Nawoženja

ze ſchtyrjomi ſtami.

Powjedancžko ze wſy.

Z cžěſkeho zeſerbſcżił

♣J. Ćěsla.♠

W Budyſchinje.

Cżiſcheź a nakład L. A. Donnerhaka a w kommißiji Ssmolerja a Pjecha.

1864.

Nawoženja

ze ſchtyrjomi ſtami.

Powjedancžko ze wſy.

Z cžěſkeho zeſerbſcżił

♣J. Ćěsla.♠

W Budyſchinje.

Cżiſchcż a nakład L. A. Donnerhaka.

1864.

♣I.♠

Słónco bě ſo ſkhowało, we wſy Dolinje zwoni ſwjaty wjecžor, dźěłacźerjo
na polach ſkóncžuja ſwoje dźěła a ze wſchěch kóncow podawaja ſo domoj.
Błažikec žnjeṅcojo pſchikhadźeja po mjezy cyła hromada, jich wjeſoły
ſpěw a wyſkanje rozlěha ſo daloko we wjecžornej cżiſchinje.

Tam z łukow jědźe wóz, wyſoko z trawu nakhopowany; z paſtwiſchcźow wot
lěſa hnaja paſtyrjo a paſtyŕki tucžny ſkót; woły a kruwy krocža wažnje
za ſobu, wjeſeła młodoſcż, bycžki a jałojcžki pſchewijejo ſo mjez nimi,
cżelcžkaja a ſkakaja; wowcy cźěrja ſo we cžrjódźe; za nimi cżehnje ſo
dołha mrócžel procha, zakrywajo małeho wowcžerja.

Napaſeny ſkót bliži ſo hižon k Dolinej, khwata a ruje; ſrjedźa we wſy
rozlěha ſo praſkot kſchudow a wołaṅca hoſpozow, ſkót do wotewrjenych
hródźi pſchiwołajo.

Pola Błažikec zeṅdźe ſo młody lud we jſtwě. Je tam žiwo a połno hołka,
pſchetož cyły dom je hromadźe. Jenož ſtaruſchki wuměnkaŕ njecžakaſche na
wjecžeŕ, běſche na ſłóncu poſedżał, mloka ſo naſwacžił a dokelž jeho
zyma tſchaſeſche, zalěze do ſwojeje komorki, pytajo wotpocžink we łožu a
nětko z mjehkim poſleſchcźom pſchikryty, drěma. Leži we cźmě, ale jeho
duch widźi; wotewrja ſo pſched nim jako we dalokoſcźi wſcho, ſchtož junu
běſche, njewěſcźe ſo jemu to měſcha pſched wocžomaj, jedne druhe honi,
hacž wſcho hromadże zběži <pb n="4"/>a ſtaruſchk nicžo wjacy rozeznacź
njemóže. Wſchak z nowa ſo jemu to pſched wocžomaj wujaſni a ma ſwětło
pſched woblicžom, ſchtož nětko jeho wobdawa. Widźi ſwoju khěžu a ludżi
we njej, a cuzych, kotſiž pſchikhadżeja a wotkhadźeja, a wuṅdźe tež
pſchez wrota, pſchelecźi pucź z Dolina do Płonec, woſtaji měſto na boku,
kotrež je kołowokoło z běłej murju wobdate, pokłoni ſo pſched wulkim
kſchižom, krocži mjez hórkami, na jednu ſo poklaknje, zapocžnje ſo
modlicź — haj zawěrno ſo modli a modli, hacž jeho pomjatk wopuſchcźi a
wón do cźicheho ſpanja ſpaduje. Dobru nóc, ſtaruſchko, wotpocžuj ſłódcy!
połſta lět běſche hižon zbožownje žiwy ze ſwojej mandźelſkej a nětko ze
zdalenej zradujeſch ſo we ſonach.

Pola Błažikec je wjecžeŕ nimo, jedyn po druhim praji: „we Božim mjenje,”
wſcho zhubi ſo ze jſtwy jenož hoſpoza a druhe žónſke hiſchcźe cžiſcża a
myja, dokelž je pſched njedźelu, a Jurij ſtarſchi cželadnik woſta ſam za
blidom ſedżo. Skóncžnje ſo tež wón pozběhnje, wozmje z wokna kłobuk z
nuchawku wudebjeny a pſchi wotendźenju zapaluje ſebi dymku.

„Hdże pak, Jurjo,” praſcha ſo hoſpoza, „njepoṅdźeſch tola na khódbu
kuricź?”

„Bóh zwarnuj, kmótſicžka!” wotmołwi Jurij; „doſkocžu jenož k Sadnikecom,
zo bych macźeŕcy tu krjeṅcžku běłeho khlěba donjeſł, kotruž mi wcžera
daſche.”

„J, woſtaj ju ſebi,” napomina jeho burowka, „a wocžakaj ja macżeri tež
krjencu wotkraju, a wjele dobreho wot nas.”

Hoſpoza wrócźi ſo z komory ze khlěbom, Jurij ſo za njón podźakuje, praji
dobru nóc a z khěžnych duri na dwór wuſtupi.

<pb n="5"/>

Je cźma; Jurij dźe pod kólnju, poſłucha, njejeli nichtó wonka, wozmje ze
žerdźe kabat, woblecže ſo, tyknje khlěb do kapſy, maſa po ſcżěnje,
wubjerje ſebi ſwoju žitnu koſu, ſpóznaje ju tež w nocy, pſchiwjaza k
njej ſerp, cźiſnje ſebi ju pſchez ramjo, tyknje ſej kunk za pas, a z
khěže ſo cźicho wuſunje.

Na wſy je ſłyſchecź młody lud, rozrycžuje ſo, žortuje a zabawja ſo, a to
je jemu lubſcho hacž ſpanje, móže dźě ſo jutſe, rano a popołdnju, do
ſyteje wole naſpacż. Jurij ſo jej wuwinje, ſkradżu dże po hłubokim
pucźu, nimo poſlednjnje khěžki a hižon je we ſchěrokim polu. Po jednym
boku ma žito, po druhim łuku, pod łuku bórboce rěcžka, z Dolina ſo
ſcheźowkanje pſow ſłyſchecż da a tež z Hórki podobuy hłós k njemu bije.
Jurij krocži kedżbliwje dale, pſchecy do cżmy na jedne měſto hladajo, z
wotkelž małe ſwětleſchko widżi, na druhe wjetſche ſwětła, kotrež we
Hórcy ſo zybola, ani njehladajo.

Schtóž krajinu znaje, by zhudał, zo tute ſwětleſchko z khěžki wukhadża,
kotraž drje k Hórcy ſłuſcha, ale daloko za wſu ſteji, hižon na
Dolinſkich mjezach. Na njebju wuſkakuja hwězdy, Jurij za nje ani wócžka
nima, ſwětło we napſchecżiwnej khěžcy jeho cyłu kedżbliwoſcż puta. Hdyž
ſwětleſchko poſkocži, to we Jurju torhnje, a wón nacżahuje wocži, kaž by
hacž nuts, z wotkelž jaſnoſcż z woknom wukhadźa, pohladacź chcył.
Hacżrunje nicžo rozeznacź njemóže, tola ma jako pſched wocžomaj tych,
kotſiž we khěžcy ſedża a khodża, a njemóže ſo doſcż na nich nahladacź.
Po małej khwilcy, hdyž ſo ſwětleſchko we khěžcy zhubi, praji wótſe k
ſamemu ſebi: „Wona dże ſpacź . . . . . .”. Po tych ſłowach, kaž njeby na
wokomik wjedżał, ſchto a hdże, zaſtanje, bórzy je pak <pb n="6"/>zaſy ze
ſobu pſchez jene a ſej hinak pſchemyſlejo khwata na tón bok, hdżež bě ſo
prjedy zaměrił.

Myſlicźe-li, zo we khěžcy za wodu bydli Jurijowa macźeŕka, ſo mylicże;
wona je doma pola Sadnikec a k tym ſo Jurij runje bliži. Juž rozeznawa
jich cžornu khěžku, něſchto běłe běži pſched nim, wón njeboji ſo toho,
pſchetož wě, zo je to Sadnikec kornikl, ſtupa za nim, wobeṅdże khěžku,
dóṅdże na bok, wotpołoži koſu, ſunje ſo k małemu woknjeſchku, zaklepa,
wucźehnje běły khlěb, a hdyž ſo wotcžini, praſcha ſo z cżicha: „Sy ty
to, macźeŕka?”

„J ſchto tola ty jowle, ſyno, cžiniſch?” praſcha ſo ſłaby hłós macźeŕki.

„Njeſu cżi běłeho khlěba, macźeŕka, jedyn kruch wot kmótry a druhi wote
mnje; jowle jón maſch!” Macźeŕka ſaha z woknom won, dótknje ſo Jurja,
majka jeho woblicžo; wón pſchimnje jeje ſuchu wuſkhnjenu ruku, najprjedy
ju wokoſchi a potom do njeje běły khlěb połoži. Žona njecha wobaj daraj
wzacź, ale dyrbi; wjeſeli ſo bóle nad dawarjom hacž nad darom, a nucżi
ſyna, zo by do komorki zaſtupił, a hdyž ſo tutón wurycžuje, zo je hižon
pozdże, napomina joho, zo by ſpacź ſchoł a ſkazuje „Zapłacź Bóh” kmótſe,
jemu dźakuje ſama, a hdyž woteṅdże, wobmaſuje khlěb, wotlemi ſebi kuſk a
we łožu da ſebi jón ſłodźecź. Tu pak ſo dopomni wboha, zo je po
pacżerjach a zo by to zaſy dobre ſcžiniła, modli ſo z nowa, modli ſo za
kmótru a za Jurja, wſchelake požohnowanje wot Boha jimaj pſchejo.

Jurij lubuje macźeŕku jara, ale je hiſchcże něchtó na ſwěcźe, ke
kotremuž wjele horcyſchu, tola z cyła hinajſchu luboſcż ma.

Rozžohnowajo ſo z macźeŕku zeṅdże po boku dele, <pb n="7"/>hdżež ſu
łuki, zahrody a rěcžki, dżě znaje kóždu ſchcżežku, kóždu hrjebicžku,
kóždu ławku, pſchedrje ſo pſchez keŕki, pſchiṅdźe k rěcy, wozmje wobucźe
do ruki, wuhornje ſo, pſchebrodżi wodu, napjelni ſebi kunk a khwata
wokoło wyſokeje ſkały do pódlanſkich polow. Dyrbi wokoło prózdnjency pod
mjenom „Cžorna khlama” znateje. Hacžrunje je wutrobity a khlamy ſo ženje
njeboji, na nju wot małoſcże zwucženy, hdyž jako hólcžec pſched njej a
we njej z druhimi dżěcźimi khowanku hrajeſche: tola jeho hroza wobeṅdże,
hdyž ſo dopomni, ſchto ſo wo Cžornej khlamj powjeda. Bydli pjecža we
njej muž bjez hłowy, wukhadża we nocy won, a pſchipołdnju, hdyž ſu ludżo
doma, hižon ſu paſtyrjo jeho widźeli, je ſo holcžkam a ſtarym žonam
pokazał a we dawnych cžaſach je pjecža tež ſkót a młody lud tepił.
Wyſche toho khowaſche Khlama tež wjele hadow we ſebi, mějachu na hłowje
drohe króny, a junu je pjecža něchtó tajkule krónku jednemu temu hadej,
hdyž ſo na ſłóncu wohrjewaſche, z druheho boka wody wotſělił, ale
njewjedżeſche ſo, je-li ju dóſtał a ſchto je z njej cžinił.

Jurij wo tym wſchěm pſchemyſli, je-li ſo to ſtało a je-li to móžno, a
khětro ſo ſtróži, zaſłyſcho dupot a praſkot we bližkoſcżi.
Pſchicżiſchcżi ſo ke ſkale, a ſteji ani ſo njehibajo a cžaka, ſchto z
teho naſtanje. Dadża ſo hłoſy ſłyſchecż, Jurij zaſy k ſebi pſchiṅdże,
ſtrach pſched ſcherjenjom ſo zhubi, wón ſo z cyła zmuži, póznaje, zo je
hłós ſuſodżic Měrcżina. Měrcżin praji: „Hdyž wona ani wokno njewotcžini!
Hdy bych wjedżał, zo k njej Jurij khodżi, temu bych pokazał! Njech
płacźi, ſchtož chce, ja ju dyrbju doſtacż, njech nětk chce abo njecha.

