Katholſka

protyka

za Hornju Łužicu

na lěto

1870.

♣H. D.♠

W Budyſchinje.

Z nakładom towaŕſtwa ſſ. Cyrilla a Methoda.

W kommiſſiji knihaṙnje Smolerja a Pjecha.

♣I.♠

Lěto 1870 je wſchědne lěto a ma 365 dnjow.

♣II.♠

Nócžne protycžne znamjenja.

1) Njedźelſki piſmik: ♣B.♠

2) Złota licžba: 9.

3) Epakty: ♣XXVIII.♠

4) Wobwod ſłónca: ♣III.♠

♣III.♠

Zacżmicża.

1) Słónca: Ze 4 zacźmicźow ſłónca (31. jan., 28. jun., 28. jul. a 22.
dec.) wohladamy pola nas jeno jene, a to 22. decbr. pſchip. 12 hodź. 29
min. hacž pop. 2 hodź. 58 min. a to hako podżělne (9, palcow). Druhe tſi
zacźmicźa ſo pola nas njewidźa.

2) Měſacžka: Z 2 zacźmicźow měſacžka (17. jan. a 12. jul.) wohladamy
pola nas jene a to hako cyłe, 12 jul. wjecžor w 9 hodź. 42 min. hacž 13.
jul. rano w 1 hodż. 22 minutow.

♣IV.♠

Schtyri lětne cžaſy.

1) Nalěcźo ſpocžina ſo 20. měrca wjecžor we 8. hodź., hdyž ſłóncžko ze
znamjenja rybow do borana ſtupi. Dźeṅ a nóc ſo na pſchiběracym pucźu
runataj.

2) Lěcźo zapocžina ſo 21. jun. popołdnju w 5. hodź., hdyž ſłóncżko z
dwójnikow do raka ſtupi. Najdlěſchi dźeṅ.

3) Nazyma zapocžnje ſo 23. ſept. rano w 7 hodź., hdyž ſłóncžko z knježny
do wahi ſtupa. Dźeṅ a nóc ſo na woteběracym pucźu runataj.

4) Zyma pócžnje ſo 22. decbr. w nocy w 1. hodź., hdyž ſłóncžko z
tſělnika do kozoróžka ſtupi. Najkrótſchi dźeṅ.

♣V.♠

Móžne wjedro lěta 1870.

Lětej 1870 dawaja mjeno

Słónco.

Słónco, wokoło kotrohož druhe hwězdy khodźa a ſwětło a cźopłotu wot
njoho dóſtawaja, je we ſrěnjej zdalenoſcźi 20 milionow 682,000 mili wot
zemje zdalene a na 116,000 milionow □ mili wulke a wobwjertnje ſo za 25
dnjow a 3 hodźiny wokoło ſebje.

Lěta z mjenom „ſłónco“ ſu z cyła ſuche ze ſrěnjej cżopłotu.

Nalěcżo je we ſpocžatku khětrje włóžne, woſebje je hapryl jara
pſcheměnjaty.

Lěcźo ma ſuchotu z cżopłymi dnjami a khłódnymi nocami.

Nazyma je ſucha a rjana.

Zyma ſo zahe zapocžnje, tola njeje ſylna.

♣VI.♠

Njebjeſke znamjenja abo znamjenja zwěrjatnika.

boran, waha,

dyk, ſchkorpion,

dwójnikaj, tſělnik,

rak, kozoróžk,

law, wódny muž,

knježna, rybje.

♣VII.♠

Póſtne dnv.

1) Połny póſt (†*): jedynkrócźne doſpołne naſycźenjo za dźeń, woſtajenjo
mjaſnych jědźow.

2) Wſchědny póſt (†): woſtajenjo mjaſnych jědźow.

3) Woloženy póſt (*): jedynkrócżne doſpołne naſycżenjo za dźeń, mjaſne
jědże dowolene.

♣VIII.♠

Kwatembry abo ſuche dny.

We poſcźe: 9., 11., 12. měrca.

We ſwjatkownym tydźenju: 8., 10., 11. junija.

Po powyſchenju ſwj. kſchiža: 21., 23., 24. ſeptembra.

We advencźc: 14., 16., 17. decembra.

♣IX.♠

Jutrowna ſpowjedż

ma ſo wotpołožicź we budyſchinſkej diöceſy we cžaſu wot popjelneje
ſrjedy hacž do ſoboty po ſwjatkach; we dreždżanſkej diöceſy wot 5.
njedźele poſta hacž do ſoboty po ſwjatkach; we kulowſkej woſadże wot 5.
njedźele po ſwjatkach hacž do ſſ. Trojicy.

♣X.♠

Cžas božich ſłužbow.

♣A.♠ We ſerbſkich woſadach Łužicy.

1) W Budyſchinje. ♣a)♠ We tachantſkej (němſkej) cyrkwi: patron: Swj.
Pětr, jap. — Kermuſcha: njedź. po ſwj. Měrcźinje. — Njedźelſke bože
ſłužby: rano 5., dopołdnja 9., nyſchpor 2. — Dźěławe dny rano w lěcże
(wot 1. hapryla hacž 1. oktobra) w 5. hodź., w zymje (wot 1. oktbr.
hacž 1. hapr.) w 6, hodź., dopołdnja pſchecy w 9. hodż. — ♣b)♠ W
ſerbſkej cyrkwi: patron: ſwjata Marija do njebjes wzata; termuſcha: na
mjeno ſwj. Marije. Njedźelſke a ſwjedżeṅſke bože ſłužby dopołdnja w
lěcże (wot Wałpory hacž do Michała) we 8. hodź., w zymje (wot Michała
hacž do Wałpory) w 9. hodż. — nyſchpor ½1 hodż. — Wot poſta hacž do
adventa (hdyž njejſu ſchulſke prózdniny) ſu njedżelu hodźinu do wulkich
kemſchi ſchulſke bože ſłužby z němſkim prědowanjom. — Dźěławy dżeṅ ſu
kemſche jeno ſrjedy a pjatki poſta a druhi dźeń kermuſche w 7. hodź.; w
meji mejſka pobožnoſcź rano 5. hodź.

2) We Khróſcźicach. Patronaj: ſwjaty Syman a Juda, jap. — Kermuſcha:
njedżelu pſched 29. oktobrom. Njedżelu a ſwjate dny ſu w lěcźe (wot
prěnjeje njedźele po Jutrach hacž do njedź. pſched ſwj. Matejom [21.
ſept.]) rano w 5., dopołdnja we 8. hodź., w zymje (wot 21. ſept. hacž do
jutrow) we 6. a 9. hodż.; nyſchpor w 2. hodź. — Dżěławy dźeń w lěcźe w
6., w zymje 8. hodż.

3) W Njebjelcžicach. Patron: ſwj. Měrcźin. — Kermuſcha: njedż. pſched
12. nov. — Njedż. a ſwjedż. kemſche w lěcźe (wot Wałpory hacž pſched 29.
ſept.) we 8. hodż., w zymje (wot Michała hacž pſched Wałporu) w 9.
hodź.; nyſchpor ½2. hodź.; jeno Hody boži dźeṅ, na Nowe lěto, Bože
ſtpěcżo, ſwjatkownicžku, Bože Cżěło, njedź. mjez Božim Cźěłom a na
dokhow. Božoho Cźěła nyſchpor w 2. hodż. — Dżěławy dżeṅ kemſche nalěto a
nazymu ½7., 7.; w lěcże 6.; a w zymje ½8. hodź.

4) W Radworju. Patron: ſwjata Marija do njebjes wzata. — Kermuſchka:
njedź. po 15. aug., kermuſcha: njedźelu po ſwj. Michale. — Njedź. a
ſwjedź. kemſche w lěcźe (wot Wałpory hacž do Michała) rano 5., dopołd. w
8.; w zymje (wot njedż. po ſwj. Michale hacż k Wałporje) rano w 6., dop.
w 9. hodź. — Nyſchpor w 2. hodź. — Dźěławe dny wot jutrow hacž do
adventa w 7., wot adventa hacž do jutrow we ½8. hodż.

5) W Ralbicach. Patron: ſwj. Khatyrna. — Kermuſcha: njedź. pſched ſwj.
Khatyrnu. — Njedź. a ſwjedż. kemſche wot Jutrownicžki hacž pſched ſwj.
Michałom rano w 5., dop. w 8. hodź.; wot ſwj. Michała hacž k Jutram rano
w 6., dop. w 9. hodż. — Nyſchpor w 2. hodż. — Dżěławe dny w lěcźe ½7.,
nalěto a nazymu 7., w zymje ½8., tež we 8. hodź.

6) We Wotrowje. Patron: ſwj. Benno. — Kermuſcha: tſecźu njedź. oktobra.
— Njedź. a ſwjedż. kemſche dop. w 9., mjeṅſche ſwj. dny we 8. hodź.;
nyſchpor w 2. hodż. — Dźěławe dny w lěcże ½7., nalěto a nazymu 7., w
zymje ½8. hodź.

7) W klóſchtrje Marijnej Hwězdźe. Patron: ſwj. Marija do njebjes wzata.
— Kermuſcha: njedź. pſched narod. ſwj. Jana a na ſwj. Wórſchulu. —
Njedź. a ſwjedź. kemſche rano ½7, dop. ¼10; ſerbſki nyſchpor ½2; němſka
pobožnoſcż k cžeſcźi ſwj. Marije ½3; łacź. nyſchpor w 3. hodź. — Dźěławy
dźeṅ kemſche rano w 6. a 7., dopołdnja ¾9.

8) W Róžencźe. Patron: ſwj. Marija do njebjes wzata. Njedź. a ſwjedż.
kemſche dopołdnja we 9., na mjeṅſchich ſwjatych dnjach we 8.; raṅſche
wot Jutrow hacž do njedźele pſched 14. ſept. we 5., potom we 6. hodź.
Nyſchpor w 2. hodż. — Dźěławy dźeṅ w lěcże w 6. a 7. hodź., w zymje w 6.
a ½8. hodź.

9) W Zdźeri. Kermuſcha: njedźelu do ſwj. Měrcżina. Za lěto 12 krócź
njedźelſke bože ſłužby w lěcźe (wot Wałpory hacž do Michała) we 8.,
potom we 9. hodź.

10) W Kamjencu. Patron: ſwj. Marija Madlena. Za lěto dotal 8 krócź
njedżelſke bože ſłužby.

11) W Brunowje. Njedź. a ſwjedż. bože ſłužby ½10., nyſchpor w 5. hodź.
Dźěławe dny rano ¾8.

12) W Kulowje. Patron: ſwj. Marija do njebjes wzata. — Kermuſcha: njedź.
po 4. oktobru. — Njedź. a ſwjedź. kemſche rano w 5. hodź. (jenu njedźelu
ze ſerbſkim, druhu z němſkim prědowanjom); dopołdnja w 8. hodż. němſke
prědowanjo, w 9. boža mſcha, na to ſerbſke prědowanjo. Nyſchpor w 2.
hodź. — Dźěławe dny kemſche nalěto (wot ſwj. Matija hacž do Jutrow) w
½6. a ½9., w lěcźe (wot Jutrow hacž do kermuſche) w 5. a 8., nazymu (wot
kermuſche hacž do 1. njedź. novemb.) w ½6. a ½9., w zymje w 6. a 9.
hodź.

13) We Delnych Sulſchecach. Druhdy bože ſłužby.

♣B.♠ We němſkim dźěle Łužicy.

1) Stajne boże ſłužby we Grunawje, Königshajnje, Marijnym Dole, Nowym
Leutersdorfje, Woſtrowcu, Schěrachowje, Reichenawje.

2) Tež ſu jenu njedźelu we Žitawje, druhu we Strahwaldźe kemſche.

♣C.♠ We ſakſkich herbſkich krajach.

1) Stajne bože ſłužby: W Dreždźanach (we dwórſkej cyrkwi, we pryncowym
hrodźe, we nowym měſcźe, we Friedrichſtadtu, we Jozefininym wuſtawje, we
Annabergu, Khemnicach, Freibergu, Hubertusburgu, Lipſku, Miſchnje,
Pirnje, Plawnje, Zwikawje.

2) Jeno wěſte cžaſy: We Auerbachu (2 krócź), w Bräunsdorſje (8 kr.), w
Döbelnje (3 kr.), w Frankenbergu (2 kr.), w Grimmje (12 kr.), w
Großenhajnje (6 kr.), w Hainichenu (2 kr.), w Hoheneku (8 kr.), w
Hohenſteinje (8 kr.), w Kolditzu (2 kr.), w Leisnigu (2 kr.), w
Marienbergu (12 kr.), w Mittweidźe (2 kr.), w Pilnicach (cyłe lěcźo), w
Reichenbachu (2 kr.), w Rieſy (2 kr.), w Rochsburgu (1 kr.), w
Schneebergu (2 kr.), w Schwarzenbergu (4 kr.), w Sonnenſteinje (6 kr.),
we Waldheimje (12 kr.), we Wechſelburgu (2 kr.). W Altenburgu (12
krócż.)

♣XI.♠

Naſchi ſwjecżi patronowje.

S. Benno, patron cyłeje miſchnjanſkeje a potajkim tež łužiſkeje diöceſy,
16. junija.

SS. Cyrill a Method, patronaj Słowjanow a potajkim tež Serbow, 9. měrca
abo 5. julija.

S. Jan, ſcźenik a S. Donat, patronaj biſkopſkeje cyrkwje w Miſchnje,
tohodla ſobupatronaj diöceſy. Prěniſchi wopomina ſo 6. meje hako na dźeṅ
joho cžwělowanja pſched łacźanſkimi (latinſkimi) wrotami. Druhi ſwjecźi
ſo 7. auguſta.

S. Pětr, patron budyſkoho tachantſtwa a joho diöceſy, 29. junija.

Woſadni patronowje (hladaj horjeka).

Měſacžkowe pſcheměnjenja. Wjedro.

Młody měſacžk 2. jan. w nocy 1 hodż. 3 min.

Prěni běrtlk 9. jan. wjecžor w 10 hodź.

Stary měſ. 17. jan. pop. w 3 hodź. 43 min.

Poſl. běrtlk. 24. jan. dop. 11 hodż. 20. min.

Młody měſ. 31. jan. pop. 4 hodź. 38 min.

Móžne wjedro.

Januar zapocžina ſo ze zymu, kotraž wot 9. pſchiběra, a je woſebje wot
16. hacž 19. jara ſylna. Wot 24. hacž do kónca je ſněh a deſchcż.

Wopomnjenja hódne dny.

1. Nowe lěto.

3. Landtag.

25. Ptacži kwas.

Hermanki.

2. Lipſk.

4. Bart (lane wiki).

5. Njeſwacžidło (lane wiki; ſkót.)

19. Rakecy (ſk. žita).

22. Budyſchin (ſk.; klam.)

24. Budyſchin (kl.).

31. Kinſpork (ſk.).

Luban (ſk.; kl.).

Zły kehel.

Junu njedźelu na kemſchach kulachu młodźi ludźo w korcžmje kehele. Mjez
tym ſo hrimacż pocža. To jich njemyleſche, ale kulachu dale, prajicy:
„Hdyž ſmě ſwjaty Pětr njedżelu kehele kulecź, cžoho dla my to tež
njeſměli?“ Jedyn, kiž runje kulu w rucy dźeržeſche, rjekny: „Cžakajcźe,
ſchtó lěpje kuli, ja abo tamny w njebjeſach.“ Błyſk dyri do towaṙſtwa,
zarazy tſchoch a wopali druhich.

Rozomny bur.

Pohoncžej běſche cźežki wóz we błócźe wjaznył. Pohoncž rubaſche do koni
a kleſche, zo móhła ſo zemja puknycź, ale wóz ſo njehnu. Tu pſchiběža
jomu ſtary bur na pomoc a rjekny: „We božim mjenje chcu tebi pomhacź,
tola wotpołož kſchud a dźerž hubu.“ Prajiwſchi to pſchimny za koło,
zawoła na konje a wóz bě z błóta wucźehnjeny.

Cyrkwinſka protyka ſerbſkich woſadow.

1. Wobrězanjo Jězuſowe; pſchikazany ſwjaty dźeń (z nyſchporom).
Dopołdnja we Wotrowje (tež popołdnju) a Njebjelcžicach bože Cźěło
wuſtajene. W Budyſchinje (ſerbſk.) a Radworju popołdnju prědowanjo. W
Njebjelcžicach nyſchpor w 2 hodż.

1. 8. 15. 22. 29. w Róžeńcźe wjecžor (ſrjedź 5 a 6 hodź.) ſobotna
pobožnoſcż k cžeſcźi ſwj. Marije.

2. W Radworju po nyſchporje měſacžna pobožnoſcź bratrſtwa ſmjertneje
ſtyſknoſcźe Jězuſoweje, pſched wuſtajenym božim Cźěłom. W Kulowje
dopołdnja bože Cźěło wuſtajene; popołdnju prědowanjo a wobkhad za
bratrſtwo rózarija z doſpołnym wotpuſtkom za bratrſtwo ſkapulira.

5. Pſched božej mſchu (w Róžeńcże w 9. hodź.) poſwjecźenjo wody, ſele a
krydy. Popołdnju požohnuja zo w Budyſchinje tachantſke ſtwy; w
Njebjelcžicach (popołdnju po 1. hodż.) a Róžeṅcźe (dop. po 10. hodź.)
domy, we Wotrowje fara a ſchula.

6. Swj. Tſjoch kralow; pſchikazany ſwjaty dżeń. Do božeje mſchě ſo
wóruch a marha ſwjecźi. We Wotrowje na božej mſchi (a na nyſchporje)
bože Cźěło wuſtajene. W Radworju žadyn nyſchpor, ale w 1. hodź.
ſwjecźenjo domow (prěnja połojca Radworja); druhdźe nyſchpor. Po
nyſchporje ſwjecźenjo domow we Budyſchinje; Ralbicach, Wotrowje,
Pazlicach.

7. Swjecżenjo domow w Khróſcźicach, Radworju (druha połojca) a
Pěſkecach.

Pſchiſp. Swjecźenjo domow we druhich wſach nima ſwój cžas poſtajeny.

7. 14. 21. 28. w Radworju po božej mſchi pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa
pſched wuſtajenym božim Cźěłom.

15. W Klóſchtrje Marijnej Hwězdże doſpołny wotpuſtk na ſwj. Maura.

17. W Klóſchtrje doſp. wotpuſtk na ſwj. Antonia.

19. W Khróſcźanſkej woſadże a Róžeńcźe lubjeny póſtny dźeń.

20. Swj. Boſcźana, lubjeny ſwjaty dźeń z nyſchporom we khróſcżanſkej,
njebjelcžanſkej, Radwoŕſkej, Kulowſkej woſadźe a w Klóſchtrje a Róžeńcże
(nic we Budyſchmſkej, Ralbicžanſkej a Wotrowſkej woſadże). W
Khróſcźicach a Njebjelcžicach doſp. wotp. za ſobuſtawy ſwj. Boſcźanowoho
bratrſtwa; po prědowanju wobkhad po wſy; w Njebjelcžicach na božej mſchi
bože Cźěło wuſtajene. W Kulowje titularny ſwjedżeń bratrſtwa
„tſělnikow“; doſp. wotpuſtkom za ſobuſt. bratrſtwa „tſělnikow“, kaž tež
ſkapulira; tež ſwjedżeń towaŕſtwa „Jězuſowoho dźěcżatſtwa“ z doſpołnym
wotpuſtkom a božej mſchu za wotemrjete ſobuſtawy.

21. W Radworju hl. 7. januara. W Khróſcźicach we 8 hodź. boža mſcha za
we tutym lěcźe wotemrjete ſobuſtawy Boſcżanowoho bratrſtwa ze zjewjenjom
mjenow we tutym lěcźe wotemrjetych, kaž tež z nowa pſchiſtupjenych
ſobuſtawow.

26. W Klóſchtrje doſpołny wotpuſtk na ſwj. Alberika.

Wuſtojny kowaŕ.

Cuzy knjez pſchiwjeze ſo we pyſchnym wozu do ſnadneje wjeſki a
ſkoržeſche korcžmarjej, zo je ſo jomu něſchto na wozu złamało. Korcžmaṙ
joho tróſchtowaſche: „To nicžo njewadżi; naſch kowaŕ je jara wuſchikny;
je tež wucženy lěkaŕ za ſkót; tež ludźo pytaja ſebi pola njoho pomoc.“
Knjez jědżeſche k kowarni a daſche ſebi wóz wuporjedźecż. Hdyž běſche ſo
to ſtało, rjekny kowarjej: „Wóz ſy mi derje wuporjedżał; porjedź mi tež
złoty cžaſnik.“

Kowaṙ hladaſche na knjeza — a ludźo pocžachu ſo jomu ſmjecź a
ſchukotachu mjez ſobu, zo drje pola njoho prawje we hłowje njeje. Knjez
jim rjekny: Njejſym hłupy, kaž wy. Kaž najwuſtojniſchi kowaŕ cžaſnik
wuporjedźecż njemóže, tak tež najwuſchikniſchi lěkaŕ ſkotu — njedokonja
ludżi lěkowacź.“

Měſacžkowe pſcheměnjeuja. Wjedro.

Prěni běrtlk 8. feb. wjecž. 7 hodź. 17. min.

Stary měſ. 16. febr. rano 4 hodź. 26 min.

Poſl. běrtlk 23. febr. wjecž. 7 hodź. 44 min.

Móžne wjedro.

Februar zapocžina ſo z pomrócženym njebjom a deſchcźojtym wjedrom. 9. a
10. mataj rjane wjedro; na to ſcźěhuja wokoło 16. tſi ſnėhowe dny, po
kotrychž je krucźiſcha zyma. Wokoło 22 zaſy deſchcź a ſněh, potom hacž
do kónca ſněh a zyma.

