Genovefa.

Rjane powjedaṅcžko ze ſtaroho cžaſa

wot

Ehryſtofa Schmida.

Za ſerbſke macżerje a dżěcżi

♣přełožił♠

♣Michał Hórnik.♠

Z wobrazom.

♣W Budyšinje 1861.♠

♣Z nakładom Maćicy Serbskeje.

W kommissii J. E. Smolerja.♠

Macźicžnych ſpiſow cž. 39.

♣Předsłowo.♠

♣Napismo tuteje knižki, po kotrymž je serbskim maćerjam a dźěćom
poswjećena, dyrbi wustojnych Serbow napominać, zo bychu za to same
čitaŕstwo přihodne knihi spisowali. Hdyž so „Genovefa“, do wjele ryčow
hižom přełožena, w tutym serbskim přełožku maćerjam a dźěćom slubi, je
mój hłowny wotpohlad dopjelnjeny. Tola připódla móže ta sama hišće
druhim wotmyslenjam słužić. Dokelž je přełožk po móžnosći dosłowny,
hodźi so jako přełožowanska knižka nałožować. Tež dyrbi — w nowym
prawopisu z němskoserbskimi pismikami wudata — pomhać staraj
njeprawopisaj zahanjeć (hl. Łužičan 1861, č. 3). Kóžde dališe
wotwlakowanje wot noweho prawopisa škodźi žałostnje! Maćica Serbska
njech w 15. lěće swojeho žiwjenja skónčnje přestanje rozdwojenje
Serbowstwa zakitować! Tež druzy wudawarjo knihow a nowinow, kotrychž
čitarjo bychu wěsće bórzy te štyri (abo połštwórta) nowe pismiki
nawukli, móhli tež bjez wulkeho škodowanja kročelku k zjenoćenju Serbow
sčinić. Do prědka!♠

♣Štóž stary katholski njeprawopis znaje (ale kak wjele Serbow móže jón
zapřijeć?), trjeba při nowym prawopisu z němskoserbskimi pismikami jenož
wjedźeć, zo je♠ „c“ = cz, „cž“ = tż, „ł“ = ♣w město twjerdeho♠ l, „y“ =
é, ♣n. př.♠ całcżicžcy = czawcżitżczé.

♣Štóž stary evangelski njeprawopis znaje (ale kak wjele Serbow móže jón
zapřijeć?), njech wě, zo je♠ „ě“ = je, „c“ = z, „ſ“ = ß abo ſſ (♣abo♠ ſ
♣we:♠ ſz, ſcž, ſcż, ſk, ſp, ſt), „z“ = ſ (s), ♣n. př.♠ měrjenje =
mjerenje, cuzbniſtwo = zuſbniſtwo, ſerp = ßerp.

♣Štóž pak chce nowy prawopis z łaćanskimi pismikami pisać, přeměń
němskoserbske pismiki takle:♠ „cż“ ♣ze♠ „ć“, „cž“ ♣ze „č“♠, „ſch“ ze
„š“, kſch, pſch, tſ (tſch) ♣ze „kř, př, tř“♠.

♣Skónčnje spominam, zo dotalne w katholskich knihach wužiwane adjektivne
a pronominalne pady na♠ „-oho, -omu“ ♣we łaćanskim pismje z „-eho, -emu“
pisamy.♠

♣W Budyšinje, w novembru 1861.♠

♣M. Hórnik.♠

<pb n="1"/>

♣Prěni staw.♠

Genovefa wudawa ſo z hrabju Sigfridom.

Genovefa, ſwjata hrabina, bu pſched wjele lětſtotetkami rodźena[1]⁾ a
běſche w tym cžaſu žiwa, w kotrymž jeje wótcny kraj žohnowanje
wužiwaſche. Zerja kſcheſcźijanſtwa běchu hižom cźěmnoſcźe pohanſtwa w
Němſkej zahnałe. Miła wucžba Jězuſowa pocža krute waſchnja jeje krajanow
miliſche cžinicź. Samo dźiwja, njewobdźěłana zemja doſta pod pilnej ruku
prěnich prědarjow kſcheſcźijanſtwa lubozniſchi napohlad, a njeſměrne
lěſy dyrbjachu bohatym žitowym polam a kcźějatym zahrodam měſtno
wotſtupicź. Wjele němſkich wjeṙchow wjeſeleſche ſo dwójnoho žohnowanja,
kotrež tute bójſke nabožniſtwo (Religion) pſchez jich kraje
rozſchěrjeſche, a prócowachu ſo na pſchemo, tutej njebjeſkej wucžbje
hołdowacź.

Bjez tymile wjeṙchami bě nětko tež Genovefiny nan, wójwoda z Brabanta.
Dla ſwojeje wulkeje zmužitoſcźe a ſwojeje khrobłeje wutrobitoſcźe we
bitwach bu wón powſchitkomnje wobdźiwany; dla ſwojeje kſcheſcźijanſkeje
myſle, ſwojeje ſkutkowneje luboſcźe k cžłowjekam, a ſwojeje njezlemiteje
ſprawnoſcźe bu powſchitkomnje <pb n="2"/>cžeſcźeny a lubowany. Joho
mandźelſka, wójwodowa, běſche jomu we nadobnych zmyſlenjach doſpołnje
runa, a z nim jenož jena wutroba a jena duſcha. Genovefa bě jenicžka
dźowcžicžka wjeṙchowſkeju mandźelſkeju, a bu wot wobeju ſtarſcheju
njewuprajnje lubowana a jara derje kubłana (wocźehnjena).

Genovefa pokazowaſche hižom jako dźěcźo jara jaſny rozom, nadobnu a
zacžucźiwu wutrobu, a jeje cyłe zadźerženje bě žałoſtnje miłe, póccźiwe
a lubozne. Hdyž wójwodowa, po waſchnju tehduſchoho cžaſa, pſchi kudźeli
ſedźeſche, poſyny ſo mała Genovefa, jako pjecźlětne dźěcźo, na mały
pyſchny ſtólcžk pſchi macźeri, wza z wubjernej wuſtojnoſcźu wrjecźeno, a
wjedźeſche ze ſwojimi něžnymi (zart) porſcźikami bórzy najcžiſcźiſche
nitki wjercźecź. Pſchi pſchazy ſtajeſche wſchelake wcźipne praſchenja,
dawaſche na kóžde praſchenje trjechene wotmolwjenje, a wuprajeſche kóžde
ſłowo jara mile, wuraznje a rozwažnje. Schtóž ju jenož widźeſche,
ſpodźiwaſche ſo a prajeſche, z tohole dźěſcźa budźe něhdy něſchto
woſebite. Hdyžkuli wona, w ſtarobje dźeſacź do dwanacźe lět, ze ſwojimaj
wójwodſkimaj ſtarſchimaj do cyrkwje pſchiṅdźe, a we ſwojej jednorej
běłej draſcźe bjez nanom a macźerju, we ławcy z cžorlachojtym ſuknom
pokrytej, pſched wołtarjom klecžeſche, běſche wona ze ſwojim luboznym a
pobožnym woblicžom, ze ſwojimaj licžkomaj, na kotrymajž najrjeniſcha
cžeṙwjenoſcź njewinowatoſcźe kcźějeſche, ze ſwojimi złotymi kudźeṙkami,
a ze ſwojimaj ſwětłymaj módrymaj wócžkomaj, kotrejž pak połna
pobožnoſcźe k njebju pozběhny a pak zaſo połna pokornoſcźe k zemi złoži,
runja jandźelej z njebjes. Jako prawy jandźel poſylnjenja wo<pb
n="3"/>zjewi ſo wona w khěžcžicžkach khudoby. Wona pſchinjeſe khudym
dźěcźom draſty, kotrež bě ſama zhotowiła, a dawaſche macźerjam někotry
złoty, kotryž bu jej wójwoda k jeje ſamotnej pyſche darił. Z bohacźe
napjelnjenym korbikom na rucy khwataſche huſto hižom zahe rano abo
hiſchcźe wjecžor pozdźe ke khorym a pſchinjeſe jim wokſchewjace jědźe.
Někotryžkuli drohotny ſad, kiž tehdom w Němſkej hiſchcźe žadny běſche,
wottorhny ſebi ſamej, zo by jón khorym poſkicźiła. Jako wotroſcźena
knježna bu wona prawy wobraz njewinowatoſcźe a rjanoſcźe; a wſchitke
pobožne macźerje pſchedſtajachu ſwojim dźěcźom wójwódſku knježnicžku
jako pſchikład pobožnoſcźe, póccźiwoſcźe, pilnoſcźe a kóždoho luboznoho
pocžinka.

Hrabja Sigfrid, jara zmužity rycżeṙ, nadobneho zmyſlenja a wulkeje
nahladnoſcźe, zakhowa wójwodźe w bitwje žiwjenje. Wójwoda pſchinjeſe
joho z wójny do ſwojoho domu, lubowaſche joho kaž ſwojoho ſamſnoho ſyna,
a da jomu ſwoju dźowku k mandźelſkej. Hdyž ranje zaſwita, na kotrymž
Genovefa ze ſwojim mandźelſkim wotjěcź chcyſche, njewoſta w cyłym
wójwodſkim hrodźe a w dalokej wokołnoſcźi žane wócžko bjez ſylzow.
Genovefa tež płakaſche.

Cžeſcźomny nan wobjimaſche ju hiſchcźe raz ſe ſwojimaj rukomaj,
ronjeſche ſylzy a prajeſche: „Duž cźehṅ tam, moja dźowka! Ja a twoja
macź ſmoj ſtaraj. Woſtanjemoj wobaj tudy a njewěmoj, budźeſch-li naju
woblicžo hiſchcźe junkrócź widźecź. Ale Bóh cźehnje z tobu a wſchudźom,
hdźežkuli pſchiṅdźeſch, je wón pſchi tebi. Měj joho ſtajnje pſched
wocžomaj a we wutrobje, kaž ſy to nawukła wot twojeju ſtarſcheju a
njewot<pb n="4"/>khadźej ženje ani włóſk nic k prawicy ani k lěwicy wot
joho pucźow; potom móžemoj twoje dla bjez ſtaroſcźe bycź, a něhdy
pokojnje wumrjecź!“

Na to wobja ju macź z tſchepotacymaj rukomaj, a móžeſche pſche płacž a
ſtyſk lědom te ſłowa wuprajicź: Bože mje budź, Genovefa, a Bóh cźe
pſchewodź! — Ach, ja njewěm, ſchto budźe na tebje dopuſchcźene a moja
wutroba je połna wot wſchelakich zrudnych zdacźow! Ale ty bě pſchecy
dobra dźowcžicžka, bě naſche najwjetſche wjeſelo na zemi, a ty njezrudźi
nas ženje — a woſtaṅ dale dobra! Njecžiṅ nicžo, cžohož dyrbjała ſo
haṅbowacź pſched Bohom a twojimaj ſtarſchimaj! Hiſchcźe junu, woſtaṅ ty
dobra — potom je wſchitko dobre! A njedyrbjeli ſo my na zemi wjazy
widźecź, wohladamy ſo tola w njebjeſach wěſcźe zas!

Nětko wobrocźiſchtaj ſo ſtarſchej hiſchcźe k hrabi a prajeſchtaj: O
ſyno, duž ju wzmi! Wona je naſche najdrohotniſche kubło. Wona je tebje
hódna. Měj ju lubo a budź jej na měſto — nana a macźerje. — Hrabja
Sigfrid ſlubi wſchitko a poklakny z Genovefu, zo by nanowe a macźeṙne
žohnowanje doſtał.

Tu pſchiſtupi biſkop Hildolf, kiž běſche Genovefu z hrabju Sigfridom
wěrował a hiſchcźe tu pſchebywaſche. Wón bě pobožny, cžeſcźomny ſtarc ze
ſněhběłymi włoſami a hiſchcźe cžeṙwjenymaj licomaj. Tež wón žohnowaſche
wobeju a prajeſche hiſchcźe Genovefje woſebje: „Njepłacžcźe, nadobna
młoda mandźelſka! Bóh je wam wulke zbožo pſchiſudźił — ale hinak, dyžli
wſchitcy tudy myſla. Ale tón dźeṅ pſchiṅdźe, hdźež budźa ſo wſchitcy
pſchitomni Bohu ze ſylzami wjeſo<pb n="5"/>łoſcźe za to dźakowacź.
Spominajcźe na tute moje ſłowa, we Bohu lubowana dźowka, kaž khětſe was
něſchto wurjadne (ſpodźiwne) potrjechi — a tón knjez budź z wami.“

Pſchi tychle ſłowach pobožnoho a bohabojaznoho ſtarca pſchewza
wſchitkich pódlaſtojacych cźicha bojoſcź pſched wurjadnymi pſchichodnymi
podeṅdźenjemi a powſchitkomna zrudoba pſchewobrocźi ſo do němoho a
dowěriwoho modlenja k Bohu a joho ſwjatej prědkwidźiwoſcźi. Hrabja
pomhaſche na to ſwojej žałoſcźiwje płakacej młodej mandźelſkej, kotrejuž
licžcy ſo z roſu wokrjepjenej liliji runaſchtej, na pſchihotowanoho,
bohacźe debjeneho konja, ſkocži potom ſam na ſwojoho rycźeṙſkoho konja,
a wobaj cźehnjeſchtaj, z wulkej licžbu rycźerjow pſchewodźanaj, dale.

♣Druhi staw.♠

Hrabja Sigfrid cźehnje do wójny.

Hrabjowy hród, Sigfridſki hrod mjenowany, ležeſche wyſoko na ſkałach,
bjez dwěmaj najrjeṅſchimaj rěkomaj, Rajnom a Moſelu, w kraſnej a
luboznej krajinje. Hdyž ſo hrabja ze ſwojej młodej mandźelſkej hrodowym
wrotam bližeſche, ſtojachu hižom wſchitcy joho ſłužobnicy a poddanjo —
mužowje a žony, młodźencojo, knježny a dźěcźi — w ſwojej najlěpſchej
pyſche pſchihotowani, nadobneju młodomandźelſkeju powitacź. Wrota běchu
ze zelenym liſcźom a kwětkami wudebjene, a tež pucź z kwětkami a
cžerſtwymi łopjenami poſłany. Wſchitkich wocži běchu na Genovefu
złožene; wſchitcy běchu połni wcźipnoſcźe, ſwoju nowu knjeni wohladacź.
<pb n="6"/>Hdyž ju nětko bliže widźachu, zapſchija wſchitkich jenajke
ſpodźiwanje. Dokelž běſche Genovefine woblicžo cyle wobraz cžiſteje,
dobrocźiweje njebjeſcyzmyſleneje duſche, mějeſche wone woprawdźe něſchto
njebjeſke na ſebi, a zdaſche ſo nadzemſcy rjane.

Genovefa wuſtupi, a poſtrowi wſchitkich nanajlubozniſcho a z rozmiłymi
ſłowami. Wona rycžeſche woſebje z macźerjemi, kiž ſwoje dźěcźi na
rukomaj abo za ruku je wjedźicy wokoło ſtojachu, tak pſchecźelnje, a
wobdari dźěcźi, za kotrychž mjenami a ſtarobu ſo dobrocźiwje
praſcheſche, tak bohacźe, zo běchu macźerje a dźěcźi połne radoſcźe.
Hdyž pak hrabja wyſche toho hiſchcźe — kaž wobkrucźeſche, na Genovefinu
próſtwu — wojakam a ſłužobnikam na jedyn měſac dwoju mzdu, poddanam na
jene lěto ſpuſchcźenje dawkow, a podomſkim khudym bohaty dar žita a
drjewa wozjewjeſche, tu wuprajachu wſchitcy ſwoje zradowanje, ronjachu
ſylzy wjeſołoſcźe, mějachu ſebje a hrabju za zbožownoho, a tyſac
pobožnych pſchecźow za młodeju mandźelſkeju ſtupaſche k njebju. Samym
ſtarym hrabjowym wojowarjam, kotſiž ſwojemu knjezej k cžeſcźi, z wažnym
woblicžom njepohibnje pod brónju ſtojachu, ronjachu ſo ſwětłe ſylzy
pſchez dołhe brody.

Sigfrid a Genovefa běſchtaj w najzbóžniſchej pſchezjenoſcźi žiwaj. Ale
tole zbožo trajeſche jenož někotre njedźele. Jedyn wjecžor pozdźe po
wjecžeri, hdyž bě hižom ſwěca zaſwěcźena, ſedźeſchtaj wobaj wjeſołaj w
ſwojim wſchědnym bydliſchcźu. Genovefa pſchedźeſche a ſpěwaſche, a
Sigfrid pſchewodźeſche jeje ſpěw z łutu. Tu zaſłyſcheſchtaj na dobo
wonka pſched hrodom wojeṙſke trompjety. „Schto to?“ zawoła hrabja na
ſwo<pb n="7"/>joho konjeṙnika (Stallmeiſter), kiž runje khwatajo
zaſtupi. „Wójna!“ wołaſche tutón. „Mórojo ſu ze Schpaniſkeje Francowſku
nadpadnyli a hroža wſchitko z mjecžom a z wohnjom zapuſcźicź. Dwaj
rycźerjej ſtaj runje z rozkazami wot krala pſchiſchłoj. My dyrbimy,
je-li móžno, hiſchcźe tule nóc ſo zebracź, zo bychmy bjez komdźenja ke
kralowomu wójſku docźahnyli.“ Hrabja khwataſche hnydom dele, powita
rycźerjow, a wjedźeſche jeju horje do wulkoho rycźeṙſkoho ſala.
Naſtrožena hrabina khwataſche do kuchinje, zo by rycźerjomaj hoſcźinu
pſchihotowała. Hrabja pſchecžini cyłu nóc z wójnſkimi pſchihotami,
rospoſłanjom póſłow k ſwojim wojowarjam we wokolnoſcźi, a z
pſchikaznjemi za cžas ſwojeje njepſchitomnoſcźe. Wſchitcy ſuſodni
rycźerjo zeṅdźechu ſo na joho hrodźe, a cyły hród ržeſche wot hołka
brónjow, teptanja wobronjenych mužow a wot ſchcźerkanja wotrohow.
Hrabina bě cyłu nóc dźěława, zo by tak wjele ludźi wobſtarała a draſty a
wſchelake druhe wěcy, kiž hrabja na pucź trjebaſche, ſtaroſcźiwje
hromadu ſkładła. Pſchi ſwitanju běchu wſchitcy rycźerjo wobronjeni w
ſalu ſo zhromadźili, a hrabja ſtojeſche, wot hłowy k nohomaj do železa
wodźety a ze zejhrawacym pjerowcom na kłobucy, we jich ſrjedźinje. W
hrodowym dworje deleka běchu ſo hižom jězdni a pěſchcy kaž we bitwowym
zrjadowanju zeſtupali, a cžakachu na njoho.

Genovefa nětko do ſala ſtupi a pſchepoda ſwojomu mandźelſkomu po
waſchnju rycźeṙſkoho cžaſa mjecž a lebiju. „Noſch tutej bróni za Boha a
wótcžinu — k zakitej bjezbróniteje njewinowatoſcźe a k ſtrachej
pſchehordych złóſtnikow!“ prajeſche wona a padźe potom <pb n="8"/>blěda,
kaž to běłe rubiſchko, kiž w rucy dźeržeſche, do joho rukow. Styſkne
zdacźa pſchichodnych cźeṙpjenjow, kotrež pak nětko hiſchcźe wobjaſnicź
njewjedźeſche, napjelnichu jeje wutrobu. „Ach, Sigfrido, hdyž ſo ty
wjacy njewrócźiſch!“ zdychowaſche wona, a ſkhowa ſwoje woblicžo do
rubiſchka. „Budź dowěriwa, Genovefa!“ rjekny hrabja. „Pſchecźiwo Božej
woli mje nichtó k zemi njepowali. Wſchudźom ſmy w Božej rucy. Smy doma
ſmjercźi tak blizko kaž na bitwiſchcźu, a jenož Boža ruka to je, kiž ju
kóždy wokomik wot nas wotdźeržuje. Pod joho ſakitom ſmy woſrjedź
najkrwawniſcheje bitwy tak bjezſtraſchni, kaž hewak w ſwojim hrodźe. Bóh
je Bóh wójſkow a twjerdy hród. Schtóž ſo Boha boji, nima ſo nicžoho
druhoho bojecź. Toho dla njerudź ſo, luba žona, a budź moje dla pokojna.
— Staroſcź wo tebje, a wo hród a hrabinſtwo ſym ja wyſche Boha tutomu
ſwěrnomu dwórnikej (Hausmeiſter) pſchepodał. Wón je wot nětka hródnik
(Burgvogt) a zarjadowaṙ mojich wobſedźeṅſtwow. A nětko porucžu tebje
zakitej wjeṙſchnoho! Budź bože mje, ſpominaj na mnje, a modli ſo za
mnje.“

Genovefa pſchewodźeſche joho po kamjeṅtnych ſkhodźeṅkach dele, a
wſchitcy rycźerjo ſcźěhowachu. Hdyž z hrodowych wrótkow do dwora
zaſtupichu, — zakliṅcžachu trompjety, błyſchcźachu machane mjecže pſchi
ſkhadźenju ſłónca, zo bychu hrabju poſtrowjałe. Wón ſkocži na ſwojoho
konja, pohlada hiſchcźe raz pſchecźelnje na Genovefu, a khwataſche dale,
zo by ſwoje wuſtupowace ſylzy zatajił, a z wrjeſkotom, hrimotej
podobnym, lecźachu rycźerjo a konjeṙſcy pſchez tſchepotacy zběhnity móſt
(Zugbrücke) za nim. Genovefa hladaſche <pb n="9"/>z wěže (tórma) za
cźahom, hacž ſo jej z wocžow miny — zamkny ſo potom do ſwojeje ſtwy, zo
by ſo wupłakała, a njejědźeſche cyły zbytkny dźeṅ ani kuſka.

♣Třeći staw.♠

Genovefa je njewinowata wobſkoržena.

Genovefa běſche po hrabjowym wotjězdźe w najhłubſchej cźiſchinje na
ſwojim hrodźe žiwa. Hdyž cžeṙwjenojte ranjo nad jědlowymi lěſami
ſkhadźeſche, namaka ju hižom pſchi woknje ſedźo dźěłacu, a někotra ſylza
wuroni ſo kaž roſa na te kwětki, kotrež wuſchiwaſche. Hdyž potom jaſny
kemſchacy zwóncžk zazwoni, khwataſche wona do hrodoweje khapale, a
modleſche ſo z nutrnoſcźu za zbožo ſwojoho mandźelſkoho. Ženje
njewidźeſche ſo tam jeje ſtólc bjez Božimi ſłužbami prózny, a tež
někotružkuli popołdniſchu hodźinu pſchecžini wona tam w ſamocźe. Wona
zhromadźowaſche holcžki ze wſy, kotraž pod hrodowej horu ležeſche, pſchi
ſebi, rozwucžowaſche je w pſchedźenju a ſchicźu, a powjedaſche jim pſchi
dźěle wjele rjanoho. Kaž bě wona wot dźěcźacych dnow pſchecźelnica
khudych a khorych była, tak běſche nětko woprawdźe macź tych ſamych. Tu
njebě žadyn khudy, kotromuž by dźěło a zaſłužbu njedała, a hdźež jenož
khoroho wjedźeſche, wopyta joho w domje, a jeje pſchecźelnoſcź a lubozna
rycžniwoſcź poſłódcži jomu najhórcžiſche lěkaṙſtwa. Wjecžor pſchedźeſche
wona w towaṙſtwje ſwojich dźowkow; a huſto hiſchcźe pozdźe w nocy, hdyž
měſacžk do wyſokich woknow ſwěcźeſche, ſedźeſche w ſamotnej jſtwě,
hrajeſche na łutu (Laute), a ſpěwaſche k tomu pobožny khěrluſch. W cyłym
hrodźe pak dźeržeſche, wjelež w jeje mocy bě, na dobry rjad <pb
n="10"/>a cžiſte pocžinki, a njecźeṙpjeſche ze wſchim nicžo njeprawe na
ſwojich poddatych.

Dwórnik, kotromuž hrabja wſchitko to ſwoje pſchepodał bě, rěkaſche Golo.
Wón běſche leſny, derjezdźěłany muž, a wjedźeſche ze ſwojimi
liſchcźacymi rycžemi a ſwojim ſpodobnym zadźerženjom ſkoro kóždoho za
ſebje dobycź. Ale běſche muž bjez bohabojoſcźe a bjez ſwědomja. Samſny
wužitk a ſamſne wjeſelo ſtojachu jomu wyſche wſchoho. Je-li to, ſchtož
cžinjeſche, dobre a prawe, to joho cyle njeſtaraſche — hdyž jenož bě
jomu wužitne abo ſpodobne. Hnydom po hrabjowym wotjězdźe pocža wón toho
dla porucžacoho knjeza hracź. Wón draſcźeſche ſo pyſchniſcho dyžli
hrabja, dawaſche wulke hoſcźiny, a pſchecžinjeſche tak kubła ſwojoho
knjeza. Pſchi tym běſche pſchehordy pſchecźiwo ſtarym, ſwěrnym hrabjowym
ſłužobnikam, wotcźeže tež najnižſchomu dźěłacźerjej na derje zaſłuženej
mzdźě, a njepſchizwoli žanomu khudomu ani kuſk khlěba. Jenož pſchecźiwo
Genovefje bě dotal pſchecy najhłubſchu pokornoſcź wopokazał, a joho
pſchecźelniwoſcź a poſłužnoſcź pſchecźiwo njej běſche njeſměrna.
Genovefa zadźerža ſo pſched nim pſchecy bjezžortnje a doſtojnje,
rycžeſche z nim jenicžcy, ſchtož njewuhibnje (unumgänglich) trěbne
běſche, a dopomnjeſche joho pſchecy jenož na joho pſchiſłuſchnoſcź. Z
woprědka zdaſche ſo jej poſłuſchny, a pytaſche ſwoje wopacžnoſcźe pſched
njej nanajſtaroſcźiwſcho zatajicź, abo tola zamołwjecź. Ale po cžaſu bu
wón pſchecy khrobliſchi a ſkóncžnje tak njehaṅbicźiwy, zo wot njeje te
najžadławiſche wěcy žadaſche, kiž ſo hdy wot póccźiweje mandźelſkeje abo
knježny žadacź móža. Wona wotpokaza joho ze wſchej krutoſcźu a njewolu,
kaž wón <pb n="11"/>to zaſłuži — a wón nětko pocža ju złóſtnje hidźicź,
a wobzamkny ju zahubicź.

Genovefa, kotraž ſo nicžoho dobroho njenadźijeſche, piſaſche hrabi,
wupowjeda wo Golu cyle po wěrnoſcźi, a wobzamkny z nutrnej próſtwu, zo
by tutoho ſtraſchnoho cžlowjeka zdalił. Hrabjowy kuchnjownik, jara
ſprawny muž, kiž nicžo njepytaſche dyžli lěpſche ſwojoho knjejſtwa, a
Golowym ſłym wotmyſlenjam po móžnoſcźi ſo pſchecźiwjeſche, rěkaſche
Drako. Tón wza na ſo, hrabininy liſt z woſebitym dowěrnym mužom ſkradźu
hrabi wotpoſłacź. Ale leſcźiwomu Golej njebě to potajne woſtało. W tym
wokomiknjenju, hdyž Genovefa rano zahe w ſwojej jſtwě Drakej liſt
pſchepoda, pſchilecźa Golo z nahim mjecžom nuts, pſchekłó wbohoho,
njewinowatoho Drako pſched jeje wocžomaj, a pocža žałoſtne wołanje.
Wſchitcy w hrodźe pſchiběžachu khwatajcy, widźachu hrabinu, pſcheměnjenu
a bjez rycže, pſche ſtrach do ſtólca padnjenu, a dobroho Drako we krwi k
jeje nohomaj ležacoho; a Golo powjedaſche nětko na cžeſtnu, njewinowatu
hrabinu tak zatraſchne łžě, zo wſchitcy wotrocžcy a wſchitke dźowki w
hrodźe pſchi tym ſo zacžeṙwjenichu. Na to wotpoſła wón hnydom poſoła z
runje tajkimi zełhanymi pſchiſłodnymi liſtami k hrabi, wobſkoržowaſche
Genovefu, najpobožniſchu a najnjewinowacźiſchu mandźelſku, hako
njeſwěrnu, cžeſcźezabycźiwu žónſku, a da ju bjez tym do najhłubſcheje
hrodoweje wěže cźiſnycź.

Golo znajeſche derje zmyſlenoſcź ſwojoho knjeza. Wón wjedźeſche, zo drje
je hrabja jara nadobnje zmyſleny, ſprawny, ſobuželny a wulkomyſłny; ale
zo pſchi wſchěch ſwojich wubjernych ſamownoſcźach ſwoju <pb
n="12"/>nakhilnoſcź k nahłomu, ſapacomu hněwej, k njedótkliwoſcźi a
žehrawoſcźi (Eiferſucht) wobknježicź njewě. „A“, prajeſche złóſtnik,
„jena jenicžka njewobknježena nakhilnoſcź hewak najlěpſchoho muža je
runja ryncy w noſu mjedźwjedźa (bara). Za nju móžeſch joho wjeſcź,
hdźežkuli chceſch.“ Golo ſpuſchcźeſche ſo toho dla wěſcźe na to, zo
ſnadź hrabja w prěnim napadźe hněwa ſamu porucžnoſcź da, hrabinu
ſkóncowacź.

♣Štwórty staw.♠

Genovefa w jaſtwje.

Wěža (tórm), kiž bě hako jaſtwo za złóſtnikow poſtajena, a kotruž lud
jenož wěžu wbohich hrěſchnikow mjenowaſche, běſche najhrózbniſcha bjez
hrodowymi wěžemi. Genovefa njemóžeſche ženje bjez tajneje hrózby a
wutrobneje ſobuželnoſcźe z wbohimi jatymi tam nimo hicź. A najhłubſcho w
tejle wěži ležeſche nětko ſama! Jeje jaſtwo běſche tak zymne, ſtuchłe a
ſtraſchiwe, kaž murjowany row. Murje běchu cžornoſchěre, a wot włóžnoty
na wſchelakich měſtnach zelenje naběžane. Spódk bě z cžeṙwjenymi
cyhelemi wuſadźany. Ženje njeſwěcźeſche tam ſłónco, ženje pſchecźelny
měſacžk. Snadne dźeṅſke ſwětło, kiž pſchez mału, cžornu, železnu
lěſycžku pſchikhadźeſche, a Genovefinu ſněhběłu draſtu wobſwěcźeſche,
ſłužeſche takrjec jenož k tomu, zo by hrózbnoſcźe tohole zatraſchnoho
měſtna pokazało. Tſchepotaca z cźěſnoſcźu a ſtrachom a nimale
pſchemožena wot boloſcźe a zrudoby, ſedźeſche na ſłomjanym lěhwje. Pódla
njeje ſtojeſche hlinjany karancžk z wodu, a kuſk twjerdoho, cžornoho
khlěba běſche jeje cyroba.

<pb n="13"/>

Hdyž pak bě ſo wot prěnjoho zaſtróženja a prěnjeje boloſcźe zaſy
zhrjebała, ſtykny z horjacej nutrnoſcźu ſwojej rucy, pohladowaſche k
njebju a modleſche ſo, horcy ſylzujo: „O ty luby Wotcže we njebjeſach!
Tu ſedźu hłuboko pod zemju, a zhladuju horje k tebi. Nětko ſym cyle
wopuſchcźena. Nimam nikoho, dyžli tebje. Žane ſobuželne wócžko njewidźi
moje hubjenſtwo. Moj hłós njedoſahnje žane cžłowjecže wucho. Ale ty
widźiſch moje ſylzy; ty ſłyſchiſch moje zdychowaṅcžka! Ty dźě ſy
wſchudźom pſchitomny. Ty ſy tež tudy na tymle cźěmnym měſtnje. Mój nan a
moja macź njewěſtaj nicžo wo mni, a mój mandźelſki je daloko wote mnje w
precžkach. Luboſcźiwa ruka wſchěch mojich pſchecźelow njemóže mi
pomhacź. Ale twoja ruka njeje ſkrótſchena. Ty móžeſch wrota mojoho
jaſtwa wotewricź. O ſmil ſo ty nade mnu, mój najlěpſchi Wotcže!“

Jeje wocži a licy buſchtej wot wjele płakanja po cžaſu cyle bolacej.
Druhdy pak ſedźeſche tu pſche wulku zrudobu kaž proſta a bjez ſylzow. „O
kak zbožowni“, praji wona junu, „ſu tola najkhudſchi ludźo porno mi!
Woni widźa tola rjane módre njebjeſa a lubozne zelene łuki. O zo bych
měſto wójwodſkeje prynzeſny khuda paſtyṙſka holcžka, abo měſto hrabiny
proſcheṙka była — kak derje by mi było! Ach, mi je wſchitko wzate, a ja
nimam cyle nicžo wjacy! Same ſłónco, kiž je za wſchitkich, njeje tola za
mnje wjacy! Tola, pokrocžowaſche wona a jeje ſylzy ſo zaſy ronjachu, ty
dźě ſy hiſchcźe mój, o Božo! O budź nětko ty moje ſłónco! Haj, kaž
khětſe na tebje ſpomnju, bywa zaſy jaſno w mojej duſchi, a moja ze
žałoſcźu kaž z morjacym mjerznjenjom woproſtnjena wutroba <pb
n="14"/>roztaje zaſy k ſylzam!“ — Jara cžaſto pſchiṅdźechu jej ſłowa
cžeſcźomnoho biſkopa do myſlow. „To po tajkim, zawoła junu žałoſcźo, a
rozhladowaſche ſo w ſwojim jaſtwje, to je to zbožo, kotrež ty mi
pſchipowjedźi, pobožny mužo? Za róžowymi wrotami cžakaſche na mnje tole
cźěmne jaſtwo! Tola, praji wona změrowana, hdyž ty, o Božo, mje do
tohole jaſtwa pſchiṅcź da, dyrbi to za mnje derje bycź. Haj, ty
ſcźeleſch cźeṙpjenja jenož z luboſcźe. Wone ſu jenož njeſpóznate
dobroty. Pod njezbožom je ſame zbožo a žohnowanje ſkhowane, kaž twoja
ruka do hórkeje ſchkorpawy někotrohožkuli płodu ſłódke jadro zacžini.
Duž chcu tole cźeṙpjenje wot twojeje wótcowſkeje ruki khroble
pſchijimacź. Jenož k tebi chcu pohladowacź, a nic na mojich
pſcheſcźěharjow ſkoržicź. Ty chceſch to tak — nětko, Knježe, tu ſym!
Cžiṅ ze mnu, kaž ty chceſch; daj mi jenož twoju hnadu! Pſchecźiwo twojej
woli njemóže mi žadyn włóſk zekſchiwjeny bycź.“

Hdyž bě ſo tak modliła, zacžu wulke poſylnjenje. Jej bě, kaž by hłós w
jeje znutskownym prajił: „Budź bjez ſtaroſcźe, Genovefa! Ty drje
dyrbiſch hiſchcźe wjele cźeṙpjecź, ale ze wſchěch twojich cźeṙpjenjow
wumoži cźe Bóh! Ty drje ſy nětko we wocžomaj cžłowjekow złóſtnica, ale
twoja njewinowatoſcź budźe něhdy tola jaſniſcho ſo ſwěcźicź, dyžli
ſłónco.“ A na to zapadźe wona do wokſchewjacoho ſpanja.

♣Pjaty staw.♠

Genovefa porodźi w jaſtwje.

