtaromu nawucženju, kotrež njeje wopuſchcźił Boha
dla, ale ſwojoho wužitka dla. Jedyn pſchikład: Wopiłc drje pſchez
někotre lěta wjacy pjany njeje, wot toho cžaſa, hacž je do rjanoho
luboho towarſtwa pſchiſchoł; dokelž pak we prěnim wužiwanju Boha kedźbu
njeměwſchi měru njedźeržeſche, tak tež wón na druhim pſchibójſcy
lubowanym wjele rjadomnoſcźe njeznaje a žane ſpokojenjo namakacź
njemóže, dokelž wutroba cžlowjeka zwoſtanje njeměrna, njewupjelnjena,
doniž ſwój pokoj we Bohu njepyta a njenamaka. Je zaměr wotpohladaneje
zbóžnoſcźe puſchcźeny we pytanju zemjaceje, kiž je pſcheměṅliwa,
njewobſtajna, naměſchana, njedoſpokajaca; potom tak zamóleny hižno dawno
wot wuzkeje ſchcźežki k njebjeſam zabłudźeny, — ſo wrócźa k ſwojomu
ſtaromu njekhmanſtwu, k zapicźu rozoma, k potłócženju ſwědomja. — Nic
pak wſchitcy kſcheſcźenjo ſu ſwjatomu ſcźenju poſłuſchni. — Hdyž nětk
zaſy k Konſortiji ſo wrócźimy, tak jej zawěſcźe lědom hinak wokoło
wutroby njebě, hako bojaznomu hołbjej, kiž ſebi zwaži do hnězda
hodlerja.

Wot Pallas-Atheny wjedźa ſtari pěſnjerjo wjele powjedacź, zo wona něhdy,
hako z hory Ida dele pſchiṅdźe, pſchez jaſnu rěcžku krocžiwſchi ſwoju
paſtyrſku flejtu do wody lepi. Pſchetož wona bě we wodźe ſwoje woblicžo
trochu wohidne namakała; pſchez te prěkiducźo do flejty na lico
złoženeje bě ſo te druhe bóle naduło. „Precž z tobu, wołaſche wona za
tej płowacej flejtu, za tajku płacźiznu njecham ja wot tebje nicžo
wjedźecź.“ Pallas-Athena tež Minerva mjenowana, njewobſyny tak hladałka,
tola wjedźeſche wo ſwoju rjanoſcź, a bě tež jara horda na nju, k
najmjeṅſchomu. we ſwojej młodoſcźi; k mudroſcźi pſchiṅdźe drje
pozdźiſcho. Tež Konſortija njemějeſche žane rjanoſcźe hladałko, a hdyž
wona bě wſchoho dwěla tola wjedźeſche, zo je rjana, tak wobſyny tola
mudroſcźe doſcź, ſo wſchoho próznoho hordźenja wotrjec. Běchuli ji te
njelubowane dary hroznoſcźe a khudoby popſchate byłe, dha njeby trjebała
tak daloki pucź cžinicź, a mohła wot wſchoho ſwěta njewobkedźbowana Bohu
ſłužicź. Potom pak tež z tajkoho cźichoho žiwjenja njeby nicžo woſebite
k powjedanju było.

5. Chlodeſinda.

Haj někotry kraſny dźeṅ bě ta ſłužownica Boža jedyn wobcźežny pucź měła,
a nic ſnadne ſtrachi pſchětrała; tón najwjetſchi ze wſchitkich, kotromuž
napſchecżo dźěſche, znajeſche wona derje; wona pak dźěſche z Bohom we
nutrnym modlenju, a tak doſahny napoſledk wotpohladany zaměr pucźowanja,
a wuhlada nazdala te wyſoke wěže (tórmy), ponóſchki a kraſnje
wumurjowane ſwiſle kralowſkoho hrodu. Ale kak ſpodźiwnje bu wona we
ſwojich myſlach pſchekhwatana a zatorhnjena, hdyž błyſkotacźi rycźerjo
jej napſchecźo jěchajo cźěrjachu, pſched njej z konjow zlězechu, a potom
hacž běchu ſo wo jeje mjeno napraſchowali, ju cžeſcźownje witachu! Woni
mějachu pſchiporucžene na jedyn celtaŕ (noſchaee ſydło) ju ſadźicź, a
hacž kralej pſchewodźecź, kotryž kaž woni jej wobkrucźowachu, jeje
pſchikhad z njeſcźěrpnoſcźu wocžakuje. Kak dyrbjeſche ta cyle ponižna
knježna ſebi tajke cžeſcźowne powitanjo wukłaſcź? Kajke wuwołanjo bě
jeje ſamitkownym krocželam do prědka ſchło? Schto móžeſche tón
knježicźer wot njeje docžakowacź a ſo nadźecź, zo z tajkim cžeſcźowanjom
jej napſchecżo pſchiṅdźe? Kaž njeměrne te ſtaroſcźe běchu, kiž jeje
wutrobu mócnje naběhowachu, tak ſo zhubi tola jeje bojoſcź wo tym
wokomiku, hako wona pſched Chlothara pſchiṅdźe. Tón ſylny kral z
abſolutnej mocu, na kotrymž tajke zadźerženjo nichtó njebě widźecź
zwucženy, pſchibližowaſche ſo ji ſkoro z pocźiſowacej cžeſcźownoſcźu, a
měſto jeje požadanja ſebi prědknjeſcź dacź, mějeſche wjele bóle wón ſam
k njej próſtwu, kiž z hłubokoſcźe wutroby, wot boloſcźe pſchěwzateje,
ſem pſchiṅdźe. O pobožna a ſwěrna ſłužownica Boža, prajeſche wón, proſch
za mnje a za mój dom, a njezapowjez mi tón dobry ſkutk, kiž je we twojej
mocy; moja jenicžka dźowcžicžka leži na ſmjercź khora, ſcžiṅ ju zaſy
ſtrowu!

Njemało bě Konſortija ſo naſtróžała, hako tajku rycž zaſłyſcha; jara
wyſoke a cuze bě tele pſchimyſlenjo za jeje ponižnoſcź. Schtó ſym ja,
rjekny wona płacžicy, a ſchto zamóžu ja, zo bych hdy tajkeje dowěry
hódna była? Jeno k ſwjatym móže ſo na tajke waſchnjo rycžecź. Bójſka
wſchohomóc je ſamotnje, kiž nad ſmjercźu a žiwjenjom knježi; a jeno
wupruhowanym a pſchekraſnjenym ſłužownikam toho Knjeza je popſchate, zo
jich zaſtupnu próſtwu wuſłyſchi. Njech <pb n="6"/>ſo mój porucžeŕ
wobrocźi k njebjeſkej kralownje, a k ſwjatomu Měrcźinej z Tourſa. — Ale
Chlothar njechaſche nicžo wjedźecź wot tajkoho wobkrucźacoho
zamołwjenja; wón woſpjetowaſche cźim nutrniſcho ſwoje próſtwy, a k tomu
mějeſche wón ſwoje jara dobre pſchicžiny; pſchetož bě ſo prjedy něſchto
ſtało, wo cžimž ta dobrocźiwa a pobožna pucźowaŕka nicžo wjedźecź
njemóžeſche. Bójſka ſchcźedroſcź, dobrocźiwoſcź a prědkwidźiwoſcź, kiž
tych po ſwojej myſli mólicžkich, cžiſtych a ſwěrnych zakituje, bě
wſchitko wjedła a pſchihotowała, zo njebychu te krocžele podarmo byłe,
kiž bě wona joho luboſcźe dla cžinicź ſebi wotmyſliła. Tohodla bu
Chlothar, hako bě wón wot ſtaroſcźe a zaſtyſkanja zdrěmnył, pſchez jara
jaſny ſon rozwucženy, zo budźe joho na ſmjercź khore dźěcźo pſchez
ſrjedźicźeŕſtwo jeneje pobožneje pucźowaŕki z daloka, z mjenom
Konſortija, zaſy wuſtrowjena, cžohož dla tež wón wot ſwojeje ſtrony
winowatoſcź ma, jeje žadanja a próſtwy hacž nanajpodwolniſcho
dopjelnicź. Pucźe bójſkoho prědkwobſtaranja ſu kóżdy cžas ſpodźiwne, a
kaž we ſtawiznje ſtaroho a nowoho zakonja ſo wozjewja, tak tež ſu joho
pótajne wjedźenja bjez pſcheſtacźa we wſchěch cžaſach kſcheſcźanſtwa
póznajomne. Ale ſchtóž wědomoſcź wo tym dóſtacź chce, dyrbi tež ſo
prócowacź, we wěrje a ſprawnoſcźi Bohu ſłužicź. Schtóž teje ſebicžnoſcźe
ſo wotrjec njecha, jeno ſwój wužitk pytajo. zakomdźiwſchi luboſcź
bližſchoho, budźe lědma wot tychle pucźi ſchto pytnycź a ſo dohladacź
móc na hromaduzwiſowanjo podawkow a bójſkich dopuſchcźenjow; a tohodla
je tež licžba mudracžkow tak wulka, kiž na tajke podawki ſo woſobnje
wuſměwkuja, hdyž kur ſwojeje trubki won duja do módroho powětra.

My njedamy ſo wot mudrowanja a pſcheſudźowaceje kritiki zadźeržecź, ale
pſchewodźamy zrudźenoho krala a ponižnu ſwjatu k tomu khoromu łóžkej, na
kotrymž ſmjercź blěda holcžka, ta młoda prynceſka Chlodeſinda wot
khoroſcźe pſchěwzata bjezrycžniwje leži. Schto dyrbjeſche ta we ſwojimaj
wocžomaj khuda a ponižna tu zapocžecź, kotrejž běchu tak wulke wěcy
pſchiſpěte? Tež jeje wutroba bu wot pohlada na tu mólicžku wot luboſcźe
a wobžarowanja pſchěwzata. Wona padny pſchi łožu na ſwoje kolena, a
modleſche ſo khwilu mjelcžo, pſchi dobnych ſylzach. Tola zdobom bu wot
wutrobitoſcźe a wjeſołoſcźe napjelnjena. Jeje próſtwa bu wuſłyſchana,
jeje woblicžo ſo ſwětleſche, wona poſtany, pokhili ſo wyſche toho
dźěſcźa, a prajeſche k njomu z njebjeſkej pſchecźelniwoſcżu: ♣pax
tecum,♠ pokoj budź z tobu! Na to wožiwi ſo Chlodeſindźine woblicžo, wona
wotewri ſwojej wócžcy a prajeſche z cźichim hłoſom: Haj, tón pokoj je zo
mnu, ja to wěm, pſchetož widźu tebje. Wona proſcheſche ſwojoho jandźela,
tu knježnu, zo by ju žohnowała; potom pozběže a ſyny ſo runje bjez
pſchipomhanja, a žadaſche jěſcź. Za to drje bu nětk ſpěſchnje ſtarane,
ale Chlodeſinda njechaſche nicžo wot tych khłóſchcźich kuſow z domjaceje
kuchinje; wona chcyſche na wſchě waſchnjo, zo by jeje dobrocźeŕka
něſchto wot ſwojeje jědźe jej dała. Konſortija dyrbjeſche k tomu ſo tak
podacź, ſwoje brěmjeſchko wocžinjecź a wot ſwojeje pucźneje cyroby jej
něſchto podacź, kotrejež wobſtejace dźěle my hižo póznachmy. Tomu
dźěſcźu jecžny khlěb a mandle jara derje ſłodźachu; bjez nimi njebě žana
hórka.

Hako Chlotar ſwoje wutrobnje lubowane dźěcźo zaſy wjeſołe z nowa
wožiwjene a poſylnjene widźeſche, pſchiſahaſche wón wyſoko a droho, jara
a krucźe, zo chce do wſchitkoho zwolicź a dopjelnicź. ſchtožkuli
Konſortija žadacź mohła, a wot złotoho a ſlěbora, kaž wjele by chcyła.
To da jej pſchiležnoſcź ſwoju próſtwu prědknjeſcź: Schtož mi dacź
chcecźe, to móžecźe po waſchim wyſokim ſpodobanju tym potrěbnym daricź;
za mnje nježadam nicžo wjacy, hacž waſch mócny zakit, zo bych we
pſchebywanju mojoho žiwjenja njenadběhowana zwoſtała, a nichtó
pſchezwažnje mje njeby z mojoho pokoja torhał a rudźił mje a mojich
zakitowanych. Wona proſcheſche joho wyſche toho wſchitkim tym wuſtawam
za bohuſłužowne a dobrotucžinjace wotpohladanja, kiž je hižo załožiła a
hiſchcźe załožicź chce, tu zakonſku płacźiwoſcź pſchiſpěcź. Kral zwoli
do wſchoho, a da te trěbne piſma wudźěłacź, we kotrychž ſwojim
zemjanſkim knjezam a ludam k wjedźenju a wědomoſcźi na zjawne da: zo ta
bohabojazna zemjanſka knježna Konſortija pod joho kralowſkim zakitom
ſteji, a zo kóždy, kiž pſchez leſcź abo móc něſchto pſchecźiwo njej
zapocžnje, bjeze wſchoho dźiwanja na woſobnoſcź najkrucźiſchomu
khoſtanju dopadnje. Dźakownje widźeſche wona nětk wotpohladanjo ſwojoho
zwažnoho pucźowanja dopelnjene. Kak dołho je wona hiſchcźe na kralowſkim
dworje, we towarſtwje Chlodeſindy zwoſtała, to njeje wopiſane; derje pak
ſo za to dźeržecź hodźi, zo je ſo wona, runja mudrej a lubowacej
macźeri, zdobom zaſy do ſwojeje domizny wrócźiła, hdźež jeje
pſchiſwojene abo duchowne dźěcźi ze žadoſcźu ju wocžakowachu.

<pb n="7"/>

6. Hekka.

Zemjace wěcy ſu njewobſtajne, a ſchtałtnoſcź tohole ſwěta dźe we
njepſcheſtawacym pſcheměnjenju nimo, a rubrika: „Wobſtajne wjedro,“ we
protycy cžłowjecžoho žiwjenja, nima měſta k wobſtacźu. Dołhi cžas bė
Konſortija wo pokoju a měrje ſwoje žohnowanja połne ſkutkowanjo dale
wjedła, a wſchitko, ſchtož bě zapocžała, mějeſche cźiche a wjeſołe
zbožowne wuwjedźenjo. Jedyn podawk pak ſo ſta, kotryž we naſchim
zemjacym ſwěcźe, dokelž wſchědnje a huſto prědkpſchindźe, pſchi cyłej
ſwojej wažnoſcźi wjele kedźbnoſcźe njezbudźi, khiba zo wulku licžbu
ſnadnych nizkich ludźi potrjechi, abo pak jenoho jenicžkoho, kiž tych
druhich na wažnoſcźi wjele pſchetrjechi. Kral Chlothar wumrje, a z
krajinami Auſtraſije, hornjoho a delnjoho Burgunda pſchiṅdźe tež kraj
wokoło Durancy pod kuježicźerſtwo joho ſyna Sigiberta, kotrohož bratſja
te druhe krajiny bjezſobu rozdźělichu. Kaž tamón nowy knježicźeŕ, kiž
běſche ſtaromu Pharaonej ſcźěhował, toho mudroho Józefa ženje njeje
znał, tak zda ſo tež, zo tónle wjeŕch wot pobožneje Konſortije, kotraž
we dalokej Provency bydleſche, njeje nicžo wjedźał. Pſchetož, byli jeje
zaſłužba za joho ſwójbu, kaž jeje ſwjate powołanjo jomu znate było, dha
by ſo zawěſcźe cyle hinak pſchecźiwo njej zadźeržał.

Bjez rycźeŕſkimi knjezami, kiž pola Sigiberta we hnadźe ſtejachu,
namakaſche ſo tež wěſta Hekka, kotrohož wón za ſwojoho naměſtnika a
najwyſchoho zaſtojnika we Provency wuzběhny. Lědyma bě do Marſilia abo
Marſeille, hłownoho měſta tejele krajiny, ſwoje pſchicźehnjenjo dokonjał
a prěnje wobſtaranja zrjadował, hako buchu jomu hižo pſchez někotrych
pſchiliſchcźerjow a pſchiſłodnikow ſpodźiwne wěcy powjedane wot
krajownych rjanych a młodych holcžatow. Woſebje bu jomu wjele khwalenja
cžinjene wot hiſchcźe cyle młoduſchkeje knježny, jenicžkeje herbowki
woſobneje ſwójby. Jomu bu prajene, zo jeje wyſoka ſchtałtnoſcź, jeje
wuběrna, haj wſchitkich pſchetrjechowaca rjanoſcź a luboznoſcź, ju cyle
doſtojnu cžini, tomu wyſokomu kralowomu naměſtnikej hako mandźelſka
pſchiſłuſchecź; zo wona wyſche toho jara wulke a wjele płacźace
krajownoſcźe wobſynje, a pſchi tym njepomjenowane pokłady klincžatych
pjenjez, tež wot drohotnoho gratu a kraſoſkutkow te najreńſche, ſchtož
jeno k wumyſlenju je. Schtó je tale wjelekhwalena była, kiž bě tak
wuzběhowana ſkoro k połbohowcy ſcžinjena, je derje zhudacź.