Wopomnjenja hódne dny.

1. kralowſke dawki.

Spokojnoſcź.

Khěžor Konſtantin běſche puſtnikej khoroho pſchecźela do modlitwy
porucžił, dokelž jomu lěkarjo pomhacź njemóžachu. Hdyž běſche khory
wotkhorjeł, póſła khěžor Hilarionej dżeſacź puntow złotoho hako dar.
Hilarion pjenjezy njewza, ale pokaza khěžorowomu póſłej jecžny khlěb,
prajicy: „Komuž je na tejle jědźi doſcż, tomu płacźi kula złotoho tak
wjele kaž hruzl. Dźakuju ſo khěžorej a proſchu, zo by tuto złoto khudym
rozdźělił.“

Hermanki.

1. Luban (kl.).

2. Njeſwacžidło (ſk.; lan.). Radeberg (ſk.).

7. Rychbach (ſk.).

14. Zhorjelc (ſk.; kl.).

16. Rakecy (ſk.; žit.).

28. Biſkopicy (kl.).

Wojerecy (ſk.; kl.).

Lukow (kl.).

Nowoſalc (kl.).

Woſtrowc (ſk.; kl.)

Drohe ryby.

Bohaty pſchekupc běſche hody něſchto pſchecźelow k jědźi pſcheproſył a
jim pojědż woſobnych, žadnych mórſkich rybow ſlubił. Wſchelake jědźe
buchn na blido pſchinjeſene a ſłodżachu jara. Skóncžnje pſchinjeſechu
wodżetu ſchklu: to běchu ſlubjene ryby, kotrež běch wam ſlubił, ſu lětſa
dróžſche, dyžli hewak: jena rybicžka płacźi złoty. Dopomnich ſo, zo je
blizko nas khory dźěłacźeṙ, kiž nicžo zaſłužicż njemóže a z dźěcźimi
trada. Pjenjezy, kiž bych za jenicžku pojědż wudał, doſahaja tutym
khudym ludźom poł lěta k zežiwjenju. Tudy leža tele pjenjezy. Je-li wam
prawje, woſtajimy ryby a damy tute pjenjezy khudomu dźěłacżerjej.“
Hoſcżo, kotrychž Bóh njeběſchekhłóſchcżi huba, pſchipołožichu po złotym.
Khuda ſwójba běſche na dołhi cžas ze ſtaroſcźe wutorhnjena a w
njebjeſach dobry ſkutk zapiſany.

Cyrkwinſka protyka ſerbſkich woſadow.

2. Swjaty dźeṅ. Do božeje mſchě ſwjecżenjo ſwěcžkow a wobkhad; po božej
mſchi prědowanjo (w Budyſchinje jeno w ſerbſkej cyrkwi). W Róžeńcźe
nyſchpor. W Kulowje doſpołny wotpuſk bratrſtwa ſkapulira a ſwj.
Bonifacia.

3. Po božej mſchi (w Róžencźe 6., w Khróſcźicach w 8. hodź) žohnowanjo
ſchijow.

4. 11. 18. 25. w Radworju tydźeńſka pobožnoſcź bratrſtwa (hl. 7. jan.)

4. W Kulowje doſpołny wotpuſtk ſkapulira.

5. 12. 19. 20. w Róžeńcźe ſobotna pobožnoſcź (kaž 1. januara).

6. W Radworju a Kulowje měſacžna njedźela (kaž 2. januara).

10. W Klóſchtrje doſp. wotpuſtk. na ſwj. Scholaſtiku.

24. Swj. Matija. Swjaty dźeń z prědowanjom (w Budyſchinje nic); w
Klóſchtrje, Róžeńcźe a Kulowje nyſchpor. W Kulowje japoſchtołſki wotpuſk
za ſobuſtawy bratrſtwa ſwj. rózarija. Wot 24. februara hacž do Jutrow ſo
we Kulowje wſchědny dźeń kemſche rano ½6, dopołdnja ½9 zapocžinaja.

Wobrocźeny rubježnik.

We cžaſach khěžora Mauricia běſche rubježnik, kotryž ze ſwojimi
towaŕſchemi krajinu traſcheſche. Nadobo dżěſche rubježnik do ſo a
cžinjeſche pokutu, a khěžor ſpuſchcźi jomu zaſłužene khoſtanjo.

Po někotrych tydźenjach ſkhorje pokutnik a bu do ſchpitala dowjezeny.
Dokelž ſo ſmjercż bližeſche, powoła měſchnika k ſebi, wuſpowjeda ſo
ſwojich hrěchow a doſta ſakramenty mrějacych. Po khwili pocža hórkoſtnje
płakacź a modleſche ſo takle: „Hlej, bójſki wumožniko! nicžo nowe wot
tebje nježadam, nicžo, ſchtož ty tyſacam hižom wudžělił njejſy. Smil ſo
nade mnu a wodaj mi, kaž ſy pokutnomu mordarjcj na kſchižu wodał. Wzmi
mje k ſebi kaž tamnych dźěłacźerjow, kotſiž buchn w jědnatej hodźinje do
winicy póſłani. Wodaj mi moje hrěchi a njezaſtorcž mje hubjenoho
hrěſchnika.“ Tak ſo dołho modleſche a ſylzy z rubiſchkom trějeſche.

We tyſchnoſcżi ſwojeje wutroby wuſny a mějeſche dżiwny ſón. Złota waha
lecźeſche z njebjes a woſta wyſche joho łoža. Cžorni mužojo
pſchiſtupichu a mjetachu piſma na wahu, hdźež běchu joho złóſcźe
zapiſane. Bóle a bóle ſpadowaſche waha. Na druhej ſtronje ſtejeſchtaj
jandźelaj w běłej draſcźe a pſchihladowaſchtaj, kak tamna waha ſpaduje.
Prěni jandżel rjekny druhomu: „Dyrbi dha duſcha tutoho cžłowjeka na
wěcžne zahinycź? Nimamoj dha nicžo, ſchtož móhłoj napſchecżo połožicź?“

Druhi jandżel prajeſche: „Schto móhło tu bycź, hdyž hakle je pſched
někotrymi njedźelemi ſwoje hrěſchne žiwjenjo woſtajił?“ Zrudnje wokoło
ſo hladajo, dohladaſchtaj ſo na rubiſchko, kotrež běſche pokutny
rubježnik ze ſylzami pſchemacžał. „Spytajmy tute rubiſchko hromadże z
božej miłoſcźu na wahu połožicź.“ Lědym běſchtaj to ſcžiniłoj, zjědże
jeju waha hacž dele a pisma cžornych mužow rozlětachu kaž popjeł.
Jandżelej zawołaſchtaj: „Khwalena budż boža miłoſcż; duſcha pokutnoho
hrěſchnika je hnadu namakała a ſłuſcha namaj.“ Wjeſele wotwjedżeſchtaj
duſchu k njebju, mjez tym zo cžorni mužojo njemdrje woteṅdźechu.

Pokutnik wotucźi, powjedaſche ſwój ſón a wumrje we nadżiji na božu
njewuprajnu miłoſcź.

Bože ſudźenjo.

Hoſpodaṙ, kotryž na Boha a wěru nicžo njedźeržeſche, khwaleſche ſo
cžaſto, zo lěta dołho žanoho „Wótcženaſcha“ wjacy ſpěwał njeje a
pſchiſtaji: „Mi ſo tak lěpje wjedźe, dyżli druhim, kiž ſo pſchecy modla.
Byrnje ſo mi moje twarjenja tež wotpaliłe, mam doſcź pjenjez, ſebi nowe
a rjeńſche natwaricż.“

Tak běſche lěta we hrěſchnym měrje žiwy. Pſchi ſylnym njewjedrje dyri
błyſk do joho twarjeni, zo ſo ſpalichu. Lědym móžeſche hoſpodaṙ ze
žiwjenjom z płomjenjow cźeknycź. Pſcheſtrožany zhubi rozom a wumrje w
hroznej ſmjercźi.

Bóh je najſtarſchi hoſpodaŕ, a wě, cžoho je komu trjeba. — Bóh je
wyſoko, ale nic daloko. — Wěcy maſch na cžas, Boha na wěki. — Bóh
trjechi, hdźež boli. — Bóh ſej twari cyrkwicžku, djaboł ſtaja
korcžmicžku.

Měſacžkowe pſcheměnjenja. Wjedro.

Młody měſ. 2. mėrc. dop. 9. h. 38 min.

Prěni bėrtlk 10. měrc. pop. 2 h. 9 min.

Stary měſ. 17. měrc. pop. 2 h. 50 min.

Poſl. běrtlk 23. měrc. rano 5 h. 35 min.

19. měrca ſo dźeṅ a nóc runatej.

20. měrca wjecžor 8 hodż. zapocžatk nalěcźa.

Móžne wjedro.

Měrc ma zymne, hrozne wjedro, wot

10. pokhmurny cžas; wokoło 17. wȯtre wětſiki; 22. a 23. jara zyma; na to
nócne mjcrznjenja, mjez tym zo wodnjo taje.

Wopomnjenja hodne dny.

1. póſtnicy.

9. 11. 12. kwatember.

18. pokutny pjatk.

31. kralowſka renta.

Hermanki.

1. Bart. (ſk.; len.) Eiſenberg (ſk.)

2. Njeſwacžidło (ſk.; len.)

7. Biſkopicy (ſk.)

Draždżany, ſtarměſto (kl.).

8. Wulke Zdźary (kl.)

12. Žitawa (ſk.; kl.).

14. Stołpin (ſk.; kl.).

16. Rakecy (ſk.; žit.) Radeburg (ſk.).

21. Dreždżany, Friedrichſtadt (ſk.).

Halſchtrow (ſk.; kl.).

22. Ruland (ſk.).

23. Wóſporu (ſk.).

28. Połcžnica (ſk.).

Rychbach (ſk.; kl.)

29. Połcžnica (kl.).

Ruland (ſk.).

30. Ruland (kl.).

Njeſměſch kſchiž!

Dwaj cžłowjekaj, katholſki a njekatholſki, dźěſchtaj hromadźe.

Ducy naſta wulke njewjedro. Hdyž ſo zabłyſkny, ſcžini ſebi katholik
kſchiž. Smějo prajeſche tamay: „Ty drje ſebi muchi honiſch?“ Ale lědym
běſcheto wuprajił, dyri błyſk do njoho. Katholik woſta njewobſchkodźeny.

Cyrkwinſka protyka ſerbſkich woſadow.

1. Popołdnju ſo wołtarje z fijałkojtej płachtu zawěſcha.

2. Cyrkw. ſwjaty dżeń. Do bož. mſchě (Róž. w. 6, Njebj. 7, Radw. a Wotr.
½8, Khróſcż. 8., Kul. 9 hodź.) ſwjecźenjo popjeła. Po boż. mſchi w Radw.
ſcźenjo a epiſtla, w Khróſcź. litan. wo Jěz. cźerpjenju pſched
wuſtajenym božim Cźěłom, w Kul. prědowanjo. W Njebj. wſchitke dźěławe
dny poſta wjecžor po 6. hodź rózarije. — W ſakſkej Łužicy zapocžatk
jutrowneje ſpowjedźe.

3. 10. 17. 24. 31 w Kulowje wjecžor we 8. hodż. pobožnoſcź „wolijowneje
hory“ k cžeſcźi Jězuſoweje ſmjertneje ſtyſknoſcże.

4. W Radworju kaž 7. januara. W Budyſchinje (w ſerbſk.) w 8. hodź. boža
mſcha a litanija wo Jězuſowym cźerpjenju; w Budyſch. (němſki) ſcźenjo,
we Wotrowje ſcźenjo, a litanija, w Khróſcźicach (we 8. hodź.), Ralbieach
tſi bójſke pocžinki a potom (kaž tež w Njebjelcžicach a Kulowje) póſtne
prědowanjo. We Wotrowje wjecžor ½8. hodź. rozarije a litanija pſched
wuſt. božim Cźěłom. W Khrȯſcźicach rańſcha boža mſcha w 6, druha we 8.
hodź.

5. 12. 19. 26. w Rȯžeńcźe wjecžor kaž 1. januara. W Khróſcźicach wjecžor
w 8. hodź. litanija a rozarije. We Wotrowje ½8. hodź. wjecžor rozarij a
litanija pſched božim Cźěłom. W Ralbicach wjecžor nyſchpor.

6. W Dreždźanach ſerbſke prědowanjo.

6. W Radworju a Kulowje měſacžna njedźela, kaž 2. januara.

6. 13. 20. 27. w Radworju a Wotrowje do božeje mſchě, w Khróſcźicach,
Njebjelcžicach, Ralbicach po božej mſchi wuſtajenjo božoho Cźěła a
ſpěwanjo póſtneju modlitwow (we Wotrowje na nyſchporje). W Khróſcźicach
wjecžor ½5 litanija a rozarij.

9. 11. 12. pȯſt ſuchich dnjow.

9. 16. 23. 30. w Budyſchinje (w ſerbſk. 8. hodź., w němſk. w 9. hodź.),
w Khróſcźicach, Ralbicach, Róžeńcźe wuſtajenjo božoho Cźěła po božej
mſchi (we Wotrowje do božeje mſchě) a litanija wo Jězuſowym cźerpjenju.
W Njebjelcžicach a Radworju wuſtaj. bož. Cżěła a ſcżenjo a póſtnej
modlitwje.

7. 14. 21. 28. we Wotrowje wjecžor ½8 rozarij a litanija.

11. 18. 25. w Radworju po božej mſchi epiſtla, ſcźenjo, póſtnej
modlitwje a bratrſka pobožnoſcź (kaž 7. jan.). Druhdźe kaž 4. měrca.

12. kaž 5. měrca.

13. Njedźela po ſuchich dnjach. W Ralbicach do božeje mſchě wobkhad „po
morwych.“ W Radworju dopołdnja (kaž 6. měrca), popołdnju po nyſchporje
wobkhad a bratrſka pobožnoſcž pſched wuſtajenym božim Cźěłom; cžitanjo
mjenow ſobuſtawow, kotſiž ſu wot poſlednich ſuchich dnjow ſem
wotemrjeli; doſp. wotpuſk za ſobuſtawy bratrſtwa. W Khróſcźicach
bratrſtka pobožnoſcź. W Kulowje po njedźelſkim nyſchporje nyſchpor „po
morwych“ z wobkhadom na kerchow. Hewak kaž 6. měrca.

14. W Njebjelcžicach ♣Laudes♠ „po morwych“, ♣Requiem♠ a ♣Libera♠ pſched
marami. W Kulowje w ½6. hodż. ♣Matutin♠ a ♣Laudes♠ „po morwych“; w
Ralbicach ♣Requiem.♠

19. W Kulowje doſp. wotpuſtk ſkapulira.

21. W Klȯſchtrje (a Rȯžeńcże) doſp. wotpuſtk na ſwj. Benedikta.

25. Pſchizjewjenjo ſwj. Marije; pſchikazany ſwj. dźeń z prědowanjom a
nyſchporom. W Njebjelcžicach a Ralbicach do božeje mſchě wobkhad wokoło
cyrkwje. W Budyſchinje (ſerb.) a Kulowje (za ſkapulir) w Klóſchtrje a
Róžeńcże doſp. wotpuſtk.

Schtóž ſo w njedźelu wopije, zbožo ſebi zapije. — Wěrnoſcź
njewonjecžeſcźi, jałmožna njewokhudźi, boža mſcha njezapozdźi. — Schto
ſebi chceſch, hdyž Bóh njecha. — Bóh najlěpje wě, ſchto cžini. — Bjez
Boha ſo cźežcy hoſpodari. — Złe ſo ſamo nawuknje, dobre dyrbiſch
wuknycź. — Kóžda ruka je rjana, hdyž jeno dawa.

Meſacžkowe pſcheměnjenja. Wjedro.

Młody měſ. 1. hapr. rano 2 h. 35 m.

Prěni běrtlk 9. hapr. rano 5 h. 23 min.

Stary (połny) měſ. 15. hapr. w nocy 11 h. 24 m.

Poſl. běrtlk 22. hapr. pop. 5 h. 23 min.

Młody měſ. 30. hapr. wjecžor 7 h. 35 min.

Móžne wjedro.

Hapryl ſo z jaſnym njebjom a zymnymi dnjami zapocžina, 4. rjenje a
cżopło; 8 wětſiki z deſchcżom; 9 — 11 zaſy rjenje a cźopło; wokoło 15
hrimanja; 18 — 22 rjenje, tota druhdy zaſtupi hrimanjo a deſchcż. 25.
jara zyma, potom hacž do kónca zymne a njewobſtajne wjedro.

Wopomnjenja hódne dny.

1. dawki za wopalenſku pokładnicu. 15. parſchonſki a rjemjeſniſki dawk.

Hermanki.

4. Biſkopicy (ſk.).

Lubij (ſk.; kl.).

Mužakow (ſk.; kl.)

Wóſlink (ſk.; kl.).

6. Njeſwacžidło (ſk.)

7. Zhorjelc (ſk.).

Kamjeṅc (ſk.).

8. Lukow (ſk.).

9. Budyſchin (ſk.; kl.)

Ortrand (ſk.).

11. Budyſchin (kl.).

Kulow (ſk.; kl.).

Ortrand (kl.).

12. Wikowy (kl.).

19. Schěrachow (ſk.; kl.).

20. Rakecy (ſk.; žit.).

25. Wóſpork (ſk.; kl.).

Kinſpork (ſk.).

Póckowy (ſk.; kl.).

Slubjena mzda.

Khěžor Korla ♣V.♠ ſtejeſche pſchi ſmjertnym łožu ſwěrnoho ſłužownika a
rjekny: „Za ſwoju ſwěru a k wolóženju twojich boloſcźi wuproſch ſebi
hnadu wotemnje.“ „O knježe“, proſcheſche ſłužownik, „pſchidajcźe mojomu
žiwjenju jedyn dźeṅ.“ „To njemóžu“, wotmołwi khěžor; „ani jedyn dźeṅ
žiwjenja njeſteji we mocy ſwětnych kralow. Mrějacy ſłužownik pohladny k
njebju a zdychowaſche: „O ja błazyn! ſwoje cyłe žiwjenjo ſym khěžorowej
ſłužbje podał a za to njemóže mi ani dżeṅ žiwjenja pſchidacź. Hdy běch
měſto toho tola ſwojomu Bohu ſłužił: wot toho bych wěcžne myto, wěcžne
žiwjenjo doſtał.“

Cyrkwinſka protyka ſerbſkich woſadow.

1. Kaž 11. měrca.

2. Popołdnju ſo bože martry na wołtarjach z fijałkotej płachcźicžku
zawěſcha; kaž 5. měrca.

3. W Radw. titularny ſwjedżeń bratrſtwa z doſpołnym wotpuſtkom; na bož.
mſchi Bože Cżěło wuſtajene; po nyſchp. wobkhad wokoło cyrkwje;
jandżelſke rózarije a ♣Te Deum♠ pſched božim Cżěłom. — W Kul. woſadźe (a
w dreždźanſkej diöceſy) zapocžatk jutrown ſpowjedźe. W Kulowje kaž 2.
januara. We druhich woſadach kaž 6. měrca.

4. Kaž 7. měrca.

6. Kaž 9. měrca.

7. Kaž 3. měrca.

8. Kaž 4. měrca. W Kulowje doſp. wotpuſtk ſkapulira.

9. Kaž 5. měrca.

10. Pſched božej mſchu ſwjecźenjo bołminy a wobkhad (w Budyſch. ſerbſk.
nic), paſſion ſwj. Mateja. We Wotrowje a Khróſcźicach ſo ſerbſki paſſion
ſpěwa. W Róžeńcźe a Kloſchtrje žane prědowanjo.

11. Kaž 7. měrca. Wot dżenſa hacž do ſwj. Michała w Ralbicach njedźelſke
a ſwjedźeńſke kemſche we 5. a 8. hodź.; Martrowny tydźeń.

12. Paſſion ſwj. Marka.

13. Paſſion ſwj. Lukaſcha. Hewak kaž 9. měrca. Popołdnju prěnja ſpowjedź
dźěcźi.

14. Zeleny ſchtwórtk. Boža martra wulkoho wołtarja ſo z běłej
płachcźicžku zakryje. Dźenſa a ſcżěhowacej dnaj ſo pſched bož. martru
wulkoho wołtarja na jene koleno poklakuje (pſched božim Cżěłom na
wobej). Prěnje ſwj. woprawjenjo dźěcźi (w Bud., Rad., Ralb., Wotr. z
prědowanjom). Po „Gloria“ ſo zwony zwjazaja. Po bož. ſłužbach ſo
wołtarje wotwodźewaja. W Radw. doſp. wotp. romſk. ſtationow. We Wotr.
wjecžor w 7. pobož. ſtationow; w Kul. wjecž. 7 laur. lit. a rozarije.

15. Wulki Pjatk. Boža martra na wulk. wołt. z cžornej płachcźicžku
zawěſchena. We 8. hodź. ceremonije, wotkrycźo a cžeſeźenjo kſchiža
Jězuſowoho. Na to ſo wſchitke bož. martry wotwodżeja. Cžitanjo paßiona
ſwj. Jana a prědowanjo. Boža mſcha ze pſchedpſchežohnowanym woporom;
wobkhad z božim Cżěłom (z běłej płachcżicžku zawěſchenym) do božoho
rowcžka (na to we Ralb. prědow.), w Radw., Wotr. lit. wo Jězuſ.
cźerpjenju. Nyſchpor a wotkrycźo wołtarjow. Popołdnju 3 we Khrȯſcż. a
Kul. lamentatie. Wjecžor we Bud. w němſk. 7 němſke prědowanjo; w
Njebjelcž. 6, we Wotrowje ½8. lit. a rózarije; w Radw. 7 wjecžorna
pobožnoſcź; w Ralb. wjecžorna pobožnoſcź; w Klȯſchtrje lit.; w kul. 7
lit. a róz.; w Khróſcż., Ralb. a Kul. woſtanje Bože Cźěło pſchez nȯc we
božim rowcžku; druhdźe ſo po wjecžornej pobožnoſcźi (w Róžeńcże w 9.
hodź.) ſkhowa.