Genovefa ſedźeſche wjacy měſacow dołho w jaſtwje. Dołhi cžas
njepſchiṅdźe žadyn cžłowjek k njej, dyžli <pb n="15"/>Golo, kiž jej
ſwoje žadławe požadanja bjez pſcheſtacźa woſpjetowaſche, a jej jenož pod
tutym wuměnjenjom nawrócźenje cžeſcźe a wuſwobodźenje z jaſtwa
lubjeſche. Ale Genovefa prajeſche jomu: „Radſcho chcu ſo pſched
cžłowjekami bjezcžeſtna zdacź, dyžli to woprawdźe bycź; radſcho we
hłubokoſcźi tejele wěže zawutlicź, dyžli ze złym ſkutkom ſo na kralowſki
trón pozběhnycź!“

Jeje cźeṙpjenje bu pak hiſchcźe wjetſche. Bórzy po wotjězdźe ſwojoho
mandźelſkoho běſche wona k wěſtoſcźi pſchiſchła, zo budźe macź. Tutón
cžas ſo pſchibliži — a wona bu macźeṙ jenoho ſynka. „O ty moje lube
dźěcźo!“ praji wona, a pſchitłocži je z tſchepotacymaj rukomaj k ſebi,
„duž tu ſy! A na tymle zatraſchnym měſtnje wuhladaſch tónle ſwět! O pój
jow k mojej wutrobje, zo bych cźe wohrjeła! Ach, twoja wboha macź nima
ani pjeluſchki, zo by cźe do njeje zawaliła. Žadyn cžłowjek jej ani
łžicžku cźopłeje poliwki (Suppe) njepoſkicźi — ach, kak mohła twoja
khora wutła macź tebje zežiwicź! We tymle zatraſchnym pſchebytku njeje
ani druhi kucźik, hdźež bych cźe połožiła, hacž tłajaca ſłoma a twjerde
zymne kamjenje. Pod tymle cźěmnym włóžnym wjelbom, z kotrohož bjez
pſcheſtacźa woda kapa, dyrbiſch dźě pſche mokrotu a zymu wumrjecź. O wy
kamjenje tam horjeka, cžoho dla macžecźe moje lube dźěcźo z tymile
padacymi krepkami? Scźe wy tež tak njeſmilne, kaž cžłowjekowje? Tola ně,
wodajcźe mi! Wy něme murje macźe wjacy zacžucźa. Wy njemóžecźe moje a
mojoho dźěſcźa hubjenſtwo wjacy widźecź, a žarujecźe a płakacźe ze mnu.“

Potom pohlada k njebju, pozběhny ſwoje dźěcźo z tſchepotacymi rukomaj, a
rjekny w ſylzach: „O Božo! <pb n="16"/>Ty ſy mi tole dźěcźo darił! Ty ſy
jomu žiwjenje dał! Twój dar to je! Tebi wone ſłuſcha. Tebi dyrbi tež
cyle poſwjecźene bycź. Haj, pokrocžowaſche wona, to dyrbi moje prěnje
dźěło bycź, zo je tebi poſwjecźu. Ja njemóžu je do twojoho ſwjatoho
templa póſłacź. Ale ty dźě ſy tež tudy pſchitomny — a hdźež ty ſy, tam
je twój templ. Tudy njeje žana pſchecźelna ruka, kiž by je z kſchcźeṅcy
zběhnyła, žadyn duchowny, kiž by nana a kmótrow na winowatoſcźe
dopomnił. Duž chcu ja, macź, měſto nana, kmótra a duchownoho ſobu
zaſtupicź. Toho dla ſlubju ja tudy ſwjatocžnje, o Božo — jelizo mje a
moje dźěcźo hiſchcźe tak dołho w žiwjenju zdźeržiſch — tole dźěcźo w
ſwjatej wěrje do tebje, o Wotcže, do twojoho Syna a do twojoho Ducha, w
ſpóznawanju tebje a we ſwjatej luboſcźi k tebi a wſchitkim cžłowjekam
wocźahnycź, a je hako drohi, mi dowjerjeny pokład pſched złym
wobarnowacź, zo bych je tebi na ſudnym dnju cžiſte a njezmazane wot
hrěchow a złóſcźow zaſy dała, a w mojim zamłowjenju pſched tobu
wobſtała.“ Nětko modleſche ſo hiſchcźe dołho z cźicha, wza potom karan z
wodu, a kſchcźijeſche to dźěcźo, a da jomu mjeno Boloſcźiwk
(Schmerzenreich); „pſchetož, praji wona, pod boloſcźemi a ſylzami
pſchiṅdźe ty na ſwět. Boloſcźiwk dyrbi toho dla twoje kſchcźeṅſke mjeno,
a ſylzy twojeje macźerje dyrbja twoje wjazanje bycź!“

Na to zawali wona dźěcźo do ſwojoho ſchórcuſchka, a połoži ſebi je na
klin. „Tak, praji wona, tu na mojim klinje dyrbi po tajkim pſchichodnje
twoja kolebka bycź!“ Potom pohlada zrudniwje na mały kuſk twjerdoho,
cžornoho khlěba pódla ſebje, a rjekny: „Tole, <pb n="17"/>wbohe dźěcźo,
to dyrbi po tajkim pſchichodnje twoja cyroba bycź! Wona je drje twjerda
a kruta, a doſaha lědom za mnje; ale njebój ſo, ſylzy twojeje macźerje
dyrbja ju zmjekcžicź, a pod Božim žohnowanjom je to za mnje a za tebje
doſcź!“ Wona rozkuſowaſche twjerdy khlěb nadrobnje, a zežiwi ſwoje
dźěcźo z nim.

Hdyž dźěcźo junu jara měrnje na jeje klinje ſpaſche, ſkhili ſo wona nad
nje, a zdychowaſche: „O Božo, ſpohladuj tola na tole wbohe dźěcźo na
mojim klinje! Ach, kóžda kwětka by w tutej cźěmnej zymnej pincy, bjez
ſłóncžnoho ſwětła a cźopłoty, bjez cžerſtwoho powětra, bórzy ſwětłoſcź a
barbu zhubiła, a woblědnyła a ſkhoriła! Ach, kak mohło moje dźěcźo, tale
něžna roſtlinka, tudy pſchibywacź! O Božo, njedaj jomu tola tak hubjenje
zaṅcź! O kak ja je lubuju, kak rady bych za tole lubozne dźěcźo ſwoje
žiwjenje dała! Ale ty lubujeſch je hiſchcźe bóle, dyžli ja; ty lubujeſch
mje a wſchitkich cžłowjekow bóle, dyžli macź ſwoje dźěcźo. Haj, praji
wona z wótrym, pohnutym hłoſom, ty dźě ſy ſam prajił: A byrnje macź
ſwoje dźěcźo zabycź mohła, nochcu tola ja tebje zabycź.“

Hdyž Genovefa tak wótſe rycžeſche, wotcucźi dźěcźo, a ſmějkotaſche ſo
prěni krócź pſchecźelnje na ſwoju macźeṙ. Genovefa ſmějeſche ſo tež —
prěni krócź w ſwojim jaſtwje. „A ty ſo ſmějkotaſch, lube dźěcźo?
prajeſche wona, a pſchitłocži je k ſwojej wutrobje. Ty njedźiwaſch na
hrózbnoſcźe tohole měſtna? Haj, ſměj ſo jenož! Twoje ſmějkotanje je mi
wjacy, dyžli tyſac ſłowow. Je mi, kaž by prajicź chcyło: Macźi, njepłacž
a budź wjeſoła! Ty drje ſy khuda, ale Bóh je bohaty. Ty drje ſy bjez
pomocy, ale Bóh je ſylny pomocnik. Ty drje <pb n="18"/>mje prawje
lubujeſch, ale Bóh lubuje tebje a mje hiſchcźe bóle! Haj, ſměj ſo jenož,
lube dźěcźo, ſměj! Kaž dołho ſo ty ſmějeſch — njemóže twoja macź wjacy
płakacź!“

Po někotrych dnach pſchiṅdźe Golo zaſy. Z dźiwim, ſpłóſchiwym woblicžom
ſtupi pſched nju. „Nětko mam to ſkoro ſyte! praji wón. Chcecźe-li
błaznica woſtacź, a ſo ſwojich zawjercźanych pocžinkow njewoſtajicź,
ſmilujcźe ſo tola k najmjeṅſchomu ſwojoho dźěſcźa. Pſchetož hdyž
njechacźe po mojej woli žiwa bycź, dyrbicźe — Bohu ſkorženo! wumrjecź a
waſche dźěcźo tež.“ Genovefa wotmłowi měrnje a njebojaznje: „Radſcho
tyſackrócź wumrjecź, dyžli do něcžoho zwolicź, cžohož dla dyrbjała ſo
pſched Bohom, drohimaj dobrymaj ſtarſchimaj, ſwojim mandźelſkim a
wſchitkimi dobrymi cžłowjekami haṅbowacź.“ Golo pohladny dźiwjo na nju,
wobrocźi ſo połny złóſtnoho hněwa, a zapraſny železne durje z tajkej
mocu za ſobu, zo ſo zakłady jaſtwa khabłacź zdachu, a hrimotacy ropot
hiſchcźe dołho we wjelbje ſo roznoſchowaſche.

♣Šesty staw.♠

Genovefa doſtawa powjeſcź wo ſwojej blizkej ſmjercźi.

Wokoło połnocy kłapaſche na dobo něchtó wo małe jaſtwowe woknjeſchko. „O
luba hrabina, ſcźe hiſchcźe wotcucźena? prajeſche ſłaby, žałoſcźacy
hłós. O ſchto dyrbju wam prajicź! Ach Božo, ach Božo! Njemóžu pſche
płakanje ſkoro rycžecź. Ach tón bjezbožny Golo! Bóh joho khoſtaj
(ſchtrafuj), a cźiſṅ joho do najſpódniſcheje hele — zaklatoho
złóſtnika.“

<pb n="19"/>

„Schtó dha ty ſy?“ praſcheſche ſo Genovefa, ſtany, a dźěſche k železnej
lěſycy.

„Wěžnikowa (wěžnik, wěžny ſtražnik, Thurmwärter) dźowka!“ wotmłowi tón
hłós. „Wěſcźe, ta Bertha, kiž je hižom tak dołho khora a kotrejž ſcźe wy
w jeje khoroſcźi telko dobrotow cžinili. Ach, ja mam was tak lubo, a
chcyła ſo wam tola tež rady dźakowna wopokazacź. Ale ach, pſchinjeſu wam
žałoſtne powjeſtwo! Tule nóc hiſchcźe dyrbicźe wy wumrjecź. Hrabja chce
to tak; pſchetož wón dźerži was woprawdźe za tu žadławu złóſtnicu, za
kotruž was Golo wudawaſche. To je wón Golej piſał. Mordarjo ſu hižom
ſkazani. Dyrbja wam hłowu ſcźecź. Zawěrno tak je. Sym ſama ſłyſchała,
kak je ſo Golo z nimi zrycžał. A ach! waſche dźěcźo dyrbi tež wumrjecź.
Pſchetož hrabja nochce je za ſwojoho ſyna ſpóznacź. Ach, tyſchnoſcź mi
měra njedaſche. Njemóžach tule nóc hiſchcźe žane wócžko zaṅdźelicź. Kaž
rucže wſchitko ſpaſche, zhrabach ſo ze ſwojoho khoroho łoža, a ſpytach,
ſo k wam dele wlec. Pſchetož ach, ja njemohła wjacy žiwa bycź,
njebych-li wot was božemje wzała, a ſo wam za waſchu luboſcź pſchecźiwo
mi hiſchcźe junkrócź dźakowała! Macźe-li hiſchcźe něſchto wobſtaracź,
abo hewak něſchto na wutrobje, dowěṙcźe to mi, zo tola njebychu wſchitke
waſche potajuſtwa z wami do zemje zahrjebane byłe, a zo bych ſnadź
waſchu njewinowatoſcź hiſchcźe wobſwědcžicź mohła.“

Genovefa ſtróži ſo jara, a njemóžeſche pſche ſtrach dołho zarycžecź.
Skóncžnje praji: „Lube dźěcźo, budź tak dobre, a pſchinjes mi ſwěcu,
cžornik, pjero a papjeru.“ Holcžka to pſchinjeſe, a Genovefa pocža
piſacź. <pb n="20"/>Dokelž tam žane blido a žadyn ſtólc njeběſche,
piſaſche na zemi ſcźěhowacy liſt:

„Najlubſchi mandźelſki! Tu na zymnych kamjenjach ſwojoho jaſtwa ležo
piſam hiſchcźe tebi. Hdyž budźeſch tónle liſt cžitacź, tłaje moje cźěło
hižom dołho w rowje. We mało hodźinach ſteju ja pſched ſudnym ſtołom
Božim. Sym hako złóſtnica k ſmercźi wotſudźena. Ale Bóh wě, zo
njewinowata wumru; to wopſchiſaham cźi pſched joho ſwjatym woblicžom a
pſchi wotkhodźe do wěcžnoſcźe. Wěṙ mi, ja njeṅdu ze žanej łžu ze ſwěta!

Ach najlěpſchi mandźelſki! Mi je jenož tebje žel. Wěm, zo ſy dyrbjał
žałoſtnje zjebany bycź, hewak njemohł ſwoju Genovefu a ſwoje dźěcźo
moricź dacź. Ale hdyž něhdy to jebanſtwo ſpóznajeſch, o njerudź ſo
pſchejara! Ty dźě mje pſchecy lubowaſche. Ty njejſy wina na mojej
ſmjercźi. Je to hižom Bože dopuſchcźenje!

Wotproſch pak tola Bohu ſwoje pſchekhwatanje. Njewoſudź nikoho wjacy,
doniž joho njejſy ſłyſchał. Njech je tuto twoje prěnje pſchekhwatane
wuſudźenje tež twoje poſlednje. Zarunaj tónle jenicžki zły ſkutk —
byrnje pſchi tym najmjeṅſchi dźěl měł — z tyſac dobrymi a nadobnymi
ſkutkami. To je to najlěpſche, ſchtož hiſchcźe cžinicź móžeſch.
Wobžarowacź a ſo rudźicź nicžo wjacy njepomha. A potom pomyſli tola tež,
zo ſu njebjeſa. Tam budźeſch ſwoju Genovefu zaſy widźecź, tam
ſpóznajeſch jeje njewinowatoſcź a ſwěru, tam wohladaſch prěni krócź tež
ſwojoho ſyna, kotrohož tu ženje widźał njejſy. Tam nas zli cžłowjekojo
nihdy njerozdźěla.

Tola mojich wokomiknjenjow na zemi je jenož mało. Ja chcyła hiſchcźe
rady ſwoje poſlednje winojtoſcźe do<pb n="21"/>pjelnicź. Toho dla
dźakuju ſo hiſchcźe tebi za wſchu luboſcź, kiž ſy mi w lěpſchich dnach
wopokazał. Ja wozmu luboſcź k tebi ſobu do rowa.

Staraj ſo wo mojej dobrej ſtarſchej. Budź dobry ſyn pſchecźiwo nimaj.
Změruj jeju w zrudobje. Ach, ja njemóžu jimaj wjacy piſacź, pſchetož
moja hodźina ſo bliži. Praj pak jimaj ty, zo jeju Genovefa njebě žana
złóſtnica — zo njewinowata wumrjech — zo w ſmjertnej hodźinje hiſchcźe
na njeju ſpominach — zo ſo jimaj za wſchitko, wſchitko, ſchtož ſtaj mi
wopokazałoj, wutrobnje dźakuju.

Gola, wbohoho, zaſlepjenoho błazna — njemoṙ w ſwojim hněwje. Wodaj jomu,
kaž ja jomu wodawam. Słyſchiſch? Proſchu cźe wo to. Nochcu žadyn hněw
ſobu do wěcžnoſcźe wzacź, a moje dla njedyrbi žana krepka krewje
pſchelata bycź.

Tež tych, kiž mi hłowu wotetnjeja, njehidź, zo mje njewinowatu morja,
ale cžiṅ radſcho jim a jich ſwójbnym dobroty. Pſchetož woni ſkutkuja po
pſchikazni a wuwjedu to zawěſcźe njerady.

Dobry, njewinowacźe morjeny Drako běſche jedyn z twojich najſwěrniſchich
ſłužobnikow. Staraj ſo za joho zawoſtajenu wudowu, a budź z nanom joho
khudych ſyrotow. To ſy jomu dołžny; pſchetož joho poddanoſcź k tebi bě
po prawym wina mojeje ſmjercźe. Wón wumrje za tebje. Njezabudź tež, joho
zjawnje a ſwjatocžnje za njewinowatoho wuprajicź.

To dobre dźěcźo, kiž tebi tónle liſt pſchepoda, Berthu, mytuj. Wona bě
mi jenicžcy ſwěrna, hdyž bě wſchitko napſchecźo mi, abo wjele wjacy hdyž
z bojoſcźe pſched Golom mje zaſtupowacź ſebi nichtó njezwěri.

<pb n="22"/>

Swojim poddanam budź miły knjez. Njenapołož jim žane pſchewulke cźeže.
Staraj ſo, zo bychu ſprawnych zaſtojnikow, doſtojnych duchownych a
wuſtojnych lěkarjow měli. Słyſch kóždoho ſam, kiž ma ſo wobcźežowacź,
abo tebi nuzu ſkoržicź. Woſebje budź pſchecźiwo khudym ſmilny. Ach, ja
myſlach macźeṙ twojich poddanow bycź, a jim hiſchcźe wjele dobroho
cžinicź! Cžiṅ to nětko ty. Ty maſch nětko dwójnu pſchiſłuſchnoſcź, jim z
nanom bycź.

A nětko praju tebi ſwoje poſlednje božemje. O njerudź ſo tola pſchejara
wo mnje, najlubſchi mandźelſki! Wumru dźě rady; pſchetož krótke a połne
hubjenſtwa je tuto žiwjenje — a hacžrunje ſym hrěſchnica, wumru tola we
wſchěch tych wěcach, kotrychž je mi Golo wobſkoržował, tak njewinowata
kaž mój zbóžnik. Wón budźe mojej duſchi hnadny! Hiſchcźe junu, budź
božemje a proſch za moju wotkhadźacu duſchu. Ja woteṅdu ze zjednanej,
luboſcźiwej wutrobu, a ſym hiſchcźe w ſmjercźi — twoja ſwěrna mandźelſka
Genovefa.“

Tónle liſt piſaſche Genovefa pod njeſměrnym ſylzowanjom. Cžornik a ſylzy
běžachu we nim hromadu, zo móžeſche ſo lědom cžitacź. Nětko da jón tej
holcžcy a prajeſche: „Tutón liſt ſkhowaj hako drohu wěc, a njepokazaj
jón žanomu cžłowjekej. A hdyž mój mandźelſki z wójny pſchiṅdźe, daj liſt
jomu do ruki.“ A nětko wza Genovefa ſwój parlowy rjecźazk ze ſchije a
rjekny: „Tute parle, lube dźěcźo, wzmi za ſwoje ſwěrne, ſobuželne ſylzy.
Wone běchu moje njewjeſcźinſke debjeṅſtwo, a njepſchiṅdźechu wot toho
cžaſa, hdyž je z ruki ſwojoho mandźelſkoho doſtach, nimale ženje z
mojeje ſchije. Te dyrbja nětko twój njewjeſcźinſki pokład bycź. <pb
n="23"/>Su drje wjacy dyžli tyſac złotych hódne. Njeſtajej pak, byrnje
nětko bohata była, ſwoju dowěru na nicžo cžaſue. Spominaj, zo twoja
hrabina tele parle na tej ſchiji noſcheſche, kotruž nětk bórzy mjecž
pſcherubnje. Wukni z mojoho dóṅta, zo ſo na najlěpſchich cžłowjekow
ſpuſchcźecź njemóžemy. Ach, ja njemyſlach, zo tón ſamy, kiž mi tele
parle hako debjeṅſtwo dari, tule ſchiju rozrubnycź da. Dowěṙ ſo toho dla
jenicžcy na Boha. A nětko woteṅdź, a woſtaṅ pobožna a dobra. Ja dyrbju
hiſchcźe k Bohu ſo wobrocźicź a ſo na wěcžnoſcź pſchihotowacź. Božemje!“

♣Sydmy staw.♠

Genovefa je k wotprawjenju wjedźena.

Lědom bě holcžka woteſchła, praſnychu jaſtwowe železne durje, wocžinichu
ſo brincžo, a dwaj wobronjenaj mužej zaſtupiſchtaj. Jedyn dźeržeſche
zapalenu pokhodnicu w rucy, a druhi njeſeſche wulki mjecž pod pažu.
Genovefa klecžeſche, ze ſwojim dźěſcźom na rukomaj, a modleſche ſo.
Wobaj mužej widźeſchtaj ze ſpodźiwanjom jeje blěde, ſpadnjene woblicžo a
to lubozne dźěcźo, na kotrež ſylzy ronjeſche. „Staṅ, Genovefa“, praji
muž z mjecžom, kiž bě wot Gola za kata poſtajeny, zazłobjenje a z hrubym
hłoſom, „wzmi twoje dźěcźo ſobu, a pój z namaj!“ Genovefa zawoła: Božo
budź mi hnadny! Ja ſteju w joho rucy!“ — ſtany, a khaboleſche za nimaj.
Pucź dźěſche pſchez dołhu, podzemiſku khódbu, kiž ſkoro žanoho kónca
njemějeſche. Muž z pokhodnicu dźěſche w prědku; tón druhi z mjecžom zady
njeje, a wulki, koſmaty pos ſcźěhowaſche jich.

Skóncžnje pſchiṅdźechu k wulkim, železnym durjam. <pb n="24"/>Tu wutykny
muž, kiž prěni dźěſche, klucž, a haſny pokhodnicu. Durje ſo wotewrichu,
a woni běchu nětko pod hołymi njebjeſami, blizko wulkoho lěſa. Běſche
jaſna nazymſka nóc. Njebjeſa běchu połne hwězdow. Měſacžk bližeſche ſo
khowanju. Zymny wětſik dujeſche. Žadyn z mužow njepraji ſłowcžka.
Wjedźeſchtaj Genovefu daloko, daloko do lěſa. Nětko pſchiṅdźechu na hołe
měſtno, kiž běſche kołwokoł z wyſokimi, cžornymi jědlemi, cźěmnymi
jilmami (Ulme) a tſchepotacymi woſycami wobdate. Tu rjekny Kunc, muž z
mjecžom: „Nětk zaſtaṅ, Genovefa, a poklakṅ.“ Genovefa poklakny. „Nětk
daj dźěcźo ſem, a ty, Heṅco, zawjazaj jej wocži!“ pokrocžowaſche,
wucźeže mjecž z nóžnjow, wuzběže jón, a pſchimny dźěcźo za rucžcy. Ale
Genovefa wobjimaſche ſwoje dźěcźo krucźe we ſwojimaj rukomaj, pohladny k
njebju, a wołaſche wótſe: „O Božo, daj mi wumrjecź — ale wumož moje
dźěcźo!“

„Njecžiṅ žanu haru!“ praji tón hruby muž. „Schtož dyrbi bycź, dyrbi
bycź! Daj jow!“

Ale Genovefa wołaſche płakajo a žałoſcźo: „O lubaj mužej, je dha móžno,
zo wój tole wbohe njewinowate dźěcźo moritaj?! Schto je zawinyło? Komu
je kſchiwdu cžiniło? Skóncujtaj mje! Ja dźě chcu rady wumrjecź! Hlejtaj
moju hižom nahu ſchiju! Jenož moje lube dźěcźo woſtajtaj žiwe! Donjeſtaj
je k mojimaj ſtarſchimaj! Abo njeſmjetaj-li to, woſtajtaj — nic moje
dla, ale mojoho dźěſcźa dla — mje pſchi žiwjenju. Ja wſchak nochcu tónle
lěs w cyłym žiwjenju wjacy wopuſchcźicź, a ženje wjacy bjez ludźi
pſchiṅcź! O hlejtaj, ja, waſcha knjeni a hrabina, klecžu pſched wamaj a
wobjimam proſcho waju kolena! Sym-li wamaj hdy žanu kſchiwdu <pb
n="25"/>cžiniła, ſkóncujtaj mje! Sym-li žanu złóſcź wobeſchła,
zamordujtaj mje. Ale wój wſchak wěſtaj, zo ſym njewinowata! O wój
budźetaj ſo wěſcźe něhdy kacź, jelizo na moje ſylzy njedźiwataj! Mějtaj
ſmilnoſcź ze mnu, a Bóh budźe tež něhdy wamaj ſmilny. Njedajtaj ſo
cžaſnoho myta dla k złym ſkutkam zawjeſcź; pſchetož khoſtanje (ſchtrafa)
je wěcžne. Bójtaj ſo tola Boha bóle dyžli cžłowjekow! Abo chcetaj ſnadź
Gola woprawdźe wyſche cžeſcźicź dyžli Boha? Njerozliwajtaj tola
njewinowatu krej; pſchetož krej njewinoſcźe woła k njebjeſam wo
wjecźenje (Rache), a mordaṙ nima žanoho měra wjacy.“

Kunc, kiž hiſchcźe pſchecy mjecž wyſoko zběhnjeny dźeržeſche, rjekny:
„Ja nicžo druhe njecžinju, hacž ſchtož je mi pſchikazane! Je-li to
prawje abo njeprawje, njech Golo a hrabja zamłowitaj.“

Ale Genovefa njepſcheſta proſycź a žałoſcźicź. „O pohladajtaj tola k
njebjeſam!“ praji wona. „Widźitaj tamle měſacžk? Hlejtaj, wón ſo za
jědlemi khowa, hako by widźecź nochcył tón njeſkutk, kotryž wuwjeſcź
chcetaj! Hladajtaj, kak krejcžeṙwjeny ſo khowa! O kaž cžaſto jón
pſchichodnje ſo khowacź widźitaj, budźe waj dla njewinowacźe rozlateje
krewje wobſkoržowacź! Haj hdyž tež wyſoko na njebju ſteji, a wſchitkim
ludźom jaſnje ſwěcźi, by ſo tola wamaj krejcžeṙwjeny zdał. — O ſłyſchtaj
tola, ſłyſchtaj, wětſik ſo zběha! Njeſłyſchitaj, kak hrózbnje ſchtomy
ſchumja, a kak wótſe wſchě liſcźicžka tſchepotaja? Cyła pſchiroda
(natura) ſo zaſtróža nad zamordowanjom njewinoſcźe. O pſchichodnje budźe
waj kóžde ſchumjace liſcźicžko traſchicź! — Hlejtaj tam horjeka hwězdy!
Kaž z tyſac wócžkami hlada njebjo <pb n="26"/>na waj. Mohłoj wój pod
Božim njebjom tajku žadławoſcź wobeṅcź? Pomyſlitaj, tam horjeka nad
hwězdami je Bóh, pſched kotrohož ſudom wój něhdy ſtacź dyrbitaj! O Božo!
Ty wotcže wudowow a ſyrotow tam horjeka, o zmjechcźuj wutrobje tejule
mužow, kiž dźě mataj tež žonu a dźěcźi — a zaſtaj jeju ruku, zo tu wbohu
macź a to žałoſcźace dźěcźatko pſchelutujetaj, a tule cźežku krawnu winu
na ſo njezwalitaj!“

Heṅc, kiž bě pſchecy mjelcžał, zetrě ſebi ſylzu, a prajeſche: „Ty Kunco,
moja wutroba je hnuta! Woſtajmoj ju žiwu. Chceſch-li ty krej
pſcheliwacź, ſtorcž ſwój mjecž radſcho Golej do wutroby. Wón je tón
winowaty; wona pak je w ſwojim žiwjenju jenož dobre ſkutkowała. Pomyſli
jenož, kak wjele dobrotow je wona tebi w twojej poſlednjej khoroſcźi
wopokazała.“

„Wona dyrbi wumrjecź!“ praji Kunc. „Tu nicžo njepomha, luby Heṅco! Mi je
duſchu na duſchu tež cźežko, ju ſkóncowacź. Ale hdyž ju žiwu woſtajimoj,
dyrbimoj mój wobaj wumrjecź. A jej to tola nicžo njepomha. Golo budźe
wjedźecź ju hiſchcźe namakacź. K tomu dyrbimoj jemu jeje wocži
pſchinjeſcź hako znamjo, zo ſmoj ju ſkóncowałoj.“

„Chcemoj ju tola žiwu woſtajicź!“ prajeſche Heṅc. „Móžemoj dźě to takle
ſcžinicź: Damoj jej, zo bychmoj pſcheradźenaj njebyłoj, pſchiſahacź, zo
pſchecy w tymle lěſu woſtanje — a Golej pſchinjeſemoj wocži tohole
twojoho pſa. Sym wěſty, zo jomu złe ſwědomjo njeda tak wótrje pohladacź,
zo by naju jebanſtwo pytnył. Ale njeje wěrno, tebi je cźežko, twojoho
pſa ſkóncowacź? Pomyſli jenož, Kunco, njedyrbjałoj naſcha luba hrabina a
naſch młody hrabja, tale njezbožowna macź a jeje <pb n="27"/>njewinowate
dźěcźo, tebi dróžſchej a lubſchej bycź, dyžli — Božo wodaj! — twój pos?
Kunco, njebudź tola tak njecžłowjeſki!“

„To njejſym!“ wotrazy Kunc. „Bóh to wě, hiſchcźe ženje njebu mi moja
ſłužba tak cźežka. Ale Golo ſo roznjemdri, jelizo joho pſchikazuju
njedopjelnimoj.“

„Z twojim Golom!“ rjekny Heṅc. „Njewinowatomu žiwjenje daricź, je
zawěrno něſchto dobre. A muž njeſmě ſo pſchi dobrym ſkutku bojecź, ale
dyrbi tež něſchto wažicź. Hdyž tež nětko někajku pſchecźiwnoſcź ſebi
pſchihotujemoj: — ſchto je wo to? Prjedy abo pozdźiſcho pſchinjeſe to
tola dobre płody!“

Tón kruty muž praji ſkóncžnje: „Njech je! Chcemoj ſebi to zwažicź.“
Nětko pſchedpraji jej žałoſtnu pſchiſahu, zo nochce ſwoje žiwe dny wjacy
z tohole lěſa cźeknycź, a wona dyrbjeſche kóžde ſłowo za nim
woſpjetowacź. Tež Heṅc dyrbjeſche jemu na nahi mjecž pſchiſahacź, zo
žanomu cžłowjekej ſłowcžko wo njej njepiknje, a ju tež ženje w tym lěſu
njewopyta. Nětko wjedźeſche ju Kunc ze ſwojim towaṙſchom, zo by ſebi
prawje wěſty był, hiſchcźe wjele mil daloko pſchez hory a doły do
najtraſchniſcheje dźiwjeje krajiny, hdźež po joho wjedźenju hiſchcźe
žadyn cžłowjecži ſtop ſtupił njebě — tu padźe wona ſkóncžnje ſłaba a
bjezmocna pod jenej jědlu. Mužej woſtajiſchtaj ju ležo, a dźěſchtaj
ſwoju ſtronu. Jenož Heṅc wohladny ſo hiſchcźe junu ze ſylzojtymaj
wocžomaj, a prajeſche: „Bóh chcył ſo nad njej ſmilicź, a ſo za nju a
jeje wbohe dźěcźo dale ſtaracź! Pſchetož njeby-li wón miłoſcźiwſchi był,
dyžli cžłowjekowje, dha by naju ſmilnoſcź podarmo była.“

Hdyž tajle mužej do hrodu ſo nawrócźiſchtaj, ſe<pb n="28"/>dźeſche Golo
kaž zadwělowacy w ſwojej jſtwě, a běſche hłowu z ruku podeprjeł. „Tu
pſchinjeſemoj cźi tej wocži!“ rjekny Kunc, pſchi durjach zaſtawſchi a
wocži ſwojoho pſa we wotewrjenej rucy pokazujo. „Nochcu jej widżecź!“
zarjewi Golo zatraſchnje, poſkocži, a pſchimny ſo ſwojoho teſaka. „A
jelizo hiſchcźe jedyn z waju mjeno teje njezbožowneje mjenuje, wucźahnu
ſwój teſak, a pſchebodu joho. Hnydom dźitaj mi z wocžow, haj,
njepſchiṅdźtaj ženje wjac pſched moje woblicžo! — To je tola ſpodźiwne!“
dźeſche Golo potom pſchi ſebi, „prjedy zdaſche ſo mi wjecźenje na
Genovefje ſłódke — a nětko je mi tak žałoſtnje hórke, zo bych porſt z
mojeje ruki dał, hdy bych tu pſchikaznju naſpjet wzacź mohł! Ach, ſchtóž
ſwoju požadoſcź poſłucha, widźi ſo na poſledku tola kóždy krócź
zjebanoho!“

♣Wosmy staw.♠

Jeleṅca wumoži Genovefu a jeje dźěcźo wot zawutlenja.

Genovefa woſta dołho bjezmocna pod jědlu ležo. Skóncžnje wotcucźi, a
widźeſche ſo ze ſwojim dźěſcźom ſamotna w lěſu. Cyłe njebjo běſche ſo
bjez tym z mrócželemi pſchikryło. Měſacžk bě ſo dawno ſkhował. Běſche
jara cźma. Mócny wětr ſchumjeſche pſchez ſchtomy. Na ſchtomje wyſche
njeje ſutaſche ſowa, a njedaloko njeje wujeſche wjelk. Wona dyrkotaſche
pſche bojoſcź.

„O Božo, o Božo,“ wołaſche wona, „tajki ſtraſch mje pſchejima! Tola ty,
o luby Božo, ſy dźě tež tudy pſchi mni. Pſched tobu je nóc jaſna. Ty mje
widźiſch! Hdźež žadyn cžłowjek njeje, tam ſy ty. Ty ſy mje a <pb
n="29"/>moje dźěcźo — bjezkóncžny dźak budź tebi za to! — z ruki
cžłowjekow wumožił. Ty njedaſch naj wot zwěrjatow ſkóncowacź. Tebi chcu
ſo dowěricź a nochcu ſo bojecź!“

Woſta ze ſwojim dźěſcźom na klinje pod ſchtomom ſedźo; ſtykny ſwojej
rucy, pohladowaſche cźicho ſylzujo k njebju, a wocžakowaſche dźeṅ. Ale
tón pſchinjeſe jej nowu žałoſcź. Běſche zamrocžene, młhowite nazymſke
ranjo. Cyła krajina kołwokoł běſche njepſchijomna, dźiwjoho a traſchnoho
napohlada. Nihdźe nicžo dyžli nahe ſkały, cźernje a zaroſcźene keṙki,
jenož tam a ſem jenotliwe jědle a ſchmrěki! Rězny raniſchi wětſik
dujeſche zymnje, a bórzy pocža tež ſylnje ſo deſchcźowacź a ſněhowacź.
Genovefa dyrkotaſche pſchi mjerznjenju a jeje lube dźěcźo pocža zymy a
hłodu dla wótſe płakacź. Pytaſche wſchudźom wokoło, zo by wuhnity ſchtom
abo ſkalnu próznjeṅcu k ſkhowanju, a někotre dźiwje płody k cyrobje
namakała. Ale nihdźe njenamaka ſuchoho měſtacžka, nihdźe pſchi
połwotliſcźenych keṙkach ani jahodki. Tu wuhrjeba ze ſwojimi něžnymi
porſtami z twjerdeje a hižom zamjerznjeneje zemje někotre koruſchki — a
ſněh bu z jeje krewju cžeṙwjenje barbjeny! Tute koruſchki nětko
rozkuſowaſche, a ſwojomu dźěſcźu dawaſche.

Potom dźěſche, tak mucžna a ſłaba kaž bě, ze ſwojim dźěſcźom na rukomaj,
w ſnězy a deſchcźu pſchez zatraſchnu puſcźinu dale, njewjedźo hdźe. Hdyž
bě zaſy ſkału pſchekrocžiła, widźeſche deleka bjez puſtymi ſkałami mały,
lubozny doł ze ſchtomami a keṙkami. Wona lězeſche dele. W jenej ſkale,
kiž bě huſcźe z jědlemi wobroſcźena, wuhlada bjez pſchewiſowatymi
hałozami dźěru. Tuta <pb n="30"/>wjedźeſche do próznjeṅcy, kiž bě doſcź
ſchěroka, zo móžeſche k nuzy dweju abo tſjoch cžłowjekow hoſpodowacź.
Njedaloko ſchucžeſche kužoł, ſwětły kaž kryſtal, ze ſkały. Pſchi kužole
ſtejachu někotre jabłonje; bě pak na nich jenož tam a ſem zwjadłe
liſcźo, a ani jene jabłucžko. Jedyn banjowc (Kürbißſtaude) plecźeſche ſo
po ſkale horje; joho łopjena pak běchu zwjadłe, a joho płody běchu drje
wulke a rjenje zelene, ale hižom zhniłe a njehodźachu ſo k jědźi.

Genovefa zaſtupi ze ſwojim dźěſcźom do teje próznjeṅcy. Tu bě ſkóncžnje
pſched wětrom a deſchcźom zakitana. Tola pſchecy hiſchcźe tſchepotaſche
a dyrkotaſche pſche zymu. Nětko bě połdnjo. Hłód cžwilowaſche ju
žałoſtnje, a tež jeje dźěcźo pocža zaſy z hłodom płakacź a wołacź. Tu
poklakny w próznjeṅcy, pohladowaſche z próznjencynej dźěru k njebjeſam,
ſtykny rucy a modleſche ſo: „O ty dobry wotcže w njebjeſach! Spohladuj
na płakacu macźeṙ a jeje zawutlace dźěcźatko! Ty dźě naſycźujeſch tež w
zymſkim cžaſu rapaki, kiž tam wokoło wyſokeje ſkały lětaja. Ty
njezabudźeſch tež teje wacžki, kotraž jow po ſkalnej ſcźěnje łazy, a
daſch jej tež w zymje zeleny moch namakacź. Ty móžeſch mje a moje dźěcźo
tež w tejle puſcźinje zdźeržecź, a drje z tychle kamjeni khlěb ſcžinicź.
Ně, wotcže, ty njemóžeſch, ty nochceſch pſchidacź naju zawutlenje! Ty ſy
namaj runje wobydlenje namakacź dał; ty budźeſch tež za cyrobu ſo
ſtaracź!“

Hlej! tu rozdźělichu ſo z dobom mrócžele, a ſłónco ſwěcźeſche mile a
horco do próznjeṅcy. Něſchto khróſkotaſche we wotpadowacym liſcźe — a na
dobo ſtejeſche jeleṅca pſched próznjeṅcu. Dokelž tuto měrne zwěrjo <pb
n="31"/>w ludźipróznej puſcźinje ženje wot cžłowjekow honjene njebu,
njeběſche wone ani płóſchiwe. Pſchiṅdźe do próznjeṅcy, kotraž joho
wſchědny pſchebytk bě, bjez bojoſcźe, a zaſta pſched Genovefu. Najprjedy
ſtróži ſo Genovefa tohole zwěrjecźa; pomału pak bu khrobliſcha a
majkaſche je. Zwěrjo zdaſche ſo tule luboznoſcź trochu zacźuwacź. Tu
pſchiṅdźe Genovefa na tu myſlicžku, ſebje a ſwoje dźěcźo z mlokom tuteje
jeleṅcy zežiwicź. „O Božo, k cžomu donucźi nuza wbohu macźeṙ!“ praji
wona — a daſche dźěcźo wot jeleṅcy cźěſchicź. To zwěrjo, kotromuž bě
wjelk hojo roztorhał, a kotrež bu wot zbytknoho mloka cžwilowane,
pſchipuſchcźi to rady. Na to powi Genovefa to dźěcźo, kiž nětko
mjelcžeſche a ſparne bě, do jeneje ſwojich draſtow a połoži je do jenoho
kuta próznjeṅcy, hdźež pſchihodne měſtno k tomu namaka.