„Cžohodla pak njedyrbjał ju doſtacż!” je na to <pb n="8"/>cželadnika
Pětra ſłyſchecź, Měrcżinoweho towaŕſcha. „Macźeŕ tebje rodźi, pjenjezy
maſch, nan je bur, da tebi ſchtyri ſta toleŕ; ſmy to, zlicžbowali a
Jurij nima po nanje nicžo, a jako cželadnik, ſchto móže dha ſebi to tež
naſłužicź? Jemu ju Swjatonjowa njeda. Hłupak, zo na to myſli!”

Jurij dale njepoſłuchaſche, palachu jeho te ſłowa a myſleſche pſchi tym:
„Cžakajtaj, hólcaj, ja wamaj huby zatykam!” Wuda khětſe z kunka brus,
pocža koſu wótſicź, wotnohi łamacż, na ſkału bicż, hwizdacż a ſycžecż, a
bližeſche ſo k Měrcźinej. We Měrcżinu a jeho towaŕſchu běſche ſłaba
duſcha; njemyſleſchtaj hinak, hacž zo jej bjezhłowacž pſcheſcżěha a
cżěrjeſchtaj kaž błudnaj pſchez rěku, pſchěrowy a hrjebicžki. Bórzy
padny tón, bórzy tamny, powaleſchtaj ſo we wodźe, jedyn zhubi dymku,
druhi cžrij, a Měrcźin we hłubokim hacże ſo bjez mało zatepi.
Wrócżiſchtaj ſo kóždy po druhim pucżu do Dolina a běſchtaj wjeſołaj, zo
běſchtaj tak wulězłoj.

Jurij je ſpokojny, wuſtupi na mjezu, a kaž wodnjo bjez ſtracha a
bojoſcże mjez polemi dale ſtupa. Dóṅdże „k Božim cžwilam,” hdżež ſo
pucżej kſchižujetej, zaſtanje a hlada na lěwo. „Skocžu tam,” praji k
ſebi ſamemu, „ale njecham ju budżicż, jenož nuchawku jej na wokno
połožu.”

Dźe po tajkim, pſchikrocži ke khěžcy, k tej ſamej, we kotrejž bě prjedy
ſwětleſchko wobkedżbował, pſchelěze płót, wuhlada ze zahrodki wokno, da
nuchawku z kłobuka a na žerdku ju pſchiwjaza. A hnydom na to ſo
wrócżiwſchi, dźe pola „Božich cžwilow” po prjedawſchim pucżu, a bórzy
dóṅdże k khojnowemu lěſej. Tam cżiſnje koſu na zemju, ſydnje ſo pod
ſchtom a pokojnje wucžaka cžas.

<pb n="9"/>

We Hórcy trubi ſtražnik jědnacże. Jurij hlada do dalokoſcże a hižon ſo
jemu pokazuje, ſchtož trjeba. Widżi tam delka na njebju błyſchcżenje, z
błyſchcżenja naſtanje ſwětło, a wuwala ſo kula, kus, połojca jej wuſtupi
— hižon je cyła wonka. Połny měſacžk běſche, Jurij ſo pozběhnje, cżiſnje
ze ſebje kabat, powiſnje jón na hałozu, wozmje koſu, dóṅdże na polo a
zapocžnje ſyc rjane, zrałe žito. Dźe jemu to derje wot rukow, koſa
hwizda, brincži, ſycži; žito pada, pada k zemi; hižon leži cyły
woſrjedk. Jurij wotpocžnje, potom wozmje ſerp, a nimajo wotebjeraŕki,
kładże ſam hromadki. Potom pſchejědże druhi, tſecżi woſrjedk a pſcheco
zaſy wozmje ſerp k pomocy a žito dżěli, kładże a runa.

Stražnik we Hórcy trubi połnóc, trubi jednu: Jurij njewuſtajnje dżěła.
Je rjenje khłódno, wětſicžk jeho wobduwa, měſacžk ſteji hižon wyſoko a
jaſnje jemu ſwěcżi. Bórzy budże hotowy. Na khwilku wotpocžnywſchi da ſo
znowa do dźěła, rozcżahuje ſo, ſycže, bruſy, roſa jemu koſu womacžuje,
ta pſchejězdżi, rěza rjady kaž britej, a żito pada we hromadach. Hlej,
ſchcżerniſchcżo je rune, krótke, nichtó njepraji, zo bu w nocy
poſycžene; hromadki ſu ſtajne, žana žónſka je lěpje njenakładże.
Hiſchcże junu zaſadżi, jenož mało ſtwjelcow ſtejeſche, koſa jich doſcż
njenamaka a wyſoko do powětra wulecża.

Jurij ſej wutrěje pót, dokonja dżěło ze ſerpom, cźiſnje kabat pſchez
ramjo, wozmje koſu a ſerp, a po tym pucżu, po kotrymž bě pſchiſchoł,
domoj dże. Stražnik bě tſecżu hodżinu wotrubił, wot „Božich cžwilow” je
widżecż luba khěžka, Jurij chce ſo pſcheſwědcžicż, je—li jeho nuchawka
hiſchcże we woknjeſchku, ſtupi bliže, widźi ju a zeṅdże dele k rěcy.

<pb n="10"/>

„Wona hiſchcże ſpi,” praji k ſebi, dże dwě krocželi, dże jich tſi, je za
wodu, zlemi keŕki na bok, ſtupa po brozy, po hrebi, po ſchcżežcy, ſunje
ſo wokoło Sadnikec, poſtrowi we wutrobje macżeŕku, dóṅdże k Dolinej,
pſchez hłuboki pucż pſchindże k Błažikecom za hunami, wrota
zawrjeſkotaja, je pod kólnju, połoži wſcho na ſwój blak, a njetraje to
ani ſchtwórt hodżinki, je hižon we najtwjerdżiſchim ſpanju. Nichtó njewě
wo jeho nócnym dżěle, ani njeje nam znate, cžehodla a za koho bě je
zdżěłał.

♣II.♠

Je njedżela. We Płonecach ſo prěni krócż zazwoni na raṅſche Bože ſłužby.
Błažikec dżěd hižon we cyrkwi ſedżi, ma pſched ſobu na ławcy ſchěroki
kłobuk, na kotryž ſebi pacżerjace knihi podpjera. Pſchitłocžiwſchi ſebi
na nós brylu, pozběhnje hłowu, zo by wócžko pſchez nje njehladało a
zapocžnje ſo modlicż, połwótſe ſłowo za ſłowom, rjadku za rjadku
wuſpěwa. Hlej, ma piſanu knižku, prěnje piſmiki ſu we njej módre, kóžda
ſtrona je we cžeŕwjenym wobłuku, horje a dele cżahnu ſo ſmuhi we
wudebjacym pſcheplecżenju. Piſaſche jemu ju wuſłuženy wojak, kiž za
dżěcżace dny dżěda we domje wucžeŕ běſche; nan jeho za to něſchto
njedżel žiwjeſche, a wudawk na rjane wjazanje njebě jemu žel.

Wokoło ſtareho Błažika je we cyrkwi prózdno. Woteṅdże, hdyż doma
hiſchcże ſpachu, chcyſche we khłódku hicź a dyrbi pomałku khodżicż,
pſchetož k ſpěſchniſchemu <pb n="11"/>khodżenju jemu mocy njedoſahaja.
Syn ze žonu je hiſchcże na pucżu, ſtaj khofej piłoj, muž ſo najě, ale
žona khwataſche, wupi jenož dwě ſchalcy, židżany ſchórcuch na kedżbu
bjerjo, zo njeby ſebi jón womazała. Cželedż póṅdże na dopołdniſche
kemſche, hoſpodari doma a wobſtara dżěcżi.

Jurij hiſchcże ſpi, tſikrócż wołachu jeho k ſnědanju a njemóžachu jeho
dowołacż. Žónſkej, Marja a Hana, pocžeſchtej ſo hižon hotowacż, hdyž ſo
Jurij we jſtwě pokaza.

Wobej ſo pſched hladadłom (ſchpihelom) wjercżitej, a dokelž je na
ſcżěnje jenož jedne, ſtupitej za ſobu, ſchmóratej ſo na prawo, na lěwo,
wjercżitej ſo tak, zo byſchtej zady róžk widżałej, je—li tola ſrjedża,
ſcżahujetej ſuknje, hładkujetej ſchórcuch, matej kedżbu na ſpódnje
ſuknje a prjedy hacž ſebi ſchtryntuſchk na hłowje zwjazatej, tſikrócż
ſchěſcżkrócż jón ſuwatej, zo by kroma měcy pěknje widżecż była a po
bokach zhładkowane włoſy a zo by bant derje kulowaty był.

Starſcha holca, Marja, wjaza ſrěnkej Schcżěpanej wokoło ſchije rubiſchko
a chce tež Jurjej poſłužicż; tón pak cžini, kaž by ſo na někim
pſchehrěſchił, hdy by ſo jeho jeje ruka dótknyła.

Mužſcy woteṅdu, jedna žónſka cžaka, hacž ſo hoſpoza wrócżi, zo njebychu
dżěcżi doma ſame woſtałe. K pſchipołdnju wjedu je dżědej napſchecżo. Wón
zaṅdże ſej po kemſchach hewak na ſchkleṅcžku hórkeho, zarěje ſej lacžny
žołdk, pſchikuſuje całtu, a pſchi tym ſo tež na wnucžki dopomni. Hdyž je
trechi, rozdżěluje mjez nje całtu a z nimi ſo majka. Wnucžki dowjedu
dżěda domoj, młoda žona proſy, zo by poſnědał, wón pak radſcho do
ſwojeje komorki zalěze a njeje hacž k wobjedu widżecż.

<pb n="12"/>

Pſchi wobjedże wě Schcżěpan ſpodżiwnu nowinku, bě ju jemu wote mſche
Hoſchkec Pětr powjedał, a teho ta wěc tež naſtupa. Běſche pjecža z
domjacym ſynom Měrcżinom wjecžor w Hórcy jenož tak na wopytanje
Hórcžanſkich khěžkarjow a hdyž běſchtaj domoj ſchłoj, je jej pjecža
zawěrno a woprawdże bjezhłowacž z Khlamy honił. Pětr bě pjecža rjekł:
„Swój žiwy dżeṅ na to njezabudu! To namaj daſche, wujeſche kaž wětſik,
praſkaſche to kaž hdyž ſo ſchtomy łamaja, běſche bjezbóžny hołk a
wrjeſkot, wótſeſche ſej to na naj nóž, wſchudże ſo to namaj pod nohomaj
plecżeſche a Měrcżina bě to do hata cżiſnyło.”

„J dżi mi, ſchto dha dyrbjało to bycż?” ſmějeſche ſo młody hoſpodaŕ;
„Pětr ma z Měrcżinom pſchecy něſchto!”

Dżěd kiwa z hłowu a kaž k ſebi ſamemu porycži: „Tak ſtaj to po tajkim
zaſo widżałoj! Doſcż ſym wo tym ſłyſchał, ale mi ſamemu ſo to ženje
ſtało njeje.”

„To je jimaj ſtrowo,” měni Marja, „k cžemu khodżitaj do cuzeje wſy za
holcami. Měrcżin běſche pola Swjatonic Hany a nic pola hólcow.” Pſchi
tych ſłowach hlada ſchelmiſcy na Jurja a na cžole je jej widźecź, zo
ſebi myſli: „Strowo cżi to, k cžemu njejſy ze mnu ſpokojny!”

Jurij pak jenož na jědż hlada, z cyła na tajke rycže ani njepoſłuchajo.