Schtož pak runje tak lochcy ſpóznacź ſo da, je te zajimanjo, kiž tajke
zybolate wopowjedowanjo na Sigibertowoho pſchecźela ſkutkowaſche. Joho
wunamakacym mocam fantaſije a ſebicžnoſcźe bě zawoſtajene, te
wopowjedane ſwjecźo ſebi hiſchcźe kraſniſcho wudokonjecź a wulicžicź.
Hekka bě jeno połojcžny tyran (ſurownik), na poł ſurowy njecžłowjek, a
mějeſche tohodla hižo někotry zapocžatk zrozymjenja wot wulkotnoho
waſchnja woſobneje pſchiſtojnoſcźe. Hako ſebicžnik pak bě wón cyły. Wot
pſcheměru napjatoho a romantiſkoho zmyſlenja dźeržeſche ſo nazdala; do
połbohowkow a wobkuzłarnicžow (Feen) njemějeſche wón wěru. Wot ſwjatych
njewjedźeſche wón wjele wjacy, hacž zo woni na ſwjecźatkach wokoło hłowy
ſwětliwoſcź maja. Tajki pruhaty wěnc njewobdawaſche ſamozrozymliwje
hłowu Konſortije; za to pak bě jeje woblicžo, jeje cyła bytnoſcź a jeje
zadźerženjo wot ſwětła póccźiweje rjanoſcźe pſchekraſnjene, kiž tež na
ſebicžnoho muža tohole ſwěta njemóže ſwoju ſkutkniwoſcź zmólicź. Tež
Hekka dyrbjeſche to nazhonicź. Wón njeſłuſcheſche k tym rozmyſliwym, kiž
ſebi dołho pſchekładuju a cžas a khwilu wocžakuja. Hako wulki knjez a
mócny wobſedźeŕ móžeſche wón někotre pobocžne pucźe a dwórliwe waſchnja
ſebi zalutowacź. Joho wobzanknjenjo bě ſpěſchnje hotowe. Wón chcyſche
Konſortiju ze ſwojimaj wocžomaj widźecź, a póſła tohodla jenoho herolda
do prědka, zo by joho wopytanjo pſchizjewił. Bórzy ſo wón tam
pſchibližowaſche jěchajo ze ze ſwojimi ſwětlacymi pſchewodźerjemi, a
ſtupi pſchez proh ponižnoho, haj khudobnoho domu, a bu wot teje knjenje,
kiž tu rozkazowaſche, po wſchěch pſchiſłuſchnoſcźach dwórliwoſcźe
witany; wón rycžeſche z njej někotre lubozne ſłowa a wza te małe, po
tamniſchim cžaſu a waſchnju njezminliwe ſnědanjo k ſebi, kotrež bu wot
ſtarych Frankow zakusk mjenowane, pola nowych Francózow pak widlicžkowe
ſnědanjo rěka. We pſchitomnym padźe pak je prěnje mjeno, kotromuž
prědnoſcź ſłuſcha; pſchetož tón leſny rybak zakuſny ſo a bu ſam
popanjeny, wón njewjedźeſche kak.

Hekkowe wotpohladanjo bě, najprjedy jeno wobkedźbowacź, a wěrnoſcź jomu
powjedanych wěcow pruhowacź. Tohodla zwoſta wón, tele wotpohladanjo
zakhowajo, we mjezach zadźeržliweje pſchiſtojnoſcźe. We ſwojim
znutsnitym bě wón cyle hinak zmyſleny. Napohlad bohatoho derje
wobdźěłanoho kraja, najrjeń<pb n="8"/>ſchich wuſywow, cžiſtych domow a
khěžow, derje wobhladanych ſtadłow a ſpokojnych cžłowjekow bě jomu ſo
lubił, a wón bě ſo pſchepokazał we ſwojim wuſudźenju wot wažnoſcźe tam
porucžaceje knjenje, wot kotrejež bě tónle rjany rjad wuſchoł. Tale
dobra a wužitna žeṅtwa njemóžeſche jomu na žane waſchnjo wjacy dwělowaca
bycź. Hdyž pak ta knjeni a rozkazowaŕka ſama, we ſwojej rjanoſcźi bjez
wonkocžneje pychi jomu napſchecźo ſtupi, pſchepokaza ſo wón, zo ſu wſchě
powjeſtwa, kiž bě ſłyſchał, daloko zezady wěrnoſcźe zwoſtałe. Pſchetož
te najwyſche a najrjeṅſche, ſchtož bě ſebi wón we myſlach pſchedſtajicź
móhł, bu pſchez te zybolenjo duchowneje luboznoſcźe pſchewažene, kiž
ſłowa wuprajicź njemóža. Wot tejele mocy pſchemoženy prajeſche wón k
ſebi ſamomu: ſchtož cžinicź chceſch, cžiṅ ſkoro. Na něžliwe
wobſtejeṅſtwa, na wobrycženjo k žeṅtwje, a na próſtwu ſo wón jara
njewuſtejeſche; doſtojnoſcź a prawa žónſkich njemějeſche wón jara
kedźbu; pucź toho hwałtnoho pſchiſwojenja, dokelž najkrótſchi, zdaſche
ſo jomu tón najlěpſchi; tola k tomu bě trěbna ſcźiṅ prawa. Tohodla ſo
wón porucži, bjez toho zo by ſwoje wotpohladanjo z jenym ſłowom
pſcheradźił; zeſtaja we Marſeilli te najnuzniſche wobſtaranja do rjada,
a cźehnjeſche wot tam ze wſchěm khwatkom na dwór ſwojoho krala.

7. Sigibert.

Sigibert, jedyn ze ſynow Chlotara, bě jara mócny knjez, kotromuž wot
měſta Metz hacž k ſrědnomu morju cyła nawjecžorna Galliſka
pſchiſłuſcheſche, a kotryž tež pſchez jene pſchedobycźo Hunnow wilku
cžeſcź ſebi nadoby. Tón zrudny podawk, kiž joho pſchi jenym cźehnjenju
pſchecźiwo Chilperichej doſcźahny, a kotryž bě jomu ſwjaty Germanus z
tymi ſłowami wěſchcźił: Schtóž ſwojomu bratrej jamu ryje, panje ſam do
njeje; nima žadyn pſchiwjazk na khód naſcheje ſtawizny, khiba zo
naznamjeni joho knježeŕſke pſchezběhnjenjo a pſchiſwojenjo
ſamomócnoſcźe, kiž pſchi nim cžaſto měſto prawa zaſtupi. Hako Hekka
pſched trón Sigiberta pſchiṅdźe, mějeſche wón prjedy wſchoho kedźbnoſcź,
wěrne wotpohladanjo ſwojoho pſchikhada pſchikrycź. Tole pytaſche wón
pſchez wobſchěrne wopiſanjo, na kajke waſchnjo bě wón hacž do nětka
ſwoju ſłužbu wobſtarał. Potom hakle pſchiṅdźe do prědka z naležnoſcźu
ſwojeje wutroby. „Na pucźowanju mojoho wobſtaranja we Provency ſym tam
tež jenu knjeni zeznał, kiž je tam cyle ſamitkownje, na ſwojich kubłach
žiwa.“ Tuſamu dóſtacź ſebi wón woprawdźe žadaſche, a njeſpuſchcźi
pſchiſtajicź: zo budźe te pſchizwolenjo hako pſchiſpóznacźo a myto za
ſwoje mnohe a ſwěrne ſłužby wobhladowacź.

Kralej bě tajki namjet, pſchez kotryž wón nicžo njezhubi, jara witany;
wón tež we tym ſamym njewidźeſche tu najmjeṅſchu cźežkoſcź abo
wopacžnoſcź. Někotryžkuli ſwójbny nan, nic ſamo we keklijach a
powjedancžkach, pſchiſwoji ſebi te prawo ſwoje holcžata prěnjomu
najhórſchomu, kiž jeno jomu prawy ſo zda, hako mandźelſku wudacź, bjez
toho zo by ſo za jeje ſwobodnej wolu praſchał, hacž runje to tak wjele
rěka, hako parſchonſke prawo z nohomaj teptacź, — ſo ſamoho prjecž
mjetacž dacź, pſchi branju bjez luboſcźe. Toho runja cžinjeſche tež
Sigibert. Tak mało hacž ſo wón na to kładźeſche, nan ſwojich ludow bycź,
tak mějeſche tola po njecžeſanym rozomje tamnoho cžaſa, tu wěru, zo móc
wjercha tež na te najznutsniſche naležnoſcźe ſwójbow a wutrobow ſo
wupſchěſtrěwa, a zo cyle we joho mocy ſteji, holcžata ſwojoho kraja
wudawacź, na kohož ſo jomu lubi. Hdźež prawo pſchez móc dźe, a hdźež to
zakonſcy je pſchipóznate, tam móže potłócženy zakita a pomocy ſo
nadźecź; hdźež pak móc pſchez prawo dźe, tam je kóždy wupucź z horja
zanknjeny. Zda ſo, zo je ſo Sigibert k tomu derje hodźił a tak jeno
rozymił, po wopacžnym rjedźe ſkutkowacź. Pſchetož měſto zo by Hekkowe
žadanjo jeno za dobre ſpóznał, kiž pola njoho zadźěwki nima, ſcźeleſche
wón hnydom pȯſłow a heroldow na Konſortiju z tej pſchiměrjenej
porucžnoſcźu, žadoſcźam Hekkoweje wole žanu ſpjecžiwoſcź njeſtajecź, ale
wjele bóle wſchě trěbne pſchihotowanja wobſtaracź, zo by po wrócźenju
toho ſamoho za tſi dny te wěrowanjo ſo ſtacź mohło.

K doſtojnomu doſtacźu ſakramenta maudźelſtwa pak ſłuſcha hódne
pſchihotowanjo, tež nazdalne, kiž we tym wobſteji: zo je pódla
pótrěbnych wuſchiknoſcźow a wědomoſcźow k wjedźenju porjadnoho
hoſpodaŕſtwa tež taſama cźahnitbna a nabožna zrałoſcź póccźiwoho
zadźerženja nadobyta, bjez kotrejež wotpohladanjo kſcheſcźanſkoho
mandźelſtwa ſo doſpěcź njehodźi.

Winowatoſcź duſchow paſtyrja je we tymle naſtupanju, tych jomu
dowěrjenych a pſchipokazanych wobkedźbowacź; woſobnje dyrbi wón, tak
daloko hacž jomu móžno, zadźěwacź a wobaracź, zo błudnje wěrjacy
njewědomnicy (kiž wot ſwojich nabožnych winowatoſcźow nicžo wjedźecź
njechadźa) njepóccźiwi a delepſchiṅ<pb n="9"/>dźeni njerodni cžłowjekojo
njepolěpſcheni do mandźelſtwa njeſtupja; a wón dyrbi prjedy jich
zaſtupjenja do mandźelſtwa ſwěrnje wo tutym za nich ſo ſtaracź.

Pſchi wuzwolenju k mandźelſtwu ſmědźa drje tež zemjace abo wonkocžne
wužitnoſcźe, powołanjo, zaſtojnſtwo, zamoženjo, cźěłna rjanoſcź ſo
licžicź, na wahu ſo kłaſcź; wuraz a wuwaženjo dyrbja pak tola wyſche
wotpohladanja poſtajicź, mjenujcy: zmyſlenja, wěrna pobožnoſcź a
póccźiwoſcź, a wěrna bjezſobna luboſcź a cžeſcź.

8. Pruhowanjo.

Najcžiſcźiſcha módrina pſchikrywa druhdy wjecžornu krajinu, ſłódka
cźiſchina, miły wotpocžink wſchudźom, raṅſche hory ſo ſwětla we róžowej
rjanoſcźi, na pſchipołdniſchim podnjebju zhromadźuja ſo we tajenſkej
měrnoſcźi wocžerwjenjene a pſchehladne mrócžele. Ale jeno hiſchcźe
někotre hodźiny, a wjedrowy pſchiwalny wichor wuje tak mócnje pſchez
hórki a doły, błyſki pſchetorhuja nócnu cźmu, a rěcžki ſchumja
pſchepjelnjene wot lijatoho deſchcźa, torhaja moſty a hacźenja; a
zeſkhadźane ſłónco njepſchinjeſe wjeſołoſcź, ale pokazuje jeno, kak je
wſcho zapuſcźene. Na podobne, tola wjele hórſche waſchnjo bu Konſortija
wot ſtróželow zatorhnjena ze ſwojoho znutsnitoho a zwonkownoho pokoja,
runja dyrjenju błyſka z jaſnych njebjes trjechi ju te zaſtróžace
poſelſtwo. Wſchitke derje wobzyglowane wurjadne prawizny, kiž bě
Chlothar jej wudźělił, běchu nětk zabyte abo njemócne a zanicžene; wona
namakaſche ſo nic jeno pſchez to ſamo woſpjet wrócźena a zaſtorcžena do
ſtrachow prjedawſchich dnjow, ale tež jeje pſchichodnoſcź zdaſche ſo
njezměnliwje wotſudźena. Chcyſcheli wona tomu proſtomu porucženju krala
poſłuchacź: dha dyrbjeſche ſwojoho nabožnoho powołanja ſo wotrjec a do
ſchtanta ſtupicź, k kotromuž najmjenje ſo nakhilena cžujeſche. Haj pocža
ſo jej zdacź, hako by tón Knjez, kotromuž běſche tola cyłe ſwoje
žiwjenjo poſwjecźiła, ju na dobo wopuſchcźił.

„Cžohodla ſy ty zrudna, moja duſcha, cžohodla rudźiſch mje ty? Kak
khodźu ja wokoło potłócžena, hdyž tón napſchecźnik mje tyſchnoſcźi?
Nadźij ſo k tomu Knjezej, pſchetož pſchecy hiſchcźe chcu ſo jomu
dowěricź; mój Bóh wón je a ſpomoženjo mojoho woblicža.“ Bjez wſchoho
dwěla běchu tele abo podobne myſle, we kotrychž Konſortija změrowanjo a
wutrobitoſcź namaka. Snadź bě wona we prěnim wokomiku na cźeknjenjo
myſliła, tola pak hako njewuwjedniwe zaſy wotpokazała. Hako bě ſo wot
prěnjoho zaſtróženja zhrabała, njebě tež wo wotmołwjenjo njewěſta,
kotrež we wſchej cžeſcźiwoſcźi tomu kralej pſchinjeſcź da, a kotrež
ſnadź we ſcźěhowacych ſłowach wobſtejeſche: „Schtóž ſo porucžacej mocy
ſpjecži, wopjera ſo rjadnoſcźenju Božomu. Tele japoſchtołſke napominanjo
njeje mi njeznate. Ja ſym poddata ſwojoho krala, a njeſměm joho kaznje
zaſpěcź. Budu ſtajnje podwolna a hotowa k wſchomu, ſchtož budźe mi wón
po ſwojej mudroſcźi porucžecź!“

Schtó by ſo tajkoho wotmołwjenja nadźał? Móžeſche wona woprawdźe tak
khětſe k tomu zwolicź, a ſwoje ſwjate powołanjo wopuſchcźicź? Pſchinucźi
ju bojoſcź pſched gwałtom, abo widźeſche wona we Sigibertowej
porucžnoſcźi wuprajenjo bójſkoho zarjadowanja? Wo to chcemy
njemjenowanoho wucžownika ſwjatoho Benedikta ſo praſchecż, kiž je tule
ſtawiznu za potomny ſwět wobrazował. Tež we nim je jeje wotmołwjenjo
dyrbjało rozmyſlenjo zbudźicź, cžohoždla ſo wón prócuje tomu ſamomu
hłubſche zrozymjenjo podſunycź. Wón měni mjenujcy: ta pobožna knježna je
we ſwojej rycži poprawom jeno na tamnoho Knjeza myſliła, kiž hako kral
hordoſcźe, wjeŕch, ſudnik a porucžeŕ wſchitkich ludow je, a tomu chce
wona tohodla bjez wuměnjenja poſłuchacź. Tola pak njemóže zamjelcžane
bycź, zo tajka dwojozmyſlna rycž do najbóle wuſwarjenych rycžow
pſchiſłuſcha, a zo tón hacž nanajbóle zełhaŕny modernſki (nowy) ſwět we
ſwojej baſniwej luboſcźi za wěrnoſcź ſłowow doſcź namakacź njemóže, zo
by ſwoje žadławjenjo pſchecźiwo tomu wuprajił. Wona je ta wopowjedowana
wurjadnoſcź, te nimoſunjenjo pſchi njecžeſanym kamjenju (kiž ſo wobeṅcź
hodźi) pſchez zadźerženjo myſlow. Woprawdźe je tu kamjeṅ poſtorka za
kóždoho, kiž chce pſchez tónſamy ſo pótknywacź; ſchtóž wocži ma, widźi
tón wurunany pucź, kiž pſchez njón njeṅdźe, ale pódla nimo.