Hdyž bě Genovefa ſwoje dźěcźo wobſtarała, myſleſche hakle na ſebje.
Wuṅdźe z próznjeṅcy, hromadźeſche wokołoležace banje, rozdźěli je z
wótrym kamuſchkom, kóždu do dweju kruchow, wukótli je, a wumy je pſchi
kužole. Hdyž ſo zaſy wrócźi, běſche ſo zwěrjo bjez tym we próznjeṅcy
lehnyło. Genovefa tykaſche jomu zelene cžerſtwe zela, kiž bě pſchi
kužole nadeſchła. Tu ſtany to zwěrjo, jědźeſche je z ruki, a lizaſche
jej potom ruku, kaž by ſwoju dźakownoſcź wopokazacź chcyła. Nětko ſpyta
Genovefa, jeleṅcu dojicź. Zwěrjo pſchida to ſcźeṙpliwje, a Genovefa
napjelni někotre banjowe nopachi z mlokom. Potom padźe na kolena,
pozběhny jedyn z tych žołtych nopachow połny cžiſtoho mloka z rukomaj k
njebju, a modleſche ſo płacžo: „O mój Božo! Wzmi moje ſylzy hako dźak za
tutón twój ſmilna dar. <pb n="32"/>Haj, twoja wobrada je tuto mloko! ty
da mi ſrjedźa bjez twjerdymi ſkałami kužoł cyroby wužorlicź! Ty zrjadowa
to, zo jedyn ptacžk to banjowe zornjeſchko w tejle puſcźinje zhubi, abo
tež zo jedyn pobožny puſtnik, kiž ſnadź w tutej próznjeṅcy bydleſche a
tamne jabłonje plahowaſche, tónle banjowc ſadźi, zo by mi na ſudobju
njepobrachowało, twój dar hromadźicź. Ty wjedźeſche moje ſtopy k tutej
próznjeṅcy, bydliſchcźu tohole dobroho zwěrjecźa! Nětko njetrjebam ja,
nětko njetrjeba moje dźěcźo wjacy zawutlicź. Tak móžu zymnu njepłódnu
zymu, w dowěrje na tebje, měrna a poſylnjena wocžakowacź.“ Nětko
pijeſche, a ſylzy dźakownoſcźe kapachu do mloka. „O kak woſobny napoj je
to!“ prajeſche wona. „Tak derje njeje mi cžas žiwjenja žana jědź
ſłodźiła. O Božo! Kak mało wjedźach ſebi pſchi bohatym blidźe mojeju
ſtarſcheju twoje dary wažicź! O wodaj mi tola, zo ſo tebi lěpje
njedźakowach; wodaj, zo khudym wjacy dobrotow njecžinjach! Ach, njeběch
to ženje zhoniła, kak hłód cžwiluje! Kak mnohomu potrjebnomu móhli
bohacźi z małymi wudawkami wulke wokſchewjenje wobſtaracź!“

Hdyž bě ſo z mlokom prawje wokſchewiła, a ſo hiſchcźe junu Bohu
dźakowała, dźěſche zaſy z próznjeṅcy, ſchcźipaſche na ſkale a wokoło
ſtarych ſchtomow mjechki moch, nahromadźi ſebi někotre ſchórcuſchki
połne, a pſchihotowa potom za ſebje a ſwoje dźěcźo w próznjeṅcy mjechke
lěhwo. Na to ſkłoni ſylne, huſte jědlowe hałzy, kiž nad pſchiſtupom do
próznjeṅcy wiſachu, hiſchcźe dale dele, zo by ju hiſchcźe bóle pſched
wětrom zakitała. Huſte hałzy pſchikrywachu nutskhód kaž cźěmnozeleny
zawěſchk, a rozſchěrjachu pſchijomne ſmjeṙki w próz<pb n="33"/>njeṅcy; a
z cźopłym dychom a wuparom jeleṅcy bu próznjeṅca mile wohrjewana.

Genovefa ſydźe ſo mucžna wot dźěła, a hiſchcźe bóle wot hubjenſtwa
tohole dnja, na jedyn kamjeṅ w próznjeṅcy, kiž ſo k ſedźenju derje
hodźeſche. Jej běſche nětko wjele lóžo wokoło wutroby. Dźakowaſche ſo
Bohu nutrnje, zo je ju z cźěmnoho jaſtwa wumožił, a jej pſchecźiwo Golej
wěſte měſtno wucźeka wobſtarał. Wě-zo pſchipadźe jej, zo změje tež tudy
wjele cźeṙpjecź. Ale ſpominaſche na ſwojoho bójſkoho zbóžnika, kiž ſwój
kſchiž podwolnje na ſwojej ramjeni wza, a ſcźeṙpnje na nim wumrje. K
jeje nohomaj ležeſche ſuchi kijeſchk, kiž bě wot jeneje jědloweje hałzy
wotpadnył. Wona rozłama jón na dwaj njerunaj kruchaj a pſchicžini z
cźahłym (zäh) prucźikom mjeṅſchi kruch k wjetſchomu tak, zo z toho
kſchiž naſta, a prajeſche potom: „O mój bójſki zbóžniko, kiž ſy ty z
luboſcźe ke mni a ke wſchěm cžłowjekam na kſchižu wumrjeł! Tuto twoje
znamjo chcu ſtajnje pſched wocžomaj měcź. Stajnje dyrbi mje to na twoju
luboſcź dopomnjecź. Z tobu chcu nětko moje puſtniſke žiwjenje w tutej
puſcźinje zapocžecź. Moje cźeṙpjenje je nětko mój kſchiž. Ja chcu je
ſcźeṙpnje na ſo wzacź, a ſtajnje ſo modlicź kaž ty: „Wotcže! twoja wola
ſo ſtaṅ a nic moja“. Wone budźe dźě tež něhdźe ſkóncžene, a tón wokomik
pſchiṅdże, hdźež móžu z tobu rjec: „Dokonjane je“.“

Hdyž bě ſo tak pomodliła, poſtaji kſchiž do małeje wužłobiny we
próznjeṅcy, hdźež najbóle k wocžomaj ſtejeſche, lehny ſo na
pſchihotowane mochowe lěhwo, a miły ſpar zaṅdźeli, po dołhim cžaſu prěni
krócź, jeje wocži. Dźěcźatko ležeſche blizko pſchi jeje wutrobje, a <pb
n="34"/>ſwěrna jeleṅca, kiž ju wot nětka wjacy njewopuſchcźi,
wotpocžowaſche k jeje nohomaj.

♣Dźewjaty staw.♠

Genovefine ſamotne žiwjenje w puſcźinje.

Genovefa běſche wot nětka w tutej puſcźinje žiwa kaž woprawdźita
puſtnica. Zyma ſo miny, nalěcźo a lěcźo pſchiṅdźeſchtej, potom
pſchiſtupi nazymjo a zyma, bjez toho zo by ſo ſchto woſebite ſtało. Hdyž
tak w lěcźu pſchi horcym połdnju ſrjedź němych ſkałow a ſchtomow tudy
ſedźeſche, a nicžo njeſłyſcheſche, dyžli rapanje rapakow, abo dypanje
žołmow; hdyž w hrózbnych nazymſkich nocach zymny měſacžk wyſoko na
njebju ſtejeſche a ſamotny ſkałny doł wobſwětleſche; hdyž w zymje ze
ſwojeje próznjeṅcy njeſměrne hromady ſněha widźeſche, w kotrymž jenicžny
ſlědy dźiwich zwěrjatow pytny: tehdom žedźeſche drje jara wutrobnje,
junu zaſy woblicžo ſwojeju ſtarſcheju, ſwojoho mandźelſkoho, ſwojich
pſchecźelow, abo tola jenoho cžłowjeka wohladacź. „O kak zbožowni“,
zdychowaſche wona cžaſto, „ſu tola cžłowjekowje, kiž móža hromadźe žiwi
bycź, bjez ſobu rycžecź, a ſebi ſwoje zrudoby a wjeſela wupowjedacź! a
kak njemudri ſu woni, zo tole ſłódke zbožo huſto cyle njewaža, a ſebi
žiwjenje wſchelako hórke cžinja!“ Potom pak zebra ſo kóždy krócź zaſy a
prajeſche: „O Božo, to zbožo, z tobu wobkhadźecź, je tola hiſchcźe
njeſměrnje ſłódſche, dyžli wobkhad z cžłowjekami! Hdyž tež ſmy wot ludźi
zdaleni, ſy tola ty nam pſchecy blizki — we wopuſchcźenej puſcźinje a w
cźichej połnocy! Kajke zbože, zo móžemy w kóždym wokomiku z tobu
rycžecź, ty najwěrniſchi pſchecźelo naſcheje duſche!“ Wona zwucži <pb
n="35"/>ſo tak na to, ſtajnje z Bohom wobkhadźowacź a we wutrobje z nim
rycžecź, zo jej w tychle luboznych, dowěriwych rozrycžowanjach hodźiny
kaž wokomiki ſo minychu.

Hacžrunje jej zaſtaranje dźěſcźa, wurywanje koruſchkow, hromadźenje
wſchelakich lěſnych płodow wjele dźěła cžinjeſche, dyrbjeſche tola
někotružkuli hodźinu ſedźecź, w kotrejž nicžo cžinicź njewjedźeſche. Tu
prajeſche pak cžaſto: „Ach, hdy bych jenož někotre jehlicžki a wołmu
měła, kak pſchijomnje by mi někotra dołha hodźina ſo pominyła, kak
chcyła tudy ſebje a ſwoje dźěcźo derje zdraſcźicź! Ludźo ſkorža huſto na
dźěło; ale bjez dźěła je žiwjenje tak zrudne a woſtudne, a najcźežſche
dźěło je ſłódke pornjo próznoſcźi.“

Cžaſto mějeſche wulku žadoſcź za dobrej knihu. „Kak wjele hodźinow,
praji wona, mohła potom z cžitanjom prawje rjenje a wužitnje
pſchecžinicź! Tola twoje ſtworjenja wokoło mje, luby Božo, ſu dźě tež
kniha, kotruž ſy ty ſam piſał.“ Nětko pocža Bože ſkutki kedźbniſcho
wobhladowacź, dyžli běſche to hewak w ſwojim žiwjenju cžiniła, a
najmjeṅſcha kwětka, rjenje barbjeny brucžk abo piſanje krjepjeny mjetel
cžinjeſche jej, hdyž tak ſlědy Božeje mudroſcźe a dobrocźiwoſcźe we tym
pytny, huſto njewurjeknite wjeſelo. Běſche jej toho dla tež jara
zwjeſelace a poſylnjace, zo je Khryſtus wjele ſwojich najrjeṅſchich
pſchirunanjow wot tajkich wěcow nałožował, z kotrymiž bě tež wona w
puſcźinje wobdata.

Hdyž ſłónco w nalěcźu zaſy tak luboznje a pſchecźelnje do próznjeṅcy
ſwěcźeſche, prajeſche wona radoſcźiwa: „Ty luby Božo! twoje ſłónco je mi
kraſne znamjo twojeje pſchecźelniwoſcźe a wótcowſkeje luboſcźe. Pſchetož
Jězus, twój ſyn, dźě praji: „Wótc we njebjeſach <pb n="36"/>dawa ſwoje
ſłónco ſkhadźecź nad dobrymi a złymi“. — Moja luboſcź k cžłowjekam runaj
ſo toho dla twojomu ſłóncu. Tež ſwojim njepſchecźelam chcyła rady
dobroho cžinicź, hdy bych jenož mohła.“

Hdyžkuli wo ſwoju cyrobu ſtaroſcźiwa bě, a zrudoba do jeje wutroby ſo
dobywacź chcyſche, a wona potom na rjanym ranju nadobny ſpěw ptacžkow
zaſłyſcha, wupraji wona: „Wy ſcźe tak cžerſtwe a bjezſtaroſtne, wy małe
wjeſołe ſtworjeṅcžka, a ſpěwacźe tak radoſcźiwje! Njedyrbjała dha tež ja
wjeſoła bycź? Jězus dźě to chce, a wucži nas: „Hlejcźe tola jenož
ptacžki pod njebjom! Wone njeſyja, nježnjeja, njehromadźa do bróžnjow, a
waſch njebjeſki Wótc je tola zežiwi. Njejſcźe dha wy wjacy dyžli wone?“
— Haj, mój Božo, ty lubujeſch mje bóle dyžli wſchitke tute ptacžki; ja
dyrbjała toho dla tež wjele wjeſelſcha bycź, dyžli wone wſchitke, pſche
wjeſelo ſpěwacź a ſo njeſtaracź, byrnjež nětko za mnje ani zornjatko ſo
njewuſyło, žane ſtwjelco ſo wjacy nježnjeło, a žadyn ſnop wjacy do
bróžnje ſo njepſchinjeſł.“

Hdyžkuli we puſcźinje kwětki, jeje mały doł z tyſacorymi piſanymi
barbami pyſchace, wobhladowaſche, prajeſche wona: „Tež wy ſcźe mi
pſchecżelſke cźežicžki, takrjec ſame lubozne njezapomnicžki, zo mje Bóh
lubuje. Na tajke kwětki pokazowaſche Jězus prajicy: „Hladajcźe kwětki na
polu! Wone njedźěłaja a njepſchadu. A tola praju wam: Ani Salomon we
wſchej ſwojej pyſche njeje tak rjenje draſcźeny, kaž jena z nich. Hdyž
pak Bóh trawu na polu tak rjenje draſcźi, njedyrbjał wón wam wjele wjacy
cžinicź, wy małowěriwi?“ — Duž nochcu wjac małowěriwa ani małomyſlna
bycź, a byrnjež <pb n="37"/>nětko pſchaſcź a ſchicź njemohła, nochcu ſo
tola z ſtaroſcźemi cžwilowacź ſwojeje pſchichodneje draſty dla.“

Hdyž w lětnim cžaſu w jeje ſkalnym dole tužnota běſche, a wona lacžna k
ſwojomu žórłej pſchiṅdźe, a cžerſtwu wodu cžeṙpaſche a pijeſche,
prajeſche cžaſto: „Schtož tole žórło mojej wuſkhnjenej hubje je, to je
twoja wucžba, twój duch, o Božo, mojej duſchi. Ty dźě ſam rjekny:
„Schtóž je lacžny, pſchiṅdź ke mni, a pij. Woda, kotruž ja jomu dam,
budźe jomu žórło, kiž ſo žórli hacž do wěcžnoho žiwjenja.“ — Haj tole
znutskowne žórło žiwjenja ſamo wokſchewja mje z poſylnjenjom, a napoja
mje z radoſcźu, nětko, hdyž je mi wſchitke zwonkowne cžłowjecže
poſylnjenjo wotewzate, a wſchitka radoſcź towaṙſchnoho žiwjenja
wottorhnjena.“

Cžaſto, hdyž wyſoke ſkały, kiž jeje doł wobdawachu, a hižom lětſtotki we
wichorje a njewjedrje njehnute ſtejachu, wobhladowaſche, dopomni ſo na
Jězuſowe ſłowo: „Schtóž moje ſłowo ſłyſchi, a je dopjelni, toho
pſchirunam mudromu mužej, kiž ſwój dom na ſkału natwari.“ „Na twoje
ſłowo, praji wona potom, chcu ja ſwoje zbožo twaricż, a wone ſteji
ſkałotwjerdźe.“

Same cźernje a wóſty běchu za nju powucžne. „Bych-li wot was, kałate
roſtliny, winowe kicźe a druhe dobre płody ſchcźipacź mohła, rjekny
wona, to by mi wě-zo jara lubo było a mi tudy w puſcźinje jara w hódź
pſchiſchło. Ale woſtanje pſchi tym, ſchtož Jězus prajeſche: „Wot
cźernjow njemóžemy žane kicźe, a wot wóſtow žane figi nahromadźicź.
Kóždy dobry ſchtom pſchinjeſe dobre płody, koždy ſchpatny ſchtom
pſchinjeſe ſchpatne płody.“ — Duž chcu ja dobry ſchtom bycź, a dobre
ſkutkowacź, kaž wjele móžu. Ženje nochcu <pb n="38"/>ſo cźernjam a
wóſtam runacź, kiž jenož kałaju, a žane abo jenož ſchpatne płody
pſchinjeſu.“ Tak běchu jej ſłónco, ptacžki, žórło, ſkała, haj cźernje a
wóſty ſame znamjenja, kiž ju na Jězuſowe ſłowa dopomnjachu, a jej doſcź
k rozmyſlenju dawachu.

Lubozniſchi dyžli nalětnje ſłónco, radoſtniſchi dyžli nalěcźo ze ſwojimi
kwětkami a ptacžkami, powucžniſchi dyžli wſchitko, ſchtož móžeſche ſo w
puſcźinje widźecź, běſche jej pohlad na dźěcźo. Wona noſcheſche je kóždy
jaſny dźeṅ z cźěmneje próznjeṅcy won pod rjane, módre njebjeſa. Hdyžkuli
potom, bjeztymzo jeleṅca trochu dale ſo paſeſche, z dźěſcźom na rukomaj,
byrnje hiſchcźe mało zrozemiło, w najpſchecźelniſchiſch ſłowach
rycžeſche; hdyžkuli potom dźěcźo małej rucžcy za njej wupſcheſtrjewaſche
a na nju ſo ſmějkotaſche: tehdom bě jej tak, hako by tuto ſmějkotanje
cyłu puſcźinu porjeṅſchiło, a hako by wſchitko wokoło njeje złote było.
Potom poklakny cžaſto na měſtnje, hdźež ſtejeſche, na kolena,
pſchitłocži dźěcźo k ſwojim nadram, pohladowaſche z cźichim, miłym
poſměwanjom macźeṙſkeje luboznoſcźe na nje, a prajeſche: „O Božo, kak
móžu ſo tebi doſcź dźakowacź, zo ſy mi tola tuto lube dźěcźo hiſchcźe
woſtajił! Kajke wjeſelo, kajke ſpokojenje, kajke wſchědne, ſpodobne
dźěło poſkicźa mi wone w tutym dźiwim pſchebytku! O ſpohladuj tež ty, o
Wotcže w njebjeſach, ze žohnowanjom na tole moje dźěcźo, a daj je dale
roſcź a pſchibjeracź!“ — „Kak wjeſele a radoſtnje wone pohladuje,
pokracžowaſche potom, kak cžiſte je joho cžoło a kak ſtej luboznej
licžcy bjeze wſcheje złóſcźe, kak bjezſtaroſcźiwje wotpocžuje tudy na
mojej wutrobje! O ze wſchim prawom praji naſch bójſki zbóžnik:
„Njebudźecźe-li kaž<pb n="39"/>dźěcźo, njemóžecźe do njebjeſkoho
kraleſtwa pſchiṅcź.“ — Ach, zo bychu tola wſchitcy ludźo ze ſwobodneje
wole a rozmyſlenja tak bjez hordoſcźe, zawiſcźa, hidźenja a druhich
złóſtnoſcźow byli, kaž tuto dźěcźo hiſchcźe w ſwojej njewinowatoſcźi a
zbožownej njewědomoſcźi je. Potom bychmy drje njebjeſa w ſwojej wutrobje
měli; potom móhli w tymle ſwěcźe tak wjeſele žiwi bycź, kaž to dźěcźo na
wutrobje ſwojeje macźerje; potom móhli runje tak ſpokojni a zbožowni —
takrjec na wutrobje Božej wotpocžowacź!“

Druhdy zbudźi ſo we njej horca žadoſcź, zo by zaſy cyrkej wopytacź
mohła. „Kajka radoſcź to je, prajeſche wona, hdyž tyſacy zhromadnje
pſched Bohom klecža, Bože ſłowo ſłyſcha, abo hdyž khwalbny ſpěw wěriweje
mnohoſcźe ſo pobožnje k njebju pozběha! O zo bych jeno zaſy zwón
ſłyſchała, myſlu, zo by hižom mojej wutrobje wolóžene było!“ „Tola,
rycžeſche potom dale, cyła pſchiroda, njebjo wyſche mje a zemja wokoło
mje je dźě tež twój templ, o Božo, a wutroba, kiž w ſamotnej puſcźinje
bije, a za tobu žadoſcźa, je dźě tež twój wołtaṙ. Duž budź tuta dolina
tebi ſwjecźeny templ, a moja wutroba budź tón wołtaṙ.“

Njebě tež žadyn ſchtom a žana ſkała, hdźež wona njeby klecžała a ſo
modliła; a hdyž jej zyma wjacy wukhadźecź njedowoli, klecžeſche někotru
hodźinu pſched tym małym kſchižom we próznjeṅcy, na ſchkropawym
kamjenju, kiž ze ſkały wuſtorkowaſche a jej hako klecžka ſłužeſche.

<pb n="40"/>

♣Dźesaty staw.♠

Genovefine macźeṙſke wjeſela w puſcźinje.

Kaž druhdy bjez zelemi a cźernjemi w puſcźinje nadobna cžeṙwjena kwětka
wuroſcźe, tak wukcźě nětk za Genovefu woſrjedź jeje ſamoty najrjeṅſche
towaṙſchnych wjeſelow. Boloſcźiwk, jeje lube dźěcźo, roſcźeſche,
wuknjeſche khodźicź, pocža ſłowa wuprajowacź, a bě woprawdźe kraſny
hólcžik. Genovefa njenamaka w puſcźinje nicžo, zo by dźěcźo zdraſcźiła.
Tola jenoho dnja wuhlada ſornu, kotruž bě runje liſchka moriła a nětko
zežracź chcyſche. Wona wotehna ju, myſlo, zo mohła brunu, běłokrjepjenu
ſorninu kožu k draſcźe za ſwojoho luboho Boloſcźiwka wužicź. Zawali joho
do njeje; tola rucy a nozy woſtaſchtej nahej, a wón runaſche ſo w tutej
ſnadnej draſcźe małomu Janej w puſcźinje, kotrohož z jehnjacej kožu
wobdatoho wotznamjenjuja. Hacžrunje hólcžk jenož zela a koruſchki, mloko
a wodu wužiwaſche, běſche tola cžerſtwy a ſtrowy, rjany a kcźějacy.

Genovefa, kiž hižom lěta dołho žane ſłowo z cžłowjecžoho horta ſłyſchała
njebě, zacžu wokſchewjace wjeſelo, hdyž prěnje zrozemliwe zynki z
hólcžkowoho horta zaſłyſcha; hiſchcźe wjetſchu radoſcź pak mějeſche,
hdyž wón ſłódke ſłowo „macźi“ prěni krócż rjenje a jaſnje wupraji. Bě to
na zpocžatku zymy. Wona powjedaſche nětk w ſwojej cźěmnej próznjeṅcy
hodźiny dołho z nim, khodźeſche z nim na miłych dnach won do małoho
doła, a wucžeſche joho wſchitko, ſchtož bě tudy widźecź, tež
pomjenowacź, wot ſłónca hacž do kamuſchka, wot jědle hacž nizkomu,
pſchecy zelenomu <pb n="41"/>mochej; a ſkoro móžeſche z nim wo tym
krótke rozmłowjenja dźeržecź. Prěnje pruhi wotcucźacoho rozoma, prěnje
ſchkricžki dźěcźaceje luboſcźe, kiž na luboznym hólcžku pytny, cžinjachu
jej njewopiſajomne wjeſelo, a kóždy dźeṅ bu za nju bohatſchi na
wſchelakich macźeṙſkich wjeſelach. Jej wukcźě takrjec ſrjedź zymy rjane
nalěcźo.

Na kóncu zymy ſkhorje drje hólcžk, a njemóžeſche dołho próznjeṅcu
wopuſchcźicź; tola bórzy po prěnich nalětnich dnach bu zaſy ſtrowy, a
kcźějeſche nětko zaſy tak rjenje kaž róža. Tu wza joho Genovefa na
kraſnym nalětnim ranju za ruku, a wjedźeſche joho prěni krócź zaſy z
cźěmneje próznjeṅcy pod hołe njebjo, a dele do kwětkatoho doła. Pycha
doſpołnoho nalěcźa, kotruž hólcžk nětko pſchi bóle wotcucźenym rozomje a
jaſniſchej wědomoſcźi na dobo wuhlada, cžinjeſche na njoho najžiwiſchi
zacźiſchcź. Cyle zadźiwany zaſta, a wobhladowaſche wſchitko z wócžkomaj,
kiž ſo pſche wjeſołoſcź a ſpodźiwanje ſwěcźeſchtej. „Macźi, ſchto je to,
zawoła wón, ſchtož ja widźu? Wſchitko dźě je cyle hinaſche, dyžli prjedy
— wſchitko wjele rjeniſche! Tónle doł běſche hiſchcźe pſched krótkim
cyle běły wot ſněha, a nětko je tak rjany zeleny, zo ſu jědle pornjo
njomu jenož cžorne. A keṙki a ſchtomy, kiž prjedy ſuche a nahe tudy
ſtejachu, a jenož tu a tam žołte łopjeno mějachu, ſu nětk połne, połne
něžnych, jaſnozelenych łopjeſchkow. A kak mile a cźople ſwěcźi nětk
ſłónco! A kak rjane módre ſu njebjeſa! A hladaj jenož, tu na zemi k
mojimaj nohomaj, — kak ſpodźiwne, małe, kraſne wěcki to ſu! O hladaj
jeno, kak rjane běłe, žołte a módre!“

<pb n="42"/>

„To ſu kwětki, lube dźěcźo! praji Genovefa. Hlej, tu wuſchcźipnu někotre
za tebje. Tute běłe rěkaja huſace kwětki! Hlej, ſrjedźa ſu rjane žołte,
a něžne běłe łopjeſchka wokoło ſu na kóncžkach rjane cžeṙwjene. Tute
cyle žołte ſu pětrklucže. Ponuchaj na nje; wonjeja jara luboznje. Tuta
módra je fijałka! Wonja hiſchcźe lubozniſcho. Tu wzmi je — wſchitke ſu
twoje — a ſchcźipaj ſej hiſchcźe, kaž wjele chceſch.“ Wón naſchcźipa
jich telko, zo je ze ſwojimaj małymaj rucžkomaj wjacy wopſchimnycź
njemóžeſche.

Genovefa wjedźeſche joho potom do zelenoho lěſa, pod khłódniwe ſchtomy.
„Nětk poſłuchaj, praji wona, njeſłyſchiſch nicžo?“ Hólcžk zaſłyſcha
prěni krócź pſchi jaſniſchej wědomoſcźi, tyſachłóſny ſpěw ptacžkow, kiž
jow, wot ſamopaſchnych rukow njedótkane, w njeſměrnej mnohoſcźi
hnězdźachu. „Aj, zakſchikny wón zwjedźiwje, ſchto dha tak rjenje
klincži? Na wſchěch ſchtomach a keṙkach klincža dźě ſtoterake lubozne
hłoſy w hromadźe. Chcemoj tola junu pohladacź, ſchto to je. Pój!“

Genovefa ſydźe ſo na kamjeṅ, kiž bě z mjechkim, zelenym mochom
wobroſcźeny a z někotrymi młodymi bukami wobkhłódkowany, wza hólcžka na
klin a wuſypa, ſchtož bě w zymje a prěnich dnach nalěcźa cžaſto cžiniła,
někotre ſymjeſchka lěſnych zelow, a wabjeſche ptacžki. Tu pſchiṅdźe
mnohoſcź ptacžatkow — pſchecźelny rocžk, zelenkojty cžižik, konopacžk z
purpurojtym wjeṙſchkom hłowy a wutrobnom, piſana ſchcźihlica — a
zezběrachu pilnje wſchě zornjatka. „Hlej, praji wona, tute ptacžki tak
rjenje ſpěwaja.“ Mały Boloſcźiwk běſche połny radoſcźe. „O wy lube,
lube, drobne zwěrjatka! praji wón, wy po tajkim tak rjenje ſpěwacźe? <pb
n="43"/>Wy móžecźe to lěpje dyžli rapaki, kiž cyłu zymu huſto tak
zrudnje rapachu, a wy ſcźe tež wjele rjeniſche dyžli tamne!“

„Ale praj mi jeno, macźi, pocža wón z nowa, kak to pſchiṅdźe, zo je
nětko wſchitko tak rjane? Z wotkel dha pſchiṅdu tute kraſne wěcy?
Pſchetož ty tola njejſy naſch doł tak rjenje wudebicź mohła, hdyž běch
ja khory. Ty dźě bě nimale ſtajnje pſchi mni w próznjeṅcy, a tak
wuſtojna by tola njebyła!“

„Lube dźěcźo! praji Genovefa, ſym cźi hižom rjekła, zo mamy dobroho
wótca w njebjeſach — Boha, kiž je ſłónco, měſacžk a hwězdy ſtworił.
Hlej, tutón je tež to wſchitko ſcžinił, zo bychmy prawe wjeſelo na tym
měli.“ — „O tón luby, dobry Bóh! rjekny hólcžk. Tón je tola prawje pěkny
a prawje wuſtojny!“ — A Genovefa zaſmějkny ſo nad joho dźěcźacej
njerozhladnoſcźi. „Wě-zo, praji ſama pſchi ſebi, joho z rukomaj
wobjimajo a wokoſchejo, by někotrežkuli dźěcźo, kiž je ſtarſche, tebje
njerozomnoho mjenowało, hdy by tebje tak rycžecż ſłyſchało, a ſo tebi
wuſmjało. Ale jenož toho dla, dokelž zabywa, zo ſamo něhdy tak
rycžeſche, a, kaž my cžłowjekowje wſchitcy, jenož po mału k ſpóznacźu
pſchiṅdźe.“

Druhe ranjo wubudźi ju hólcžk hižom rano zahe, a praji: „Macźi, ſtaṅ
tola, a pój ze mnu! Pohladajmoj, ſchto je luby Bóh zas wſchitko rjane
ſcžinił.“ Genovefa zaſmja ſo pſchecźelnje, a dźěſche z nim wot kužoła
dale, kotryž woſrjedź doliny běžeſche. „Hlej, prajeſche wona, w khłódku
tuteje wyſokeje ſkały, tu na połnócnej ſtronje doliny, ſteja cžorne,
kałate keṙki. To ſu dornicžele. Hlej, mnohoſcź małych, zelenych a <pb
n="44"/>běłych kulkow na nich. Tute rěkaja kcźenjowe pupki. Nětko pój!
Tam prěki na połodniſchej ſtronje doliny ſu druhe keṙcžki. Tute keṙcžki
mjenuja ſo ſchipleṅki. Tež na tych ſu podołhojte pupki. Jabłonje tam
pſchi žórle, prajeſche wona a wjedźeſche joho tam, ſu tebi dawno znate.
Wobhladaj pak ſebi je nětko derje! Njewidźiſch hiſchcźe nicžo na nich,
hacž zo ſu tež wſchitke jich hałožki połne wulkich pupkow. Nětko kedźbuj
kóždy dźeṅ derje, ſchto ſo z tymi pupkami na keṙkach a ſchtomach ſtanje,
a powjez mi to potom zaſy.“

Nóc na to pſchiṅdźe lubozny, cźopły nalětni deſchcźik, a wuwabi liſcźo a
kcźenje. Tež rano deſchcźowaſche hiſchcźe doſcź ſylnje. Hdyž pak bě
deſchcź pſcheſtał, běžeſche Boloſcźiwk do doła, wrócźi ſo połny
radoſcźe, a powjedaſche: „Macźi! Zelene kulki na dornicželach ſu nětko
ſame małe ſněhběłe kcźenicžka! A te druhe cźernje ſu połne małych,
jaſnozelenych łopjeſchkow, a pupki na nich ſu ſo tež powjetſchiłe. A tež
te ſchtomy pſchi žórle ſu połne kwětkow, kiž njemóža rjeṅſcho běłe a
cžeṙwjene bycź! O to je radoſcź! Kak dobry tola Bóh je! O pój tola a
hladaj!“ Genovefa dźěſche z nim. „Widźiſch, praji wón, tu te běłe
dornicžele! A hlej jenož, tutón ſchipleṅkowy keṙk doſtanje wěſcźe tež
hiſchcźe rjane, cžeṙwjene kwětki. Te pak hiſchcźe rozwite njejſu. Hlej,
to cžeṙwjene wukukuje jeno trochu z pupkow! Njeje ſnadź Bóh luby knjez
pſchez tule nóc je dohotowicź mohł?“ „O dźěcźo, rjekny Genovefa, to
ſcžinicź njetrjeba ſo Bóh ani najmjenje prócowacź! Wón mohł wſchitko w
jenym wokomiku dokonjecź. Pſchetož wón je wſchohomócny.“ „Ale,
pokracžowaſche hólcžik, praj wſchak mi, kak dha móže <pb n="45"/>Bóh we
cźěmnej nocy wſchitko takle ſcžinicź?“ Genovefa wotmłowi jomu, zo Bóh w
nocy tak derje widźi, kaž wo dnjo — a Boloſcźiwk ſpodźiwaſche ſo nad
tym.