Schcżěpan ſo wulcy cžini, zo póndże popołdnju z Pětrom dymku a cžrij
pytacż, ſchtož běſchtaj pſchi wcžerawſchej cżěkancy zhubiłoj, a chce jim
wjecžor powjedacż, ſchto ſtaj wuſkutkowałoj a hacž ſtaj bjezhłowacžej
bliže na kožu pſchiſchłoj.

Stanu wot blida, hoſpodaŕ khwilku na ławje ze ſtarym nanom poſedża,
potom wuṅdże do polow, zeṅdże <pb n="13"/>ſo ze ſuſodom a porycži z nim
na mjezy. Hoſpoza doma we ſpěwarſkich ſpěwa, dżěcżi ſebi pſched khěžu we
pěſku hraja a žónſke na zahrodże pod ſchěrokej kruſchwinu bamborja. Dżěd
hižon zaſo leži, rano bě jeho pucż jara mucžneho ſcžinił, chce hakle
wjecžor wokoło twarjenja a wſy hicż.

Jurij njewě, ſchto by zapocžał, nócny podawk leži jemu we hłowje, a rad
by ſłyſchał, hacž ſo tež hižon wo žicże we lěſu powjeda. We kſchini ma
prědk na wſchědny lac, w Hórcy dawa ſej ſchicż, a póṅdże tam ke krawcej.
Dże, ale nic wokoło Sadnikec, dże k młynej, po ławcy, z kóždym zaſtanje
a da ſo z nim do rycži; ale wo žicże ze žaneho nicžo njewucżehnje.

Krawc ſedżi pſched khěžu na ławcy, Jurjowu měru ma, a njeje po tajkim
trjeba, zaſo do jſtwy hicź. Jurij ſydnje ſo k njemu a praſcha ſo, ſchto
je we Hórcy noweho.

Krawc njewě nicžo, ale po małej khwilcy pſchindże Krawcowa domoj, běſche
na len hladacż, běſche ſo ze Swjatonjowej a z jeje Hanu trjechiła a tej
běſchtej jej do cyła nowe wěcy powjedałej. Dyrbjeſche z nimaj k lěſu a
ze ſwojimaj wocžomaj běſche widżała, kak bě žito, wcžera wjecžor
hiſchcże na ſtwjelcu, pſchez nóc do hromadkow ſo zeſypało. „Tón zawěrno
tu holcžku zaſłuži!” bě ſo pjecža Swjatonjowa zaſmjała a hdyž ſo wona,
krawcowa, praſcheſche: „Bože dla tola, ſchtó je to ſcžinił?” bě wona
rjekła: „Schtó druhi hacž Hoſchkec z Dolina? Ja drje ſym jenož
khěžkaŕka, ale wón ſo za nas njehaṅbuje!”

Jurij wodychny, zo na njeho njezhudaja, ale mjerzaſche jeho to, zo ſebi
Swjatonjowa na Měrcżinje telko zaležecż da. Rad bě ſo krawca wo
wſchelake wěcy wopraſchał, ale njeṅdżeſche to z rycžu tak prawje;
kraw<pb n="14"/>cowa wſchak powjedaſche ſama, ſchtož wjedżeſche. Rjekny:
„Ta macż je wjeſoła, zo burſki ſyn za jeje dżowku khodźi; je ſebi
pſchedewzała, zo ju druhemu njeda, zo wjele ſobu doſtanje a zo ſtarſchi
z kubła pſcheco dodawaja.” Holca njebě ani haj ani ně prajiła, ale
pſchecy bě ſo pjecža zacžeŕwjenjała.

Krawc njechaſche Měrcźina khwalicż, wjedżeſche wo nim něſchto njerjane a
rjekny jenož tak žortnje: „To by tak něſchto za tebje było, Jurjo!”

Jurij kurjeſche kurjeſche — wotcžini wěcžko wot dymki, tłócžeſche tobak,
cžinjeſche kaž by jemu woheṅ wuſchoł a hdyž woteṅdźe, myſleſche, zo je
wſchědny cželadnik za Swjatonjowu hubjeny, zo žno ta dawno wě, komu
dżowku a khěžu da.

Krawcowa zapocža to ſame pſchez płót ſuſodżinej powjedacź. Jurij, kiž
hižon docžakacż njemóžeſche, rjekny: „Tak mi tón lac hacž do njedżele
zeſchijcże, dyrbju domoj, budże cžas konjom dawacż,” da „we Božim
mjenje,” pſchejeſche dobru nóc a woteṅdże. Na khwilku woſta pſchi
macżeŕcy, ta wołaſche kury hromadże; a ſotſine dżěcżi, kotre pola
Sadnikec běchu, jědżechu běły khlěb, kotryž běſche wcžera Jurij macżeri
dał. Tak to kóždy krócż cžinjeſche, njemóžo nicžo za ſo zdźeržecż.
Porycža wutrobnje ze ſynom, pſchewodżeſche jeho kuſk pſched khěžku a
proſcheſche jeho, zo by ſo na žnjach na kedżbu brał. „Sy dobra lojta”,
rjekny, „wſcho chceſch nadobo zlemicź, pomyſl na ſtare kolena!”

Jurij njeſmědżeſche ſo zdżeržecż. „Njeſtaraj ſo wo mnje,” rjekny, „ja ſo
njezlemju, dżě njebudu prěni krócż ſyc, wjazacż a na wóz kłaſcż.” Wuſmja
ſo na macżeŕ a ruku jej ſcżiſchcżo khětſe woteṅdże. „Kaž wětſik, kaž
wětſik!” rjekny macżeŕka za nim hladajo. „Ta młodoſcż! <pb n="15"/>Schtó
by rjekł, zo je to mój ſyn? Ale nan běſche runje tajki, Bóh luby knjez
daj jemu wěcžny wotpocžink!”

Syn njemějeſche cžaſa na macż myſlicż, jako wona na njeho, jemu
khodżeſche žito we hłowje a moleſche jeho. „Snadź Hanka tež na Měrcżina
myſli? To by wobrada była, ſebi nóc za nicžo a wo nicžo ſkazycż! A
móžno, zo Hanka ani nuchawku ſpóznała njeje, móžeſche ju Měrcżin za
wokno dacż? — Ně, Měrcżin to tež wužicż njeſmě! Hanka njech wěrnoſcż
zhoni, njech druzy bledźa, ſchtož chcedża!”

We wſy pola Błažikec ſo hižon powjeda, ſchto je ſo ze žitom pola lěſa
ſtało. Schcżěpan a Marja wſcho na najlěpje wěſtaj; njeje hinak móžno, zo
je Měrcżin w nocy poſykł, a Pětr za nim wotbjerał. To je ſměch, zo bě
Pětr wotbjeraŕka! Marja ſo dżiwa, cžehodla je ſo tajkejele woſoby dla,
kotraž jeho tola nicžo njeſtara, do tajkejele haṅby pſchinjeſł, a chce
ſo Hoſchkec holcow wopraſchecż, njemějeſcheli na ſebi jich draſtu a
kitle. Powjeda tež, zo Pětr a Měrcźin wo tym nicžo wjedżecż
njechaſchtaj, a to ſo ſamo wot ſo rozemi, zo njebudże jedyn na druheho
ſkoržicż.

Pětr je ſo pjecža tehodla hižon kuſał, hdyž bě jeho bobrija ſchkrěła a
budże jemu žel, zo je ſo do ludżacych rycži dał. Nětko běſche won, kak
ſtaj bjezhłowacžej na pucż pſchiſchłoj. Schkoda jenož, zo njeběl jimaj
klechi złamał!

Marja wěſchcżeſche, zo ta Swjatonic hiſchcże wjacy ſynkam a wubjeracym
cželadnikam hłowu zawjercżi, zo budża wſchitcy we cžěpcach a ſuknjach
khodżicż a zo budża za nimi wotebjeracź, hdyž budża wone, žónſke, ſyc.

Jurja to paleſche, ſchtož ta holca tak kałajo rycžeſche, ale cžinjeſche
Mudronja, kaž by to jeho nicžo njeſtarało a po wjecžeri dżěſche mjez
młody lud.

<pb n="16"/>

Měrcżin a Pětr běſchtaj we wohnju, mužſcy ſo jimaj ſmějachu, žónſke
běchu ſłyſchecż, kak po cżmje na boku kthichotaja. Pětr ſo mjerzaſche,
ſwarjeſche, zapjeraſche, hrožeſche. Nicžo njepomhaſche, běſche a woſta
wotbjeraŕka a pocžachu jemu „Haniſchcżo” rěkacż.

Hdyž bě ſo Jurij pſcheſwědcžił, zo Měrcżin a Pětr, na bjezbóžny lud
ſwarjo, domoj dżetaj, a nic tam něhdże k Hórcy, dżěſche tež, tułaſche ſo
k Błažikec twarjenju, dżěſche wokoło njeho a zady ze wſy do pola, pſchez
łuku, rěku a hrjebju khwataſche k Swjatonicom. Swětleſchko z khěžki jemu
zaſo ſwěcźeſche, pokazowaſche, khowaſche ſo jemu, a běſche wjeſoły, zo z
cyła haſny, hdyž pſched Hancynym woknom zaſta. Stejeſche cżicho,
poſłuchaſche, hacž ſo we khěžcy nicžo njehiba a hdyž nicžo
njeſłyſcheſche, zaklepa na woknjeſchko a hnydom widżeſche ſo za
ſchkleṅcu něſchto bělicż; běſche to Hanka, pózna Jurja a khětſe wotewri.

Jurij rycžeſche mjelcžo, Hanka tež.

Wón rjekny: „Dobry wjecžor, Hanka, ſpaſche hižon?”

„Dobry wjecžor, Jurjo, njeſpach,” rjekny wona.

„A na cžo myſleſche?”

„Cžehodla chceſch to wjedżecż?”

„J nu tehodla.”

„Myſlach na tebje.”

„Wěrno? Schto dha wo mni myſleſche?”

„Myſlach, zo ſy wcžera wnocy naſche žito poſykł.”

Jurja to we wutrobje zawjeſeli, a tola zapjeraſche, prajicy: „To je
pjecža Hoſchkec Měrcżin z jich Pětrom był.”

„Ty ſy to był a nic Měrcżin!”

„A kak to wěſch?”

„Wjedżach hnydom, hdyž z macżeŕku polo wuhladach.”

„Mjerza cże to?” wopraſcha ſo Měrcźin po krótkim mjelcženju.

<pb n="17"/>

„To nic, ale k cžemu ma to bycż? My bychmy ſebi tež pomhali.”

„Po tajkim ſo to tebi njeſpodoba?”

„Lubi ſo mi, to wěſch, chcyſche mi něſchto k woli cžinicż.”

„Hanka, je to tak dżiwno, pſchecy pſchemyſluju, kak bych cże wo ſwojej
luboſcżi pſcheſwědcžicż mohł, a tu na wſchelake pſchiṅdu.”

„To ja derje rozemju, Jurjo, a zda ſo mi, zo bych ja trjeba cyłu nóc
twój len torhała. Ale njecžiṅ to, ja tebi tak wěrju!”

„Wono mi to žaneho měra njeda. Ja bych tu khěžku pozběhnył, te murje
połamał, tu lipu z korjenjom wutorhnył, je to nětk k cžemu abo k
nicžemu, jenož zo by ty wjedżała.”

„To trjeba njeje, ſy mi najlubſcha; wěm to a budu tebi ſłowo dżeržecż,
hdyž by to tež hiſchcże dżeſacż lět trało.”

„Hdyž ſym to z tym žitom tak ſparał, woſtaj to a njeſwaŕ mje;
njeṅdżeſche mi to tak wo te žito, kaž — ja to ani wuprajicż njemóžu —
kaž wo. . . . . . J nó chcych tebje rad poměcż! — ale kak dha ty to
hnydom ſpózna?”

„Měrcźin tajkich napadow nima a njedźěła tak kaž ty.”

Hancyna khwalba dżěſche Jurjej k wutrobje a rjekny jenož tak z waha:
„Měrcżin tu wcžera běſche?”

„Njech tu khodżi, ja jemu njewotcžinju.”

„Njewoſtaji tu tebi nuchawku?”

„Ty, ty! Kak dha by wo tym wjedżał, hdyž by ju tu ſam njepołožił?”