Tónle wěſty a prawy pucź ſo mjenuje wobhladniwoſcź, a nima nic
najmjeṅſchu pſchezjenoſcź ze łžemi a pſcheklepanoſcźu. A ſchtož nětk
zadźerženjo naſcheje rycźeŕki naſtupa, dha njeby towarſch jeje cžaſa
tajkeje wótroſcźe rozoma trjebał. Hdyž ma ſo wona bjeze wſchoho dwěla do
rynkow mudrych knježnow licžicź, dha njebudźemy dara rozomnoſcźe ani
mudroſcźe jej wotrjec móc. Schtož jej njebjeſka mudroſcź do myſlow da,
to wjedźeſche wona tež z mudroſcźu wuwjeſcź a dopjelnicź. Cźi mudri
njejſu tež pſchecy rozomni, cźi rozomni <pb n="10"/>pak ſu pſchecy mudri
a tež pódla wobhladniwi. Pſchetož hdyž je jich duchowne woko ſtrowe a
jaſne, dha tež je jich cyłe wobkhadźowanjo ſłóncžne ſwětło. Ta
pſchikaznja a porucžnoſcź, kiž tak nahle na tu zemjanſku knježnu
pſchiṅdźe, nježadaſche zaprěcźo wěry, tež nic pſcheſtupjenjo bójſkeje
kaznje, ale něſchto na ſebi dowolene a kſcheſcźanſcy ſwjatoſcźene, haj z
cžimž tež pſched wocžomaj toho krala a ſwěta žana mała cžeſcź
zjenoſcźena njebě. Klóſchtyrſki ſlub pak wona njebě wotpołožiła. Tohodla
bě wona wot prawych myſli wjedźena, hako we ponižnym zmyſlenju ſwoju
cžeſcźiwoſcź a podwolnoſcź pſchecźiwo tomu kralej wupraji. Tej
japoſchtołſkej pſchikazni poſłuchajo njemóžeſche wona zmylicź. Hacž pak
Bóh tónle wopor woprawdźe we ſkutku wot njeje žadaſche abo jeno hako
pruhowanjo jej napołoži, to njebě jej móžno rozſudźecź. Hdyž pak wona
tola pſchi tym wotmłowjenju, kiž kralowym póſłam poda, tež pódla ſobu na
toho wěcžnoho a wſchohomócnoho porucžerja ſwěta myſleſche, kotrohož wolu
dopjelnicź jeje ſtajne prócowanjo bě, a na kotrohož luboſcź a mudroſcź
jeje dowěrnoſcź ſo złožowaſche: dha njebě to te wobrocźene ale wyſche
zrozymjenjo jeje rycže, kiž tym wuprajenym ſłowam tal mało napſchecźo
je, zo jim wjele bóle połnu móc a ſwjecźiznu dawa. Pſchetož, kaž hižuo
khěžor Chlorus tak hłuboko dohladnje ſpózna, ſchtóž wěcžnomu a
njezkóncžnomu porucžerjej poſłucha a ſo podwola, tón budźe tež tomu
zemjacomu ze ſwědomitej ſwěru podaty.

Nic wſchitkim ludźom je date, tón tſoji zuk wupoſłuchacź, kiž kóžde
cžiſte a jaſne zyncženjo pſchewodźa, a rycže wyſokoſcź a hłubokoſcź
zrozymicź. Tak ſta ſo tež kralowym póſłam, woni njedwělowachu žadyn
wokomik, zo jich poſelſtwo jara witane było njeje. Hdyž pak te rjane
dary, kiž woni wot teje zbožowneje njewjeſty wocžakowacź móžachu, nihdźe
njepſchińdźechu, dha wobrocźichu woni ſwoje krocžele do Marſilije, zo
bychu tam wuprajili, kak je ſo poſelſtwo poradźiło, hdźež ſu jich
zaſłužby najſnadniſcho z wjetſchej wulkomyſlnoſcźu wopłacźene byłe.
Wjeſołoſcź, kotruž woni pſchinjeſechu, bě wilka; a hnydom daſche Hekka
wſchitko na to wažicź, zo by ſwój kwaſny cźah ze wſchej pychu wobdał,
kiž tajkomu mócnomu knjezej pſchiſłuſcha. ſ To drje bě ſpodżiwny
nawoženja, kiž, měſto zo by woje zbožo wot ſwobodneje wole teje
wuzwoleneje wocžakował a cžeſcźownje wo jeje ruku ſo praſchał, radſcho
tyranſku móc k pomocy woznje, a hako myto ſebi daricź da, ſchtož wón ſam
rnbicź njeſmě! Cžim bóle pola Germanſkich ludow, wot ſtarodawnoho
pohanſkoho cžaſa ſem cžeſcź a kedźbniwoſcź pſched žónſkimi we ludźacym
waſchnju knjeźeſche, cźim hrozniſchi je tón wohidny ſkutk ſurowoſcźe a
nizkoho zmyſlenja na waſchnicžku tohole muža, kiž bě hižno pſchi ſwětle
kſcheſcźanſtwa wotroſtł. Te ſwětło, kiž we cźěmnoſcźach ſwěcźi je joho
duſchu najſkerſcho hako zaſpěte wopuſchcźiło; a na tym njeje na žane
waſchnjo te ſwětło wina, kiž ſtajnje wot horjeka dele ſwěcźi, ale
kſchiwoſcź a ſebicžnoſcź joho wutroby. Kak dyrbi pak ſwětło ſo
ſtowarſchicź ze cźmn? A cžohodla dyrbi zhromadźenſtwo wobſtacź bjez
wěriwymi a bjezbožnymi? Tónle ſurowy pſchah bu za Konſortiju wudźěłany,
tomule hórkomu dopuſchcźenju dyrbjeſche wona nětk napſchecźo hladacź.
Tón cžas bě krótki, a wucźek njebě nihdźe widźecź.

9. Wobrocźenjo.

„Wy budźecźe płakacź a žarowacź, a ſwět budźe ſo wjeſelicź.“ Tele ſłowo
ſo jara cžaſto dopjelni. Tón krócź bě zrudoba z toho boka Durancy, ſwět
ze ſwojim wjeſołym juſkanjom pak z tamnoho broha rěki. Tſi dny, njech we
tyſchnoſcźi abo wjeſołoſcźi, pſcheṅdu jara ſpěſchnje nimo. Tón wažny
dźeṅ ſo pſchibliži. We jenej baſni rěka: „Morwi jěchaja ſpěſchnje.“
Tajcy pak ſu cźěłnje žiwi, a po tym duchu morwi, wot kotrychž je tón
Knjez prajił: „Dajcźe morwym ſwojich morwych pohrjebacź.“ A tež cźile
jěchaja ſpěſchnje. — Cźichi wobkedźbowaŕ njemóže bjez ſpodźiwanja ſo
dohladowacź, kak huſto ſo to ſtanje, zo wyſoko ſo wuzběhowacy ludźo, we
nahłym pſchezběhnjenju na ſrjedź pychi a błyſchcźenja, we njemdrjenju a
herjekanju, ze wſchej dowěru ſlepoho ſpuſchcźenja na ſo ſamoho, nadobo
do někajkoho bjezdna z wotmachom padnu, kiž pod jich nohomaj ſo wotewri.
Podobne dyrbjeſche tež pſchi tutej pſchiležnoſcźi ſo ſtacź.

Běſche kraſne ranjo a hižno wyſoko ſtejeſche ſmalace ſłónco
pſchipołdnju, hako na tamnej ſtronje rěki nazdala ſo ſwětlaca cžróda
jěcharjow tu bliže cźěrjeſche; jich ſcherpy a helmowe pjerja ſo
zmahowachu we wětſiku, we ſłóncu ſo błyſkotachu mjecže a lebije.
Wótriſche wocži móžachu hižno toho porucžerja zeznacź, kiž bě bjez nimi
najprěnſchi. Dha pſchihotowa ſo tež Konſortija, tomu napſchecźo hicź,
kotrohož ſo bojeſche. Wona bě pſchez cyłu nóc ſo modliła, a pokoj
ſwjateje bohudowěrnoſcźe bě ſo do jeje wutroby wrócźił; jeje <pb
n="11"/>ſylzy wjacy njeběžachu, na njej bě widźecź, zo je ze ſobu
pſchezjena a we měrje. Tohodla bě tež wona ſwoje ſtare zemjanſke draſty
a ſwójbne debjenſtwa wupytała, kiž běchu lěta dołho we cżěmnej kſchini
zakhowane byłe, a pſchińdźe nětk we tajkej hordoſcźi runja kralownje;
cźim ponižniſchi běchu jeje pſchewodźerjo. Měſto woſobnych zaſtojnſkich
žonow bě ſo wobdała z krutymi dźěławymi knježnami, kiž běchu hacž do
nětk byłe towarſchki jeje dobrotu cžinjacoho prócowanja. Te
pſchewodźeŕſtwo wobſtejeſche z wjeſnych ludźi, khudobnych dźěłacźerjow
ze ſcźěhowacymi khromymi, braſchniwymi a njemocnymi. Te pobožne ſpěwanjo
litanijow, kiž bě do daloka ſłyſchecź, klincžeſche pſchejara zrudnje, zo
mohło za kwaſne ſpěwanjo płacźicź.

Hako Konſortija z cyłej cžródu ſwojich podatych k brohej rěki Durancy ſo
pſchibliži, bě tež Hekkowa cžróda wulkotnych rycźerjow hacž k
napſchecźnomu brohej ſo pſchibližiła. Jeno ſchěrokoſcź rěki dźěleſche
joho hiſchcźe wot zaměra ſwojich žadoſcźow; cžołmy pak běchu
pſchihotowane k pſchewjezenju cyłeje cžródy. Hižno bě Hekka z konja
zlězł a do prědkomnoho cžołma ſtupił, a mócnje bu z wjeſłom woda do zady
ſtorkana. Tſchepotajo žrjeſche ta pſchimocowana njewjeſta; wona mějeſche
prócu ſtejo zwoſtacź, a cžujeſche lědma zemju pod ſwojimaj nohomaj. Wona
bě bjez pſcheſtacźa k Bohu ſo wołała, a podwojenu pilnoſcź a nutrnoſcź
we pobožnym ſkutkowanju lubiła, a hacž do poſlenjoho wokomika we nadźiji
krucźe ſo zdźeržała, zo Bójſka prědkwidźownoſcź ju na kotrežkuli
waſchnjo wumoži z tohole horja. Nětk zdaſche ſo jej wſcha nadźija a
wocžakowanjo podarmo; jej bě, hako by była wopuſchcźena wot njebjeſkich
mocow. Schto móžeſche wona nětko hiſchcźe wumyſlicź, z tajkim
wotmyſlenjom ſo krutoſcźicź? Dyrbjeſche wona nětko hakle tomu
knježerſkomu mužej napſchecźo ſtupicź, a ſo zjawnje wuprajicź, zo je
podarmo pſchiſchoł? A ſchto by mohła ze zapowjedźenjom wudokonjecź, a
kak ſama ſo wobaracź pſchecźiwo wobronjenej cžródźe? —

Hiſchcźe mału khwilu a cžołm pſchiſtaji k brohu, wón je hiżno blizko
pſchi kromje, ze ſwětlacymaj wocžomaj wobhladuje Hekka ſwoju njewjeſtu,
kotraž we ſwojim woſobnym debjenſtwje jomu hiſchcźe wjele rjeńſcha a
kraſniſcha ſo zezda, hako bě ju prěni krócź widźał. Cžołm dliji ſo jomu
a wón je njeſpěſchny we wuzwolenju blaka k pſchiſtorcženju; pſchetož
tehdom njemějachu hiſchcźe tajke pſchiprawy na pſchewjeznych blakach kaž
nětko; wot njeſcźěrpnoſcźe pſchěwzaty njecha wón dlěje cžakacź. Snadź
njebě njeſcźěrpnoſcź ſama, kiž joho pſchezwažnoho ſcžini, móžno tež, zo
to ſo ſta z próznoho hordźenja, pſched njewjeſtu jenu pruhu rycźeŕſkeje
wuſchiknoſcźe wotpołožicź. Wón wulecźa z cžołma, zo by z kumſchtnej
wuſtojnoſcźu ſwojeje mocy na broh pſcheſkocžił. Njebě wón tu ſchěrokoſcź
doſcź derje pſcheměrił, abo běſche kroma mjechka; doſcź, wón ſo wobſuny
z jenej nohu, pſchewaži ſo dozady a dokelž bě lebiju we rucy wobdźeržał,
wali ſo z cyłym wotmachom do wótreje brónje, kiž joho wutrobu pſchekłó.
Joho krej běžeſche z rynkom ze ſobu běžacej wodu, a prjedy hacž móžachu
jomu k pomocy pſchincź, bě wón hižno morwy, a za někotre wokomiknjenja
ležeſche proſty a wohidźeny a hołej zemi.

10. Zaſchmjatanjo.

By-li njezbožowny Hekka rjek (Held) naſcheje ſtawizny był, dha by z joho
zrudnym kóncom tež taſama ſwoje wobzanknjenjo namakała; a k dokonjenju
bychu hiſchcźe zwoſtałe někotre powucžace ſłowa, rozmyſlace rozprawy
póccźiwoho a njepóccźiwoho we wopowjedowanych ſkutkowanjach, na kotrež
nichtó rady njepoſłucha. To pak na žane waſchnjo njeje, haj by-li tež
dopuſchcźene było, tomule mužej, kotrohož tak njedocžakliwa ſmjercź
pſchez joho ſamotnu ruku potrjechi, mjeno jenoho rjeka popſchecź. Na
joho cźěło panu z dobrym prawom ſylzy wobželnoſcźenja a wobžarowanja a
cžim něžniwiſche joho wutrobne zmyſlenjo, cźim nutcn iſcho ſo cžeſcźi
zmužity wojowaŕ. Nichtó pak njebudźe móc pſchiſłuſchnje žadacź, zo
dyrbjała Konſortija wo pſchimocowanoho nawoženju płakacź, kiž bě
pſcheměru ſebicžnik, hacž zo by mohł płacźicź za woſobnje zmyſlenoho a
wutrobitoho rjeka (kiž wulkomyſlnje cźežke ſej zwaži a wuwjedźe z
praweje luboſcźe za ſwojoho bližſchoho.) Wón pak bě k tomu hotowy, jeje
woſoby ſo zmocowacż, kaž woſobneje wěcy, bjez toho zo by ſo we
najmjeṅſchim wo jeje pſchizwolenjo ſtarał. Runje tak mało budźe nam
dowolene prajicź, zo je prěnje zacžucźo, kiž je jeje wutrobu pſchi tymle
zrudnym podawku napjelniło, dźak a wjeſołoſcź była. Wona je drje ſebi
myſlicź mohła: „roztorhnyło je ſo hajnkowe koſydło a wuſwobodźena je
moja duſcha.“ Wona mohła tež zawołacź: „Pójcźe a hlejcźe ſkutki Bože;
tak ſurowe ſu wobzanknjenja joho rady z dźěcźimi cžłowjekow! Tón kheluch
je w rucy toho knjeza; wón nakhila jón pak na tu, pak na druhu ſtronu!“
Ale <pb n="12"/>wot toho wona nicžo njeprajeſche. Pſchetož jeje duſcha
bě wot ſtróželow a ſpodźiwanja pſchewzata; a wyſche toho njeje to
mudrych knježnow waſchnjo, wjele a prjedy cžaſa rycžecź.

Schtož ſo ſtało je, to je ſo ſtało; je to we ſebi wobzanknjena a hotowa
wěc, po diplomatiſkim wuſłowjenju: ♣„Fait accompli“,♠ abo tež
„eventualita“, (móžny pſchipad) po rozymjenju ſtarych kaž nowych
Francózow. Z tym ſo dale jednacź njehodźi a mudracžkowanjo njezamoži
nicžo pſchecźiwo tomu. Schtóž njewě nicžo myſlicź ani prajicź, ſteji
pódla tupy a hłupy a ſcźahuje z ramjenjomaj. To je potom rycž. kiž kóždy
rozymi, dokelž z tym njeje nicžo wuprajene. Schtóž we znutsnitej komorcy
ſwojeje duſche hiſchcźe ſchkałbicžku wotewrjenu ma k pohladnjenju do
njebjes, tón ſebi wozmje kłobuk abo cžapku z hłowy, a modli ſo we
cżichim. Tohodla je něſchto tak wulke wo jenu wot horja rozbitu,
rozkłótu abo rozkatu a womjechcženu wutrobu, dokelž do tajkeje te ſwětło
wot horjeka zaſy nuts ſwěcźi. Tajkich ludźi pak je hiſchcźe doſcź,
kotrychž wutrobu hiſchcźe žadyn hamor prawje trjechił njeje, a kiž
tohodla cźim khrobliſcho wo Bohn mudruja. Bjez nimi ſu tajeṅſcy
nabožnikowje, kiž ſwojej wocži wobrónja, zo bychu wſchitko prawje
nadrobnje widźeli. Tu naſtanu potom praſchenja, kotrychž wotmłowjenjo
jara njelepe a zapſchimliwe wupanje.