Jenoho dnja prajeſche Genovefa k Boloſcźiwkej: „Nětko chcu tebi zaſy
wjeſelo ſcžinicź. Pój ze mnu!“ Wza korbik na ruku, kotryž bě ze ſycźinow
ſpletła, a wjedźeſche joho na zeleny ſłóncžny brjóžk, bjez jědlemi a
ſkałami, hdźež bě hižom pſched někotrymi dnami kcźenja truſkalcow a
zrawjace jahodki pytnyła. Woprawdźe běchu tež někotre jahodki doſpołnje
zrałe, a cžeṙwjeniſche dyžli cžorlach. „Su to tež kwětki?“ praſcheſche
ſo hólcžk. „Ně, wotmłowi Genovefa, to ſu truſkalcy.“ Wona wotſchcźipny
někotre z najrjeṅſchich, a rjekny: „Wocžiṅ hubu, a woptaj je junu!“ Mały
je jědźeſche, połoži ruku na wutrobu a praji: „O te pak ſu dobre!
Njeſměm jich wjacy ſchcźipacź?“ „Haj, wotmłowi Genovefa, ſchcźipaj a
jěz, kaž wjele chceſch; ale jenož tajke, kiž ſu prawje rjane cžeṙwjene.
Tež móžeſch cyły korbik napjelnicź, a je ſobu do naſcheje próznjeṅcy
wzacź.“ Tu wupſcheſtrje rucže ſwoju mału rucžku, a pocža ſchcźipacź a
jěſcź. „O kak dobrocźiwy, praji wón, je tola Bóh luby knjez, zo nam tak
dobre wěcy wobradźa!“ „Duž, praji Genovefa, ſo jomu tež dźakuj!“
Boloſcźiwk hladaſche ze ſwětłymaj wocžomaj k rjanym, módrym njebjeſam,
wokoſchi ſwoju rucžku, poſtrowjeſche Boha a zawoła wótſe: „Luby Božo, ja
ſo tebi dźakuju za tute truſkalcy!“ Potom rjekny ſwojej macźeri: „Je pak
to Bóh luby knjez tež ſłyſchał?“ Genovefa pſchitłocži joho k wutrobje, a
praji ſmějo: „Wě-zo! Byrnje ty to jenož myſlił, by wón to tola wjedźał;
pſchetož Bóh je wſchoho<pb n="46"/>wědomy, wón widźi a ſłyſchi a wě tež
wſchitko.“ — Boloſcźiwk chcyſche nětk kóždy dźeṅ nowe wěcy widźecź, kiž
bě luby Bóh ſcžinił. Tola Genovefa prajeſche: „Ty dyrbiſch nětk ſam
kedźbnje wokoło hladacź, ſchto je w naſchim dole nowoho a rjanoho, a mi
potom powjedacź, ſchto ſy wſchitko namakał.“ Tu pſchiſkocži Boloſcźiwk
jene ranjo połny wjeſela a wołaſche: „Macźi! nětkle ſym něſchto prawje
rjane namakał. Lubozny korbik, w kotrymž ptacžk ſedźi! O pój tola a
hladaj, kak kraſny a ſchwarny wón je!“ Wón wjedźeſche ju za ruku k
dornicželowemu keṙkej a prajeſche: „Pohladaj junu do cźěmnoho keṙka!
Njewidźiſch?“ „To je hnězdźeſchko, praji macź, a tón ptacžik we nim je
jedyn konopacžk. Kaž mamoj mój próznjeṅcu, tak maja ptacžatka hnězda.
Hlej, kak pſchecźelnje ptacžik na naj hlada! Nětko wulecźi. Wobhladaj
ſebi hnězdźeſchko derje; ale njeſkałaj ſo na cźernjach! Hlej, z wonka je
wone ze ſuchimi, płowymi ſtwjelcami, zelenojtym mochom a cźeṅkimi
koruſchkami jara wuſtojnje ſtwarjene; z nutska je pyſchnje z něžnymi,
brunojtymi włóſkami wukładźene. Hladaj jenož prawje nuts!“ prajeſche
wona a pozběže hólca. „O to je rjane! rjekny wón. Ale ſchto ſu te pjecź
małych wěckow, kiž nutska leža?“ „To ſu jejka, wotmłowi Genovefa; hlej,
kak rjane jaſnozelene wone ſu, a kajke rjane, cžeṙwjene ſmužki a dypki
maja!“ „Ale ſchto dha ptacžik z jejkami cžini?“ wopraſcha ſo hólc. „To
wſchak budźeſch widźecź! wotmłowi Genovefa. Pohladuj tam jenož kóždy
dźeṅ pilnje; ale Božedla njedótkni ſo mi žanoho jejka, a njewotehnaj
ptacžka.“

Po někotrych dnach wopyta Boloſcźiwk, wjedźeny <pb n="47"/>wot macźerje,
zaſy to hnězdźeſchko. Tehdy běchu měſto jeji hižom młode ptacžatka
nutska. „O hladaj tola, praji Genovefa, hladaj, kak něžne a mólicžke
wone ſu! Hlej, ſu hiſchcźe ſlepe, a nimaja hiſchcźe žanoho pjerja!
Njemóža hiſchcźe lětacź, haj ani z hnězdźeſchka wuſkocžicź.“ „Ach, te
lube, wbohe, nahe njebožatka! praji hólcžk. Ale njedyrbja dha wone
zmjerznycź a zawutlicź?“ „Ně, lube dźěcźo! rjekny Genovefa. Za to je ſo
Bóh luby knjez hižom ſtarał. Hnězdźeſchko je z nutska mjechke a huſcźe z
něžnymi hałožkami wutykane, zo bychu młode ptacžatka mjechcy a cźople
ležałe. Wone je rjane kulowate, zo bychu ſo nihdźe njeſtorcžiłe, a ſo
ranicź njemohłe. Tuto cyłe lubozne hnězdźeſchko je ſtare ptacžatko ſamo
wudźěłało. Njeje wěrno, to je kumſchtne? Mój, lube dźěcźo, njemohłej
žane tajke hnězdźeſchko zhotowicź. Tule wuſtojnoſcź je luby Bóh ſtaroho
ptacžka wucžił, dokelž ſo tež za tute młode, małe ptacžatka luboſcźiwje
ſtara. — Hlej, te mnohe, zelene łopjeſchka na dornicželi, kiž nětko
pſchi tužnym ſłóncu drobnym ptacžkam lubozny khłódk poſkicźeja, zakitaja
je tež pſched mokrotu, hdyž deſchcźuje. A w nocy, a na zymnych ranjach a
wjecžorach pſchiṅdźe ſtary ptacžk, a ſydnje ſo z wupſcheſtrjenymaj
kſchidłomaj ſtaroſcźiwje na te młode, zo bychu cźople zawodźete byłe, a
zo by jim zyma njebyło. Tež te kałate cźernje kołwokoł njejſu tu
podarmo. Złe rapaki bychu rad młode ptacžki zežrałe. Ale te kałate
ſchpaki je wot hnězdźeſchka wotdźeržuja, a kałaja je, hdyž chcedźa
młodym ptacžatkam kſchiwdu cžinicź. Stary ptacžk pak je tak mały, zo by
ſo lochcy bjez cźernjemi pſcheſuwał a ſo njewobſchkodźił. Tak
pſchipowjeduja nam wſchitke <pb n="48"/>wěcy, ſame kałate cźernje,
pſchecźelniwoſcź a luboſcźiwe zaſtaranje naſchoho Boha.“

Hdyž Genovefa hiſchcźe rycžeſche, pſchilecźa ſtary ptacžk, a ſydźe ſo na
kromu hnězdźeſchka. Wſchě młode ptacžatka wutykowachu wótſe ſchcźercžo
hłójcžki horje, rozdźerachu pyſki ſchěroko, a ſtary je naſycźowaſche. „O
to je rjenje! to je prawje rjenje!“ zawoła Boloſcźiwk radoſcźiwje, a
poſkakowaſche z wjeſołoſcźu. — „Hlej, powjedaſche Genovefa, młode
ptacžki njemóža hiſchcźe po picu (jědź) hicź — duž pſchinoſchuje jim
ſtary. Zornjatka bychu jim hiſchcźe pſchetwjerde byłe — duž je ſtary
najprjedy rozdrebi, a da je w ſwojim hordleſchku prjedy zmjechcžicź, a
dawa jim je potom. Njeje to Bóh prawje rjenje zrjadował? Hlej, tak
luboſcźiwje ſtara ſo Bóh za wſchitke ſwoje ſtworjenja — tež za
najmjeṅſche ptacžatko. Tak luboſcźimje ſtara ſo tež za naj.“ — „Haj,
lube dźěcźo! pokracžowaſche wona, a pohladny płakajcy na njoho, wón je
ſo dotal za tebje ſtarał, a wón budźe ſo hiſchcźe dale za tebje
ſtaracź!“ „Haj, haj, praji tón hólc, wón je ſo za mnje ſtarał, tón
dobry, luby Bóh! Wón dźě je mi tebje dał, luba macźi! ty dźě maſch mje
wjele bóle lubo, dyžli ſtary ptacžk ſwoje młodźatka. Bjez tebje budźich
ja dawno kónc wzał!“ Tak rycžeſche wón, a ſylzy wjeſołoſcźe ſtejachu w
joho wocžomaj, a wón wobja nutrnje hnuty ſwoju macź wokoło ſchije.

Boloſcźiwk mějeſche nětko kóždy dźeṅ ſwojej macźeri něſchto powjedacź,
pokazacź abo pſchinjeſcź. Kóžde ranjo pſchinjeſe jej wonjeſchko
najrjeniſchich kwětkow, kiž móžeſche namakacź, a połne korbiki
truſkalcow abo pruſnicow, a pozdźiſcho malenow abo cźernjowych jahodow.
Z cža<pb n="49"/>ſami powjedaſche, kak z kcźenjow dornicžele,
ſchipleṅcžiny a jabłonje małe zelene płody naſtawaju, kak wſchitke tute
płody, woſebje pak te na jabłonjach, pſchecy na wulkoſcźi pſchibjeraju,
a kak tež te małe ptacžatka w hnězdźeſchku pſchecy wjetſche bywaju a
pjericžka doſtawaju — doniž bě ſkóncžnje dornicžel połna módrych
dornicžałkow a ſchipleṅcžina połna cžeṙwjenych ſchipleṅkow, a jabłonje
połne žołtych, cžeṙwjenolicžkatych jabłukow wiſachu, a ptacžatka wſchě
wulecźachu. Hdyž prěni raz jaſnu, rjanu jutrnicžku wuhlada, hdyž junu
bjez cźěmnymi, cžornymi jědlemi woſebje rjane, wohnjojte wjecžorne zerja
pytny, hdyž prěnju tucžel widźeſche: pſchiběža pſchecy połny wjeſela a
pſchiṅdźe po ſwoju macźeṙ, a wona dyrbjeſche wſchitko wobhladacź a ſobu
wobdźiwacź, a wón dźakowaſche ſo z njej Bohu, zo je tak kraſne wěcy
ſtworił. Tak pſchihotowa Boloſcźiwk ſwojej macźeri tyſacore wjeſela.
Genovefa pohladny, hdyž hólcowu radoſtnoſcź widźeſche, cžaſto z
wjeſołoſcźe płakajo k njebu prajicy: „O Božo! tak móže njewinowata
wutroba tež we puſcźinje paradiz namakacź; a duſcha, kiž tebje ſpóznawa
a lubuje, nadeṅdźe tež ſrjedź žałoſcźe a cźeṙpjenja ſwoje njebjeſa.“

Staroſcźiwa macź zdobnje tež njebě zabyła, małoho Boloſcźiwka pſched
jědojtymi roſtlinami warnowacź, kotrež ſo tu a tam we puſcźinje ze
zawjednej rjanoſcźu wupinachu. Pokaza jomu kraſnocžeṙwjene jahody
łykowca (Seidelbaſt), ſwěcźate cžorne wjelcže woko, a cžorlachojtu, kaž
z běłymi parlemi poſypanu muchoriznu. „Božedla, njejěz mi z toho nicžo,
prajeſche wona, a njejěz tež hewak ženje žane jahodki abo koruſchki,
kotrež njeznajeſch, doniž mi je njejſy pokazał. Hewak by jara, <pb
n="50"/>jara ſkhorił!“ Ale dobra, rozomna macź warnowaſche joho hiſchcźe
ſtaroſcźiwiſcho pſched njepoſłuſchnoſcźu, ſwojowólnoſcźu,
lochkomyſlnoſcźu a druhimi dźěcźacymi njepocžinkami. „Tute njepocžinki,
praji wona, ſu hiſchcźe wjele zahubniſche dyžli jědojte roſtliny. Ach,
hrěch je dźě huſto tymle cžeṙwjenym abo cžornym jahodam runja, kiž ſo
wócžku tak rjane zdadźa, kotrychž wužiwanje pak zahubu pſchinjeſe. Haj,
to złe lubi ſo cžaſto wocžomaj wjele bóle, dyžli to dobre — kaž jědojta
muchorizna tudy ſchěry wužijny hrib na boku z rjanoſcźu ſwojeje barby
daloko pſchetrjechuje.“

♣Jědnaty staw.♠

Genovefa doſtawa wot wjelka wohrjewacu draſtu.

We wjele njewinowatych wjeſelach běſchtej ſo Genovefje a Boloſcźiwkej
poſlenje nalěcźo a lěcźo minyłej. Nětko bu nazymjo. Słónco njeſwěcźeſche
wjacy tak horco, a zeſkhadźa kóždy dźeṅ pozdźiſcho a khowaſche ſo zaže.
Błuke cźmowe mrócžele zacźěmnjowachu huſto tydźenje dołho jaſne, módre
njebjeſa, a zemja njeſpłodźi nicžo nowe wjacy. Lubozne ſpěwy ptacžkow
běchu pſcheſtałe, a wjetſchi dźěl ptacžkow wotcźahnył. Kwětki běchu ſo
nimale wſchitke zhubiłe, a kiž běchu hiſchcźe zbytkne, ſtejachu tu
zwjadłe, zeſkhnjene a bjezbarbne. Liſcźo wiſaſche žołte a blěde na
ſchtomach a keṙkach, a ſchtož ſamo njewotpadźe, ſtſchaſechu zymne,
ſchumjace wětry doſpołnje. Z wutrobu, wobcźeženeju ze ſtaroſcźemi za
blizku zymu, ſedźeſche Genovefa pſchi próznjeṅcynym nutskhodźe, a
hladaſche ze ſylzojtymaj wocžomaj won do puſcźiny.

<pb n="51"/>

Tu praji Boloſcźiwk: „Macźi! njelubuje dha naj Bóh nětko wjacy, zo
wſchitkim nuchawkam zwjadnycź, a ſchtomam a keṙkam zeſkhnycź da? Njeje
wón wjac tak dobry a pſchecźelny pſchecźiwo namaj kaž dotal, a chce naj
cyle wopuſchcźicź?“ „Ně, moje dźěcźo! rjekny Genovefa. Smy-li my pobožni
a dobri, ma nas Bóh pſchecy jenak lubo. Jenož tu na zemi je wſchitko
pſcheměnjawe a hinite. Luboſcź Boža k nam pak je njepſcheměnita a
wěcžna. W tu khwilu naſtawa jenož zyma; po zymje pak pſchiṅdźe kóždy raz
zaſy rjane nalěcźo, a wſchitko pocžina potom z nowa ſo zelenicź a
kcźěcź.“ Boloſcźiwk wobhladowaſche puſte łuki a wotliſcźene ſchtomy
ſtaroſcźiwje, a prajeſche rozmyſliwje a ze zrudnym woblicžom: „Hdyž to
jenož tak je, kaž ty prajiſch, luba macźi! Ja móžu to lědom wěricź. Boju
ſo, zo budźe to zahubjenje ſwěta!“ Ale Genovefa praji z poſměwknjenjom:
„Wěṙ mi, lube dźěcźo, to je kóžde lěto tak. Kóžde lěto naſtanje zyma;
potom pſchiṅdźe kóždy krócź zaſy nalěcźo. Wjeſel ſo toho dla nětko,
pſchi pſchibližowanju zymy, hižom na lubozne nalěcźo.“ Wona myſleſche
pak ſama pſchi ſebi: „Tutomu dźěſcźu, kiž prěni krócź, hdyž je k rozomej
pſchiſchło, bliženje nazymja a wotpadowanje liſcźa zhoni, dyrbi ſo
wodacź, zo móže lědom wěricź, zo po nazymju a zymje zaſy nalěcźo
pſchiṅdźe. Ale ja, macź, dyrbju ſebi ſkerje porokowacź, a ſo
njerozomniſcha mjenowacź dyžli tuto njenazhonjene dźěcźo. Ja to tola
hižom z dawnoho nazhonjenja wěm, zo po cźeṙpjenju kóždy krócź zaſy
wjeſelo ſcźěhuje, a tola pſchecy z nowa je mi to cźežko wěricź. Tola —
chcu pokojna bycź, nochcu ſo z njewužitnymi ſtaroſcźemi tyſchicź, ale w
cźeṙpjenju na <pb n="52"/>pſchichodne radoſcźe ſpominacź.“ — Genovefa
prócowaſche ſo nětko, bukwicy a lěſne worjeſchki, dornicžałki a
ſchipleṅki, a ſchtož hewak jědniwe bjez płodami a koruſchkami namaka, na
zymu zhromadźowacź, a Boloſcźiwk jej pſchi tym ſwěru pomhaſche. Wjetſchu
ſtaroſcź pak, dyžli jědź za zymu, cžinjeſche jej draſta. Jeje jenicžka
ſuknja, kotruž nětk hižom tak dołho noſcheſche, běſche jara wobnoſchena
a nimale roztorhana. Płakajcy ſedźeſche jenoho dnja pſched próznjeṅcu, a
ſpytowaſche wotpadowace kruchi z cźahłymi ſtwjelcžkami a cźeṙnjowymi
ſchpakami zaſy hromadu zeſchicź. Ale tuto dźěło nochcyſche ſo radźicź a
jara dźeržecź. „Ach, žałoſcźeſche cźiſche pſchi ſebi, ſchto bych nětko
za jenu johłu a někotre kóncžki nitkow dała! Kak wjele dobrotow Božich
wužiwaju tola ludźo, kiž ſu towaṙſchnje hromadźe žiwi, a tola
njepſchipadnje ani někotromužkuli, zo by ſo Bohu za to dźakował.“

Boloſcźiwk, kiž jeje cźichu zrudobu a podarmotnu prócu pytny, prajeſche
jej: „Macźi, wěſch hiſchcźe, ſchto ſy mi prajiła, hdyž ſo tebje junu
praſchach, cžoho dla naſcha jeleṅca koſmy zhubjuje? Ty rjekny: Bóh
daruje jej za kóžde lěcźo nacžeṙwjeṅ brunu, lóžſchu draſtu, a potom zaſy
ſchěru, cźopliſchu za zymu. Duž budź wjeſoła! Bóh dari tebi wěſcźe tež
cźopłu zymſku draſtu. Abo měniſch dha ty, zo jemu njejſy lubſcha dyžli
naſcha jeleṅca?“ — Genovefa wobjimaſche hólcžeca ze ſmějkanjom a praji:
„Ty maſch prawje, lube dźěcźo! Ja chcu změrowana bycź. Bóh budźe ſo za
naj ſtaracź! Kiž zwěrjata a kwětki draſcźuje, draſcźi tež mje.“

Někotre dny pozdźiſcho pſchikaza wona hólcžecej, zo ſo njeſmě wot
próznjeṅcy zdalicź, wza ſylny ſochor do <pb n="53"/>ruki, pſchipowiſny
ſebi wukótlenu banjowu bleſchu z mlokom, a dźěſche daloko po puſcźinje
wokoło, zo by hiſchcźe wjac ſchtomow nadeſchła, kotrychž płody bychu ſo
jěſcź hodźiłe. Na poboku wyſokeje hory, na kotruž poſtupowacź chcyſche,
ſydźe ſo, zo by wotpocžnyła a ſo z mlokom trochu wokſchewiła. Tu
pſchiṅdźe zatraſchny wjelk na tu horu, a njeſeſche wowcu w khlamje. Wón
zaſta, a wudźeraſche ſo na Genovefu ze dźiwimaj, ſwěcźacymaj wocžomaj.
Genovefa ſo ſtróži, zo tſchepotaſche. Bórzy pak zdopomni ſo, wza ſochor,
kiž pódla njeje ležeſche, ſkocži na wjelka, ſmykny joho ze wſchej ſwojej
mocu na hłowu, zo by tu rubjenu wowcu z joho khlamy wumožiła. Wjelk da
wowcu padnycź, kuli ſo pohłuſcheny daloko po horje dele, a cźekny wujo.
Genovefa poklakny pſchi tej wowcy, liny jej kuſk mloka z bleſchki do
huby a ſpytowaſche, njemóže-li ju k žiwjenju pſchinjeſcź. Tola wona bě
hižom cyle morwa.

Pohlad na wbohe ſkocźo wubudźi w Genovefinej wutrobje mnohe zrudne
zacžucźa. „Ty dobre ſkocźo, praji wona, ty drje ſy z tamnych luboznych
krajinow, hdźež ſym ja doma? Ach, hižom dołho njejſym nicžo wot tam
widźała a ſłyſchała! Snadź ſy z mnohich ſtadłow mojoho mandźelſkoho — a
z mojich ſtadłow!“ — „Ach Božo! zawoła nětko, haj ty ſy z nich! Ty maſch
tudy naſche znamjo! Ach, hdy by jeno žiwa była a cžłowjecžu rycž
rozymiła, zo bych ſo cźe praſchecź mohła: Je mój mandźelſki ſtrowy z
wójny domoj pſchiſchoł? Spomina hiſchcźe na ſwoju Genovefu? Hněwa ſo
hiſchcźe na mnje, abo je moju njewinowatoſcź ſpóznał? Ach, wón je w
bohatſtwje žiwy, a ja žadoſcźam tudy w nuzy a hubjenſtwje!“

<pb n="54"/>

Z dobom nětk zaſta; jeje duſchu pſcheṅdźe ta myſlicžka: „Ja dyrbju
ſwojej domiznje jara blizko bycź. Hewak njemohło tuto ſkocźo ſem dóṅcź.
Kak by było, bych-li ſo ze ſwojim dźěſcźom tam wrócźiła?“ W jeje
wutrobje budźeſche ſo najhorcyſcha žadoſcź za domiznu, a mnohe ſylzy
běžachu po jeje licomaj. Dołho rozmyſlowaſche. Skóncžnje praji: „Ně!
chcu tola radſcho tudy woſtacź. Mje wjaza cźežka pſchiſaha. Ja drje
mohła rjec, zo je mi ju jenicžcy ſmjertny ſtrach wunucźił. Ale tola
njeby prawje było, ju złamacź. A ſchtó wě, njeby-li tuta zwažniwoſcź
ſnadź dwěwaj hódnymaj mužomaj, kiž ſtaj mi žiwjenje dariłoj, ſmjercź
pſchinjeſła? Ně, ně! woſtanu tudy, kaž dołho to Bóh chce. Chce-li mje z
tuteje puſcźiny wuſwobodźicź, powjedźe wón tola junu ſobuželnoho
cžłowjeka ſem! Lěpje tola pſchecy je, wſchitke hubjenſtwo cźeṙpjecź,
dyžli ſwoje ſwědomjo ranicź.“ —

Nětko pytaſche deleka pſchi rěcy, kiž pod horu nimo běžeſche, wótru
ſchkorpawu (Muſchel), a wodrje z njej wowcy tołſtu, wołmatu kóžu. Na to
wurjedźi kožu w cžiſtej rěcy wot procha a krewje, wuſuſchi ju na ſłóncu,
a zawali ſo hnydom do njeje. Tak pſchiṅdźe hakle wjecžor pozdźe zaſy w
dole k ſwojej próznjeṅcy. Boloſcźiwk pſchiběža jej hižom z daloka
napſchecźo, a wołaſche: „O macźi, pſchiṅdźeſch tola ſkóncžnje! Ach,
mějach ſtrach wo tebje! Hdźe ſy tola tak dołho była?“ Ale na dobo zaſta,
a dźiwaſche ſo. Koſmata draſta a pſchikhadźace ſměrki cžinjachu, zo wón
ſwoju macź hnydom njeſpózna. Chcyſche hižom cźeknycź, a ſo we próznjeṅcy
ſkhowacź. Nětko pak zaſłyſcha jeje lubozny hłós: „Njebój ſo, lube
dźěcźo! Ja to ſym.“ Duž wrócźi <pb n="55"/>ſo zas a wołaſche: „O Bohu
budź dźak! Ty to tola ſy! O kak ſo ja wjeſelu! Ale praj jeno, ſchto ſy
ſo woblekła? Sy dźě nětk nimale tak woblecžena kaž ja! Kak ſy tola k tej
draſcźe pſchiſchła?“ Genovefa praji: „Bóh luby knjez je mi ju darił!“ A
Boloſcźiwk ſkakaſche wjeſele a wołaſche: „Ja dźě ſym cźi prajił, Bóh da
tebi nowu cźopliſchu draſtu za zymu. Tu widźiſch, luba macźi, zo mějach
prawje!“ Wón wobmaſowaſche tu wołmatu kožu a prajeſche: „Kak rjenje
kružena wona je, a kak rjana běła! Runje kaž něžne, běłe mrócžałki na
nalětnim njebju. Haj, haj, tu je widźecź, zo je njebjeſki dar.“ Na to
dźěſchtaj wobaj do próznjeṅcy, a Boloſcźiwk pſchinjeſe jej banjowy
nopach mloka, a ſycźinowy korbik płodow, a Genovefa dyrbjeſche jomu
wobſchěrnje powjedacź, kak je k tej wołmjanej draſcźe pſchiſchła.

Kruta zyma zaja nětko Genovefu a Boloſcźiwka zaſy do próznjeṅcy. Jenož
na woſebje rjanych zymſkich dnach pſchekhodźowaſchtaj ſo trochu w
dolinje. „Hlej, luby ſyno! prajeſche Genovefa potom, tež w zymje
wohladamy pſchecźelnoſcź Božu. Kak je nětk wſchitko tak jaſne, cžiſte a
běłe! Wſchě ſchtomy a keṙki ſu połne błyſchcźatoho mrózu, kaž bychu
wſchitke w połnym kcźenju ſtałe. Hlej, kak je ſněh tudy, hdźež ſłónco na
njón ſwěcźi, ze ſpodźiwnymi, cžeṙwjenje a módrje a zelenje ſo
błyſkotacymi ſchkricžkami poſypany! Hacžrunje ſu wſchitke liſcźowe
ſchtomy wotliſcźene, woſtaji Bóh tola zelenym jědlam jich johlinu, zo by
lěſna zwěrina pod nimi wucźek namakała. Scheſcherate jałorcy maja tež w
zymje cžerſtwe, módre jahody, zo bychu lěſne ptacžki ſwoju cyrobu
namakałe. Naſche <pb n="56"/>žórło ženje njezamjerznje, zo bychu z njoho
picź mohłe; tež roſtu tudy pſchecy cžerſtwe, zelene zela, z kotrymiž ſo
někotrežkuli zwěrjatko zdźeržuje! Tak pſchecźelny a dobrocźiwy pokazuje
ſo Bóh tež w zymnym pocžaſu.“

Na prawje zymnych, wětſikojtych dnach ſypaſche Boloſcźiwk wſchelake
nahromadźene zornjatka pſched próznjeṅcu. Tu pſchilecźachu potom rocžki,
wjeſołe ſykory, a něžne małe módracžki hacž pſched próznjeṅcyny
nutskhód, a zezběrachu je. Boloſcźiwk běſche w lěcźe po radźe ſwojeje
macźerje tež hromadu ſyna nahromadźił, a ſcźeleſche je nětko po něcžim
pſched próznjeṅcu. Hłódne ſorny a zajacy buchu z tym wabjene, a zajecžki
běchu na poſledku tak ſkludne, zo jomu wonjace ſyno z ruki jědźechu; a
ſorniki buchu tak dowěriwe, zo ze ſobu hrajkacź dachu, a z nim na
pſchemo ſkakachu.

Tak mějeſchtaj Genovefa a Boloſcźiwk w zymje někotrežkuli wjeſelo.
Genovefa pak mějeſche tež wjele cźeṙpjenjow. Boloſcźiwk wuſny pſchecy
bórzy, a njewotcucźi cyłu nóc tež ani jedyn krócź. Duž ſedźeſche tu wona
we cźěmnej próznjeṅcy wjele hodźinow ſamotna a bjez ſpanja! „Ach,
prajeſche wona cžaſto, hdy bych jenož mału lampku měła, kiž by tule
cźěmnu dźěru luboznje poſwětliła — kajka dobrota by to była! A hdy bych
potom hiſchcźe dobru knihu, abo dźěło a wrjecźeno měła, kak zbožowna
chcyła ſo myſlicź! Najnižſcha mojich ſłužobnicow, haj najkhudſche
holcžki w mojim hrabinſtwje maja ſo nětko lěpje dyžli ja! Te ſedźa nětko
w cźopłej ſtwě, pſchadu pſchi ſwojej lampcy, a pſchi wjeſołych
rozrycžowanjach minu ſo hodźiny!“ Potom wobrocźi pak ſwoju wutrobu zaſy
k Bohu a prajeſche: „O kak derje tola je, hdyž cžłowjek tebje <pb
n="57"/>ſpóznaje, luby Božo! Bjez tebje njebych w tu khwilu w tutych
zrudnych zymſkich nocach cyle nikoho měła, z kotrymž mohła rycžecź. Bjez
tebje budźich w tejle próznjeṅcy z woſtudłoſcźe a bjeztróſchtnoſcźe
hižom dawno wumrjeła. Ale w kóždym poſtajenju žiwjenja poſkieźeſch ty
nam bohaty tróſcht!“

♣Dwanaty staw.♠

Genovefa ſkhorje w puſcźinje.

Kaž zaṅdźeny lětni a zymſki cžas, tak pſchecžini Genovefa ze ſwojim
lubym Boloſcźiwkom wjacy lěcźow a zymow w puſcźinje, a běſche nětk hižom
ſydmu zymu docžakała. Pſchedkhadźace zymy njeběchu ženje jara krute.
Tola tuta ſydma zyma jeje pſchebywanja w puſcźinje běſche za nju jara
žałoſtna. Njeſměrny ſněh pſchikrywaſche hory a doły, a najſylniſche
hałzy dubow a bukow łamachu ſo pod joho cźežu. Zyma bě jara wulka.
Hacžrunje Genovefa próznjeṅcyny nutskhód pſched howrjacymi, hrózbnje
zymnymi wětrami zakitacź ſpytowaſche, pſcheduwachu jón tola a
pſchinjeſechu wjele ſněha do próznjeṅcy. Wſchitkón moch jejnoho lěhwa bu
z nim womacžany a zymniſchi. Nutskhód a te zakitowace jědlowe hałzy
běchu pſchecy běłe wot mróza, a ſcźěny w próznjeṅcy kaž pomjerznjene
wokna z lodom pocźehnjene. Pſchirodźena cźopłota ſwěrneje jeleṅcy
njezamožeſche wjacy tu zatraſchnu zymu we próznjeṅcy doſcź změrnicź.
Wonka pak blawkachu liſchki zymy dla, a w nocy wothłoſowaſche ſo hrózbne
wucźe wjelkow pſchez puſcźinu.

Genovefa njezandźeli ani cyłe nocy wócžko pſchi mjerznjenju, a jene
ranjo, hdyž bě zyma najhórſcha, buchu jeje ſo ronjace ſylzy kaž lód.
Boloſcźiwk, kiž <pb n="58"/>bě wot małoſcźe zymneje jědźe a krutoho
žiwjenja zwucženy, běſche pſchi wſchej zymje ſtrowy. Ale Genovefa,
mjechka, wójwodſka prynzeſna, kiž bě we jſtwach wocźehnjena, kotrež
běchu z pokrywadłami pokładźene, njemóžeſche w tutej zymnej ſkalnej
pincy wjacy wutracź. Jeje ſtrowoſcź podleža. „O, prajeſche wona huſto
płakajcy, hdy bych jenož jenicžku ſchkricžku wohnja měła, kajki
njebjeſki dar by to za mnje był! Potom mohła z jědlowych prutow a
ſuchich hałzow, kotrychž je tu wjele, lochcy woheṅcžk zadźěłacź, a ſo
wohrjecź. Tak budu pak hiſchcźe ſrjedź drjewa zmjerznycź dyrbjecź. Tola,
Knježe, twoja wola ſo ſtaṅ!“ — Jeje miłe, lubozne woblicžo bu jara
pſcheměnjene. Něžna cžeṙwjenojtoſcź jeje licžkow ſo pominy, a wona bu
ſmjercźblěda. Jeje luboznej wócžcy zhubiſchtej ſwój błyſchcź a
zapadowaſchtej bóle do wócžnicow (Augenhöhlen). Wona bě jara ſucha, a
prawe hubjenſtwo bě na njej widźecź.

„O najlubſcha macźeṙ, praji Boloſcźiwk ze ſylzojtymaj wócžkomaj, kajka
ty tola ſy! Ja dźě tebje ſkoro njeznaju. O Božo, o Božo! ſchto to tola
je!“

„Najlubſche dźěcźo, rjekny Genovefa ze ſłabym hłoſom, ſym jara khora!
Wumru drje!“

„Wumrjecź? praji tón mały. Schto dha to je? Wo tym ſym cžas žiwjenja
hiſchcźe nicžo njeſłyſchał!“

„Ja wuſnu, praji Genovefa, a njewotcucźu wjacy. Moje wócžko njewidźi
potom ſłónco wjacy, a moje wucho njeſłyſchi wjacy twój hłós. Tuto cźěło
budźe potom zymne a proſte na zemi pſchjeſtrjene ležecź, a njezamože
wjacy ani z porſtom hnucź. Skóncžnje pſchetłaje wone, a budźe jenož
pjerſchcź.“

Tu wobja ju hólcžk wótſe płakajo wokoło ſchije, a <pb
n="59"/>woſpjetowaſche ſtajnje jenož te ſłowa: „O macźi, macźi, njewumri
tola! Ja cźe proſchu, njewumri!“

Genovefa praji: „Njepłacž, najlubſche dźěcźo! To njeleži w mojej mocy,
zo bych žiwa była, kaž dołho chcu. Bóh dźě to nětko chce, zo wumru.“

„Bóh?“ zawoła hólcžk cyle zadźiwany. „Ale ty dźě ſy mi pſchecy prajiła,
zo je Bóh dobry. Kak dha móže wón nětko chcycź, zo by ty wumrjeła? Hlej,
ja dźě njemohł žane ptacžatko moricź — wjele mjenje tebje!“

Genovefa wotmłowi: „Prawje maſch, lube dźěcźo! Hdyž ty mje njemóžeſch tu
zahinycź dacź abo mje moricź, móže to Bóh hiſchcźe mjenje. Wón, kiž je
wěcžnje žiwy, da tež nam wěcžne žiwjenje. Tola dyrbju tebi tole
najprjedy rozeſtajecź. Wěſch hiſchcźe, luby ſyno, kak ja ſwoju ſtaru
draſtu ſo wuſlecžech a ju wotpołožich, dokelž k nicžomu njeběſche, a Bóh
mi redliſchu dari? Hlej, kaž tu draſtu, tak dyrbju ja nětko tole hinite
cźěło ſo wuſlec a je wotpołožicź. Wone pſchetłaje kaž tamne ſtare
woblecženje. Ja ſama pak pſchiṅdu k Bohu, naſchomu lubomu Wótcej we
njebjeſach. Tón wobdraſcźi mje potom z rjeṅſchim, kraſniſchim cźěłom. O
tam we njebjeſach — tam změju ſo derje. Tam njebudu wjacy ze zymu
tſchepotacź, ani wjacy khorowacź. Tam njezapłacžu a njezažałoſcźu nihdy
wjacy, a změju měſto cźeṙpjenja ſame wjeſelo. Kaž je nalěcźo rjeṅſche
dyžli zyma, tak ſu njebjeſa rjeṅſche dyžli zemja. Haj najrjeṅſchi,
najjaſniſchi nalětni dźeṅ je pſchecźiwo rjanoſcźi a jaſnoſcźi njebjes
kruta, cźěmna zymſka nóc. Schtóž je pěkny a pobožny, pſchiṅdźe něhdy
tam.“

„Macźi, rjekny Boloſcźiwk, ja chcu z tobu! Nochcu ſam bjez zwěrjatami tu
we puſcźinje woſtacź. Pſchetož <pb n="60"/>te mi njewotmłowja, hdyž z
nimi rycžu. Ja chcu tež wumrjecź, a tule mjaſnu draſtu ſo wuſlec.“

„Ně, luby ſyno! praji Genovefa. Ty dyrbiſch hiſchcźe dlěje na ſwěcźe
woſtacź. Něhdy pak pſchiṅdźeſch ty, budźeſch-li pobožnje žiwy, wěſcźe ke
mni do njebjes. Pſchetož ty dyrbiſch tež junu wumrjecź. — Nětko pak
ſłyſch, ſchtož cźi dale rjeknu! Hdyž ja nicžo wjacy njerycžu, hdyž mój
dych zaſtanje, hdyž moje wócžko ſo zacźěmni, mojej hubje zblědnjetej,
hdyž moja ruka proſta a zymna budźe, woſtaṅ hiſchcźe někotre dny tudy.
Potom, hdyž wěſcźe wěſch, zo ſym wumrjeła, hdyž potom pſchecźiwna
cźěłowa wóṅ tule próznjeṅcu napjelni; dha dźi z tuteje puſcźiny prjecž —
pſchecy runje tam won, hdźež nětko ſłónco ſkhadźa. Tam pſchiṅdźeſch za
jedyn abo dwaj dnaj na kónc tohole lěſa, a wuhladaſch pſched ſobu wulku,
rjanu runinu, w kotrejž wjele tyſac cžłowjekow bydli.“

„Wjele tyſac cžłowjekow! zawoła Boloſcźiwk ſo ſpodźiwajo. Ach, ja
pſchecy myſlach, zo ſmoj mój ſamaj na ſwěcźe. Ale cžoho dla dha mi wo
tutych cžłowjekach dotal nicžo prajiła njejſy? O hdy by ty jeno khodźicź
mohła, bychmoj hnydom k nim ſchłoj!“

„Ach, moje dźěcźo! praji Genovefa, tucźi cžłowjekowje dźě ſu naj do
tuteje puſcźiny k lěſnym zwěrjatam wuſtorcžili! Woni chcychu tebje a mje
ſkóncowacź.“

„Tak ja nochcu k nim! rjekny hólcžk. Myſlach, zo ſu tak pěkni kaž ty,
macźi. Ale dyrbja dha tucźi cžłowjekowje tež wumrjecź?“

„Wě-zo! praji Genovefa. Wſchitcy cžłowjekowje dyrbja wumrjecź.“

„O tak woni to wjedźecź njebudźa, kaž to ja dotal <pb
n="61"/>njewjedźach! praji Boloſcźiwk. Haj, nětko ja chcu k nim, a chcu
jim to powjeſcź. Cžłowjekowje, tak chcu jim pſchiwołacź, wy dyrbicźe
wſchitcy wumrjecź. Polěpſchcźe ſo, hewak njepſchiṅdźecźe do njebjes!
Hdyž jeno budźa mi wěricź!“

„O dźěcźo, powjedaſche Genovefa, woni wjedźa dawno, zo dyrbja wumrjecź.
Ale tola ſo njepolěpſcha. Woni ſu w bohatſtwje žiwi. Zemja dawa jim
najrjeṅſche płody, kajkež we puſcźinje cyle njewidźiſch. Woni maja
najlěpſche jědźe a napoje. Noſcha draſty wſchitkich kwětkowych barbow,
kiž ſu pola woſobnych cžaſto hiſchcźe z tak drohotnymi wěcami wudebjene,
kiž kaž hwěžki ſo zybola. Njebydla we tak cźěmnych próznjeṅcach kaž
naſcha je; jich bydlenja ſu tak pyſchne, zo cźi je ani wopiſacź njemóžu.
W zymje maja we ſwojich bydlenjach takrjec druhe ſłóncžko — woheṅ, kiž
ty hiſchcźe njeznajeſch. Tutón rozſchěrja tam tak luboznu cźopłotu, kaž
ſłónco w nalěcźu a lěcźu, a cžini najcźěmniſchu nóc tak jaſnu, hako by
dźeṅ był. Najwjacy pak ſo jich Bohu ani njedźakuja za wſchitke te
dobroty, a lědma na njoho ſpomnja; hidźa, pſcheſcźěhaja a cžwiluja ſo
bjez ſobu huſto, kaž jara jenož móža. Kóždy dźeṅ nimale wotemru někotſi
z jich ſrjedźizny. Ale cźi druzy na to njedźiwaja, a ſu dale tak žiwi,
kaž bychu wěcžnje na tutej zemi woſtacź móhli.“

„Nětko ja z cyła k nim nochcu! praji Boloſcźiwk. Po tajkim ſu cźile
cžłowjekowje nic jeno zli kaž wjelk, ale tež hiſchcźe hłupiſchi dyžli
naſcha jeleṅca, kiž wot wſchitkoho, ſchtož mój rycžimoj, nicžo
njerozemi. Ja nježadam ſebi nicžo wot tych drohotnych wěcow a dobrych
jědźi tychle cžłowjekow, a chcu radſcho bjez zwě<pb n="62"/>rjatami
bydlicź. Te ſu z wuwzacźom wjelka a liſchki tola pokojnje w hromadźe, a
žiwja ſo měrnje z trawu a zelemi. Ja woſtanu pſchi naſchej jeleṅcy, a
njeṅdu k cžłowjekam.“