16. Jutrowna ſobota. W Budyſch., Radw., Njebjelcž., Wotrowje, Róžeńcźe a
Klóſchtrje ſo bože Cžěło rano do božoho rowcžka wuſtaji. W Khróſcż. (6.
hodź.), Wotrowje (7. hodź.), Njebjelcž. (½7 hodż.), Radworju (7 hodź),
Kulowje (½8. hodź.) žohnowanjo wohenja, jutrowneje ſwěcy a ſwjecźenjo
kſchcźeńſkeje wody. Na božej mſchi ſo pſchi Gloria zwony wotwjazaja a
zwonja. Wjecžorna pobožn. w Budyſchinje (½7) Njebjelcž. Radw. Kul. kaž
wcžera. — Bože horjeſtacżo we Wotr. a Klóſchtrje wjecž. ½8; w Róž. 8, w
Rad. a Njebj. 10; w Khróſcź. Ralb a Kulowje w 12, w Budyſchinje na
zajtra rano 3. — Wobkhad (w Khróſcź. Wotr. Róž. Kloſchtrje a Kul. z
božim Cźěłom); w Radw. wobkhad na ſwj. kſchiž a wokoło wſy, w Kul. po
měſcźe. We Njebj. Wotr. a Kul. ♣„Te Deum.“♠ Na wulkim wołtarju ſteji
„horjeſtacźo“, jutrowna ſwěcžka a boža martra, z běłej ſtolu wobdata.

17. Jutrownicžka. W nocy 3. horjeſt. w Bud. Rano 6—8 jězdny wobkhad
wokoło polow we Wotr. — Dopołdnja po ♣„Vidi aquam“♠ wobkhad wokoło
cyrkwje (we Khróſcź. Njebj. Radw. Ralb. Wotrowje, Kul.). We Khróſcź.
Njebj. Wotr. Kul. bože Cžěło wuſtajene. W Wotr. a Kul. ſwjecźenjo
jutrownoho jehnjecźa, khlěba a jejow. We wſchitkich cyrkwjach doſp.
wotp. za tych, kotſiž na kſcheſcżanſku wucžbu khodża. W Radw. doſp.
wotp. romſk. ſtationow; w Kul. doſp. wotp. ſkapulira. Popołdnju jězdny
wobkhad z Khróſcźic do Klȯſchtra, z Njebj. do Wotrowa, z Ralbic do
Kulowa, z Wotrowa do Njebjelcžic, z Kulowa do Ralbic. — W Radw. po
nyſchp.

(Skȯncž. w meji.)

Měſacžkowe pſcheměnjenja. Wjedro.

Prěni běrtlk 8. meje pop. 4 h. 35 min.

Stary měſ. 15. meje rano 7 h. 1 min.

Poſl. běrtlk. 22. meje rano 7 h. 7 min.

Młody měſ. 30. meje dop. 10 hodż. 55 min.

Móžne wjedro.

Meja zo z wětſikom a zymnymi dnjami ſpocžina; 4. hacž 15. rjenje a
cżopło; wot 15. njewobſtajne wjedro; 22. zyma; 24. zyma; a mróz; 28. a
29. zymne, deſchcźikojte; 30. mrózy, ſněh a deſchcż.

Wopomnjenja hódne dny.

1. Wałpora.

1. kralowſke dawki.

23. kſchižowny tydźeṅ.

Hermanki.

2. Bart (ſk.; kl.).

Nowoſalc (kl.).

2—15. Lipſk.

4. Njeſwacžidło (ſk.)

Radeberg (ſk.).

5. Radeberg (kl.).

9. Rawnowy (ſk.; kl.).

10. Wulke Zdźary (ſk.)

16. Wojerecy (ſk.; kl.; wołm.) Mužakow (wołm.)

17. Ruland (ſk.).

18. Rakecy (ſk.; žit.)

Ruland (kl.).

21. Kroſno (ſk.).

23. Kroſno (kl.).

Kamjenc (ſk.; kl.).

Lubij (ſk.; kl.).

28. Wikowy (ſk.; kl.).

Žitawa (ſk.; kl.).

30. Wikowy (kl.).

Kinſpork (ſk.; kl.)

Wóſpork (kl.).

31. Kinſpork (ſk.; kl.)

Twoje prědowanjo.

Junu rjekny bur ſwojomu duchownomu: „Hdy bych jeno ja tež junu ludźom
poprědowacź ſměł, ja chcył jim prawje napowjedacź.“ Duchowny wotmołwi
jomu: „Mój luby, kóždy dźeṅ ſměſch prědowacź młodym a ſtarym: dawaj jim
dobry pſchikład. To je najmócniſche prědowanjo.“

Cyrkwinſka protyka ſerbſkich woſadow.

Pokracž. cyrkw. prot. w haprylu.

wobkhad na ſwj. kſchiž, w Kul. wokoło měſta. — W Radworju zapocžinaja ſo
wot jutrownicžki hacž do ſwj. Michała njedź. kemſche rano 5, dop. 8;
dźěławe dny w 7. — W Rožeńcźe wot jutrow hacž do njedź. pſched
powyſchenjom ſwj. kſchiža njedźelu a ſwj. dny rańſche kemſche w 5. —

18. Jutrowna póndźela; pſchikazany ſwjaty dźeń z nyſchporom.

19. Jutrowna wutora. Swjaty dźen. Rano proceſſion do Róžanta z Radworja
(5. h.) z Khróſcźic (7), Njebjelcž. (7), Ralbjc, Klóſchtra a Kulowa. —
Dopołdniſcha boža mſcha w Radw. 8, Khróſcź. 9, we Wotrowje ½7 hodź. W
Rȯžeńcźe a Kulowje prědowanjo a popołdnju nyſchpor.

20. Wot nětka w Radworju dźěławy dżeń kemſche w 7 hodź.

22. 29. kaž 7. januara.

24. Po ♣„Vidi aquam“♠ wobkhad wokoło cyrkwje we Khróſcź., Njebj., Radw.,
Wotr. a Kulowje. Na nyſchp. wobkhad we Khróſcź., Radw. (na ſwj. kſchiž)
Ralb., Wotr. a Kul. (wokoło měſta). We Khróſcź. wot dźenſa hacž do
njedź. pſched ſwj. Matejom njedźelſke a ſwjedź. kemſche rano 5, dop. 8.
hodż.

25. Swj. Marka; cyrkwinſki ſwjaty dźeń. Po božej mſchi w Róžeńcźe w 5.,
Khrȯſcż. a Njebjelcž. 6., Radworju a Wotrowje 7., w Kulowje w 8. h., w
Budyſch. 9. hodź.) wobkhad wokoło wſy (w Bud. po cyrkwi). w Radw. a Kul.
na ſwj. kſchiž, w Khróſcź. do Kloſchtra. Na to (hdźež mȯžno) druha boža
mſcha. Patronſtwo ſulſchowſkeje khapałki.

29. W Klóſchtrje a Róžeńcźe doſp. wotpuſtk na ſwj. Roberta.

30. W Kulowje prěnja ſpowjedź dżěcźi.

Meja. 1. Kaž 24. hapryla. W Kul. prěnje ſwj. woprawjenjo dźěcźi (rano za
ſerbſke, dopołd. za němſke). W Kul. doſp. wotpuſtk rózarija. W Kul.
měſacžna njedź. kaž 2. jan. Wot dźenſa w Njebjelcžicach (hacž do njedź.
pſched ſwj. Michałom) a w Radworju (hacž na ſwj. Michała) njedźelſke a
ſwjedź. kemſche dopołdnja 8 (w Radw. rańſche w 5. hodż.). Mejſka
pobožnoſcź dźerži ſo wot 1—31. meje wſchědnje wjecžor (w Budyſch. w
ſerb. cyrkwi jeno dźěławe dny rano w 5. hodź., jedyn dźeń ſerbſki a
druhi němſki) pſched wuſtajenym božim Cżěłom a to w Khróſcź. na
njedźelach a ſwjedźenjach ½5, džěławe dny 6; — we Wotr. a Klóſchtr.
wſchěonje w 7; w Kul. na dźěławych dnjach w 7. pola miłoſcźiwych ſotrow,
njedź. a ſwj. dny 4 we farſkej cyrkwi.

3. W Khróſcź. rano w 5. hodź. boža mſcha a koſchenjo kſchiža; dop. 8
boža mſcha, prědowanjo a wobkhad wokoło wſy. — Njebj. 8 boža mſcha,
prědow. a proceßion k wſchitkim kſchižam we wſy. — Wotr. a Klóſchtrje
wobkhad wokoło polow. W Róž. prědowanjo a nyſchpor. W Kul. na ſwj.
kſchižu prědowanjo, wulki wobkhad a koſchenjo ſwj. kſchiža; też doſp.
wotp. ſkapulira.

6. 13. 20. 27. W Radw. kaž 7. jan.

5. W Kulowje ſwjedż. towarſtwa „Jězuſ. dżěcźatſtwa“ z doſp. wotpuſtkom a
božej mſchu za žiwe ſobuſtawy.

8. 15. 22. kaž 24. hapryla. W Radw. dop. kemſche na ſwj. kſchižu.

11. W Kulowje Patrocinium ſwj. Józefa, pſchikaz. ſwj. dźeń Kul. woſady.

23. Kſchižowny tydźeń. W Budyſch. němſk. wobkhad. W Khróſcź. w 6 boža
mſcha a proceßion do Klóſchtra. — Njebjel. 6 hodź. wobkhad wokoło wſy,
boža mſcha. — Radw. po bož. mſchi wobkhad na ſwj. kſchiž, hdźež druha
bȯža mſcha a modlitwy: wokoło wſy do cyrkwje. — Ralb. a Rȯž. proceßion
do Klóſchtra. Wotr. 7 boža mſcha a wobkhad wokoło wſy. — W Klóſchtrje
pſchikhad Khróſcź. a Ralbicž. proceßiona, ſerbſke prědowanjo W Kul.
wobkhad na ſwj. kſchiž, hdźež boža mſcha a prědowanjo.

24. W Bud. kaž wcžera. Khróſcż. 6 boža mſcha a wobkhad wokoło polow.
Njebj. w 6. h. wobkhad k Pazlicam. — Radw. wobkh. wokoło cyrkwje. Ralb.
wobkhad wokoło wſy. Wotr. a Klȯſchtrje wobkh. wokoło polow. Rȯž. 5 boža
mſcha a wobkhad wokoło polow. Kul. kaž wcžera. (Skóncž. w juniju.)

Z wjele rukow wjetſcha pomoc. — Radźicź drje wě kóždy, ale nic pomhacź.
— Njech ſwari, jeno zo dari. — Z cuzoho ſo lóhcy dawa. — Dary ſlepja
wocži. — Njekupuj droho a njebjeṙ darmo. — Błazny da wjac hacž ma. —
Lakomoſcź je hłuboke morjo. — Schtóž nicžo nima, pſcheje ſebi něſchto;
ſchtóž ma něſchto, žada wſchitko.

Měſacžkowe pſcheměnjenja. Wjedro.

Prěni běrtlk 7. jun. w nocy 12 hodź. 14 min.

Stary měſ. jun. pop. 2 hodź. 45 min.

Poſl. běrtlk 20. jun. w nocy 10 hodź. 31 min.

Młody měſ. 29. jun w nocy 12 hodź. 31 min.

21. jun. pop. 5 h. zapocžatk lěcźa.

22. jun. najdlěſchi dżeṅ (16 hodź. 31 min.).

Móžne wjedro.

Prěnjej dnjaj ſtaj rjanaj; 3. wjele deſchcźa; 4-6. hrozne, zymne wjedro;
8.—9. rjane, 11 hacž 15. khłódne, deſchcżojte wjedro. 20. zymne,
njewobſtajne; 22.—23. khětrje cżopło; 24. deſchcź; 25. zyma, potom
deſchcżuje hacž do kónca.

Wopomnjenja hódne dny.

8. 10. 11. kwatember.

16. wuzwoleṅſki dżeṅ bamža Piuſa ♣IX.♠

30. kralowſka renta.

Hermanki.

1. Njeſwacžidło (ſk.).

Radeburg (kl.).

2. Radeburg (ſk.).

3. Eiſenberg (wołm.)

7. Kulow (ſk.; kl.).

9. Zhorjelc (wołm.).

13. Biſkopicy (ſk.; kl.).

15. Rakecy (ſk.; žit.).

20. Halſchtrow (ſk.; kl.). Hucżina (ſk.; kl.). Zhorjelc (ſk.; kl.).
Mužakow (ſk.; kl.).

23. Ortrand (ſk.).

24. Woſlink (ſk.; kl.).

Wjelecźin (ſk.).

Ortrand (kl.).

27. Dreždźany, Nowe Měſto (kl.).

Luban (ſk.; kl.).

Rychbach (ſk.; kl.).

28. Bart (ſk.).

Dobry pohan.

Arabiſki wěrch Abulfeda nadeṅdźe junu wjecžor dźěłacźerja na haſy,
kotryž, hacžrunje mucžny wot dźěła, cźežki kamjeń z pucźa waleſche.

Wěrch pſchiſtupik njomu prajicy: „Schto cžiniſch tudy tak pozdźe?“
Dżěłacźeṙ jomu wotmołwi: „Tu ležeſche wulki kamjeṅ na pucźu a ſym ſo do
njoho zakopnył. Pſchecy bole ſo cźmi a lóhcy móhł něchtó pſchez njón
padnycź a ſo wobſchkodźicź. Toho dla jȯn ſtronu walam.“ O zo by kóždy
kſcheſcźan tajku wutrobu měł, kaž tutón pohan.

Cyrkwinſka protyka ſerbſkich woſadow.

Pokracž. chrkw. prot. w meji.

25. Budyſch. a Khróſcź. kaž 23. meje. W Radw. kaž 24. meje. W Ralbicach
a Wotrowje wobkhad wokoło wſy. W Njebjelcž. w 6 h. boža mſcha a
proceßion do Klóſchtra. Klóſchtrje pſchikhad khrȯſcż. a njebjelcž.
proc., ſerbſke prědowanjo. W Kulowje kaž 23. meje, tola bjez prědowanja;
doſp. wotp. ſkapulira.

26. Pſchikazany ſwj. dźeń z nyſchporom. Khróſcź. dop. wotewzacźo jutr.
wěcy; pop. nyſchpor, wobkhad wokoło wſy a prědowanjo. W Njebj. dop. Bože
Cźěło wuſtajene; pop. 2 h. nyſchp.: wobkhad wokoła cyrkwje, prjecžwzacźo
„horjeſtacźa“, ♣Te Deum.♠ Rad. dop. po ſcźenju prjecžwzacźo
„horjeſtacźa“, jutrowneje ſwěcy a zawěſchenoho kſchiža; pop. wobkhad po
wſy, nyſchpor a prědowanjo. Ralb. do bož. mſchě wobkhad wokoło cyrkwje;
pop. po lit. 3 krócź wokoło cyrkwje, prědowanjo. — Wotr. dop. bože Cźěło
wuſtajene, pop. nyſchp. pſched wuſtaj. bož. Cźěłom, wobkhad 3 krócź po
keŕchowje. Kul. pſchipołdnju 12 donjebjesſtpěcźo z wobkhadom, w 2
nyſchpor. — W Radw. doſp. wotp. romſkich ſtationow.

29. W Khróſcź. dopołdnja, a pop. w Njebj. dop. wobkhad wokoło cyrkwje.
Kul. ſwjedźeń ſwj. Bonifacia, patr. napſchecźo wohenjej; dop. Bož. Cźěło
wuſtajene; po nyſchporje wulki wobkhad ze wſchitkimi relikwijemi wokoła
měſta.

31. Kóne mejſkeje pobožnoſcźe.

Junij. 3. 10. 17. w Radworju kaž 7. jan.

3. We Wotr. rano w 5 h. boža mſcha a pſchewod proceß. do Krupki, hdźež
4. dop. wokoło 11 hodź. dońdźeja a 6. pſchip. ½1 zaſy woteńdźeja.

4. Swjecżenjo kſchcźeńſkeje wody we farſkich cyrkwjach, w Klóſchtrje a
Róž. jeno profetije.

5. Swjatkownicžka. Bud. nyſchp. prěd. — Khróſcź. Njebj. Ralb. Wotr. Kul.
dopołdnja Bože cźěło wuſtajene, w Khróſcź. a Njebj. do bož. mſchě
wobkhad wokoło cyrkwje. Na nyſchp. prědow. we Khróſcź. Budyſch., Radw.,
Ralb., Kul., Klóſchtrje (ſerb.); w Radw. po nyſchp. wobkhad na ſwj.
kſchiž. W Kul. doſp. wotp. ſkapulira. W Njebjelcž. w 2 h. nyſchpor.

6. Swjatk. póńdź.; pſchikaz. ſwj. dźeń z nyſchporom. Pſchip. ½1 wotkhad
proceßiona z Krupki.

7. Swjatk. wutora. Swjaty dźeń. Proceßiony ze ſwj. Mariju do Róžanta
dżeja z Khróſcż., Njebjelcž., Radw., Ralb., Wotr. a Klóſchtra. W Róž.
prědow. a nyſchpor. Pop. po 4. hodź. nutswjedźenjo krupcžanſkoho proc.
we Wotrowje.

8. 10. 11. póſt ſuchich dnjow.

11. Wobzamknjenjo jutr. ſpowjedźe.

12. Zaſy ♣Asperges.♠ W Khróſcź,. Radw., Ralb. a Kul. njedź. po ſuch.
dnjach kaž 13. měrca. We Wotr. na bož. mſchi bože Cžěło wuſtajene, tež w
Njebjelcž., hdźež po prědow. ♣Te Deum♠ a po njedźelſkim nyſchporje
nyſchp. „po morwych“ z wobkhadom na kerchow.

13. W Njebjelcž., Ralb. a Kulowje kaž 14. měrca.

15. Pſchedwjecžor pſched ſwjedź. bož. Cźěła. W Bud. němſk.; Khróſcź. (2
hodż.), Njebj. (1 h.), Ralb. (1. h.), Wotr., Klóſchtr., Róž. (1. h.)
nyſchp.; Khróſcź. a Wotr. wobkhad na kerchow; w Kul. 2 h. nyſchp.; na to
wobkhad; potom ½6 matutin. — Pſchiſp.: Dokelž ſo wſchitke porjadne bože
ſłužby hacž do 23. junija (rano, dopołdnja. popołdnju) pſched wuſtajenym
Božim Cźěłom ſtanjeja, njebudźe to hakle woſebje pomjenowane.

16. Pſchikaz. ſwj. dź. z nyſchporom a ſwjecźenjom pſchez 8 dnjow. Bud.
ſerb. prědow. — Bud. němſk. dop. boža mſcha (bjez prědow.) z wobkhadom k
4 zaſtawkam we cyrkwi; pop. wobkhad po cyrkwi. — Khróſcź. Boža mſcha,
prědowanjo, wobkhad k 4 zaſtawkam we wſy; popołd. nyſchp., wobkhad k 1
zaſtawkej we wſy, prědowanjo. Njebj. pop. prědow., boža mſcha, wobkhad k
4 zaſt. we wſy; pop. 2 łacź. nyſchp., wobkhad k 1 zaſtawkej na
kerchowje. — Radw. wobkhad k 4 zaſt. we wſy, boža mſcha, prědowanjo,
požohnowanjo; pop. łacż. nyſchp.; prědow., wobkhad k 1 zaſt. we (Skóncž.
w juliju.)

Měſacžkowe pſcheměnjenja. Wjedro.

Prěni běrtſk 6. jul. rano 2 hodź. 28 min.

Stary měſ. 12. jul. nocy 11 h. 33 min.

Poſl. běrtlk 20. jul. pop. 3 hodź. 14 min.

Młody měſ. 28. jul. pſchip. 12 hodź. 16 min.

12. jul. wjecžor 9 h. 42 m. hacž 13. jul. rano 1 h. 22 min. cyłe
zacźmicżo měſacžka.

Móžne wjedro.

Prěnje dny julija ſu zymne; 4. cżopło; 6. zyma, ale jaſno; 7.—18. rjenje
cźopło a ſtajne wjedro. 19.—21. něſchto deſchcża; wot 22. hacž do kónca
cżopły a rjany cžas.

Wopomnjenja hódne dny.

23. zapocžatk pſowych dnjow.

Hermanki.

2. Huſka (ſk.; kl.).

4. Bjernacżicy (ſk.; kl.)

Rychbach (ſk.; kl.).

Stołpin (ſk.; kl.).

6. Njeſwacžidło (ſk.).

11. Biſkopicy (ſk.)

Nowoſalc (kl.).

12. Wulke Zdźary (ſk.)

18. Lubij (ſk.; kl.).

Połcžnica (ſk.).

Schěrachow (ſk.; kl.).

19. Połcžnica (kl.).

20. Rakecy (ſk.; žit.).

25. Wóſpork (ſk.; kl.).

28. Kamjenc (ſk.).

30. Budyſchin (ſk.; klam.)

Najwjetſchej błaznaj.