„Wjedżeſche ty, zo je wote mnje?”

<pb n="18"/>

„Hnydom.”

„J dżi!”

„Haj wjedżach to. Ty to hinak wjazaſch a potom — mějeſche ju cyły dżeṅ
za kłobukom. Měrcżin bě mi tu junu nuchawku, kaž ſnop wulku, połožił a
ja ju Nalicy dach. Twoju hiſchcźe mam; hladaj, tu je!”

Jurij ſahny po nuchawcy, jenož zo by Hanku za ruku wzacź mohł.
Powjedaſchtaj ſebi hacž do poł nocy, myſlo, za ſtaj jenož wokomiknjenja
hromadże. Chcyſchtaj ſej wěrnej woſtacż, Hanka chcyſche cžakacż a Jurij
chcyſche lutowacż, hacž změje ſchtyri ſta toleŕ. Nihdy na nihdy
njechaſche prjedy wo jeje ruku proſycź. „Njepóṅdu k wam kaž proſcheŕ,”
rjekny, „Měrcżin ma ſchtyri ſta, a moju khudobu njedam ſej wumjetowacż.”

Podarmo jemu to Hanka wurycžowaſche, wón woſta na ſwojim a wona ſo z tym
tež ſpokoji. Rozeṅdżeſchtaj ſo we najlubſchim pſchecżelſtwu, wjeſelo ſo
na zaſowidżenje.

♣III.♠

Jurij dżěſche ze „Sadnikow,” hdżež jeho macżeŕ bydleſche. K Błažikec
kubłej ſłuſchachu tež někotre khěžki, njedaloko wot nich běchu zahrody a
pſchi tych ſamych mał twarjeṅcžko, we kotrymž Jurjowy nan bydleſche,
mějo na haty kedżbowacż.

Rěkaſche ſo to: „pola Sadnikec”. Jurjowy nan běſche pola ſtareho Błažika
najaty, njemějeſche nicžo, ſchtož by ſwoje mjenowacż mohł, ani pola ani
łuki, <pb n="19"/>mějeſche jenož kruwicžku a tu paſeſche ſej we Błažikec
ſtadle. Cyłe lěto mějeſche pola Błažikec dżěło; w lěcże dżěłaſche z nimi
na polu, w zymje wožeſche z nimi z lěſa a młócżeſche w bróžni. Za to
drje njebjerjeſche žanu mzdu, ale dóſtawaſche jěſcż wón a žona, hdyž
hromadże na kuble dżěłaſchtaj; poſycže ſebi łucžku, ſyjeſche ſebi na
jich polu žito, wows, len, a z jich konjomaj ſej to wſcho wobdżěła.
Mějeſche ſo lěpje, hacž někotry druhi khěžkaŕ, běſche hoſpodarjej
dżakowny, wěrnje jemu ſłužeſche, z cżěłom a z duſchu jemu
pſchinoſchowaſche. Hacž runje ſo „Ccżibor” mjenowaſche, rěkachu jemu
tola: „Sadnikec nan.”

Jeho dżěcźi běchu Ccżiborojo jenož we ſchuli; mějeſche tſi dżowki a
jeneho ſyna, naſcheho Jurja mjeze nimi najmłódſcheho. Błažik běſche
wſchěm kmótr, a hnydom hdyž běchu ze ſchule, wza ſebi je do ſłužby.

Jurij mějeſche rjane dary, běſche pilny a duſchny, a tehodla
wuznamjenjeſche jeho wucžeŕ pſched wjele bohatſchimi wucžomcami
(ſchulerjemi). Njemało ſo to małemu Ccżiborej zdaſche, ale runje tak
wulcy wažeſche ſebi Błažikec kmótrowſtwo. Błažik a Błažikowa, k nimajž k
macżeri a nanej khodżeſche, mějeſchtaj jeho rady a mějeſchtaj jeho za
ſwojeho. Wuznamjenjenje, kotrež we ſchuli mějeſche, a luboſcż we
Błažikec domje běſchtaj pſchicžina, zo młody Jurk wěſtu cžeſnu hordoſcż
a cžeſcżežadoſcż nadoby. Tehodla ſo njenaſadżowaſche z druhimi dżěcżimi
a njeliſchcżeſche jim. Mjerzaſche jeho tež, hdyž jeho něchtó woſtorcži a
pſchehladny, a ſta—li ſo jemu kſchiwda, hnydom ze ſwojim mócnym ſchkitom
hrožeſche.

Napſchecżo Sadnikecom, za wodu, je Swjatonjowa khěžka, ſłuſcha k Hórcy a
zahrody ze Błažikec kubłom <pb n="20"/>k Dolinej. Pola Swjatonic mějachu
tež dżěcżi a to lute holcy, ale hiſchcże mjeṅſche, hacž Jurij běſche,
jenož Hanka z nim do ſchule khodżcſche. Swjatoṅ je zamožity khěžkaŕ, ma
něſchto pola a ſamoſtatnje ſo žiwi. Swój žiwy dżeṅ ženjachu ſo na jeho
khěžku a dawachu ſo burſcy ſynojo a burſke holcy; Swjatonjowa ſama
běſche z burſkeho dwora.

Jurij ſo huſto k Swjatonicom pſchez wodu pſchebrodżi, njeběſche pak
ženje rad widżany, pſchetož Swjatonjowa běſche pyſchna a zakhadżeſche z
nim jako z khudym, wſchědnym dźěſcżom. Njekhodżeſche po tajkim k nim do
khěže, ale cžakaſche, hacž dżěcźi pſchiṅdżechu, wjedżeſche je do haja a
tam ſebi z nimi blizko Cžorneje khlamy a druhdy tež we ſamej Khlamje
hrajeſche. Bjezhłowacža ſo njebojachu, nichtó njebě jich narycžał, a
njewjedżachu nicžo wo ſcherjenjach.

Hanka ſo we wſchim na Jurja ſpuſchcżeſche, wón běſche jeje rjek, wſcho
móžeſche, wſcho dowjedże a kóždu wobcżežu ze ſwojej hobrſkej mocu
pſchemo. Wodźeſche jich pſchez huſcźinu, zhibowaſche wotnohi,
wotmjetowaſche kamjenje, kotrež wona ani njepozběhny, a jeje mjeṅſche
ſotry noſcheſche kaž prucżiki pſchez pſchěrowy a hrjebje. Běſche
wjeſoły, hdyž móžeſche ſo pſched nimi wuznamjenicź. Lězeſche na ſkału,
na ſchtomy; hdyž jeho pſched njezbožom warnowaſche, wažeſche hiſchcźe
wjacy, khwaleſche ſo, zo nima ſtracha, a wadźeſche ſo z njej, hacž jemu
wona dowoli. Za malenu, jahodku łažeſche hacž na Khlamu.

Nichtó jeho tak kedźbliwje njepoſłuchaſche, nichtó tak jeho wuſchiknoſcż
a wutrobitoſcż njewuznawaſche, jakož wona. Tehodla dźěſche jemu jeje
towaŕſchnoſcż wyſche wſcheho a wón ſcżerpliwje njeſeſche, z cžimž jemu
<pb n="21"/>jeje macż zlě cžinjeſche. Pſchiṅdżeli na nich a
wothonjowaſche-li wot njeho Hanku, ſwarjo na nju, zo zaſo z tym
njedocžinkom haruje: wobrócźi ſo, woteṅdże khětſe, a hdyž Hanku prjecž
wjedżeſche, žedżiwje za njej pohladowaſche. Junu we mjerzanju nabi jeho,
potom wupłacżi jej, Jurij njeprajeſche nicžo, ale myſleſche ſebi: „To ſo
mi nihdy ani we ſchuli ſtało njeje!” Zo pak by ſebi ſwoju cžeſeż zaſo
dobru ſcžinił, dźěſche runy pucż k Błažikecom, a pſchekhodżowaſche ſo we
jich jſtwě. Cżi mějachu hinajſchu khěžu, hacž Swjatonjowa! Z pukow,
kotrež bě dóſtał, ſej nicžo njecžinjeſche, ale Hanki běſche jemu žel.
Jenož hdyby ſo na njeho njehněwała.

Rano, hdyž běſche cžas do ſchule, hladaſche Jurij na hórku k
Swjatonicom, dże-li też Hanka. Dokelž běſche mólcžka, zakrywaſche ju
jemu žito, ale hdyž k Božim cžwilam pſchiṅdże, wulěze na wyſoku ſkału,
pohlada k Sadnikecom — a tu ju wſchědnje wuhlada. Khodżeſchtaj do Płonic
— njeje ani w Dolinje ani w Hórcy ſchula — a na moſcże ſo trjechiſchtaj.
Najprjedy džěſchtaj po rěcy, kóždy na jenym boku, Jurij derje
wjedżeſche, hdże njeje hłuboko a huſto ſo k njej na jeje brjoh
pſchebrodźi. Dyrbjeſche jemu wupowjedacż, ſchto mějachu nawdate,
pokazowaſche jej na taflicy zlicžbowanja (rachnonki), khwaleſche jeje
piſanje, a hdyž by druhdy ſam w ſchuli derje njemohł, hanibowaſche ſo
pſched njej, a hdyž domoj dżěſchtaj, pſchecy ſo wurycžowaſche.
Pſchewodżeſche ju tak daloko hacž móžeſche a ſchkitowaſche ju pſched
złymi hólcami. Wona měwaſche bělſchi khlěb hacž wón a tołſcho pomazany,
ale wón njebjerjeſche wot njeje; hdyž jemu jón dawaſche, prajeſche, zo
ma też pomazki, ale Bóh zwarnuj, zo by jón jej pokazał Jenož hdyž
mėjeſche wot Błažikec pomazki wot běłeh<pb n="22"/>khlěba, wucżahny ſej
jón a wuměni ſej jeje ze ſwojimi. Hdyž běchu druzy hólcy z Hanku
pſchecźelni, njedaſche jemu to měra a dawaſche kedżbu, hacž ma wona na
tym wjeſelo.

Najbóle běſche Jurjej to napſchecżo, zo někotrych tych małych khěžkarjow
Swjatonjowa rada we khěžcy widżeſche; Hoſchkec Měrcżin běſche tež jeho
ſobuwucžomc (ſobuſchuler) a pola Swjatonic mějachu jeho rad. We ſchuli
wjele njepłacżeſche, wuknjeſche hubjenje, njebě kedżbliwy a Ccźibor
dyrbjeſche jemu pomhacż. Swjatonjowa pak tajkile rozdżěl njeznajeſche,
wona ſej Měrcżina wulcy wažeſche, dokelž běſche burſki, a Jurjowy nan
běſche podružnik. Snadż ſebi hižon tehdym z Měrcżinom nadżije
cžinjeſche, běſche Hoſchkec druhi ſyn, kubła njedóſta, ale dóſta rjane
pjenjezy z kubła a te móžeſche k nim na khěžku donjeſcż; njemějachu ſyna
a Hanka tola khěžku dóſta.

Swjatonicy dżeržachu pſcheco bóle z Dolinſkimi hacž Hórcžanſkimi.
Dolinſcy kołbaſnicy khodżachu ſej k nim po kołbaſy a dżěchu potom z jich
holcami na reje. Hoſchkec Měrcżin dóſta najwjacy a najrjeṅſche, Jurij
jenož, ſchtož wyſche woſta, druhdy nicžo. Z teho ſej wjele njeſcžini,
ale hdyž jemu Swjatonjowa junu tſi jeja poda, z boka prajicy: „Za teho
Sadnikec je hoła teź dobra,” rozmjerza ſo tak, zo jej jeja wokomiknje na
ławu połoži a na dwór cżekny. To běſche haṅba, kajkaž ſnadź ſo hiſchcże
žanemu na ſwěcże ſtała njebě; běſche potupjeny, a to pola Swjatonic,
hdżež běſche Hanka doma, Měrcżin a wſchitcy běchu to widżeli; zdaſche ſo
jemu, kaž dyrbjał ſebi žiwjenje wzacż a tak jeho želnoſcż pſchemo, zo ſo
na zemju cźiſny a pſchehórcy płakaſche. Běſche jemu zlě, njewidżeſche,
njeſłyſcheſche, <pb n="23"/>a hdyž jeho něchtó za ruku wza, zaſtróži ſo
a mjerzajo hłowu wotwobrocźi. Widżeſche Hanku, wona ſydny ſo k njemu do
trawy, rudżeſche ſo a něſchto ze ſchórcucha wucżahowaſche: „Tu maſch,
Jurjo,” prajeſche k njemu, „ja tebi to dawam a njepłacž!”