Schtóž pſched ſkóncženjom tohole podawka, hako cyle ſtraſchnoho haj
ſurowoho ſo zaſtróži, budźe nakhileny za nazdalnej pſchicžinu (winu) ſo
dopytowacź. Tajki njech ſo pak wobhlada, zo njeby na Konſortiju, ani na
wobjecźo jeje modlenja, a tež nic na prědkwidźomnoſcź Božu ſamu,
pſchicžinu zwalił, kiž je próſtwu Konſortije wuſłyſchała. Wſchitka tale
próca, hacž hłupa abo ſchibałſka, je prózna. Konſortija bě bjez winy,
pſchetož jej dźě njebě ženje do myſli pſchiſchło, pſchecźiwo
gwałtowacomu mucźerjej pokoja něſchto njepſchecźelſke zapocžecź. Tež
jeje próſtwa bě bjez winy, pſchetož nic wo ſmjercź ſwojoho potłócžerja a
tyſchnoſcźerja bě wona proſyła, jeno wo wuſwobodźenjo bě ſo wona k Bohu
wołała. Myſle ſwjatych duſchow njejſu myſle ſmjercźe. Jej bě wědomo, zo
ſu Bójſkej mudroſcźi ſtotere móžnoſcźe k ſłužbje, a zo to jeje wěc
njeje, tomu Knjezej rjad a waſchnjo poſtajicź, kak dyrbjał ju wumožicź.
Wona bě ſo cyle tak dźeržała, kaž je we tamnych rjanych ſłowach
wuprajene: „Ja ſym mojej wocži pozběhnył k tym wěcžnym horam, wot
kotrychž mi pomoc pſchiṅdźe. Moja pomoc je w tym Knjezu, kiž je njebjo a
zemju ſtworił.“ Cyle hłupje pak by było za to dźeržecź: zo je Bóh tak
wjedł, zo gwałtowacy Hekka by wot ſwojeje ſamotneje brónje był
pſchekłóty. To by było docžaſne a pſchezwažne ſłowo, kiž krótkowidźiwomu
cžłowjekej njepſchiſłuſcha. Schtož njezbóžnoho cźěrjeſche, bě
njeſcźěrpnoſcź, wyſokomyſłnoſcź a próznoſcź; to pak njejſu pohibowanja,
kiž by Duch Boži hdy we cžłowjecžej wutrobje płodźił. Tu winu na
Hekkowej nahłej ſmjercźi njeſe jenicžcy Hekka ſam; a tak mało hacž
wjedźecź móžemy, pſchez kajke gwałtne ſkutki, potłócženja a khrobłoſcźe
je wón měru ſwojich hrěchow dopjelnił, tak dohladniwe je tola na kóždy
pad, zo bu Konſortija pſchez joho ſmjercź, kotruž njeje žadała, wot
najhórſchoho njezboža wumožena.

Pſchi wſchěm tym njebě wona wot wſchoho ſtracha wumožena. Nowe a cźmowe
njewjedro ſcźahny ſo nad jeje hłowu. Kaž zjawnje tón ſkutk ſo dokonja
pſched wjele ſtami ſwědkow, kotſiž tón podawk z wocžomaj widźachu:
mějachu Hekkowi ſłužownicy tola druhi napohlad wot toho. Hdyž běchu ſo
khwatajcy pſchewjezli, namakachu Konſortiju klecžo we modlenju pola toho
cźěła. Nic Konſortija ani cźěło njedaſchtej ſo mólicź pſchez wołanjo a
ſkiwlenjo, kiž ſo wokoło zapocža. Ta knježna bě zwucžena a wuwucžena we
znutskownym zhromadźenju duchownych mocow a myſlow, pſchetož bě hižno
dawno ſwětej wotemrjeła, a jeje žiwjenjo bě zakhowane z Khryſtuſom we
Bohu. A ſchtož cźěło naſtupa, te je morwe a njepraji ſłowcžka wjac, hacž
zo chce ſkhowane bycź we klinje zemjacym, hdyž je duſcha do kraja
zatorhnjena, hdźež žane woko tych ſmjertnych njewohlada. Konſortija ſo
njekomdźeſche tomu wotemrjetomu poſlenju cžeſcź wopokazacź, da joho z
wulkej pychu pohrjebacź, a zrjadowa we ſwojej cyrkwi tam wobſtejacu
bohuſłužownu ſwjatocžnoſcź. Ale z tym njedachu ſo cźi rycźerjo
ſpokojicź. Tež woni mějachu myſle wot hromaduzwiſowanja wěcow, ale
ſamozrozymliwje po ſwojej hłowje a po ſwojim waſchnju. Wjetſchina wot
nich bě, hako ſo te njezbožo ſta, hiſchcźe na cžołmach abo na tamnym
brozy; tohodla móžachu woni tón podawk po ſwojej woli wukładowacź.
Někotſi prajachu runje, zo je jich knjez na porucžnoſcź Konſortije
morjeny; druzy, kotrymž ſo to wěricź njechaſche, pomhachu ſebi z
wukładowanjom, kiž jim wjele rozomniſche ſo zdaſche: woni wot njeje zlě
myſlachu, zo kuzłarſtwo, khodojtaŕſtwo, cžorne khumſchty tu ſobu
ſkutkowachu, zo ſo to pſchez radu, pomoc a ſkutki złoho ducha ſta. Te
<pb n="13"/>ſamitkowne žiwjenjo tak rjaneje a bohateje knjenje
dyrbjeſche jim potajne ſo zdacź; wyſche toho rozymjeſche wona łacźonſki;
to bě winow doſcź za jeje pſchezjenoſcź ze podzemſkimi mocami. Połni
złobow a złóſniwoho wjecźenja jěchachu woni wotſal wrócźejo. Někotſi wot
nich pak ſo k póſłam Sigiberta pſchitowarſchichu, kiž nětko ſo tež domoj
wrócźachu. Złe a hramotne poſelſtwo to bě, kiž jomu pſchiwjezcź
dyrbjachu a potajne powjeſcźe rozſchěrjachu ſo kaž jědowate kurjawy po
cyłym ſchěrokim kraju. Konſortija znajeſche tón ſtrach, kiž jej
hrožeſche; tola njezhubi wona wutrobitoſcź; wot prěnjeje ranſcheje
ſtraže hacž do nocy nadźijeſche ſo jeje duſcha k tomu Knjezej.

11. Rozwjazanjo.

Na dwórſkim hrodźe krala Sigiberta dźeržeſche ſo ſławny ſwjedźeṅ, a
pſchi hoſcźinje pſchebywaſche ſo cyle kraſnje; drohotne wino dawaſche
wóṅ ze złotych kheluchow, a wyſokoklincžatym pſchipitkam wotmłowjeſche
ſo ze ſławowſkim wothłoſom. Kralowſki narodny dźeṅ ſo ſwjecźeſche; pódla
njoho ſedźeſche wyſoka a doſtojna knježna we kralowſkim debjenſtwje; to
bě joho ſotra prynceſna Chlodeſinda, kiž nic dołho po tym hako
mandźelſka Alboina domjacy hród z Longobardſkim kralowſkim trónom
pſcheměni. Khwilu bě wona ſwojoho bratra wobkedźbowała, kotrohož něme a
njewjeſołe zadźerženjo ſo jej dźiwne zdaſche; ſkóncžnje zwaži ſebi, joho
za winu tajkoho ſtruchłoho myſlenja ſo praſchecź. Sigibert powjedaſche
jej, ſchto bě pſched krótkim wot nahłoho jara zrudźacoho podawka ſwojoho
zaſtojnika zhonił, kotrohož bjez najlěpſchich a najhódniſchich ſwojich
ſłužownikow licžeſche. Ta ſtawizna, kotruž wón jej ſobu dźěleſche, bě
pſchiměrjena tym powjeſtwam, z kotrychž bě ju cžěrpał, a tónle kužoł bě
z cyła zmucźeny a zjědowacźeny. „Mój naměſtnik we Marſiliji je pola mje
wo ruku jeneje knježny žadał, kotruž bě we ſwojim wokrjeſu znacź wuknył.
Konſortija ma jeje mjeno bycź. Potom hacž wona mojej porucžnoſcźi
podwolnoſcź tajeṅſcy pſchilubi, cźehnjeſche tale waka we njewjeſcźinſkej
pyſche jomu napſchecźo, a pſchez mjelcžace zamordowanjo abo pſchez
cžorne kumſchtarſtwo je ſo jeje pſcheklepanoſcźi poradźiło joho ze ſwěta
wotſtronicź. Tale hramocźiwa złóſcź, nad jenym mojim tak wyſokim
doſtojnikom wuſkutkowana, dyrbi tak wjecźena a wopłacźena bycź, kaž
wulkoſcź tajkeje khrobłoſcźe zaſłuži.“

Chlodeſinda pſchemyſli ſebi khwilu, potom prajeſche: Mój knježe a kralo,
daj ſo wot ſwojeje ſotry rozwucžicź a njepſchekhwataj ſo, prjedy hacž
njejſy wſchitko połnje pruhował. Jeli prawje ſpóznaju, dha ta knjeni,
kiž ſy mjenował, a kiž bjeze wſchoho dwěla na tym njezbožu žanu winu
nima, žana druha njeje, hacž tamna wyſokeje cžeſcźe doſtojna a za ſwjatu
ſpóznata knježna, kiž hižno pſched někotrymi lětami we cžaſu, hdyž kral
Chlothar naſch rozſwětleny nan hiſchcźe regirowaſche, z krajiny wokoło
Marſilije we ſnadnej putniſkej draſcźe ſem pſchiṅdźe, zo by joho mócnoho
zakita ſo wěſta ſcžiniła. Tehdym ležach ja, wot zymneje ruki ſmjercźe
pſchijata, bjez wſcheje nadźije khora. Kral pak, naſch nan, bě
rozwucženy, zo wón we tejſamej wuſtrowjacoho jandźela ſpózna a ju k
mojomu lěhwu wjedźeſche. Hdyž ja zaſy wocži wocžinich, ſtejeſche ta miła
a pſchecźelna pſchede mnu, a mi bě, hako by mje wobdała ſwětliwoſcź
njebjeſkoho pokoja. Hiſchcźe wokſchewja mje, hdyž ſo ja dopomnju na jeje
njewuprajitnu dobrocźiwoſcź a luboſcź, kiž z jeje wocžow mi do wutroby
ſwěcźeſche, na te ſłódke ſłowa, kotrež wona ke mni rycžeſche; na tu
cyrobu, z kotrejž mje wona wokſchewjeſche, a kiž žohnowana wot jeje ruki
mje tak woſobnje wuſtrowjeſche a poſylnjeſche. Kak ja płakach, a ſo mi
ſtyſkacź pocža, hdyž wona ſwój kiž k pucźowanju zaſy do ruki wza, a wot
nas ſo dźěleſche! Njerady puſchcźi ju naſch nan, ale z wulkej cžeſcźu a
z wěſcźe zakitowacym pſchewodźenjom; wón jej pſchiwda tež ſwój zakit
pſchichodnje. Wſchitko tole chcył ty dobrocźiwje pſchemyſlicź a ze
wſchej mocu za to ſo ſtaracź, zo žana do njebjes wołaca njeprawda na
njej ſo njewobeṅdźe. Ty wěſch, kak wjele khroble rozlateje krewje rukow
Burgundſkich a Francózſkich ſo dźerži, a kak huſto je Bože khoſtanjo
jich potrjechiło; njekładź na ſwoju hłowu žane nowe zawinjenjo, kotrež,
ty móžeſch toho wěſty bycź, na twój kraj wulke njezbožo pſchinjeſcź
mohło.

Sigibert mějeſche ſwoju ſotru lubo, a wažeſche ju ſebi, a tohodla
njezwoſta jeje pſchecźelne a hrožace napominanjo bjez wužitka, a njebě
podarmo. Wón daſche cyły běh podawka, kak bě za ſobu ſo ſtał, na měſcźe
nadrobnje nětko pſchepytowacź, tych kiž ſu z wocžomaj widźeli,
pſcheſłyſchowacź, Konſortije žiwjenjo a wobkhadźowanjo pruhowacź; a hdyž
bě wot jeje njewinowatoſcźe doſpołne doſwědſenjo nadobył, wudźěli nowomu
bohotej, kotrohož w Marſiliji poſtaji, tu krutu porucžnoſcź, hacž na
najſwědomniſcho pſchi <pb n="14"/>zhubjenju kralowſkeje hnady na to
kedźbowacź, zo ta Bohu poſwjecźena knježna wot žaneje ſtrony njeby
rudźena a njeměrnoſcźena była, a zo by jej te wobſedźeńſtwo wſchitkich
jeje prawiznow a wurjadnych ſwobodnoſcźow njepomjeńſchene zwoſtało, kiž
ſu wot njeboh krala Chlothara jej wudźělene.

Tak bu njebjo nad hłowu Konſortije zaſy jaſne, a zda ſo, zo pſchichodnje
wjacy ſo njeje zacźěmniło. Pſchetož wſchitko, ſchtož tón ſtary lětnikaŕ
(chroniſta) wopiſuje, zwiſuje ſamotnje z tym hromadu, zo wona pozdźiſcho
do zwjazka rjada ſwj. Benedikta zaſtupi, kiž tehdyṁ wſchudźom dźěławoſcź
a dobre pocžinki rozſchěrokoſcźeſche a we ſwojej ſpodźiwnej młódnoſcźi
ſtejeſche, a kotryž wot dołhich lětſtotytkow hiſchcźe pſchecy hako
žiwjenja mócny ſchtom ſwoje wotnohi hacž do Auſtralije wupſchěſtrja.

Bjermy tak božemje wot ſtawizny ſwjateje Konſortije a wobžarujmy, zo te
rjane a mudre zakładne prawidła, po kotrychž wona kraj a ludźi
regěrowaſche a ſwoje žohnowanja połne luboſcźiwe ſkutki rjadowaſche, do
piſma njeje zeſtajała. Jeno hiſchcźe na te mjeno pohladajmy wrócźo, kiž
je naſchomu cžaſej trochu woteznate, kaž rjane myſle, kiž wotznamjenja;
wone kſcheſcźanſkomu cžitarjej zakhowane njezwoſtanje, hdyž druhi liſt
japoſchtoła Pětra cžita. Tam je mjenujcy (ſtaw 1.) rycž wot toho, zo ſu
pſchez Boha wſchitke njebjeſke dary žiwjenja a póccźiwoſcźe nam
popſchate, zo bychmy z tymi ſamymi ſrědkomnje k dźělbranjn a k
zhromadźenſtwu Bójſkeje bytnoſcźe byli wuzběhnjeni. Te łacźonſke ſłowo
pak, kiž tele wozbožace zhromadźenſtwo woznamjenja, rěka ♣Consors,♠ we
mnohocźe ♣Consortes.♠ A potom wupokaza ſo te mjeno Konſors a Konſortija
hako cžeſtne mjeno, za kotrymž dyrbjał ſo prócowacź, zo njeby kſcheſcźan
jenož po mjenje był.

Po ♣Dr.♠ J. E. Veithu.

Horliwoſcż jenoho měſchnika we ſłužbje.

Pſchi kóncu zaṅdżenoho lětſtotka, hdyž bě francózſka revolucija do Boha
wěricź zakazała, a tohodla wjele ſtow tyſacow khudych a bohatych
ſmjercźi podała, a z duchownych, dokelž njechachu Boha zaprěwacu
pſchiſahu wotpołožicź, tych moriła, kiž njeběchu z kraja cźeknyli abo
tam a ſem we njeznajomnoſcźi bjez tehdym hiſchcźe pobožnym ludom ſo
wukhowali, zo móhli mjelcżo ſwjate ſakramenty wudźělecź a tych, kiž po
wjele złóſcźach ſo nakazachu, z wotwjazanjom jich hrěchow tróſchtowacź;
pſchetož nichtó njebě tehdym žadyn dźeṅ pſched morjenjom wěſty.

We Strasburgu běchu pſchiwiſnicy revolucije za hłowu horliwoho měſchnika
Jozefa Ludwika Colmara 1000 toleŕ myta poſtajili, a guillotina cžakaſche
na njoho ze ſwojej wótrej ſekeru.

Colmar khodźeſche pſchecy pſchehotowany po haſach, wopytowaſche khorych,
zo by jich ze ſwjatymi ſakramentami wobſtarał, khodźeſche zkradźu z
jenoho domu do druhoho, zo by znatych rozwucžował, pak tu pak tam pſchi
dobrych cžłowjekach Božu mſchu dźeržał a ſpowjedał. A dokelž tehdym we
wyſchich ſchtantach dobri cžłowjekojo běchu, pomhachu jomu na wſchelake
waſchnjo. — Wón dźěſche druhdy hako officir abo měſchcźanſki gardiſta;
jomu bě kóžda draſta luba, zo by njeznaty zwoſtał a ludźom mohł k
zbóžnoſcźi pomocny bycź. A tak dźěſche wón cžaſto nimo tych, kiž chcychu
joho popanycź, we měſcheṅcy luda wulkoho měſta Strasburga.