Pobožny wucžeŕ wopraſcha ſo ſwojich wucžomcow: „Schtó drje ſtaj
najwjetſchej błaznaj na cyłym ſwěcźe?“ Wucžomcojo hudachu, ale
njemóžachu na prawe pſchińcż. Wucžeṙ prajeſche: „Prěni błazyn je, ſchtóž
cżežcy zhrěſchi a ſebi za wokamiknite wjeſelo wěcžne horjo wuměni. Schtó
wě, hacž Bóh joho wutrobu zaſy k pokucźe dohnuje? Druhi błazyn je,
ſchtóž z cźežkim hrěchom lehnycź dźe, bjez toho zo by jón wobželnoſcźił
a ſpowjedanjo ſlubił; dokelž njewě, hacž budźe nazajtra hiſchcźe žiwy.“

Cyrkwinſka protyka ſerbſkich woſadow.

Pokracž. cyrkw. prot. w juniju.

wſy; w cyrkwi lit. wo najſw. ſakramencźe. — Ralb. prědw., wobkh. k 4
zaſt. boža mſcha; pop. lit. prědw., wobkhad k 1 zaſt. we wſy. — Wotr. w
8. hodź. prědw., boža mſcha, wobkhad k 4 zaſtawkam we wſy; pop. nyſchpor
z požohnowanjom. — Klȯſcht. boža mſcha (bjez prědw.), wobkhad po
klóſcht. dworje; pop. nyſchp. z wobkhadom. — Róž. rano 5. boža mſcha z
požohnówanjom; dop. a pop. nicžo. — Kul. 7 ſerbſke prědwanjo, w 9 h.
wobkhad k 4 zaſtawkam, boža mſcha; pop. nyſchp. z wobkhadom na
torhoſchcźo; kompletorium. — W Kul. doſp. wotp. ſkapulira.

17. 18. 20. 21. 22. W Bud. němſk. rano, dop. (z wobkh.) boža mſcha
pſched božim Cźěłom; 2 nyſchp. — Khróſcż. 6. hodż. boža mſcha; pop. 2 h.
nyſchpor. — Njebj. a Ralb. boža mſcha; pop. 1 lit. a požohn. — Rad. boža
mſcha pſched Božim Cźěłom, (pjatk tydź. pob. bratrſtwa); pop. nicžo. —
Wotr. boža mſcha pſched Bož. Cźěłom; pop. lit., požohn., rozarije.
Klóſchtr. rano, dop. pop. bože Cźěło wuſtajene. — Róž. 6 a 7 bož. mſcha;
pop. 1 nyſchp. — Kul. boža mſcha; nyſchpor.

18. W Kul. kaž 17. jun.; wjecž. ½6 matutinum.

19. Khróſcźicach dop. prědw., boža mſcha, wobkh. po wſy; pop. nyſchp.,
wobkh. k 1 zaſtawk. we wſy, prědowanjo. — Njebj. kaž 27. meje. — Radw.
Wobkh. z bož. Cźěłom wokoło cyrkwje, boža mſcha, prědowanjo,
požohnowanjo; pop. łacź. nyſchp., prědw. wobkhad z božim Cźěłom na ſwj.
kſchiž. — Ralb. po božej mſchi wobkhad k 4 zaſtawkam a prědowanjo; pop.
kaž 27. meje. — Wotrow. Boža mſcha z prědowanjom; pop. nypſch. a wobkhad
k 4 zaſtawkam. — Klóſcht. boža mſcha, wobkhad; pop. nyſchpor z
wobkhadom. — Róžant. rano 5. h. boža mſcha z wobkhadom; dop. a pop.
nicžo; wjecžor 6. hodź. pobožnoſcź k cžeſcźi ſwj. Marije. — Kul. dopołd.
cyrkw. ſpěw ♣„Sexta“♠ we farſkej cyrkwi, wobkhad na ſwj. kſchiž, hdźež
♣„Nona“,♠ wobkhad z boź. Cźěłom, boža mſcha, prědowanjo, wobkhad po
cyrkwi; popołd. po nyſchporje wobkhad na torhorſchcźo.

23. Dokhowanja božoho Cżěła, cyrkw. dźeń. — Khrȯſcź. dop. boža mſcha,
pop. 2. nyſchpor, wobkhad k 1. zaſtawkej we wſy, pŕědowanjo. — Njebj.
rano 6. bož. mſcha; pop 2. h. lit., wobkhad k 1 zaſt. na kerchowje, ♣Te
Deum.♠ — Radw. rano 5 bož. mſcha; dop. 8 boža mſcha, prědowanjo, wobkhad
po wſy k 1. zaſtawkej, ♣Te Deum,♠ požohnowanjo; pop. nicžo. — Ralb. ran.
boža mſcha, pop. 2 nyſchp. a wobkhad k 1. zaſt. we wſy. — Wotr. 7. bož.
mſcha; pop. nyſchp., wobkhad k 1. zaſtawkej, ♣Te Deum.♠ — Klóſcht. boža
mſcha, wobkhad; po nyſchp. wobkhad k 4 zaſtawkam. — Róž. rano 5 boža
mſcha z wobkhadom. — Kul. „Sekſta“ w cyrkwi, wobkhad na ſwj. kſchiž, tam
„Nona“; wobkhad, boža mſcha; pop. nyſchp., wobkhad na torhoſchcżo,
prědowanjo.

24. Swjaty dźeń. Bud., Njebj., Ralb. na pſchichodnu njedźelu
pſchepołoženy. Khróſcź., Radw. Wotr. Kul. prědwanjo; w Klóſcht. ſerbſke
prědowanjo; w Kul. nyſchpor a doſp. wotp. ſkapulira.

29. Pſchikaz. ſwj. dźeń z nyſchporom. Patronſki ſwjedźeń bud. tach.
cyrkwje z doſp. wotpuſtkom; — Njebj. (dop.) a Wotr. (dop. a pop.) bože
Cźěło wuſtajene. — W Kul. japoſcht. doſp. wotpuſtk a ſkapulira. —
Wſchudźom doſp. wotpuſtk za tych, kotſiž kſcheſcźanſku wucžbu wopytuja.

Julij. 1. 8. 15. 29. w Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa (kaž 7.
jan).

2. Swjaty dźeń bjez nyſchpora. Proceſſiony dźeja do Róžanta z
Budyſchina, ze ſwj. Mariju z Khrȯſcźic, Njebjelcžic, Ralbic, Wotrowa,
Klóſchtra, Kulowa. W Radw. kemſche na ſwj. kſchižu, w Kul. doſp. wotp.
ſkapulira. — W Róžencźe doſpołny wotpuſtk a nyſchpor.

3. W Radworju a Kulowje měſacžna njedźela kaž 2. jan.

13. Lubjeny ſwjaty dźeń Njebjelcžanſkeje woſady z prědowanjom a
wobkhadom wokoło polow.

16. Swjedźeń ſkapulira. W Kul. hacž do 23. doſp. wotp. za ſobuſtawy
bratrſtwa ſkapulira. (Skóncž. w aug.)

Pſchecžinjak dyrbi na poſledku z haṅbu do Nuzowa a Khudobic cźahnycź. —
Robota do ſoboty a pjenjezy do njedźele. — Pſchecžinjak ma dźěrawy zak.
— Schtóž wojuje a twari, žonu a dżěcźi pyſchnje hotuje, a ſkorži a
hoſcźiny dawa: njech ſo nuzy boji.

Měſacžkowe pſcheměnjenja. Wjedro.

Prěni běrtlk 4. aug. dop. 9 hodź. 49 min.

Stary měſ. 11. aug. dop. 10 hodź. 11 min.

Poſl. běrtlk 19. aug. dop. 8 h. 48 min.

Młody měſ. 26. aug. nocy 10 hodź. 23 min.

Móžne wjedro.

Prěnje dny hacž do 6. jara cźopłe, druhdy zaſtupuje wětſik; po 8.
deſchcż a pokhmurjene wjedro; 11. njewjedrojte; 13. zaſy rjenje; 15. w
nocy mróz; 16. hrimanjo; 17. zymny deſchcź; 18.—25. rjenje a cźopło; 26.
hacž do kónca njewobſtajne wjedro z hrimanjom a zliwkami.

Wopomnjenja hódne dny.

1. kral. dawki.

9. naſtupny dżeṅ J. Maj. krala Jana na trón.

23. kónc pſowych dnjow.

26. Mjeniny budyſchinſkoho tachanta Ludwika.

Hermanki.

1. Budyſchin (kl.).

Kulow (ſk.; (kl.).

2. Radeburg (ſk.).

3. Njeſwacžidło (ſk.)

8. Kinſpork (ſk.).

9. Bart (ſk.).

Kinſpork (kl.).

13. Woſtrowc (ſk.; kl.)

17. Rakecy (ſk.; žit.)

Radeberg (ſk.).

18. Radeberg (kl.).

20. Ruland (ſk.).

22. Zhorjelc (ſk.; kl.).

Ruland (kl.).

24. Halſchtrow (ſk.; kl.).

27. Ortrand (ſk.).

29. Wóſpork (ſk.; kl.)

Ortrand (kl.).

Dobra hońtwa.

Puſtnik ſwj. Macedonius bu junu we puſcźinje wot wěrcha wopytany, kotryž
běſche z wulkim towaṙſtwom na hońtwje. „Schto cžiniſch tudy we
puſcźinje?“ wopraſcha ſo wěrch puſtnika. Měſto wotmołwjenja wopraſcha ſo
puſtnik: „Schto dha ty tudy cžiniſch?“ Wěrch wotmołwi: „Kaž widżiſch,
ſym hoṅtwy dla tudy.“ Swjaty wotmołwi: „Tež ja ſym hońtwy dla tudy, tola
njedźeržu hońtwu na zwěrinu a cžaſne, ale hońtwu na njezahinite, na
njebjeſa.“ Kſcheſcźano, za cžim honiſch ty tudy na zemi?

Cyrkwinſka protyka ſerbſkich woſadow.

Pokracž. cyrkw. prot. w juliju.

W Klóſcht. a Róžencźe doſp. wotp. na ſwj. Schcźěpana abta ciſtercienſow.

20. W Kul. doſp. wotp. ſkapulira.

22. Swjaty dźeń (w Bud. na njedźelu pſchepołoženy). W Klȯſchtrje,
Róžeńcźe, Kulowje nyſchpor. W Kamjeńcu patronſki ſwjedźeń.

24. W Kul. vigilny pȯſt.

25. Swjaty dźeń (we Budyſchinje na njedźelu pſchepołȯženy); w Kulowje
japoſchtołſki doſpołny wotpuſtk rózarija. — Klóſchtrje, Rožeńcźe, Kul.
nyſchpor.

26. W Kulowje doſp. wotp. ſkapulira.

30. Rano ½6 wotkhad „khróſcźanſkoho“ proceſſiona z Khróſcźic k ſwj.
Hanje (hdźež pſched wjecžorom dóńdźeja), do Filipsdorfa a Rumburga,
hdżež 31. julija popołdnju wokoło 3 pſchińdźeja. 1. auguſta popołdnju 3.
h. zhromadne nutswjedźenjo zjenocźeneju ſerbſkeju proceſſionow, potom
ſerbſke prědowanjo. Wotkhad z Rumburga 2. auguſta rano ½6.

31. Rano 6 wotkhad „ralbicžanſkoho“ proceſſiona z Budyſchina do
Rumburga, hdźež popołdnju wokoło 4. hodź. dóńdżeja. Wotkhad 2. auguſta
rano 6. hodź.

Auguſt. 1. W Klóſchtrje popołdnju ſo ſpowjedż ſłyſchi.

2. Klóſchtrje (a Rumburgu) doſpołny wotpuſtk „Portiunkula“ ze ſerbſkim
prědowanjom dopołdnja. W Rumburgu rano wotkhad Khróſcźanſkoho (w ½6
hodź.) proceſſiona.

5. 12. 19. 26. w Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa (kaž 7. jan.)

7. w Radworju a Kulowje měſacžna njedźela, kaž 2. januara. w Kul. doſp.
wotpuſtk ſkapulira.

10. Swjaty dźeń (w Budyſchinje na ſcźěhowacu njedżelu pſchepołoženy) w
Klóſchtrje, Róžencże a Kulowje nyſchpor.

14. Rano 7. wotkhad proceſſiona z Khróſcżic do Wölmsdorfa, hdżež wjecžor
wokoło 6 dóndźeja a na zajtra (15. aug.) dopołdnja wokoło ½10 zaſy
woteńdźeja.

15. Pſchikazany ſwjaty dźeń z nyſchporom. Titularny ſwjedźeń
radworſkeje, klóſchtyrſkeje, róžencźanſkeje a kulowſkeje cyrkwje. Do
božeje mſchě ſwjecźenjo zelow. W Khrȯſcźicach a Ralbicach do božeje
mſchě wobkhad na kerchowje. W Njebjelcžicach, Wotrowje a Kulowje na
božej mſchi bože Cźěło wuſtajene, w Kul. po ſcźenju prědowanjo.
Popołdnju we Wotrowje wobkhad ze zaſtawkami (ſtationami) na kerchowje;
we Kulowje nyſchpor ze ſerbſkim prědowanjom a wobkhadom wokoło měſta; w
Kulowje doſpołny wotpuſtk ſkapulira; w Klóſchtrje a Róžeńcźe doſp. wotp.

19. Popołdnju ſo we Klóſchtrje ſpowjedż ſłyſchi.

20. W Klȯſchtrje doſpołny wotpuſtk na ſwj. Bernarda z wobkhadom a
němſkim prědowanjom.

21. W Radworju wopomnjecźo nutswjedżenja bratrſtwa „Jězuſoweje
ſmjertneje ſtyſknoſcźe a dźak za domojkhowane žně; doſp. wotp.; na božej
mſchi Bože Cżěło wuſtajene; po nyſchporje wobkhad wokoło cyrkwje,
jandźelſke rózarije a ♣Te Deum♠ pſched wuſtajenym božim Cźěłom. — Wo
Wotrowje dźakowny ſwjedźeń za domojkhowane žně, ♣Te Deum.♠ — W Kulowje
doſp. wotpuſtk ſkapulira.

23. We Kulowſkej woſadźe vigilny póſt.

24. Swjaty dźeń (we Budyſchinje na njedźelu pſchepołoženy). W
Njebjelcžicach doſp. wotp. bratrſtwa ſwj. Boſcźana. W Klóſchtrje,
Kulowje a Róžeńcźe nyſchpor. W Kulowje japoſchtołſki doſpołny wotpuſtk
bratrſtwa rózarija.

Zlutniwoſcź z luboſcźe k bližſchomu.

Abt Gallus we benediktinſkim klȯſchtrje Banz (we Würcburgſkim)
wotcżahowaſche ſebi, zo móhł potrěbnych cźim bóle podpjeracź. Junu zjewi
jomu ſłužownik, zo nowy kłobuk a ſuknju trjeba, dokelž ſtaj ſtarej tak
wotnoſchenej, zo ſo za njoho wjacy njepſchiſtojitaj. „Stary kłobuk je za
mnje dobry doſcż, wſchak ſym ja tež ſtary; ſtara ſuknja njech ſo
wobrocźi a pſcheſchije, a móžu ju dlěje trjebacź, wotmołwi abt. Na
tymſamym dnju pak póſła khudej wudowje 300 ſchěſnakow.

Hdyž ſo najlěpje hraje, pſcheſtań. — Nježortuj z tym, ſchtož ſmjerdźi,
ſchtož ſchkodżi, ſchtož boli. — Wot dobroho ſłowa jazyk njezaboli. —
Njełaž do měcha a njepſchiṅdżeſch na młyn. — Wjele płatu by trjebał,
chcył wſchěm ludżom hubu zaſchicż.

Meſacžkowe pſcheměnjenja. Wjedro.

Prěni běrtlk 2. ſeptbr. pop. 2 h. 55 min.

Stary (połny) měſ. 9. ſeptbr. nocy 11 h. 9 m.

Poſl. běrtlk 18. ſept. rano 2 h. 27 min.

Młody měſ. 25. ſept. rano 7. h. 32 min.

23. ſept. rano 7 h. zapocžatk nazymy.

25. ſept. ſo dźeṅ a nóc runatej.

Móžne wjedro.

Hacž do 4. rjane dny; na to hrimanjo; hacž do 9. rjane jaſne wjedro; na
to njewobſtajny cžas; 11. něſchto deſchcża; 18—25. wětſikojte; 27.
rjenje cżopło; 29. a 30. deſchcźojte.

Wopomnjenja hódne dny.

1. zapocž. hóntwy.

4. ſpomnjenjo na załoženjo konſtitucije.

6. wuzwolny dźeṅ budyſchinſkoho tach. Ludwika.

21. 23. 24. kwatbr.

30. kralowſka renta.

Hermanki.

5. Ramnowy (ſk.; kl.).

Stołpin (ſk.; kl.).

Žitawa (ſk.; kl.).

Kinſpork (ſk.).

6. Njeſwacžidło (ſk.).

8. Mužakow (ſk.; kl.)

Wołbramecy (ſk.;

10. Eiſenberg (ſk.).

12. Biſkopicy (ſk.).

Nowoſalc (kl.).

Póckowy (ſk.; kl.).

14. Radeburg (ſk.).

15. Radeburg (kl.).

19. Kamjeṅc (ſk.; kl.).

Woſtrowc (ſk.; kl.)

Rychbach (ſk.; kl.).

21. Bart (ſk.; kl.).

Rakecy (ſk.; žit.).

22. Mužakow (kl.).

26. Wojerecy (ſk.; kl.; wołm.)

26.—30. Lipſk.

28. Połcžnica (ſk.).

29. Woſlink (ſk.; kl.).

Połcžnica (kl.).

Wjelecźin (ſk.; kl.).

Krótka wotmołwa.

Junu pjatk pſchiṅdźe cuzownik do hoſcżeṅca a kazaſche ſebi póſtne ſědźe.
Hoſcźeṅcar naſpomni jomu z poſměwknjenjom: „Kaž ſo mi zda, ſcźe kruty
katholik.“ Cuzownik wotmolwi: Pſchecźelo, ſtarajcźe ſo za mój hłódny
žołdk, nic wo moju wěru.“ Wohańbjeny hoſcźeṅcar nóžkowaſche do kuchinje.

Cyrkwinſka protyka ſerbſkich woſadow.

2. 9. 16. 23. 30. w Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa (kaž 7.
jan).

4. W Radworju a Kulowje měſacžna njedźela (kaž 2. januara). We
Klóſchtrje rano po božej mſchi (5. hodź.) wukhad proceſſiona do Krupki,
hdźež 5. ſept. pſchipołdnju dóńdu 8. ſept. rano 6. woteńdźeja a 9. ſept.
dopołdnja (wot ½11) domoj pſchińdźeja.

7. W Rȯžencże ſo popołdnju ſpowjedź ſłyſchi; pſchikhad ſchěrachowſkoho
proceſſiona.

8. Swjaty dźeń z wopominanjom pſchez 8 dnjow. Proceſſiony ze ſwj. Mariju
do Róžanta z Khróſcźic, Njebjelcžic, Radworja, Ralbic, Wotrowa,
Klóſchtra a Kulowa. — W Rȯžeṅcże doſp. wotp. W Kul. doſp. wotp.
ſkapulira. W Róž., Klóſchtrje a Kulowje nyſchpor.

9. Dopołdnja wokoło ½11 nutswjedźenjo krupcžanſkoho proceſſiona do
Klóſchtra, na to boža mſcha.

11. Titularny ſwjedźeń ſerbſkeje cyrkwje w Budyſchinje, kermuſcha. W
Klóſchtrje a Róžeńcże doſp. wotpuſtk.

14. W Kul. doſp. wotp. ſkapulira. W Róžeńcźe wotdźenſa hacž do jutrow
rańſche bože ſłužby na njedźelach a ſwjedźenjach rano 6. hodź.

18. W Radworju dopołdn. kemſche na kſchižu. — 21. 23. 24. póſt ſuchich
dnjow.

21. Swjaty dźeń (Budyſch. na njedźelu pſchepołoženy); w Klóſchtrje, Róž.
a Kulowje nyſchpor. W Kul. japoſcht. doſp. wotp. rózarija. — W
Khróſcźicach ſu wot dźenſa hacž pſched 1. njedźelu po Jutrach kemſche
njedźele a ſwjedźenje rano 6, dop. 9.

25. W Khróſcźicach, Radworju, Ralbicach a Kulowje pobožnoſcź na njedźelu
po ſuchich dnjach (kaž 13. měrca); w Njebjelcžicach po njedźelſkim
nyſchporje nyſchpor „po morwych“ z wobkhadom na kerchow. — 25. W
Dreždżanach ſerbſke prědowanjo.

26. W Njebjelcžicach, Ralbicach a Kulowje kaž 14. měrca.

29. Swjaty dźeń (w Budyſch. němſki na njedźelu pſchepołoženy). W
Klóſchtrje, Róž. a Kulowje nyſchpor. W Njebjelcžicach wot dźenſa hacž
pſched Wałporu (1. meje) kemſche na njedźelach a ſwjedźenjach dop. 9. —
W Ralbicach wot dźenſa hacž do Bołmoncžki njedźelſke a ſwjedźeńſke
kemſche rano 6, dopołdnja 9. hodż.

Dobra kup.

♣Dr.♠ Jan Michał Sailer, biſkop we Regensburku, mějeſche daloke pucźe k
ſirmowanju cžinicź a wožeſche ſo we hubjenym najatym wozycžku, kotryž
ſtarej konikaj cźehnjeſchtaj. Pſchecżeljo jomu radźachu, zo by ſwojeje
ſtaroby dla ſebi tola tajki wóz wobſtarał, we kotrymž by ſo lóže
ſedźało. Sailer ſpózna, zo by to wužitne było a nalutowa ſebi po cžaſu
něſchto ſtow ſchěsnakow k nowomu wozej. Hdyž chcyſche ſebi wóz kupicź,
dóſta z italſkeje Schwicy dołhi liſt wot młodoho cžłowjeka, kotrohož
nana běſche derje znał. Pſchez njezboža běſche ſwȯjba wo wſchitko
pſchiſchła a młodźenc proſcheſche biskopa, zo chcył jomu we nuzy
pomhacź, zo by na duchownſtwo doſchtudowacź móhł. — Hnydom póſła jomu
biskop tamne pjenjezy a wožeſche ſo zaſy, kaž prjedy we ſtarym wozycžku
z hubjenymaj konikomaj. — Tamny młodżenc wuſchtudowa we Lucernje
duchownſtwo a bu horliwy miſſionaṙ we cuzych krajach.