Jurij jej po rukomaj hladaſche; wona mějeſche we kóždej dwě kraſnej
jejcy, pſchecżelnje jemu je podawajo. A zapali ſo jemu wócžko, hiſchcże
ſo we nim ſylzy błyſchcżachu, ſydny ſo — ale jeja njebjerjeſche.
Njewjeſeleſche ſo, zo bě jeho pſchekhwatała, widźeſche jeho ſo po zemi
walecź, rjekny k njemu „njepłacž” — to jeho mjerzaſche. Wona móžeſche
ſebi myſlicż, zo je jemu wo te jeja cžinicż, zo chce ſej je wupłakacż,
móžeſche z nim ſmilnoſcż měcż, jeja jemu dacż a potom jeho zacpěcż.
Hanibowaſche ſo ſwojeho małomyſlneho ſkutka dla a zo by jej dopokazał,
zo jemu wo to njeje, wotmołwi: „Schto mje waſche jeja ſtaraja, ale tak
mje njeſmědżiſchcże wotbycż!”

„Ja tebi je njedach.”

„Ty drje nic, ale twoja macżeŕka mi je daſche a Měrcżin ma ſchtyri
barbjene.”

„Hladaj tu maſch tež ſchtyri barbjene!”

„Njech, ſcże žno mi haṅbu cžinili!”

Hanka zapocža płakacż. To Jurja hnujeſche, njechaſche ju zrudżicż a
wutroba jeho nucżeſche, z njej pěknje pſchez jene woſtacż. Rjekny na to:

„Su mjeze nimi tež te tſi, kotrež pola was woſtajich?”

„Njejſu, Jurjo.”

„Tak mi je daj. Měrcżinej pokažu, zo ſo mi wuſmjecż njeſmě. A druzy tež
nic!”

Najprjedy chcyſche ſo Jurij z Měrcżinom do zwady <pb n="24"/>dacż a jemu
jeja rozbicż, hdyž pak mějeſche jich ſam ſchtyri a bě pſched Hanku
wuſprawnjeny, njekedżbowaſche na Měrcżina, zawjeſeli ſo a ſpokojnje
běžeſche domoj. Hólcy jeho doſcżahnychu, Měrcżin ſcheptaſche ſuſodej, zo
je Jurij hołe dóſtał, Jurij za tym pſchiṅdźe a wopraſcha ſo, ſchto ſtaj
ſej powjedałej, a hdyž njechaſchtaj z rycžu won, ſchelmiſcy ſo
poſměwajo, hrożeſche jimaj, zo na njej njezabudże. Tu pſcheradżi ſuſod
Měrcżina, a Jurij jeho napominaſche, zo jemu hewak we ſchuli k piſanym
jejkam dopomha, kotrež ſo hotowe wupłacżeja.

Teho ſo Měrcżin naboja, prějeſche a wěſcźeſche, zo jemu nicžo njecžini.
Rady chcychu jemu wſchitcy jejko dacż, ale wón žane njewza. Pokaza jim,
zo ſebi ſam jejka njeſe a to ſchtyri barbjene, a khwaleſche ſo, zo jich
hiſchcże junkrócż telko dóſtanje — wot kmótry. Dżěſche z nimi runy pucż
do Dolina, a do Błažikec kubła kaž do ſwojeho zeṅdże.

Hórſche cžaſy naſtachu za Jurja, hdyž pſcheſta do ſchule khodżicż.
Błażik wza ſebi jeho k ſebi a to jeho tak někak ſpokoji. Wſchak bórzy
cžujeſche zo je w ſłužbje, nichtó na njeho njekedżbowaſche, hdżežto
druzy hólcy wſchitcy we wažnoſcźi ſtejachu. Cželadnicy jemu kazachu,
podarmo ſo zapjeraſche, dyrbjeſche poſłuchacż. Draſtu mějeſche wbohi
hubjenu, dyrbjeſche we wětſiku a deſchcżu wonka ſtacż, ſłónco jeho
paleſche, hdyž móžachu ſebi druzy ſobuſchulerjo derje bycż dacż a na
Ccżiborec Jurja nichtó wjacy njepohlada. Wažnoſcż, kotruž we ſchuli
měwaſche, ta bě do pjecy.

Mały wowcžeŕ paſeſche wokoło Sadnikec, Hanka ſo z nim huſto trjechi,
widżeſche ju rad, ale njerady ſo jej we ſwojej hubjenej poſtawje
pokazowaſche. Wona běſche <pb n="25"/>k njemu hiſchcże ſtajnje
pſchecżelna, hacžrunje ſo jej lěpje wjedżeſche hacž jemu. Starſchej ju
rjenje woblekaſchtej a njedaſchtej jej we deſchcżu a prochu, na wětfiku
a na ſłóncu ſtacż. Jurjej běſche kaž wyſchſcha bytnoſcż, a jenož jeje
dobrota dodawaſche jemu khrobłoſcż, zo z njej ſtajnje tak pſchecżelnje
wobkhadżowaſche.

Hdyż bě doroſtł a wjacy mocow nabył, poſtupi we zaſtojṅſtwje wo
ſkhodżeṅk wyſche. Njewjedźeſche ſo drje jemu lěpje hacž prjedy, pſchetož
pjenjezy do rukow njedóſta, kmótr ſo z nanom wuruna, a jemu
wobſtaraſchtaj, ſchtož nanajnuzniſcho trjebaſche. Wulcy njekhmaneje
draſty dla ſo cžucżiwy Jurij huſto Hancy wuwiny, ale wona jeho powahu
znajo, jeho ſama pytaſche, a njecžinjeſche jej to žel. Woſebnje wot teho
cžaſa, hacž Jurjej nan wumrje, běſche Hanka k njemu hiſchcże
lubozniſcha. Jeho ſotra bě ſo z Klawſchom woženiła a Błažik da jej,
pſchetož zo wobej hižom wot młodoſcże pola njeho ſłužeſchtaj, na
Ccżiborowe měſto do Sadnikow. Wudowu dyrbjeſchtaj pſchi ſebi zdżeržecż,
a wſchitcy žiwjachu ſo na Błažikowym kuble.

Hdyž bu pozdżiſcho Jurij ze ſrěnkom, tu doby wjetſchu ſwobodu a wjetſche
prawo, mzdu zběhaſche ſebi ſam, hoſpodarjeſche z njej derje, rjenje ſo
hotowaſche a wuzna ſo Hancy ſwěrniſcho. Běſchtaj wobaj ſtaraj doſcź,
wona běſche kraſna a jemu běſche Bóh luby knjez dał rjanu poſtawu,
ſtrowe a ſylne ſtawy, a cyła jeho wonkownoſcż pokazowaſche, zo je mudry,
ſprawny a pilny.

Błažik jpózna bórzy Jurjowe pocžinki. Błažikowa chcyſche jemu wſcho
dobre, kaž ſwojemu dżěſcżu, a hdyż ſyna na kubło ženjeſchtaj, Jurja jemu
za wotrocžka porucžiſchtaj. Tež wudoby ſebi pola njej, zo Swjatonic
Hanku tež na kwas pſcheproſychu, dżě bu młoda Błaži<pb n="26"/>kowa z
Hórki; Hanka běſche družka a wón bě tócžka a pſchi tej pſchiležnoſcži
zawdaſchtaj ſej wutroby a ze ſlubom ſo zawjazaſchtaj.

Wowka njebě dołho na wuměnku; wumrje a dżěd woſta ſam. Běſche wjeſoły,
zo mějeſche duſchnu hoſpozu, ſyn jeho tež lubowaſche a cžeſcźeſche, a
Jurij jemu ſwěrnje ſłužeſche. Za to mějeſche dżěd Jurja rad a
někotryżkuli krócż jemu dobre wopokaza; Jurij pak ſo ſtaraſche wo jeho
wuměnk, wějeſche, měrjeſche a pſchedawaſche jemu jón, a ſchtož ſebi
hiſchcże woſy, to jemu wobſtara. Zo běſchtaj ſebi Jurij ze Swjatonic
Hanku ſłowo dałej, to nichtó njewjedżeſche. Zo jedyn druheho lubo
mějeſche, to lohcy zhuda, ſchtóž jej woſebje wobkedżbowaſche.

Jurij do pſchichoda ſlepje njehladaſche, chcyſche ſebi něſchto
nalutowacż a bjez potrjeby pjenjezy njewudawaſche. Swět wužiwaſche, kaž
druzy khěżkarjo. Pjenjezy daſche ſebi na daṅ, a hdyž Swjatonjowa po
mužowej ſmjercži nawoženju za ſwoju Hanku hladaſche, chcyjo jej khěžku
wotedacż, a Hoſchkec Měrcżin wo jeje ruku žadaſche a ſtarſchej jemu
ſchtyri ſta toleri ſlubjowaſchtaj: licžeſche Jurij, kelko jemu hiſchcźe
pobrachuje, pſchetož z mjenje pjenjezami pſched Swjatonjowu ſtupicź
njechaſche, dokelž runje ſchtyri-ſta-tolerjoweho Měrcżina Hancy
narycžowaſche. Pobrachowaſche jemu hiſchcźe wjele a wón widżeſche, zo
budże to někotre lěta tracż, hacż ſo tak zhrjeba, a wot teho cžaſa
njepſchecžini tež nic to najmjeṅſche.

Hanka mějeſche doma z macżerju kſchiž, Měrcżin njedaſche ſo wotpokazacż,
a wona jej jeho poſpochi natykowaſche. Nucżeſche ju najprjedy we dobrym,
khwaleſche nawoženju, wabjeſche ju z jeho zamoženjom, a potom wadźeſche
ſo z njej, ſo ſtarajo, hacž ma žno jeneho. <pb n="27"/>Hanka
wuhibowaſche ſo wěſtemu wotmołwjenju, ale Měrcżin a Pětr a Błažikec
Marja ju pſcheradżichu, powjedajo macżeri, zo chce Sadnikec ſyna. Jeje
luboſcż běſche tajna, ale pſched ſlědżacyn wócžkom ſo njemóžeſche
ſkhowacż.

Swjatonjowa ſo mjerzaſche, njechaſche na žane waſchnje pſchipuſchcżicż,
zo by ſo Hanka z mužom woženiła, kotryž je ze Sadnikow a žane zamoženje
nima, bjez tym zo bě Měrcżin burſki ſyn a ſchtyri ſta toleŕ ſobu
dóſtanje. Hrožeſche jej, zo khěžku radſcho druhej dżowcy da, hacž
doroſcźe, prjedy hacž za pſchichodneho ſyna cželadnika wozmje.

Hanka ſo wſchemu podcżiſny, ale to rjekny, zo ſwobodna woſtanje, jelizo
Jurja njedoſtanje. Macżeŕ chcyſche jeje twjerdu wolu zlemicż,
pſcheproſchowaſche Měrcżina na bjeſady, a njeměſche nicžo pſchecżiwo
temu, zo wón jeje woknjeſchko wopytuje. Wſchak wono jemu zawrjene woſta
a wotewri ſo rad lubje někomu druhemu. Tež Jurij je wopytowaſche, ale
prjedy dżěſche pſchecy k macźeŕcy, zo bychu ludżo myſlili, zo nihdże
druhdże njepſchiṅdże. Zjawnje ſo pola Swjatonic pokazacź njeſmědżeſche,
Swjatonjowa jeho ſama hódnje wužohnowa, hdyž pſchiṅdże, jej ſwěrnje
ſwoje wotpohladanje zjewicź.