Jenu njedźelu bě wón na hornjej łubi pod krywom ſwjaty wopor Božeje
mſchě dźeržał. Knježeŕſka wyſchnoſcž zhoni to, pſchikaza policajſtwu
joho wjecžor popanycź. Hako officir zhotowany wucźekny wón jich rukam, a
po wuſtatym ſtraſche z nowej wutrobitoſcźu poſylnjeny wopyta wón
hiſchcźe tu ſamu nóc ſchěſcź khorych.

Skoro bě joho draſta jomu jedyn krócź wulki ſtrach pſchinjeſła. We
draſcźe generala pſchehanjeſche wón drohi a torhoſchcźa toho měſta, zo
by hako zakhowany wojowaŕ tym cźežcy potłócženym wěriwym na pomoc
pſchiſchoł. Wón pſchiṅdże na jedyn blak, hdźež bě wjele wojakow
hromadźe, kotrymž bě dołho zdy wupłacżenjo zadźeržane; cźile wojacy,
hako joho wuhladachn, mějachu joho za generala Moreau a wołachu połni
njemdroſcźe, zo dyrbi jim jich zaſtatu zdu dacź a chcychu ſo na nim
wjecźicź. Jedyn wyſchk, kiž k tomu pſchiṅdźe, rozpraji jim jich
zmólenjo. Colmar khwataſche wotſal, a njezhotowa ſo wjacy hako general.

Kak jara pak joho bójſka prědkwidźiwoſcź zakitaſche, wopokaza jedyn
woſebity podawk, hdźež cžłowjecža prědkwidźiwoſcź žadyn ſtrach
njcnamaka. Jena žónſka bě joho wołacź dała, zo by ze ſakramentami
mrějacych wobſtarana była, dokelž ſo ſtraſchnje khora cžujeſche. Colmar,
kaž pſchecy, khwataſche k tomu jomu pomjenowanomu domej, a to hako wojak
zwoblekany. Na haſy zetka joho jedyn ſprawny lutherſki ſtrasburgſki[]
<pb n="15"/>měſchcźan, kotryž na njoho z mjenom zarycža a ſo wopraſcha,
hdźe khwata? Hako Colmar ſo zeznaty widżeſche, njemějeſche wón ſtrach
tomu mužej prajicź, zo jena žona, kotruž wón mjenowaſche, joho duchowny
tróſcht žada, dokelž cźežcy khora leži. Duž wotpſchikry a pſcheradźi
mjelcžo tónle ſwěrny wotmyſlenu njeknicžomnoſcź tejele žónſkeje, kiž
joho do ſwojoho domu bě wołacź dała, zo by 1000 toleri, kiž běchu na
joho hłowu wuſtajene, doſtała a tam wocžakowacym wojakam pſcheradźenoho
pſchepodała.

Tež druhi dźiwny podawk toho runjecźa z joho pſchětratych ſtrachow je
ſpomnjenja hódny.

Jedyn wjecžor bijachu wojacy z wotmachom do wrotow jeneje khěže, hdźež
joho popanycź ſo nadźachu. Njepſchebojany pſchiṅdże jim Colmar hako
ſłužownik zwoblekany ze ſwěcu we rucy napſchecźo, a wotmołwi na
praſchenjo: „Hacž knjez Colmar ſo tu ſkhował njeje?“ cyle měrnje: „„Zo
woni toho cźežko namakacź budźa.““ — Potom hacž woni z joho pomocu cyły
dom pſchepytali běchu, dźěchu zrudni dale.

Hako wón jedyn druhi krócź hako dźěławy muž zwoblekany bě Bożu mſchu
dźeržał, praſchachu ſo joho łójerjo: „Kajkoho rjemjeſła je?“ A hdyž bě
ſo za mulerja ſo wudawał, ſpóznachu woni joho rucy za tele dźěło jara
něžne a mjechke, dachu jomu pak tola hicż.

Pozdźiſcho pſchehotowaſche ſo wón najradſcho hako młynk, dokelž ludźo
zapróſchenomu najradſcho z pucźa du.

Colmar bě potajkim woprawdźe měſchnik po wutrobje Božej, Jandźelam k
wjeſołoſcźi, a cžłowjekam k tróſchtej we jara ſtruchłym cžaſu.

Zbožowna rejwaṙka.

Jena zemjanſka a jara rjana knježna z cžeſcźowneje a bohabojazneje
ſwójby lubowaſche reje z pſcheměrnej nakhilnoſcźu, kiž wjacy pſchemožicź
ſo njedaſche. Hdyž pak jedyn duchowny z prědaŕſkoho rjada druhdy jich
doma wopyta, wuznaſchtaj jomu jeje ſtarſchej tež žadoſcź ſwojeje dźowki
za rejemi, a ſkoržeſchtaj jomu tohodla ſwoju nuzu.

Za někotry cžas pak ſo poda, zo tón pobožny mnich z njej k rycžam
pſchiṅdźe a tež wot rejow zapocža, kotrež wona, kaž ſama ducy wuzna,
pſche wſchě wěcy tohole ſwěta lubuje. Na to prajeſche duchowny wótc, kiž
ju za Boha dobycź chcyſche: „Prajcźe mi, woſobna knježnicžka, hdy by wam
k wuzwolenju date było, tydźeṅ dołho reji ſo zdźeržecź, a potom wam
popſchate było jene lěto dołho po waſchej žadoſcźi rejwacź; abo pak, hdy
byſchcźe wy lěto dołho z woſtajenjom rejow ſebi wukupicź móhli, cyłe
waſche hiſchcźe trajace žimjenjo we lutych wjeſołych rejach
pſchecžinicź, ſchto drje byſchcźe ſebi wy wuzwolili?“ —

„„We tajkim padźe“, wotmołwi wona, „by moje wuzwolenjo z dobom hotowe
było; rady bych ja tajki wopor ſebi lubicź dała, zo móhła pſchez to
tajke wulke zbožo ſebi nadobycź!““

„Kak pak potom“, rycžeſche ſłužownik Boži dale, „hdy by wam k wuzwolenju
ſo poſtajiło, tele krótke žiwjenjo (a ſchtó wě, hacž wy hiſchcźe jene
lěto žiwa budźecźe), rejow ſo zwoſtajicź, zo byſchcźe potom we
njebjeſach wěcžnje wſchitke wjeſołoſcźe wužiwacź ſměli, kiž ſebi waſcha
wutroba jeno wumyſlicź mohła?“

Knježna bu wot tychle ſłowow pſchewzata, a njewjedźeſche, ſchto dyrbi
prajicź. Skóncžnje pozdychny z hłuboka a prajeſche: „„Wěſtoſcź je, zo ja
žanych hinitych wěcow dla, kažkuli ſwěcźate a drohe wone bycź móhłe,
rejow ſo wotrjekła njebych; tola bych k tomu ſo podacź mohła, hdy bych z
wěſtoſcźu wjedźała, zo bych ja tule wjeſołoſcź we njebjeſach wěcžnje
wužiwacź ſměła. Móžecźe mi wy to jaſnje dopokazacź, zo we njebjeſach
rynki wodźa, dha chcu waſchomu žadanju ſo podwolicź!““ —

„Steji piſane“, prajeſche tón mudry měſchnik: „Ty hiſchcźe wuſtupiſch do
rynkow tych ſamych, kiž tu rejwaja!“ (Jerem. 31.) Tež je we tymſamym
piſmje huſto rycž wot wěcžnoho kwaſowanja wot a zhromadnych
wjeſołoſcźow; a wyſche toho je bjez wſchoho dwěla, zo zbóžnoſcź tych
ſwjatych we doſpołnym pſchenadobnym dopjelnjenju wſchitkich jich
žadoſcźow wobſteji. „Wſchitko, ſchtož twoja wutroba žada, budźe tón
Knjez tebi dacź“ (Pſ. 36). Hdy by tam tak něchtó lóſcht na rejach měł a
we njebjeſach njebychu rynki wodźili, dha njeby joho zbóžnoſcź doſpołna
była; zo pak by tež jeno te najmjeṅſche na doſpołnej zbóžnoſcźi tych
ſwjatych brachowało, to wěricź, by zjawne kecaŕſtwo było.“

Po tychle a toho runja rozrycžowanjach wot wěcžnych njebjeſkich
wjeſołoſcźow, bu wutroba teje knježny wot ſwjateje žadoſcźe zahorjena, a
wona poda tomu měſchnikej ruku a — Jězuſej na kſchižu a joho macźeri pod
kſchižom k luboſcźi — wotrjekny ſo rejow na wěcžne.

Wulka bě tohodla wjeſołoſcź jeje pobožneju ſtar<pb n="16"/>ſcheju, kiž
na jeje próſtwu jej najtuniſche draſty zeſchicź daſchtaj, we kotrychž
wona tſi lěta dołho we narodnym domje Bohu a cžłowjekam poſłuſchnje
ſłužeſche a jara ponižna a pſchecźelna pſchecźiwo wſchitkim bě. We
ſchtwórtym lěcźe pak ſkhorje wona na zymicu, kotraž ſo do njewuhójneje
khoroſcźe pſcheměni, zo wſchitcy na jeje wotkhorjenju dwělowachu.

We cžaſu jeje boloſcźiweje khoroſcźe mějeſche wona wjacy krócź ſpodźiwne
widźenja, a tehdym zdaſche ſo kaž bjez žiwjenja, ſtarſchej ju tohodla
napominaſchtaj ze ſwj. ſakramentami ſo wobſtaracź dacź; ſwjate poſlenje
wolijowanjo pak ſebi wona njedaſche wudźělicź, dokelž wjedźeſche, kaž
jej po jeje nutrnej žadoſcźi wozjewjene bě, zo prjedy njewumrje, doniž
jeje duchowny wótc z cuzoho kraja domoj ſo njewrȯcźi, kotryž bě ju wot
jeje hłupeje njemdroſcźe wuhojił.

Potom hacž wón domoj pſchiſchoł a wona poſlenje ſakramenty z wulkej
pobožnoſcźu doſtała a dołho z napinjenymaj wocžomaj k njebjeſam hladała
bě, prajeſche wona ſkóncžnje z jara luboznje ſłódkim hłoſom:

„Lubowany wótce! pſchi mojim pſchewobrocźenju ſcźe mi wy we njebjeſach
wěcžne w rynkach khodźenjo ſlubili; wot tohole ſlubjenja wotwjazam was
ja na pſchecy! K mojej njewuprajitnej boloſcźi ſym ja te blaki widźała,
hdźež tam njemudre knježny pſchebywaja, kiž tu na zemi rejam podate
běchu, a ſym tež Jězuſa a joho luboſcźiwu knježnjacu macźeŕ z khorami
knježnow widźała, kiž běchu běłoſwětlace kaž z nowa panjeny ſněh, a kiž
we wěcžnym khodźenju w rynkach ſo wjeſela a tomu Jehnjecźu ſcźěhuju,
hdźež wone dźe. Khwalcźe toho Knjeza zo mnu, kiž za ſnadne zapowjedźenjo
mi z bjezkóncžnymi wjeſołoſcźemi wopłacźa, a pſchez khoroſcź mje
wucžiſcźi, zo nětk bjez zadźerženja k njomu horje pſchiṅdu! Khwaleny
budź wón do wſcheje wěcžnoſcźe!“

To běchu jeje poſlenje ſłowa, pſchi kotrychž wobzanknjenju wſchitcy
pſchitomni z wjeſołoſcźu płakachu.

Swětne pſchiſłowa we duchownym draſcżenju.

1. „Schtóž chce ſo wobohacźicż, dyrbi rano zahe ſtawacź.“

Swětne rozymjenjo tohole pſchiſłowa zapſchija ludźo tak derje, a leži
jim tak na wutrobje, zo trěbne njeje jim to naſpomnicź. To pak ſo wjele
ludźom zda za njetrěbne, hacž runje jim znate bycź mohło, hdy bychu
wjacy njebjeſkeje mudroſcźe měli a ju ſebi wuproſyli: zo tež z
pobožnoſcźu zahe ſo zapocžecź dyrbi, zo by mohł pokład póccźiwoſcźow a
dobrych ſkutkow ſo nahromadźicź. Tele zažne zapocženjo njepłacźi jeno za
kóždy dźeṅ woſebje, ale tež we žiwjenju, we młodoſcźi. Kak je pola was
we tymle naſtupanju, kſcheſcźanſcy ſtarſchi? Nawodźujecźe wy waſche
dźěcźi we młodoſcźi k bohabojoſcźi a póccźiwoſcźi? Wucžicźe wy je prjedy
wſchoho poſłuſchnoſcź waſchim porucženjam, luboſcź bjez ſobudźěcźimi abo
dowolicźe jim ſamym wjecźenjo a hněwanjo bjez ſobu, abo dowolicźe, zo
dźěcźi hižo zahe pſchiwuknu na was ſwarjecź a dacźe jim wſchu wolu, zo
jeno ſu změrom. Woſobnje k ſpomnjenju je, zo duſchow khoroſcź je
pſchěwzała cžłowjekow we próznym hordźenju na rjanej draſcźe; to njeje
dźiw, hdyž macźerje haj tež nanojo małe dźěcźi tak cžaſto rjanoho
woblekanja dla khwala. Hdy bychu woni tola jich pěknoſcź a poſłuſchnoſcź
radſcho khwalili a mytowali; zawěſcźe bychu tež z Božej pomocu dźěcźi to
nawukłe, hdy bychu wſchědnje zhromadnje z nutrnej wutrobu z nimi
pacźerje ſpěwali.

2. Wjele pſow ſu zajacowa ſmjercź.

To je wěrnoſcź, prajiſch a myſliſch ſnadź pſchi tym na twojich
njepſchecźelow a pſchemóžerjow, jeli ſy rjemjeſnik abo pſchekupc. Ja pak
chcu tebi něſchto druhe prajicź: „Wjele złych pſchiwucženjow a
njekazanſtwow ſu duſche ſmjercź.“ Pſched tymile njepſchecźelemi prócuj
ſo najprjedy paſcź, a wozboženjo twojeje duſche měj za twoju
najwoſobniſchu ſtaroſcź.

Pſchetož ſchtož je z procha wuroſtło, njemóžeſch ze wſchej mocu pſched
prochom wobwarnowacź; tola pak zamožiſch pſchez njewuſtawace wojowanjo
twoju njeſmjertnu duſchu pſched wěcžnej ſmjercźu wobwarnowacź.

3. „Jena łaſtojcžka njepſchinjeſe hiſchcźe nalěcźo.“

Tak praja ludźo, hdyž łaſtojcžku w ſpocžatku jutrownoho měſaca
pſchelětowacź widźa. Tak móže tež naſchomu lubomu Knjezej a Bohu bycź,
hdyž wón we naſchim kſcheſcźanſkim žiwjenju jeno jedyn dobry ſkutk, jeno
jene krute prědkwzacźo — ach, abo jeno jene pobožne pohnucźo wuhlada.
Rozpomṅ, kak wjele tebi hiſchcźe brachuje a daj twoje zymne a proſte <pb
n="17"/>hrěſchne žiwjenjo prawje pſcheṅcź wot wohrjewaceje a wožiwjaceje
hnady Božeje, zo by twoje žiwjenjo na pobožnych myſlach, ſłowach a
ſkutkach tak bohate było kaž zemja w nalěcźu na mnohich kwětkach a
zelach!

Spytowanjo.