Luboſcź bjez dźiwanja na wěru.

Bamž Pius ♣IX.♠ wuhlada, hdyž junu w lěcźe 1847 po jenej haſy w Romje
jědźeſche, ſtaroho muža na zemi ležecź. Bamž porucži zaſtacź a na joho
praſchenjo wotmołwi jedyn z pſchihladowarjow: „To je jenož žid“.
Njeſpokojny z tajkim njeluboſcźiwym wotmołwjenjom wuſtupi Pius z woza,
pomhaſche njemócnoho ſam do woza zběhacź, dowjeze joho domoj a póſła
jomu potom bórzy ſwojoho lěkarja a trěbnje wothladanjo.

Měſacžkowe pſcheměnjenja. Wjedro.

Prěni běrtlk 1. okt. nocy 10 h. 17 min.

Stary měſ. 9. okt. pop. 2 h. 40 min.

Poſl. běrtlk. 17. okt. wjecž. 7 h. 11 min.

Młody měſ. 24. okt. pop. 4 h. 33 min.

Prěni běrtlk 31. okt. dop. 8 h. 59 min.

Móžne wjedro.

Prěnje tſi dny jaſne, ale trochu zymne; 4. a 5. cźopło; 7. deſchcź; 8.
hacž 14. pokhmurjene a zymne; 15. wětſikojte a deſchcźojte; 17. wětr a
ſněh; 19. njewobſtajne; 21.—27. ſylny deſchcź; 28. a 29. rjenje; 30. a
31. pokhmurjene a zymne.

Wopomnjenja hódne dny.

1. dawki za wopalenſku pokładnicu.

15. parſchonſki a rjemjeſniſki dawk.

Hermanki.

1.—9. Lipſk.

3. Hucżina (ſk.; kl.)

Bjernacźicy (ſk.; kl.).

5. Njeſwacžidło (ſk.)

6. Mužakow (wołm.)

10. Lubij (ſk.; kl.).

Kulow (ſk.; kl.).

Schěrachow (ſk.;

17. Wóſpork (ſk.).

Kinſpork (ſk.).

18. Kinſpork (kl.).

19. Rakecy (ſk.; žit.).

20. Zhorjelc (wołm.)

22. Kroſno (ſk.).

24. Halſchtrow (ſk.; kl.). Dreždżany, ſtar. měſt. (kl.).

Kroſno (kl.).

27. Ortrand (ſk.).

28. Ortrand (kl.).

29. Budyſchin (ſk. kl.)

Ruland (ſk.).

31. Ruland (kl.).

Wužitk jałmožny.

Theodoſius, abt we Antiochii, dawaſche kóždy zeleny ſchtwórtk, na
kotrymž khudźi a ſyroty ſo ſkhadźowachu, kóždomu wěſtu měru żita, wina a
mjedu. Po joho ſmjercźi naſta wulki hłȯd, a tohodla zanjechachu te ſame
lěto tu jałmožnu, kotraž běſche pod Theodoſiom waſchnjo była. Hdyž
pozdźiſcho bróžnje wotewrichu, namakachu žita ſkażene a dyrbjachu je do
morja cźiſnycź. Tu rjekny nowy abt bratram: „Njechachmy tu prjedawſchu
jałmožnu dacź a nětk ſkazy ſo nam dźeſacźkrócź wjacy. A ſchto ſmy pſchi
tym dobyli?“

Cyrkwinſka protyka ſerbſkich woſadow.

1. Z Khróſcźic pſchipołdnju 12. wotkhad proceſſiona na Ralbicy do
Kulowa, hdźež wokoło 5. wjecžor nutswjedźenjo. W Kulowje ſo popołdnju
(kaž tež cyły ſcźěhowacy tydźeń) ſpowjedź ſłyſchi.

2. W Radworju wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje abo kermuſcha. Po
nyſchporje nyſchpor po morwych. — W Knlowje titularny ſwjedźeń bratrſtwa
„ſwjatoho rózarija“ z doſpołnym wotpuſtkom pſchez cyłe woſom dny. —
Pſchipołdnju ½1 wotkhad khróſcźanſkoho proceſſiona z Kulowa. — Popołdnju
we Kulowje wobkhad wokoło měſta. W Radworju wot dźenſa hacž do Wałpory
njedżelſke a ſwjedźenſke kemſche rano 6, dopołdnj 9. hodż.

3. W Radw. rano matutin a laudes „po morwych“, rekwiem a „libera“ pſched
marami.

5. W Klóſchtrje a Róž. doſp. wotpuſtk na ſwj. Placida.

7. 14. 21. w Radworju pjatkowna pobožnoſcż bratrſtwa (kaž 7. januara.)

9. W Kulowje wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje (kermuſcha). Drnhi
wotpuſtk. Němſke prědowanjo njeje dopołdnja. Na bož. mſchi bože Cźěło
wuſtajene. Nyſchpor z němſkim prědowanjom a rózarijemi.

10. W Kulowje rano ½5 matutin „po morwych“, rekwiem, Libera. Wot dźenſa
hacž do 7. novembra w Kulowje dżěławe dny kemſche ½6 a ½9.

16. We Wotrowje wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje (kermuſcha); do božeje
mſchě prědowanjo; na bož. mſchi a na nyſchporje bože Cźěło wuſtajene.
Nyſchpor „po morwych“ z wobkhadom na kerchow.

17. We Wotrowje rano, matntin a laudes „po morwych“; 7. wobkhad na
kerchow; rekwiem a Libera.

21. W Klóſchtrje druha kermuſcha; popołdnju ſerbſke prědowanjo. W
Kulowje doſp. wotp. ſkapulira.

22. Pȯſtny dźeń khrȯſcźanſkeje woſady.

23. W Khróſcźicach wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje (kermuſcha). Na
božej mſchi Bože Cźěło wuſtajene. Popołdnju nyſchpor „po morwych“.

24. W Khróſcź. rano matntin a laudes „po morwych“; wobkhad na kerchow,
rekwiem, Libera.

27. W Kulowſk. woſadże vigiluy póſt.

28. Swjaty dźeń (w Budyſchinje na njedźelu pſchepołoženy, w Khróſcźicach
pſchikazany woſadny ſwjedźeń). W Khrȯſcź., Klóſchtrje, Róžencźe a
Kulowje nyſchpor. — W Kul. doſp. wotp. ſkapulira.

Němy.

Zwudowjena burowka dyrbjeſche ſebi někotrych cželadnikow dżeržecż,
dokelž běchu dźěcżi hiſchcże njedoroſcżene. Wotrocžk mějeſche waſchnjo,
njeſchwarne wěcy bledżicź a druzy tomu też ſwoje ſłowcžko pſchiwdawachu.
Burowcy běſche to jara žel, dokelž widżeſche, kak dźěcżi wcźipnje na
njoho poſłuchachu. Jeje napominanja nicžo njepomhachu. Junu, hdyž za
wobjedom ſedżachu, ſtupi němy cžlowjek do jſtwy. Dokelž rycžecź
njemóžeſche, pokazowaſche na ſchklu a na ſwój hort. Burowka kidny jemu
něſchto jědźe do talerja a ſtaji jón na khachlowu ławku. Mjez tym zo
proſcheṙ jědźeſche, hladaſche cželedź na njoho a wotrocžk prajeſche: „To
je tola zlě, hdyž cžłowjek rycžecż njemóže; tajki je cžas žiwjenja
bity.“

Burowka prajeſche: „Haj, prawje maſch; rycż je wulki dar boži; njemóžemy
ſo Bohu za nju dodźakowacż. Tola tónle cžłowjek změje něhdy wjele mjenje
zamołwjecź, dyžli my. Haj, jomu je lěpje, dyžli někotromužkuli, kotryž
móže rycżecź. Wotrocžko, ty budżeſch ſebi na ſmjertnym łožu ſnadź
pſchecź, zo bě němy był. Rozemiſch drje, ſchto měnju.“

Poměrnoſcź w dowolenych wěcach.

Hdyž bě ſwjata Hilžbjeta hiſchcźe młoda, rejwaſche wona kaž druhe młode
holcy rady, tola wobkedźbowaſche pſchi tym kaž pſchi druhich wjeſelach
prawu měru; pſchetož hdyž bě junu reju wurejwała, prajeſche wona, hdyž
ju k daliſchim rejam namołwjachu: „Jena je doſcź za ſwět, te druhe
ſpuſchcźu k cžeſcźi Khryſtuſowej“.

Měſacžkowe pſcheměnjenja. Wjedro.

Stary měſ. 8. nov. dop. 8 h. 29 min.

Poſl. běrtlk 16. nov. dop. 9 h. 51 min.

Młody měſ. 23, nov. rano 2 h. 18 min.

Prěni běrtlk 29. nov. nocy 11 hodź. 31 min.

Móžne wjedro.

Zapocžnje ſo ze zymu; 8. hacž 14. deſchcżuje; 16. ſněh a deſchcź; 17.
hacž 20. deſchcż; wot 23. cżopło; 29. njewobſtajne wjedro.

Wopomnjenja hódne dny.

1. kral. dawki.

18. pokutny pjatk.

Kaž je pſchiſchło, tak je pſcheſchło. — Tež bohaty pſchecy njewě, ſchtó
po nim herbuje. — Na wěrnoſcź njetrjebaſch wjele ſłowow. — Wokoło je
dale, runje najbliže.

Hermanki.

1. Bart (ſk.).

2. Njeſwacžidło (ſk.; len.).

Radeburg (ſk.).

3. Radeburg (kl.).

7. Dreždźany Friedrichſtadt (ſk.).

8. Wulke Zdźary (ſk.)

14. Rychbach (ſk.; kl.).

Stołpin (ſk.; kl.).

16. Rakecy (ſk.; žit.).

21. Wóſpork (ſk.; kl.).

22. Radeburg (ſk.).

26. Žitawa (ſk.; kl.).

Dobre pſchedznamjo.

Bur, kiž wjele do wſchelakich hłupych pſchiwěrkow dźeržeſche, jědźeſche
z wotrocžkom do lěſa. Wotrocžk prajeſche burej: „Tamle běži zajac pſchez
pucż“. Bur zawrócźi konje a wóz, prajicy: „To je njezbožowne znamjo,
hdyž zajac pucź pſcheběhnje. Doma mam tak něſchto nuzne cžinicź.“

Nazajtra zaſy do lěſa jědźeſchtaj a wjelk jimaj pucź pſcheběža. „To je
dobre znamjo“, rjekny bur; „to na zbožo pokazuje“ Dojěwſchi do lěſa
wupſchahnyſchtaj konja a puſchcźiſchta; na paſtwu. Hdyž běſchtaj ſebi
drjewa narubałoj, dźěſche wotrocžk po wóz, ale kak ſo ſtróži, hdyž ſo
dohlada, zo je wjelk konja ſkóncował. Zrudny burměnjeſche: „Nic zajac,
ale wjelk běſche wina mojoho njezboža.“

Cyrkwinſka protyka ſerbſkich woſadow.

1. Pſchikazany ſwjaty dźeń z nyſchporom. W Njebj. a Wotr. Bože Cźěło
wuſtajene (Wotr. tež popołdnju). Po ſwjedźenſkich nyſchporoch wſchudźom
nyſchpor po morwych; we Wotr. a Kul. a Njebj. wobkhad na kerchow; w
Njebj. na kerchowje rozarije. — W Kul. doſp. wotpuſtk ſkapulira.

2. Cyrkwinſki ſwjaty dźeń. Wſchudźom matutin a laudes (w Njebj. jeno
laudes) po morwych, rekwiem a libera; w Khróſcź., Ralb. a Wotr. do
božeje mſchě wobkhad na kerchow.

4. 11. 18. 25. w Radworju pjatkowna pobožnoſcż bratrſtwa (kaž 7.
januara.)

5. W Radworju ſo popołdnju wot 3 hodż. ſpowjedż ſłyſchi.

6. W Njebjelcžicach wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje (kermuſcha); po
nyſchporje nyſchpor po morwych a wobkhad na kerchow. — We Zdźeri
dopołdnja 9 kermuſchne bože ſłužby. — W Radworju ſwjedźeń bratrſtwa
„Jězuſoweje ſmjertneje ſtyſknoſcźe“. Doſpołny wotpuſtk; dopołdnja Bože
Cźěło wuſtajene; po nyſchp. wobkhad wokoło cyrkwje a měſacžna pobožnoſcź
bratrſtwa. W Kul. doſp. wotpuſtk „po morwych“; dopołdnja bratrſke
prědowanjo a wobkhad.

7. W Njebj. ¾7 laudes „po morwych“; rekwiem, Libera. Wot dźenſa hacž do
ſwj. Matija w Kulowje dżěławy dźeń kemſche 6. a 9.

11. Pſchikazany ſwjaty dźeń njebjelcžanſkeje woſady; na božej mſchi Bože
Cźěło wuſtajene; prědowanjo; nyſchp.

13. W Klóſchtrje a Róž. doſp. wotp. na wſchěch Swjatych z rjadu
ciſtercienſow. Wopomnjenjo poſwjecźenja tachantſkeje cyrkwje w
Budyſchinje (kermuſcha).

20. Wopomnjenjo poſwjecźenja cyrkwje w Ralbicach (kermuſcha). Po
nyſchporje nyſchpor po morwych. — W Kul. doſp. wotp. ſkapulira.

21. W Ralbicach rano matutin a laudes „po morwych“; wobkhad na kerchow;
rekwiem, Libera.

24. W Kul. doſp. wotp. ſkapulira.

25. Pſchikazany ſwjaty dźeń ralbicžanſkeje woſady z nyſchporom.

27. Spocžatk cyrkwinſkoho lěta abo advent (pſchikhad). Njedźele a ſwjate
dny adventa ſu rańſche kemſche kaž hewak.

27. W Dreždźanach ſerbſke prědowanjo.

28. A wſchitke druhe dźěławe dny adventa ſu w Khróſczicach,
Njebjelcžicach, Radworju a Kulowje rano 5 hodź.; w Budyſchinje,
Ralbicach, Wotrowje, Klóſchtrje a Róžeńcże rano 6 hodź. „Jutuje“. — W
Kulowje vigilny póſt.

30. Swjaty dźeṅ (we Budyſchinje na njedźelu pſchepołoženy). W
Klóſchtrje, Róžencże, Kulowje nyſchpor. W Kulowje doſp. japoſchtołſki
wotp. rozarija.

Wobwjeſcheny běži.

Mordaṙ bu na ſchibjeńcu wobwjeſcheny. W nocy dźěchu tam někotſi mužojo
nimo na hermank do njedalokoho měſta. Dohladawſchi ſo na wobwjeſchenoho,
zawołachu na njoho: „Pój ſobu na hermank“. Po khwilcy ſo na nich zawoła:
„docžakajcże, du ſobu“. Mužojo ſo njemało ſtróžichu a pocžachu běžecź.
Tamny běžeſche za nimi a wołaſche: „cžakajcźe, cžakajcźe tola“. Z dycha
wuběženi pſchiběžachu do měſta a powjedachu, zo wobwjeſchenc za nimi
běži.

Ale to njeběſche wobwjeſchenc, ale cuzownik, kiž tež na hermank dźěſche.
Nóc běſche jomu na ſchiju pſchiſchła a běſche ſo zabłudżił a mucžny do
keŕka lehnył, kiž běſche njedaloko ſchibjeṅcy. Na jich wołanjo běſche
wotucżił a wjeſoły za nimi běžał, zo by we towaṙſtwje zahe na hermank
trjechił.

Schtóž ſo wjele khwali, rady wjele njemóže. — Khwal, ale njepſchekhwal.
— # tomu cžeſcż, ſchtóž ju wě znjeſcż. — Schtóž cžeſcż rozdawa, zas
cžeſcź doſtawa. — Z# ſtara knjeni. — Proſcheṙ zawidźa proſcherjej. —
Maſch prawje, ale ja njecham.

Měſacžkowe pſcheměnjenja. Wjedro.

Stary měſ. 8. decbr. rano 3. h. 37 min.

Poſl. běrtlk 15. dec. wjecž. 10. hodź. 8 min.

Młody měſ. 22. dec. pop. 1. h. 18 min.

Prěni běrtlk 29. dec. pop. 5. h. 36 min.

22. dec. nocy w 1. hodź. zapocžatk zymy.

22. dec. pſchip. 12. hodź. 29. min. hacž pop. 2. h. 58 m. podźělne
(9,<sub>8</sub> palcow) zacźmicźo ſłónc.

22. dec. najkrótſchi dźeṅ (7. hodź. 52 min.)

Móžne wjedro.

Hacž do 7. ſněh z njewobſtajnym wjedrom; wot 8. zymny cžas; 10.—12.
khětrje zyma; 13. a 14. ſněh, ale mjehſche wjedro; 16.—20. jaſne a
zymne, potom ſněh a zyma hacž do kónca.

Wopomnjenja hódne dny.

12. narodny dźeṅ J. M. kr. Jana.

14. 16. 17. kwatbr.

31. kral. renta.

Hermanki.

5. Biſkopicy (kl.).

6. Bart (len.).

7. Njeſwacžidło (ſk.; len.).

Eiſenberg (ſk.; kl.)

13. Ruland (ſk.).

19. Dreždźany.

21. Rakecy (ſk.; žit.).

Mužakow (kl.).

24. Wojerecy (ſk.; kl.)

Staraj ſo tež za ſwoju cželedź!

Kral Ludwik Pobožny ſtaraſche ſo za dobre pocžinki w ſwojim hrodże. Wón
praſcheſche ſo cžaſtoza zadźerženjom tych, kotſiž mějachu ſłužbu pola
njoho. Dawaſcheli ſchtó pohorſchk, bu bórzy wotehnaty. „Žadyn“,
prajeſche wón, „kotryž Boži zakoṅ zacpěje, njeſmě w mojim hrodźe
bydlicź; ja chcu jenož ſłužownikow měcź, kiž ſwojomu Bohu rady ſłuža a
ſtajnje po tym pucżu khodźa, kotryž je wón we Jězuſu Khryſtuſu nam
wſchitkim pokazał.“

Kónc zwady.

Bjez dwěmaj hólcomaj zběže ſo zwada, tak zo ſebi ſkóncžnje wóſłow
wumjetowacź pocžeſchtaj. „Nó nětk budże bórzy kónc zwady, prajeſche
něchtó, wonaj ſo hižo hako blizkej pſchecźelej poſtrowjataj.“

Cyrkwinſka protyka ſerbſkich woſadow.

1. a druhe dźěławe dny hacž do 24. Jutnje kaž 28 novembra.

2. 9. 16. 23. 30 w Radworju pjatkowna pobožnoſcź bratrſtwa (kaž 7.
januara.)

3. 10. 17. 24. 31. w Róžeńcźe wjecžor po 5 hodź. wježorna pobožnoſcź k
cžeſcźi ſwj. Marije.

4. W Radworju a Kulowje měſacžna njedźela (kaž 2. januara.)

8. Pſchikazany ſwjaty dźeń z nyſchporom w Budyſch. ſerb., Klóſchtrje,
Kóžeńcźe, Kulowje (ſkapulir) doſp. wotpuſtk. We Njebj. dopołduja, we
Wotrowje dopołdnja a popołdnju bože Cźěło wuſtajene. W Kulowje titularny
ſwjedżeń „ſwj. Marijnoho towaŕſtwa knježnow“ z doſpołnym wotpuſtkom za
ſobuſtawy.

14. 16. 17. póſt ſnchich dnjow.

16.—24. wſchědnje we Radworju po jutujach (tež njedźelu a ſwjaty dźeń)
bože Cźěło wuſtajene a Noveua k cžeſcźi 9 měſacow ſwj. Marije.

18. Njedźela po ſuchich dujach; w Radw. doſp. wotpuſtk; w Khróſcź.,
Radw., Ralb. Kulowje kaž 13. měrca.

15. W Njebj., a Kulowje kaž 14. měrca.

21. Swjaty dźeń (w Bud. na njedźelu pſchepołoženy); w Klȯſchtrje, Rȯž.,
Kulowje nyſchpor. W Kul. doſp. japoſchtołſki wotpuſtk rozarija.

24. Patoržica. Póſtny dźeń. W Radworjn rano ſwjatocžne wobzamknjenjo
Noveny; na božej mſchi bože Cźěło wuſtajene; po Novenje ♣„Te Deum.“♠
Dopołdnja w Radw. tydź. pobožnoſcź bratrſtwa.

25. Pſchikazany ſwjaty dźeń. W połnocy prěnje bože ſłužby; w Khróſcźicy
½12 rano 6, dop. 9. boža mſcha; dop. bože Cźěło wuſtajene. — W Budyſch.
3 matutin, boža mſcha. — W Njebj. 12. 7. 9. boža mſcha; dop. bože Cżěło
wuſtajene; pop. 2. łacż. nyſchpor. — W Radw. 12. 6. a 9. boža mſcha;
doſpołny wotpuſtk romſkich ſtationow. — Ralb. 12; 6. 9. boža mſcha;
dopoł. bože Cźěło wuſtajene. — Wotr. 12., ½7, 9 boža mſcha, dop. a pop.
Cżěło bože wuſtajene. — W Klóſchtr. 12 nocy matutin a boža mſcha; ¼10
wulka boža mſcha z němſkim prědowanjom; popołduju ſerbſke prědowaujo. —
W Róž. 12., 6. a 9. boža mſcha. — W Kul. w nocy 12. matutin, boža mſcha;
druha 5., tſecźa 9; — doſpołny wotpuſtk ſkapulira.