Jurij pak ſo wotſtraſchicż njeda. Rad bu ſebi Hanka trjeba tež bjez
khěžki wzał, ale njechaſche ju na podružſtwo pſchiwjeſcź a njelubjeſche
ſo jemu, ſebi ju ju pſchecżiwo macźeŕnej woli wzacź a ju z macżerju
ſnadż na wěcžne rozwjeſcż. Ju proſycż a ſo jej prjedy namjetowacź, doṅž
ſo z Měrcżinom měricż njemóžeſche, to jemu horda myſl a pycha njedowoli.
Pjenjezy jenož pomałku pſchibjerachu, a Hanka dyrbjeſche cžakacż, ze <pb
n="28"/>wſchěch ſtronow nacźiſchcżowanje cźeŕpjo. Cżeŕpjeſche rada,
běſche pilna a ſwěrna, zaſtupowaſche hoſpodarja a dżěłaſche za njeho a
Jurij jej z radu a ze ſkutkom pomhaſche. Junu jim w nocy pſchi lěſu žito
poſycže a pozdżiſcho jim też jecžmjeṅ a wows porazy, hacžrunje jeho
Hanka wotdżeržowaſche.

Wſcho ſo Měrcżinej pſchipiſowaſche a Swjatonjowa ſebi pſchejeſche, zo by
to dżowku pohnuło, jeho horliwoſcź z luboſcżu wotpłacżicż. Ale wona
woſta twjerda. Miny ſo nazyma, Měrcżin ju njedoſta; pſchiṅdżechu
póſtnicy, khodżeſche zaſo wo nju, a nicžo njedoſahny. Tu macż
ſcżeŕpliwoſcź zhubi a woznamjeni jej, zo hacž do nalěta docžaka, hacž do
jutrow, potom njech wuzwoli; pak zo ſebi Měrcżina wozmje, abo zo ſo
khěžki wotrjeknje. Měrcżin běſche zwólniwy, ſebi jeje młódſchu ſotru
wzacż, hacžrunje běſche wona hakle ſydomnacże lět ſtara, a Hanka
dyrbjeſche na ſłužbu cżahnycż. Rato, ſchtož bě Swjatonjowa prajiła, ſebi
ſwědkow wza na dopokaz, zo ſłowo njezměni.

Jurij khodżeſche kaž zabłudżeny, rudżeſche ſo a podarmo hladaſche za
pjenjezami. Požcžicż ſebi je njechaſche, to mějeſche za jebanſtwo; zo by
jemu je něchtó dał, to njewocžakowaſche; hiſchcźe tſi lěta ſłužicż, zo
by ſebi te ſchtyri ſta doſłužił, běſche jemu dołho a macżerneje
njedocžakliwoſcże dla tež bjeze wſcheho wužitka.

Hanka drje by ſo Jurjej k woli tež khěžki wotrjekła, ale wón ſebi z teho
ſwědomjo cžinjeſche, wot njeje tajki wopor žadacź a rjekny, zo jeho to
njeſpokojneho a a njezbožowneho cžini. A pſchedewzaſchtaj ſebi, zo
budżetaj wobaj ſłužicż a lutowacż, zo byſchtaj ſebi k najmjeṅſchomu z
cžaſom něſchto kupiłoj a ſo na nikoho hacž na ſameho ſo ſpuſchcżałej.
Swjatonic khěžku <pb n="29"/>puſchcźiſchtaj z myſlow a hladaſchtej
macżeŕ ſpokojicż, njechaſchtaj dźě junu bjez jeje požohnowanja do
ſwjateho mandżelſtwa ſtupicż.

♣IV.♠

Wbohi Jurjo; hubjenje doſcż z tobu dże; ale cžakaj, pſchiṅdu lěpſche
cžaſy.

Junu zaſo Marja Jurja ſchkrějeſche a žortowaſche ze jeho njezbožom.
Jurij běſche změrom, to Marju mjerzaſche a zapocža z nowa: „Měrcżin je
tola mudriſchi hacž ty, njewjaza ſo na Hanu tak kaž ty. Khata je jemu
tež dobra, jenož hdyž khěžu doſtanje. Ja ſym w tutym zaſo lěpſcha hacž
Hanka, móžu dżěłacż a něſchto toleŕkow mam, a wona njedżěłaſche ſwój
žiwy nicžo a ſchtó wě, hacž jej macź z jenym kroſchkom wupomha.

Jurij zapocža hwizdacź. Mari mohł ſo žołdk puknycż, ale njecha ſebi to
tak do cžiſta ſkazycż a tehodla zaduſy we ſebi hněw, cžini kaž Bóh wě
kak by ſtaroſcżiwa była a napomina Jurja, zo njeby ſebi nicžo z teho
ſcžinił, zo je jej to jene, jedna - li tak abo hinak, ale njech ſo na
kedżbu bjerje, dokelž zo z nim we jenym domſkim ſłuži. To pjecža wjacy
płacżi, hacž ta wſchelaka pſchezpólna znajomnoſcż a zo to jeje wina
njeje, hdyž ſej hiſchcże pſchiwukłoj njejſtaj.

Mari njebė to tajne, kak to pola Swjatonic ſteji a cžinjeſche ſebi
nadżije, zo Jurij, kotrehož mějeſche bjezbóžnje rada, Hanku woſtaji,
hdyž njedoſtanje khěžku a ſo k njej potom wobrocżi. Běſche tak wjele
winojta, <pb n="30"/>kaž tſi Hanki, běſche tež z khěžki a draſtu
mějeſche kaž Hanka. Schto chce podružnika ſyn wjacy? myſleſche ſebi. Jej
ſłuſcheſche prěnje měſto!

Měrcżin wopytowaſche pilnje Swjatonic Khatku. Hłupa a njenazhonita holca
ſo na tym zwjeſeleſche, zo tak wulki khěžkaŕ ſo wo nju ſtara; njedawno
běchu ju hiſchcże k dżěcżom licžili a nětko dyrbjeſche ſo ženicż a
khěžka ſłuſcheſche jej.

Hdyž ſo ju Měrcżin praſcheſche, ma-li jeho rada, pſchizna ſo bjeze
wſchěch wokołnoſcżow, zo haj. A hdyž chcyſche wjedżecż, hacž ſebi jeho
wozmje, rjekny: „Cžehodla dha nic?” Běſche wjeſoła, zo ma lubeho, a macż
dyrbjeſche ju napominacź, zo by ſo z tym ženje njekhwaliła.

Pětr pſchewodżowaſche zaſo Měrcżina, kiž ſo ſam bojeſche, a wokoło
Cžorneje khlamy wot teho cžaſa, zo běſche jej bjezhłowacž honił, wjacy
njeṅdżeſchtaj.

Bórzy ſo kaž we Dolinje, tak tež w Hórcy powjedaſche, zo budźe ſebi
Hoſchkec Měrcżin Swjatonic Khatku bracż, a Khatka njeprějeſche, zo temu
tak je, hdyž ſo ju wo tym praſchachu. Zo bě Hanka Jurja dla wo khěžku
pſchiſchła, to běſche tež znate, a ludżo ſebi to wſchelako wukładowachu.
Macż nicžo njeprajeſche, ale widżeſche hižon ſlub pſched ſobu a
hotowaſche ſo na kwas.

Jurij k Hancy njemóžeſche, njerycžeſche z njej, lědyma hdyž ju na pucżu
ke mſchi doſcżahny, hdyž ſo po kemſchach k njej pſchitowarſchi a hdyž k
njej na polu doběža. Spaſche z macżerju a najmłodſchej ſotru we jenej
komorcy, — a pſchez wokno z Jurjom wjacy njewujednawaſche. Wjedżeſchtaj
po tajkim mało wo ſebi, cžakaſchtaj, ſchto pſchiṅdże a potom hakle
chcyſchtaj wo ſwojej zaležitoſcżi dalſche krocžele cžinicż.

<pb n="31"/>

Błažikec dżěd běſche něſchto wo bohacžu zaſłyſchał, kiž bě junu khudych
nawoženjow a khude njewjeſty wobſtarał, jim doſcż na doſcż nadawał, zo
bychu wuṅcż móhli. Pſchiṅdże tež dżenſa na to rycž a Jurij njebě khromy,
wſcho dobre wo tym bohacžu powjedacż.

„Hdyž njeby morwy był, bych ſo po nim praſchał” měnjeſche Jurij: „ach,
kmótſicžko, ja bych ſo do ſmjercże modlił, hdyž by mi něchtó pomhał!” „A
ſchto cżi pobrachuje?”

„To ſame, ſchtož tym khudym njewjeſtam a nawoženjam.”

Dżěd hladaſche Jurjej do wocžow. Jurij je zandźeli, a zo by ſo někak
wurycžał, rjekny: „Kóždy najlěpje wě, hdże jeho cżiſchcżi!”

„Schto, by ſo rad ženił?” wopraſcha ſo ſtary Błažik.

„Rad abo njerad,” wotmolwi Jurij, „ale ma to ſwoje pſchěrowy.”

„A kajke? Chceſch Marju?”

„Tu bych hiſchcże dżenſa doſtał, ale do wody bych ſkocžił, hdy bych ſebi
ju wzacź dyrbjał.”

„A hdże ſy ſo po tajkim zaběžał?”

„Kmótſicžko, ty ſy pſchecy ke mni pſchecżelny był: wſcho tebi rjeknu. Ja
ſebi druhu njewozmu, hacž Swjatonic Hanku, ale macż to njecha a dawa
khěžku najmłódſchej a chce, zo by ſej ju Hoſchkec Měrcżin wzał, dokelž
ma ſchtyri ſta toler, hdyž bych ja telko měł!”

„Kelko-li pak maſch? Młody praji, zo dyrbiſch rjane zamoženje měcż,
wſchě pjenjezy pjecža na daṅ dawaſch!”

„Nicžo njecham pſched tobu tajicż. Mam wſcheho <pb n="32"/>hromadże tſi
ſta bjez dwacycżi a za to namaj Swjatonjowa khěžku njeda a to wěſch, zo
ſo naſadżecż njecham, hdyž wjacy doſtanje.”

„A ſchto, chce tebje holca?”

Jurij ſo wuſmja prajicy: „Mój chcemoj ſo wobaj a njepuſchcżimoj wot
ſebje. Hanka dyrbjeſche ſebi Měrcżina wzacż, ale njechaſche wo nim ani
ſłyſchecż a wotrjeknje ſo khěžki, hdyž mamoj na njej mało a budże
ſłužicż, hacž ſo něſchto trjechi.”

„No, to ma tebje rada!” měnjeſche kmótr: „jeli pak rjana?”

Tu zapocža Jurij powjedacż, kak rjana a duſchna je, běſche jemu žel, zo
ju zbožowniſchu ſcžinicż njemóže a wobtwjerdźowaſche, zo by tu khěžu
jenož jej k woli chcył, ſam zo wo nju ani njerodżi, potom je to pjecža
haṅba za njeho, zo jeho tych něſchto toleri dla wotſtorkuja a mjerza
jeho, zo je ſebi Swjatonjowa na ſwoju dżowku wotmyſliła a zo chce ſo na
nim wjecźicż. Dżěd ſo hiſchcże praſcheſche, ma-li Hoſchkec pola
Swjatonic hižom něſchto wucžinjene, a hdyž Jurij rjekny, zo wo nicžim
njewě, napominaſche jeho, zo by njezadwělował, zo to pſchecy někak
póṅdże a woteṅdże do ſwojeje komorki. Bórzy na to zawoła ſwojeho ſyna,
tón wza ſwoju młodu ſobu a dołho a dołho tam rycžachu a wujednawachu.

Jurij njewjedźeſche nicžo wo tym, njeſeſche macżeri blincy a mějeſche z
njej runje tuſamu rycž kaž z kmótrom. Wona chcyſche k Swjatonicom dóṅcż,
zo by z tej macżeŕku porycžała, ſchto po prawym myſli a nadźijeſche ſo,
zo ju na druhi pucż pſchiwjedże, hdyż jej praji, kajki Jurij je. Wona
jako macż dyrbi jeho najlěpje znacż. Jurij ju njepuſchcżi a běſche jemu
<pb n="33"/>cżežko, ju pſcheſwědcžicż, zo ſo njeſłuſcha, z tajkimi
wěcami pomoc pytacż.