„Ty dyrbiſch tola k nim, lube dźěcźo! rjekny Genovefa. Woni njebudźa
tebi žaneje kſchiwdy cžinicź. Poſłuchaj jenož dale! Ja ſym tebi dotal
jeno wo twojim Wótcu we njebjeſach powjedała. Nětko pak dyrbju cźi
hiſchcźe powjeſcź, zo maſch tež wótca abo nana na zemi, kaž maſch tudy
jenu macźeṙ.“

„Jenoho nana na zemi, praji hólc wjeſele, kotrohož móžu kaž tebje
widźecź, a tak kaž nětko tebje za ruku wzacź, kiž njeje njewidomny kaž
tón njebjeſki Wótc?“

„Haj, lube dźěcźo, wotmłowi macź, ty budźeſch joho widźecź a z nim
rycžecź!“

„Joho widźecź a z nim rycžecź! zawoła hólcžk a joho wocži ſwěcźeſchtej
ſo z pſchecźelniwoſcźu. Ale, pokracžowaſche rozmyſliwje, cžoho dla dha
njepſchiṅdźe wón k namaj, a cžoho dla woſtaji naj ſameju we puſcźinje?
Wón drje tola jedyn z tych złych cžłowjekow njeje?“

„Ně, lube dźěcźo! praji Genovefa. Wón je dobry cžłowjek. Wón njewě, zo
ſmoj tudy w puſcźinje. Wón ani njewě, zo ſmoj hiſchcźe žiwaj. Wón myſli,
zo ſmoj wobaj ſkóncowanaj. Wón měni, zo ſym ja najbjezbožniſcha macź na
tymle ſwěcźe. Ludźo jomu tak nałhachu.“

„Schto dha to je, woni nałhachu? ſkocži jej hólc do rycži. Tomu ja
njerozemju.“

„To je, rjekny macź, hdyž něchtó hinak rycži, hacž myſli. Ludźo praja
ſebi na pſchikład, zo maja ſo bjez ſobu prawje lubo, byrnje ſo wuſtacź
njemóhli. To rěka: woni łža.“

<pb n="63"/>

„Haj, móže dha to cžłowjek? wopraſcha ſo tón mały. To mi njeby
pſchipadnyło. O cźi cžłowjekowje, cźi cžłowjekowje, praji wón a wijeſche
z kudźerjawej hłójcžku, — to ſu tola ſpodźiwne ſtworjenja.“

„Nó, praji Genovefa, twój nan bu tež takle wobełhany.“ Na to powjedaſche
hólcžkej ze ſwojeje ſtawizny, ſchtož wón rozemjecź móžeſche, a rjekny
potom dale: „Hlej, tónle złoty pjerſchcźeṅ tu na mojim porſcźe! Tónle
pjerſchcźeṅ mam wot twojoho nana.“

„Wot mojoho nana! zawoła Boloſcźiwk wjeſele. O dowol mi tón pjerſchcźeṅ
tola prawje wobhladacź. Wot mojoho Wótca w njebjeſach ſym hižom wjele
rjanych wěcow widźał — ſłónco a měſacžk, hwěžki a kwětki; ale wot mojoho
nana na zemi njejſym, wbohe dźěcźo, w mojim žiwjenju hiſchcźe nicžo
widźał!“

Genovefa wza pjerſchcźeṅ z porſta, a da jón hólcej. „O tón je rjany!
praji Boloſcźiwk. Ma mój nan wjacy tajkich rjanych wěcow, a dari mi wón
tež něſchto wot nich?“

„Haj, lube dźěcźo! praji Genovefa, a tykny ſebi zaſy tón pjerſchcźeṅ.
Hdyž ja wumru, potom wzmi tón pjerſchcźeṅ z mojoho porſta. Pſchetož
prjedy jón nochcu wotpołožicź, ale chcu jón hacž do ſmjercźe wobkhowacź,
kaž ſym twojomu nanej luboſcź a ſwěru tež hacž do ſmjercźe wobkhowała. O
zawěrno! Moja luboſcź k njomu běſche cžiſta kaž złoto tohole
pjerſchcźenja, a moja ſwěra je wěcžna kaž tuto pjerſchcźenjowe koło, na
kotrymž ſo žadyn kónc njenamaka a kiž je toho dla znamjo wěcžnoſcźe!“

„Hdyž potom k cžłowjekam pſchiṅdźeſch, rycžeſche wona dale, praſchej ſo
za hrabju Sigfridom; pſchetož <pb n="64"/>tak rěka twój nan. Proſch
cžłowjekow, zo bychu cźe k njomu dowjedli; njepraj pak žanomu, ſchtó ty
ſy, z wotkel ſy pſchiſchoł, abo cžoho dla chceſch k hrabi. Tež tón
pjerſchcźeṅ njedaj Božedla nikomu widźecź. Hdyž potom pſched hrabju,
twojoho nana ſtupiſch, daj jomu tón pjerſchcźeṅ a praj jomu: „Nano,
tónle pjerſchcźeṅ ſcźele tebi Genovefa, moja macź, hako znamjo, zo ſym
ja twój ſyn. Pſched někotrymi dnami je wona wumrjeła. Wona tebje
hiſchcźe junu poſtrowja, a da tebi pſcheze mnje prajicź, zo bě
njewinowata, a zo tebi wodawa. W njebjeſach nadźija ſo tebje zaſy
widźecź, hdyž to hižom na tymle ſwěcźe wjacy móžno njebě. Ty dyrbiſch
pobožnje žiwy bycź, ſo změrowacź, nic wo nju płakacź, a za mnje ſo
ſtaracź!“ Njezabudź mi jenož na to, lube dźěcźo, zo ſym njewinowata, a
jomu ſwěrna! To ſym pſched ſmjercźu hiſchcźe wobſwědcžiła, a na to
wumrjeła! Praj jomu to tola prawje wěſcźe! Praj jomu tež, zo ſym joho we
ſmjertnej hodźinje hiſchcźe tak lubo měła, kaž tebje lubuju! Powjedaj
jomu, kak ſo tudy žiwjach a wumrjech! Proſch joho tež, zo by moje
wotemrjete cźěło z teje próznjeṅcy wotwjezcź a do rowniſchcźa ſwojich
prjedownikow zahrjebacź dał. Pſchetož ja njeběch jich njehódna, byrnje
mje cžłowjekowje za złóſtnicu a njecžeſtnu dźerželi.“

„A potom dyrbju cźi hiſchcźe něſchto prajicź, ſchtož ty njewěſch. Kaž ty
nana a macź na zemi maſch, tak tež mam ja nana a macź. Ach Božo! njewěm
pak, ſtaj-li tu žałoſcź pſchecžakałoj, kotruž ſym jimaj bjez winy
pſchihotowała. Staj-li hiſchcźe žiwaj — o dha proſch ſwojoho nana, zo by
cźe hnydom k nimaj póſłał! Wonaj změjetaj, hdyž tebje, ſwojoho luboho
wnuka wo<pb n="65"/>hladataj, wulke wjeſelo, a zabudźetaj pſche tule
wjeſołoſcź wſchitke horjo tych ſydom dołhich lět. Pſchetož ach!
pokracžowaſche wona a pocža jara płakacź, ty, mój luby nano, ſy mje
wěſcźe prawje žarował! A ty, moja luba macźi! ſy wěſcźe wo twoju
Genovefu wjele płakała! Ach mojej najlubſchej ſtarſchej! Waju woblicžo
budźich tola hiſchcźe junu widźecź chcyła, prjedy hacž wumru. O hdy
budźiſchtaj wjedźałoj, zo ſym hiſchcźe žiwa a zo ſym tudy, wój byſchtaj
hnydom ke mni khwatałoj, zo byſchtaj mje hiſchcźe junu widźałoj! Ale
ach, wój měnitaj, zo je moje cźěło hižom dawno pſchetłate. Tola, my
budźemy ſo w njebjeſach zaſy widźecź! O kak wozbožaca je tola ta nadźija
na njebjeſa a na zaſywidźenje we njebjeſach! Bjez tohole tróſchta by
žałoſcź na zemi była, a my wbozy ludźo dyrbjeli zadwělowacź! — Ty
płacžeſch, lube dźěcźo! Wodaj, zo ſym cźi wutrobu tak wobcźežiła. Hlej,
hacžrunje ty nětko ſwoju macźeṙ zhubiſch, dari tebi Bóh na moje měſto
jenoho dobroho nana! Duž njepłacž, lube dźěcźo! Twój nan budźe ſo
njewuprajnje wjeſelicź, tebje, ſwoje lube dźěcźo, kotrež ženje
njewohlada, hiſchcźe žiwe widźecź! Wón budźe tebje wokoſchowacź, tebje
na ſwojej rucy a na ſwój klin bracź, tebje k ſwojej wutrobje
pſchitłocžowacź, tebje ſwojoho ſyna mjenowacź, a ſo tebje wjele za mnu
praſchecź, a pſche zrudobu a wjeſelo płakacź! Wón změje tebje tak lubo
kaž ja tebje mam, a wopokaže tebi wjacy dobrotow, dyžli ja, twoja khuda
macź, tebi wopokazacź móžu!“

Genovefa njemóžeſche pſche płacž wjacy dale rycžecź, połoži nětko hłowu
na ſwoje mochowe lěhwo, a njemóžeſche dołhi cžas pſche ſłaboſcź ani
ſłowa wuprajicź.

<pb n="66"/>

♣Třinaty staw.♠

Genovefa pſchihotuje ſo k ſmjercźi.

Žałoſtna kruta ſyma wopſcheſta, a zaſy dujeſche liwki, miły wětſik.
Słónco ſwěcźeſche pſchipołdnju zaſy jaſnje a pſchecźelnje do próznjeṅcy,
a joho lube pruhi běchu hižom doſcź cźopłe. Srěž pſchi nutskhodźe, a lód
na ſcźěnach próznjeṅcy tajeſchtej, a wotkapaſchtej we wulkich krepkach.
Genovefina khoroſcź pak bu z kóždym dnjom hórſcha. Wona njewidźeſche
nicžo pſched wocžomaj, hacž blizku ſmjercź, a pſchihotowaſche ſo k
wumrjecźu.

„Ach, prajeſche wona, mi drje njeje popſchate, zo bych na ſwojim
ſmjertnym łožu měſchnika widźała, kiž by mi dowěru pſchirycžował, a mi
khlěb žiwjenja poſkicźił k poſylnjenju na daloki pucź do wěcžnoſcźe! Ale
ty, o Knježe, ty wěcžny wyſchſchi měſchniko, ſy dźě ſam pſchi mni! Ty ſy
wſchitkim blizki, kiž we nuzy a zrudobje ſu, a ſwój wucźek pola tebje
pytaja. Kóždu cžłowjecžu wutrobu, kiž tu cźeṙpi a za tobu žada, chceſch
ty domapytacź a wokſchewicź! Ty dźě to ſam prajiſch: „Hlej, ja ſteju
pſched durjemi a kłapam! Hdyž něchtó mój hłós wuſłyſchi, a mi durje
wotcžini, k tomu chcu ja zaṅcź, a wjecžeṙ z nim dźeržecź, a wón zo
mnu“.“ Tak rycžeſche wona, a modleſche potom dołho z cźicha ze
ſtyknjenymaj rukomaj a ze ſpuſchcźenymaj wocžomaj.

Boloſcźiwk ſedźeſche cyły dźeṅ a wjele hodźinow nocy pódla njeje, a tón
dobry hólcžk nochcyſche ani jěſcź ani picź. Wón cžinjeſche wſchitko,
ſchtož móžeſche hako potrjebne pytnycź, a wothlada ju z dźěcźowſkej
luboſcźu. Wón wza dwě horſchcźi mocha, a trějeſche, kaž daloko joho
małej rucžcy doſahaſchtej, mokre próz<pb n="67"/>njeṅcyne ſcźěny, zo
njeby woda na joho khoru macźeṙ wotkapowała. Wón hromadźeſche na ſkałach
a na ſchtomach ſuchi moch, zo by jej měſto włóžnoho lěhwa lěpſche
pſchihotował. Pak dźěſche po banjowcowy nopach cžerſtweje wody z kužoła,
a prajeſche: „Nochceſch picź, lubſcha macźi! Tebi dźě je tak horco, a
twoja huba je cyle ſucha.“ Pak pſchinjeſe jej banjowcowy nopach połny
liwkoho mloka, a prajeſche: „Pij tola, lubſcha macźi! Wone je prawje
dobre, a budźe tebi derje cžinicź.“ Potom wobja ju zaſy płakajo wokoło
ſchije a rjekny žałoſcźo: „O macźi, lubſcha macźi! O hdy bych jeno tola
měſto tebje khory bycź, a za tebje wumrjecź mohł!“

Jene ranjo běſche někotre hodźiny prawje měrnje a ſłódcy ſpała. Wotcucźi
wjele wjeſelſcha a poſylnjena. Mały, drjewjany kſchižik, kiž bě ze
ſcźěny wzała, a w khoroſcźi cžaſto w rukomaj dźeržała, bě jej w ſpanju
wupadnył. Wona pytaſche jón, a Boloſcźiwk, kiž hnydom pytny, ſchto wona
chce, poda jej jón zaſy do ruki. „Ale, luba macźi, pocža wón na to,
ſchto dha cžiniſch ty pſcheco z tymle drjewom w rucy?“

„Lube dźěcźo, praji wona, ja měnjach dlěje žiwa bycź, hewak budźich tebi
tole hižom prjedy powjedła. Ale widźu nětk derje, zo ſo nicžo dobre
wotſtorkowacź njeſmě. — Sym drje tebi hižom powjedała, zo ma tón
njebjeſki Wótc tež jenoho Syna, kiž je jomu we wſchim runja. Ale ſchto
je tónle Syn wſchitko za nas cžinił, njemóžach drje tebi hiſchcźe
powjedacź. Ty něſchtožkuli njeby rozemjał, dokelž ſy dotal, wot cyłoho
ſwěta zdaleny, w puſcźinje pſchebywał. Nětko, hdyž junu wěſch, zo je
wjacy cžłowjekow na zemi, a kajcy cźile cžłowjekowje ſu; hdyž ſy
ſłyſchał a z dźěla hižom na <pb n="68"/>mni widźecź móžeſch, ſchto
wumrjecźe je — chcu ſpytacź, tebi to najwažniſche ze ſtawizny toho Syna
rozkładowacź. Potom tež ſpóznajeſch, ſchto tole drjewo w mojej rucy
woznamjenja. Duž poſłuchaj kedźbnje na to, ſchtož budu cźi nětko
powjedacź, a wzmi ſłowa twojeje macźerje pěknje k wutrobje!“

„Hlej, lubomu Wótcej w njebjeſach běſche žel, zo ſu cžłowjekowje tak
jara zli a toho dla tak hubjeni, a zo něhdy do njebjes pſchiṅcź njemóža.
Tu póſła wón ſwojoho luboho Syna z njebjes k nim. Tón mějeſche ſo za
nich ſtaracź, zo bychu ſo tola polěpſchili! Joho ſwjate mjeno je Jězus
Khryſtus.“

„Tónle joho luby Syn bě tak mócny a luboſcźiwy, kaž Wótc ſam. Hdyž
běſche hiſchcźe dźěcźo, hiſchcźe mjeṅſche dyžli ty, bě wón ze ſwojej
macźerju tež we jenej tajkej próznjeṅcy, kotraž bě bydło zwěrjatow kaž
tale. Hdyž bě wotroſcźeny, a drje něſchto wjetſchi dyžli ja,
pſchebywaſche tež někotry cžas w puſcźinje, kiž bě hiſchcźe wjele
hrózbniſcha dyžli tuta. Wón modleſche ſo tam ſtajnje, zo by to, ſchtož
cžłowjekam prajicź a k jich zbóžnoſcźi cžinicź chcyſche, tola podarmo
njebyło!“

„Potom dźěſche wón k cžłowjekam, a powjedaſche jim, zo je joho tón
njebjeſki Wótc k nim póſłał; zo je tónle Wótc w njebjeſach tak
dobrocźiwy, zo ma jich lubo, a zo ſu wſchitcy cžłowjekowje dźěcźi tohole
dobroho Wótca! Wón napominaſche jich, zo dyrbja toho dla tež prawje
dobri bycź, a tohole dobroho Wótca a ſo bjez ſobu lubowacź. Schtóž joho,
Božoho Syna, poſłucha, praji wón, a ſo polěpſchi, tón pſchiṅdźe něhdy
tež do njebjes, a změje tam wjele, wjele wjeſelow. Schtóž pak joho
ſłyſchecź nochce, a joho porucžnoſcźe njedopjelni, tón <pb
n="69"/>njepſchiṅdźe něhdy do njebjes, ale na jene jara zatraſchne
měſto. Ale cžłowjekowje nochcychu Božomu Synej wěricź, zo je wón Syn
njebjeſkoho Wótca, a zo je joho Wótc z njebjes k nim póſłał. Tu pokaza
wón jim zjawnje, zo je wón mócny kaž joho Wótc.“

„Jena macź, kaž ja, jenož něſchto ſtarſcha, bě na pſchikład něhdy tak
khora, kaž ja, a mějeſche runje tak złu zymnicu. Žadyn cžłowjek
njemóžeſche jej pomhacź. Ale wón wza ju jenož takle za ruku — kaž ja
tebje nětko — a w tym wokomiknjenju bu wona ſtrowa, a mějeſche zas tak
ſtrowy a kcźějacy napohlad kaž hdy prjedy.“

„Druhi krócź bě jedyn ſyn, něſchto wjetſchi dyžli ty, wumrjeł. Bě to
jenicžki ſyn ſwojeje macźerje, kaž ty mój jenicžki ſyn ſy. Blědy a
proſty tu ležeſche, a hižom chcychu joho do zemje zahrjebacź. O, kak ta
macź pſche njoho płakaſche, móžeſch ſebi myſlicź! Ale Boži Syn praji
pſchecźelnje k macźeri: Njepłacž! A k wumrjetomu rjekny: Staṅ! — a tu
wón hnydom zaſy wožiwi a ſtany. A Boži Syn wjedźeſche joho nětk k tej
zadźiwanej macźeri, a wona wjeſeleſche ſo njewuprajnje.“

„Ale cžłowjekowje jomu tola njewěrjachu, zo je wón Boži Syn, a zo je
joho njebjeſki Wótc do ſwěta póſłał. Woni njemóžachu to wuſtacź, hdyž
wón prajeſche, zo ſu woni zli, a zo dyrbja ſo polěpſchicź. Tu ſcžinichu
wulke drjewo hromadu runje tak, kaž to małe, kiž mam tu w rucy. To rěka
kſchiž. Potom pſchewjercźachu hozdźe — kiž ſu cźernjowym kochtam
podobne, wjele wjetſche a krucźiſche — pſchez joho rucy a nozy, a
pſchibichu joho tak z wupſcheſtrjenymaj rukomaj na kſchiž. Tu cźecžeſche
krej z ranow a wón dyrbjeſche wumrjecź. Woni pak ſo hiſchcźe jomu
ſmějachu, a wu<pb n="70"/>ſměſchichu joho. A tola njebě wón žanomu
cžłowjekej kſchiwdu cžinił, a bě ze wſchěmi derje měnił, a wſchitkim
pomhał, kiž chcychu wot njoho pomhane měcź!“

„O cźi zli, zli, wohidni cžłowjekowje! zawoła Boloſcźiwk. Ale
cźeṙpjeſche dha to Wótc w njebjeſach, a njepſchiṅdźe wón ze ſwojim
błyſkom? Na joho měſcźe budźich jich wſchitkich zarazył!“

„Lube dźěcźo, praji macź, Boži Syn modleſche ſo za nich k Wótcej.
Wótcže! rjekny wón, wodaj jim; woni njewjedźa, ſchto cžinja! Haj, ze
ſameje luboſcźe je wón tež za tychle złych cžłowjekow, kaž za nas
wſchitkich, ſwoje žiwjenje dał. Wón wumrje, zo by wſchitkich cžłowjekow
zbóžnych cžinił. Njebudźiſche-li wón nas tak lubował hacž do ſmjercźe,
njemohł žadyn cžłowjek wěcžne žiwjenje doſtacź — ty a ja tež nic. Tež z
luboſcźe k namaj zblědny a wumrje wón na kſchižu!“

Dobry hólcžk ſo ani njehibny, a poſłuchaſche kedźbnje, a ſwětłe ſylzy
ronjachu ſo po joho cžeṙwjenymaj licžkomaj. Dokelž to wſchitko prěni
krócź ſłyſcheſche, cžinjeſche to cźim hłubſchi zacźiſchcź na njoho, a
hnu joho njewuprajnje. „O tón dobry, dobry Syn Boži!“ praji wón, a
trějeſche ſej ſylzy ze ſornjacej kožu, do kotrejež bě zawaleny. „Je pak
wón nětko tež w njebjeſach?“

„Haj, lube dźěcźo! rjekny macź. Joho cźěło ležeſche potom morwe.
Połožichu joho do ſkalneje próznjeṅcy, kiž ſo něhdźe tejle runaſche,
kotruž mój wobydlamoj, a pſchiwalichu wulki kamjeṅ pſched próznjeṅcyny
nutskhód. Ale pomyſli jenož, prjedy hacž ſo tſi dny minychu, pſchiṅdźe
wón žiwy z próznjeṅcyny won. Někotſi cžłowjekowje njeběchu tola tak zli
kaž cźi druzy. Běchu joho poſłuchali a ſo polěpſchili. Cźi běchu joho
jara <pb n="71"/>lubowali a joho ſmjercźe dla wjele płakali. K tym wón
nětko pſchiṅdźe. O, woni mějachu wulke wjeſelo, hdyž joho zaſy widźachu!
Wón pak jim praji, zo zaſy k ſwojomu Wótcej do njebjes póṅdźe. Wſchitcy
ſo toho dla zrudźichu. Ale wón rjekny: „Njepłakajcźe a njerudźcźe ſo!
Hlejcźe horjeka, hdźež mój Wótc bydli, je měſtnoſcźe doſcź za was. Ja
jeno tam nětko du, a pſchihotuju wam bjez tym měſta. Cžiṅcźe jenož,
ſchtož ſym wam prajił, potom pſchiṅdźecźe tež wy wſchitcy tam, hdźež ja
ſym. Ja budu was zaſy widźecź, a potom budźe waſche wjeſelo doſpołne, a
nichtó wam je wzacź njezamože. Ale tež na zemi budu ja — byrnje mje
njewohladali — tola njewidźomnje ſtajnje pola was, hacž do ſkóncženja
ſwěta.“ Nětko jich hiſchcźe požohnowa, a ſpějeſche potom jim pſched
wocžomaj pſchecy wyſche a wyſche k njebjeſam, doniž joho ſkóncžnje złota
mrócžel zakry.“

„O, to je rjenje było! praji tón hólc. Ale wě wón hiſchcźe ſchto wo
namaj? Wě wón, zo ſmoj tudy w puſcźinje žiwaj, a budźemoj joho něhdy w
njebjeſach widźecź?“

„Wě-zo! wotmłowi macź. Wón widźi naj wſchudźom, a hdźežkuli ſmoj, je wón
pſchi namaj. Wón lubuje naj, a dawa namaj dobre myſle do wutroby, a
dopomha namaj, zo bychmoj cyle dobrej byłoj, a něhdy do njebjes pſchiṅcź
mohłoj. Pſchetož hlej, lube dźěcźo, ty drje ſy nětko dobry hólc, a ſy mi
hižom wjele wjeſela pſchihotował. Ale prawy a cyle dobry ty hiſchcźe
dołho njejſy. To móžeſch, chceſch-li jeno trochu kedźbowacź, kóžde
wokomiknjenje na ſebi pytnycź. Hlej, ty drje njeby tak za cžłowjekow ſo
modlił, kaž <pb n="72"/>Boži Syn, hdy bychu tebje kóncowali. Ty dźě ſy
hakle w tymle wokomiknjenju prajił: ty budźiſche jich wſchitkich
zarazył, by-li jenož móc k tomu měł. Tu hižom widźiſch, zo hiſchcźe
dołho tak dobry a luboſcźiwy njejſy, kaž Boži Syn. A tak dobri a
luboſcźiwi kaž wón dyrbimy bycź, chcemy-li joho njebjeſkomu Wótcej a
jomu ſamomu ſo ſpodobacź, a něhdy do njebjes pſchiṅcź. A k tomu, zo
bychmy tak dobri a luboſcźiwi byli kaž wón, chce nam Boži Syn pomhacź!
Toho dla pſchiṅdźe wón na zemju a wumrje za nas na kſchižu.“

„A nětk, luby Boloſcźiwko, zapſchijeſch ty derje, cžoho dla ja tónle
mały kſchižik pſchecy w rucy dźeržu. Wón dźě dopomnja nas na tu luboſcź
toho, kiž za nas na kſchižu cźeṙpjeſche a wumrje! Wón nas napomina, zo
dyrbimy tež my pſchez cźeṙpjenje a wumrjecźe — ſchtož ſo toho dla tež
kſchiž mjenuje — do njebjes pſchiṅcź. A toho dla je mi tuto jednore
znamjo tak lube a drohe.“

„Ach, lubſche dźěcźo! pokracžowaſche wona, a pohladowaſche z płacžitymaj
wocžomaj na njoho. Nimam nicžo, ſchtož bych tebi k dopomnjecźu dacź
mohła, dyžli tutón kſchižik. Hdyž pak ja wumrjeta budu, wzmi jón z
mojeju zymneju, woproſtnjeneju rukow, a wobkhowaj jón derje. Njehaṅbuj
ſo, luby ſyno, hdyž budźeſch něhdy wulki a bohaty, tule khudu ſpomnjenku
ſwojeje macźerje na najlěpſche měſtno ſwojoho pſchichodnoho, pyſchnoho
bydlenja poſtajicź! Spominaj, hdyžkuli ju wuhladaſch, na toho, kiž něhdy
z luboſcźe k tebi na kſchižu wumrje — a ſpomṅ potom tež na ſwoju macź,
kiž z tymle kſchižikom w rucy nětko mrěje! Pſchedwozmi ſej potom kóždy
krócź, zo chceſch pobožny a dobry bycź, cžiſty a njewinowaty, cžłowjekow
lubowacź, jim <pb n="73"/>dobroty wopokazowacź, a ſamo žiwjenje za nich
dacź, hdyž je jim z tym poſłužene — a dyrbjał tež do prědka widźecź, zo
ſo tebi ani dźakowacź njebudźa! O potom, hdyž ty pſchi pohladnjenju na
tónle kſchiž to wſchitko nic jenož ſebi pſchedwozmjeſch, ale tež
cžiniſch — potom je tónle khudy naměrk (herbſtwo), kiž tebi twoja macź
zawoſtaja, wjacy hódny, dyžli wulke, bohate herbſtwo, kotrež móžeſch wot
twojoho nana wocžakowacź!“

Wot dlěſchich rycžow bě Genovefa tak woſłabiła, zo dyrbjeſche nětko zas
dołho wotpocžowacź a mjelcžecź.

„Ach! pocža po někotrym cžaſu zaſy, hdyž jeno by zbožownje k ſwojomu
nanej doſchoł! Pſchetož pucź k njomu, pſchez traſchnu puſcźinu, pſchez
huſty njepſcheſtupny lěs, pſchez nahłe ſkały a hłuboke bjezdna, je drje
za tebje wbohe, ſłabe dźěcźo wobcźežny a ſurowy, jara daloki a wulcy
ſtraſchny! Ale Bóh budźe tebi pomhacź, zo ty k ſwojomu nanej, kotrohož
tebi tu na zemi da, zbožownje pſchiṅdźeſch — kaž dźě wón nam wſchitkim
pſchez wjele ſtraſchniſchu puſcźinu tohole ſwěta pomhacź dyrbi, zo
bychmy něhdy k njomu, tomu wěrnomu a jenicžkomu Wótcej, naſchomu nanej
we njebjeſach, zbožownje dóſchli, a joho woblicžo widźeli! — Njezabudź
tež, někotre banjowcowe nopachi mloka ſobu wzacź, zo njeby na pucźu
zawutlił. Wzmi ſej tež tón ſochor ſobu k wobaranju pſchecźiwo dźiwim
zwěrjatam. Ach, wbohe dźěcźo! ty wſchak ſy ſłabe. Ale Bóh, pod kotrohož
zakitom ja, ſłaba žónſka, zatraſchnoho wjelka pſchedobuch, budźe tež
twój zakit pſched dźiwimi zwěrjatami. Schtóž ſo jomu dowěri, khodźi
khroble pſchez hady a zmijicy, a poteptuje lawy a zmije pod ſobu.“

Hdyž ſměrki pocžachu, pſchibjeraſche ſłaboſcź jara. <pb n="74"/>Wona
dychaſche tak cźežcy, zo horcy pót wudyri. Tu zebra wſchě ſwoje mocy,
poſyny ſo na ſwojim mochowym lěhwje, pohladowaſche na hólca, pſchi njej
ſedźacoho, wažnje a ſobuželnje, a praji z hłoſom ſpodźiwnje hnutym a
ſwjatocžnym, tak zo ſo hólcžk ſtróži: „Boloſcźiwko! poklakni, zo cźe
hiſchcźe požohnuju, kaž mje tež moja macź žohnowała je, prjedy hacž wot
njeje dźěch! Myſlu, zo mój kónc njeje wjacy daloko!“ Wbohi hólcžk
poklakny žałoſcźo, ſkhili ſwoje zrudne woblicžko k zemi, a pozběhny
nutrnje małej tſchepotacej rucžcy. Genovefa połoži ſwoju ruku na joho
kudźerjawu hłowu, a praji hłuboko hnuta a z wulkej pobožnoſcźu: „Bóh
žohnuj tebje, mój ſyno, a Jězus Khryſtus budź z tobu, a joho Duch wodź a
wobknježuj tebje, zo by dobry cžłowjek był, a ženje — ženje nicžo złe
njecžinił, a zo bych tebje we njebjeſach něhdy zaſy widźała!“ Tu
poznamjeni jomu hiſchcźe cžoło, hubu a wutrobno z kſchižom, wobja joho,
a wokoſchi joho, a prajeſche hiſchcźe junu: „O Boloſcźiwko! hdyž nětk k
cžłowjekam pſchiṅdźeſch, a jich złe pſchikłady wuhladaſch, njebywaj tola
ty zły cžłowjek! A hdyž budźeſch něhdy w pyſche a bohatſtwje žiwy,
njezapomṅ na ſwoju wbohu macź! Ach, hdy by ty tule moju luboſcź k tebi —
a tele moje macźeṙſke ſylzy — a moje poſlednje ſłowa — ſłowa twojeje
mrějaceje macźerje! — hdy zabycź a zły bycź mohł: o dha by ty w tamnym
ſwěcźe wěcžnje wote mnje zdaleny był! O Boloſcźiwko, woſtaṅ dobry!“ — —

Wona njemóžeſche dale rycžecź — padźe na ſwoje khore łožo — zaṅdźeli
wocži — a Boloſcźiwk njewjedźeſche, drěma-li wona abo je-li woprawdźe
morwa! — <pb n="75"/>Wón poklakny płakajo a žałoſcźo pódla njeje, a
modleſche ſo ſtajnje: „O Božo, njedaj jej wumrjecź! O Jězuſo Khryſtuſo,
wubudź ju zaſy!“

♣Štyrnaty staw.♠

Hrabje Sigfridowa zrudoba wo mandźelſku Genovefu.

Hrabja Sigfrid ležeſche tehdom, hdyž na Golowu ſkóržbu w prěnim napadźe
hněwa to njezbožowne ſmjertne wuſudźenje za Genovefu podpiſa, w ſwojim
wójnſkim ſtanje (ſtan = Zelt) khory po doſtacźu jeneje rany. Joho ſtary
ſobuwojownik a konjeṙnik, z mjenom Wjelk, běſche runje wjele mil wot
lěhwa zdaleny, a wobſadźi ze ſwojimi jězdnikami wuzki pſcheſmyk (drohu
bjez horami). Hdyž bu Wjelk wotwołany a ſo wrócźiwſchi do hrabjowoho
ſtana zaſtupi, zo by ſo za ſtrowotu ſwojoho knjeza napraſchował,
powjedaſche jomu hrabja hnydom wſchitko, ſchtož bě ſo bjez tym ſtało.
Tón ſtary, ſprawny ſłužobnik ſo poſtróži, zo blědny. „O luby knježe,
praji wón, ſchto ſcźe cžinili? Waſcha mandźelſka je zawěſcźe
njewinowata. Na to zaſtaju ja ſwoju ſtaru ſchědźiwu hłowu. Wěṙcźe mi,
tak pobožna duſcha, tak derje wocźehnjena dźowka njebywa tak bórzy zła.
Ale waſch Golo je njehódny njeplek. Njewzmicźe ſtaromu ſłužobnikej tole
ſłowo za zło. Ja drje wěm, zo je ſo ze ſwojim ſtajnym liſchcźenjom
hłuboko do waſcheje wutroby pſchiliſchcźił. Ale wěṙcźe mi: Schtóž was
ſtajnje khwali a wam we wſchim prawo da, tón je waſch njepſchecźel. Wón
was po prawym hidźi, a pyta jeno ſwój ſamſny wužitk. Schtóž pak wěrnoſcź
tež tehdom praji, hdyž ju njerad ſłyſchicźe, tón je waſch <pb
n="76"/>pſchecźel. Wuſłyſchcźe toho dla mje, luby knježe, a wzmicźe
ſwoje pſchekhwatane wuſudźenje hnydom wrócźo. — Mój Božo, kak daloko je
z mojim dobrym knjezom pſchiſchło! Najnižſchoho ſwojich poddanow
wotſudźicź bjez pſcheſłyſchenja, byſchcźe wy za najwjetſchu złóſcź měli
— a nětko ſcźe ſwoju dobru, pobožnu mandźelſku bjeze wſchoho
pſcheſłyſchenja wotſudźili! O pſchewiṅcźe tola junu ſwój bjezbožny,
nahły hněw! Wy ſcźe ſo joho kóždy krócź kali; tón krócź pak — ja ſo
boju! — je wón wulke njezbožo pſchihotował.“

Hrabja wuzna, zo je ſo pſchekhwatał, dwělowaſche pak hiſchcźe, ſchtó je
winowaty, joho mandźelſka Genovefa, abo joho lubowany Golo. Pſchetož
Golowy liſt bě tak pſcheklepanje wumyſlene paſmo łžow, a poſoł, kotrohož
Golo k tutomu poſelſtwu wuzwoli, běſche tak wuwucženy jebak, a
wjedźeſche wſchitko z tak zdanliwej ſprawnoſcźu wobtwjerdźowacź, zo bu
žarliwy hrabja cyle zaſlepjeny. Tola póſła nětko na dobo druhoho poſoła
ke Golej z porucžnoſcźu, zo njeſmě Genovefu hacž do nawrócźenja z hrodu
puſchcźicź, ale jej tež žanu kſchiwdu cžinicź, a jej na nicžim nuzu
cźeṙpjecź dacź. Wón da tomu poſołej ſwojoho najlěpſchoho konja, a
porucži jomu nanajkrucźiſcho, zo by khwatał, a tak ſpěſchnje jěchał,
hacž kóṅ jenož wutracź móže. Tež ſlubi jomu wjele pjenjez, jeli hiſchcźe
w prawym cžaſu na Sigfridſki hród dóṅdźe, a wot tam ſpokojace
wotmłowjenje zaſy pſchinjeſe.

Bjez tym zo běſche poſoł na ſwojim pucźu, bywaſche hrabja dźeṅ wote dnja
cźežkomyſlniſchi. Z khwilemi zdaſche ſo jomu wěſte, zo je Genovefa
njewinowata; z khwilemi mějeſche zas za njemóžne, zo mohł <pb
n="77"/>Golo, kotromuž bě telko dobroho wopokazał, joho tak žałoſtnje
wobełhacź. Tak bu joho wutroba ſtajnje wot njewěſtoſcźe a jědojtych
dwělowanjow cžwilowana. Dźeſacź krócź wob dźeṅ ſcźeleſche ſwojoho
ſwěrnoho Wjelka won pſched lěhwo, zo by hladał, njepſchiṅdźe-li hiſchcźe
tón poſoł; a pſchez cyłe nocy njemóžeſche wjacy prawje ſpacź. Skóncžnje
wrócźi ſo poſoł, a pſchinjeſe powjeſtwo, zo je Genovefa ze ſwojim
dźěſcźom w nocy potajnje w lěſu wotprawjena była, kaž je hrabja
porucžił. Dobromu hrabi njebě hinak, hako by jomu ſamomu wotſudźenje k
ſmjercźi ſo wozjewiło — a wón zapadźe do najhłubſcheje zrudoby. Stary,
ſprawny Wjelk khwataſche ze ſtana (Zelt), zo by ſwoje ſylzy pſched
hrabju zatajił, łamaſche rucy a žałoſcźeſche wótſe. Wſchitcy jězdnicy
zhromadźichu ſo wokoło Wjelka, zakliwachu Gola, a pſchiſahachu, zo
chcedźa tohole złóſtnika, hdyž domoj pſchiṅdu, na kuſy rozrubacź.