26. Pſchikazany ſwjaty dżeń z nyſchporom: po prědowanju požohnowanjo
žitow. W Kulowje pſchipołdnju zapocžatk ſwjecżenja domow.

27. Swjaty dźeń; po prědowanju požohnowanjo a wndżělenjo wiua ſwj. Jana;
w Klóſchtrje, Rȯžeucźe, Kulowje nyſchpor.

31. W Wotrowje popołdnju 5 hodź. ♣„Te Deum“♠ k wobzamkujenju lěta.

Nadźija na Boha.

Zły njepſchecźel chcyſche ſwjatu Khatyrnu ze Sieny k zadwělowanju
zawjeſcź, jej do myſlow dawajo, zo je jeje pobožne žiwjenjo jenož
falſchna, njewužitna a wopacžna ſwjatoſcź. Khatyrna pak njedaſche ſo
zabłudźicź, ſtajeſche ſwoju nadźiju na Božu ſmilnoſcź a prajeſche:
„Wěrno, njejſym drje w mojim žiwjenjom wjele dobroho cžiniła, ale tola
dowěrjam ſo mojomu kſchižowanomu zbóžnikej a nadźiju ſo, zo budu pſchez
joho ſwjatu krej wot mojich hrěchow wucžiſcźena.“ Pſchez tajke
wotmyſlenja a pohnuwanja buchu złe ſpytowanja wotpokazane.

Wjeṙchojo europiſkich krajow.

1) Anhalt: 48,<sub>28</sub> □mil; 197,041 wobydleri; wójwoda Leopold,
rodź. 1 okt. 1794. — 2) Badenſka: 275,<sub>064</sub> □mil; 1,434,970
wobydl.; wulkowójwoda Bjedrich, rodż. 9. ſept. 1826, — 3) Bajerſka:
1381,<sub>55</sub> □mil; 4,824,421 wobydl.; kral Ludwik ♣II.,♠ rodź. 25.
aug. 1845. — 4) Belgiſka: 534,<sub>93</sub> □mil; 4,984,451 wobydl.;
kral Leopold ♣II.,♠ rodż. 9. hapr. 1835. — 5) Braunſchweig:
67,<sub>022</sub> □mil; 303,401 wobydl.; wójwoda Wilhelm, rodź. 25.
hapr. 1806. — 6) Bremen: 4,<sub>676</sub> □mil; 109, 572 wobydl.;
ſwobodne měſto. — 7) Cyrkwinſki ſtat: 214,<sub>12</sub> □mil; 720000
wob.; bamž Pius ♣IX.♠ (Jan hrabja Maſtai Ferreti), rodź. 13. meje 1792;
wuzwol. 16. jun. 1846. — 8) Cžorna Hora (Montenegro): 80,<sub>4</sub>
□mil; 196,238 wobydl.; wjeṙch Mikławſch ♣I.♠ Pětrowicž, rodź. 1840. — 9)
Danſka: 696 □mil; 1,717,802 wobydl.; (we kolonijach 4097,<sub>5</sub>
mil z 108,983 wobydl.); kral Khryſtian ♣IX.,♠ rodź. 8 hapr. 1818. — 10)
Francózſka: 9,850,<sub>47</sub> □mil; 38,192,064 wobydl.; (w kolonijach
15,139,<sub>72</sub> □mil z 5,512,110 wob.); khěžor Ludwik Napoleon
♣III.,♠ rodż. 20. hapr. 1808. — 11) Grichiſka: 910,<sub>28</sub> □mik;
1,348,522 wobydl.; kral Jurij ♣I.,♠ rodź. 24. dec. 1845. — 12) Hamburg:
7,<sub>32</sub> □mil; 305,196 wobydl.; ſwobodne měſto. — 13) Heßenſka:
139,<sub>65</sub> □mil; 823,138 wobydl.; wulkowójwoda Ludwik ♣III.,♠
rodź 9. jun. 1806. — 14) Holland: (Nižozeṁſka): 596,<sub>40</sub> □mil;
3,592,416 wobydl.; Lukſemburg: 46,<sub>6</sub> □mil z 199,958 wobydl.;
(w kolonijach 33,439,<sub>31</sub> □mil z 20,914,315 wobydl.); kral
Wilhelm ♣III.♠ rodż. 18. febr. 1817. — 15) Italſka: 5166,<sub>21</sub>
□mil; 24,368,787 wobydl.; kral Viktor Emanuel ♣II.,♠ rodź 14. měrca
1820. — 16) Jendźelſka: 5762,<sub>35</sub> □mil; 30,157,473 wobydl.; (w
kolonijach 246,468,<sub>24</sub> □mil z 207;406,356 wobydl.; kralowna
Viktoria ♣I.,♠ rodź. 24 meje 1819. — 17) Lichtenſtein: 2,<sub>9</sub>
□mil; 7,994 wobydl.; wjeŕch Frane Jan ♣II.,♠ rodź. 5. okt. 1840; 18)
Lippe-Detmold: 26,<sub>6</sub> □mil; 111,352 wobydl.; wjeṙch Leopold,
rodź. 1. ſept. 1821. — 19) Lippe-Schaumburg: 8,<sub>05</sub> □mil;
31,186 wobydl.; wjeṙch Adolf, rodź. 1. aug. 1817 (kath). — 20) Lübek:
5,<sub>05</sub> □mil. 48,538 wobydl.; ſwob. měſto. — 21)
Meklenburg-Schwerin: 244,<sub>12</sub> □mil; 560,618 wobydl.;
wulkowójwoda Bjedrich Franc ♣II.,♠ rodź. 28. febr. 1823., — 22)
Meklenburg-Strelitz: 49,<sub>49</sub> □mil; 28,770 wobydl.; wulkowójwoda
Bjedrich Wilhelm, rodż. 17. okt. 1819: — 23) Oldenburg:
116,<sub>22</sub> □mil; 315,622 wobydl; wulkowójwoda Pětr, rodź 8. jul.
1827. — 24) Portugalſka: 1716,<sub>49</sub> □mil; 3,986,558 wobydl.; (na
kupach a w kolonijach 34,888,<sub>94</sub> □mil z 11,244,149 wobydl.);
kral Ludwik Filip, rodź. 13. okt. 1838. (kath.) 25) Pruſka:
6387,<sub>682</sub> □mil; 24,043,296 wobydl,; kral Wilhelm ♣I.,♠ rodź.
22. měrca 1797. — 26) Rakuſka: ciſlejthauſka: 5452,<sub>53</sub> □mil z
20,204,497 wobydl.; tranſlejthanſka 5,853,<sub>33</sub> □mil z
15,348,775 wobydl.; (13 Ssowjanow je w cyłej Rakuſkej 16,212,168.) —
khěžor a kral Franc Józef ♣I.,♠ rodź. 18. aug. 1830. (kath.) 27)
Reuß-Greiz: 4,<sub>99</sub> □mil; 43,889 wobydl.; wjeŕch Heinrich
♣XXI.,♠ rodż. 28. měrca 1846. — 28) Reuß-Schleiz: 15,<sub>06</sub> □mil;
88,097 wob.; wjeṙch Heinrich ♣XIV.,♠ rodź. 18. meje 1832. — 29)
Rumunſka: Moldawa: 867 □mil; 1,463,927 wob.; Walachia: 1330 □mil;
2,400,921 wob.; wjeŕch Korla ♣I.,♠ rodź. 28 hapr. 1839. 30) Ruſka:
99,185,<sub>72</sub> □mil; 68,411,540 wob.; (w Azii 280779,<sub>27</sub>
□mil; 9,133,230 wob.); khěžor Alekſander ♣II.,♠ rodź. 29. hapr. 1818. —
31) Sakſka: 271,<sub>83</sub> □mil; 2,423,401 wob.; (z tutych je 51,470
Serbow.) kral Jan, rodź. 12. dec. 1801. woženj. 21. nov. 1822 z Amaliu,
dźowku bajerſkoho krala Makſa Józefa, rodź. 13. nov. 1801; na trón
pſchiſchoł 9. aug. 1854. — Kronprync Albert, rodź. 23. hapr. 1828,
woženj. 18. jun. 1853 z Karolu wot Waſa, rodź. aug. 1833. — Prynceſna
Hilžbjeta, rodź. 4. febr. 1830, wudata wójwodźe Ferdinandej wot Genua. —
Prync Jurij, rodź. 8, aug. 1833, woženj. 11. meje 1859 z Hanu Mariju,
ſotru portugalſkoho krala Ludwika, rodż. 21. jul. 1843; jeju dźěcżi ſu:
Mathilda, rodź. 19. měrca 1863; Bjedrich, rodź. 25. meje 1865; Marija,
rodź. 31. meje 1867; Jan Jurij, rodź. 10. jul. 1869. 32)
Sachſen-Altenburg: 24 □mil; 141,426 wob.; wójwoda Ernſt, rodź. 16. ſept.
1826 — 33) Sachſen-Koburg-Gotha: 35,<sub>73</sub> □mil; 168,735 wob.;
wójwoda Ernſt ♣II.,♠ rodź. 21 jun. 1818. — 34) Sachſen-Meiningen:
44,<sub>97</sub> □mil; 180,335 wob.; wójwoda Jurij ♣II.,♠ rodź. 2. hapr.
1820. — 35) Sachſen-Weimar-Eiſenach: 66,<sub>03</sub> □mil; 283,044
wob.; wulkowójwoda Korla Alekſander, rodź. 24. jan. 1818. — 36)
Serbiſka: 791 □mil; 1,222,000 wob.; wjerch Milan ♣IV.♠ Obrenowicź, rodź.
4. aug. 1852. — 37) Schpaniſka. 9200,<sub>4</sub> □mil; 16,302,625
wobydl.; (w kolonijach 7,762,<sub>73</sub> □mil; 6,363,297 wob.); — 38)
Schwajcaṙſka: 739,<sub>51</sub> □mil; 2,510,494 wob.; republika. — 39)
Schwarzburg-Rudolſtadt: 17,<sub>58</sub> □mil; 75,074 wob.; wjeṙch
Albert, rodź. 30 hapr. 1798. — 40) Schwarzburg-Sondershauſen:
15,<sub>63</sub> □mil; 67,500 wob.; wjeŕch Günther Bjedrich Korla ♣II.,♠
rodź. 24. ſept. 1801. — 41) Schwejdowſka (z Norwegſkej):
13,825,<sub>02</sub> □mil; 5,897,159 wob.; kral Korla ♣XV.,♠ rodź. 3.
meje 1823. — 42) Turkowſka: 6302,<sub>5</sub> □mil; 10,510,000 wob.; (w
Azii 31,632 □mil; 16,460,000 wob.); ſultan Abdul Aziz, rodż. 9. febr.
1830. 43) Waldek: 20,<sub>36</sub> □mil; 56,805 wob.; wjeṙch Jurij ♣V.,♠
rodź. 14. jan. 1831. — 44) Würtembergſka: 354,<sub>28</sub> □mil;
1,778,479 wob.; kral Korla ♣I.,♠ rod. 6. měrca 1823.

Muſchka ſwjatojanſka.

1.

Tyſchna ſtaroſcź.

Tužny lětni dżeṅ běſche ſo k wjecžoru nakhilił. Wſchudźom běſche cżicho
po ſprócnym dźeṅſkim dżěle. Hoſpodaŕ, cželadnik a dźěłacżeŕ hotowaſche
ſo k ſłódkomu wotpocžinkej. Jeno Marja ...... njemyſleſche na ſpanjo,
ale ſedżeſche pſchi wotewrjenym woknjeſchku ſnadneje ſtwicžki a
hladaſche do zahrodki, kotraž ſo wokoło khěžki wupſcheſcżeraſche. Rano
běſche tam trawu poſykła a pſched wjecžorom ſkhopiła. Lubozna wóṅ
cžerſtwoho ſyna pjelnjeſche wjecžorny powětr. Na modrych njebjeſach
ſwěcźeſche měſacžk a hladaſche pſchez wokno do ſtwicžki. Cuny wětſicžk
hrajkaſche z winowymi łopjenami, kotrež khěžcyne ſcźěny kryjachu. Pſchi
woknje ſtejeſche ſchěſcźlětny Jurk a hladaſche z jaſnym wócžkom na
wjecžornu krajinu.

Wboha žónſka ſedźeſche tu, hako by wotpocžowała, ale njemyſleſche na
wotpocžnjenjo, hacžrunje běſche cyły dźeṅ cźežcy dźěłała. Tyſchna
ſtaroſcź wobcźežeſche jej wutrobu. Wjecžerjecź jej njeſłodźeſche:
ſchklicžka młoka z nadrjebjenym khlěbom ſtojeſche pſched njej na blidku,
ale jeno někotre łžicžki běſche pojědła. Tež Jurkej ſo jěſcź njechaſche,
hdyž ſwoju macź tak zrudnu widźeſche. Połožiwſchi łžicu pocža z macźerju
płakacź.

Marja běſche hakle wot nalěcźa z wudowu. Njewbohi muž, jedyn
najródniſchich a najpilniſchich we wſy, běſche ſebi pſchez dźěławoſcź a
zlutniwoſcź telko nahromadźił, zo móžeſche ſebi khěžku ze zahrodku a
pólkom kupicź. Tola wobkhowa na njej hiſchcźe něſchto dołha. Zelenu
zahrodu běſche ze ſchtomikami wobſadźał, kotrež nětko hižom rjane płody
njeſechu. Za mandźelſku běſche ſebi Marju wuzwolił, khudu ſyrotu, kotraž
po ſtarſchimaj nicžo njemějeſche, hacž dobru, kſchecźanſku cźahnidbu: w
cyłej wſy mějeſche khwalbu pobožneje, pilneje a póccźiweje holcy. Jeju
mandźelſtwo pſchi wſchitkej khudobje zbožowne, dokelž běſchtaj we
bohabojoſcźi žiwaj a mějeſchtaj bože žohnowanjo.

Nahle wobrocźi ſo we jeju domje zbožo, hdyž hłowjaca khoroſcź wjes
napadny a Michała na khore łožo a ſkóncžnje do kaſchcża połoži. Marja
hladaſche joho we khoroſcźi wo dnjo a w nocy, ale lědym běſche muža
zahrjebała, ſkhorje ſama a wucźekny lědym ſmjercźi.

Pſchez dwoju khoroſcź běſche nuza do domu pſchiſchła a wboha wudowa
mějeſche nětko ſwoju khěžku zhubicź. Jeje njebohi muž běſche dołhe lěta
pola ........, najbohatſchoho bura wſy, ſwěrnje ſłužił. Tón běſche k
kupjenju khěžki tſi ſta ſchěſnakow požcźił, zo dyrbi kóžde lěto pjecź a
dwacycźi ſchěſnakow zapłacžicź a runje tak wjele pola njoho wotdźěłacź.
Michał běſche tele wuměnjenjo hacž do ſwojeje khoroſcźe dźeržał, tak zo
po ſmjercźi jeno poł ſta ſchěſnakow dołha zawoſtaji. Wſchitko to běſche
Marji derje znate.

Tamny bur wumrje w tymſamym cžaſu a na tuſamu khoroſcź, kaž Michał. Joho
herbaj, dźowka a pſchikhodny ſyn, namakaſchtaj we burowych papjerach tež
Michałowe dołžne piſmo wo tſjoch ſtach ſchěſnakow. Dokelž bur z nimaj wo
tutej naležnoſcźi ženje rycžał njeběſche, njewjedźeſchtoj nicžo wo tym a
žadaſchtaj nětko wot Marje cyłe pjenjezy. Naſtrožana wudowa powjedaſche
a wobkrucźeſche pſched božej wſchohowědomnoſcźu, zo njebohi muž wſchitko
hacž do poł ſta ſchěſnakow wotpłacźił a wotdźěłał. Tola jeje rycže jej
nicžo njepomhachu. Młody bur mjenowaſche ju zełharnn a wobſkorži ju
Dokelž Marja pſched ſudniſtwom dopokazacź njemóžeſche, zo je ſchto
wotpłacźene, bu cyły dołh na nju waleny. Bur žadaſche pjenjezy a dokelž
Marja nicžo njemějeſche, cźěrjeſche na pſchedacźo khěžki. Klecžo
proſcheſche Marja a Jurk pomhaſche proſycź. Próſtwy a ſylzy běchu
podarmo, młody bur ſo njedaſche naproſycź.

2.

Dobry tróſcht.

Z bojoſcźu myſleſche Marja pſchi ſwojim dźěle na pſchedacźo lubeje
khěžki. Z tym ſo změrowaſche, zo ſnadź tola hiſchcźe něſchto cžaſa we
ſwojim domje pſchebywacź móže; tež tale nadźija ſo zhubi. Dźenſa pſched
wjecžorom běſche jej ſuſod zjewił, zo budźe khěžka jutſe pſchedawana.
Toho dla dha ſedźeſche tak zrudna pſchi woknje a pohladowaſche k módrym
njebjeſam, hladaſche na ſwojoho ſynka a ronjeſche horce ſylzy. Zrudna
cźiſchina knježeſche we ſtwicžcy.

Kaž ze zrudnaho ſona wocucźiwſchi pocža Marja zdychowacź: „Luby Božo,
tak dha ſym dźenſa poſledne ſyno ze zahrody dźěłała. Wiſchnje, kiž ſym
dźenſa z wiſchenki za Jurja ſchcźipała, ſu poſlednje płody, kotreż
wužiwamy ze ſchtomikow, kiž je nan z tajkej prócu ſa nas ſadźał. Dźenſa
ſnadź tudy poſlednju nóc wotpocžujemoj. Jutſe hižom budźe khěžka někomu
cuzomu pſchiſłuſchecź a tón naj ſnadź hnydom z njeje wupokaza. Bóh je
wě, hdźe jutſe hoſpodu namakamoj. Snadź budźemoj pod hołym njebjom
wotpocžowacź dyrbjecź.“ Tak zdychowaſche pſchi ſebi a huſcźiſcho
ronjachn ſo ſylzy po woblědnjenymaj licomaj.

W tym ſtupi Jurk bliže a rjekny z płacžitym hłoſom ſwojej macźeri:
„Njepłakaj tak jara, luba macźi, hewak dyrbju tež płakacź a njemóžu z
tobu porycžecź. Njewěſch dha wjacy, ſchto luby nank prajeſche, prjedy
hacž tamle na łožu wumrje? Wón rjekny: Njepłakajtaj tak jara. Bóh je
wótc wbohich wudowow a ſyrotow. Wołajtaj ſo k njomu w nuzy a wón waj
zaſtara. — Tak wón prajeſche; abo nic?“

„Haj, lube dźěcźo,“ wotmołwi macź. „Tak je.“ Zaſy rjekny hólcžec: „Schto
dha tak dołho płacžeſch. Proſch luboho Boha a pomha tebi. Hdyž běch z
nanom we lěſu, hdźež wón drjewo kałaſche, njejſym ženje dołho płakał,
hdyž běſche mi něſchto zwadźiło, hdyž běch hłódny abo hdyž běch ſebi
cźeŕn zakłół. Tu njepłakach, ale běžach k nanej a proſchach joho, a wón
wotpołoži ſekeru a daſche mi khlěba abo wucźahny mi cźerṅ. Tak rady a
ſpěſchnje tež luby Bóh pomha. Njeje tak twjerdeje wutroby, kaž tamny
bohaty bur, kotrohož klecžo wo ſmilnoſcź proſchachmoj a kotryž bě
najnajradſcho ze jſtwy wuſtorkał. Abo měniſch, zo Bóh njeje doſcź
bohaty, zo móhł namaj pomhacź? Je bohatſchi, dyžli wſchitcy burja
hromadźe. Pohladaj jeno z woknom: jomu ſłuſcha měſacžk a wſchitke
hwěždki. Nan je mi cžaſto prajił: jomu cyły ſwět ſłuſcha. Cžoho dla
dyrbjałoj płakacź a ſo rudźicź? Pój, chcemoj luboho Boha proſycź; pomha
namaj wěſcźe. Zapocžṅ ty a ja chcu tebi pomhacź. Wěſcźe pola njoho wjacy
wucžinimoj, hacž pola bohatoho bura.“

„Dobre dźěcźo, prawje maſch“, rjekny macźeŕ a rědſche ſo ſylzy ronjachu
a z tróſchtom ſo wutroba pjelnicź pocža. Ztyknywſchi rucy złoži włóžnej
wocži k njebju a tež hólcžec rucžcy ztykny. Macźeŕ pocža ſo modlicź a
hólcžatko prajeſche kóžde ſłowo za njej: „Luby wótcže we njebjeſach,
hlej tudy wbohu macźeŕ a jeje dźěcźo. Khuda wudowa a ſyrotka k tebi
zdychujetaj. Smoj we wulkej nuzy a nimamoj na zemi žadyn wucźek. Twoja
wutroba je połna ſmilnoſcźe. Ty ſam ſy prajił: wołaj ſo ke mni we nuzy a
ja tebje wumožu. Proſymoj tebje, njedaj naju z tuteje khěżki wuſtorkacź,
njedaj wbohej ſyrotcy wótcowſke herbſtwo wotewzacż. Sy-li pak we ſwojej
njepſcheſlědźitej, najmudriſchej a najdobrocźiwſchej radże to na naju
dopuſchcźił — o dha daj namaj na ſwojej wulkej a ſchěrokej zemi někajke
druhe měſto namakacź. Zaliṅ namaj troſcht do wutroby, zo ſo njeby z
horjom puknyła, hdyž pſchi wotkhadźe poſledni krócź na ſwoju khěžku
pohladnjemoj.“

Marja njemóžeſche ſłowcžka wjacy wuprajicź a mjelcžeſche, ze ſylzojtymaj
wocžomaj k njebju hladajo. Na dobo zawoła Jurk z wupſcheſtrjenej rucžku
pokazujo: „Macźi, hladaj, ſchto to je? tamle ſwěcžka lěta, tamle hwěždka
lěta. Tamle pſchi woknje zlětuje! Hižon lecźi do jſtwy. Kak rjenje ſo
błyſchcźi, hlej, ze zelenojtej ſwětłoſcźu. Nětko znoſchuje ſo k
wjerchej. O, to je rjane!“

„To je ſwjatojanſka muſchka, luby Jurko“, rjekny macźeŕ. „Wodnjo je to
mały, njenahladny brucžk, ale w nocy ſo z dźiwnej ſwětłoſcźu błyſchcži.“

Jurk ſo wopraſcha: „Směm ſebi ju popadnycź? njebudu ſo tola na tutej
ſwěcžcy wopalicź?“

„Ně, ta njepali,“ rjekny macźeŕ a poſměwknjenjo rozjaſni jeje wupłakane
woblicžo. „Popadṅ ſebi ju a wobhladaj. To je tež džiw božeje
wſchohomócnoſcźe.“

Zabywſchi na wſchitku zrudobu łowjeſche hólcžet muſchku, kotraž pak
pſchi zemi, pak podlidom, pak pod ſtołom lěkaſche. Hižon wupſcheſtrje
Jurk rucžku, zo by ju hrabnył — ale muſchka běſche prjecž a ſpody
kaſchcźa ſkhowana, kotryž pſchi ſcźěnje ſtojeſche. Jurk hladaſche ſpody
kaſchcźa a wołaſche: „Widźu ju, tamle ſedźi, cyle pſchi ſcźěnje a ſo
błyſchcźi, ale njemóžu ju doſahnycź, rucžka je mi krótka.“

„Docžakaj khwilku, muſchka zaſy wulecźi“, tróſchtowaſche macź hȯlcžka.
Khwilku Jurk pſchihladowaſche. Potom ſtupi k macźeri a proſcheſche:
„Luba macźi, wucźehṅ mi ju abo wotcźehṅ kaſchcź trochu wot ſcźěny, zo
móhł ſebi ju popadnycź.“

Marja ſtany a wotcźeže kaſchcż a Jurk popadny ſebi ſwoju muſchku a
połoži ju na dłóṅ a pſchi wobhladowanju mějeſche tajku radoſcź, hako by
to najwoſobniſchi pokład był.