We połnej puſcźinje bydleſche jedyn putnik. Próznjeṅca (prózny blak pod
ſkału) bě joho bydło, koruſchki ſłužachu jomu k cyrobje, a z roſu,
kotruž ſebi rano nahromadźi, ſpokojeſche ſwoju lacžnoſcź. Joho žiwjenjo
bě zbožowne, pſchetož pola njoho bydleſchtaj póccźiwoſcź a pokoj. — K
tomule putnikej pſchiṅdźe jónu jedyn cuzbnik, kotrohož woblecženjo na
bohaſtwo pokazowaſche a kotrohož zadźerženjo bě woſobnje dwórliwe a
pſchecźelne. Wón rycžeſche k putnikej:

„Woſobny mužo, cžohodla zakhowaſch ty twoju płacźiwoſcź we tej
puſcźinje? Cžohodla wotcźehnjeſch ty ſwětej twoju wuſtojnoſcź? Nic we
puſcźinje, hdźež ju nichtó njewuhlada, dyrbi tale rjana kwětka kcźěcź,
wona njech debi zahrody wěrchowſke a kralowſke. Tón drohi hwězdojty
kamuſchk njedyrbi dale pſchikrywacź cžornu zemju, wón njech ſo ſwětli we
kralowſkej krónje abo wjele bóle we mitrje jenoho biſkopa! Zwaž ſebi, ja
muſkich trjebam kaž tebje, a ſcźěhuj mje do ſwěta, móc a znajomnoſcź
tebi hižno wyſoke měſto pſchipokaza.“

Putnik wotmołwi: „„Ja njejſym, za cžož ty mje dźeržiſch! Sym-li pak
kwětka, dha je mje toho knjeza ſłónco naroſcź dało, mi roſu a deſchcź
popſchało a ze ſwětliwoſcźu mje wobdało, a tak chcu ja kcźěcź k joho
khwalbje, doniž mje wón wuſchcźipnje! Wobſynu-li jedyn drohi ſwětły
kamuſchk, dha chcu jón khowacź ſtaroſcźiwje k debjenju njebjeſkeje
króny! Tu je wón wěſcźiſcho zakhowany, ſwět mohł z kradźu mi jón
wotewzacź! Tebi pak ja praju, ſteji piſane: Ponižnym dawa Bóh ſwoju
hnadu, hordych pak wón pſchewinje!““

Na to wotmołwi cuzy: „Wěrno je, zo tak wyſokoho ducha njemóže ſwětna
cžeſcź ſpokojicź, ani tak hłuboku wutrobu zemjace kubła wupjelnicź.
Tola, hdyž ty runje nětk moje ſpodobanjo ſebi nadobył ſy, a mje
njepſchewinite a njewuprajitne zwjazki k tebi cźahnu, dha bych ja tebi
rady ſłužił! Su tež tebi woprawdźe khwalba a kubła tohole ſwěta ſnadne a
nizke, njeje tak z tej wěrnoſcźu! za njej žadoſcźi tón redliſchi
cžłowjek, kaž łódźnik pſchi cźmowej nocy wichorojtoho morja za ſwětlacej
wěžu a wěſtym pſchiſtawom, kaž puſtnik we puſcźinje za zelenym blecžkom,
hdźež cžiſty kužoł žórli a palmownik khłódk ſkicźi. Nó dźě, ſcźěhuj mje!
Ja znaju jenoho mudroho doſpołnoho muža, kiž wſchě zhudanki toho
žiwjenja rozwjaza, kiž mrócžele na njebjeſach rozdźěli, kotrež nam horje
pohladacź k najwyſchej wyſokoſcźi zadźěwaja, a tu ſkału rozkocžicź móže,
kiž nam do hłubokoſcźe hladacź njeda.“

Jomu wotmołwi putnik: „„Jedyn tajki muž njeje tudy k namakanju! Tak
dołho hacž cźežke cźěło duſchu wobcźežuje, njepozběhnje ſo wona k
najwyſchej wyſokoſcźi, a ſmjercź hakle wjedźe cźěło do hłubokoſcźe.
Žanomu ſmjertnomu cžłówjekej ſo njeporadźi, tołſty zawěſchk, kiž zemju a
njebjo dźěli, cyle wotſtronicź! Schtož wot zemjacych zhudankow k
wukładźenju je, to ſym ja hižno wot jenoho wyſchoho miſchtyra nawuknył.
Wón je moje woko poſylnił, zo ja te najrjeṅſche hwězdy na njebju
wuhladam, byrnje tež hiſchcźe njelicžbne ſwěty wjele wyſche byłe, hacž
mojej wocži doſahataj. Wón je mi ſwětła doſcź popſchał, zo móžu pucź k
njomu namakacź. Ja ſym ſpokojeny. Ja nimam žadoſcź tu widźecź a
pſchimacź. Wěra mi doſaha, wona je wěſcźiſcha, hacž moja ſamotna
wědomoſcź. Wobhladowanjo a ſpóznacźo ſcźěhuje. Bójſke hwězdy njewuhaſnu;
cžłówjeka malicžke ſwětleſchko rozoma wuhaſnje ſłaby nadběh dycha
nócnoho. A zaſy ſteji piſane: Prjedy wſchoho pak pſchimajcźe ſchkit
(praweje) wěry, z cžimž wſchitke wohenjojte kłoki ſchibałſkoho ducha
wuhaſnjecźe!““ — —

Nětk rycžeſche tón cuzy z nowa dale: „Swjaty mužo! ja khwalu cźe
zbóžnoho! Ty ſy wobſtał we ſpytowanju, a ſy kruty namakany pſchecźiwo
hordoſcźi a pſchecźiwo wcźipnoſcźi, cžomuž twojej prěnjej ſtarſchej
podležeſchtaj. Ty dyrbiſch wjedźecź, ja ſym duch toho ſwětła, wot
njebjeſkich wyſokoſcźow dele póſłany, twoju póccźiwoſcź pruhowacź a
twoje dobycźo wopłacźecź! wužiwaj tak, ſchtož ſu cźi njebjeſa
wobradźiłe!“ —

Tak prajeſche wón, a ſpěſchniſcho hacž ſo tucžel na mrócželi natwari,
rozſchěrokoſcźi ſo próznjeṅca k kralowſkomu hrodej, cźěmnoſcź bě precž
kaž pſchi nócnym zabłyſknjenju, a kołwokoło běchu ſwětła wſchelakich
barbow z najwjecžſchej jaſnoſcźu. Wot rjanoho marmora ſtejachu wyſoke
ſtołpy. Jene blido ſtejeſche naſrjedźa, a na tym ſamym bě mnohoſcź
wſchelakich płodow ze cźopłych krajow a te najwuběrniſche jědźe.
Znoſchowace ſtudźeṅki žórlachu wino do złotych mjedźeńcow. Wot wſchěch
ſtronow zyncžeſche hudźba najwoſobniſchich hercow, a wſchě dobre wónje
Arabiſkeje zdachu ſo tu zjenocźene. Na mjehkich ſydadłach wot<pb
n="18"/>pocžowachu ſo ſwětlace ſchtułtnoſcźe, bohacźe a kraſnje
zwoblekane, a ſpěwachu #ujace pěſnje. We ſchtomach blizkeje zahrody
lětachu #uze ptacžki z piſanymi pjerjemi, luboznje ſpěwajo tam a ſym, a
te ſchtomy njeſechu płody rjane a lubozne k wohladanju, kaž tamne, kiž
we paradizu roſcźechu.

Na někotre wokomiknjenja bu putnik kaž zraženy a wſchón zaſtróženy,
potom pak ſo zmuži, zacžini ſwojej wocži a prajeſche:

„„Dźi precž wote mnje, ducho helſki! Jandźele z njebjes nikoho
njezawjedu, a tak njewopłacźa Bóh ſwojich ſłužownikow! Swojim
pſchecźelam podawa wón kſchiž, a tam tu krónu, tu kheluch hórkoſcźe, tam
te wino! Dźi wote mnje, pſchetož ſteji piſane: Wobkhadźujcźe we duchu, a
tak njedopelnicźe te mjaſne zalóſchtowanja!““

Potom ſcžini znamjo ſwjatoho kſchiža, a ſpěſchniſcho hacž tucžel zaṅdźe,
bě hordy hród rozpadał, a wot wſchěch kuzłarſkich ſchtałtnoſcźow
njezwoſta nicžo hacž kuſacžk procha. Skała próznjeṅcy kocžeſche ſo a
jedyn zmij lězeſche khwatajo do teje ſchkałby, z kotrejež kur wot
palaceje ſmoły won ſapaſche; potom zapraſny ſo ta dźěra z hrimanſkim
dyrjenjom a z toho bjezdna bě wutłe wołanjo žałoſcźe ſłyſchecź. Tón cuzy
pak bě ſo zhubił!

Bórzy ſtejeſche jedyn druhi cuzbnik pſchi putniku, kotrohož woblicžo ſo
ſwětleſche kaž ſłónco, a kotrohož draſta bě běła kaž ſněh. Njebjeſka
wjeſołoſcź ſwěcźeſche z joho woblicža, a wón runaſche ſo rjanomu
młodźencej we ſchtałtnoſcźi. Tónle poda tomu wobydlerjej puſcźiny
bołminowu hałžku, a prajeſche k njomu:

„Zbožo tebi, zo ty ſcźěhowaſche cźahnitbje Bójſkeje hnady, a wojowaſche
z wojeŕſkej brónju Božej! Ty cźěkaſche pod ſchkit toho Knjeza, tohodla
njejſy ty podležał we cźežkim bědźenju toho ſpytowanja! Ja ſtejach pſchi
twojej ſtronje, a zahorjach twoju zmužiwoſcź, pſchetož ja ſym — twój
jandźel pěſton!“

Wón wurycža, a wjedźeſche toho ſwjatoho z teje próznjeṅcy. Jandźel
dótkny ſo teje ſkały, a hnydom wudyri z njeje najcžiſcźiſchi kužoł, a we
ſtudni wobrazowaſche ſo módre njebjo a hdźež wodźicžka běžeſche,
wuroſcźe trawa a kwětki kcźějachu. Tón jandźel dótkny ſo z nowa zemje, a
ducy wuroſcźechu dwanacźe datlownikow połnych najſłódſchich płodow. A
jandźel prajeſche: „Staṅ, a nětk ſpokoj z dobrym ſwědomjom twój hłód a
twoju lacžnoſcź!“

Putnik prajeſche: „„Na cžim ſpóznaju ja, zo ſy wot Boha póſłany, a
jandźel ſwětła?““

Jandźel wotmołwi: „Z mojich ſłowow a z mojich ſkutkow! Ja rycžach
wěrnoſcź k tebi, a njezbudźich pſchez liſchcźenjo wyſokomyſlnoſcź, ale
zhnuch wjele bóle ponižnoſcź we tebi, hdyž tebje na pomocnika we
bědźenju pokazowach, kotromuž ty z wjecžſchoho dźěla dobytwu ſo
dźakowacź maſch. Tak ſo pſchiſłuſcha jandźelej ſwětła! Ja darjach tebi,
ſchtož je najnuzniſche, a tak chcu tebje wobwarnowacź pſched ſtrachami a
ſpytowanjemi, kiž z najwjecžſchej khudobu runje tak kaž z najwjecžſchim
bohaſtwom ſu zjenocźene. A hiſchcźe, hlej tele ſwjate znamjo! (Kſchiž
płomjenjowaſche na wutrobje jandźela.) Nětk njeſměſch wjacy dwělowacź,
hacž ſym wot Boha póſłany!“

Jandźel wupraji a zhubi ſo we powětſe. Putnik pak jědźeſche wot
ſchtomowych płodow, a pijeſche z kužoła, a cžujeſche ſo wokſchewjeny, a
joho wutroba bě měrna kaž jězor na wjecžoru, hdyž kóždy wětſicžk mjelcži
a měſacžk z njoho won ſwěcźi. — —

Swěra abo ſmjercż ſylneje luboſcże.

Wěrna luboſcź njemóže bjez wopora wobkrucźena ſo wopokazacź.

We ſławnym měſcźe Genua ſtaj něhdy dwaj młodaj muſkaj byłoj, kiž nadobo
wo ruku jeneje zemjanſkeje, pſchez rjanoſcź a póccźiwoſcź wudebjeneje
knježny ſo napraſchowaſchtaj. Jedyn wot njeju a runje tón, kotromuž wona
bóle nakhilena bě, bu wotpokazany. Tón druhi, kiž ſwojoho naroda a
bohatſtwa dla jeje ſtarſchimaj ſo lěpje lubjeſche, bu z njej ſlubjeny, a
za njedołhi cžas dyrbjeſche wěrowanjo bycź. Prjedy pak hacž ſo poſtajeny
cžas pſchibliži, kotryž za njewjeſtu nic mjenje, kaž za toho jej
lubſchoho, jeno zrudny bycź móžeſche, wudyri (we lěcźe 1657) zła
natykowaca khoroſcź, kiž w ſwojim ſpěſchnym pſchibjeranju ſurowje bjez
wobydlerjemi njemdrjeſche; a njetrajeſche dołho, zo bu tež ta kcźějaca
knježna wot tejele hrozneje khoroſcźe natyknjena. Połny hrozy a ſtracha
cźěkaſche nawoženja wot njeje; ſamo jeno wot bojoſcźe tyſcheny, hacž
njeje wot tajkeje blizkoty hižno tež wot ſmjertneje khoroſcźe
natyknjeny, zankny ſo wón do ſwojoho domu; a dokelž wón zjawnje doſcź na
nicžo druhe njemyſleſche, hako ſwoje drohe žiwjenjo zdźeržecź, tak ſo
pokaza jaſnje doſcź, zo joho luboſcź na žane waſchnjo tak ſylna njebě
hako ſmjercź, a zo njeběchu wilke zliwki wody trěbne, ju wuhaſnycź.

Nětko pak, we cžaſu ſtróželow, hdźež wſchě zwjazki <pb n="19"/>ſo
zrozpuſchcźeja, namaka ſo joho napſchecźny nawoženja pola khoreje, bjez
toho zo by na njepſchecźelne a zaſpějace zadźerženjo kedźbował, kiž bě
prjedy wot ſtarſcheju teje njewjeſty zhonicź dyrbjał. Nichtó njezakaza
jomu nětko nutskhód do toho domu, kotrohož ſo kóždy bojeſche; ani
próſtwa ſwojeje macźerje a pſchecźelow, tež nic hrožacy ſtrach, nicžo
njemóžeſche joho wotdźeržowacź wot ſkutka lnboſcźe a miłoſcźe. Z
wutrobnej ſtaroſcźu poda ſo wón nětko k ſłužbje teje khoreje, kotrejež
wožołtnjene a ſpanjene woblicžo nic kuſa prjedawſcheje rjanoſcźe njebě
wobkhowało, tež we nocach zwoſtawaſche wón pſchi njej, ju wobſtražujo.
Joho prócowanja buchu najzbožomniſcho wopłacźene; khora wotkhori
doſpołnje, a kcźějeſche we wſchej luboznoſcźi zaſy znowa; wón ſam pak bě
wot khoroſcźe njenatyknjeny zwoſtał. Duž namaka ſo tež ſkoro zaſy jeje
ſlubjeny nawoženja, wopokazowaſche we rjenje zrjadowanych ſłowach ſwoju
wjeſołoſcź, a njezakomdźi pſchiſpomnicź, tak zwjeſeliwe wrócźenjo jeje
ſtrowoty z poſtajenym cžaſom hromadu trjechi, kiž joho najnutrniſche
žadoſcźe dopjelni. Hako njewjeſta tele naſpomnjenjo wuſłyſcha, pany wona
ſwojomu nanej k nohomaj, pokaza na toho pſchecźela, kiž ju na kromje
rowa njeje wopuſchcźił, a prajeſche: „Tu je mój wumožnik, bjez kotrohož
ſwěry wy žanu wjae dźowku njebyſchcźe měli; jomu ſłuſcha moja ruka!“ A
jeje próſtwa bě połnje ſprawna, zo njeby wuſłyſchenjo namakała.

Khoſtane pychaṙſtwo.

Powjeſcż.

Pſched wjele lětami je we Winje žałoſnje horda a wyſokomyſlna žónſka
žiwa była, kiž pſcheměrnje za draſtowej pychu łójeſche. Wona ſkoro cyły
dźeṅ pſched hladadłom ſedźo ſo wobhladowaſche a zakomdźi na tajke
waſchnjo hoſpodaŕſtwo a prjedy wſchoho Bože ſłužby. Wona myſleſche
ſtajnje, tak mohła ſwojoho runjecźa žónſkich we kraſnej draſcźe
pſchetrjechicź.

Jedyn dźeṅ dźěſche tale pychaŕſka žónſka nimo małeje khapałki macźerje
Božeje, a zwaži ſebi khroble we ſwojej ſchtrafy hódnej lohkomyſnoſcźi
ſwj. Mariju, njebjes kralownu, wuſměſchicź zeſtarjeneje draſcźicžki dla,
z kotrejž bě wobrazowy ſtołpik woblecženy, a ju ſo praſchecź, hacž by
mohła ſo wona z njej pſchirunacź. Tale pſchez měru hłupa a khrobła
wyſokomyſlnoſcź wołaſche k njebjeſam; a hižno pſchichodnu nóc bu
bjezbóžna žónſka za ſwoju złu a hanjacu rycž khoſtana.