Měrcźin z Pětrom dżěſchtaj wot Swjatonic, Měrcżin njeſeſche ſebi wot
Khatki rubiſchko, Pětra jako Měrcżinoweho towaŕſcha běchu hoſpodowali a
powjedaſche wjecžor hólcam, zo budże ſrjedu Měrcżin ze Swjatonjom;
póṅdże pjecža z nim nan a hiſchcże něchtó na ſlub, a Khatka a khěžka zo
ſtej jeho.

Hólcy ſo Měrcżinej wuſměwachu, zo ſebi Swjatonic khěžku bjerje, a zo je
jemu jene, ſchto jemu ze žonu ſobu dadża. Tež Pětr dóſta ſwój dżěl,
prajachu, zo Měrcżin za jeho wěrne ſłužby z njeho holcžku ſcžini:
Haniſchcżo pjecža tež w nocy do trawy khodźicż a wotebjeracż móže.

Z tym Pětra hiſchcże pſchecy ſchkrějachu a hdyž ſo mjerzajo pſched nimi
cźěkaſche, ſmějachu ſo jemu: Dże pjecža mjez ſwoje towarſchki!

Jurij khodżeſche w nocy podarmo wokoło Swjatonic twarjenja. Tute lěto
njebě jemu Hanka nicžo dariła, cyłe ſwjatki njebě ju widżał, a wjele
běſchtaj ſebi rad wupowjedałoj. Njemóže njepokoja a želnoſcże dla ſpacż,
rano njechaſche ſnědacż a běſche we duchu poraženy, zo ſo na njeho młody
a młoda tak někak ſpodżiwnje dżiwaſchtaj, a wuhlada derje, zo ſebi
znamjenja dawataj a ſo pſchi poſcżěni najſkerſcho jemu ſmějetaj.
Tukaſche na ſtareho, zo je ſnadż pſcheradżił, ſchtož běſche jemu wcžera
wjecžor zwěrił a wjercżeſche z hłowu, zo jeho tež za noſom wodżi. Swój
žiwy dżeṅ njebě ſebi to pomyſlił! Ale njezwěri jemu tež žanu potajnoſcź
wjacy.

Marja dżěſche na Jurja, tón ſtejeſche na prozy, cheyſche ſo jej wuwinycż
a zrazy na młodu.

„Jurjo, maſch k dżědej pſchiṅcż,” rjekny tuta.

<pb n="34"/>

Jurij dżěſche, ale pſchedewza ſebi, zo budże kedżbliwiſchi, a budże-li
dżěd zaſo něſchto wjedżecż chcycż, jemu z krótka rjeknje, zo by ſebi z
njeho žaneho błazna njeſcžinił.

Kmótr ſedżeſche na łožu, a kaž ſo Jurjej zdaſche, rjekny ze ſchelmiſkim
poſměwkom:

„Jurjo, pſchihotuj mi draſtu, popołdnju poṅdźemoj na žeṅtwu.”

„Hiſchcże ſej ze mnu žorty hnaje,” hněwaſche ſo Jurij we wutrobje,
„rjeknje-li hiſchcże ſłowcžko, potom ſo do njeho dam!”

Dźěd pokracžowaſche: „Twój nan mi ſwěrnje ſłužeſche, ty tež; woſebicże
wot teho cžaſa, hacž je macż wumrjeła, ſy ſo ke mni zawěrno jako ſyn
zadżeržował.”

„Schto to?” wuwalowaſche Jurij wocži a napinaſche wuſchi.

„Chcu tebi twoju luboſcż wotrunacż,” rycžeſche ſtaruſchk dale. „Schtož
tebi k ſchtyrjom ſtam pobrachuje, to tebi pſchidam, kupju tebi nowu
draſtu, wuhotuju cżi kwas, a dżenſa pola Swjatonic wſcho wotrycžimy.
Dyrbiſch tež na Błažikec dżěda ſpominacż.”

Jurij njewjedżeſche, kak jemu je; dżěd podawaſche jemu rucy na dopokaz,
zo budże ſłowo dżeržecż a nichtó njemóžeſche myſlicż, zo tak njeměni.
Płakajo padny Jurij ſtaremu mužej wokoło ſchije, dżakowaſche ſo jemu a
proſcheſche Boha, zo by jemu jeho ſchcżedriwoſcż wotpłacżił.

Kmotſik běſche wjeſoły a pſchetorhny Jurjej rycž prajicy: „Derje, derje,
woſtaj jenož! Nětko dżi, po wobjedże ſo woblecžemoj, młody dyrbi z
namaj, ſtaraj ſo, zo by draſta a wobucże we rjedże było.

Jurij wuběža z komory kaž dżiwi, porazy Marju, <pb n="35"/>kotraž běſche
za durjemi poſłuchała, běžeſche do jſtwy, wza ſchcżětki a cžornidło
(wikſu), znoſchowaſche cžrije a ſchkórnje a wóſkowaſche je tak dołho,
hacž ſo kaž hladadło błyſchcżachu. Potom wuklepowaſche a cžeſaſche
kabaty, wza dymki, cžiſcżeſche na nich wěcžka, dżědowe běſche kaž
dwajſlěbornak wulke a błyſkotaſche ſo kaž złoto. Tež ſlěborny knefl na
kiju jemu wuhładkowa a kneflki na lacu a na kabacże a ſchnalki na
cžrijach.

Marja běhaſche z kuta do kuta, mjetaſche ze wſchěm, ſchtož jej do rukow
pſchiṅdże: njewjedźeſche, hdże jej hłowa ſteji. Hdyž běſche z Jurjom we
jſtwě ſama, chcyſche jeho na poſledku wot Hanki wotwjeſcż a hiſchcże
junu ſo jemu natykowaſche. Jurij, połny wjeſołeje myſle, klepny ju na
ramjo, prěni krócż, hacž běſche pola Błażikec ſchcżipny ju na licu a
žadaſche ju wo — cżopłu wodu k brodutruhanju za dźěda.

Pſchipołdnju jědżeſche Jurij z woběmaj hoſpodarjomaj we pſchitwarku,
potom jej wuhotowa a zapaliwſchi jimaj dymki, wuṅdże z nimaj pſchez
wrota za huna a wjedżeſche jej k Swjatonicom.

Dżěd dżěſche prěni, Jurij na lěwicy, dżeržo ſo krocželku do zady a
dawajo kedżbu, zo by ſo kmótr njewuſunył. Hdyž njewidżeſche jemu z huby
kur wukhadżecż, wuda nowy hrib a zadżěła ze želežkom na kamjeṅ zaklepajo
woheṅ. Stupachu ſchwarnje dale, dżěd mějeſche dołhu jaſnomódru ſuknju,
krótke kožane kholowy, běłe nohajcy (ſchtrympy) a cžrije z wulkimi
ſchnalemi. Schtož wot mjedże běſche, wſcho ſo jemu we ſłóncu
błyſchcżeſche. Njerycžeſche wjele, ale běſche we dobrych myſlicžkach.
Spominaſche we duchu na te cžaſy, hdyž ſam na žeṅtwu dżěſche a tajka
cžerſtwoſcż jemu do wſchěch ſtawow zajědże, zo na ſwoju ſtarobu ani
njepo<pb n="36"/>myſli. Widżeſche pſched ſobu ſwoju njewjeſtu, mějeſche
ſo ſameho za młodeho nawoženju. Na ławcy pak pſcheſwědcži ſo wo ſwojej
ſłaboſcżi, lědma na druhi bok dóṅdże, wjercźeſche ſe jemu pſched
wocžomaj, a zady a prědku dyrbjeſchtaj jeho dżeržecż.

Jurij bě ſtaruſchka trjeba pſchenjeſł, njepuſchcźi jeho a tak jeho
wutroba k njemu dżenſa cżehnjeſche, zo by jemu poſpochi rucy koſchił.
Běſche zaſy pyſchny na jeho kmótrowſtwo a njemóžeſche ſo docžakacż, hacž
ſo we jeho a we młodeho Błažikowym towaŕſtwje pola Swjatonic pokaže.
Wohladowaſche ſo tež po zahrodcy, hdżež macżeŕka bydleſche; ta hiſchcźe
wo nicžim njewjedżeſche. „Ta by ſo dżiwała!” myſleſche ſebi, „hdyby mje
tak z dżědom a z młodym wuhladała!” Zady njewobkedżbowany hładkowaſche
ſebi włoſy, runaſche ſebi kłobuk, pſchedſtajowaſche ſej, kak to tola
pola Swjatonic wupadnje. Myſleſche wſcho dobre, wothonjowaſche wot ſebje
ſtaroſcże a dwělowanja: njeběſche dźě ſam a mějeſche ſchtyri ſta toleŕ.

Swjatonjowa widżeſche z wokna wot Božich cžwilow hoſcżi pſchikhadźecź.
Wumjecżechu khětſe wſcho pojſtwě, proh a khěžu, cźiſnychu na ſo
ſwjatocžne ſuknje a cžiſte ſchórcuchi a zwjazachu ſebi rjane rubiſchka.

Stary Błažik zaſtupi, za nim ſyn, poſtrowjachu a podachu macżeri ruku.
Holcy běchu hižom we komorje. Jurij ſo do prědka njetłócžeſche a tež
ſchtož rjekny, njebě ſłyſchecż, a ruku podacż ſo ani njezwaži. Prjedy
hacž ſo poſydnychu, ſo wupowjedachu, kak ſo wjedże, kak dołho běchu ſo
hižom njewidżeli a dżěd hnydom ſwoju naležnoſcż pſchednjeſe.

Swjatonjowa njewjedżeſche, kak to po prawym ſteji, a tehodla ſo na wójnu
hotowaſche a mějeſche wutrobnu złóſcż na Jurja, zo bě ju do tych
ſtaroſcżow pſchinjeſł.

<pb n="37"/>

Poſydnychu ſo, Swjatonjowa ſydny ſo k dżědej.

Jurij pak ſkhowa ſo za młodym, zo by na njeho njehladała. Dżěd rjekny:

„Snadż tola pſchecżiwo temu hólcu nicžo nimacże?”

„Schto dha bych pſchecźiwo njemu měła, ale to móžecże ſebi ſami
pomyſlicż, zo ſo k nam njehodżi.”

„Hdy by ſo k wam njehodżił,” wotmołwi dźěd, „běch jeho ſem
njepſchiwjedł. Dyrbimy ſo dorycžecż. Schto jemu pobrachuje?”

„Ja wam to runje rjeknu; my trjebamy někajku pomoc tym holcam a wot
njeho ju njedóſtanjemy.”

„Kelko pak byſchcźe chcyli?”

„Haj, to runje prajicż njemóžu, ale khodi jow tón Hoſchkec, ma ſchtyri
ſta a je z kubła!”

„Moja luba, tule Jurij ma tež ſchtyri ſta; z kubła drje njeje, ale ma
nas, wě ſchto zapocžecż a je ſo pſcheco derje zadżeržał.”

Swjatonjowa ſo dżiwaſche, zo ma Jurij ſchtyri ſta, njechaſche temu
wěricż, ale Błažik jej za nje ſtejeſche, a kaž k nim pſchiṅdże, jej
zjewjeſche:

„Z teho widżicże, zo derje hoſpodari,” rjekny, „a zo jemu pſchejemy, a
ja mam radoſcż, zo móžu z tymle miłym ſkutkom jeho dobroty a jeho ſwěrnu
ſłužbu wotrunacż!”

Horda žona njedaſche ſo tak lohko za Jurja dobycż, mějeſche hiſchcźe
wſchelake namjety, kaž: zo chce Hoſchkec jeje dżowku jara rady, zo je
jej k woli hižom wſchelake wěcy wuwjedł a zo ſu ſnadż tež ſłyſcheli, kak
je jim w loni w nocy žito poſykł.

To Jurja kałny, wotkaſchlowa ſo, pozběhny hłowu a rjekny: „Je-li to na
te poſycženje pſchiṅdże, njetrje<pb n="38"/>bacże na Měrcźina hudacż, to
ſym ja ſam poſykł. Hanka to wě!