3.

Njenadźita pomoc.

Marja běſche ſo pſchi wotcźehnjenju kaſchcźa na něſchto druhe dohladała.
Mjez kaſchcźom a ſcźěnu běſche něſchto k zemi padnyło. Zběhnywſchi to
wona wótſe zawoła: „Mój Božo, nětko je namaj pomhane. To je protyka wot
zaṅdźenoho lěta, kotruž ſym tak dołho podarmo pytała. Měnjach hižon, zo
je ſo w cžaſu mojeje khoroſcźe zhubiła. Nětko ſo wupokaza, zo je nan
pjenjezy zapłacźił, kotrež wote mnje žadaja. Schtó bě ſebi tola myſlił,
zo protyka zady ſtaroho kaſchcźa tcži, kotryž ſmy z khěžku ſobu kupili.“

Hnydym zaſwěcźi ſwěcu a pſchehlada protyku z wjeſołymi ſylzami: Tam
běſche ſwěru zapiſane, ſchto běſche njebohi muž na zapocžatku lěta
hiſchcźe wot tamnych tſjoch ſtow dołžny woſtał a ſchto běſche we tutym
lěcźe wotpłacźił a wotdźěłał. Na kóncu ſtojeſche wot tamnoho bura
napiſane, zo je Michał hiſchcźe poł ſta ſchěſnakow dołžny.

Z wjeſołoſcźu wopſchimny macźeŕ ſwojoho hólcžka a prajeſche: „Jurko,
dźakuj ſo tež ty lubomu Bohu. Nětko njetrjebamoj ze ſwojoho wobydlenja
wucźahnycź, ale ſměmoj tudy woſtacż.“

„Haj“, pſchiſtaji hólcžec, „na tym ſym ja wina. Njeběch-li tebje proſył,
zo by kaſchcź wotcźahnyła, njeběſche knihu tam namakała. Budźiſche tam
hiſchcźe ſto lět tcžała.“

Marja pſchiſtaji: „Lube dźěcźo, to je Bóh cžinił. Hrózba mje pſchima,
hdyž na to myſlu. Hlej, hdyž ſo ze ſylzami modlachmoj, pſchilecźa ſwětła
muſchka a pokazowaſche namaj pucź, hdźež běſche piſmo ſkhowane. Zawěrno,
Bóh wſchitko wodźi, tež najſnadniſche wěcki. Boža pſchedwidźomoſcź nad
nami knježi. Bjez božoho wjedźenja njepadnje włóſka z naſcheje hłowy.
Spominaj na to cžas ſwojoho žiwjenja a dowěrjej ſo jomu pſchecy, woſebje
we cžaſu nuzy a tyſchnoſcźe. Wón móže pomhacź a wumožicź. Byrunje tež
ſwojoho jandźela z njebjes njepoſłał, móže k nam pſchez lětacu muſchku
porycžecź.“

Marja njemóžeſche cyłu nóc wuſnycź. Rano zahe poda ſo na pucź na
ſudniſtwo. Sudnik powoła herbow. Młody bu pſchipozna prawoſcź piſma a
haṅbowaſche ſo, zo je žonu pſched ſudniſtwom hanił hako zełharnu
jebaŕku. Sudnik jomu naſpomni, zo ſo jomu pſchiſłuſcha, žonje nacžinjenu
haṅbu a zrudobu někak narunacź. Bur ſo njewobaraſche.

Hdyž běſche wudowa cyły podawk tamnoho wjecžora wupowjedała, kak je ſo
modliła a pſchez ſwjatojanſku muſchku pucż k wopiſmej namakała, rjekny
ſudnik we wutrobje hnuty: „To je porſt boži. Bóh je wamaj pomhał.“

Młody bur pak prajeſche: „Tak to je. Bóh je wótc wudowow a ſyrotow, a wě
je wjecźicź. Wodaj mi, zo ſym ſurowy napſchecżo tebi był. To je był
zmylk. K narunanju zrudoby ſpuſchcźu tebi połſta ſchěſnakow.
Pſchiṅdźeſch-li hdy do nuzy, pſchiṅdź jeno ke mni a budu tebi pomhacź.
Nětko widźu, zo Bóh toho njewopuſchcźi, kiž ſo jomu dowěrja. Jomu ſo
dowěrjecź je pokład, kiž je wjacy winojty hacž wſchitka bohatoſcź. A
bych-li ja hdy do nuzy pſchiſchoł, abo moja žona zwudowiła abo moje
dźěcźi woſyrocźiłe: njech Bóh tež nam pomha, kaž je tebi pomhał“.

A ſudnik jomu prajeſche: „Dowěrjej ſo runje tak krucźe Bohu a ſłuž jomu,
kaž tale wudowa, a tež ty doſtanjeſch wot njoho pomoc we prawym cžaſu.“

Swjata Marija, wucźek hrěſchnikow.

Kſcheſcźanſkej mandźelſkej zawoſtajiſchtaj po ſebi dźowcžicžku Beatricu,
kotrejž běſchtaj zahe luboſcź k póccżiwoſcźi a pobožnoſcźi
zaſchcźěpiłoj. Dźowcžicžka cžeſcźowaſche woſebje tež najzbóžniſchu
knježnu Mariju. Lědym běſche Beatrica woſyrocźiła, khwataſche k wobrazej
ſwjateje Marije a proſcheſche macźeŕ božu, zo chcyła tež jeje macźeŕ
bycź. Wſchědnje wopytowaſche khapałku tuteje ſwojeje „macźerje“,
wndebjeſche ju z pȯlnymi róžicžkami a wuſpěwa pobožny khěrluſch.

Junu tam tež klecžeſche a ſpěwaſche ſwój wjecžorny ſpěw. Nadobo
ſłyſcheſche někoho pſchiṅcź, a pſcheſta ſpěwacź. Wohladnywſchi ſo
wuhlada muža, kotryž ſo jej bližeſche. Khwatajcy holcžka ſtany. Muž pak
rjekny: „Sym tebje ſnadź naſtróžał?“

„Trochu!“ wotmołwi Beatrica. „Wſchědnje ſem pſchikhadźam, wudebju z
róžicžkami wobraz ſwojeje macźerje a wuſpěwam ſwój khěrluſch. Chcecźe ſo
tež wy tudy pomodlicź?“

Ze ſměchom wotmołwi tamny: „Něhdy běch tež tajki błazyn, kaž ty a ſym
pſched tajkimi wobrazami ſpěwał a ſo modlił. Tón cžas je nimo. Mužej
njepſchiſtoji, pſched žónſkej ſwoje koleno zhibnycź.“

„O njerycžcźe tak wo mojej macźeri. Je tak dobrocźiwa napſchecźo
kóždomu, ſchtóž ju lubuje,“ rjekny holcžka.

Muž: „Prawje tak; njecham dha tak rycžecź, hdyž tebje to rudźi. Znajeſch
mje?“

„Ně,“ wotmołwi wona.

Wón: „Sym Karlo Benzoni.“

Stróžiwſchi ſo padny holcžka k zemi, a wupſcheſcźěraſche rucžcy
napſchecźo njomu, kaž by joho proſycź chcyła. „Schto tſchepotaſch, hłupa
holca? Sy ſnadź wo mni ſchto ſłyſchała?“ wopraſcha ſo cuzy.

„Wo wami ſłyſchała?“ rjekny holcžka a wuſtupi kaž z nowej khrobłoſcźu
napjelnjena: „Kotry Italian njeje wo Karlo Benzonje ſłyſchał? Karlo
Benzoni, kotrohož wjecźiwoſcź žanych mjezow nima, kotrohož mjeno cyły
kraj naſtrožuje, kotrohož pſchecźelojo ſu za nas cźežki prut. Wo wami
njedyrbjała ſłyſchecź? Dopomnjecźo na was je mje w nocy ze ſpanja
wubudźało a jeno, hdyż ſo we ſtraſche z kſchižom woznamjenich a was
Mariji, kiž je wucźek hrěſchnikow porucžich, namakach zaſy wotpocžink.“

„Pſcheſtaṅ,“ zawoła rubježnik; „njewab’ lawa k hněwej. Trjebam jeno
kiwnycź a z lěſa wala ſo moji towarſchojo a z tobu je ſo ſtało.“

Holcžka wotmołwi: „To njebudźeſch cžinicź. Karlo Benzoni, ſpomṅ na ſwoju
młodoſcź, na cžas ſwojeje njewinowatoſcźe. Nimaſch dha žaneje macźerje
wjacy?“

Tu zhubichu ſo mroki z rubježnikowoho woblicža a ſylza ſo jomu we wócžku
błyſchcźeſche. Z̀elnoſcź bě wubudźena a kužoł ſylzow zaſy wotewrjeny.
Beatrica pytny joho pohnucźo. Nowa nadźija napjelnjeſche jeje wutrobu.
Pobožna holcžka jomu dale rycžeſche: „Tale ſylza mi dopokazuje, zo je
was dopomnjecżo na waſchu młodoſcź womjehcžiło. O ſpominajcże na luboſcż
a boloſcź naſcheje macżerje. Wobželujcźe ſwoje hrěchi. Marija za was
proſy. Poklakṅcźe ſo a modlicże ſo zo mnu!“

Na kolenje podnywſchi a kſchižik we rukomaj wyſoko dżeržo ſpěwaſche
holcžo kraſnu modlitwu: „Spomṅ, o najdobrocźiwſcha knjeźna Marija; nihdy
njebu ſłyſchane, zo je wopuſchcźeny był, ſchtóžkuli pod twój zakit
wucźekny, wo twoju pomoc wołaſche a wo twoju zaſtupnu próſtwu
proſcheſche. Z tajkej dowěru zbudźeny khwatam k tebi, o macźeŕ, o
knježna knježnow. Tebi ſo bližu a ſteju hrěſchnik zdychujcy pſched tobu.
Njezacpěj moje ſłowa, a macźeŕ Słowa, ale ſłyſch mje hnadnje a wuſłyſch
mje. — Z Doła ſylzow ſo k Tebi wołam. Stoj pſchi mni we wſchitkich
mojich nuzach nětko a kóždy cžas, woſebje we hodźinje mojeje ſmjercźe. O
ſmilna, o dobrocźiwa, a ſłódka knježna Marija.“

Hdyž ſo Beatrica po ſkóncženju modlitwy wohladny, klecžeſche hordy muž
zady njeje a wjele ſylzow běžeſche z joho wocžow na zemju. Na dobo
ſtany, wutorhny jej kſchižik z rukow a cźekny do keŕkow. Beatrica wrócźi
ſo domoj a modleſche ſo ducy.

Lěta ſo minychu a Beatrica bě doroſtła. We klóſchtrje pobožnych knježnow
pytaſche a namaka tón měr, kotryž je we ſwěcźe tak žadny. Wuznamneje
pobožnoſcźe dla běchu ju ſotry za ſwoju wjerſchnicu (Oberin) wuzwoliłe.
Junu bu do jſtwy zawołana, hdźež ſmě ſo z cuzymi rycžecż. Tam cžakaſche
cuznik na nju a poſtrowi ju ze ſłowami: „Bóh tebje žohnuj, moja dźowka.
Njeznajeſch mje wjacy?“

Wotkrywſchi ſwoje woblicžo hladaſche na nju — Karlo Benzoni a wucźahny
kſchižik a poda jón knježnje, prajicy: „Karlo Benzoni je jón tebi wzał —
bratr Franciskus dawa jón tebi zaſy. Bóh žohnuj moju wumožeŕku.“

Z tutymi ſłowami woteṅdźe, kiž běſche na zaſtupnu próſtwu Marije pſchez
božu hnadu zaſy Boha namakał.

Swjaty Baſilius a židowſki lěkaṙ.

Swjaty Baſilius Wulki mějeſche židowſkoho lěkarja Józefa, kotrohož
chcyſche rady k kſcheſcźanſkej wěrje wobrocźicź. Cžaſto rycžeſche
lěkarjej wo wěrnoſcźach kſcheſcźanſtwa, kotrež je Jězus, wot profetow do
prědka wozjewjeny Meſſias, wucžił. Wopominaſche jomu dźiwy, kotrež je
Syn boži k wobkrucźenju ſwojeje wucžby ſkutkował. Tola wſchitka próca
zdaſche ſo podarmo nałožena bycź. Lěkaŕ wotmołwjeſche Baſiliej
zwjetſcha: „Žid ſym ſo narodźił, Žid chcu wumrjecź.“[1]⁾

Baſilia napadny cźežka khoroſcź a zeſłabi joho cyłoho. Baſilius póſła po
ſwojoho lěkarja a prajeſche: „Mój pſchecźelo, kak zo mnu ſtoji?“ Lěkaŕ
joho pſchepyta a bórzy ſpózna, zo ſo žiwjenjo kóncej bliži, a rjekny
tohodla ſłužownikam: „Pſchihotujcźe, ſchtož je k pohrjebej trěbne; wón
je na ſmjercź hotowy.“

Baſilius běſche tute ſłowa zaſłyſchał a rjekny lěkarjej: „Ty njewěſch,
ſchto rycžiſch.“ Lěkaŕ wotmołwi: „Jene ſłónco dźenſa z druhim zeſkhadźa:
lědym jednu hodżinu hiſchcźe budźe twoja duſcha we ſwojim zeṁſkim domje
bydlicź.“

Baſilius pohladny lěkarjej krucźe do wocžow a rjekny: „Schto, hdyž
dźenſa njewumru?“

Lěkaŕ wotmołwi: „To pſchekrocžuje mocy pſchirody. Khwatajcy wobſtaraj
ſwój dom a ſwoju cyrkej, pſchetož tudy njebudźeſch wjacy pſchenocowacż.“

Baſilius: „Je-li tola jutſiſchoho dnja docžakam, ſchto chceſch potom
cžinicź?“

Lěkaŕ: „Dha chcu ja wumrjecź.“

Baſilius: „To rěka, chceſch hrěchej wumrjecź, zo by we Khryſtuſu
wožiwił.“

Lěkaŕ: „Rozymju, ſchto měniſch. Z pſchiſahu ſlubju, zo ſo z cyłym ſwojim
domom kſchcźicź dam, je-li tebje jutſe w tymle cźaſu žiwoho namakam.“

Žid woteṅdźe krucźe pſcheſwědcženy, zo Baſilia wjacy žiwoho njewohlada.
Mjez tym ſo Baſilius k Bohu modleſche a proſcheſche, zo chcył jomu
žiwjenjo podlěſchicź a Žida pſchez to k prawej wěrje pſchiwjeſcź.
Baſilius dožiwi druhi dźeń. Židowski lěkaŕ ſo njemało dźiwaſche, hdyž
joho hiſchcźe žiwoho nadeńdże. Na kolenje padnywſchi wuzna: „Twój Bóh je
wěrnje wulki! Porucž, a ſym hotowy, ze ſwojej ſwójbu ſwjatu kſchcźeńcu
doſtacź. Póſcźel mi po měſchnika.“

Hdyž Baſilius žida, kotrohož běſche hižon prjedy we wěrnoſcźach
rozwucžił, tak hnutoho widźeſche, rjekny: „Cžoho dla chceſch jenoho z
mojich měſchnikow měcź? Ja ſam chcu dźenſa tebje z twojim domom zjawnje
we cyrkwi kſchcźicź.“ Baſilius ſtany ſam z łoža, dźěſche do cyrkwje a
kſchcźijeſche Žida we pſchitomnoſcźi wjele luda a da jomu mjeno „Jan.“
Dokonjawſchi tónle ſwjaty ſkutk wrócźi ſo domoj, lehny ſo a wumrje we
Knjezu. ♣P.♠ T.

Khoroſcźe pcžołow.

Něhdyžkuli naſtanje pcžołarjej ſchkoda pſchez wotemrěcźo pcžołow, tak zo
ſo rój zeſłabi a kółcž cyle wotemrje. Pcžoła nima dołhe žiwjenjo,
wobſchkodźi ſo lóhcy na ſwojich wulětach abo padnje do mocy
njepſchecźelow, kotſiž jej za žiwjenjom dźeja. Tež khoroſcźe ſkóncža
njerědko jich krótke žiwjenjo. Pcžołarjej ſo zaleži, tele khoroſcźe
znacź a pcžoły po móžnoſcźi zaſy wulěkowacź.

1. Zła khoroſcź za pcžoły je cžerwjena. Pcžołki wonjeſchwarnja pſchez
židki njerjad kółcž, płaſty a ſo ſame. Khoroſcź ſama je khětrje zeſłabi,
lěpjaty njerjad zalěpi jim kſchidleſchka. Hrozna wóṅ napjelni kółcž.
Smjerd pſchibjera, cźim bóle, hdyž ſu dźěrki kółcža tak zatykane a
zalěpjene, zo cžerſtwy powětr do njoho zaſtupicź njemóže. Z toho
pſcheńdźe khoroſcź tež na ſtrowe pcžołki a móže we krótkim cžaſu cyły
rój zemrjecź. Cžerwjena napaduje pcžoły we zažnym nalěcźu. Winu tuteje
khoroſcźe ſu ſebi wſchelako wukładowali. Někotſi pſchipiſuja ju kcźenju
wjerjebiny a wjaza, abo nowomu mjedej. Ale to njemóže wina bycź; wſchak
wſchitke pcžołki, kiž wot tajkich kcźenjow wužiwaja, njeſkhorja, ale
mjez wjele kółcžemi namaka ſo druhdy jeno jedyn khory.

Tak dha ma ſo wina khoroſcźe w něcžim druhim pytacź a ſu hłowne winy
cžerwjeny woſebje ſcźěhowace. Dołhotrajaca zyma bjez rjanych nalětnych
dnjow, ſtajne hrozne wjedro pſchez dołhi cžas nalěcźa njedowoli pcžołam,
ſwoje wurjedźenjo pſched kółcžom dokonjecź. Pcžoły zanjeſchwarnja ſebi
kółcž a ſkhorja. Dalſcha wina cžerwjeny móže bycź njedoſtatk wóſka,
pſchetož k pcžołinej cyrobje ſłuſcha nuznje tež wóſk.

Cžerwjena napadnje pcžoły najbóle we zymnych kółcžach, kotrež na zymu
doſcź wobwarnowane njebuchu. Pcžoły ſo zazymnja a zeſchkodźa ſebi pſchez
lizanjo włohi, kiž ſo na ſcźěnkach naſyda, a bórzy zjewi ſo ſtraſchna
khoroſcź. Wubudźa ſo pcžoły z mocu ze zymſkoho ſpanja, dha ſo wo ſwój
měd naboja, kotryž k zymſkej cyrobje trjebaja; z khwatkom toho dla kóžda
telko mjedu do ſo naſrěba, ſchtož jeno móže, ale dyrbi pſchejědźenjo z
cźežkej khoroſcżu, haj z wjetſcha ze ſwojim žiwjeńcžkom zapłacźicź.

Najlěpje zadźěwaſch tutej khoroſcźi, hdyž maſch doſcź cźopłe kołcže, je
w zymje pſched mokrotu zakitaſch a pcžoły njetrjebawſchi ze ſpanja
njebudźiſch. Poſtaraj ſo tež, zo cžerſtwy powětr cžaſcźiſcho do kółcža
zaſtupi.