We połnócnej hodźinjo#l#paſche ſo pſched jeje durjemi, wona wotewri
durje, #ſched njej ſteji proſcheŕka. Twjerdeje wutroby, kaž wona bě,
wuſwari lapatu proſcheŕku, zo by hnydom woteſchła; ta pak ſo njedaſche
tak lochcy wotehnacź, a pozběhny ſwoju kriku, kaž ſceptaŕ, a prajeſche z
hordej doſtojnoſcźu: „Ty njeknicžomnje khuda, ty ſy proſcheŕka! ſchto
dha je na twojich lapach tu we twojej woblekaŕni? Ja chcu tebi hinajſche
drohotnoſcźe pokazacź: tu we mojim korbje mam ja tak rjanu draſtu, zo by
rjana doſcź za kóždu kralownu była! chceſch ju měcź?“

Ta pychaŕſka žona pak njewěrjeſche tej proſcheŕcy a chcyſche ju ze
ſurowoſcźu z mocu wotpokazacź; ſtara pak ſo wuſměwkowaſche a wotpſchikry
ſwój korb, kiž we rucy dźeržeſche, a wucźeže z njoho cyłu žonjacu
draſtu, kiž wot złotoho wuſchiwanja a ſwětłoho ſomota ſo zyboleſche,
ſchlejeŕ bě kaž najrjeṅſche hwězdowe podnjebjo, wopaſnik a cžrije hacž
najrjeṅſche, a kłobuk połny cuzych žadnych róži. Pſchi wuhladanju tychle
kraſnych drohotnoſcźow pany njerozomna a pychu pſchibójſcy lubowaca žona
tej ſtarej k nohomaj; a wobpſchiſahaſche ju, jej tule pſchekraſnu pychu
pſchedacź, a chce za tuſamu jej dacź, ſchtož wobſynje. Ta ſtara na to
wutle prajeſche: „Ty dźě cyle nicžo wjacy nimaſch, ty ſy twoje zamoženjo
pſchehoniła a pſchecžiniła.“ „To je wěrno“, wotmołwi ta horda, „ja pak
chcu wſchitko, ſchtož wobſynu, k pjenjezam ſcžinicź a tebi dacź; tu
draſtu dyrbju ja měcź.“ Na to ſtara pſchecźelnje wotmołwi: „Ja chcu tebi
něſchto prajicź, ſchtož móže ſo cźi ſpodobacź. Wo twoje pjenjezy ſo ja
njeſtaram, tych mam ja ſama doſcź. Ja chcu tebi cyłu draſtu na tſi dny k
woblecženju požcžicź, a za to mi ty daſch, ſchtož je we tſecźej nocy z
tej draſtu pſchikryte.“ Ta do pychi zabłaznjena žona njekedźbowaſche
wjacy na poſlenje ſłowa, a ſlubi tej ſtarej wſchitko a dóſta draſtu.
Nazajtra wuſtupi wona z domu a tſi dny dołho po haſach a na
torhoſchcźach, wo ſrjedź nocy w požcženej draſcźe ſo pokazujo a hordźe
wuſtupujo, k zbudźenju zawiſcźe pola wulkich knjenjow. A nichtó
njewjedźeſche, hdźe ſu tak kraſnje tkane wěcy k doſtacźu. We cyłym Winje
njebě nicžo toho runja k namakanju a k dopraſchenju.

Hdyž běchu tſi dny nimo a ſtražnikojo dźeſatu hodźinu hižno khwilu
wothwizdali, ſedźeſche hiſchcźe rjenje zwoblekana žona we ſwojej jſtwě a
myſleſche hakle na wſchěm poſledku na to, ſchto je ta ſtara žona tola po
prawom žadała a měcź chcyła. Cžim <pb n="20"/>bóle wona za tym ſo
dopytowaſche, cźim njelubozniſche bě jej te wuměnjenjo, do kotrohož bě
zwoliła. Jej pſchiṅdźechu wſchelake cźmowe myſle, połne ſtaroſcźow do
hłowy, a we jeje mozach ſtajachu ſo jej wſchelake ſtróžace napohlady
prědk, zo z tej draſtu cyle po prawom njeje, zo drje je ta ſama z hele,
a dar złoho ducha. A hdyž jej pſchecy tyſchniſcho bycź pocža, chcyſche
tak khětſe hacž móžno tu ſamu ſo wuſlec. To pak ſo tak njecžinjeſche,
kaž wona myſleſche. Ta dźiwna draſta bě kaž pſchiſmolena, haj kaž
pſchiroſcźena, a njebě k wuſlecženju. Wona bě ju rady po kruchach wot ſo
zetorhała, byli jeno móhła; a pſchi wſchim tym pſchibližowaſche ſo
pſchecy bóle dwanata hodźina. Ta njezbóžna běhaſche kaž hłupa po ſwojej
jſtwě wot jenoho kónca k druhomu, wupyſchena kaž kralowna a žałoſcźeſche
a ſkiwleſche kaž proſcheŕka. Dwanata hodźina bu wotbita a ta ſtara
pſchińdźe zaſy, runje tak roztorhana kaž pſched tſjomi dnami, a
prajeſche rjechtajo: „Tak moja najlubſcha, ty ſy mi k zapłacźenju
ſlubiła, ſchtož we tejle hodźinje z mojej draſtu pſchikryte budźe: to ſy
ty ſama, tohodla ſy ty nětk moja a mi ſłuſcheſch.“ A pſchi tychle
ſłowach pſcheměni ſo do djaboła; tež ta rjana draſta ſo pſcheměnjeſche:
tón cžěrwjeny ſomot pſcheměni ſo do krewje, wuſchiwane złote do wohenja
a ſlěbro hwězdow pſchelětowaſche kaž błyſkanjo horje a dele, a
ſchwablowe helſke płomjenja ſo palachu wokoło cźěła teje we ſmjertnym
ſtyſku bědžaceje žony. Hižno wupſcheſtrěwaſche djaboł ſwoje pazory za
tej njezbóžnej, a nadobo ſta ſo jedyn ſtork a palaca draſta padźe k
zemi.... Ta do draſty zabłaznjena žona noſcheſche na ſwojim cźěle ſpody
draſty jedyn kſchižik a jene pjenježne ſwjecźatko ſwj. Borbory. Wona
ſtejeſche pſchi wſchěch ſwojich hrěchach pod zakitom teje ſwj. knježny,
Swjata Borbora da jej, tak rjec, „jedyn ſtork do njebjes.“ Horda žona
cžinjeſche nětko woprawſku pokutu, dźěſche do jenoho klóſchtra, a hdyž
bě wſcheje próznoſcźe ſo cyle wotrjekła a z woſtajiła a nětk dobry
pſchikład dawała, a hiſchcźe dołho prawje pobožne žiwjenjo wjedła, bu
wona we pokoju a wjeſołoſcźi k tym wumoženym horje wzata. K dopomnjecźu
na tónle podawk, a k wužitkej a k lěpſchomu hordych žónſkich, je na tym
twarjenju, hdźež je tale ſtawizna ſo dopjelniła, jena kamjeṅtna tafla
zapołožena była, na kotrejž bě jena žónſka woznamjenjena, kiž ſo k
njebju pozběhowaſche, ale wot jeneje ſchtałtnoſcźe z jenej konjacej nohu
a na hłowje z rohami, wotdźeržowana bu. Tón kamjeń tam hižno dawno wjacy
njeje, ale ta haſa, hdźež je ſo tón dźiw ſtał, rěka hiſchcźe dźenſniſchi
dźeṅ „Stork do njebjes.“

Žeṅtwy lȯſchtny muž.

Hanſej, jenomu hižo wobſtarjenomu mužej, bě žeńtwa do hłowy pſchiſchła;
wón wza ſebi tohodla dobru ſuknju a njedźelſke ſchkórnje, zwjaza ſebi
rubiſchko wokoło ſchije a dźěſche k knjezej fararjej, joho za dobru radu
ſo praſchecź.

„Dobre ranjo, knježe fararjo! ja bych ſo was rady za radu praſchał;“
prajeſche Hans, hako k fararjej do jſtwy ſtupi, połny zatracha měcu we
rucy dźeržo.

„Na Hanſo,“ praſcheſche ſo faraŕ, jomu ſtoł ſkicźo, „ſchto dha chcecźe?“

„Ja měnju, knježe fararjo,“ Hans wjercźeſche a zhibowaſche ſwoju měcu z
rukomaj a zacžeŕwjeni ſo, kaž ſchulſki hólc. — „Hlejcźe hdyž je jedyn
tak ſam we hoſpodaŕſtwje, ſam za ludźimi hladacź dyrbi a wſchudźom bycź
njemóže.“ Hans khodźeſche po jſtwje a hladaſche najbóle z woknom won.

„Nó, Hanſo, ſchto dha dyrbju ja tebi radźicź?“

„Ja měnju, knježe fararjo, najlěpje by było, hdyby, hdyby — hdybych ſo
woženił, potom mohłoj tola dwaj na wſchitko hladacź?“

Faraŕ tež khodźeſche we myſlach horje a dele, hako by za Hanſa něſchto
wumyſlicź chcył.

„Haj, Hanſo, to macźe prawje;“ wotmołwi wón po khwili z krótka.

„Hdyž pak ſebi pſchemyſlu,“ wotmołwi bur napſchecźo, „zo mohła žona
hórſcha bycź hacž cželedź.“

„Tu macże zaſy prawje; Hanſo, wy njedyrbicźe ſo potajkim ženicź.“

„Jedyn pak dyrbi najbóle tak ſam doma ſedźecź, a nima nikoho, z kimž
mohł ſo wutrobnje rozrycžecź a kóždy to njeby zhonił.“ Hans cžinjeſche
pſchi tym zrudne woblicžo.

„To je tež wěrno, Hanſo, tak dyrbicźe ſo ženicź“ wotmołwi faraŕ zaſo
měrnje.

„Hdyž pak ſebi jedyn zaſy pſchemyſli, knježe fararjo, kak lochcy jedyn
pſchi wuzwolenju wopaki trjechi, a ſchto bych ja pſchi njeknicžomnej
žonje wſchitko wuſtacź dyrbjał!“ — měnjeſche Hans dale.

„Tu macźe zaſy prawje; woſtajcźe tak ženjenjo,“ wotmołwi faraŕ a
njezhubi kuſka ſcźěrpnoſcźe.

<pb n="21"/>

„Za koho dha jedyn tola dźěła a po prawom ſo prócuje, praſcham ja huſto
ſo ſamoho? Knježe fararjo, jedyn ſo tola rady za cuzych ludźi njedrěje a
njepſcheſcźěha. Jedyn zhubi runje lóſcht k dźěłu.“

„Wy macźe cyle prawje, Hanſo, wobſtarajcźe ſebi dha bórzy žonu. A Bóh
chcył wam dom połny dźěcźi wobradźicź.“

„Hdyž pak ſo dźěcżi njeporadźa, ja myſlu z hrózbu na to, dha bych
radſcho nježenity zwoſtał.“

„Hanſo, woſtańcźe jeno nježenity!“

„Najhórſche pak je, hdyž jedyn do ſtaroby pſchiṅdźe a ſo we khoroſcźi a
hubjenſtwje cuzym ludźom dowěricź dyrbi.“

„Cyle prawje,“ wotmołwi faraŕ z jenajkim hłoſom, „k tomu je žeṅtwa
dobra.“

Hans drapaſche ſo za wuſchomaj. „Haj, hdy by jedyn wſchitko doprědka
wjedżał, knježe fararjo, dobru prawu žonu namakacż je tak cźežka wěc.“

„Hdyž prawu njenamakacże, Hanſo, zwoſtaṅcźe jeno nježenity!“

Hans pocža njeſcźěrpny bycż. „Ale, knježe fararjo, ſchto dyrbju ja
woprawdźe zapocžecź? Wy mi pſchecy haj a ně wotmołwjecźe, ja bych tola
rady waſchn radu doſtał.“

Wyſokodoſtojny knjez faraŕ ſtupi měrnje pſched Hanſa, klepaſche joho
dowěriwje na ramjo a prajeſche: „Schtož wy chcecźe, Hanſo, to móžecże
cžinicź Bože mje.“

Z tym bu muž wotpuſchcźeny.

Njezabudź: „Schtóž ſo ženicż chce, pola toho je wſcha dobra rada
zhubjena.“

Rukajca hrabiny Richardis.

Wokoło lěta 1012 ſta ſo, hdyž hrabja Ulrich ze Sempt ze ſẇojej
mandźelſkej Richardis na jenym hrodźe njedaloko Ebersberga we Bajerſkej
bydleſche, — zo pobožna hrabina wſchědnje rano zahe do cyrkwicžki we
Ebersbergu khodźeſche k Božim ſłužbam a k ſwjatomu woporej Božeje mſchě.
Wona njeſkomdźi žadyn dźeṅ tule pobožnoſeź; a njedaſche ſo tež pſchez
deſchcź a ſněh wot toho wotraſchicź.

Jónu dźěſche wona rano zahe ſwój znaty pucź pſchez ſamitkowny lěs k
lubowanej cyrkwicžcy. Cżiſchina bě wſchudźom wokoło, žane ſchumjenjo
ſchtomow njebě ſłyſchecź, ſamo ptacžatka ſpěwachu tu a tam ſwoju raṅſchu
khwału ſwojomu ſtworicźerjej. Na dobo zaklincža wěſty zwuk kaž wot
dalokoho zwona k jeje wuſchomaj. Wona zaſta a poſłuchaſche; to bě znaty
hłós zwóncžka cyrkwicžki we Ebersbergu, kiž jej pſchiwołaſche, zo wona
dźenſa pozdźe pſchiṅdźe.

Ze zrudobu wupany jej rukajca, na kotrejž bě złoty kſchiž wuſchity; we
wokomiknjenju zběhny ju jena ſroka ze ſwojim pyſkom a lecżeſche z njej
wotſal wyſche lěſa.

Richardis khwataſche tola ſwój pucź dale, zo by k najmjeṅſchomu pſchi
kóncu ſwjatoho wopora pſchitomna bycź mohła.

We tym wokomiku pak, hdyž měſchnik we Ebersbergu k wołtarjej hicź
chcyſche, zlěcźa ta ſroka z tej rukajcu do cyrkwicžki nuts a połoži
rukajcu bjez ſtracha na wołtaŕ dele.

Nichtó njewjedźeſche ſebi to wukłaſcź, doniž na złotym kſchižu
njeſpóznachu, zo je rukajca wot pobožneje hrabiny ze Sempt a zo wona
hiſchcźe na pucźu bycź dyrbi.

Na to wocžakny měſchnik ze ſwjatym woporom, dóniž Bohu ſpodobna
Richardis njebě pſchiſchła.

Znamjo ſroki na ſwjatym měſcźe je ſta lět dołho ſwědſenjo dawało wo
powjedanju, kiž je ſo bjez ludom tak dołho zdźeržało.

To dopomina na doſpołniſchu ſłužbu žiwych ſtworjenjow we doſpołniſchim
waſchnju, hako nam nětk ſkót ſłuži po zrudnym panjenju do hrěcha
naſcheju prěnjeju ſtarſcheju, kotrejuž hladanjo na zwěrjo (hada) k
njedowolenomu wužiwanju zawjedźe.

Kwaſne ſpěwanjo.

Towarſchki.

Pój won, pój won, o rjana, rjana njewjeſta;

Twoje dobre dny ſu nětko wſchě, wſchitke wſchě.

Twój ſchlewjer pawucžny je tak ſylzowy.

O kak płacže rjana njewjeſta tak jara.

Dyrbiſch holcžki ſtejo woſtajicź,

Dyrbiſcy nětko k žónkam hicź.

Lilijowe knježnicžki.

Ẇon wy mudre knježny cźehṅcźe,

Swoje lampkio wudebjejcźe.

Tež te rjane wonjeſchka pſchi wutrobje

Znamjenjeja waſchich duſchow rjanoſcźe.

<pb n="22"/>

A runja cžiſtych lilijow luboſcźe

Su waſche kwaſne cžeſtne draſcźenja;

To ſu dróžſche njebjes debjenja,

Hacž Salomonſke hordoſcźe.

Towarſchki.

Woblecž ſo, woblecž ſo dźens na krótki, krótki cžas

Twoju rjanu draſtu, parle a tón złoty rjecźaz.

Twój ſchlewjeŕ židźany je tak ſylzow wjeližny.

O ta rjana njewjeſta płacže tak jara,

Dyrbi nětko pletwa ſkhowacź nuts

Pod khapicžku a tón běły cžěpc.

Lilijowe knježnicžki.

Zanjes, ſpěwaj luby ſołobiko

Twoje leſne kumſchtne woznamjenjenja.

Twoje ſłódke jaſne ſpěwanjo

Njech je njewjeſcźinſke herc’wanjo,

Schkowroncžkow ſpěw dyrbi tebi bycź

Tebi, tebi Božo wěcžna cžeſcź,

So znoſchowacź k najwyſchomu zynkej,

Horje hacž k njebjeſkomu trónej.

Towarſchki.

Njeſměj ſo, njeſměj ſo; twoje parlow cžrije

Budźa žno cźe cźiſchcźecź, ſu žno k tomu wuzke doſcź;

Twój ſchlewjeŕ kwětkaty wěje mokry ſylzowy.

O kak płacže ta rjona njewjeſta tak jara,

Hdyž druzy móža rejwacź,

Dyrbiſch ty tak kolebacź.

Lilijowe knježnicžki.

Módre njebjo daj ſo wujaſnicż,

Wěcžnje rjanoh’ nawoženju poſtrowicź;

Tkajcźe wy kwětki po honach a łukach

Mjechku płachtu, po dołach a hórkach

Wy wětſicžki potom hnydom kolebajcźe

Te kheluſchki, zo jom’ wónje dymja ſłódkoſcźe,

A ſłóncžkoſwětłe roſy parle zaſchkricžkuja

Pſchihot’wane njeſkóncžniwe zradowanja.