Hrabja ležeſche pſchez lěto khory na ſwoju ranu; pſchetož njepokoj a
žerjace rozkacźe joho wutroby komdźeſchtaj hojenje. Hdyž bě tak daloko
wuſtrowjeny, zo móžeſche zas na konju ſedźecź, žadaſche puſchcźenje ze
ſłužby. Dokelž běchu mórojo hižom zbicźi, a ſo nicžoho wjacy wot nich
njebojachu, puſchcźi joho kral. Duž zebra ſo hnydom ze ſwojim ſwěrnym
Wjelkom a ſwojimi zmužitymi wojakami, a jěchaſche k ſwojej lubowanej
domiznje.

Hdyž jedyn wjecžor pozdźe k prěnjej wjeſcy ſwojoho hrabinſtwa dojěcha,
wuṅdźechu dobri ludźo — mužowje, žony a dźěcźi — hnydom ze ſwojich
khěžow a khěžcžicžkow, pocžachu wſchitcy žałoſcźicź, a pſchiwołachu
jomu: „O dobry hnadny knježe! Ach to njeſměrne nje<pb n="78"/>zbožo! Ach
ta dobra hrabina! Ach tón bjezbožny Golo!“ Hrabja zlěze z konja,
poſtrowi wſchitkich pſchecźelnje, da jim ruku, a praſcheſche ſo za
wſchitkim, ſchto je ſo w tym cžaſu, hdyž bě wón we wójnje, doma ſtało.
Tu ſłyſcheſche wo Genovefje jenož dobre ſkutki, a wo Golu jenož złe.

Njeſpokojny a zaſtróženy jěchaſche dale, zo by hiſchcźe w tej ſamej nocy
k Sigfridſkomu hrodej pſchiſchoł. Hižom z daloka widźeſche wſchitke
hrodowe wokna woſwětlene. Hdyž ſo bližeſche a na hrodowu horu jěchaſche,
ſłyſcheſche harowacu hudźbu. Golo ſwjecźeſche ze ſwojimi towaṙſchemi
runje wjeſołu hoſcźinu. Pſchetož z wěſtoſcźu ſo nadźijeſche, zo hrabja
na ſwoju cźežku ranu wumrje. Wón dźeržeſche ſo hižom za knjeza cyłoho
hrabinſtwa, a pytaſche ze ſtajnej rozpuſchcźitoſcźu a harowacymi
wjeſelemi ſwoje złe ſwědomje změrowacź. Ale, hdyž wón takle na prěnim
měſcźe pſchi blidźe ſedźeſche, praji někotryžkuli z tych ſłužobnikow,
kiž jědźe pſchinoſchowachu, mjelcžo k druhomu: „Ty, wumrje-li naſch
dobry hrabja, zmocuje ſo leſcźiwy Golo pſchi nětcžiſchich, njeměrnych
cžaſach wſchitkoho, a budźe naſch knjez. Ja pak tola nochcył na joho
měſcźe bycź.“ „Ty maſch prawje! wotmłowi druhi. Wón nima žane prawe
wjeſelo, a jomu nicžo njeſłodźi. Sedźi tu, kaž wotſudźeny hrěſchnik
pſchi poſlednim wobjedźe. Ja nochcył w joho koži tſecź, a zdu, kiž je w
tamnym ſwěcźe zaſłužił, z nim dźělicź.“

Hdyž hrabja ze ſwojimi wojownikami k hrodowym wrotam pſchiſchoł bě,
porucži trompjetarjam znamjo dacź, zo tu wón je. Stražnik na wěži
wotmłowi ze ſwojej trompjetu. Golo a wſchitcy joho hoſcźo horjeka <pb
n="79"/>we ſalu zeſkakachu wot blida. Wołanje: „Hrabja! hrabja!“
wothłoſowaſche ſo po cyłym hrodźe. Golo, kiž bě ſo ſkerje ſmjercźe,
dyžli hrabje nadźijał, pſchiběža khwatajo ze zaſwěcźenej pokhodnicu
(Fackel) dele, a dźeržeſche hrabi, kiž hiſchcźe zlězł njebě, cyle
ponižnje konja. Hrabja dołho na njoho wažnje a krucźe hladaſche, a
njerycžeſche ani ſłowcžka, Golo pak ſtejeſche tu blědy a tſchepotajo,
kaž złóſtnik pſched ſwojim ſudnikom. Joho złe ſwědomjo pokazowaſche ſo
zjawnje we ſpłóſchiłymaj wocžomaj, a ta cyła njezbožowna ſtawizna bě
takrjec z wulkimi piſmikami na joho woblicžu napiſana. Z khabłatymi,
njewěſtymi krocželemi dźěſche pſched ſwojim knjezom, zo by jomu po
ſkhodźe ſwěcźił, a joho ruka tſchepotaſche tak jara, zo móžeſche lědom
pokhodnicu zdźeržecź. Hrabja widźeſche nětko w cyłym hrodźe jenož
brójeṙſtwo a pſchecžinjeṙſtwo, njeporjad a ſchmjaty. Wſchudźom zetka
cuze, poſtróžene woblicža ludźi, kotrychž bě Golo do ſłužby wzał; a cźi
někotſi ſtari hrabjowi ſłužobnicy, kiž tu hiſchcźe běchu, poſtrowjachu
joho z płacžitymaj wocžomaj. Hdyž bě hrabja do wulkoho rycźeṙſkoho ſala
zaſtupił, połoži nahłownik (Helm) a mjecž na blido, žadaſche wot Gola
hrodowe klucže, porucži ſwojomu ſwěrnomu Wjelkej wrota do hrodu pěknje
wobkedźbowacź, zo by nichtó njecźeknył, pſchikaza ſłužobnikam, zo bychu
joho ſprócnych wojakow derje wobſtarali, a kiwaſche potom wſchitkim
mjelcžo z ruku, zo bychu woteſchli.

Pſchede wſchitkim dźěſche hrabja do jſtwy ſwojeje mandźelſkeje. Golo bě
tu ſamu hnydom po jeje zajecźu zamknył, a njebě, dokelž to joho złe
ſwědomjo njepſchida, wot toho cžaſa wjacy do njeje zaſtupił. <pb
n="80"/>Wſchitko běſche hiſchcźe tak, kaž tamne ranjo, hdyž to Genovefa
wopuſchcźi. Tu ſtojeſche hiſchcźe wuſchiwanſki wobłuk, w kotrymž, poł
hotowy, z parlemi pſchetykany wawrjencowy wěnc tole napiſmo wobdawaſche:
„Rjekej Sigfridej pſchi wrócźenju ſwěrna mandźelſka Genovefa“. Tam
ležeſche hiſchcźe jeje łuta na knihach z njewinowatymi, pobožnymi
khěrluſchemi, z kotrychž bě někotre w njepſchitomnoſcźi mandźelſkoho
ſama zeſtajała. Wón namaka wjacore naſtawki k liſtam, połne nadobnoho
zmyſlenja, połne luboſcźe a ſwěry, wot kotrychž pak žadyn dóſtał njebě.
Wona praji w tych ſamych, kak ſo kóždy dźeṅ za njoho modli, zo by joho
Bóh njezranjenoho z krwawnych bitwow zaſy pſchiwjedł; kak ſo wona na to
wjeſeli, zo jomu ze ſynkom abo dźowcžicžku napſchecźiwo pſchiṅdże; kak
jara ſo wo njoho ſtara, a kak cžaſto płacže; a kak jej joho ſtajne
mjelcženje telko njeměrnych nocow cžini. Pſchetož kaž Golo žadyn jeje
liſtow hrabi wotpoſłał njebě, tak běſche tež wſchitke hrabjowe liſty k
njej ſpopadował a ſebi zdźeržał.

Naſtróženy hrabja ſedźeſche hiſchcźe wokoło połnocy ze ſtyknjenymaj
rukomaj a połny njewuprajnoho rudźenja na ſtólcu, a njepytny ani, zo je
ſo ſwěca hižom daloko dopaliła a zo chce haſnycź. Tu zaſtupi Bertha,
tamna ſwěrna holcžka, a pſchinjeſe jomu liſt, kiž bě Genovefa w jaſtwje
piſała. Wona pokaza jomu tež tón znaty parlowy rjecźazk, a powjedaſche
jomu we wjele ſylzach, kak wjele dobroho je jej Genovefa w jeje
khoroſcźi wopokazała, a ſchto je jej w nocy, prjedy hacž bu k
wotprawjenju wjedźena, hiſchcźe wſchitko powjedała. Tu pokaza ſo
hrabjowa bjezrycžna zrudoba we ſylzach. Powjedanje Berthy, woſebje pak
tón liſt, běſche jomu <pb n="81"/>najzjawniſche dopokazmo Genovefineje
njewinowatoſcźe. Wón płakaſche tak jara, zo ſo jomu wocži
zacźěmniſchtej, a zo bu Genovefiny liſt ze ſylzami cyle pſchemacžany.
Wón zdychowaſche wjacykrócź tak z hłuboka, kaž by ſwoju duſchu wudychacź
chcył: „O Božo! o Božo! o Genovefa! tebje, tebje móžach ja moricź! tebje
a ſwojoho ſyna! O ja najnjezbóžniſchi wſchitkich cžłowjekow!“ Wjelk,
joho ſwěrny pſchecźel a ſłužobnik, kiž pſchi tejle žałoſcźi zaſtupi,
ſpytowaſche podarmo, joho změrowacź.

Hdyž bě hrabja dołho žałoſcźicy płakał, zhraba ſo na dobo, žadaſche ſwój
mjecž, a cheyſche Gola ſkóncowacź. Wjelk joho zadźerža, a pſchedſtaji
jomu, zo tež Gola njeſmě njepſcheſłyſchanoho wotſudźicź. Tu porucži
hrabja, Gola hiſchcźe w nocy zajecź, joho do železa a putow zeſpinacź, a
do toho ſamoho jaſtwa cźiſnycź, w kotrymž bě Genovefa tak dołho
zdychowała. Tež wſchěch druhich, kiž běchu z Golom dźerželi, da wón hacž
na daliſche ſadźicź. Wojacy dopjelnichu radźi tule pſchikaznju. Nazajtra
porucži hrabja, zo bychu jomu Gola pſchiwjedli. Prjedy hacž joho
pſchiwjedźechu, cžitaſche wón Genovefiny liſt hiſchcźe junu. Te ſłowa:
„Wodaj jomu, kaž ja jomu wodawam; moje dla njedyrbi žana krepka krewje
pſchelata bycź!“ dźěchu jomu hłuboko k wutrobje. Hdyž bu Golo nuts
pſchiwjedźeny, pohlada hrabja ze ſwojimaj rozpłakanymaj wocžomaj
zrudniwje na njoho, a praji z měrnym hłoſom: „Golo, ſchto ſym tebi
cžinił, zo ſy ty tule žałoſcź na mnje pſchinjeſł? Schto je cźi moja
mandźelſka, ſchto je cźi mój ſyn cžinił, zo ſy jeju ſkóncował? Ty
pſchiṅdźe hako khudy hólc do tohole hrodu, a wužiwaſche tu jenož <pb
n="82"/>dobroty — cžoho dla je nětko takle zapłacźujeſch?“ Golo běſche
ſej myſlił, zo budźe hrabja herjekacź a njemdricź. Tale njewocžakana
měrniwoſcź pak pſchewiny joho wutrobu. Wón pocža z hłoſom płakacź, a
wołaſche: „Ach, bjezbožna nawalnoſcź mje zaſlepi! Waſcha mandźelſka je
njewinowata kaž jandźel w njebjeſach; ja běch tón djaboł, kiž chcyſche
ju zawjeſcź. Dokelž mi njepſchizwoli, roznjemdrich ſo ja, pytach ſo na
njej wjecźicź, a tež ſwoje žiwjenje ſebi zwěſcźicź. Bojach ſo, zo wy mje
ſkóncujecźe, hdyž wona wam wěrnoſcź praji. Toho dla jej pſchedeṅdźech, a
wobſkoržich ju falſchnje pola was.“ Hrabjej běſche tola to trochu
změrowace, zo dyrbjeſche Golo ſam Genovefinu njewinowatoſcź
wobſwědcžicź, a wón kiwny z ruku, zo bychu joho zas do jaſtwa wotwjedli,
wodźě potom ſwoje woblicžo z běłym rubiſchkom, napłaka ſo, a zakliwaſche
ſwoju nahłoſcź nanajhłubſcho.

Hrabja běſche wot nětka pſchecy tak cźežkomyſlny, zo ſo wo joho žiwjenje
bojachu. Suſodni rycźerjo, kiž bjez tym tež z wójny domoj pſchiṅdźechu a
joho dobri pſchecźelojo běchu, wopytowachu joho jara huſto, zo bychu
joho změrowali. Ale hrabja tu ſedźeſche, a nochcyſche žanoho tróſchta
pſchijimacź. Stajnje pſchebywaſche w Genovefinej jſtwě, a njekhodźeſche
hewak nihdźe, dyžli do ſwojeje hrodoweje khapałki. Jena joho
najwjetſchich ſtaroſcźow bě, Genovefiny row wupytacź, zo by tam płakał,
a potom jeje cźěło cžeſtnje pohrjebacź dał. Tola nichtó njewjedźeſche
tón row pytacź; pſchetož taj mužej, kiž běſchtej ju k ſmjercźi wjedłoj,
běſchtaj ſo bórzy potom zhubiłoj, a nichtó njemóžeſche prajicź, hdźe
ſtaj wuſchłoj. Duž zrjadowa hrabja w cyrkwi Sigfridſkoho hrodu <pb
n="83"/>pyſchnu wopomnjeṅſku ſwjatocžnoſcź jeje wumrjecźa. Wón a
wſchitcy joho ſłužobnicy, wſchitcy rycźerjo a wſchitke žónſke z blizka a
z daloka, pſchiṅdźechu k tomu w najhłubſchim žarowanju. Tež tak wulka
mnohoſcź ludu ſo pſchinamaka, zo móžeſche w cyrkwi lědma dźeſaty dźěl
měſta doſtacź. Hrabja da tež bohatu jałmožnu bjez khudych wudźělicź, a w
cyrkwi wopomnik ze złotym napiſom poſtajicź, kotryž dyrbjeſche
Genovefinu zrudnoſcźiwu ſtawiznu hiſchcźe potomnikam powjedacź.

♣Pjatnaty staw.♠

Hrabja Sigfrid nadeṅdźe ſwoju mandźelſku Genovefu.

Lěta ſo minychu, doniž ſo hrabja narycžecź da, jenož zaſy ze ſwojoho
hrodu wukhadźecź. A tež potom dyrbjeſche joho k tomu ſwěrny Wjelk
takrjec nucźicź. Joho pſchecźelojo, cźi rycźerjo, dyrbjachu wſchitko
nałožecź, zo bychu joho jenož trochu rozwjeſelili. Jedyn pſchihotowa
wulku hoſcźinu, a wubjerny harfaṙ dyrbjeſche ſo pſchi tym ſłyſchecź
dacź, a tróſchtowace ſpěwy ſpěwacź. Druhi zrjadowa wſchelake rycźeṙſke
hry, tſelenje z kłokami a kałanje do rynki. Tſecźi pſcheproſy joho na
hoṅtwu. Tole poſlednje wjeſelo, kotrež bě hrabja wot młodoſcźe jara
lubował, zdaſche ſo najpſchihodniſche, joho cźežkomyſlnoſcź rozehnacź.
Dokelž rycźerjo to pytnychu, wotdźeržowachu jara huſto hoṅtwy, pak na
jelenje a dźiwje ſwinje, pak na wjelki a mjedźwjedźe, kotrychž běſche
tehdom w Němcach jara wjele; a hrabja dyrbjeſche kóždy krócź ſobu na
hoṅtwu.

Na Wjelkowe pſchirycžowanje ſkaza tež hrabja junu wulku hoṅtwu, a
pſcheproſy k tomu wſchitkich rycźerjow. <pb n="84"/>Běſche to na kóncu
zymy. Bližſchi jaſny dźeṅ, na kotrymž nowy ſněh napadnje, bě k tomu
poſtajeny. Njeſměrnje wulki dub na róžku lěſa bu k zhromadźiſchcźu
zhladany. Tón dźeṅ pſchiṅdźe, a ze ſwitanjom cźehnjeſche hrabja, wot
wulkeje ſyły ſłužobnikow pſchewodźany, won. Wſchitcy běchu na konjoch, a
hiſchcźe wjele ludźi z nakładowymi konimi, wobcźeženymi mulemi, a
honjeṙſkimi pſami ſcźěhowaſche. Wſchitcy pſcheproſcheni rycźerjo
zeṅdźechu ſo woprawdźe pſchi tym wulkim dubje. Lěſnicy (róžki)
klincžachu wjeſele a mužnje pſchez holu. Hoṅtwa ſo zapocža, a rycźerjo a
konjeṙſcy honjachu jara pilnje. Mnohoſcź jelenjow a dźiwich ſwini bu
zabitych. Hrabja trjechi na zwěrjo, kotrež ze ſwojim kopjom (mjetanſkej
lebiju) njedoſahny. Wón cźěrjeſche na konju za nim. To zwěrjo lecźeſche
po nahłych ſkalinach a pſchez cźernje a keṙki, a ſkhowa ſo ſkóncžnje — w
Genovefinej próznjeṅcy. Pſchetož to běſche ta ſwěrna jeleṅca, z kotrejež
mlokom běſchtaj ſo Genovefa a jeje ſyn hižom tak dołho žiwiłoj.

Dokelž hrabja tudy dale jěchacź njemóžeſche, zlěze z konja a pſchiwjaza
joho k jenej jědli, ſcźěhowaſche ſlěd zwěrjecźa w nowonapadanym ſnězy, a
pſchiṅdźe k próznjeṅcy. Wón hladaſche nuts, a wuhlada k ſwojomu
ſpodźiwanju we hłubokoſcźi cźěmneje próznjeṅcy ſuchu, cžłowjecžu poſtawu
ze ſmjercźblědym woblicžom. Bě to Genovefa, kiž drje bě ſwoju cźežku
khoroſcź pſchetrała, ale tak woſłabiła, zo njeby w tutej puſcźinje ženje
wjacy k mocam pſchiſchła. Nimale kóžde ranjo myſleſche, zo wjecžora
wjacy njedocžaka.

„Sy-li ty cžłowjek, zawoła hrabja do próznjeṅcy, pſchiṅdź na ſwětło
won!“ Genovefa pſchiṅdźe, — do <pb n="85"/>wowcžeje kože zawalena,
ramjenja z dołhimi, nažołtymi włoſami wodźete, z nahimaj rukomaj a
nohomaj, tſchepotaca pſche zymu, a blěda kaž mrějaca.

„Schtó ty ſy, a kak ſem pſchiṅdźeſch?“ wołaſche hrabja, poſtróženy
krocžel wotſtupjo, dokelž ju wjacy njeznajeſche. Wona pak bě joho hnydom
na prěni pohlad ſpóznała.

„Sigfrido! praji wona ze ſłabym hłoſom, ja ſym twoja mandźelſka
Genovefa, kotruž ſy k ſmjercźi wotſudźił. Ale Bóh to wě, zo ſym
njewinowata!“

Tu njebě hrabi hinak, hako by joho błyſk trjechił. Wón njewjedźeſche,
dźije-li ſo jomu abo je wotcucźeny. Dokelž bě w cźežkomyſłnoſcźi huſto
kaž bjez rozoma, a ſo nětko w tutym wotležanym, hrózbnym dole, hłuboko w
lěſu, wot ſwojich ludźi zdalenoho a cyle ſamoho widźeſche, měnjeſche
wón, zo Genovefinoho ducha widźi.

„O, zawoła wón z wótrym hłoſom, ty ducho mojeje zemrjeteje mandźelſkeje!
wrócźiſch ſo ty, zo by mje dla mojeje krwawneje winy wobſkoržował? Bu
zatraſchne kóncowanje w tutej krajinje wuwjedźene, a ſu twoje wotemrjete
cźěło do tuteje próznjeṅcy pohrjebali? Haj, tak je, a twoje cźěło
wobrocźi ſo w rowje, hdyž ja tule krajinu naſtupju, kotruž ſym z twojej
krwju pobarbił; a twój duch je hněwny, dokelž ſo twój mordaṙ k twojomu
měrnomu rowej bliži! O wrócź ſo, wrócż ſo, zbóžny ducho — moje ſwědomjo
cžwiluje mje hižom doſcź! — wrócź ſo do bydłow měra a modli ſo za mnje —
za wbohoho muža, kiž na zemi žanoho měra wjacy nima! Abo njewozjew ſo mi
w tak zrudnej podobje; wozjew ſo mi hako pſchekraſnjeny jandźel, a praj
mi, zo ſy mi wodała!“

<pb n="86"/>

„Sigfrido, prajeſche Genovefa płacžicy, lubſchi mandźelſki! ja njejſym
žadyn duch! Sym woprawdźe twoja Genovefa, twoja mandźelſka. Sym hiſchcźe
žiwa! Taj dobraj mužej, kiž dyrbjeſchtaj mje wotprawicź, ſtaj mje
pſchelutowałoj!“

Hrabja pak bě wot zaſtróženja a ſpodźiwanja hiſchcźe cyle pohłuſcheny.
Bu jomu cźěmno pſched wocžomaj, a lědma ſłyſcheſche wón jeje ſłowa.
Hladaſche na nju hiſchcźe pſchecy proſcźe, a myſleſche, zo ducha widźi.

Genovefa wza joho pſchecźelnje za ruku. Ale wón wotcźahny ruku, a zawoła
z tſchepotacym hłoſom: „O puſchcź mje! puſchcź mje! Twoja ruka je zymna
kaž lód. Abo haj! pſchicźehṅ mje z tutej ſwojej ſmjertnej ruku k ſebi
dele do rowa! Pſchetož žiwjenje je mi cźeža, a ſmjercź je za mnje to
najlěpſche!“

Genovefa praji hiſchcźe junu: „Sigfrido! luby, najlěpſchi mandźelſki! a
pohladny pſchi tym tak luboznje a pſchecźelnje na njoho, kaž jandźel z
njebjes. Njeznajeſch dha wjacy ſwoju Genovefu? Hlej, ja ſym to
woprawdźe! Pohladaj jeno prawje na mnje! Maſaj tu na moju ruku! Hlej tu
tón pjerſchcźeṅ na mojim porſcźe, kiž mam hiſchcźe wot tebje! O pſchiṅdź
tola k ſebi! O Božo, woſwobodź joho wot tutoho ſtraſchnoho zdacźa!“

Skóncžnje zhraba ſo wot ſwojoho zaſtroženja, a wotcucźi kaž z cźežkoho
ſona. „Haj, ty to ſy!“ zawoła wón, a padźe jej kaž znicženy k nohomaj.
Joho wocži wotpocžowaſchtaj dołho na jejnej zeſuſchenej poſtawje, a wón
njemóžeſche dołho ani ſłowa prajicź. Skóncžnje pocža jara ſylzujo
płakacź. „Ty po tajkim, rjekny wón, ty ſy moja mandźelſka! Ty ſy ta
luboznje kcźějaca Genovefa! A nětko w tymle hubjenſtwje! A wote <pb
n="87"/>mnje do tohole hubjenſtwa ſtorcžena! O, ja njejſym wjacy hódny,
zo mje zemja noſy! Ja njeſměm ſwojej wocži wjacy k tebi pozběhnycź! O,
móžeſch mi ty wodacź?“

Genovefa praji płacžicy: „Lubſchi Sigfrido, njejſym ženje na tebje
hněwna była! Lubowach tebje ſtajnje! Ja dźě wjedźach, zo ſu tebje
zjebali. O, poſtaṅ, a daj ſo wobjimacź! Hlej, ja dźě płakam pſche
wjeſelo, zo tebje zas widźu.“

Hrabja pak ſej lědma zwěri, na nju pohladacź. „A ty njeporokujeſch mi
wjacy! praji wón. Ty njerjeknjeſch mi ani jenicžkoho złoho ſłowa! O ty
njebjeſki jandźelo, ty miła, njebjeſka duſcha! O ſchto ſym ſkucźił,
tebi! tebi ſym tajkule kſchiwdu cžinił.“

Genovefa praji: „Změruj ſo tola, Sigfrido! Wzmi to wſchitko hako Bože
dopuſchcźenje. Wón je to tak zrjadował. Za mnje běſche derje, zo do
tejele puſcźiny pſchiṅdźech. Bohatſtwo a ſława byſchtej ſnadź mje
ſkazyłoj; w puſcźinje pak namakach ja Boha a njebjeſa.“

Hdyž hiſchcźe rycžeſche, pſchiṅdźe Boloſcźiwk. Wón bě jenož ze ſwojej
ſornjacej kožu wodźety, a brodźeſche z boſy nohomaj w ſnězy, kiž na
někotrych měſtnach wuzkeje doliny hiſchcźe jara wyſoki ležeſche. Pod
pažu njeſeſche někotre cžerſtwe wotkapowace zela, kiž bě runje pſchi
žórle ſchcźipał, a w rucy dźeržeſche koruſchk, wot kotrohož jědźeſche.

Hdyž hólc hrabju w pyſchnej, rycźeṙſkej draſcźe, z wyſoko ſo zmahowacym
pjerowcom na kłobuku wuhlada, ſtróži ſo a zaſta. Hladaſche na ſwoju
macź, widźeſche te ſylzy, kiž bohacźe po blědymaj licomaj ſo ronjachu, a
zawoła ſylnje: „Macźi! ſchtó je to? Je <pb n="88"/>ſnadź to tež jedyn
tych złych cžłowjekow, a chce tebje ſkóncowacź? Njepłacž, praji wón,
nětko k macźeri pſchiſkakujo. Ja njedopuſchcźu, zo by ſo tebi ſchto
ſtało. Prjedy dyrbi mje ſkóncowacź, hacž tebi kſchiwdu ſcžini!“

Genovefa rjekny pſchecźelnje: „O luby ſyno! njebój ſo joho! Hladaj tola
na njoho, a wokoſch jomu ruku. Wón tebi nicžo njecžini. Wón je twój
luby, dobry nan. Hlej wón płacže naju hubjenſtwa dla. Bóh je joho ſem
póſłał, zo by naju z toho wumožił, a naju ſobu domoj wzał!“

Hólc ſo wohladny a pohlada horje. Wón bě ze ſwojimi kudźerjawymi,
cžornymi włoſami, wyſokim cžołom, wulkimaj ſwětłymaj wocžomaj, rjenje
ſkłonjenym noſom a derje tworjenej hubu žiwe znamjo hrabje ſamoho. Hdyž
hrabja luboznoho, cžerſtwoho hólca widźeſche, bu jara zwjeſeleny, tola
tež z nutrnej ſobuželnoſcźu pſchewzaty dla joho khudobnoho woblecženja.
Joho wutroba horjeſche z nanowſkej luboſcźu k tutomu ſwojomu dźěſcźu. „O
mój ſyno! praji wón, mój najlubſchi ſyno! O pój ke mni!“ Wón wokoſchi
hólca, a wza joho na ruku, a wobja z druhej ruku Genovefu, a
pohladowaſche ze ſylzojtymaj wocžomaj k njebju, a rjekny: „O Božo! to je
pſchewjele zbožownoſcźe za moju wbohu wutrobu, bjez toho zo bych ſo
nadźijał a myſlił na dobo — tu ſwoje dźěcźo prěni raz wohladacź — a tu
ſwoju lubu mandźelſku, kiž je mi z nowa data, zaſy widźecź!“ Genovefa
ſtykny rucy, pohladny pobožnje k njebju, a rjekny: „Haj, o Božo! Ty ſy
njeſkóncžnje bohaty w dawanju, a wěſch cžłowjecžim wutrobam w jenym
wokomiknjenju žałoſcź mnohich lět bohacźe wotrunacź! Tebi budź dźak!“
Tež tón lu<pb n="89"/>bozny hólcžk, kiž ſwojeju ſtarſcheju tak nutrnje
ſo modlicź widźeſche, zběže njekazany małej rucžcy k njebju, a
woſpjetowaſche macźerine ſłowa: „Luby Božo! Tebi budź dźak!“ A wſchitcy
tſjo woſtachu hiſchcźe dołho mjelcžo a ſo njehibnjo tak ſtejo, a jenož
jich wutroba rycžeſche k Bohu, ſchtož žadyn jazyk wuprajicź njezamože!

Skóncžnje pocža Genovefa: „Staj mojej ſtarſchej hiſchcźe žiwaj?
Namakataj ſo derje w ſwojej ſtarobje? Wěſtaj, zo ſym njewinowata? Ach,
hižom ſydom lět wopłakuja mje hako morwu, a hižom ſydom lět njejſym
nicžo wot nich ſłyſchała!“ Hrabja praji: „Staj žiwaj — ſtrowaj — a
wěſtaj wo twojej njewinowatoſcźi. A po móžnoſcźi wotpoſcźełu hiſchcźe w
tejle hodźinje jězdnika z wjeſołym powjeſtwom k nimaj, zo ſy ty zas
namakana.“ Genovefa pohlada ze ſtyknjenymaj rukomaj k njebju, a praji
połna wjeſołoſcźe a z dźakownoſcźe ſylzujo: „Nětko budź khwaleny, o
Božo! ty ſy moju próſtwu wuſłyſchał, a najpotajniſche žadoſcźe mojeje
wutroby dopjelnił, a tež to mi hiſchcźe ſpožcžił, ſchtož ſej ani pſchecź
njezwěrich. Ty ſy mojoho mandźelſkoho z wójny zaſy pſchiwjedł — ty ſy
moju njewinowatoſcź na ſwětło pſchinjeſł — ty ſy mje wſchěm cźeṙpjenjam,
jaſtwu a ſmjercźi wutorhnył — ty ſy mi te zbóžne wokomiknjenje
wobradźił, hdźež móžach lube dźěcźo k nanej dowjeſcź — a nětko chceſch
mi tež hiſchcźe mojej lubej ſtarſchej junu widźecź dacź! Ty ſy ſama
luboſcź!“

Na to wjedźeſche Genovefa ſwojoho mandźelſkoho do próznjeṅcy. Pſchetož
wona njemóžeſche z boſy nohomaj wjacy w ſnězy wutracź. Skhileny ſtupi
hrabja do nizkeje próznjeṅcy. Ze ſobuželnoſcźu wobhladowaſche wón te
hrube ſcźěny, to mochowe lěhwo, te někotre banjowcowe <pb
n="90"/>nopachi a ſycźinowe korbiki, kiž Genovefinu cyłu nadobu
wucžinjachu, a jejnu wulku khudobu wobſwědcžowachu. Pobožnje hnuty
hładaſche na tón mały kſchiž na ſcźěnje, a tón kamjeṅ pſched nim, kiž bě
wot Genovefinoho klakanja hładki a wužłobjeny. Wón hladaſche z
próznjeṅcynej dźěru won na nahłe ſkały, kiž hłuboki doł wobdawachu, a na
cžorne jědle, kiž běchu hiſchcźe połne ſněha, a joho ſylzy ronjachu ſo z
nowa. „O Genovefa, praji wón, z kajkim dźiwom wſchohomócnoſcźe je tebje
Bóh w tutej ſtraſchnej puſcźinje zdźeržał! Je tebi jandźela z njebjes
póſłał, zo by cźe zežiwił?“ — „Ach, pokracžowaſche wón zrudniwje, ſydom
dołhich lět — bjez kuſka khlěba — bjez wohnja w zymje — bjez cźopłoho
łoža — bjez porjadneje draſty — z boſy nohomaj we hłubokim ſnězy — hako
wójwodſka dźowka, kiž ze ſlěbornej łžicu jědźeſche, a ze złotoho
khelucha pijeſche — kiž bě do purpura woblecžena, a w zymſkim cžaſu w
najdrohotniſchej kožuſchinje zawalena — ach, to je žałoſtne! O kajke
njeſměrne hubjenſtwo ſym na tebje pſchinjeſł! A tola, hubjena pſchez
ſtaroſcź a cźeṙpjenje, lubujeſch mje hiſchcźe — ty ſwěrna, dobra duſcha!
O kak wjele cžini tola dobry cžłowjek!

Genovefa pytaſche joho změrowacź. Wona ſmějkaſche ſo z radoſcźu jandźela
w ſwojim blědym woblicžu a prajeſche: „Mjelcž tola, a njepraj tola
žanoho ſłowcžka wjacy wo tym, lubſchi Sigfrido! Bóh to wě, zo mějach w
tutej puſcźinje tež wjele wjeſelow! A njejſu dha na hrodach žane
cźeṙpjenja? A cźeṙpjeſche ty mjenje dyžli ja? Tola daj to dobre bycź,
pokracžowaſche wona, zo by joho myſle na něſchto druhe złožiła, a
pohladuj na ſwojoho ſyna. Hlej, joho licžko je cžeṙwjene kaž purpur. <pb
n="91"/>Pſchi pſchirodźenej cyrobje a we Božim cžerſtwym powětſe bu wón
ſtrowy a ſylny. W naſchim hrodźe budźiſche wón ſnadź pſchepleṅcženy był
a blědy a hubjeny napohlad měł, kaž někotrežkuli dźěcźi woſobnych ludźi.
Duž budź wjeſoły a dźakuj ſo Bohu.“

Genovefa ſydźe ſo nětko na kamjeṅtne ſydło we próznjeṅcy. Hrabja ſydźe
ſo k njej, a wza małoho Boloſcźiwka na klin. Wona powjedaſche jomu, kak
ſpodźiwnje je Bóh ju a jeje ſyna zdźeržał, wot toho cžaſa, hdyž jeleṅca
prěni krócź k njej do próznjeṅcy pſchiṅdźe, hacž do toho wokomiknjenja,
hdyž to dobre zwěrjo, wot hrabje honjene, tudy ſwój wucźek pytaſche.
Hrabja pſchipoſłuchaſche z najwjetſchej kedźbnoſcźu a najnutrniſchim
dźělbracźom, a wupraji ſkóncžnje hnuty: „Spodźiwny ſy ty, o Božo, w
ſwojich dopuſchcźenjach, a njeſkóncžnje bohaty na ſrědkach k wumoženju
cžłowjekow! Hdyž běch lubu mandźelſku a dźěcźo ſurowje zaſtorcžił, a
hdyž běſchtej wonej we wulkej nuzy zawutlicź dyrbjałoj, ſy ty,
miłoſcźiwy Božo, pſchez tole dobre zwěrjo, wobeju hnadnje wot hłodu
wumožił. A hdyž bě jeju nuza zaſy najhórſcha — hdyž bě macż pſche
njedoſtatk a hubjenſtwo ſmjercźi blizka, hdyž dyrbjeſche to wbohe dźěcźo
na pucźu ke mni pſchez tule zatraſchnu puſcźinu połnu torhatych
zwěrjatow kónc wzacź, hdyž žadyn cžłowjecži ert jeju nuzu powjeſcź
njemóžeſche — tehdy ſy ty, wſchohowědomy Božo, to tak wjedł, zo
dyrbjeſche to ſame něme zwěrjo mój pucźnik do tohole bydlenja bycź. O
kak lohko, a tola kak ſpodźiwnje wěſch ty, njeſkóncžnje mudry a
dobrocźiwy Božo, w kóždej nuzy pomhacź; na tebje, ty luboſcźiwy Wotcže,
chcemy toho dla ſtajnje ſwoju cyłu dowěru ſtajicź!“

<pb n="92"/>

♣Šěsnaty staw.♠

Genovefiny pſchikhad na Sigfridſki hród.

Nan, macź a ſyn wuṅdźechu nětko zas z próznjeṅcy, a wſchitkim ſtejachu
hiſchcźe ſylzy hnutoſcźe we wocžomaj. Tu wza hrabja, zo by ſwojich ludźi
zhromadźił, ſwój ſlěborny róžk, kiž mějeſche na złotym rjecźazku na boku
wiſajo, a zatrubi, zo ſo zynk ſtokrócź bjez ſkałami wothłoſowaſche.
Boloſcźiwk, kiž ſwoje žiwe dny nicžo tajke ſłyſchał njeběſche, zwjeſeli
ſo jara na tym ſpodźiwnym zynku. Wón chcyſche tón róžk bliže wobhladacź,
praſcheſche ſo, z cžoho jo róžk a rjecźazk dźěłany, a ſpytowaſche hnydom
trubicź. Tola zynki, kiž zanjeſe, njeklincžachu jara luboznje — a
luboſcźiwa macź ſo zaſmja, hacžrunje běſchtej wocži połnej ſylzow.

Hrabja zatrubi hiſchcźe někotre razy z róžkom, a na tónle zynk
pſchikhwatachu rycźerjo a hrabjowi ſłužobnicy ze wſchěch ſtronow na
konju a pěſchi. Wſchitcy ſpodźiwachu ſo nad blědej, ſuchej žonu, kotruž
hrabja za ruku dźeržeſche, a nad rjanym, luboznym hólcom, kotrohož
mějeſche na klinje. Wſchitcy ſo pſchitłocžowachu, a ſcžinichu koło
wokoło njoho. Wſchitcy ſtejachu tu ponižnje a mjelcžicy; wſchitcy běchu
žadoſcźiwi ſłyſchecź, ſchtó ta žona a to dźěcźo je. Tu praji hrabja z
pohnutym hłoſom: „Wy nadobni rycźerjo, a wy moji ſwěrni ſłužobnicy!
Hlejcźe, to je Genovefa, moja mandźelſka — a to mój ſyn, z mjenom
Boloſcźiwk.“ Na tute ſłowa pocžachu wſchitcy pſche zaſtroženje a
ſpodźiwanje wołacź — jedyn to, druhi druhe, a ſtotere pſchiwołanja a
praſchenja běchu do hromady ſłyſchecź: „O Božo w njebjeſach! Schto,
naſcha hnadna hrabina! — Njejſu dha ju wotprawili? — Je dha wona z
mor<pb n="93"/>wych ſtanyła? — Ně! to njeje móžno! — Haj, wona to tola
je! Ach Božo! w kajkim hubjenſtwje. Hlejcźe jeno, kak blěda je! — Ach
naſch luby młody hrabja! O tón rjany, lubozny hólcžk!“ Woni móžachu z
wjeſelom a ſobuželnoſcźu, ſpodźiwanjom a wcźipnoſcźu lědma zaſy
pſcheſtacź wołacź a ſo praſchecź, žałoſcźicź a ſo wótſe radowacź!