Je cžerwjena hižon do pcžołow zajěła, je prěnje dźěło, zo ſo kółcž
wurjedźi. Pſchi tym móže pcžołaŕ pcžołkam pomhacź, hdyž wonjeſchwarnjene
płaſty wurěže. Potom nakładźe ſo do kółcža něſchto cžiſtych wóſkowych
płaſtow, kotrež ſu khorym pcžołkam lěkowna cyroba. Tola njeje derje,
tute płaſty z druhich kółcžow bracź, ale rozhladny pcžołaŕ khowa ſebi po
klukanju něſchto wóſkowych płaſtow, zo by je pſchi potrěbnoſcźi měł.

K poſylnjenju móže ſo khorym pcžołam židki měd podawacź, kotryž ſo takle
pſchihotuje: na khanu dobroho mjedu liń běrtlk khany wody a dwě łžicy
dobroho wina, zwaŕ tuto pomału, wotcžerpaj jeſchcź, daj wuſtudnycź a
ſtaj jim we ſchklicžcy. Tež rozpuſchcźeny cokorkand jim zeſłodźi a derje
poſłuži.

Runje tak je ſelena woda dobry ſrědk pſche cžerwjenu. Pcžoły tajku wodu
jara pytaja.

2. Druha khroſcź pcžołow je zhniły cžerẇ (Faulbrut). Je to hnicźo
cžerwikow we pankach. Cžerwik pak pocžina hnicź, hdyž hubjeneje cyroby
dla zahinje, abo hdyž je jejko wopak połožene, tak zo cžerwik panku
pſchekuſacź njemóže, ale dyrbi ſo zaduſycź. Dalſcha wina tajkoho hnicźa
je zaſtudźenjo, kiž woſebje w zymnym cžaſu naſtanje, dokelž ſo pcžołki
do kule zlězeja a delne płaſty wopuſchcźa.

Wot hnijatoho cžerwika pócžnje tež joho panka hnicź a zahinje cyły
plaſt. Hnicźo ſo bóle a bóle rozſchěrja, naſtaty ſmjerd wotecźěri
pcžołki, kotrež tež ſkhorja.

Tuteje khoroſcźe ſo wobwarnujeſch, hdyž maſch cźopły, cžiſty a ſuchi
kółcž a pcžoły z doſahacej dobrej cyrobu zaſtaraſch.

Je khoroſcź hižon wudyriła, dawaj pcžołkam měd, kiž je na horjeka
naſpomnjene waſchnjo pſchihotowany. Hubjene, njecžiſte ſmjerdźate płaſty
dyrbiſch wurězacź a cyły kółcž wurjedźicź. Běſche hnicźo cyły kółcž
pſchewzało, dyrbiſch pcžoły do druhoho, prozdnoho kółcža, pſcheſadźicź a
ſo wo nowu wopłódnjenu matku ſtaracź. Stary kółcž wurjedź derje, wutrěj
jón z wonjatymi zelemi, n. pſch. z meliſu a wutykaj jón na někotry cžas
ze ſynom. Tak ſo hnicźo ſkerje zhubi. Pozdźiſcho móžeſch tam zaſy pcžoły
měcź.

3. Žołcźina tykadłow je khoroſcź, kotraž pcžoły jara zeſłabi. Tykadle
žołtnjetaj na kóncu a pocžinataj ſo horjeka nabubnjecź, tež hłowa w
prědku žołtnje. Pcžołka ſłabnje a njedźěła. K poſylnjenju dawaj tak
pſchihotowanymėd, kaž bu horjeka prajene. Za někotre dny ſu pcžoły zaſy
poſylnjene a ſtrowe.

Kaž wſchudźom, płacźi tež pola khorych pcžołow: cžim zažo pomhaſch, cźim
lóžo dopomhaſch. Toho dla hladaj pilnje zaſwojimi pcžołami, zo by ſo
bórzy dohladał, jeli jim ſchto zwadźi. J. Ž.

Proſcheṙka.

We cžaſu wulkoho hłodu a drohoty pſchińdźe na hroznym zymſkim dnju
njeznata khuda žónſka do někajkeje wſy a proſcheſche tam jałmožnu. Jeje
draſta běſche cžiſta, ale jara wobnoſchena a zapłatana. Hłowu mějeſche
do wulkoho rubiſchcźa zawalenu, dokelž ſo jara ſněh dźěſche. Z prawicu
zepjeraſche ſo na kij, we lěwicy dźeržeſche ſtary koſch (korb). Skoro w
kóždym domje podachu jej z woknom někajki dar. Wot někotrych bohatych
ludźi bu z njelubymi ſłowami wotpokazana. Khudy burik zawoła ju do
cźopłeje jſtwy a burowka poda jej wulki kruch tykanca, kotryž běſche
runje napjekła. Z dźakom woteńdźe wokſchewjena proſchcŕka.

Na druhi dźeń naſta we wſy wulke dźiwanjo: wſchitcy ludźo běchu na
knježi dwór k wjecžeri pſcheproſcheni. Hdyž do jſtwy zaſtupichu,
wohladachu bliddo połne najlěpſchich jědźow a zboka dołhe blido, z wjele
talerjemi. Na někotrych talerjach ležeſche po kusku twjerdoho khlěba,
pak někotre běrny (neple) abo horſtka muki, někotre běchu cyle prózdne.

Hrodowſka knjeni zaſtupi do jſtwy a pokaza kóždomu hoſcźej ſwoje měſto.
Hdyž běchu ſo zeſydali, pocža jim takle rycžecź: „Ja ſym proſcheŕka,
kotraž je wcžera pola was po proſcheni khodźiła. We tymle cžaſu, hdźež
je za khudych tak zlě, chcych waſchu darniwoſcź poſpytacź. Tejle khudej
cžłowjekaj ſtaj mje wokſchewiłoj, tak derje hacž zamožiſchtaj. Toho dla
budźetaj nětko zo mnu wjccžerjecź a doſtanjetaj kóžde lěto na tymle dnju
pjenježny dar. Wy druzy ſpokojcźe ſo z tym, ſchtož ſcźe mi wcžera podali
a ſchtož tudy na talerjach zaſy namakacźe. Spominajcźe pſchi tym na to,
zo něhdy we wěcžnoſcźi tež tajku hoſcźinu změjecźe, kajkuž ſebi na zemi
pſchihotujecźe.“

Zawiſcźe zda.

Tſjo zawiſtni mužojo pucźowachu hromadźe po kraju a namakachu wulki
kruch złotoho. Khwatajcy zlězechu z konjow a ſynychu ſo k pokładej. a
wachowachu jón, dokelž žadyn druhomu nicžo njepopſchejeſche. Kóždy
cžakaſche na to, zo ſo druhimaj cžakacź woſtudźi a ſkóncžnje prózdnaj
wotendźetaj. Ale žadyn njeńdźeſche, ale woſtachu tam cyły dźeń a cyłu
nóc bjez jědźe a picźa a bjez ſpanja a wudźerachu wocži na pokład.

Nazajtra pſchijěcha wjeŕch kraja do tutoho doła a dohladawſchi ſo na
nich, wopraſcha ſo, ſchtó ſu a ſchto ſu a ſchto cžinja. Prajachu: „Smy
tſjo zawiſtni a njewěmy, kotromu ma namakany pokład pſchiſłuſchecź.“
Kóždy ſo nadźijeſche, zo wjeŕch jomu pokład pſchidźěli.

Wjeŕch ſo prěnjoho wopraſcha: „Kak zawiſtny dha ſy?“

Tón wotmołwi: „Sym tak zawiſtny, zo nikomu, tež ſwojomu dźěſcźu nic,
žanu dobrotu wopokazacź njemóžu.“

Druhi rjekny: „Sym tak zawiſtny, zo widźecź njemóžu, hdyž něchtó někomu
dobrotu wopokaže.“

Tſecźi měnjeſche: „Ja njemóžu widźecź, hdyž ſo komu derje wjedźe; haj
hněwam ſo, hdyž něchtó mi dobrotu wopokaže.“

Wjeŕch wotmołwi jim: „Je-li tomu tak, ſcźe wſchitcy tſjo khori a
njemóžecźe pokład trjebacź. Ale wot waſcheje khoroſcźe chcu kóždoho
wumožicź. Prěnjoho ſadźu do jaſtwa; tam njetrjeba a njemóže nikomu žanu
dobrotu wopokazacź. Druhomu dam wocži wukałacź: potom njewidźi, zo ſo
komu derje dźe. Tſecźoho póſcźełu do dobrocźeŕſkoho wuſtawa, hdźež
wſchědnje dobroty wopokazowane doſtanje; na to njech ſo do ſmjercźe
hněwa. Namakany pokład pak ſłuſcha khudym.“

Mudre wuſudźenjo dweju ſkȯržbow.

Pſchekupc Antonio běſche ſo pſchez wſchelake njezboža zadołžił. We
wulkej nuzy wobrocźi ſo na dweju pſchecźelow, kotrymajž běſche cžaſto we
pjenježnych naležnoſcźach pomhał. Tutaj mějeſchtaj telko pjenjez, kaž
ſam trjebaſche. Jedyn ſo z wulkej pſchecźelnoſcźu zamołwjeſche a
wobžarowaſche jara, zo jomu pomhacź njemóže, dokelž ma runje wjele
pjenjez wupłacźicź. ♣c)♠ w tachantſkej cyrkwi: k. Jakub Herrmann,
dopołdniſchi prědaŕ, rycźeŕ Albrechtowoho rjadu, (w tu khwilu
adminiſtrator we Wotrowje); k. Jozef Dienſt, katecheta a wucžeŕ we
wucžeŕſkej präparandźe. ♣d)♠ na wucženſkich wuſtawach: k. Hermann
Blumentritt, direktor wucžeŕſkoho ſeminarja a präparandy; k. Pětr
Schołta, direktor tachantſkeje wucžeŕnje. — 2) w Brunowje: k. N. N. N.
hrodowſki kapłan. 3) w Grunawje: k. Jakub Mróz, farar. — 4) w
Königshainje: k. Pětr Richter, faraŕ; k. Ernſt Kupky, kapłan. — 5) w
Khróſcźicach: k. Jakub Barth, ♣can.♠ a faraŕ; k. Jakub Werner, kapłan;
k. Jan Rowak, druhi kapłan. — 6) w Marijnej Hwězdźe: k. ♣Dr.♠ Jan
Chryſoſtomus Eiſelt, probſt; k. Alekſander Hitſchfel, kapłan; k.
Junocenc Jawork, kapłan; k. Malachias Stingl, kapłan. — 7) w Marijnym
Dole: k. Wendelin Müller, probſt; k. Ottmar Fiſcher, kapłan; k. Viktor
Jenatſchke. — 8) w Njebjelcžicach: k. Mikławſch Smoła, faraŕ. — 9) w
Nowym Leutersdorfje: k. Anton Müller, faraŕ. — 10) w Radworju: k. Jakub
Nowak, faraŕ; Handrij Dužman, kapłan. — 11) w Ralbicach: k. Jakub
Benſch, farar; k. Jurij Łuſcźanſki, kapłan. — 12) w Reichenawje: k.
Pawoł Reime, faraŕ. — 13) W Róžencźe: k Ludwik Angermann, adminiſtrator;
k Tadej Natuſch, kooperator. — 14) W Seitendorfje, k. Korla Junge,
♣can.♠ a faraŕ; — 15) We Strahwaldźe: k. Franc Kral, hrodowſki kapłan a
miſſionar za Žitawu. — 16) W Schěrachowje: k. Jakub Žur, faraŕ; k. Bruno
Friebel, kapłan. — 17) We Woſtrowcu (Oſtritz): k. Michał Kokla, faraŕ;
k. Jan Heidrich, kapłan; Michał Róla, druhi kapłan. — 18) we Wotrowje:
k. Jakub Wels, faraŕ. — Pſchiſp.: We Prazy we ſerbſkim ſeminarju: k.
Jozef Pallmann, präſes.

♣B.♠ Z dreždźanſkeje diöceſy.

1) w Dreždźanach ♣a)♠ kralowſke dwórſke duchownſtwo: k. Jozef Müller,
dwórſki kapłan a präſes konſiſtoria; k. Emil Heine, kan. budyſch.,
dwórſki prědaŕ; k. Jozef Stěpanek, dwórſki kapłan; k. Engelbert Seul,
dworſki kapłan kralowny Marije; k. Ludwik Wahl, zaſtupny dwórſki prědaŕ.
♣b)♠ we ſtarych Dreždźanach: k. Franc Bernert, ♣can.♠ faraŕ; k. Anton
Dreßner, kapłan, direktor ſchule pſchi „Queckbrunnen“, adminiſtr.
ſyrotnoho wuſtawa. — K. Jakub Buk, kapłan, präſes bratrſtwa Jězuſoweje
ſmjertneje ſtyſknoſcźe, direktor progymnaſia; k. Jozef Weis, kapłan,
njedźelſki rańſchi prědaŕ; k. Korla Maaz, kapłan a präfekt kapelnych
hólcžatow; — k. Vincenc Schlegel, kapłan a direktor hłowneje wucžeŕnje;
— k. Anton Buk, kapłan, katecheta a ſwjedźeńſki rańſchi prědaŕ; — k.
Jozef Pleyka, kapłan a profeſſor we progymnaſiu. ♣c)♠ w nowych
Dreždźanach: k. Anton Zeller, faraŕ. ♣d)♠ we Friedrichsſtadt: k. Hubert
Titlbach, faraŕ. ♣e)♠ we Jozefininym wuſtawje: Herman Ludger Potthoff,
kralowſki kapłan; k. Józef Hillebrandt, inſpektor. ♣f)♠ na wotpocžinku:
k. Pětr Nowak, kan. budyſch., rycźeŕ Albrechtſkoho rjadu; k. Auguſt
Arlt. — 2) w Annabergu: k. Mikławſch Wowcžeŕk (Schäfer), faraŕ. — 3) w
Cwikawje: k. Jan Keipert, faraŕ. — 4) we Khemnicach: k. Eduard
Machacžek, faraŕ; k. Heinrich Salm, kapłan. — 5) we Freibergu: k. Emil
Hoffmanu, farſki adminiſtrator. — 6) w Hubertusburgu: k. Korla Järſch,
faraŕ. — 7) we Lipſku: k. Franc Stolle, ♣can.♠ farar; k. Jozef Juhr,
kapłan; Richard Halm, druhi kapłan. — 8) we Miſchnje: k. Korla Pětr
Will, farſki adminiſtrator. — 9) we Pirnje: k. Pětr Krecžmer, faraŕ. —
10) we Pławnje: Jan Müller.

♣C.♠ Z wrótſławſkeje diöceſy.

Joho miłoſcż najdoſt. k. Heinrich Förſter, wjerthbiſkop we Wrótſławje
(Breslau).

We Kulowje: ♣a)♠ farſke duchownſtwa: k Franc Schneider, faraŕ a duchowny
radźicźer; k Jakub Wowcžeŕk, kapłan. ♣b)♠ we ſchulſkim wuſtawje: k.
Heinrich Ledźbor, direktor.

Zapiſk ſchulſkich wucžerjow.

♣A.♠ Z budyſchinſkeje diöceſy.

1) we Budyſchinje: ♣a)♠ we němſkej ſchuli: k. Eduard Neubner; k. Jozef
Schmidek; k. Franc Lemmer. ♣b)♠ we ſerbſkej ſchuli: k. Korla Wolf; ♣c)♠
we wucžeŕſkej präparandźe: k. A. Bergmann. — 2) we Blumbergu: k. Julius
Bergmann. — 3) we Cžornecach: k. Jakub Kral. — 4) we Grunawje: k. Jozef
Bergmannn; k. Ernſt Wünſche. — 5) we Kamjencu (Spittel): k. Mikł. Pech.
— 6) we Königshainje: k. Korla Tſchiedel; k. Mikławſch Bur. — 7) we
Kukowje: k. Auguſt Bräuer. — 8) we Khróſcźicach: k. Jakub Petaſch; k.
Jan Auguſt Jencž. — 9) we Marijnej Hwězdźe: wucža klóſchtyrſke knježny
holcžata. — 10) we Marijnym Dole wucža klóſchtyrſke knježny holcžata. —
11) we Njebjelcžicach: k. Boſcżij Nowak. — 12) we Nowym Leutersdorfje:
k. Wjacſław Eichler. — 13) we Radworju: k. Handrij Bräuer; k. Jakub
Kral. — 14) we Ralbicach: k. Mikławſch Hicka. — 15) we Reichenawje: k.
Auguſt Lorenz. — 16) we Róžeńcźe: k. Hawſchtyn Hauffa. — 17) we
Rusdorfje: k. Eduard Kammler. — 18) we Seitendorfje: k. Tobias Poßelt;
k. Julius Bergmann. — 19) we Schěrachowje: k. Franc Józef Stoy; k. Anton
Seifert; k. Adolf Stoy. — 20) we Schunowje: k. Franc Kleiber. — 21) we
Worklecach: k. Herman Jurk. — 22) we Woſtrowcu: k. Franc Kſaver
Kretſchmer; k. Józef Löbman; k. Guſtav Goldberg; k. Korla Schiefner. —
23) we Wotrowje: k. Michał Jencž. — 24) we Zdźeri: k. Jan Žur. — 25) we
Žitawje: k: Jozef Poßelt.

♣B.♠ Z dreždźanſkeje diöceſy.

1) we Dreždźanach: ♣a)♠ we hłownej ſchuli w ſtarych Dreždźanach: k. Emil
Koch; k. Robert Strauß; k. Jozef Kunze; k. Ernſt Pawlikowſky; Pawoł
Bergmann. ♣b)♠ we nowych Dreždźanach: k. Hermann Sperling; k. Jan Dold.
♣c)♠ we Friedrichsſtadt: k. Jan Taute. ♣d)♠ we ſchuli pſchi
„Queckbrunnen“: k. Jozef May; k. Boſcźan Schiffny; k. Heinrich Schmidt;
k. Heinrich Zuſchke; k. Ernſt Künzel; k. Heinrich Gäbler. — 2) we
Annabergu: k. Bernhard Näſer. — 3) we Cwikawje: k. Emanuel Hermann. — 4)
we Freibergu: k. Korla Saft. — 5) we Grimmje: k. Ernſt Meuſel. — 6) we
Hubertusburgu: k. Reinhold Pietſch. — 7) we Khemnicach: k. Jan Weiß; k.
Guſtav Müller. — 8) we Lipſku: k. Franc Cranzner; k. Ludwik Weigel; k.
Bernhard Mießler; k. Ferd. Schmidt; k. Franc Teichmann. — 9) we
Miſchnje: k. Emil Schecks. — 10) we Pirnje: k. Klemens Konradi. — 11) we
Waldheimje: k. Jan Kochta, katechet za jatych.

♣C.♠ Z. kulowſkeje woſady

1) we Kulowje: k. Anton Weikert; k. Karl Finke; k. Franc Schömmel; k.
Anton Pillmayer; k. Pawoł Weikert, pomocny wucžeŕ (wobſtara ſakſku
ſchulu we Piſanym Dole pola Wóſlinka ſobu). — Za holcy ſu miłoſcźiwe
ſotry wucžeŕki. — 2) we Khocźinje: k. Jakub Schołta. — 3) we Němcach: k.
Pětr Rosmy. — 4) we Delnych Sulſchecach: k. Mikł. Cžorlich.

♣I.♠ Pacźerjace knihi.

1) Dobre ſéṁo na pwódnu rolu. 1852. Po 10 nſl.; — 15 nſl.; — 22 nſl. 5
np.

2) Khwalcźe Knjezowe mjeno. 1862. Po 6 nſl.; — 10 nſl.; — 20 nſl.

3) Róžowc najzbóžniſcheje knježny z rozpominanjemi a modlitwami. 1869.
15 np.

♣II.♠ Knihi kſcheſcźanſkich rozwucžowanjow.

1) Stawizné nowoho Zakoṅa. 1814. (W Róžeṅcźe.) 11 nſl.

2) Khatechismus teje kcźeſczianſkeje khathólſkeje Wutźbó. 1809. (W
Róžencże.)

3) Kżeſczianſke khatólſke Rozwutżeṅa. 1809. (W Róžencźe.)

4) Wot Krotżeṅa za Kréſtuſom żtwore Knije. 1823. (W Róžeńcże.) 6 nſl.

5) Tżeſcżeṅo téch Sẇatéch. 1834. (W Róžeńcže.) 6 nſl.

6) Katholik a joho cyrkej. 1863. (W Róžeṅcże.) 6 nſl.

7) Žiwjenja Swjatych. (Dotal 7 zeſchiwkow, kóždy po 7½ nſl.)

8) Jězus, naſch wucźek, ſchkit a troſcht we ſmjercźi. 1867.
(Prědowanjo.) 15 np.

9) Jutrowna ſwěca. 1868. 1 nſl.

10) Hnadowna wopyt ſwjateje Marije we Philippsdorfje. 1868. 5 nſl.

♣III.♠ Knihi wužitnoho, zabawnoho cžitanja.

1) Katholſki Poſoł. Wukhadża hižo ſydom lět.

2) Katholſka protyka za Hornju Łužicu.

3) Sněhowka abo ſtawizna tſjoch kſchcźeṅcow. 1863. 2 nſl.

4) Drjewjany kſchiž. 1868. 1 nſl.

5) Jan Michał Budaŕ. 1869. 1 nſl. 5 np.

6) Sahrodniſtwo. Ssadowa ſahroda. Roswucženje wo plahowanju ßadowych
ſchtomow a keṙkow 1869. 7½ nſl.

Cżiſchcżał L. A. Donnerhak.

[1] ⁾ Je to jara zmylne, wopacžne a ſchkódne zamołwjenjo a wurycž. Za
wěrnoſcźu dyrbiſch ſo pytacź, a namakawſchi ju, z cyłej wutrobu
pſchijecź, byrnje wſcho cžaſne woprowacż dyrbjał. Za narodźenjo we
błudach ſebi njemóžeſch; zwoſtawanjo we błudźe je twoja wiua a změjeſch
je zamołwjecź.