Towarſchki.

Kiwaj ’nož, kiwaj ’nož, ſu wſchak lochke, lochke kiwṅ,

Dónž twój porſcżik njetłocži tón złoty pjerſchcźeṅk.

Twój ſchlewjeŕ hwězdojty wěje tak ſylzow połny.

O kak płacže ta rjana njewjeſta tak jara;

Dźens ſu rjane ſwětłe pjerſchcźeṅki,

Jutſe budźa krute powjazki.

Lilijowe kuježnicžki.

My lilije z doła lilijowoho

My ſo něhdy zaſy wrócżamy;

Potom twoje wuzke łóžko khowa

Twoju mucžnu draſtu njewjeſtnu.

A pak pſchiṅdźe duſchow nawoženja,

A ſchtóž jom’ njeṅdźe napſchecźo,

Woſtanje njeſłyſchany, njepowyſcheny.

Towarſchki.

Poſkocž dźens, poſkocž dźens twoju ſkóncžnu, ſkóncžnu reju;

Zwjadnu jenož róže, potom wěnca cźernje kałaju,

Twój ſchlewjeŕ cźenicžki zmah’wje ſo ſylzow cźežki.

O kak płacže ta rjana njewjeſta tak jara;

Dyrbiſch kwětki nětko ſtejo woſtajicź,

Dyrbiſch potom won na polo hicź.

Lilijowe knježnicžki.

Wodźcźe hwězdow cžiſte jandźelki

Njewjeſtu na dobru paſtwu.

Pſchez dobre a zło, dóṅž jaſny a cžiſty

Tón duch we lilijowej draſcźe

So dźěli wot ſylzow doła

A z nami ſpěwa na wěcžnym kwaſu.

O hwězda, o kwětka, ducho a draſta

Pſchez žałoſcź luboſcź, cžaſnoſcź — wěcžnoſcź

Pſcheł. ♣M. W.♠

Trappiſtojo.

W prjedawſchich lětſtotytkach załožichu ſo mnohe klóſchtyrſke rjady,
kotrež k zakitanju cyrkwje Khryſtuſoweje pſchecźiwo jeje njepſchecźelam
a k rozſchěrjenju praweje zdźěłanoſcźe wjele pomhachu. Pozdźiſcho
wopuſchcźichu wſchelake ſtawy někotrych rjadow prěnjotnu krutoſcź, z
dźěla nuzowani pſchez pſcheměnjenjo cžaſa. Woſebje wot cžaſow němſkeje
tak mjenowaneje reformacije naſta pola ſwětnych ludźi hidźenjo
klóſchtyrſkich rjadow, kotrež wjetſche ſebjezaprěcźo žadaja. Tež we
naſchim cžaſu wojuje ſo we wjele krajach pſchecźiwo tymle rjadam; ſchtož
hromadu wiſa z nowym pohanſtwom a ze žadoſcźu, zo by cžłowjek
wutorhnjeny był ze wſchitkich wobmjezowanjow, kiž Khryſtuſowa wěra
cžłowjecžim lóſchtam ſtaja.

Cźim bóle mamy ſo dźiwacź, zo w tym ſamym cžaſu, w kotrymž wſchelake
rjady prjedawſche krucźiſche prawidła z lóžſchimi pſcheměnichu,
katholſka cyrkej nowy rjad doſta, kotryž ſławny benediktinſki a
ciſterciſki rjad na krutoſcźi pſchetrjechi, — mjenujcy rjad Trappiſtow.

<pb n="23"/>

Joho załožeŕ Armand Jan Bouthilier de ♣Rancé♠ (narodźeny 1626) wuṅdźe z
woſobneje ſwójby w Parizu a hako jědnacźelětny hólc wužiwaſche po
tehdomniſchim waſchnju dokhody (nutspſchiṅdźenja) někotrych abtowſtwow a
jenoho kanonikata. Tajka njepſchiſłuſchnoſcź bě drje wot cyrkwje nad
trientſkim koncilu zakazana, ale we Francózſkej ſo tehdom mało wo tule
zakaznju ſtarachu. We wſchitkich wědomoſcźach pak ſo Armand pſched
druhimi młodźencami wuznamjenjeſche. Wón bu hako duchowny wuſwjecźeny a
w lěcźe 1653 za doktora w bohoſłowſtwje powyſcheny. Wot duchownſtwa w
Parizu zhromadźenoho bu jomu wudacźo wſchelakich cyrkwinſkich ſpiſow
dowěrjene. Wón lubowaſche hiſchcźe někotre lěta wſchelaku dowolenu
wjeſołoſcź. Tola hdyž junu njenadźicy wotemrjete cźěło jenoho dobroho
znatoho wuhlada, wo kotrohož ſmjercźi nicžo zhonił njebě, bu na dobo
zamyſleny, pſchemyſli ſwoje dotalne žiwjenjo a bórzy naſta w nim krute
wotmyſlenjo, zo ſo wſchitkich cžaſnych wjeſelow wotrjeknje a w
pokutnoſcźi daliſche žiwjenjo powjedźe. Tak wotrjekny ſo w lěcźe 1660
wſchěch ſwojich zaſtojnſtwow, wobkhowajo jenož abtowſtwo ♣La Trappe,♠
kotryž klóſchtyr w puſtej lěſnej krajinje w Normandii (połnócnej
Francózſkej) leži. Hdyž chcyſche Armand tudy kruty ciſterciſki porjad
zawjeſcź, pſchecźiwjachu ſo tomu mniſcha, tak zo dyrbjeſche jich
wotpuſchcźicź a tam druhich z krucźiſchoho klóſchtra w Perſeigne
zawjeſcź. Dokelž abt Armand dotal mnich był njebě, zaſtupi wón w lěcźe
1663 ſam do klóſchtra w Perſeigne a wotbywſchi noviciat wotpołoži
klóſchtyrſke ſluby; na cžož ſo w lěcźe 1664 do ♣La Trappe♠ wrócźi. Tudy
napołoži bratram ſwojoho rjada bjez druhim mjelcženjo za cyłe jich
žiwjenjo; jenicžcy z prědkſtejicźerjom klóſchtra ſmědźachu rycžecź; ſami
bjez ſobu mȯžachu ze znamjenjemi jenož to ſobudźělicź, ſchtož
najnuzniſcha potrjebnoſcź žadaſche. Žadyn bratr njewjedźeſche, z kajkeje
ſwójby abo z kotroho kraja joho ſobubratſja wukhadźachu, ſchto běchu
atd.; to wjedźeſche jenož abt ſam. Bouthilier dyrbjeſche ze wſchelakimi
zadźěwkami wojowacź; abt hłownoho klóſchtra w Ciſtercii pſchecźiwjeſche
ſo reformje cyłoho rjada, kaž to Bouthilier chcyſche a tež bamž
Alexander ♣VII.♠ njewobtwjerdźi krutu regulu Trappiſtow. Tola cźi
woſtachu pſchi zapocžatym dźěle. Bouthilier zemrje 27. oktobra 1700, — a
hakle 1713 bu joho regula najprjedy wot abta w Ciſtercii hako hłowy
cyłoho rjada wobkrucźena. Francózſka revolucija wotehna w lěcźe 1790
bratrow z ♣La Trappe;♠ woni cźeknychu, cźěło ſwojoho załožerja ſobu
njeſo, do Schwajcarſkeje. W lěcźe 1796 buchu klóſchtry Trappiſtow
załožene w Jendźelſkej, Schpaniſkej, Weſtfalſkej, 1803 w Hollandſkej,
1807 w Italſkej, 1811 w Americy pſchi rěcy Miſſiſſipi. Hakle w lěcźe
1816 kupichu Trappiſtojo ſwój prěni klóſchtyr ♣La Trappe;♠ a wot tudy
rozſchěri ſo rjad do druhich dźělow Francózſkeje a do někotrych druhich
krajow. Wſchudźom ſu woni z pilnej ruku paſtwiſchcźa a keŕki do płódnych
łukow a rolow pſchewobrocźili. Jich hoſpodaŕſtwo je pſchikładne za cyłu
wokolnoſcź; wſchě dobre hoſpodaŕſke maſchiny ſebi woni tež bórzy
wobſtaraja. Dobytk ſwojoho dźěła dawaja khudym abo wuſtawam. Najbóle je
pódla klóſchtra wuſtaw za ſtarych ſwětnych ludźi, kotſiž za ſnadny
pjenjez doſpołne zaſtaranjo doſtanu a pod wěſtymi regulemi hromadźe žiwi
ſu.

Klóſchtyr ſam ma napiſmo nad wrotami: dom toho Knjeza. Na ſcźěnach w
klóſchtrje namakaja ſo wſchudżom nabožne hróncžka abo wuprajenja. W
refektoriju (jědźnym ſalu) ſu ſydła we formje pódkowy. Srjedźa je
kathedra, z kotrejež jedyn mnich bjez jědźu cžita. Trappiſtojo wobjeduja
na poł tſjoch popołdnju, a to: poliwku (zopu) z wody ze zeleninu, a
potom neple (běrny) abo běłe boby (buny). Jich napoj je jabłukowe wino,
z wodu měſchane. Khlěb je z muki, w kotrejž ſu wotruby woſtajene. Mjaſo,
mloko, jědź z jejemi pſchihotowanu a wino z kicźi njewužiwa Trappiſta
ženje. Wyſche wobjeda njedoſtawaja mniſcha cyły dźeṅ nicžo, ani ſnědanjo
ani wjecžeŕ. Njedoſtanje-li pſchi wobjedźe někotry mnich khlěba abo
wody, ſmě wo to žadacź, na druhu jědź abo napoj njeſmě pak dopominacź
poſłužowacoho bratra, hdyž je tón na njoho zabył; jenož pódla ſedźacy
bratr ſmě na to kedźbno cžinicź a hdyž tón to njepytnje, dyrbi tamny
zabyty hłód cźerpjecź.

W kapitlowym ſalu wobſkoržuje wjecžor kóždy bratr ſam ſebje a we
pſchitomnoſcźi wſchitkich mnichow dawa ſo winu tych hrěchow, kotrež je
pſchecźiwo reguli wob dźeṅ wobeſchoł, za cžož jomu prědkſtejicźeŕ krutu
pokutu napołoži.

Draſta Trappiſtow je dwoja; k pólnomu dźěłu bjeru dołhu běłu draſtu z
cžornym ſkapulirom a z cžornej kapucu; w cyrkwi na ſwjatych dnjach maja
ſchěroki talar z běłoho wołmjeniſchcźa z jara ſchěrokimi cžeŕwjenymi
rukawami z cžeŕwjenej kapucu. Pod tejle rjadowej draſtu maja hrubu
wołmjanu koſchlu, pſchetož płatowe koſchle njeſmědźa noſycź. Jich cale
(bydła) <pb n="24"/>ſu jara wuzke; měſto duri ſtej dwaj kruchaj
ſuknjanoho płatu; w cali namaka ſo ſtólcžk, hecžka a ſmjertna hłowa; na
dwěmaj deſkomaj leži wołmjane pſchikrywadło (deka) a ſłomjanc, na kotryž
ſo Trappiſta w ſwojej klóſchtyrſkej draſcźe lehnje. Nocy w dwěmaj
wubudźa joho hłós zwóncžka, na cžož je wón zhromadnym modlitwam a Božej
mſchi pſchitomny hacž do ſchtyrjoch. Na wulkich ſwjatych dnjach ſu
modlitwy nocy w dwanacźich.

Po ſchtyrjoch dźe kóždy za ſwojim dźěłom, najbóle rataŕſkim a
rjemjeſniſkim; pſchi najwjetſchej horcocźe njeſmě ſej pót z rubiſchkom
wótrjecź, ale jenož z ruku, a w najwjetſchej zymje je jomu mała khwilka
dowolena, zo by ſo trochu wohrjeł. Wo ſwojim pſchecźelſtwje njezhoni
žadyn mnich nicžo wjacy; kóždy liſt doſtanje jenož abt; pſchiṅdźe-li
powjeſcź wo ſmjercźi pſchecźelow jenoho z bratrow, praji wón to wſchěm
zhromadźenym bratram z tymi ſłowami: Nan, macź, bratr, ſotra jenoho z
was je zemrjeła; modlmy ſo wſchitcy za jich wěcžnu zbóžnoſcź.

Hdyž ſo Trappiſtej poſlenja hodźina žiwjenja bliži, połoža joho bratſja
woblecženoho w rjadowej draſcźe na popjeł a ſłomu, a modla ſo pſchi nim,
hacž wón duſchu Bohu woteda. Potom ſcźahnu jomu kapucu pſchez hłowu a
połoža joho, woblecžnoho w rjadowej draſcźe, bjez kaſchcźa do rowa.

Na row njeboh bratra poſtaji ſo drjewjany kſchiž, na kotrymž je mjeno
zemrjetoho a dźeṅ joho wotemrjecźa poznamjenjeny. Lědma je row ze zemju
napjelnjeny, wukopaja mniſcha hižo nowy row za toho, kotryž z nich prěni
wumrje. Tónle row je za kóždoho ſpomnjenka na ſamſnu ſmjercź. Podał ♣M.
H.♠

Wuſtawki

towaŕſtwa ſſ. Cyrilla a Methoda.

Z lětom 1863, w kotrymž bě 1000 lět wot pſchikhada ſwjateju ſłowjanſkeju
japoſchtołow Cyrilla a Methoda k nawjecžornym Słowjanam, je we
Budyſchinje towaŕſtwo ſkutkowacź pocžało, kiž chce ſo po pſchikładźe
tamneju ſwjateju załožerjow ſłowjanſkoho piſmȯwſtwa za katholſkich
wěriwych z pomocu ſłowjanſkoſerbſkeje, rycže ſtaracź. Wot wyſchnoſcźe
pſchizwolene wuſtawki tutoho towaŕſtwa maja ſo tak:

§. 1. Towaŕſtwo SS. Cyrilla a Methoda chce ſo z wudawanjom dobrych
knihow a cžaſopiſa na podłožku katholſkeje wěry za powucženjo
ratholſkich Serbow ſtaracź.

§. 2. Sobuſtaw móže kóždy nad ſobu rozkazowacy katholik bycź, kiž kóžde
lěto 15 nſl do pokładnicy towaŕſtwa zapłacźi. Za to doſtanje exemplar
kóždych wudatych knihow a cžaſopis.

§. 3. Kóždy ſobuſtaw wotebjera ſej towaŕſtwowe knihi na poſtajenym
měſcźe we ſwojej woſadźe. Daliſchim pſchipoſcźełu ſo te ſame po
požadanju.

§. 4. Dokhody towaŕſtwa ſu: ♣a)♠ lětne pſchinoſchki; ♣b)♠ dobrowólne
dary; ♣c)♠ wuwikowane pjenjezy z pſchedawanja knihow a cžaſopiſa; ♣d)♠
daṅ.

§. 5. Wubjerk towaŕſtwa wuzwola ſo w hłownej zhromadźiznje na tſi lěta.
Do njoho ſłuſcheja tſjo zaſtojnicy a ſchtyrjo wubjerkownicy. Prěniſchi
ſu: 1) pſchedſyda, kiž ma zhromadźizny powołacź a wjeſcź, kaž tež hewak
wſchě dźěła wobſtaracź, kiž ſu z pſchedſydſtwom zjenocźene; 2)
piſmawjedźeŕ, kiž je tež redaktor „Katholſkoho Póſła“ a korrektor
cźiſchcźomnych knihow; 3) pokładnik.

§. 6. Kóžde lěto je hłowna zhromadźizna, kotraž ſo w towaŕſtwowym
cžaſopiſu do prědka wozjewi, a wubjerkowe poſedźenja wotbywaja ſo po
potrjebnoſcźi.

Wužitne knihi za katholikow.

Žiwjenja Swjatych. Po rjedźe cyrkwinſkich ſtawiznow ſpiſał ♣Handrij
Dučman.♠ Dotal 4 zeſchiwki. Za pſchiſtupowace ſobuſtawy zeſchiwk po 5
nſl.

Katholik a joho cyrkej. Rozwucžace knihi za katholſkich Serbow a
wſchitkich, kotſiž chcedza katholſku cyrkej pſchiſłuſchnje rozſudźecź.
Wot ♣P.♠ L. F. Angermanna. 10 nſl.

Mejſka pobožnoſcź. Měſac, ſwjatej Mariji, najzbóžniſchej knježnje a
macźeri Božej poſwjecźeny. (Rozpominanja a modlitwy.) 10 nſl.

♣Khwalće Knjezowe mjeno!♠ Modlitna knižka za katholſkich kſcheſcźanow.
Wot. ♣H. Dučmana.♠ Po 6, 10, 20 nſl.

Cźiſchcźał L. A. Donnerhak w Budyſchinje.