Hrabja wupowjeda jim z krótka hłowne kruchi z Genovefineho wumoženja, a
wudźělowaſche potom ſwojim ludźom pſchikaznje. Dwaj joho jězdnych
dyrbjeſchtaj hnydom k hrodu lecźecź, draſtu za Genovefu pſchinjeſcź,
noſchadło (Sänfte) za nju ſkazacź, a pſchihotowanja k jeje pſchijecźu
zrjadowacź. Někotrym druhim pſchikaza, nakładowe konje a wobcźežene mule
pſchiwjeſcź. Hiſchcźe druhim porucži, zo dyrbja drjewo hromadu noſycź,
na ſuchim měſtnje pod pſchewiſatej ſkału woheṅcžk zadźěłacź, a jědź
pſchihotowacź. Wón ſam wotewri wacžok, wodźě ſwoju mandźelſku do ſwojoho
cžorlachojtoho, z cžornej kožuſchinu wobſchitoho zymſkoho płaſchcźa, a
da jej wulke, drohe rubiſchko, zo by ſej hłowu z nim pſchikryła. Wón
wupſcheſtrje na ſkału, pódla woheṅcžka, pyſchne pſchikrywadło (Teppich),
a ſadźi ju na nje. Wſchitcy rycźerjo pſchiṅdźechu, jedyn po druhim,
poſtrowjachu ju połni pokornoſcźe, a wopokazowachu jej, nutrnje hnucźi,
ſwoju ſobuželnoſcź a ſwoje wjeſelo. Pſched wſchitkimi ſłužobnikami pak
cźiſchcźeſche ſo ſprawny Wjelk do prědka. Wón bě lědma wocžakacź mohł,
hacž běchu rycźerjo hrabinu ſpoſtrowjeli. „Hnadna knjeni, praji wón, a
macžeſche jeje ruku ze ſylzami, nětko ſym hakle wjeſoły, zo mi mórojo
njejſu moju ſchěru hłowu rozſchcźěpili, dokelž ſym tole hiſchcźe <pb
n="94"/>docžakał. Nětko chcu rad wumrjecź!“ A na to wza hólcžka na
ſwojej rucy, a wokoſchi joho na wobě licy, a rjekny: „Budź mi powitane,
lube dźěcźo! Ty ſy žiwe znamjo ſwojoho nana! Budź zmužity a połny
wutrobitoſcźe kaž twój nan, a miły a luboſcźiwy kaž twoja macź, a
pobožny a pěkny kaž wobaj!“

Boloſcźiwk bě z woprědka bojazny a ſtrachocźiwy dla mnohoſcźe ludźi,
bjez kotrymiž ſo na dobo namaka. Po mału bu pak bóle dowěriwy a
powjedawy. Dokelž wjele wěcow prěni krócź w ſwojim žiwjenju widźeſche,
mějeſche ſkoro ſtajnje něſchto ſo praſchecź abo pſchiſpomnicź; a
praſchenja a pſchiſpomnjenja žiwoho hólcžka běchu druhdy jara pěkne a
ſměſchne. Najbóle ſpodźiwaſche ſo, hdyž bě tych rycźerjow widźał, kiž na
konjoch do doła pſchicźežechu. Jomu dźěſche ſo runje tak, kaž tamnym
ludam, kiž běchu prěni raz jězdnika na konju widźeli. Wón měnjeſche, zo
je muž a kóṅ hromadźe jene ſtworjenje. „Nano, zawoła wón, ſu dha tež
cžłowjekojo ze ſchtyrimi nohami?“ Nan da nětko jenoho konja, z kotrohož
bě jězdnik zlězł, pſchiwjeſcź, a Boloſcźiwk ſo praſcheſche: „Nano, hdźe
dha ſy tele zwěrjata popadnył? Tajke njejſu pola nas w lěſu.“ Hdyž konja
bliže wobhladowaſche, a ſlěborne, bohacźe ze złotom pyſchene hryzadło w
konjowej hubje pytny, praji wón: „Aj, žeru dha tele zwěrjata złoto a
ſlěbro? Tak njebychu w naſchej puſcźinje žanu picu namakałe.“ Hdyž nětk
woheṅ wyſoko ſapaſche, ſtejeſche zaſy z nowa ſo dźiwajo, a prajeſche:
„Macźi! ſu cźile cžłowjekojo błyſki z mrócželow dele wzali, abo je jim
Bóh luby knjez te ſame darił? O, pokracžowaſche wón, rjanu ſwětłoſcź
wohnja wobhladujo, a derjecžinjacu cźopłotu zacžuwajo, <pb n="95"/>to je
po tajkim woheṅ! To drje je prawje rjany, ſpodźiwny dar z njebjes. Ty
drje ſy mi hižom dawno wo tym powjedała, ale tak rjany ſej jón myſlił
njejſym. Ach, hdy budźich jón prjedy widźał, budźich luboho Boha wo njón
proſył. Njeje wěrno, luba macźi, mój budźichmoj jón pſchez tule zymu
derje trjebacź mohłoj?“ Pſchi jědźi ſcźahny pſchede wſchim tón kraſny
ſad joho kedźbnoſcź na ſo. Wón pſchimaſche hnydom te rjane, žołte a
cžeṙwjenoſmuhate jabłuka, a rjekny: „Nano, njebywa dha pola tebje zyma,
zo tak rjane cžerſtwe płody ſobu pſchinjeſeſch? O, pola tebje dyrbi
derje bycź!“ Wón ſej lědma zwěri, te rjane płody jěſcź. „Wo te by
ſchkoda było!“ prajeſche wón, „te ſu pſchejara rjane.“ Potom
wobhladowaſche dołho a z wulkej kedźbnoſcźu jenu ſchkleṅcu, zwěri ſej
lědma na nju pomaſacź, dźeržeſche ju potom dołho rozhladnje w rucy, a
rjekny ſkóncžnje zadźiwany: „Haj, njeroztaje dha to? Njeje dha to z lodu
cžinjene?“ Zhoniwſchi, z cžoho wobſteji, prajeſche: „O kak wjele rjanych
a ſpodźiwnych wěcow je tola Bóh ſtworił, wo kotrychž ja nicžo wjedźał
njejſym!“ Hdyž jomu ſłužobnik ſwěcźaty, ſlěborny taleṙ poda, a wón we
nim ſwoje znamjo widźeſche, ſtróži ſo jara. Najprjedy zatſchaſny ſo,
potom pſchimaſche bojaznje zady talerja, zo by na toho hólca, kotrohož
widźecź měnjeſche, pomaſał. Wón njemóžeſche zapſchijecź, kak móže hólc w
tym cźeṅkim talerju měſtna nadeṅcź. Woſebje pak dźiwaſche joho hiſchcźe,
zo, hdyž wón wažnje pohlada, tež tón hólc tak pohladowaſche, a hdyž ſo
wón ſmějkaſche, tež tón hólc ſo na njoho ſmějkaſche. Tak mějachu
wſchitcy hoſcźo na tym wjeſołym holcžecu tyſac wjeſelow, a kaž wjele
prjedy ſylzow ſo <pb n="96"/>ronjeſche, tak wutrobnje ſo nětk nan a macź
ſmějeſchtaj, a tak wótſe ſmějachu ſo nětk tež rycźerjo a konjeṙſcy.

Jědźenje bě lědom ſkóncžene, hdyž ſo jězdnik z Genovefinej draſtu
wrócźi. Genovefa dźěſche do próznjeṅcy, padźe najprjedy na kolena, zo by
ſo Bohu za ſpodźiwne wumoženje dźakowała, a pſchewobleka ſo potom we
próznjeṅcy. Tón mały drjewjany kſchižik wza k dźakownomu ſpominanju na
ſwoje cźeṙpjenje ſobu, a wuſtupi na to, zaſy po hrabinſku zhotowana, z
próznjeṅcy. Hrabja pſchikaza, najměrniſchoho mula pſchiwjeſcź,
wupſcheſtrje pokrywadła na njoho, a ſadźi Genovefu horje. Sam ſkocži na
ſwojoho konja, wza Boloſcźiwka, kiž ſo na tym jara zwjeſeli, k ſebi na
konja, a tak cźehnjechu wſchitcy k domowinje. Na poł pucźa zetka jich to
noſchadło, kiž bě za Genovefu pſchihodniſche, a wona ſydźe ſo z
Boloſcźiwkom do njoho. Hdyž bě cźah lěs wopuſchcźił, pſchiṅdźe hižom
mnohoſcź ludu napſchecźiwo. Powjeſtwo, zo je hrabina zaſy namakana,
rozſchěri ſo hnydom po cyłym hrabinſtwje, a daloko wokoło we wſchitkich
ſuſodnych krajinach. Wjeſny lud bě wſchudźom wſcho ſtejo a ležo
woſtajił. Cypy buchu na hrjadu pójſnjene, a wrjecźeno wotpocžowaſche.
Cyłe wſy ſtejachu prózne, a nichtó njewoſta doma hacž khori a jich
wothladarjo. Wſchitcy běchu ſo ſwoju najlěpſchu draſtu zwoblekali, a
khwatachu, zo bychu ſwoju dobru hrabinu widźeli. Běſche to powſchitkomny
ſwjedźeṅ pſchez cyły kraj. Cžim bliže Genovefa ſwojomu hrodu pſchiṅdźe,
cźim wjetſche cžrjódy ludźi ſtejachu pſchi pucźu. Wſchitcy poſtrowjachu
ju ze ſylzami a z wjeſołym juſkanjom.

Bjez ludźimi, kiž jej napſchecźiwo pſchiṅdźechu, namakaſchtaj ſo tež
dwaj putnikaj z dołhim putniſkim kijom, <pb n="97"/>a ze ſchkorpiznu
(muſchlu) na kłobucy a na płaſchcźu. Tutaj ſtupiſchtaj z boka noſchadła,
a padźeſchtaj pſched Genovefu na kolena. Běſchtaj to taj mužej, kiž
běſchtaj Genovefu wotprawicź dyrbjałoj. Wobaj, woſebje Kunc,
proſcheſchtaj nětk Genovefu wo wodacźe, zo ſtaj ju tehdom z bojoſcźe
pſched Golom w puſcźinje wſchitkomu hubjenſtwu pſchepodałoj, a wjacy k
jeje ſtarſchimaj do Brabantſkeje njepſchiwjedłoj. Na to powjedaſchtaj,
zo ſej potom ſwojoho žiwjenja pſched Golom wjacy wěſtaj byłoj njeſtaj, a
zo ſtaj toho dla do ſlubjenoho kraja pucźowałoj; zo ſtaj ſo z tutoho
pucźowanja hakle pſched někotrymi dnami wrócźiłoj, a jenož ſkradźu a
jenož z wědomoſcźu ſwojich ſwójbnych, bojoſcźiwje we hrabinſtwje wokoło
błudźiłoj; zo ſtaj Genovefu dawno za zemrjetu měłoj, a toho dla wo tutej
cyłej wěcy mjelcžecź chcyłoj, zo by ſo hrabja z nowa njerudźił. „Ach,
prajeſchtaj wonaj, kak bě tola móžno, zo wy, hnadna knjeni, ze ſymu a
hłodom njezahinyſchcźe, abo wot dźiwich zwěrjatow roztorhana
njebuſchcźe! Myſlachmoj, zo ſcźe wy ze ſwojim lubym dźěſcźom dawno
hrózbniſchi kónc wzała, dyžli dyrbjachmoj wamaj pſchihotowacź.“

Genovefa kazaſche jimaj ſtanycź, ſkicźeſche jimaj pſchecźelnje ruku z
noſchadła, a rjekny: „Wój dobraj mužej, wamaj mam ſo, po Bohu najprjedy,
za ſwoje a dźěſcźowe zdźerženje dźakowacź! A ty, moje dźěcźo!“ praji na
to k Boloſcźiwkej, „dźakuj ſo jimaj tež. Hlej, to ſtaj taj mužej, kiž
běſchtaj tebje ſkóncowacź dyrbjałoj, kiž pak ſtaj Bohu bóle poſłuchałoj,
dyžli cžłowjekam. — Njeje wěrno“, pokracžowaſche na to k mužomaj, ze
ſylzojtymaj wocžomaj a ſo ſmějo, „nětko waj to tola njekaje, zo ſtaj
naju tehdom pſchelutowałoj?“ — „Ach <pb n="98"/>Božo!“ prajeſchtaj
wobaj, „tehdom myſlachmoj, ſchtó wě ſchto ſmoj wamaj wopokazałoj, hdyž
wamaj žiwjenje woſtajichmoj. Nětko pak ſpóznajemoj, zo bě to kaž nicžo,
a zo budźichmoj dyrbjałoj ſwoje žiwjenje na waſche wumoženje wažicź a
was k waſchimaj dobrymaj ſtarſchimaj dowjeſcź.“

Taj mužej padźeſchtaj potom na kolena pſched hrabju, a proſcheſchtaj tež
joho wo wodacźe, a dźakowaſchtaj ſo jomu za tu miłoſcź, kiž bě wón jeju
wopuſchcźenymaj mandźelſkimaj a jeju dźěcźom wopokazał. Pſchetož k
ſwojomu ſpodźiwanju běſchtaj zhoniłoj, kak rjenje je Genovefa te ſame w
ſwojim poſlednim liſcźe ſwojomu mandźelſkomu porucžiła, a kak wótcowſcy
je hrabja, zo by pobožnu próſtwu ſwojeje mandźelſkeje dopjelnił, za jeju
mandźelſkej a dźěcźi ſo ſtarał. Hrabja rjekny: „Ja njewjedźach, zo ſtaj
ſo nad mojeju mandźelſkeju a mojim dźěſcźom ſmiliłoj, a jimaj žiwjenje
woſtajiłoj; ale hdyž ſo ja nad waju mandźelſkimaj a dźěcźimi ſmilowach,
dopjelni ſo pſcheze mnje, bjez mojoho wjedźenja, Knjezowe ſłowo: Schtóž
je miłoſcźiwy, zhoni tež miłoſcź. Dźitaj; ja budu ſo tež pſchichodnje za
waj a waju mandźelſkej a dźěcźi ſtaracź.“ Wobaj ſtanyſchtaj, a
pſchewodźeſchtaj to noſchadło. Heṅc pak praji ke Kuncej: „Widźiſch
nětko, zo je wěrno, ſchtož cźi ja prajach: Ženje njeſměmy ſo bojecź
pſchi dobrym ſkutku, kaž ſtraſchny ſo nam tež zda. Pſchetož prjedy abo
pozdźiſcho pſchinjeſe tajki ſkutk tola dobre płody.“

W tym wokomiknjenju, hdyž Genovefa na jenu hórku, pſchez kotruž droha
wjedźeſche, pſchiṅdźe a Sigfridſki hród pſched ſobu ležecź widźeſche, bu
tam na dobo ze wſchěmi zwonami zwonjene. Lud ſpózna we <pb
n="99"/>Genovefinym wumoženju Božu wſchozrjadowacu prědkwidźiwoſcź, a
ſwjecźeſche jeje nawrocźenje hako wulku ſwjatocžnoſcź. Toho dla chcyſche
jeje pſchikhad na Sigfridſki hród ze zwonjenjom pſchekraſnicź. Hdyž
Genovefa ſwjatocžne zynki zwonow zaſłyſcha, bu wona z nowa k ſylzam
hnuta, a tež ſylzy mnohich ludźi ronjachu ſo bóle. Haj, powſchitkowne
hnucźe bu k pobožnoſcźi, kotraž wſchitkich wutroby k njebju pozběhny.
Wſchitcy khwalachu Boha a dźakowachu ſo jomu. Blizko pſched Sigfridſkim
hrodom bě njepſchehladna mnohoſcź ludźi a njewopiſajomna cźiſchcźeṅca.
Ludźo běchu na ſchtomy z wobeju bokow pucźa zalězli, a na Sigfridſkim
hrodźe běchu wſchitke wokna a ſamo tſěchi, hdźež Genovefa nimo pſchiṅcź
dyrbjeſche, połne ludźi. Pſchetož wſchitcy chcychu ſwoju lubowanu, tak
dołho za morwu dźeržanu hrabinu po móžnoſcźi z blizka wohladacź. Toho
dla bu noſchadło, kiž dwaj mulej njeſeſchtaj, wotewrjene, zo bychu
wſchitcy hrabinu widźecź móhli. Wſchitkich wocži běſchtej na nju
złoženej. Wſchón lud zanjeſe tak mócne juſkanje, zo bě zwonjenje
wſchitkich zwonow jenož njejaſnje ſłyſchecź. Wona pak tu ſedźeſche, kaž
ponižnoſcź ſama, a pohladowaſche pſchi tej cžeſcźi, kiž ſo jej ſta,
ponižnje k zemi. Swojoho ſyna mějeſche na klinje. Tutón bě hiſchcźe ze
ſwojej ſornjacej kožu woblecženy, a dźeržeſche tón mały kſchižik w rucy.
Na prawym boku noſchadła jěchaſche hrabja, a na lěwym joho ſwěrny Wjelk.
Taj dwaj putnikaj dźěſchtaj zady, a jeleṅca běžeſche kaž ſkludny pſycžk
z poſleda. Rycźerjo a hrabjowi ſłužobnicy jějachu z dźěla w prědku, a z
dźěla ſcźěhowachu za noſchadłom.

Hdyž ſo cźah tak bjez mnohoſcźu ludźi pomału pohibowaſche, prajeſche
někotryžkuli: „Ach naſcha luba <pb n="100"/>hnadna knjeni! Kak blěda je
a kak pobožnje pohladuje! Runje tajki napohlad drje je Marija pod
kſchižom měła!“ Druzy prajachu: „Hlejcźe jenož toho rjanoho hólcžka! Wón
je w ſwojej ſornjacej kóžcy a z kſchižom w rucy runje tajki, kaž je w
naſchej cyrkwi mały Jan w puſcźinje wotznamjenjeny.“ Zaſy druzy wołachu:
„Aj, hladajcźe tola na tu jeleṅcu! Samo njerozomne zwěrjata lubuja
naſchu pobožnu, dobru hrabinu!“ Někotra macź prajeſche ſwojomu dźěſcźu,
kotrež bě na rukomaj njeſła, zo by jomu hnadnu hrabinu pokazała: „Hlej!
tale je, wo kotruž tak cžaſto płakach, a wo kotrejž tebi tak huſto
powjedach; hdyž bu nam wona wzata, njebě ty hiſchcźe na ſwěcźe.“ Někotry
nan zběhny ſwojoho małoho ſyna wyſoko, a prajeſche: „Widźiſch ju nětko?
Hlej, wona je cźi hižom dobroty wopokazała, hdyž ty hiſchcźe w kolebcy
ležeſche.“ Někotry ſtarc, kiž bě ſprócniwje na ſwojim kiju ſo
pſchicžampał, płakaſche a zdychowaſche z wjeſołoſcźu, zo ju pſched
ſwojej ſmjercźu hiſchcźe junu widźi, tak jara, zo jemu rucy a nozy
dyrkotaſchtej, a zo joho cyłe cźěło tſchepotaſche.

Hdyž Genovefa do hrodowoho dwora pſchiṅdże, wuhlada pſched znutskownymi
wrotami wſchě nadobne knjenje a knježny cyłoho ſuſodnoho rycźeṙſtwa.
Bjez toho, zo by jena wo druhej wjedźała, běchu wſchitke pſchiſchłe,
Genovefu powitacź. Wſchitke zradowachu ſo nad Genovefinej
njewinowatoſcźu, a wjeſelachu ſo nad jeje ſpodźiwnym wumoženjom.
Wſchitke mějachu tež hiſchcźe na tym woſebite wjeſelo, zo běchu ſo
wſchitke bjez wotrycženja zeſchłe, tak zo ani jena njebrachowaſche. Wone
mějachu tónle dźeṅ za ſwjedźeṅ žónſkeje póccźiwoſcźe, a za powſchitkowny
cžeſtny a wjeſoły dźeṅ <pb n="101"/>wſchitkich knjenjow a knježnow.
Wſchitke ſtejachu tu w ſwojej najrjeṅſchej pyſche, kaž na wyſokim
ſwjatym dnju, a w prědku ſtejeſche kraſna knježna, cyle běła woblecžena
a z rjecźazkom najrjeṅſchich dobrych parlow na ſchiji, a pſchepoda
Genovefje wěnc ze ſtajnjezelenej myrtu a něžnymi běłymi kwětkami, hako
lubozne znamjo jeje njewinowatoſcźe a ſwěry. „Wzmi“, praji ta knježna
nutrnje hnuta, a móžeſche pſche płacž lědma ſłowa wunjeſcź, „wzmi tónle
wěnc w mjenje nas wſchitkich; rjeniſchi dobycźeṙſki wěnc je cźi Bóh w
njebjeſach pſchihotował.“

Genovefa njeznajeſche tu knježnu. Te knjenje pak jej prajichu, zo je to
Bertha, tamna dobra holcžka, kiž je ju w jaſtwje wopytała, a kiž tehdom
hiſchcźe ſchtyrnacźe lět ſtara njeběſche. „Nadobna knjeni!“ prajachu
wone, „tale běſche jenicžka, kiž je ſo we waſchej haṅbje a waſchim
hubjeṅſtwje za was ſtarała! Toho dla dyrbi tež prěnja bycź, kiž na
waſchej cžeſcźi a wjeſołoſcźi dźěl bjerje.“ Hdyž Genovefa na tu knježnu
pohlada, a te derje znate parle wokoło jeje ſchije widźeſche, pſchiṅdźe
jej tamna hrózbna nóc we jaſtwje zas do myſlow. „Ach Božo“, zawoła k
njebju zhladujo, „ſchtó budźiſche ſej myſlił, hdyž buch tehdy hako wboha
wotſudźena, z dźěſcźom na rukomaj, z tychle murjow wjedźena, zo ſo něhdy
takle wrócźu! Jenož ty, o Božo! wjedźeſche to hižom tehdy a běſche ſej
hižom tehdom tuto wjeſelo za mnje wotmyſlił! O Božo!“ tak wona
pokracžowaſche, tón wěnc z knježniſkeje ruki bjerjo, „hdyž ty
njewinowatoſcź tu na zemi hižom tak cžeſcźiſch a zwjeſeliſch, kak to
něhdy w njebjeſach budźe!“

„Prawje tak, hnadna knjeni!“ rjekny Wjelk. „Nje<pb n="102"/>winowatoſcź
drje na zemi njeje pſchecy tak cžeſcźena, a z rědka docžaka tajki
ſwjedźeṅ, kaž dźenſniſchi je. Bóh pak tola to druhdy dopuſchcźi, zo by
nam trochu prjedy zacžuwacź dał, kajke radoſcźe za nas w njebjeſach
khowa.“ Potom wobrocźi ſo k ſwojomu knjezej prajicy: „Knježe! Ja ſym
tych woſomdźeſacź lět, kotrež ſym po ſwěcźe honjeny był, huſto
dobycźeṙſcy do tohole hrodu cźahnył; ale tajki dobycźeṙſki dźeṅ, kaž ſo
tejle knjeni doſtawa, njejſym hiſchcźe wucžakał.“ „Wjelko“, praji
hrabja, „tónle dobycźeṙſki cźah je Bóh ſam pſchihotował; to je
najkraſniſche dobycźe, dobycźe póccźiwoſcźe nad złóſcźu.“ — A wſchitcy
rycźerjo a wſchitke knjenje jomu pſchihłoſowachu. Knježny pak
wobzamknychu hiſchcźe woſebje, zo dyrbjachu pſchecyzelene myrty z běłymi
kcźenjemi znamjo knježniſkeje njewinowatoſcźe a mandźelſkeje ſwěry wot
nětka za njewjeſcźinſke wěncy poſtajene bycź.

Wjeſela tutoho dnja, to mnohe płakanje a rycženje, běchu Genovefu tak
pſchewzałe, zo bě cyle zeſłabjena. Bjez komdźenja bu do ſwojeje jſtwy
donjeſena, kotruž telko lět naſtupiła njebě. Hdyž bě ſo Bohu za ſwoje
ſpodźiwne wumoženje hiſchcźe junu dźakowała, a hiſchcźe někotre wokomiki
z Drakowej wudowu a joho dźěcźimi porycžała a jej ſwoju luboſcź
wozjewiła, poda ſo do pſchihotowanoho łoža k měrej. Swěrna Bertha pak
woſta nětko ſtajnje wokoło Genovefy, kiž ſej jenož wot njeje poſłužecź
dawaſche.

<pb n="103"/>

♣Sydomnaty staw.♠

Genovefa widźi zaſy ſwojeju ſtarſcheju.

Bjeztymzo bě w Sigfridſkim hrodźe wſcho połne najwyſchſcheje radoſcźe,
běſche we wójwodſkim pałacu Brabantſkim hiſchcźe hłuboke žarowanje.
Stary Wjelk běſche zwólniwy to wjeſołe powjeſtwo, zo je Genovefa zaſy
namakana, jeje ſtarſchimaj donjeſcź. Hrabja praji: „Luby, ſtary
pſchecźelo! woſtaṅ ty tudy, a wotſtup tole wobcźežne pucźowanje
młódſchomu mužej. Ty dźě wěſch, kak tebje dompucź z poſlednjeje wójny
ſtorha, a kak cžaſto ty na pucźu prajeſche, zo je to twój poſledni
jězd.“ Ale Wjelk rjekny: „Cžłowjek myſli, a Bóh wjedźe! Wón je mi po
telko wójnſkich cźahach na dobrym poſledku hiſchcźe cžeſtny a radoſtny
jězd pſchiſudźił, a tón ſebi njedam wotewzacź. Dowolcźe mi tola, luby
knježe, a dajcźe mi tam.“ „Ale, praji hrabja, pomyſli tola na ſwoju
ſtarobu, na daloki pucź a zymny pocžas, luby Wjelko!“ „To nicžo
njewadźi!“ wotmłowi Wjelk. „Cžuju ſo, hdyž tu luba hnadna knjeni zaſy
je, wo dźeſacź lět młódſchoho. A kaž ſo mi zda, njemóžu ſwoje rycźeṙſtwo
rjeṅſcho wobzamknycź, dyžli z tutym jězdom. Hdyž je tón dokonjany, podam
ſo rad k měru. Ja ſtary muž lehnu ſo potom, a móžu dźě ſo potom wuſpacź
— hacž do ſudnoho dnja.“ „Duž, praji hrabja hnuty, dha cźehṅ, luby,
ſtary ſwěrny ſobuwojowniko! Wzmi najlěpſchoho konja z mojeje hródźe, a
wuzwol ſebi dwanacźe mojich najmócniſchich rycźerjow ſobu. Powjedaj
mojimaj pſchichodnymaj ſtarſchimaj wſchitko, ſchtož twojomu dobromu
duchej pſchipadnje, a ſchtož bych jimaj, kaž ty derje wěſch, ſam prajił.
Bóh budź twój pſchewodnik a do<pb n="104"/>wjedź tebje zaſy ſtrowoho k
nam domoj!“ Tež Genovefa bě joho hiſchcźe junu zawołacź dała, a jomu za
ſwojej ſtarſchej wſchitko pſchikazała, ſchtožkuli dźěcźowſke
cžeſcźowanje a luboſcź wumyſlicź móžeſchtej.

Wjelk njemějeſche cyłu nóc žanoho měra. Prjedy hacž nazajtra ſwitaſche,
wubudźi wón rycźerjow, pomhaſche ſam konjom dawacź a je ſedłowacź,
honjeſche njepſcheſtawajo, zlecźa derje wobronjeny na konja, a
cźehnjeſche z rycźerjemi. Pſchecy jěchaſche wón prjedy nich, a pſchiwoła
jim drje ſtokrócź: „Spěſchnje, towaṙſchowje, dale, dale!“ — a tak
dźěſche to jedyn dźeṅ kaž druhi, wot zažnoho ranja hacž do pózdnjoho
wjecžoro. Jězdnicy ſo joho praſchachu: „Cžoho dla dha tola tak jara
khwatacźe, knježe konjeṙniko?“ Wón pak dźeſche: „Pomyſlicźe ſebi tu
žałoſcź ſtarſcheju, kotruž my nětk ſkóncžimy! Hdyž móže duſchny muž
cźeṙpjacomu jenož někotre zrudne hodźiny pſchikrótſchicź, njeſmě žaneje
wobcźežnoſcźe ani ſwojich koſcźi lutowacź. My huſto zmužicźe
wujědźechmy, zo bychmy rany bili a ſylzow nacžinili; wujěchajmy nětko
tež junu khrobli k tomu, zo bychmy rany hojili a ſylzy zetrěwali. Ha“,
zawoła wón, „ja chcył, zo by tónle kóṅ kſchidła měł, kaž tamny, kotrohož
něhdy něhdźe wotznamjenjoho widźach, a kiž ſo mi jara ſpodźiwny
zdaſche!“ — a z tym kłó ſwojoho cžornaka zaſy z wotrohami.

Jedyn ſtary rycźeṙ, na kotrohož hrodźe Wjelk ze ſwojimi rycźerjemi
pſchenocowaſche, powjedaſche jomu, zo pobožny biſkop Hildolf, kiž bě
Genovefu ze Sigfridom wěrował, runje nowotwarjenu cyrkej ſwjecźi, jenož
někotre hodźiny wot pucźa. „Dyrbimy tam khwatajcy jěchacź“, praji Wjelk.
„Tón pobožny muž dyrbi naſche <pb n="105"/>wjeſołe powjeſtwo tež
wjedźecź. A dokelž je wón jara mudry a rozhladny knjez, chcu ſo joho za
dobrej radu praſchecź, kak bych ſwoje powjeſtwo wójwodźe a wójwodowej
najlěpje wozjewił. Ja pſchekładowach ſej to na pucźu jara, a
njewumyſlich ſej nicžo prawe. Najradſcho bych hnydom nazdala wołał:
„Genovefa je zas namakana! Wona je žiwa!“ Ale tak nahle to wuprajicź, to
tola njeje derje. Ja ſym ſtary wojownik, a wjedźach dotal jenož z
powjedanja druhich, ſchto ſtróženje je. A tola — je to ſpodźiwne! — ſu
mje ſłowa: „Hrabina je žiwa!“ tak ſtróžiłe, zo tſchepotach, a zo
ſtróžele hiſchcźe nětko we wſchěch ſtawach cžuju. Njebudźich to ženje
wěrił, zo mohło wjeſelo muža tak ſtróžicź; a jeli to ze wſchěmi
cžłowjekami tak, dha mohło tajke wjeſołe pſcheſłapnjenje ſtarſcheju
moricź, kaž wutſeleny kłok, kiž doſrjedź wutroby trjechi. Ale jimaj tu
wěc po něcžim wozjewicź, ſłowa mudrje wubracź, rozrycžowanje rozhladnje
pſchewjeſcź — to wſchak ja njerozemju. Naſch jedyn wě jenož mjecž
wobknježicź, nic pak jazyk. Tón cžeſcźomny knjez dyrbi tudy pomhacź.
Pſchetož wutroby ze ſłowami mile na wſcho pſchihotowacź, to wón derje
rozemi.“

Wjelk jěchaſche ze ſwojimi ludźimi hnydom k biſkopej, wupowjeda jomu
wſchitke podawki, a wunjeſe potom ſwoju njewěſtoſcź. Biſkop bě wulcy
zwjeſeleny, khwaleſche Boha wótſe, a praji potom Wjelkej: „Změrujcźe ſo,
ſtary mužo! Bóh zrjaduje, hacž do najdrobniſchoho, wſchitko jara derje.
Chcych runje k tymaj zrudnymaj ſtarſchimaj pucźowacź, hdźež mje moje
zaſtojnſtwo woła. Duž pojědźemy hromadźe.“ Swěrny Wjelk bě nad tym jara
zwjeſeleny, a za njoho njebě to mała radoſcź a <pb n="106"/>cžeſcź, zo
móžeſche biſkopa ze ſwojimi rycźerjemi pſchewodźecź.

Wójwoda a wójwodowa ſwjecźeſchtaj wopomnjecźe tamnoho žałoſtnoho dnja,
na kotrymž běſchtaj powjeſcź wo Genovefinym wotprawjenju doſtałoj, kóžde
lěto w cyrkwi ſwojoho hrodu z modlenjom a ze ſylzami. Tónle dźeṅ bě
nětko runje zaſy pſchiſchoł, a wonaj ſedźeſchtaj na ranjo tohole dnja
hromadźe we jſtwje, a běſchtaj wobaj w najhłubſchej zrudobje. Běſchtaj
bjez tym jara zeſtariłoj, a jeju włoſy běchu z cžaſom zeſchědźiwiłe.
Wobaj běſchtaj w žarowanſkej draſcźe, haj wójwodowa njebě wot tamnoho
zrudnoho dnja ſem cžornu barbu ani wotpołožiła. Nětko bě hižom cžas ke
mſchi, a wonaj wocžakowaſchtaj jenož pſchikhad biſkopa, kotrohož
běſchtaj kaž kóžde lěto tež tón krócź pſcheproſyłoj, zo by na tym
wołtarju, pſchi kotrymž bě Genovefa w njewjeſcźinſkim wěncu pſched nim
ſtała, wopomnjecźe jeje ſmjercźe ſwjecźił.

Wójwoda njerycžeſche w ſwojej wulkej zrudobje, a myſleſche runje pſchi
ſebi: „To je tola žałoſtny dóṅt, zo dyrbjeſche tale haniba na naſch
wójwodſki dom pſchiṅcź, a naſcha ſwójba na tajkele waſchnje wotemrjecź!
Tola, Knježe, twoja wola ſo ſtaṅ!“ Wójwodowa žałoſcźeſche: „Ach, to
jenicžke dźěcźo, a to tak lube dźěcźo, pſchez katowu ruku zhubicź — to
je tola hrózbno! O Genovefa! Mój myſlachmoj, zo budźeſch ty kaž jandźel
pſchi naju ſmjertnym łožu ſtacź, a namaj wocži zacžinicź, a nětko
dyrbjeſche to takle pſchiṅcź! Tola“, praji tež wona, ſo zas zebrawſchi:
„Twoja wola, o Knježe, ſo ſtaṅ!“

Lědma běſchtaj tole doprajiłoj, zaſtupi cžeſcźomny <pb n="107"/>biſkop.
Joho wócžko błyſchcźeſche ſo z njebjeſkej wjeſołoſcźu. „Woſtajtaj tola
junu to žarowanje, a zwjeſeltaj ſo we Bohu!“ praji wón, a zapocža nětk z
wulkej horliwoſcźu a hłubokim hnucźom wo ſpodźiwnych pucźach Božeje
prědkwidźiwoſcźe rycžecź; nałožowaſche Jakubowu zrudobu, kotromuž bu
joho ſyn Józef rubjeny, na jeju zrudobu; wopiſowaſche potom Jakubowu
radoſcź, hdyž ſwojoho ſyna Józefa zaſy namaka — a tón duch, z kotrymž
biſkop rycžeſche, a cuni woheṅ joho rycžniwoſcźe zaja jeju mócnje.
Myſlicžka na Božu wſchitko wodźacu luboſcź a na Jakubowu nanowſku
radoſcź napjelni tež jeju wutrobje z radoſcźu, a zahna z njeju wſchitku
zrudobu. „Ach! praji wójwodowa, rucy ſtyknjo, ta radoſcź, Genovefu zaſy
widźecź, by pſchezměrna a pſcheſpodźiwna była, zo dyrbjała ſo namaj
hiſchcźe doſtacź!“ „Wě-zo nic tu na zemi, rjekny wójwoda, ale tola
wěſcźe tam we njebjeſach.“ „Tež tu na zemi hiſchcźe! praji nětko biſkop.
Tón Knjez cžini tež dotal hiſchcźe wulke wěcy. Wón nabija ranow, a hoji
je zaſy. Wón wjedźe do jamy nuts, a zaſy won. Wón, tón Bóh Jakubowy a
Józefowy, je hiſchcźe žiwy. Wón, kotryž waju wutrobu poſylnjowaſche, zo
ju žałoſcź njepſchemó, chcył ju nětko zaſy ſylnicź, zo by radoſcźi
njepodležała. Měſto žarowacych ſpěwow, kotrež chcychmy nětk w cyrkwi
zanjeſcź, ſpěwajmy wjeſołe „Tebje my, Božo, khwalimy!“ Pſchetož Genovefa
je žiwa — a wój budźetaj ju widźecź.“ Wobaj ſtarſchej hladaſchtaj
zadźiwanaj na njoho. Hrózba woběža jeju pſchi wažnych ſłowach pobožnoho
muža. Nadźija a bojoſcź wojowaſchtej w jeju wutrobje, a wonaj
njemóžeſchtaj to, ſchtož wón praji, hiſchcźe wěricź.