„Schto to wſcho pomha,” zdychny Swjatonjowa, „to je z tej khěžku tak: ja
chcu ju Khatcy dacż a Měrcżin ſo hižom na to ſpuſchcża.”

„Mi to wo tu khěžku njeṅdże,” zapocža Jurij z nowa, „ja bych ſej Hanku
wzał, hdy by tež nicžo njeměła, ale hdyž je tola ſtarſcha, njebych rad,
zo by ſo jej kſchiwda ſtała. Skóncžnje cžiṅcże, kaž chcecże ja ſebi
njekazam”.

„Derje, derje, Jurjo,” podótkuy z pokhwalenjom dżěd, potom ſo wobrocźi k
macżeri a pokracžowaſche: „Njezacžiſṅcże ſwoju prěnjorodżenu! je ta ſo
někak pſchehrěſchiła?”

„J nó, wona běſche ſwojeje hłowy, Měrcžin běſche jej ſól we wocžomaj!”

„Tehodla zo mějeſche Jurja rada,” ſmějeſche ſo dżěd, „ſchto,
njerozemicże to? Běchmy tež junu młodżi! Jurij je hotowy pachoł. Rjekṅ,
ſyno, móžeſch-li ty ſo na nim wobcźežowacż?”

„Jurij běſche kaž naſch,” pſchiſwědcžowaſche ſyn, „a wěŕcże abo
njewěŕcże, jara njelubje jeho zhubju.”

Swjatonjowa ſo hižon wjercżeſche, dźěd to derje widżeſche, a zo by ju z
cyła na ſwój bok pſchiwjedł, da ſo zaſo do rycži: „Jenož dajcże Hancy
khěžku, njebudże wam teho žel! Jurij je hódny cžłowjek, wobkedżbowaſche
mje ſtaruſchka kaž ſwojeho nana a nětko budźe ſo za was ſtaracż! Khatka
je hiſchcże młoda, chce-li ju Měrcżin, njech ſebi ju wozmje, pjenjezy
změjetaj a móžetaj ſebi něſchto kupicż.”

Swjatonjowa ſo wurycžowaſche, zo je njenazhonita žónſka a zo njemóže
nicžo bjez rozkazowanja ſpleſcż a bjez rady mužſkich. Dżěd chcyſche, zo
by jenož rjekła <pb n="39"/>„haj,” potom póſcżełu do Hórki, po kotrehož
budże chcycż a zo wě, zo ju to kóždy khwali. A poda jenu ruku a Jurij
hnydom ſtany. Swjatonjowa hladaſche jemu derje do wocžow, widżeſche, zo
je ſchwarny hólc, a mějeſche jeho prěni krócż rada.

Póſła ſo do Hórki, dżěd da piwo pſchinjeſcż a dobry palenc, braſchka a
ſwědkojo pſchiṅdżechu, běchu wjeſeli, zo na khěžku pſchiṅdże pilny a
duſchny Jurij a nic lochkomyſlny Měrcżin, a macżeŕny ſkutk ſpóznachu za
dobry.

Dżěd khwataſche nětko domoj a rjekny, zo bychu jemu wodali, zo bě na
žeṅtwu hnydom popołdnju pſchiſchoł, zo wjecžor bórzy łožo pyta a zo
ſwojimaj ſtarymaj nohomaj w nocy wěricż njeſmě, a zo je hewak tež chcył,
zo bychu ludżo wjedżeli, ſchto ma pſched ſobu, nima pjecža trjeba, ſo
ſwětej wuhibacż a pócżmje khodżicż. Hiſchcże dyrbjeſche ſo jemu
njewjeſta pokazacź, pohładkowa jej woblicžo, dżeržeſche ju dołho za ruku
a jara wutrobnje z njej porycža. Zo by ju na ſynowym kwaſu widżał, na to
njemóžeſche ſo ſtaruſchk dopomnicż.

Jurij dowjedże dźěda zaſo hacž domoj, potom běžeſche macżeŕcy rjec, zo
budże ſo ženicż. Wjeſeleſche ſo na tym jara. Rjekny, zo je jemu pſchecy
zbožo wěſchcźiła, dokelž bě k njej tak ſprawny a ſwěrny, a potom je na
nim widżiła, zo je k něcžemu lěpſchemu ſtworjeny, hacž k ſłuženju.

Błažikec Marja njecžakaſche, Měrcżinej wědomoſcż dacż wo tym, wo cžim bě
ſo jednało. Měrcżin ſo ſtróži a khwataſche ſo Khatku wopraſchecż. Ju
wſchak we komorcy wjacy njetrechi. Hanka jemu rjekny, zo ſotru we jſtwě
namaka. Měrcźin pak ſo hanibowaſche, do jſtwy dóṅcż a dżěſche, kaž bě
pſchiſchoł, domoj.

<pb n="40"/>

Druhi dźeṅ wjecžor dźěſche Měrcżin na žeṅtwu, nan a jedyn ſuſod
dżěſchtaj z nim a Swjatonjowa jich pſchecżelnje powita. Myſlachu ſebi:
„Po tajkim njepſchiṅdżemy pozdźe,” a hnydom wo Khatcynu ruku žadachu.
Khatka płakaſche wot wcžerawſcheho, zo ſnadż ze žeṅtwy nicžo njebudże.
Wo khěžku drje jej žel njeběſche, ale žeṅtwy. Macż jej pſchirycžowaſche,
zo Měrcżin tola pſchiṅdże, a hdyž pſchiṅdże, hnydom jemu dżowku
pſchiſlubi. Holcžo w komorcy ſkakaſche z radoſcżu a pſcheco ſo we
hladadle wobhladowaſche.

Hdyž běſche to tak kaž hotowe, zo ſebi Měrcżin Khatku wozmje, rjekny
Hoſchk, zo da ſynej ſchtyri ſta toleŕ a praſcheſche ſo, ſchto
Swjatonjowa dźowcy wotſtupi — wyſche teje khěžki.

„Lubi pſchecżelojo,” wotmołwi Swjatonjowa, „khěžku dam Hancy.
Pſchemyſlich ſebi to: je moja najſtarſcha, a Błažikec Jurij ma tež
ſchtyri ſta, a druheho, to wěſcże, wona njerodżi. Dam Khatcy połojcžku
tych pjenjez a něſchto jej wot ſwojeho pſchidam, połojcžku dam druhej
dżowcy, ſwojej młódſchej, a hdyž Měrcźin tu poſlednju tal lubuje, lohcy
ſo z njej něhdże zaſydli.”

„Lubi pſchecźelojo” ſo zapjerachu a chcychu khěžku, a hdyž jim ju
Swjatonjowa dacż njemóžeſche, cofachu, wurycžujo ſo: Khatka běſche
hiſchcże młoda, Měrcżin njebě ſtary, cžas k ženjenju njebě dobry,
kokoſche njenjeſechu runje derje, dyrbjachu ſo doma z macżerju zrycžecż
a chcychu prajicż dacż, ſchto z teho budże.

Swjatonjowa ſo nadżijeſche, zo k najmjeṅſchemu Měrcżin wot Khatki
njewotſtupi, ale wón rejwaſche, kaž jemu nan piſkaſche a k Swjatonicom
wjacy njepſchiṅdże. Khatka běſche po žeṅtwje a Měrcżin po khěžcy a
zawěrno, woběmaj ſo derje ſta, — a macżeri <pb n="41"/>tež. Spokojichu
ſo bórzy. Khatka bu mudriſcha, macżeŕ ſo wo Měrcżinowej njewobſtajnoſcżi
pſcheſwědcži, a tutón druhdźe pytaſche a pyta měſto, na kotrež by ſo ze
ſchtyrjomi ſtami woženił.

Jurij a Hana, tak jej nětko rěkachu, buſchtaj hnydom tu njedżelu po
tſecżim pſchipowjedanju we Płonjaṅſkej cyrkwi wěrowanaj. Pola Błažikec
bu kwas wuhotowany a to wulki a ſławny, ſchěſnacże blid bě hoſcźi a reje
běchu rjane a wjeſołe, běſche dżě tam Jankec Michał ſkazany a to kóždy
wě, zo je to najlěpſchi herc daloko ſchěroko. Dżěd a Jurjowa macżeŕka
ſedżeſchtaj pódla ſebje. Wobaj ſo mudrje zadżeržowaſchtaj. Swjatonjowa
ſkoro ſłowu zhubi; tajkili kwas njebě ſo ſwój žiwy džeṅ khěžkarjowej
dżowcy wuhotował.

Po wobjedże znoſchowachu ſo dary njewjeſcże a nawoženjej. Holcy
wobſypachu Hanu z draſtu, ze płatom a wſchelakim ſudobjom; mužojo pak
zehnachu mjez ſobu pjenjezy a wotedachu Jurjej jako kwaſny dar pſchez
ſto toleŕ. Rejwaſche ſo hacž do ranja. Po połnocy pokaza ſo we durjach
Hoſchkec Pětr a dokelž běſche z Měrcżinom tak někak pſchecżiwo Jurjej,
ſo dale ſtupicż bojeſche. Jurij jeho wuhlada, chcyſche kſchiwdu
zarunacż, kotruž běſche teho žita dla wucźeŕpił donjeſe jemu ſchkleṅcu a
rjekny: „Pij, Pětrje, pij, kaž chceſch a ſchtoż chceſch, a zaſkocž ſebi
tež!”

Pětr ſo napi, napi ſo hiſchcże junkrócż, Jurjowa dobrota dżěſche jemu k
wutrobje, wobjima jeho, a rjekny: Ty, Jurjo, ſy tola mój najlubſchi
pſchecżel, ani junkrócż njejſy mi rjekł: „Haniſchcżo,” a nětko dyrbju
picż, hacžrunje ſym z Měrcżinom był.

Sylzy ſo jemu z wocžow ronjachu, ale zaradowa ſo a z Błažikec Marju ſo
poſpochi we kole wjercżeſche. <pb n="42"/>To běſche woda na jeje młyn,
hladaſche dobycżeŕſcy po Jurju a wſcho jemu — woda. Powjeda, hdyby ſo to
z nim jenož hiſchcże tydżeṅ tak cżahnyło, zo bě ſebi ju zawěſcże wzał,
hižom bě ju pjecža zapocžał na ramjo klepacż a do licžkow ſchcżipacź.
Pětr ſo jej tak z cyła njepoda, mandżelſtwa ſo z njej bojo, a zo by tola
pſchecy něſchto pod rukomaj měła, wjaza nětko jemu kaž prjedy
Schcżěpanjej wokoło ſchije rubiſchko.

Měrcżin na kwas njepſchiṅdźe, ale Khatka běſche wjeſola, kaž by ſo ſama
ženiła. Dźěd dźěſche bórzy ſpacż a pſchemyſlowaſche ſej, a jomu
dżijeſche ſo wo njebocźicžkej. Sadnikec macżeŕka ſedżeſche pola hercow
hacž do běłeho dnja: hladaſche a drěmaſche.

Po ſnědanju pſchecżahowaſchtaj ſo młodaj mandżelſkaj k Swjatonicom:
Swjatonjowa wſchěm hoſcżinu wuhotowa zbožowna, zo ma tak waženeho ſyna.
Bórzy ſo tež pſcheſwědcži, zo je duſchny cžłowjek a dżakowaſche ſo Bohu,
zo bě jeho do domu doſtała.

Stary Błažik da, ſchtož bě ſlubił, a ſchtož bě Jurij na kwaſu doſtał, to
na nuzniſche cžaſy ſkhowa.

Swjatoṅ, kaž Jurjej nětko rěkaja, khodźi huſto pak ſam pak z młodej žonu
wokoło Cžorneje khlamy k macżeŕcy, a hlada kóždemu dopokazacż, zo je
powjeſcż wo bjezhlowacžu wumſlena wěc. Z Měrcżinom a z Pětrom je žiwy we
dobrym pſchecźelſtwje. Kmótſikej je dżakowny, huſto jeho wopytuje a
powjeda jemu, zo by ſo jemu tak njewjedło, hdy by jemu dżěd tak
njepſchihotował a ſchtyri ſta toleŕ jemu połne njeſcžinił.