<pb n="108"/>

Tu wotewri biſkop durje, zawoła ſtaroho ſwěrnoho Wjelka, kiž z
tſchepotacej wutrobu pola wójwodowych ſłužobnikow w pſchedjſtwje
ſtejeſche, a rjekny: „Tole je tón muž, kiž wamaj to daliſche rozpraji.“
Wjelk zaſtupi, a rjekny: „Wona je žiwa! Zawěrno tak je. Z tymajle
ſwojimaj wocžomaj ſym ju widźał, z tymajle ſwojimaj wuſchomaj jeje hłós
ſłyſchał, a z tejle ſwojej ruku jejnu popſchimał.“ Te ſłowa: „Genovefa
je žiwa!“ běchu ſo hnydom po cyłym hrodźe rozſchěriłe. Wſchitcy
ſłužobnicy wójwodowi a wſchitke ſłužobnicy wójwodoweje pſchilecźachu
zadźiwani, naſtróženi, zwjeſeleni a ſkoro bjez dycha, do jſtwy. Wjelk
pak tu ſtejeſche, a powjedaſche tu cyłu, ſpodźiwnu ſtawiznu, a ſylzy
tſchepotachu na joho ſchěrych rjaſach (Augenwimpern), a huſto dyrbjeſche
pſche hnucźe w rycži zaſtawacź. Wſchitcy ſtejachu tſchepotajcy, płakajcy
a žałoſcźicy wokoło njoho — a wójwoda a wójwodowa ſedźeſchtaj tu z
wjeſołym zaſtróženjom zblědnjenaj, a njewjedźeſchtaj ſkoro ſamaj, kak ſo
jimaj ſta. Skóncžnje, hdyž wjacy dwělowacź njemóžeſchtaj, a hdyž
mužowje, kiž běchu z Wjelkom pſchiſchli, kóžde joho ſłowo wobſwědcžachu,
a Wjelk jimaj hiſchcźe kóžde ſłowo praji, kiž běſchtaj Genovefa a hrabja
jomu porucžiłoj — tu bě jimaj, jako byſchtaj z cźežkoho ſna wotucźiłoj.
Wonaj takrjec z nowa wožiwiſchtaj, a prajeſchtaj wobaj: „Mój ſmoj doſcź
dołho žiwaj byłoj, hdyž je naju dźowka Genovefa hiſchcźe žiwa. Mój
chcemoj tam, a ju widźecź, prjedy hacž wumrjemoj!“ Hdyž běſchtaj ſo
hiſchcźe Bohu w joho ſwjatnicy ſwjatocžnje dźakowałoj, wotjědźeſchtaj
bjez komdźenja, a pobožny biſkop, a ſwěrny Wjelk ze ſwojimi ludźimi, a
wulka mnohoſcź ſłužobnikow jeju pſchewodźachu.

<pb n="109"/>

Genovefa bě ſo bjez tym pſchi najmilſchim zaſtaranju a najluboſcźiwſchim
wothladanju znamjenicźe wuſtrowiła, a na jeje licomaj wozjewi ſo zaſy
cunja cžeṙwjenoſcź. Jenicžka žadoſcź, kotruž nětko hiſchcźe na ſwěcźe
mějeſche, bě ta, zo by ſwojeju lubeju ſtarſcheju wohladała. Tu
pſchiṅdźeſchtaj wonaj na dobo, a wjele prjedy, dyžli jeju wocžakowachu,
na Sigfridſki hród. Poſtrowiſchtaj Genovefu z horcymi ſylzami.
Cžeſcźomny nan praji ze zacžucźom kaž něhdy Simeon, ju wobjimajo:
„Nětko, Knježe, daj twojomu ſłužobnikej we měrje wumrjecź, hdyž ſtej
mojej wocži hiſchcźe tole zbožo widźałej.“ A pobožna macź rjekny, ju
wobjimajo, hnuta kaž Jakub: „Nětko chcu rada wumrjecź, hdyž ſy ty
hiſchcźe žiwa — a hdyž je twoja njewinowatoſcź zjawna.“

Na to wuhladaſchtaj luboznoho hólcžeca, a zawołaſchtaj wobaj na dobo
połnaj radoſcźe: „Ty ſy po tajkim naju wnuk — o pój, pój k namaj!“ „Bóh
žohnuj tebje, moje dźěcźo!“ praji dźěd, joho na rucy bjerjo a
wokoſchujo. A: „Bóh tebje žohnuj, ty lube, drohe dźěcźo!“ woſpjetowaſche
wowka, hdyž hólcžeca z dźědoweju rukow na ſwojej wza, a joho z
wokoſchowanjom a ſylzowanjom witaſche. A wobaj prajeſchtaj potom z jenym
hłoſom a połnaj pobožnoſcźe: „O ſpodźiwny, ſpodźiwny je Bóh! Mój
wopłakowachmoj tebje, lubſcha dźowka, a njenadźijachmoj ſo twoje
woblicžo na zemi hiſchcźe wohladacź, a nětko da namaj Bóh tež twojoho
ſyna, naſchoho luboho wnuka widźecź!“

Nětko pſchiſtupi pobožny biſkop, kotrohož Genovefa a Sigfrid w ſwojej
radoſcźi hiſchcźe pytnyłoj njeběſchtaj, bliže. Genovefje bě, hdyž joho
tak na dobo wuhlada, jako by Božoho poſoła z njebjes widźała. Tón ja<pb
n="110"/>poſchtołſki muž pohlada žohnujo najprjedy na Genovefu, Sigfrida
a Boloſcźiwka, a potom na wójwodu a wójwodowu, wupſcheſtrje ruku, a
praji potom: „Nětko je Bóh dopjelnił, ſchtož joho Duch mi prjedy widźecź
da! Wón je tebi, moja dźowka, a wam wſchitkim tudy wjetſche zbožo
pſchihotował dyžli wſchitke kubła, wjeſela a pocžeſcźowanja tohole
ſwěta, kotrež pak ſo z wulkim cźeṙpjenjom ſpocža, kaž wſcho woprawdźite
zbožo na ſwěcźe ſo ſpocžinacź dyrbi. Cźeṙpjenje je pucź ke
kſcheſcźanſkej doſpołnoſcźi, jenicžkej woprawdźitej zdźěłanoſcźi
cžłowjeka, porno kotrejž je wſchitko zemſke jeno proch, a kotraž nas
jenicžka khmanych cžini njebjeſkeje zbóžnoſcźe. Tónle pucź je Bóh was
wſchěch wjedł. Genovefa bu zwucžowana w dowěrje na Boha, we ſcźeṙpnoſcźi
pſchi cźeṙpjenjach, we změrliwoſcźi pſchecźiwo njepſchecźelam, a we
druhich rjanych, ſpodobnych ſamownoſcźach wěrnoho kſcheſcźana; haj jeje
póccźiwoſcź bu z wohnjom cźeṙpjenja kaž ryzy złoto wucžiſcźena. Hrabja
Sigfrid ſpózna po hórkich nazhonjenjach, kajku njeſměrnu žałoſcź nahłe
nawalnoſcźe pſchihotowacź móža; to hubjenſtwo, kotrež bě ſebi ſamomu a
tym nacžinił, kotrychž pſched wſchitkimi cžłowjekami na zemi lubowaſche
a cžeſcźeſche, pſchepokaza joho wo nuznoſcźi zaprěcźa ſebje ſamoho a
podcźiſnjenja nawalnoſcźow pod porucžnoſcź rozoma. Tež mały Boloſcźiwk
ſpózna w puſcźinje Boha lěpje, dyžli budźiſche ſo to pſchi wſchelakich
radowankach w hrabinſkim hrodźe abo we wójwodſkim pałacu ſtacź mohło;
njebudźiſche-li joho Bóh z hrodu, hdźež ženje na liſchcźakach
njepobrachuje, do tamneje puſcźiny pſcheſadźił, njebychmy lubozne
kcźenja pſchichodnych pocžinkow, kiž nas z tajkej nadźiju <pb
n="111"/>napjelnjeja — tule luboznu ponižnoſcź, tule njewinowatoſcź,
tule ſprawnoſcź, tule poſłuſchnoſcź, tule ſpokojnoſcź z małym — ſnadź na
nim widźeli. Genovefinej cžeſcźomnej ſtarſchej, kotrymajž bě z
powjeſtwom wo ſmjercźi jeju lubowanej dźowki wſchitke wjeſelo a
wokſchewjenje na zemi wzate, złožiſchtaj ſwoje myſle bóle na njebjeſa;
wonaj póznaſchtaj pſchecy bóle, kak je wſchitko tu na zemi hinite a
prózne, a wěrna, njepſcheſtawaca zbóžnoſcź jenož we tamnym lěpſchim
ſwěcźe, we njebjeſach, hdźež nam žadyn zły cžłowjek naſch měr wjacy
wzacź njemóže, hdźež žana ſmjercź a žane dźělenje wjacy njeje.
Najnutrniſcha žadoſcź za tamnym lěpſchim žiwjenjom napjelnjowaſche jeju
wutrobu, a pſchedſtajeſche jimaj ſmjercź, kotrejež ſo ludźo tak jara
boja a ſtrachuja — jako jandźela Božoho, kiž nas mile pſchenjeſe do
naſcheje praweje domowiny, k naſchomu lubomu Wótcej we njebjeſach. A
nětko, hdyž ſu wſchitcy na ſpóznacźu a pocžinku dobyli a rjany kónc
ſwojich cźeṙpjenjow doſahnyli, je Bóh nas wſchitkich, kaž my tehdom,
hdyž ſo poſleni krócź widźachmy, hromadźe ſtejachmy, zaſy ſpodźiwnje a
njenadźicy hromadu zwjedł, a dźenſa je tón dźeṅ pſchiſchoł, na kotrymž
jomu wſchitcy za joho wótcowſke wodźenja z radoſtnymi ſylzami dźakujemy;
a žadyn z nas njepobrachuje; naſcha licžba je hiſchcźe wo tole lube
dźěcźo rozmnožena. Zbóžny tón, kiž we pruhowanju wutraje! Pſchetož hdyž
je wobſtał, doſtanje krónu žiwjenja, kotruž je Bóh wſchitkim ſlubił, kiž
joho lubuja. Tuta króna je nětko tež wam zakhowana!“

<pb n="112"/>

♣Wosomnaty staw.♠

Genovefine cźeṙpjenja ſu žohnowanje za cyły kraj.

Hdyž bu znate, zo je Genovefa wjele ſtrowiſcha, a zo je po ſwojich
cźeṙpjenjach ſo bóle zhrabała, pſchikhadźachu kóždy dźeṅ ludźo, kiž
chcychu ju widźecź. Wjelk dyrbjeſche Genovefje na rycźeṙſku cžeſcź
ſlubicź, zo tež najnižſchoho njewotpokaže. Duž bě tam tłócženje jara
wulke, a pſchecy bu wjacy ludźo na dobo do jſtwy puſchcźenych. Ludźo pak
běchu tak cźiſchi a pſchiſtojni, zo lědma dychachu, a ſej do prědka hicź
njezwěrichu, ale pſchi durjach zaſtachu. Mužowje ſtejachu, ze ſwojimi
cžapkami pod pažu, tak pokornje kaž we cyrkwi, a ſame małe dźěcźi na
rukomaj macźerjow pozběhowachu pobožnje ſwojej rucžcy.

Genovefa ležeſche najbóle we ſwojim łožu, abo ſedźeſche běła zwoblekana
w ſwojim ſtólcu, a jeje kraſne, blěde woblicžo běſche tak pobožne a
njebjeſke, tak cunje a miłe, tak lubozne a pſchecźelne, zo ſo ludźom
zdaſche, jako by ze ſwětłymi pruhami wobdate było. Wona da ludźi trochu
bliže ſtupicź, a prajeſche jim potom pſchecy někotre ſłowa, kotrež jim
cžas žiwjenja njezapomnite woſtachu.

„Wy lubi, dobri ludźo!“ prajeſche wona bjez druhim, z cunim, luboznym
hłoſom, „zwjeſeli mje, zo mje wopytacźe, a ja dźakuju ſo za waſchu
luboſcź, z kotrejž na mojich cźeṙpjenjach a wjeſelach dźěl bjerjecźe.
Ach, ja móžu drje ſej myſlicź, zo macźe tež wy wſchelake cźeṙpjenja, a
wěm, zo dyrbi ſo někotryžkuli z was na ſwěcźe wjele drěcź! Ale lubujcźe
jenož Boha, dowěṙcźe ſo k njomu, a njebójcźe ſo. Wón wumoži tych, kiž
joho lubuja, ze wſchitkeje nuzy. Hdźež ſo wſchitko zhu<pb n="113"/>bjene
zda, móže wón hiſchcźe pomhacź. Hdźež je nuza najwjetſcha, je joho pomoc
najbližſcha. Wón cžini na poſledku wſcho derje. Njeje-li wěrno?
Njeſpóznajecźe to jaſnje ſami z mojeje ſtawizny?“

„Budźcźe ſpokojni z tym, ſchtož macźe, a ſpokojcźe ſo z małym. Tež pſchi
małym móžemy wjeſele žiwi bycź. To zhonich ja w puſcźinje. Byrnje khudźi
byli, macźe tola wjacy, dyžli ja w puſcźinje wonka mějach. Wy macźe tola
khěžcžicžku, draſtu, łožo, a w zymje cźopłu ſtwu a cźopłu poliwku. A
wjacy dźě cžłowjek njetrjeba. Njenakhilejcźe toho dla ſwoju wutrobu na
cžaſne! Njeſpuſchcźejcźe ſo na morwe pjenjezy, ale na žiwoho Boha. Bóh
móže najbohatſchoho bórzy nanajkhudſchoho ſcžinicź, najkhudſchoho pak
bohatoho. To dźě na mni widźicźe!“

„Dźeržcźe ſo pſchecy krucźe k Bohu, modlcźe ſo rad, a wobkhowajcźe ſwoje
ſwědomjo cžiſte. Schtóž je z Bohom pſchezjene, a joho we wutrobje noſy,
tón ma njebjo we wutrobje. Modlenje dawa móc k dobrym ſkutkam, a
ſylnoſcź w cźeṙpjenjach. Wone ſtupa pſchez mrócžele horje a njewoſtanje
ženje njewuſłyſchane. Dobre ſwědomjo je we wſchěch cźeṙpjenjach — w
jaſtwje, w khoroſcźi a pſchi bliženju ſmjercźe miłe wolóžadło. To
zhonicźe, kaž ſym to ja zhoniła.“

„Hdyž wam waſche ſwědomjo porokuje — a komu by njeporokowało, byrnje tež
tajke złóſcźe njewobeſchoł, kajkichž mi winu dawachu? — hdyž wam po
tajkim waſche ſwědomjo porokuje, pytajcźe pſchede wſchim ſo z Bohom
zjednacź, a wzmicźe toho dla ſwój wucźek ke Khryſtuſej, joho lubomu
Synej. Joho je Wótc k wozboženju hrěſchnoho ſwěta podał. Wón je wu<pb
n="114"/>jednanje naſchich hrěchow. Wón pſchela ſwoju krej k wodawanju
hrěchow. Prajimy-li, zo žanoho hrěcha nimamy, zjebamy ſebje ſamych.
Wuznajemy-li pak ſwoje hrěchi, je wón ſwěrny a ſprawny, zo nam hrěch
woda, a nas wucžiſcźi wot wſchoho, ſchtož prawe njeje!“

„Słyſchcźe jenož Bože ſłowo radźi — potom ſpóznajecźe wſchitko hiſchcźe
lěpje, dyžli móžu wam ja prajicź! Ze ſcźeṅſkimi knihami w jenej, a z
kſchižom w druhej rucy, pſchiṅdźechu prěni pſchipowjedźerjo evangelia k
wam. Hiſchcźe junu! ſłyſchcźe to evangelium — wobkhowajcźe je we
wutrobje — poſłuchajcźe jomu! Pſchetož wone je Bože ſłowo a ma móc we
ſebi, zo wſchitkich zbóžnych cžini, kiž do njoho wěrja. A potom hiſchcźe
junu, myſlicźe ſtajnje: W kſchižu je zbóžnoſcź! Pſchez kſchiž — pſchez
cźeṙpjenje a ſmjercź — dźěſche Khryſtus do ſwojeje kraſnoſcźe! Pſchez
kſchiž a cźeṙpjenje a wjele horja dyrbimy tež my do Božoho kraleſtwa
dóṅcź. Njeje-li wěrno, tónle pucź chcemy w hromadźe hicź?“ praji wona a
poſkicźi nětko hiſchcźe wſchitkim ruku, a jedyn po druhim dyrbjeſche jej
to na ruku ſlubicź.

Mandźelſkim a ſtarſchim pſchirycžowaſche hiſchcźe woſebje. Mandźelſkich
napominaſche k pſchezjenoſcźi a luboſcźi, a rycžeſche pſchecźiwo
žarliwoſcźi. „Njepoſłuchajcźe tola ženje falſchne rycže, kiž chcedźa
waſchu pſchezjenoſcź a luboſcź zahubicź!“ prajeſche wona, kiž bě ſama
zhoniła, kajku žałoſcź tajke falſchne jazyki tež w najlěpſchim
mandźelſtwje pſchihotowacź móža. Starſchich napominaſche, zo bychu ſwoje
dźěcźi pobožnje a kſcheſcźanſcy kubłali. „Hlejcźe, prajeſche wona
někotrejžkuli macźeri, kiž ze ſwojim dźěſcźom na rukomaj pſched <pb
n="115"/>njej ſtejeſche, lubomu dźěcźatku njeje na cžole napiſane, ſchto
wſchitko je jomu w tutym ſwěcźe hiſchcźe pſchiſudźene. Dotal ſměwa ſo
pſchecźelnje do ſwěta; ale pſchiṅdźe cžas, hdźež budźe tež žarowacź a
płakacź, kaž wſchitke, kiž na tónle ſwět pſchiṅdźechu. Duž wocźehṅcźe je
derje, zo by móc we ſebi měło, w ſwěcźe wobſtacź. Hdyž moja macź mje
takle na rukomaj dźeržeſche, njemyſleſche drje na to, kak wulke
cźeṙpjenja na mnje pſchiṅdu. Ale hdy budźiſche mje wot małoſcźe
dźěcźowſkej bohabojoſcźi a wutrobnej dowěrje na Boha njepſchiwucžowała,
budźich ſwojim cźeṙpjenjam podležecź a we puſcźinje zadwělowacź
dyrbjała, a njebudźich wjacy tudy była! Bjez kruteje wěry do Boha, do
Khryſtuſa, a do wěcžnoho žiwjenja by žiwjenje na zemi zrudne a
bjeztróſchtne było. Duž zaſchcźěpcźe z cžaſom ſwojim dźěcźom tule wěru.“

Boloſcźiwk dyrbjeſche nětko tež hiſchcźe kóždomu dźěſcźu něſchto rjane k
wopomnjecźu daricź, a njewobdarjene njebu ženje žane puſchcźene. Tale
dobrota a pſchecźelniwoſcź, a rjane napominanja hnadneje hrabiny dźěchu
ludźom tak k wutrobje, a najkrucźiſchi mužowje płakachu runja dźěcźom.
Genovefina pobožnoſcź, jeje cźeṙpjenja, jeje ſcźeṙpnoſcź, jeje ſłowo a
pſchikład běchu wulke žohnowanje za cyły kraj. Daloko wokoło buchu ludźo
wjele pobožniſchi, a polěpſchichu ſo zjawnje, a w někotrej khěžcžicžcy,
w kotrejž běſche prjedy njeměr z domom, bydleſche nětko pſchezjenoſcź a
luboſcź, měr a ſpokojnoſcź. Pobožny biſkop prajeſche cžaſto: „Hdyž chce
Bóh pſchez jenoho cžłowjeka wulku dobrotu załožicź, póſcźele jomu wulke
cźeṙpjenja — a tajke cźeṙpjenje je potom takrjec tež jena ſwjecźizna,
kotruž Bóh <pb n="116"/>ſam wudźěla. Genovefine cźeṙpjenja załožichu
wjacy dobroho, dyžli moje prědowanja.“

♣Dźewjatnaty staw.♠

Golowy dóṅt.

Hdyž ludźo z hrabinineje jſtwy dźěchu, chcychu tež Gola hiſchcźe
widźecź. Krwawny ſud bě joho hako pſchiſłodnika, njeſwěrnoho ſłužobnika
a trójnoho mordarja k ſmjercźi wotſudźił. Wón dyrbjeſche wot ſchtyrjoch
koni abo wołow na ſchtyri kruchi roztorhany bycź. Ale hrabja bě jomu na
wutrobnu próſtwu ſwojeje pobožneje mandźelſkeje ſmjertnu ſchtrafu
ſpuſchcźił. Joho pak wot dožiwjeṅſkoho jaſtwa wuſwobodźicź, njeſtejeſche
w hrabjowej mocy. Jaſtwownik, kiž dyrbjeſche ludźom Gola pokazowacź,
mějeſche ſkoro cyły dźeṅ jara wjele dźěłacź. Wón pak cžinjeſche to tola
rady. „Pójcźe jenož! prajeſche k tym ludźom. Tam horjeka w hrabininych
jſtwach ſcźe znamjo njewinowatoſcźe a póccźiwoſcźe widźeli. Tu deleka w
Golowym jaſtwje móžecźe nětk znamjo hrěcha a złóſcźe wohladacź.“

Wón dźěſche z latarnju a z cźežkim klucžowcom do prědka, po wuzkim
kamjeṅtnym ſkhodźe, hłuboko do zemje. Hdyž wón cźežke, železne durje
wotwjeraſche, bywaſche ludźom jara hrózbno, a hdyžkuli z latarnju do
jaſtwa poſwěcźowaſche, a woni Gola widźachu, poſtróžichu ſo hiſchcźe
bóle. Pſchetož Golo bě ſtraſchnoho napohlada. Włoſy wiſachu jomu dźiwjo
a rozcychowane po cžole, a wón mějeſche dołhu brodu. Joho woblicžo
běſche blěde jako ſcźěna, a wón rozhladowaſche ſo ze ſwojimaj cžornymaj
wocžomaj ſpłóſchiwje a hroznje. Złe ſwědomjo cžwilowaſche joho tak jara,
zo bě huſto <pb n="117"/>cyle bjez rozoma, žałoſtnje wołaſche, ze
ſwojimi rjecźazami wrjeſkotaſche, a z hłowu wo murju ſtorkaſche. Tež
hdyž bě bóle pſchi rozomje, mějeſche wſchelake ſpodźiwne rycže, zo
cžłowjeka hrózba pſcheběhowaſche.

„O ja błazn! błazn! wulki błazn, kiž ja běch!“ wołaſche wón cžaſto. „O
běda tomu, kiž ſo wot Boha zdaluje, ſwoju wutrobu złym požadoſcźam
wotewrja, a hłós ſwojoho ſwědomja wjacy njepoſłucha! Na ſpocžatku drje
móže někotre falſchne, hinite, jebate wjeſela wužiwacź — ale joho kónc
je žałoſcź a hubjenſtwo! Wón khodźi po kwětkach; ale z dobom zapadnje do
bjezdna, kotrež kwětki pſched joho wocžomaj zakrywachu! Běda, běda tomu,
kiž za zakazanymi wjeſelemi žedźi! Wón měni ſo kcźějatomu róžowomu
keṙkej bližicź, wupſcheſtrje ruku za jenej róžu — ale na dobo wujědźe
ſycžaty, jědopołny had z toho keṙka, wobwinje joho ze ſydmorym kołom, a
daji a duſy a rozcychuje joho bjez pſcheſtacźa z jědojtym kuſanjom!“ —

Druhdy praſcheſche ſo, hacžrunje běchu jomu hižom cžaſto na to
wotmłowili: „Wy ludźo! je wěrno, zo ſu hrabinu a jeje dźěcźo zaſy
namakali? Je-li tak, abo je ſo mi jenož dźało? Ně, ně! Njeje ſo mi
dźało. Je tak; woprawdźe je tak. Wěrju. Pſchetož ſłyſchcźe,
pokracžowaſche potom ze žałoſcźacym hłoſom, Bóh je ſtraſchny wjecźeṙ!
Wón je ju z tutoho jaſtwa wumohł, a mje do toho ſamoho cźiſnył. Haj,
haj, tudy wona ſedźeſche, prajeſche wón, a bijeſche z ruku na cžeṙwjenu
kamjeṅtnu podłohu — tu na tejle zemi, hdźež ja ſedźu. Wěricźe nětko, zo
je Bóh ſprawny?“

Druhi krócź wołaſche: „Bohu dźak! pſchiṅdźecźe nětk junu po mnje? Duž
dha wjedźcźe mje na wot<pb n="118"/>prawiſchcźo (ſchibjeṅcu). Ja du
rady! dźeſche wón a ſtany. Ja ſym njewinowatu macźeṙ a wbohe dźěcźo
ſkóncował — toho dla dyrbja tež mi hłowu ſcźecź. Ja ſym njewinowatu krej
pſchelał — widźicźe tu, mojej rucy ſtej hiſchcźe połnej krewje —
widźicźe, pſchezcyłnje ſu krejcžeṙwjene! Hlejcźe, rěcžki ſylzow, kiž mi
z wocžow běža, njewumyja je wjacy cžiſcźe. Toho dla dyrbju tež ſwoju
krej na wotprawiſchcźu pſchelecź. Dopuſchcźu pak to rady! Lěpje pod
katowym mjecžom wumrjecź, dyžli tole cžwilowanje tu — tudy nutska, — wón
pokazowaſche na wutrobu — hiſchcźe dlěje cźeṙpjecź!“

Z cžaſami, hdyž ſtyſknoſcź ſwědomja a zadwělowanje joho mócniſcho
pſchewza, a joho cyle roznjemdri, pohladowaſche proſcźe na ludźi, kaž
rucže ſo durje wotewrichu, woſchcźeraſche ſo zatraſchnje, a wołaſche:
„Tak! pſchinjeſu was ſkóncžnje! Njeje-li wěrno, wy ſcźe ſo tež wot złeje
nakhilnoſcźe zjebacź dali, a ſcźe tež njewinowatych zawjedli? Kak?
Pokažcźe mi ſwojej rucy, njejſu-li na nimaj ſylzy njezbožowneje
macźerje, abo njelěpi ſo na nimaj žana krej wbohoho dźěſcźa? Wy mi je
njepoſkicźujecźe, — wy njewěricźe ſebi je mi pokazacź? — Nětko wěm,
wołaſche wón potom zatraſchnje, tak je! Waſchej rucy ſtej połnej krewje
a ſylzow, kaž mojej. Wy ſcźe złóſtnicy, kaž ja. Pójcźe jenož nuts ke
mni! Hlejcźe, pokracžowaſche wón, a ſtupi na bok, hlejcźe, tudy je
pſchichodnje waſche měſto. Wſchitcy cźile złóſtnicy ſłuſcheja ke mni
nuts.“ — —

Tu ſpocžinachu naſtróžene dźěcźi wótſe płakacź, a khowachu ſwoje
woblicžo do draſty ſwojich macźerjow; kóždy młodźenc a kóžda knježna
pſchedewzaſchtaj ſebi <pb n="119"/>krucźe, ſwoju wutrobu pſched tajkimi
hrěchami cžiſtu wobkhowacź, kiž móža cžłowjeka do tajkoho hubjenſtwa
zaſtorcžicź; a někotry muž a někotra žona prajeſche wótſe: „Radſcho w
puſcźinje koruſchki a zela jěſcź a njewinowaty bycź, kaž Genovefa —
dyžli kaž Golo w hrabinſkim hrodźe w bohatſtwje žiwy bycź, a złe
ſwědomjo měcź, a tajki kónc wzacź.“

„Tu macźe prawje!“ dźeſche jaſtwownik, železne durje zawjerajo, „a
byrnjež złóſtniſke žiwjenje na tymle ſwěcźe tež pſchecy tak zły kónc
njewzało, je wone tola zawěſcźe ſpocžatk njeſměrnje wjetſchich
cźeṙpjenjow w tamnym ſwěcźe.“

W tajkim zadwělowanju běſche Golo wjele lět žiwy, a bě-li joho ſmjercź
tróſchtniſcha, nichtó njewě. Praja, zo njeje žanoho měra měł, doniž z
nim ſkóncžnje hiſchcźe njejſu po prawje ſcžinili.

♣Dwacyty staw.♠

Hiſchcźe ſłowo wo jeleṅcy. Kónc.

Hdyž běchu dźěcźi Genovefu, Boloſcźiwka a Golu widźeli, chcychu, —
kajkež dźě dźěcźi ſu — tež hiſchcźe jeleṅcu wohladacź. Hrabja bě jej
woſebitu rjanu hródź twaricź dał. Wona běhaſche ſwobodnje po dworje; haj
wona pſchiṅdźe tež do hrodu, a po ſkhodźe horje hacž ke Genovefinej
jſtwě, a njeda ſo tu wotehnacź, doniž njebu na někotre wokomiknjenja
nuts puſchcźena. Wona běſche jara ſkludna pſchecźiwo ludźom, a jědźeſche
jim z ruki, a tež honjeṙſke pſy na dworje njecžinjachu jej žanu
kſchiwdu. Dźěcźi mějachu wulke wjeſelo na tym rjanym zwěrjecźu, dawachu
jomu khlěb, majkachu <pb n="120"/>je, a macźerje prajachu: „Mój Božo!
hdy budźiſche tole zwěrjo njebyło, byſchtej naſcha luba hrabina a naſch
luby młody hrabja w puſcźinje zahinyłoj!“ — „Duž njeſměmy žane zwěrjo
cžwilowacź!“ prajeſche ta ſłužobnica, kiž mějeſche to ſwěrne zwěrjo
zaſtaracź. „Hdy bychmy woła njeměli, kotrohož do płuha pſchahamy, a žanu
kruwu, kiž by nam mloka dawała, by drje ſo nam runje tak zlě ſchło, kaž
budźiſche ſo lubej hrabinje bjez jeleṅcy w puſcźinje zeſchło. Haj na
ſwěcźe by bjez zwěrjatow prawa puſcźina za nas była! Bychmy jenož mało
wobdźěłanych rolow widźeli, a najrjeniſche łuki njebychu nam nicžo
pomhałe. Duž njecžwilujcźe ſwój ſkót, a dźakujcźe ſo Bohu tež za tule
dobrotu!“

Kak dołho je Genovefa hiſchcźe žiwa była, njeje nadrobnje znate, tola
pak tuto: Kaž dołho běſche žiwa, bě wjeſoła, a cžinjeſche hiſchcźe
njewuprajnje wjele dobroho, a cźiche a zbóžne bě jeje ſkóncženje.
Zbytkny cžas jeje žiwjenja runaſche ſo kraſnomu, cźichomu nalětnjomu
wjecžoru po cźežkim njewjedrje, kiž zbožownje pſchecźeže; a jeje ſmjercź
bě kaž rjane, lubozne khowanje ſłónca, kiž hiſchcźe ſwěcźi a žohnowanje
rozſchěrja, doniž tež joho poſlednja pruha njewuhaſnje — a jenož pſched
naſchimaj wocžomaj ſo zhubi, zo by kraſniſcho we druhim ſwěcźe
ſkhadźało.

K jeje pohrjebje pſchiṅdźe njeſměrna mnohoſcź ludźi, a wſchitcy ronjachu
pſchi jeje rowje horce ſylzy, najhorcyſche pak Sigfrid a Boloſcźiwk.
Swěrna jeleṅca lehny ſo na jeje row, a njewoteṅdźe wjacy. Teje picy,
kotruž jej pſchedkładowachu, ſo ani njedótkny, hacž ju ſkóncžnje jenoho
ranja na rowje morwu nadeṅdźechu. <pb n="121"/>Hrabja da Genovefje
pyſchny wopomnik z běłoho marmora ſtajicź, na kotrymž bě cyle deleka tež
jeleṅca do kamjenja wurubana.

W puſcźinje bě hrabja po Genovefinej próſtwje puſcźiṅcu (Einſiedelei)
załožicź dał. Na prawicy pódla Genovefineje próznjeṅcy ſtejeſche
khapałka. Biſkop Hildolf ju poſwjecźi. Genovefina ſtawizna bě pyſchnje a
rjenje na ſcźěnach wotznamjenjena, a tón mały drjewjany kſchižik, na
kotryž ſo telko drohich ſpominanjow złožowaſche, bu — tola hakle po
ſmjercźi Boloſcźiwka — do złota zaſadźeny, a na wołtaṙ ſtajeny. Na
druhej ſtronje próznjeṅcy běſche puſtnikowa khěžcžicžka, z pyſchnej
zahrodku, pſchez kotruž woda z kužoła běžeſche. Wjele ludźi tam ſtajnje
pſchikhadźeſche, a pſchecźelny puſtnik pokazowaſche jim potom tón mały
kſchižik, wobrazy, próznjeṅcu, tón kamjeṅ, na kotrymž bě Genovefa
klakała, a tón kužoł, z kotrohož bě piła, powjedaſche jeje ſtawiznu, a
napominaſche wulkich a małych, zo bychu jeje rjany pſchikład ſcźěhowali.

Lud cžeſcźeſche Genovefu jako ſwjatu, a po nimale ſto lětach khwalachu
ſo hiſchcźe ſtari ſchědźiwcojo: „Hdyž běch hiſchcźe dźěcźo, ſym Genovefu
widźał!“ — a powjedachu potom zwjedźiwym wnukam (Enkel) a prawnukam,
ſchtož bě jim Genovefa prajiła.

Sigfridſki hród, we wſchědnym žiwjenju Siegmern abo Simmern mjenowany,
hdźež běſchtaj Sigfrid a Genovefa bydliłoj, bu pozdźiſcho wupuſcźeny, a
jenož joho rozpadanki, pod mjenom Altſimmern, ſu dotal njedaloko
Koblenca[2]⁾ widźecź; ale pokornoſcź a luboſcź <pb n="122"/>pſchecźiwo
Genovefje běſche njezapuſcźomna a trajeſche dlěje dyžli tamne krute
murje. Žana cžaſna móc njemóžeſche jeje wopomnjecźe na zemi wupuſcźicź,
a někotražkuli knjeni a knježna w tamnej krajinje ma k pobožnomu
dopomnjecźu na nju hiſchcźe do dźenſniſchoho dnja mjeno — Genovefa!

Cźiſchcźał E. M. Monſe w Budyſchinje.

Macżica Serbſka ma dotal ſcźěhowace knihi na ſkładźe, kiž móža ſo pola
knihikupca Smolerja a w partijach tež pola pſchekupca Jakuba,
knihiſkładnika Macźicy Serbſkeje, w Budyſchinje doſtacź.

♣A.♠ W ſtarym katholſkim prawopiſu.

1. Wotroha krala Jana habo zawožeṅo czérkwitźki na Lubobórku. Wot M. C.
1851. 2½ ♣nsl.♠

2. Woſobné Dar za kźeſcźijanow, wudaté wot A. M. M. Buka. 1856. 2½
♣nsl.♠

♣B.♠ W ſtarym evangelſkim prawopiſu.

1. Jeſuß we domi pobožnych. Schtyri prjedowanja ſe ſawoſtajenſtwa njeboh
Lubenſkeho, wudate wot E. B. Jakuba. 1847 (1858). 4 ♣nsl.♠

2. Dobroty, dźiwy a ßudy Bože nad iſraelſkimi dźjecźimi, wot K. A.
Jencža. 1849. 5 ♣nsl.♠

3. Selenſka a jeje wobydlerjo. Prjeni dźjel; wot K. A. Jencža. 1850. 5
♣nsl.♠ Druhi dźjel 1853. 5 ♣nsl.♠

4. Wumeṅkaṙ, powedancžko ſa lud, wot ♣Dr.♠ Pfula. 1851. 2½ ♣nsl.♠

5. Ssadowa knižka, wot K. A. Kozora. 1851. 1 ♣nsl. 8 np.♠

6. Boža kraßnoſz w ſtwórbi. Wot J. B. Mucžinka. Prjeni dźjel. 1851. 2½
♣nsl.♠ Druhi dźjel 1854. 2½ ♣nsl.♠

7. Nadpad pola Bukez. 1852. 2½ ♣nsl.♠

8. Khryſtof Kolumbuß aby namakanje Ameriki. Wot ♣Dr.♠ Sommera. 1853. 2½
♣nsl.♠

9. Bibliſke ſtawiſny wot Bartka a Pekarja. 1853. 10 ♣nsl.♠

10. Nedźela. Wot B. Schwerina. 1855. 2½ ♣nsl.♠

11. Sserbſke baßnje, wot H. S. 1855. 2½ ♣nsl.♠

12. Spjewy ſa ßerbſke ſchulje. Wot K. E. Pekarja. Prjeni ſeſchiwk. 1856.
Druhi ſeſchiwk 1860.

13. Kſchižne wójny. 1857. 2½ ♣nsl.♠

14. Pſchedźenak. Protyka ſa Sserbow. 1862. 2½ ♣nsl.♠

15. Jakub, powedancžko wot K. Kulmana. 1859. 2 ♣nsl.♠

♣C.♠ W nowym prawopiſu.

1. ♣Serbski słownik wot Dr. Pfula. 1857—1860. Štyri zešiwki po 20 nsl.♠

2. ♣Časopis towaŕstwa Maćicy Serbskeje. 1848—1860. Lětnje dwaj zešiwkaj
po 7½ nsl. Někotre ze staršich tunišo.♠

[1] ⁾ Na ſpocžatku woſmoho lětſtotetka.

[2] ⁾ Koblenc je rjane měſto pſchi Rajnje.
